Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3559 1236322 1177140 2026-07-26T00:13:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236322 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=markol |Ofbyld= [[File:Female Fulica atra.JPG|250px]] |lûd=[[File:EurasianCoot.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje= [[ralfûgels]] (''Rallidae'') |Skaai= [[markols]] (''Fulica'') |Wittenskiplike namme= Fulica atra |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FulicaAtraIUCN2019 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''markol''' of '''merkel''' (''Fulica atra'') is in 38 sm grutte wetterfûgel. Hy is hielendal swart mei in wite [[snaffel]] en in wite foarholle. Markols komme in protte foar op marren en yn fearten yn 'e buert fan reidseamen. == Oare Fryske nammen == De markol wurdt yn Fryslân ek wol beneamd as ''Blêsein'', ''Blêskop'', ''Dútser'', ''Merkel'', ''Merkol'', ''Poep'' as ''Swarte Blêsde Ein''. [[File:Fulica atra MHNT.ZOO.2010.11.67.11.jpg|thumb|left|Markolaaien.]] == Gedrach == De Markol dûkt in protte nei iten, benammen nei wetterplanten. Hy yt ek wol [[ynsekten]] en [[slakken]]. De Markol is net sa bêst op de wjukken. Meastal as er hurd fuort wol, rint er fladderjend oer it wetter sûnder echt te fleanen. Ek by it omheech kommen om te fleanen rint er earst in ein oer it wetter. == Fuortplanting == Markols bouwe in grut nêst fan [[reid]] en wetterplanten. Dat nêst kin soms wol sa'n 20 sm boppe it wetter útstekke. Nei 21-24 dagen komme de 5-10 aaien út. Nei in dei geane de âlden mei harren jongen te swimmen. Se bliuwe de earste tiid noch al yn 'e buert fan it nêst dêr't se geregeld weromkomme om te sliepen of harren op te waarmjen. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Markol]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] r2nmq04h6z26ikh116bxejmm5acy2lq 0 6987 1236351 1216158 2026-07-26T07:27:11Z Kneppelfreed 2013 /* Keppeling om utens */ besykje oft it wol 1236351 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Nijlân | ôfbylding = Nijland oost.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Nijlân, eastkant | wapen = [[Ofbyld:Nijland vlag.svg|border|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Nijlân wapen.svg|70px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nijlân}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small></small><ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/11/kerncijfers-wijken-en-buurten-2023 Tabel: Befolking; moannesifers de gemeente en oaree regionale yndieling], 1 jannewaris 2023, Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen</ref> | oerflak = 9,86 km² (9,81 km² lân, 0,05 km² wetter) | befolkingstichtens = 99 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NLf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{SWFf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 8771 | netnûmer = 0515 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 3' NB, 5° 35' EL}} | webside = [http://www.nylan.frl www.nylan.frl] | ôfbylding2 = Map NL Wymbritseradiel Nijlân.png | ôfbyldingstekst2 = Himrik fan Nijlân (grien) yn 'e eardere gemeente Wymbritseradiel | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 3 | lat_sec = 3 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 34 | lon_sec = 32 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Nijlân''' is in doarp yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]] oan de [[A7]] tusken [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] en [[Snits]]. Troch it doarp hinne rint de [[Nijlanner Feart]]. Nijlân hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nijlân}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). Ta it doarp hearre de (eardere) lytse buorskippen Blanksens, Koarns, Jongedyk, [[Sylsterbuorren]] en Tsjaard. Yn it jier [[2025]] fierde Nijlân syn 750 jierrich bestean. == Wapen == Op it doarpswapen stean twa oksekoppen dy't mei in keatling oan inoar keppele binne. Neffens de [[leginde]] is it doarp ûntstien troch twa oksen dy't it úteinlike stee fan 'e tsjerke fêststelden. == Skiednis == [[Ofbyld:De legende van de ossen.jpg|thumb|left|De leginde fan de oksen]] It doarp is ûntstien yn it súdlike part fan 'e drûchfallen [[Middelsee]] en waardt yn [[Latyn]]ske boarnen yn de 13 iuw ''Nova Terra'' neamd, itjinge letterlik "nij lân" betsjut. Yn [[1275]] wurdt ''Dodakerke nunc vocatur Noua terra'' oantroffen, yn [[1335]] ''Dodakirka'' en yn [[1399]] ''Doedenkerke''. Yn de boarne fan 1275 wurdt neamd dat der doe al in feroaring fan 'e namme west hie. De namme ferwiist nei de persoansnamme Dodo/Doede, dêr't in grûnbetsjutting yn relaasje ta "folk" yn ferburgen sit. Dy namme ferwiist mooglik nei de abt fan [[kleaster Blomkamp]] by [[Hartwert]], dy't mooglik de tsjerke stifte hat en dy't ek de grûnlizzer fan [[Nijekleaster (Skearnegoutum)|Nijekleaster]] by [[Skearnegoutum]] wie,. It twadde part fan 'e namme ferwiist nei de [[karspel]]. Yn [[1381]] komt ''Nyalanda'' foar en yn [[1399]] ''Nijenlande''. Yn [[1453]] wurdt yn it [[Aldfrysk]] ''Nia land'' en de âldste [[Nijfrysk]]e fariant komt op in kaart fan [[1595]]: ''Nielaen'' itjinge útsprutsen waard as "Nye lân". It komdoarp ûntstie op in krúspunt fan diken, dy't yn de 13e iuw, of mooglik al foar 1100 stifte waard. De dyk fan [[Snits]] nei [[Boalsert]] waard justjes súdlik fan de kearn fan it doarp oanlein. Dy dyk waard byldbepalend foar it doarp dêr't it doarp in yndruk fan in [[dykdoarp]] by krige. Yn [[1882]] kaam Nijlân oan it spoar fan de [[tramwei Snits-Boalsert]], dêr't de earste steamtram fan Fryslân op kaam te riden. De doarpsherberch waard de tramhalte. Yn [[1947]] waard de tramwei sletten. Oant 2011 lei Nijlân yn de gemeente [[Wymbritseradiel (1851-1984)|Wymbritseradiel]]. == Beskerme doarpsgesicht == It âldste diel fan it doarp om de herfoarme [[Nikolaastsjerke (Nijlân)|Nikolaastsjerke]] hinne is oanwiisd as [[beskerme doarpsgesicht]]. Dy kwalifikaasje is ûnder oaren fertsjinne om't de tsjerkegrêft dy't hielendal om it [[tsjerkhôf]] hinne rint. It tsjerkhôf hat in ovale foarm, mei oan 'e westkant in wyt beplastere pastorije mei grutte tún. Noardliker is it fikarishûs en oan 'e noardkant de âlde patorijepleats. Oan it eastlike part fan 'e tsjerkegrêft dêr't lytse strjitsjes en [[stege]]n op útkomme, is it âldste part. Oan 'e súdkant stiet in steatlike [[kop-hals-romppleats]]. Súdlik fan 'e doarpskom rint de Tramstrjitte mei de markante doarpsherberch. == Tsjerke == {{Apart|Nikolaastsjerke (Nijlân)}} [[Ofbyld:Nikolaastsjerke, Nijlân I.jpg|thumb|[[Nikolaastsjerke (Nijlân)|Nikolaastsjerke]]]] [[Ofbyld:Nijland kerk brug.jpg|thumb|Brêge oer de tsjerkegrêft nei de Nikolaastsjerke]] Yn 'e 13e iuw waard de earste tsjerke stifte. De hjoeddeistige letgoatyske tsjerke komt fan de iere 16e iuw. Yn 'e noardmuorre binne noch oerbliuwsels fan de âlde tsjerke ferwurke. De ôfwikseljende giele en reade [[kleastermoppen]] binne by it weropbouwen brûkt. De regelmjittige ôfwikseling fan de grutte spitsbôgefinsters en bearen jout in karakteristyk gebou. De toer mei achtkante spits waard in kear ferhege. De klokken waarden dêr ek mei ferhege en in twadde rige kloksgatten waarden oanbrocht. == Mienskip == It doarp hat in feriening foar Doarpsbelang. It Nijslân is de doarpskrante. Basisskoalle [https://earstetrimen.nl/ De Earste Trimen] sit mei jongereinhonk [https://www.facebook.com/jeugdhonkdepallet/?locale=nl%20NL De Pallet] yn it multyfunksjonele sintrum [https://mfcdemande.nl/ De Mande]. Elts jier wurd op Peaskemoandei yn "De Mande" [[Aaipop]] hâlden, it grutste Frysktalige [[popfestival]]. === Ferienings === * [[Fuotbalferiening Nijlân]]- fuotbal * [https://www.facebook.com/toanielselskip.nijlan/ Toanielselskip Nijlân] - toaniel * [https://www.excelsior-nijland.nl/ Excelsior] - muzyk * Nocht en Warber - gymnastyk * Terra Nova - gospelkoar * [https://www.facebook.com/otibnijland OTIB] - follybal * [https://www.facebook.com/OranjeverenigingNijland Oranjeferiening Nijlân] * 't Plúmke - badminton * [https://www.facebook.com/deherberchfannylan/ Herberch fan Nylân] - darten * 't Tramhúske - tennis * Wês Tûk - jeu de boules * Aldlân, Koarnlân en Stinslân - boarterstúnferienings * SBGG / Op it griene lekken / Weinich Keu's / Net oer de bân út - biljerte === Tsjerke === * [https://www.kerknijland.nl/ Protestantske Gemeente Nijlân] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2006 !! 2013 !! 2025 |- | 736 || 719 || 654 || 642 || 657|| 1023 || 1005<ref name=AlleCijfers>[https://allecijfers.nl/woonplaats/nijland/ Alle Cijfers]</ref> || 970<ref name=AlleCijfers/> |} === Ynwenners === * [[Julia Burgers-Drost]] (1938 - 2013), Nederlânsk skriuwster ==== Berne yn Nijlân ==== * [[Fredericus Anna Jentink]] (1844-1913), soölooch * [[Trui Jentink]] (1852-1918), sosjalist, feminist en publisist * [[Rommert Pollema]] (1890-1965), politikus * [[Jouke Hoekstra]] (1948), dirigint en muzykpedagooch * [[Joke Tjalsma]] (1957), actrise == Strjitten == * Botniastrjitte - * Camstrastrjitte - * Dr. P J Hoedemakerstrjitte - [[Philippus Jacobus Hoedemaker]] * Eile Pôle - * Fedde Hokwerdastrjitte - * Hege Wier - * Hendrik Pollemastrjitte - [[Hendrik Pollema]] * Hiddemawei - * Hottingawei - * Huniadyk - * Ingenawei - * Jongedyk - * Jonkerspaad - * Koarnleane - * Roordastrjitte - * Singel - * Skieppeleane - * Smidstrjitte - * Sylsterbuorren - [[buorskip]] [[Sylsterbuorren]] west fan [[Nijlân (Súdwest-Fryslân)|Nijlân]], ek [[Nijlannerbrêge]] neamd * Tramstrjitte - * Trije Diken - * Tsjaarddyk - nei it buorskip Tsjaard * Tsjerkegrêft - == Iepenbier ferfier == * Busline: [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Nijehaske]] - [[Aldehaske]] - [[Haskerhoarne]] - [[De Jouwer]] - [[Snits (stêd)|Snits]] - [[Nijlân (Súdwest-Fryslân)|Nijlân]] Rykswei - [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] vv. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. * [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]] == Keppeling om utens == * [http://nylan.frl/ Webstee fan Nijlân] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} --------------- * {{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}: ''[https://etymologiebank.nl/trefwoord/nijland Friese plaatsnamen]'' (2007) * {{Aut|G. Van Berkel}}, {{Aut|K. Samplonius}}: ''[https://etymologiebank.nl/trefwoord/nijland Nederlandse plaatsnamen verklaard]'' (2018) * {{Aut|[[Peter Karstkarel]]}}: ''[https://www.frieslandwonderland.nl/FY/friesland/plaats/nijland Friesland Wonderland'', Nijlân], Utjouwerij: NoordBoek }} {{Coor title dms|53|3|3|N|5|34|32|E|type:city_region:NL}} {{Súdwest-Fryslân}} [[Kategory:Nijlân| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Wymbritseradiel (oant 1984)]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Wymbritseradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân]] [[Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân]] 7k3uegrgwo1qvzidwsx32jp8993niie 0 9433 1236238 1089890 2026-07-25T19:20:58Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236238 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Alfen oan de Ryn ''Alphen aan den Rijn'' | ôfbyld = | flagge = [[File:Vlag_Alphen_aan_den_Rijn.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Alphen_aan_den_Rijn_wapen_2014.svg|60px]] | lokaasje = [[File:NL_-_locator_map_municipality_code_GM0484_(2016).png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of South Holland.svg|border|20px]] [[Súd-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | gemeenteried = {{}} | boargemaster = Liesbeth Spies [[CDA]] | haadplak = Alfen oan de Ryn | grutste plak = Alfen oan de Ryn | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alfen oan de Ryn}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 879 / [[km²]] | oerflak = 132,50 km² | wêrfan lân = 126,23 km² | wêrfan wetter = 6,27 km² | tal stêden = 1 | tal doarpen = 7 | ferkearsieren = [[Rykswei 11|N11]], [[Provinsjale wei 207|N207]] | oprjochte = [[2014]] | perioade 1 = | namme perioade 1 = | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0172, 079 | postkoades = 2400 - 2409<br/> 2445 (Aarlanderveen)<br/> 2471 (Zwammerdam) | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [https://www.alphenaandenrijn.nl/ www.alphenaandenrijn.nl] }} [[Ofbyld:Gem-AlphenadRijn-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Alfen de Ryn]] '''Alfen oan de Ryn''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Alphen aan den Rijn'') is in [[stêd]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn [[Súd-Hollân]], en leit oan de [[Alde Ryn]] tusken [[Leien]], [[Gouda]] en [[Bodegraven]] en [[Ter Aar]]. Bûten de stêd Alfen oan de Ryn sels hat de gemeente ek noch de doarpen [[Aarlanderveen]], [[Benthuizen]], [[Boskoop]], [[Hazerswoude-Dorp]], [[Hazerswoude-Rijndijk]], [[Koudekerk aan den Rijn]] en [[Zwammerdam]] en de buortskip [[Groenendijk]]. De gemeente hie op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alfen oan de Ryn}} ynwenners. == Algemien == Alfen oan de Ryn leit by de gearfoeging fan it lytse rivierke de [[Aar]] en de Alde Ryn, dy't fan [[Utert (stêd)|Utert]] ôf nei [[Leien]] streamt. Alfen wurdt oan de eastkant begrinzge troch de [[Gouwe]] en it [[Aarkanaal]], en yn it westen troch de [[Heimanswjittering]]. Alfen wurdt trochsnien troch de [[Alde Ryn]]. Der binne fiif brêgen oer de Alde Ryn, dêrfan binne der twa allinnich foar fuotgongers. It oerflak fan de gemeente Alfen oan de Ryn is 132,50 km², wêrfan 6,27 km² wetter. Mei yngong fan 1 jannewaris [[2019]] hie de gemeente in ynwennertal fan 110.986 en de stêd Alfen oan de Ryn sels hie 72.875 ynwenners (boarne: CBS). Yn oktober [[2001]] is Alfen oan de Ryn ta [[Grienste stêd fan Nederlân]] útroppen. Yn septimber 2002 waard Alfen oan de Ryn sels útroppen as de Grienste Stêd fan Jeropa. Oan de Rynhaven leit in grut yndustryterrein. Dêr stiet ek de 135 meter hege KPN toer, dy't út alle kanten fan Alfen oan de Ryn wei te sjen is. Dy toer wie de earste dy't troch [[Nozema]] foar de trochjefte fan digitale etertelefyzje brûkt waard. == Wenwiken == Offisjeel hat Alfen oan de Ryn de folgjende wiken, dat ek de postkoadegebieten binne: Oudshoorn (2401), Ridderveld (2402), Zegersloot (2403), Hoorn (2404), Hoge Zijde (2405), Lage Zijde (2406), Steekterpolder (2407), Kerk en Zanen (2408) en Rietveld (2409). De doarpen Aarlanderveen (2445) Benthuizen (2732), Boskoop (2771), Hazerswoude-Dorp (2852), Hazerswoude-Rijndijk (2851), Koudekerk aan den Rijn (2850) en Zwammerdam (2471). De wiken binne wer ûnderferparte yn buerten, dêr't guon fan allinnich yn de folksmûle bestean, bygelyks: * It ''Griene doarp'' is ûntstien troch de oarspronklike griene kleur fan it skilderwurk op de wenten en troch de relaasje mei it "Reade Doarp' dat der njonken leit. Dêr't no it Griene Doarp leit stie earder in stienfabryk. De nammen fan de strjitten komme fan dy fabryk, bygelyks ''Pannenwerk'' en ''Kleiwerf''. * Yn it ''Reade doarp'' wennen de wurknimmers fan it eardere stienfabryk. De namme is ûntstien troch de reade kleur fan de dakpannen op de huzen. == Ferfier == Alfen oan de Ryn hat in [[stasjon]] oan it [[spoar fan Utert nei Leien]]. Fan Alfen oan de Ryn út kin ek mei de [[lichttrein]] nei [[Gouda]] reizge wurde; earder wie dit in gewoane treinferbining. Yn it ferline wie der ek in spoarwei fan Uithoorn oer Nieuwkoop en Ter Aar nei Alfen, mar dy is opheft. Fan [[Leien]] út, mei in oansluting oan de [[Rykswei 4|A4]], is Alfen mei de auto te berikken oer rykswei [[Rykswei 11|N11]], dy't trochlutsen is oant [[Bodegraven]] en dêr oansluting jout op de gongwei nei Utert. Op de hichte fan Alfen is in [[akwadukt]] oanlein yn de Gouwe dêr't rykswei 11 ûndertroch giet. Ut noardlike rjochting is Alfen te berikken oer de provinsjale wei N207 rjochting [[Haarlimmermarpolder]]. Dy drokke dyk rint njonken de Gouwe troch nei Gouda. == Skiednis == It gebiet by Alfen oan de Ryn waard 2.000 jier lyn al bewenne. Yn de Romeinske tiid wie de Alde Ryn de [[haadstream]] fan de [[Ryn]]. De rivier sette by oerstreamings sân en klaai ôf, wêrtroch't in lânskip fan ouwerwâlen en kommen ûntstie. Yn Alfen is dit noch altyd werom te kennen yn de nammejouwing fan de stedsdielen "Hege kant" en "Lege kant", oan de lofter- respektivelik rjochterouwer fan de rivier. Op it stee dêr't no it sintrum fan Alfen oan de Ryn leit, stie yn Romeinske tiden it castellum Albanianae. De Romeinen bouden doe ek de earste brêge oer de Alde Ryn. Sûnt it regear fan de Romeinske keizer [[Claudius]] (41 - 54 nei Kr.) wienen der al soldaten fan it Romeinske leger legere. De noardlike grins fan it Romeinske Ryk lei nammentlik by de hjoeddeiske Alde Ryn lâns, en dêr waarden dan ek troch de Romeinen ferskate fersterke legerplakken boud. Sa binne yn it tichteby lizzende doarp [[Zwammerdam]] rêsten fan in Romeinsk castellum fûn, krektas rêsten fan 6 Romeinske [[platboaiem]]s. Al yn de Romeinske tiid ûntwikkele him hannel en yndustry, wêrtroch't Alfen oan de Ryn stadichoan útgroeide ta in wichtich hannelssintrum yn de omkriten. Germaanske oanfallen makken dêr yn [[240]] nei Kr. in ein oan. Nei in soad lijen en problemen mei oerstreamingen, benammen yn Utert en Leien, waard de Alde Ryn yn [[1122]] by [[Wijk by Duurstede]] ôfdamme. De ôftakking dy't earst as "Lek" begûn, waard de haadstream fan de rivier. Sûnt dy tiid oerstreamde de Alde Ryn it lân net mear. Yn en nei de [[Midsiuwen]] wie Alfen in [[hearlikheid|ambachtshearlikheid]] ûnder de namme [[Alfen en Rietveld]]. Yn de [[17e iuw]] kaam Alfen fierder ta bloei. It wie doe in pleisterplak foar postriders en hannelsferkear oer lân en wetter. Op dielen by de Alde Ryn lâns is no noch it [[jaachpaad]] te sjen, dêr't de [[trekskûte]]n lutsen waarden. De hjoeddeiske gemeente Alfen oan de Ryn is foarme yn [[1918]]. Doe waarden de lytsere gemeenten Alfen, [[Aarlanderveen]] en [[Oudshoorn]] gearfoege. Yn [[1964]] waard de gemeente útwreide mei [[Zwammerdam]]. Op 1 jannewaris 2014 waarden de gemeenten Alfen oan de Ryn, Boskoop en Rijnwoude gearfoege ta in nije gemeente ûnder de namme Alfen oan de Ryn. It wapen fan Alfen oan de Ryn is takend op [[8 maaie]] [[1918]] en bestiet út in swarte achtpuntige stjer op in wyt wapenskyld. Boppe-op it skyld stiet in gouden kroan. It skyld wurdt fêsthâlden troch twa gouden liuwen. It wapen wie oarspronklik fan de famylje fan Alfen, in staach fan de famylje Fan Kralingen. In Dirk fan Cralingen (berne foar [[1189]]) hie besittings yn de buert fan Alfen en neamde him letter Fan Alfen. [[Ofbyld:Alphen_aan_den_Rijn_-_hefbrug.jpg|250px|thumb|''Hefbrêge'']] De opfallende [[hefbrêge]] by de Gouweslûs oer de Gouwe waard ein tritiger jierren fan de [[20e iuw]] boud. De Gouwe waard ferbrede om de skipfeartferbining tusken Amsterdam en Rotterdam te ferbetterjen. Soartgelikense brêgen waarden yn [[Boskoop]] en [[Waddinxveen]] boud. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] binne der springladings by de brêge setten om dizze yn gefal fan need op te blazen, wat net nedich blykte. Mar troch bliksemynslach is ien fan de ladingen dochs ûntploft. Yn de Santiger jierren fan de 20e iuw is de brêge troch in frachtwein op 'en nij bot skansearre. Op 'e hichte fan de hefbrêge foar it autoferkear, leit dêr in [[draaibrêge]] foar de trein. Alfen oan de Ryn hie foar de [[Twadde Wrâldkriich]] in lytse Joadske mienskip. Yn [[1930]] wennen der yn Alfen en omkriten 55 joaden. Fierwei de measte joaden binne yn oktober [[1942]] deportearre en dêrnei fermoarde, mar in pear oerlibben de oarloch om ûnder te dûken. Oan it [[Raoul Wallenberg]]plein stiet it joadsk monumint mei alle nammen fan de omkommen joaden. De joadske gemeente fan Alfen is yn [[1947]] opheft en by dy fan [[Leien]] foege. It joadske begraafplak is yn [[1964]] romme, de stoflike omskotten waarden oerbrocht nei it joadske begraafplak yn [[Katwyk]]. De [[synagoge]] waard oernommen troch de [[Remonstrantske Tsjerke]]. Yn [[1980]] waard ûnder de tsjerkeflier in kiste mei ûnder oaren in [[chanoekia]] fûn, in kandler dy't by in Joadsk feest brûkt wurdt. Dy kandler waard ynset fan muoisume ûnderhandelingen tusken de Kommisje Joadsk Erfgoed en de Remonstrantske gemeente. De gemeente woe de kandler in har tsjerke sette. De chanoekia bedarre úteinlik yn [[1991]] yn it [[Yad Vashem]]-museum yn Jeruzalem. Nei [[1950]] begûn de stêd hiel sterk te groeien. Der waarden grutte útwreidings oan de noardside fan de stêd boud, dy't oarspronklik mei ôfgrizen as "dy flats" besjoen waarden troch âlde Alfenaren. Sûnt de jierren 1990 waard ek in grutte wenwyk besuden it spoar boud, Tsjerke en Sanen. Alfen ûntwikkele him as in forinzestêd, mar binnen de grinzen kaam ek hieltyd mear wurkgelegenheid. Ein jierren tachtich fan e 20e iuw kaam Alfen yn it lanlike nijs. Op it jiskelân yn de [[Coupépolder]] bliek in soad fergif stoarten te wêzen. Op de Coupépolder waard in golfbaan oanlein. Der moasten in soad maatregels troffen wurde om te foarkommen dat de gifstoffen yn it grûnwetter terjochte kamen. == Etymology == De namme Alfen is wierskynlik ôfkomstich fan de namme fan it Romeinske castellum Albanianae, dat "delsetting oan it wite wetter" betsjut. == Monuminten == [[Ofbyld:Alphen aan den rijn televisietoren.png|thumb|right|De televysje toer fan Alfen oan de Ryn]] * Oudshoornse Tsjerke: In herfoarme tsjerke oan de ouwer fan de Alde Ryn, stiften yn [[1665]] troch [[Knilles de Flaming]] . * Remonstrantske tsjerke: Dat wie earder in synagoge. * Nôtmole de Iendracht: De 11 meter brede [[stellingmole]] is fan 1752 en wie oarspronklik boud oan de noardein fan de rivier de Gouwe. De mole is yn 1898 oerpleatst nei Alfen oan de Ryn om in oare mole te ferfangen. De mole is oant 1955 kommersjeel brûkt, en is alle sneonen iepen foar publyk. * Eartiidsk Riedshûs: Yn it gebou oan it Boargemaster Visserpark sit no de muzykskoalle. Oan itselde park leit de filla Sonnehoeck út 1920, dat in gemeentlik monumint is. * Stedhûs: Yn jannewaris 2003 waard in nij stedhûs iepene, in revolusjonêr ûntwerp, nei de trends fan dy tiid mei in soad iepenheid en glês. * Katolike Sint-Bonifatiustsjerke: Neogoatyske tsjerke út 1884 nei ûntwerp fan [[Evert Margry]]. * Grêfkapel famylje De Smeth: Yn dy grêfkapel waarden in soad leden fan de aadlike famylje [[De Smeth]] bysetten yn de 18e en 19e iuw. Dizze stiet efter de Advintstsjerke. * Advintstsjerke: Dat wie de earste Bonifatiustsjerke, mar by de Byldestoarm ferwoaste en wer opboud as protestantske tsjerke. De tsjerke is boud nei in ûntwerp fan arsjitekt [[W. Ch. Kuijper jr]] yn de jierren 1920 – 1922. De tsjerke ferriisde op it plak fan de âlde doarpstsjerke dy't op 7 april 1916 ôfbaarnde. Yn 1962 waard yn de 40 meter hege toer in [[beiaard]] fan 45 klokken hongen; de [[liedklokken]] fan de tsjerke weagje resp. 1162 en 864 kilo. It oargel is in unyk [[Steinmeyer]]-oargel dat yn 1982 restaurearre en útwreide is. == Attraksjes == * [[Fûgelpark Avifauna]]: in grut fûgelpark mei in soad grien en fivers, in restaurant, en in grutte boarterstún, eigendom fan it Van der Valk konsern, tsjintwurdich Stifting Fûgelpark Avifauna. It park is oprjochte op 17 maaie 1950. * [[Archeon]]: In temapark oer it libben ferline fan Nederlân. Mei replika's fan 43 gebouwen út de [[prehistoarje]], út de [[Romeinske tiid]] en út de [[Midsiuwen]]. It park bestiet sûnt 1994. * Rekreaasjepark Zegersloot: Fyts- en kuiergebiet mei bernebuorkerij, en mei in grutte plasse dy't ûntstien is troch sânwinning, de [[Zegerplas]]. Yn en om de Zegerplasse hinne wurde ferskate wettersporten beoefene, lykas wynsurfen, wetterskyen en [[sportdûke]]n. * Griene Hert: Alfen oan de Ryn leit middenyn it [[Griene Hert]]. Der binne in oantal lange-ôfstânspaden yn de omkriten útset, lykas by de [[mole-fjouwergong]] lâns rjochting Nieuwkoop. * It Kastiel: Pop- en Kultuerpoadium oan de Konsertwei yn Alfen oan de Ryn. == Eveneminten == * '''20 fan Alfen''': Ferkearsfrije 20 kilometerloop. Dy is alle jierren op de twadde snein fan maart. De earste 20 fan Alfen waard yn 1952 organisearre. Sûnt 1987 hat de 20 fan Alfen de status fan ynternasjonale weiwedstryd. * '''Jiermerk''': Elke tredde woansdei yn septimber. Tradisjoneel in regionale jiermerk foar lokale produkten, is dy merk letter útgroeid ta ien fan de grutste jiermerken fan Nederlân, * '''Gondelfeart''': De jûn foar de Jiermerk is de Alfenske gondelfeart. * '''Oldtimerdei''': Begjin septimber wurde yn de winkelstrjitten fan Alfen Oldtimers tentoansteld. * '''Taptoe Alfen''': Op de sneontejûn foar de jiermerk dogge in oantal muzykkorpsen harren sjo op it Thorbeckeplein. De earste Taptoe wie yn 1989. * '''De twa oeren fan Alfen''': Op keninginnedei wurdt alle jierren ''De twa oeren fan Alfen'' hâlden, ien fan de klassikers yn de nasjonale wynsurfkampioenskippen. By dy twa oeren duorjende race giet it der om wa't de measte rûntsjes fart op in op de Zegerplas útlein sirkwy. * '''LAURA''': Fytsfjouwerdaachske yn de earste wike fan july. Yn 2007 waard de 60ste Alfenske Fytsfjouwerdaachske hâlden. == Ferneamde Alfenaren == * [[Henk Angenent]], winner fan de [[Alvestêdetocht]] yn 1997 * [[Gerard van As]], Kamerlid yn de 2e keamer foar de LPF (earder Alfensk riedslid foar de VVD) * [[Brainpower]] (Gert-Jan Mulder), muzikant, hie inkele grutte hits yn de muzyklisten * [[Susanna Fields]] (Suzanne van der Velde), sjongster * [[Gerda Havertong]], aktrise, bekend fan [[Sesamstraat]] * [[Matthijs van Heijningen]], filmprodusint * [[John Heitinga]], proffuotballer fan [[AFC Ajax]] en it [[Nederlânsk Alvetal]] * [[Kees Jansma]], sportsjoernalist en telefyzjepresintator * [[Daphne Lammers]], redaktrise [[RTL Nijs]] en Presintatrise [[Editie NL]] fan [[RTL 4]] * [[Joop Lankhaar]], âld-[[fuotbal]]ynternational * [[Wouter van Pelt]] (1968), [[hockey]]ynternational * [[Martin Verkerk]], tennisser, ferlear de finale op [[Roland Garros]] (2003) en wûn de Dutch Open yn 2004 * [[Sanne Wallis de Vries]], kabaretier, bekend fan ûnder oare "Kopspijkers" * [[Bas Westerweel]], Presintator en âld radio-dj == Keppeling om utens == * [http://www.alphenaandenrijn.nl/ Webstee fan de gemeente Alfen oan de Ryn] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Alfen oan de Ryn| ]] [[Kategory:Plak yn Alfen oan de Ryn]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2010]] 95hc3pyeusljjm79brezchcevv6uoow 10 10743 1236350 1230679 2026-07-26T07:22:47Z Kneppelfreed 2013 1236350 wikitext text/x-wiki <indicator name="coordinates" id="tpl_Tw" style="padding-top: 3px"><span id="coordinates" class="coordinates plainlinks" style="top:.6em; line-height:1.2em; text-align:center;" title="Klik op de koördinaten om in plattegrûn of in satellytfoto te besjen">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px]]}}} [{{MapsServer}}params={{{1}}}&pagename={{FULLPAGENAMEE}}{{#if:{{{name|}}}|&title={{urlencode:{{{name}}}}}}} {{{2}}}]</span></indicator><noinclude> Utlis: [[Berjocht oerlis:Koördinaten]] Dit berjocht is ferâldere. Leafst net mear brûke. [[Kategory:Berjocht mei koördinaten|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8c15ykuun0wkpz0px6otzqxeudbi5c1 10 10744 1236349 650091 2026-07-26T07:11:32Z Kneppelfreed 2013 red 1236349 wikitext text/x-wiki <includeonly>http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language={{CONTENTLANGUAGE}}&</includeonly><noinclude><!-- *** Instruksjes foar it brûken: *** Kopiearje de hiele URL fan de winske tsjinner fanút de alinea "Beskikbere mirrors", en foegje dizze op de earste riegel yn, tusken de "noinclude"-tags. Stel www8.brinkster.com allinnich yn as www.nsesoftware.nl in skoft net aktyf is. --> ;Doel: It opslaan fan de beskikbere adressen fan eksterne skripts foar it opsykjen fan koördinaten op ferskillende webstees mei lânkaarten en satellytfotos. Mei in brek fan ien fan de websteeen kin mei ien wiziging fan dit sjabloon de wurking fan alle koördinatekeppelings yn ien kear wersteld wurde. ;Beskikbere mirrors: Tink der om ek it fraachteken of de ampersant oer te nimmen. * http://toolserver.org/~geohack/geohack.php * http://www.nsesoftware.nl/wiki/maps.asp? · Stabyl en fluch, ien kear yn de moanne efkes down foar ûnderhâld oan MS-Windows * http://www8.brinkster.com/erikbaas/wiki/maps.asp? · Ridlik betrouber, net sa fluch [[Kategory:Berjochten|MapsServer]] </noinclude> a2aioddc7xczmzc5dspjii9t0psg1sl 10 14335 1236344 905261 2026-07-26T05:00:28Z Kneppelfreed 2013 by de tiid brocht hooplik 1236344 wikitext text/x-wiki <!-- Unregistered users: If you wish to add a mapping service leave a message on the Talk page, preferably with instructions on how to format the URL for coordinates. Net registrearre brûkers: As jo in kaarttsjinst tafoegje wolle, lit dan in berjocht op de Oerlisside efter, leafst mei ynstruksjes oer hoe't de URL foar koördinaten opmakke wurde moat. --> <div style="position:relative; width:360px; height:180px; float:right;"> <div style="position:absolute;">[[Ofbyld:Earthmap1000x500.jpg|360x180px|alt=|link=]]</div> <div style="position:absolute; top:97px; left:176px;"> <div style="position:absolute; bottom:{latdegint}px; left:{londegint}px;" title="{title}">[[Ofbyld:Locator_Dot.png|8x8px|alt=|link=]]</div> </div> </div> {| style="text-align:left;" |- style="vertical-align:top;" ! Koördinaten | colspan="3" | <span title="Latitude">{latdegabs}°&nbsp;{latminint}′&nbsp;{latsecdec}″&nbsp;{latNS}</span>, <span title="Longitude">{londegabs}°&nbsp;{lonminint}′&nbsp;{lonsecdec}″&nbsp;{lonEW}</span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span style="color: gray">{latdegabs}|{latminint}|{latsecdec}|{latNS}|{londegabs}|{lonminint}|{lonsecdec}|{lonEW}</span><br /><span class="geo"><span class="latitude" title="Latitude">{latdegdec}</span>, <span class="longitude" title="Longitude">{londegdec}</span></span> |rowspan="6"|<!-- minimap --> |- ! [[Universele Transversale Mercatorprojeksje|UTM]] | colspan="3" | <span title="Zone">{utmzone}</span> <span title="Easting">{utmeasting}</span> <span title="Northing">{utmnorthing}</span> |- ! [[Help:Kaarten om utens:|Skaal]] | ± 1:{scale} ! <!--Zoom --> | <!--{zoom}--> |- ! [[Help:Kaarten om utens:|Regio]] | [{{SERVER}}/wiki/ISO_3166-2:{region} {region}] ! [[Help:Kaarten om utens:|Type]] | {type}&nbsp; |- ! Titel | colspan="3" | [{{SERVER}}/wiki/{pagename} {title}] <span style="display:none{pagename}">([{{SERVER}}{{SCRIPTPATH}}/index.php?title={pagename}&action=edit Bewurkje] | [{{SERVER}}{{SCRIPTPATH}}/index.php?title={{ns:1}}:{pagename}&action=edit&section=new&editintro=Berjocht:Geodata-check/report_editintro&preloadtitle=Locatie%20op%20kaart%20onjuist&preload=Template:Geodata-check/preload Jou in flater oan])</span> |} === Kaarten en satellytbylden - online === <div id="GEOTEMPLATE-GLOBAL"> {| class="plainlinks" border="1" cellpadding="2" style="margin: 1em 1em 1em 0; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; clear:both; width:98%; background:white; color:black;" |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid;" | Apple Maps | style="border:1px #aaa solid;" | [http://maps.apple.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&spn={span},{span}&t=m&om=1&z={osmzoom}&lci=lmc:wikipedia_nl&hl=nl kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://maps.apple.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&spn={span},{span}&t=k&om=1&z={osmzoom}&lci=lmc:wikipedia_nl&hl=nl satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://maps.apple.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&spn={span},{span}&t=h&om=1&z={osmzoom}&lci=lmc:wikipedia_nl&hl=nl hybride] | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Keppelet oan kaart-applikaasjes op Apple-apparaten</small> |- style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid; width:12em;" | Bing Maps | style="border:1px #aaa solid; width:4em;" | [http://maps.bing.com/default.aspx?v=2&cp={latdegdec}~{londegdec}&style=r&lvl={osmzoom}&sp=Point.{latdegdec}_{londegdec}_{title}___ kaart] | style="border:1px #aaa solid; width:7em;" | [http://maps.bing.com/default.aspx?v=2&cp={latdegdec}~{londegdec}&style=a&lvl={osmzoom}&sp=Point.{latdegdec}_{londegdec}_{title}___ satellietfoto] | style="border:1px #aaa solid; width:5em;" | [http://maps.bing.com/default.aspx?v=2&cp={latdegdec}~{londegdec}&style=h&lvl={osmzoom}&sp=Point.{latdegdec}_{londegdec}_{title}___ hybride] | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Mei fûgelflechtwerjefte (''bird's eye'')</small> |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid;" | Google Maps | style="border:1px #aaa solid;" | [https://www.google.nl/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&q={latdegdec},{londegdec}&hl={language}&t=m&z={osmzoom} kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [https://www.google.nl/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&q={latdegdec},{londegdec}&hl={language}&t=h&z={osmzoom} satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [https://www.google.nl/maps/place//@{latdegdec},{londegdec},{osmzoom}z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0!5m1!1e4?hl={language} terrein] | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Ekstra layers: oersicht fan webcams, foto's fan Panoramio</small> |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | HERE WeGo | style="border:1px #aaa solid;" | [https://wego.here.com/location/?map={latdegdec},{londegdec},{osmzoom}&t=normal&msg={titlee} kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [https://wego.here.com/location/?map={latdegdec},{londegdec},{osmzoom}&t=satellite&msg={titlee} satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [https://wego.here.com/location/?map={latdegdec},{londegdec},{osmzoom}&t=terrain&msg={titlee} terrein] | style="border:1px #aaa solid;" | <small></small> |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid;" | OpenStreetMap | style="border:1px #aaa solid;" | [https://www.openstreetmap.org/?mlat={latdegdec}&mlon={londegdec}&zoom={osmzoom} kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Frij te bewurkjen kaart fan gâns de wrâld. [//geohack.toolforge.org/geohack.php?project=osm&pagename={title}&language=en&params={params} Meer kaarten]</small> |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | WikiMapia | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.wikimapia.org/#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&spnx={span}&spny={span}&m=m kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.wikimapia.org/#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&spnx={span}&spny={span}&m=s satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.wikimapia.org/#lat={latdegdec}&lon={londegdec}&spnx={span}&spny={span}&m=h hybride] | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Geografyske wiki fan plakbeschriuwings, boppe oan in Google Mapskaart</small> |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid;" | Satellytdataportaal | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | [https://viewer.satellietdataportaal.nl/@{latdegdec},{londegdec},{osmzoom} satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | <small>Satellytdata fan Nederlân (selektearje in leech yn it menu)</small> |}</div><!--/GEOTEMPLATE-GLOBAL--> === Kaarten en satellytbylden - lokaal === <div id="GEOTEMPLATE-LOCAL"> {| class="plainlinks" border="1" cellpadding="2" style="margin: 1em 1em 1em 0; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; clear:both; width:98%; background:white; color:black;" |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid; width:12em;"| Google Earth | style="border:1px #aaa solid; width:4em;"| | style="border:1px #aaa solid; width:7em;"| [//wp-world.toolforge.org/earth.php?long={londegdec}&lat={latdegdec}&name={pagename} Open] | style="border:1px #aaa solid; width:5em;"| <!-- [{{fullurl:tools:~para/earth.php|latdegdec={latdegdec}&londegdec={londegdec}&scale={scale}&title={title}}} w/ meta data] --> | style="border:1px #aaa solid;" | <small>[[Google Earth]] moat op jo komjûter ynstallearre wêze</small> |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | NASA World Wind | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | [worldwind://goto/world=Earth&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&view={span} satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | | style="border:1px #aaa solid;" | <small>[[NASA World Wind]] moat op jo kompjûter ynstallearre wêze</small> |} </div><!--/GEOTEMPLATE-LOCAL--> === Wikipedy === <div id="GEOTEMPLATE-WIKITOOLS"> * [//osm4wiki.toolforge.org/cgi-bin/wiki/wiki-osm.pl?project={{CONTENTLANGUAGE}}%26article%3D{pagename_gmaps} Alle koördinaten dy't op dizze side stean op 1 kaart werjaan] * [//osm4wiki.toolforge.org/cgi-bin/wiki/wiki-osm.pl?project={{CONTENTLANGUAGE}}%26article%3D{pagename_gmaps}%26linksfrom=1 Alle koördinaten fan keppele Wikipedy-siden op dizze side op 1 kaart werjaan] </div><!--/GEOTEMPLATE-WIKITOOLS--> === Foto's === <div id="GEOTEMPLATE-PHOTOS"> {| class="plainlinks" border="1" cellpadding="2" style="margin:1em 1em 1em 0; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; clear:both; width:98%; background:white; color:black;" |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | Flickr | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.flickr.com/map/?fLon={londegdec}&fLat={latdegdec}&zl=5 kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.flickr.com/map/?fLon={londegdec}&fLat={latdegdec}&zl=5&map_type=sat satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://www.flickr.com/map/?fLon={londegdec}&fLat={latdegdec}&zl=5&map_type=hyb hybride] | style="border:1px #aaa solid;" rowspan="2" | <small>Foto's, makke yn dizze omkriten.</small> |-style="border:1px #aaa solid; background:#f7f7f7;" | style="border:1px #aaa solid;" | loc.alize.us | style="border:1px #aaa solid;" | [http://loc.alize.us/#/geo:{latdegdec},{londegdec},14,m/sort:date/ kaart] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://loc.alize.us/#/geo:{latdegdec},{londegdec},14,k/sort:date/ satellytfoto] | style="border:1px #aaa solid;" | [http://loc.alize.us/#/geo:{latdegdec},{londegdec},14,h/sort:date/ hybride] |} </div><!--/GEOTEMPLATE-PHOTOS--> === Gebrûk fan koördinaten op de Fryske Wikipedy === <div class="directory"> {| class="plainlinks" border="1" cellpadding="2" style="margin:1em 1em 1em 0; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; clear:both; width:98%; background:white; color:black;" |-style="border:1px #aaa solid;" ! style="border:1px #aaa solid; width:12em; text-align:left;" | Wêr sjen litten? ! style="border:1px #aaa solid; width:17em; text-align:left;" | Wêr tafoegje? ! style="border:1px #aaa solid; text-align:left;" | Hokker koade? |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | Rjochtsboppe | style="border:1px #aaa solid;" | Underoan de side boppe de kategoryen en/of defaultsort | style="border:1px #aaa solid;" | <code>&#123;&#123;Coor title dms|{latdegabs}|{latminint}|{latsecdec}|{latNS}|{londegabs}|{lonminint}|{lonsecdec}|{lonEW}&#125;&#125;</code> |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | Yn ynfoboks | style="border:1px #aaa solid;" | Op eigen rigels yn in ynfoboks | style="border:1px #aaa solid;" | <code>| lat_deg = {latdegabs}<br />| lat_min = {latminint}<br />| lat_sec = {latsecdec}<br />| lat_dir = {latNS}<br />| lon_deg = {londegabs}<br />| lon_min = {lonminint}<br />| lon_sec = {lonsecdec}<br />| lon_dir = {lonEW}</code> |-style="border:1px #aaa solid;" | style="border:1px #aaa solid;" | Kartographer-ekstinsje | style="border:1px #aaa solid;" | Yn 'e rigel fan it spesifike objekt | style="border:1px #aaa solid;" | <code>{londegdec}, {latdegdec}</code> |} </div> __NOTOC__<noinclude> <!-- Note: Hidden categories show on GeoHack --> [[Kategory:Berjocht mei koördinaten|GeoTemplate]] </noinclude> oc1j53imawlfpucspjz0wfbzc6mnfdq 0 27868 1236244 1106633 2026-07-25T19:36:29Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236244 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:NL - locator map municipality code GM0542 (2016).png|thumb|Lizzing fan Krimpen oan de Isel]] [[Ofbyld:Gem-KrimpenadIJssel-OpenTopo.jpg|thumb|Gemeente Krimpen oan de Isel]] [[Ofbyld:Reinier Blokgemaal Krimpen oan de Isel204.JPG|thumb|''Gemaal Reinier Blok'']] '''Krimpen oan de Isel''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Krimpen aan den IJssel'') is in plak en gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Krimpen oan de Isel}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en hat in oerflak fan 8,95 km² (wêrfan 1,28 km² wetter). Binnen de gemeentegrinzen lizze gjin oare kearnen. == Skiednis == Krimpen wurdt it earst neamd yn in dokumint fan [[1277]]. Lykas in soad oare buorskippen is de namme yn de rin fan de tiid op ferskillende wizen skreaun wêrfan Tingenijssel dochs wol de meast ôfwikende namme is. De gemeente leit oan de súdouwer fan de [[Hollânske Isel]] en de dyk oan dizze rivier hat ek jierren it ienige plak fan bebouwing west, foar it meastepart [[pleats]]en. Yn dy tiid bestie Krimpen út in oantal min ofte mear op harsels steande wenmienskippen oan de dyk. [[Yndustry]] bestie út(û.o.) twa grutte wurkjouwers: it [[stienfabryk]] fan Mijnlieff en de [[skipswerf]] fan [[Van der Giessen de Noord]]. Op [[1 april]] [[1817]] ûntstie de gemeente Krimpen oan de Isel troch in ôfspjalting fan Aldertsjerk oan de Isel. Yn it begjin fan de [[20e iuw]] waard de bebouwing lânynwerts, fan de diken ôf, útwreide en ferlear de gemeente syn agrarysk karakter. Hjoededei binne der noch wol twa wyknammen dy't ferwize nei it agraryske ferline. It westlik gedielte fan Krimpen bestie yn earder tiden benammen út koarte lannen (fan de dyk ôf besjoen) en it eastlik gedielte út wat langere. Tsjintwurdich helje de nammen ''Kortland'' en ''Langeland'' dy tiid noch yn it sin. [[Ofbyld:Storm surge barrier Hollandse IJssel 11.JPG|thumb|left|''Stoarmfloedkearing Hollânske Isel'']] De tijwurking yn de Isel blykte by de [[Wettersneed fan 1953|wettersneed]] fan [[1953]] in grut gefaar te wêzen en yn [[1954]] waard begûn mei de bou fan de [[Stoarmfloedkearing Hollânske Isel]], it earste [[deltawurken|deltawurk]]. Yn [[1958]] waard dizze foltôge en de byhearrende ''Algerabrêge'' dy't Krimpen mei [[Capelle oan de Isel]] ferbynt is de earste fêste ferbining tusken de [[Krimpenerwaard]] en it gedielte fan Súd-Hollân ten noarden fan de Isel. Healwei de [[1960-1969|jierren sechtich]] hat Krimpen de funksje fan [[forins|forinzegemeente]] fan [[Rotterdam]] krigen en is doe flink útwreidzjen gien. Wyls is it grutste gedielte fan it grûngebiet folboud. It bestjoer stribbet dernei om in lanlike karakter (rjochte nei de Krimpenerwaard yn it easten te behâlden. Bûtendyks stie oant 1930 de [[nôtmole]] ''Onverwacht''. Yn 1993 hat men de útbaarne mole wer opboud. De mole waard by dizze gelegenheid [[De Schelvenaer]] doopt. Dizze mealreeë mole is it ûnderkommen fan in restaurant. == Iepenbier ferfier == De wichtichste ferbinings besteane út busferbinings nei [[Rotterdam]], [[Schoonhoven]], [[Utert (stêd)|Utert]], [[De Haach]] en [[Gouda]]. Krimpen hat in busstasjon wêr't dizze linen gearrinne. De bussen dogge de lytsere doarpen yn de Krimpenerwaard oan, oant en mei Schoonhoven en Gouda. Flakbij it busstasjon binne it grutste winkelsintrum, gemeentehûs en it plysjeburo wêrtroch't dit gedielte as it sintrum oantsjutten wurde kin. Yn de midden fan Krimpen stiet de brânwarkazerne. Dêrneist is Krimpen oansluten op it netwurk fan de Wetterbus tusken Dordrecht en Rotterdam. == Rekreaasje == Krimpen hat in swinmbad, in maneezje, in tal sportgelegenheden en in streekmuseum. It leit oan de grins mei de Krimpenerwaard. Yn de direkte omjouwing binne in tal wannel en fytsmooglikheden. == Berne == *[[Rik Grashoff]] (1961), boukundich yngenieur en politikus (û.o. wethâlder fan Delft en Rotterdam) *[[Gerard van Walsum]] (1900-1980), politikus (û.o. boargemaster fan Delft en Rotterdam) == Keppelings om utens == * [https://www.krimpenaandenijssel.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/krimpen-aan-den-ijssel Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/krimpen-aan-den-ijssel/ AlleCijfers] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Krimpen oan de Isel| ]] [[Kategory:Plak yn Krimpen oan de Isel]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1817]] ie3q4f374kx7nfg7aamyk7j8jlgb1a4 0 29289 1236269 1235104 2026-07-25T23:05:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1236269 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=dûkerke |Ofbyld= [[File:Breeding plume Little Grebe.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus ruficollis |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TachybaptusRuficollisIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} It '''dûkerke''' (''Tachybaptus ruficollis'') is in soarte yn it skaai fan de [[dûkerkes]] (''Tachybaptus''). Mei syn 26 sm is it yn [[Jeropa]] it lytste lid fan de famylje fan de [[hjerringslynder]]s. It is in dûnkere fûgel en hy hat in frij koarte nekke mei in readeftige hals. De snaffelbasis is griengiel. Hy komt foar yn hiel Europa útsein it grutste part fan [[Skandinaavje]], yn hiel súdlik Afrika en yn Súd en Súdeast-Aazje. == Namme == It Dûkerke hjit yn it Frysk ek wol ''earsfuttel'', ''earsfutteler'' as ''lytse ieldûker''. == Habitat en aaien == It dûkerke libbet yn swietwettermarren, fivers en traachstreamende rivieren, mar ek yn reservoirs en grintputten. Hy leit 4-6 wite aaien op in platfoarm fan driuwende fegetaasje. De âlden diele de briedperioade fan 19-25 dagen. De jongen kinne harsels fiede en kinne fleane nei 44-48 dagen. <gallery> Image:Zwergtaucher 060319 1.jpg Image:Tachybaptus_ruficollis_1_(Marek_Szczepanek).jpg Image:Little Grebe Ringwood.jpg Image:Kaitsuburi_05z4773s.jpg Image:Zwergtaucher 2007-05-13 189.jpg Image:Little Grebe (Non-breeding plumage) I IMG 8202.jpg Image:LittleGrebe1.jpg Image:Little Grebe (Adult with Immature) I2 IMG 1615.jpg File:Little grebe (Tachybaptus ruficollis) in Tokyo.webm|thumb |Tachybaptus ruficollis Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg |Aaien fan it Dûkerke </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Tachybaptus+ruficollis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd. * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=70&lang=nl SOVON] - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan it dûkerke yn Nederlân. * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=2&tab=kaart Kaart mei waarnimmings yn Nederlân]. * {{Wikiwurdboek}} {{DEFAULTSORT:Dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 5jw9haywpbmgf6cbqvm9b7are280q1j 0 29299 1236306 1172143 2026-07-25T23:53:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + ynfoboks 1236306 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= mallemok |Ofbyld= [[File:Northern-Fulmar2.jpg|250px]] |lûd=[[File:Northern_Fulmar_(Fulmarus_glacialis)_(W1CDR0001409_BD2).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[mokeftigen]] (''Procelariiformes'') |Famylje= [[mokfûgels]] (''Procelariidae'') |Skaai= [[mallemokken]] (''Fulmarus'') |Wittenskiplike namme= Fulmarus glacialus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FULMAR.gif|center|250px]]<small>{{Color box|#FDFD00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#1800FB}} [[wintergast]]</small> }} De '''Mallemok''' (''Fulmarus glacialis'') is in fûgelsoarte út it skaai fan de [[mallemokken]] (''Fulmarus'') yn it skift fan de [[mokeftigen]] (''Procellariiformes''). Yn it earste oankommen liket de fûgel op [[miuwen]] (''Larus''), mar de mallemok heart ta de famylje fan de [[mokfûgels]] (''Procellariidae''), en beide famyljes hearre ta ferskillende skaaien. De soarte is griis en wyt mei in giele [[snaffel]], de lingte is 43-52 sm en de [[spanwiidte]] 101-117. Fan de mallemok bestiet sawol in donkere as in ljochte kleurfariaasje. == Namme == De Mallemok hjit yn it Frysk ek wol fan ''Mâlemok'', ''Mok'', ''Seemok'', ''Stoarmmok'' of ''Unwaarsfûgel''; yn it [[Noardfrysk]]: ''Malmuk'', Deensk: ''Mallemuk'', [[Nederdútsk]]: ''Ies-stormvagel'', Dútsk: ''Eissturmvogel'', Nederlânsk: ''Noordse stormvogel'', Ingelsk: ''Northern Fulmar''. == Briedseizoen == Mallemokken briede op kliffen; se lizze ien aai op de rûge stiennen of yn in hoaltsje fan plantaardich materiaal. Nesteljende fûgels en jongen kinne in akelich rûkende maachoalje oant twa meter fier spuitsje om sa ynkringers op ôfstân te hâlden. As fûgels it op harren fearren krije, wurde dy dêrtroch slim beskeadige, wat ta ferlies fan fleanfermogen en úteinlik de dea liede kin. Op dizze wize kin de Mallemok him effektyf tsjin rôvers lykas [[Jagers]] ferwarre. == Fiedsel == Bûten it briedseizoen binne it folslein [[oseaanfûgel]]s, dy't har fiede mei fisk en fiskôffal. Resint ûndersyk om de [[Noardsee]] hat útwiisd dat mallemokken gefoelich binne foar plestik swalkôffal op see, dat him ophopet yn it spiisfertarringsysteem fan de fûgels. Yn de [[20e iuw]] hat de soarte him wol útwreidzje kind troch de taname fan de kommersjele fiskerij en dêrby frijkommende beskikberheid fan fiskkôffal. Gefoelichheid for klimaatferoaring, in ôfname fan de fiskerij yn de Noardsee en in tanamme fan fersmoarging soene der ta liede kinne dat de soarte efterút giet. == Fleanen == Lykas oare [[Mokeftigen]] kin de Mallemok net sa goed rinne, mar it binne treflike fleanders, mei frij stive, rjochte wjukken, wat harren fan de Miuwen ûnderskiedt. Se hawwe in dikke bolle nekke en in relatyf koarte snaffel. De libbensferwachting is heech; it is net ûngewoan dat se fjirtich jier âld wurde. De Mallemok kin it hiele jier troch oan de Fryske en Nederlânske Noardseekust sjoen wurde, mar foaral nei in perioade mei oanlannige, stoarmeftige wyn yn de hjerst, soms mei hûnderten, meastal in pear oant tsientallen. Hy kin mei de [[Sulverkob]] betize wurde; in Sulverkob hat lykwols swarte wjukpunten en in Mallemok net en fierders fleane de twa soarten hiel ferskillend. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Fulmarus+glacialis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * {{Wikiwurdboek}} <gallery> Ofbyld:Fulmarus glacialis LC0144.jpg Ofbyld:Fulmarus_glacialis_LC0143.jpg Ofbyld:Northern-Fulmar 2.jpg Ofbyld:Northern-Fulmar.jpg Ofbyld:Northern Fulmar.jpg Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 2.jpg Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 7.jpg Ofbyld:Eissturmvogel02.jpg|Mallemok op it Noarske fûgeleilân [[Runde]]. Fulmarus glacialis MHNT ZOO 2010 11 42 Grímsey Island.jpg|''Fulmarus glacialis'' </gallery> [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mokfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] 25z9k9k0yfq2ekw59u5ahokst8sac27 1236307 1236306 2026-07-25T23:55:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236307 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= mallemok |Ofbyld= [[File:Northern-Fulmar2.jpg|250px]] |lûd=[[File:Northern_Fulmar_(Fulmarus_glacialis)_(W1CDR0001409_BD2).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[mokeftigen]] (''Procelariiformes'') |Famylje= [[mokfûgels]] (''Procelariidae'') |Skaai= [[mallemokken]] (''Fulmarus'') |Wittenskiplike namme= Fulmarus glacialus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FULMAR.gif|center|250px]]<small>{{Color box|#FDFD00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#1800FB}} [[wintergast]]</small> }} De '''Mallemok''' (''Fulmarus glacialis'') is in fûgelsoarte út it skaai fan de [[mallemokken]] (''Fulmarus'') yn it skift fan de [[mokeftigen]] (''Procellariiformes''). Yn it earste oankommen liket de fûgel op [[miuwen]] (''Larus''), mar de mallemok heart ta de famylje fan de [[mokfûgels]] (''Procellariidae''), en beide famyljes hearre ta ferskillende skaaien. De soarte is griis en wyt mei in giele [[snaffel]], de lingte is 43-52 sm en de [[spanwiidte]] 101-117. Fan de mallemok bestiet sawol in donkere as in ljochte kleurfariaasje. == Namme == De mallemok hjit yn it Frysk ek wol fan ''mâlemok'', ''mok'', ''seemok'', ''stoarmmok'' of ''ûnwaarsfûgel''; yn it [[Noardfrysk]]: ''malmuk'', Deensk: ''mallemuk'', [[Nederdútsk]]: ''ies-stormvagel'', Dútsk: ''Eissturmvogel'', Nederlânsk: ''Noordse stormvogel'', Ingelsk: ''Northern Fulmar''. == Briedseizoen == Mallemokken briede op kliffen; se lizze ien aai op de rûge stiennen of yn in hoaltsje fan plantaardich materiaal. Nesteljende fûgels en jongen kinne in akelich rûkende maachoalje oant twa meter fier spuitsje om sa ynkringers op ôfstân te hâlden. As fûgels it op harren fearren krije, wurde dy dêrtroch slim beskeadige, wat ta ferlies fan fleanfermogen en úteinlik de dea liede kin. Op dizze wize kin de mallemok him effektyf tsjin rôvers lykas [[skraaitsen]] ferwarre. == Fiedsel == Bûten it briedseizoen binne it folslein [[oseaanfûgel]]s, dy't har fiede mei fisk en fiskôffal. Resint ûndersyk om de [[Noardsee]] hat útwiisd dat mallemokken gefoelich binne foar plestik swalkôffal op see, dat him ophopet yn it spiisfertarringsysteem fan de fûgels. Yn de [[20e iuw]] hat de soarte him wol útwreidzje kind troch de taname fan de kommersjele fiskerij en dêrby frijkommende beskikberheid fan fiskkôffal. Gefoelichheid for klimaatferoaring, in ôfname fan de fiskerij yn de Noardsee en in tanamme fan fersmoarging soene der ta liede kinne dat de soarte efterút giet. == Fleanen == Lykas oare [[mokeftigen]] kin de mallemok net sa goed rinne, mar it binne treflike fleanders, mei frij stive, rjochte wjukken, wat harren fan de miuwen ûnderskiedt. Se hawwe in dikke bolle nekke en in relatyf koarte snaffel. De libbensferwachting is heech; it is net ûngewoan dat se fjirtich jier âld wurde. De mallemok kin it hiele jier troch oan de Fryske en Nederlânske Noardseekust sjoen wurde, mar foaral nei in perioade mei oanlannige, stoarmeftige wyn yn de hjerst, soms mei hûnderten, meastal in pear oant tsientallen. Hy kin mei de [[sulvermiuw]] betize wurde; in Sulvermiuw hat lykwols swarte wjukpunten en in mallemok net en fierders fleane de twa soarten hiel ferskillend. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Fulmarus+glacialis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * {{Wikiwurdboek}} <gallery> Ofbyld:Fulmarus glacialis LC0144.jpg Ofbyld:Fulmarus_glacialis_LC0143.jpg Ofbyld:Northern-Fulmar 2.jpg Ofbyld:Northern-Fulmar.jpg Ofbyld:Northern Fulmar.jpg Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 2.jpg Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 7.jpg Ofbyld:Eissturmvogel02.jpg|Mallemok op it Noarske fûgeleilân [[Runde]]. Fulmarus glacialis MHNT ZOO 2010 11 42 Grímsey Island.jpg|''Fulmarus glacialis'' </gallery> [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mokfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] dzxf9j1ny7w1puy5wqb5rv1h8tt4tcv 0 29432 1236353 1236198 2026-07-26T07:41:20Z RomkeHoekstra 10582 Utwreide. 1236353 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ljurk |Ofbyld = [[File:Alauda arvensis 2.jpg|250px]] |lûd = [[File:XN Alauda arvensis.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[ljurken]] (''Alauda'') |Wittenskiplike namme= Alauda arvensis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]<br>{{Color box|#FF80FF}} eksoat, mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''ljurk''', ek: ''liuwerik'' of ''ljurts'', ([[wittenskiplike namme]]: ''Alauda arvensis'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (Alaudidae). Ljurken komme yn [[West-Europa|West-]] en [[Súd-Europa it hiele jier foar. Yn [[East-Europa]] komme se allinnich yn it briedseizoen foar. It bysûndere oan 'e ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te sakjen. Dat docht er om syn territoarium ôf te beakenjen. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Skylark (51094825637).jpg|thumb|left|Fleanende ljurk.]] De ljurk is 18 oant 19 sintimeter lang en lykas de oare soarten fan it skaai mei in ûnopfallend fearrekleed. De boppekant is benammen brún en de ûnderkant is ljochter fan kleur. De ljurk hat in koarte túf op 'e kop, dy't er opsette kin. Yn 'e flecht is de sturt koart en hat er koarte en brede wjukken. De sturt en de efterrâne fan 'e wjukken hawwe wite rânen. It mantsje hat bredere wjukken as it wyfke. De soarte stiet bekend om de sang fan it mantsje, dy 't er hearre lit as er op in hichte fan 50 oant 100 meter biddend fleant. De sang duorret meastentiids twa oant trije minuten, mar wurdt yn 'e briedtiid faak langer en kin dan wol oant 20 minuten duorje. By wynparken is waarnommen dat mantsjes op hegere frekwinsjes sjonge troch it lûd fan 'e wynturbines. Mantsjes ha lokaal in eigen dialet wêrmei't se harren ûnderskiede kinne fan fûgels út oare gebieten. == Fersprieding == Dizze ljurk briedt yn hast hiel Jeropa en [[Aazje]] en yn 'e bergen fan noardlik [[Afrika]]. Hy is benammen [[stânfûgel]] yn it westen fan syn ferspriedingsgebiet, mar eastlike populaasjes binne mear trekkend en lûke winterdeis fierder nei it suden. Sels yn it mildere westen fan syn ferspriedingsgebiet lûke in protte fûgels winterdeis nei de leechlannen en de kust. Aziatyske fûgels, ûndersoarte ''A. a. pekinensis'', komme as [[dwaalgast]] foar yn [[Alaska]]. Der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. a. arvensis'' Linnaeus, 1758 – noardlik, westlik en sintraal Jeropa * ''A. a. sierrae'' Weigold, 1913 – [[Portegal]], sintraal en súdlik [[Spanje]] * ''A. a. harterti'' Whitaker, 1904 – noardwestlik Afrika * ''A. a. cantarella'' Bonaparte, 1850 – súdlik Jeropa fan noardeastlik Spanje oant [[Turkije]] en de [[Kaukasus]] * ''A. a. armenica'' Bogdanov, 1879 – súdeastlik Turkije oant [[Iran]] * ''A. a. dulcivox'' Hume, 1872 – súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en westlik [[Sibearje]] oant noardwestlik [[Sina]] en súdwestlik [[Mongoalje]] * ''A. a. kiborti'' Zaliesski, 1917 – súdlik Sibearje, noardlik en eastlik Mongoalje en noardeastlik Sina * ''A. a. intermedia'' R. Swinhoe, 1863 – noard-sintraal Sibearje oant noardeastlik Sina en [[Koreä]] * ''A. a. lonnbergi'' Hachisuka, 1926 – it noardlike part fan it eilân [[Sachalin]] * ''A. a. japonica'' Temminck & Schlegel, 1848 – it súdlike part fan it eilân Sachalin, de súdlike [[Koerillen]], [[Japan]] en de [[Rjûkjû-eilannen]]: de Japanske ljurk Yn 'e 19e iuw waarden der ferskate kearen Jeropeeske ljurken yn [[Nij-Seelân]] útset, earst yn 1864 yn Nelson (op it [[Sudereilân]]) en letter yn 1867 yn [[Auckland]] (op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]). De populaasjes namen fluch ta en hienen har tsjin de jierren 1920 oer sawol it Noarder- as it Sudereilân ferspraat. [[Ofbyld:Skowronek, Flommen.jpg|thumb|260px|Ljurk yn it natuerreservaat Flommen, Sweden.]] Ek yn [[Austraalje]] waard de Jeropeeske ljurk op ferskate mominten yntrodusearre, foar it earst yn 1850. De fûgel komt dêr no rûnom foar yn it súdeasten. Yn 1865 waard de Jeropeeske ljurk yntrodusearre op 'e súdeastlike [[Hawaï]]-eilannen. Dêr wie de soarte earder algemien, mar de oantallen binne op [[Oahu]] tebekrûn en op [[Kauai]] is de soarte ferdwûn. Neffens in stúdzje út 1986 wiene der allinnich noch Jeropeeske ljurken op de eilannen [[Hawaï]] en [[Maui]], mei in rûsd totaal fan 10.000 yndividuen. Yn 1903 waarden ek Jeropeeske ljuken útset op [[Vancouver]]-eilân foar de westkust fan [[Kanada]] en yn 1913 nochris. De populaasje groeide en telde om 1962 hinne sawat 1000 yndividuen, mar is dêrnei tebekrûn troch ferlies fan leefgebiet. === Nederlân === De ljurk wie oant 1975 yn Nederlân in talrike briedfûgel op boerelân en kaam earder yn it hiele lân foar. Sûnt dy tiid sette fral yn greidegebieten en minder op boulân in delgong yn, dy't oant 2010 duorre. Dêrnei folge in stabilisaasje fan 'e populaasje of in lichte opgong. De ljurk hat slim te lijen hân fan 'e moderne yntinsive lânbou. == Hâlden en dragen == Jeropeeske ljurken briede foar it earst as se ien jier âld binne. It brieden begjint fan maart oant begjin april. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn, dat mei gers beklaaid wurdt. It lechsel bestiet út 3 oant 5 aaien. De aaien fan de nominaatûndersoarte hawwe in griiswite of griene basis en binne oerdutsen mei brune of oliifkleurige plakjes. Se wurde allinne troch it wyfke bebret, dêr't hja mei begjint nei't it earste aai lein is. Nei alve dagen komme se tagelyk út. De keale, ûnfolwoeksen piken wurde troch beide âlders fersoarge en krije de earste wike hast allinne ynsekten te iten. De piken fleane nei 18 oant 20 dagen út, mar ferlitte it nêst meastentiids al nei 8 oant 10 dagen. Se binne nei likernôch 25 dagen ûnôfhinklik fan har âlders. De âlders kinne oant 4 lechsels yn ien seizoen hawwe. De Jeropeeske ljurk foerazjearret op 'e grûn en siket nei ynsekten en plantemateriaal lykas sied en jonge blêden. Oars as finkfûgels (''Fringillidae'') yt er sied sûnder it flues der ôf te heljen. Simmerdeis foarmje ynsekten in wichtich part fan it dieet. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Alauda arvensis nest.jpg|Nêst Alauda arvensis nest 2 beentree.jpg|Aaien Alauda Arvensis Jungvogel-1.jpg|Pyk </gallery> </div> == Status == De ljurk hat in grut ferspriedingsgebiet en in tige grutte populaasje, dy't yn 2012 op 290.000.000 oant 530.000.000 folwoeksen fûgels rûsd waard. Oannommen wurdt dat de soarte tebekrint. De [[IUCN]] klassifisearet de ljurk lykwols as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. Boeren wurde oantrune om krûdenrike ikkerrânen oan te lizzen dêr't de fûgel foerazjearje en skûlje kin. Ut in Ingelske stúdzje oer de delgong fan 'e soarte die bliken dat de tiid fan ynsiedzjen fan nôt foar de fûgel fan grut belang is. Eartiids waard yn 'e maitiid siedde, groeide it gewaaks yn 'e simmer sadat der yn 'e iere hjerst rispe wurde koe. Hjoed-de-dei wurdt nôt dêr faak yn 'e hjerst siedde, groeit it yn 'e winter en wurdt it yn 'e iere simmer al rispe. It gewaaks op ikkers dat winterdeis ynsiedde is, stiet yn 'e simmer te ticht op inoar sadat de ljurk gjin romte hat om tusken it gewaaks te foerazjearjen. == Sjoch ek == * [[heideljurk]] * [[toefljurk]] * [[strânljurk]] == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Alauda+arvensis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9760 SOVON, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-skylark-alauda-arvensis BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/skylar/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/skylar eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alauda arvensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljurk]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Ascension]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] khxeg7tlqpp5anpoqjm68r7rb8m450e 1236354 1236353 2026-07-26T07:42:15Z RomkeHoekstra 10582 ]] 1236354 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ljurk |Ofbyld = [[File:Alauda arvensis 2.jpg|250px]] |lûd = [[File:XN Alauda arvensis.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[ljurken]] (''Alauda'') |Wittenskiplike namme= Alauda arvensis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]<br>{{Color box|#FF80FF}} eksoat, mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''ljurk''', ek: ''liuwerik'' of ''ljurts'', ([[wittenskiplike namme]]: ''Alauda arvensis'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (Alaudidae). Ljurken komme yn [[West-Europa|West-]] en [[Súd-Europa]] it hiele jier foar. Yn [[East-Europa]] komme se allinnich yn it briedseizoen foar. It bysûndere oan 'e ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te sakjen. Dat docht er om syn territoarium ôf te beakenjen. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Skylark (51094825637).jpg|thumb|left|Fleanende ljurk.]] De ljurk is 18 oant 19 sintimeter lang en lykas de oare soarten fan it skaai mei in ûnopfallend fearrekleed. De boppekant is benammen brún en de ûnderkant is ljochter fan kleur. De ljurk hat in koarte túf op 'e kop, dy't er opsette kin. Yn 'e flecht is de sturt koart en hat er koarte en brede wjukken. De sturt en de efterrâne fan 'e wjukken hawwe wite rânen. It mantsje hat bredere wjukken as it wyfke. De soarte stiet bekend om de sang fan it mantsje, dy 't er hearre lit as er op in hichte fan 50 oant 100 meter biddend fleant. De sang duorret meastentiids twa oant trije minuten, mar wurdt yn 'e briedtiid faak langer en kin dan wol oant 20 minuten duorje. By wynparken is waarnommen dat mantsjes op hegere frekwinsjes sjonge troch it lûd fan 'e wynturbines. Mantsjes ha lokaal in eigen dialet wêrmei't se harren ûnderskiede kinne fan fûgels út oare gebieten. == Fersprieding == Dizze ljurk briedt yn hast hiel Jeropa en [[Aazje]] en yn 'e bergen fan noardlik [[Afrika]]. Hy is benammen [[stânfûgel]] yn it westen fan syn ferspriedingsgebiet, mar eastlike populaasjes binne mear trekkend en lûke winterdeis fierder nei it suden. Sels yn it mildere westen fan syn ferspriedingsgebiet lûke in protte fûgels winterdeis nei de leechlannen en de kust. Aziatyske fûgels, ûndersoarte ''A. a. pekinensis'', komme as [[dwaalgast]] foar yn [[Alaska]]. Der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. a. arvensis'' Linnaeus, 1758 – noardlik, westlik en sintraal Jeropa * ''A. a. sierrae'' Weigold, 1913 – [[Portegal]], sintraal en súdlik [[Spanje]] * ''A. a. harterti'' Whitaker, 1904 – noardwestlik Afrika * ''A. a. cantarella'' Bonaparte, 1850 – súdlik Jeropa fan noardeastlik Spanje oant [[Turkije]] en de [[Kaukasus]] * ''A. a. armenica'' Bogdanov, 1879 – súdeastlik Turkije oant [[Iran]] * ''A. a. dulcivox'' Hume, 1872 – súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en westlik [[Sibearje]] oant noardwestlik [[Sina]] en súdwestlik [[Mongoalje]] * ''A. a. kiborti'' Zaliesski, 1917 – súdlik Sibearje, noardlik en eastlik Mongoalje en noardeastlik Sina * ''A. a. intermedia'' R. Swinhoe, 1863 – noard-sintraal Sibearje oant noardeastlik Sina en [[Koreä]] * ''A. a. lonnbergi'' Hachisuka, 1926 – it noardlike part fan it eilân [[Sachalin]] * ''A. a. japonica'' Temminck & Schlegel, 1848 – it súdlike part fan it eilân Sachalin, de súdlike [[Koerillen]], [[Japan]] en de [[Rjûkjû-eilannen]]: de Japanske ljurk Yn 'e 19e iuw waarden der ferskate kearen Jeropeeske ljurken yn [[Nij-Seelân]] útset, earst yn 1864 yn Nelson (op it [[Sudereilân]]) en letter yn 1867 yn [[Auckland]] (op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]). De populaasjes namen fluch ta en hienen har tsjin de jierren 1920 oer sawol it Noarder- as it Sudereilân ferspraat. [[Ofbyld:Skowronek, Flommen.jpg|thumb|260px|Ljurk yn it natuerreservaat Flommen, Sweden.]] Ek yn [[Austraalje]] waard de Jeropeeske ljurk op ferskate mominten yntrodusearre, foar it earst yn 1850. De fûgel komt dêr no rûnom foar yn it súdeasten. Yn 1865 waard de Jeropeeske ljurk yntrodusearre op 'e súdeastlike [[Hawaï]]-eilannen. Dêr wie de soarte earder algemien, mar de oantallen binne op [[Oahu]] tebekrûn en op [[Kauai]] is de soarte ferdwûn. Neffens in stúdzje út 1986 wiene der allinnich noch Jeropeeske ljurken op de eilannen [[Hawaï]] en [[Maui]], mei in rûsd totaal fan 10.000 yndividuen. Yn 1903 waarden ek Jeropeeske ljuken útset op [[Vancouver]]-eilân foar de westkust fan [[Kanada]] en yn 1913 nochris. De populaasje groeide en telde om 1962 hinne sawat 1000 yndividuen, mar is dêrnei tebekrûn troch ferlies fan leefgebiet. === Nederlân === De ljurk wie oant 1975 yn Nederlân in talrike briedfûgel op boerelân en kaam earder yn it hiele lân foar. Sûnt dy tiid sette fral yn greidegebieten en minder op boulân in delgong yn, dy't oant 2010 duorre. Dêrnei folge in stabilisaasje fan 'e populaasje of in lichte opgong. De ljurk hat slim te lijen hân fan 'e moderne yntinsive lânbou. == Hâlden en dragen == Jeropeeske ljurken briede foar it earst as se ien jier âld binne. It brieden begjint fan maart oant begjin april. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn, dat mei gers beklaaid wurdt. It lechsel bestiet út 3 oant 5 aaien. De aaien fan de nominaatûndersoarte hawwe in griiswite of griene basis en binne oerdutsen mei brune of oliifkleurige plakjes. Se wurde allinne troch it wyfke bebret, dêr't hja mei begjint nei't it earste aai lein is. Nei alve dagen komme se tagelyk út. De keale, ûnfolwoeksen piken wurde troch beide âlders fersoarge en krije de earste wike hast allinne ynsekten te iten. De piken fleane nei 18 oant 20 dagen út, mar ferlitte it nêst meastentiids al nei 8 oant 10 dagen. Se binne nei likernôch 25 dagen ûnôfhinklik fan har âlders. De âlders kinne oant 4 lechsels yn ien seizoen hawwe. De Jeropeeske ljurk foerazjearret op 'e grûn en siket nei ynsekten en plantemateriaal lykas sied en jonge blêden. Oars as finkfûgels (''Fringillidae'') yt er sied sûnder it flues der ôf te heljen. Simmerdeis foarmje ynsekten in wichtich part fan it dieet. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Alauda arvensis nest.jpg|Nêst Alauda arvensis nest 2 beentree.jpg|Aaien Alauda Arvensis Jungvogel-1.jpg|Pyk </gallery> </div> == Status == De ljurk hat in grut ferspriedingsgebiet en in tige grutte populaasje, dy't yn 2012 op 290.000.000 oant 530.000.000 folwoeksen fûgels rûsd waard. Oannommen wurdt dat de soarte tebekrint. De [[IUCN]] klassifisearet de ljurk lykwols as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. Boeren wurde oantrune om krûdenrike ikkerrânen oan te lizzen dêr't de fûgel foerazjearje en skûlje kin. Ut in Ingelske stúdzje oer de delgong fan 'e soarte die bliken dat de tiid fan ynsiedzjen fan nôt foar de fûgel fan grut belang is. Eartiids waard yn 'e maitiid siedde, groeide it gewaaks yn 'e simmer sadat der yn 'e iere hjerst rispe wurde koe. Hjoed-de-dei wurdt nôt dêr faak yn 'e hjerst siedde, groeit it yn 'e winter en wurdt it yn 'e iere simmer al rispe. It gewaaks op ikkers dat winterdeis ynsiedde is, stiet yn 'e simmer te ticht op inoar sadat de ljurk gjin romte hat om tusken it gewaaks te foerazjearjen. == Sjoch ek == * [[heideljurk]] * [[toefljurk]] * [[strânljurk]] == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Alauda+arvensis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9760 SOVON, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-skylark-alauda-arvensis BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/skylar/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/skylar eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alauda arvensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljurk]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Ascension]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] cwkndqp16074p8jcmb55xl48nwlvgrt 0 40977 1236251 1124707 2026-07-25T19:48:58Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236251 wikitext text/x-wiki {{stobbe|plak en as gemeente‎}} [[Ofbyld:LocatieZoetermeer.png|thumb|''Lizzing fan Zoetermeer'']] '''Zoetermeer''' is in stêd en gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Zoetermeer}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en in gebiet fan 37 km². De hjoeddeiske gemeente Zoetermeer is ûntstien troch de fúzje fan 'e gemeente [[Zegwaart]] ([[kadaster|kadastraal]] Zegwaard) en de doetiidske gemeente Zoetermeer op [[1 maaie]] [[1935]]. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.zoetermeer.nl Gemeente Zoetermeer] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Zoetermeer| ]] [[Kategory:Plak yn Zoetermeer]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1935]] 0tddrmlc6w6zuv6f2e3b2ll8cr7u4ms 0 42981 1236267 1236076 2026-07-25T21:02:18Z Kneppelfreed 2013 oare ynfoboks en navigaasjebalke gemeenten Eastfryslân tafoege 1236267 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente Dútslân | namme = Norden | ôfbylding = Ludgerikirche-20070922.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = Sint-Ludgerustsjerke | wapen = [[Ofbyld:DEU_Norden_(Ostfriesland)_COA.svg|60px]] | ynwennertal = 24.978 <small>(2025)</small> | oerflak = 106,33 km² | befolkingstichtens = 236 km² | stêdekloft = | hichte = 7 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Nedersaksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Landkreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Auwerk (Landkreis)|Auwerk]] | soart gemeente = | gemeenteyndieling = 10 ''[[Ortschaft]]en'' | adres = Am Markt 15 26506 Norden | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_35_47_N_7_12_08_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53° 36'N 7° 12'E}} | stifting = yn 880 neamd | Kfz = NOR | Gemeindeschlüssel = 03 4 52 019 | postkoade = 26506, 26492–26496, 26501, 26519–26520 | netnûmer = 04931, 04926, 04938 | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Dútslân B-wei|72}} <br>Spoar fan Rheine nei Norddeich-Mole | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [http://www.norden.de/ www.norden.de] | ôfbylding2 = Dree-suesters-20070922_retouched.jpg | ôfbyldingstekst2 = ''Dree Süsters'' oan 'e Merkplein | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = East-Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 35 | lat_sec = 47 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 12 | lon_sec = 8 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Norden_in_AUR.svg | ôfbyldingstekst99 = Lizzing fan 'e gemeente Norden yn 'e lânkring Auwerk | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Norden''' ([[Eastfrysk Plat]]: ''Nörden'') is in stêd en gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Nedersaksen]], yn it distrikt [[Auwerk (distrikt)|Auwerk]] en oan de Waadseekust. De stêd hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Norden}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). Norden is de fjirdgrutste stêd fan [[Eastfryslân]]. De regio Norden moat it ekonomysk sjoen fan de [[lânbou]] en it [[toerisme]] hawwe. De stêd hat goed 27 kilometer seedyk en in haven foar de fearboaten nei de eilannen [[Júst]] en [[Norderney]]. De stedsdielen Norddeich en Westermarsch II fiere sûnt 1979 offisjeel it predikaat „Staatlich anerkanntes Nordseebad“. Op 24 juny 2010 ferliende de Nedersaksyske minister fan Ekonomyske Saken, Jörg Bode, it predikaat „Nordseeheilbad“ oan beide stedsdielen, de heechste toeristyske ûnderskieding. Op 't heden is Norden-Norddeich it grutste offisjeel erkende ''Seeheilbad'' oan de Eastfryske [[Noardsee]]kust. Al yn de fyftiger jierren waard Norden mei de slogan ''"Das Grüne Tor zum Meer"'' as fakânsjeoarde oanpriizge. Allinne al yn it simmerseizoen fan 2007 waarden der mear as 900.000 oernachtingen teld. == Geografy == Norden leit yn it noardwesten fan de dielsteat [[Nedersaksen]] en foarmet ien fan de wichtichste stêden fan it westlike part fan [[Eastfryslân]]. De stêd leit fuort oan 'e [[Waadsee]] en hat yn stedsdiel [[Noarddyk]] in fearferbining mei de Eastfryske eilannen [[Norderney]] en [[Júst]]. De gemeente Norden hat in oerflak fan likernôch 106 km² en omfiemet njonken de kearnstêd ek ferskate doarpen en buorskippen. De stêd leit yn it noardlike diel fan de [[Lânkring Auwerk]] en wurdt omjûn troch it typyske Eastfryske kustlânskip mei greiden, lânbougrûnen, seediken, eardere feangebieten en mersken. It bûtengebiet fan Norden wurdt foar in grut part brûkt foar lânbou. Benammen feehâlderij en molkfeehâlderij binne fan belang. De geografyske koördinaten fan de stêd lizze likernôch op 53°36' noarderbreedte en 7°12' easterlingte. It gebiet leit mar in pear meter boppe seenivo en is dêrom sterk ôfhinklik fan diken en wetterbehear. It Waadseegebiet foar de kust makket diel út fan it [[Nasjonaal Park Nedersaksysk Waadseegebiet]], dat sûnt [[2009]] ek op de [[Wrâlderfguodlist fan UNESCO]] stiet. It gebiet is fan grutte ekologyske wearde troch de rike fûgelpopulaasjes, de getijdegebieten en de bysûndere natuer. === Doarpen en wiken === Njonken de histoaryske kearnstêd Norden omfiemet de gemeente ferskate doarpen en nije wiken. Hjirûnder steane de doarpen en wiken bûten de kearnstêd: * [[Bargebur]] - in histoarysk doarp dat tsjintwurdich mei de kearnstêd fergroeid is; * [[Norddeich]] – kustplak en wichtige fearhaven nei de Eastfryske eilannen; * [[Leybuchtpolder]] – in jonge polder dy't yn de 20e iuw troch lânwinning ûntstie; * [[Ostermarsch]] – in âld marsdoarp oan de kust; * [[Westermarsch I en II]] – histoaryske marsgebieten westlik fan Norden; * [[Süderneuland]] – in gebiet súdlik fan de stêd; * [[Tidofeld]] – in buorskip mei in bysûndere skiednis nei de Twadde Wrâldkriich. === Klimaat === Norden hat in typysk [[oseanysk klimaat]] mei mylde winters en relatyf koele simmers. De [[Noardsee]] en [[Waadsee]] hawwe in sterke ynfloed op it waar. Ekstreme temperatueren komme minder faak foar as yn it binnenlân fan Dútslân, sels by hiteweagen yn it Eastfryske binnenlân bliuwt it kustplak Norden relatyf koel. It gebiet wurdt karakterisearre troch in soad wyn, hege luchtfochtigens en faak wikseljend waar. Dizze klimatologyske omstannichheden hawwe histoarysk ynfloed hân op de lânbou, de boustyl en it libben fan de kustbewenners. ==Skiednis== Al yn [[880]] wie der in delsetting mei de namme Norden. Dat jier wûnen de [[Friezen]] dêr in fjildslach fan de [[Noarmannen]], de saneamde ''Slach by Norditi''. Norden krige yn [[1255]] [[stedsrjochten]] en is sa de âldste stêd yn [[East-Fryslân]]. Earst lei Norden yn it ''Federgoa'', letter yn it Fryske lân [[Norderlân]]. Yn ’e [[midsiuwen]] fierden de Fryske haadlingefamyljes [[Tom Brok]] en [[Cirksena]] it bewâld oer de stêd. [[Ofbyld:Norden1590.jpg|thumb|left|Norden om 1590 hinne]] Troch ferskillende [[stoarmfloed]]en friet de [[Leybocht]] grutte stikken lân op. Yn de lette midsiuwen en dêrnei hie Norden in belangrike seehaven. Oan ’e 18e iuw wie der ek in aardich grutte float. Lykwols waard East-Fryslân troch de Krystfloed fan 1717 slim troffen. It plak Itzendoarp by Norden waard yn ’e weagen wei. [[Ofbyld:Alteshausnorden.jpg|thumb|It ''Haus Vienna'' is ien fan de âldste huzen (boud om 1600 hinne) en is folslein renovearre yn de 1990er jierren]] Nei de 16e iuwske [[Reformaasje]] wie der in soad striid tusken kalvinisten en lutersken. De striid waard lang om let wûn troch de lutersken. Yn 1684 wie militêr yngripen needsaaklik sadat de kalvinistyske minderheid de Tsjerke fan Bargebur bouwe koe. Yn 1597/98 en 1611 waard Norden teistere troch in [[pest|pestepidemy]]. Yn de [[Tritichjierrige Oarloch]] (1618 -1648) moast de stêd, dy’t net troch stêdsmuorren beskerme wie, in pear kear in besetting troch bûtenlânske soldaten belije. Yn 1744 waard Norden, krekt as de rest fan [[Eastfryslân]], [[Prusen|Prusysk]]. De Prusen begûnen mei grutte ynpolderingsprojekten by de seekust lâns en mei de turfwinning oan ’e súdeastkant fan ’e stêd. Dêrtroch wie der gjin ferlet mear fan turf út Grinslân. Yn dy snuorje waarden ek tabakfabriken oprjochte. Nei de fal fan [[Napoleon]] waard de stêd ûnderdiel fan it [[Keninkryk Hannover]], yn 1866 kaam it wer by Prusen, om lang om let yn 1871 ûnderdiel te wurden fan it nije [[Dútske Keizerryk]]. De turfwinning en ynpolderingsaktiviteiten gongen fierder yn ’e 19e en iere 20e iuw. Wichtich wie ek de oanlis fan in ferhurde dyk nei [[Georgsheil]] (Uthwerdum), [[Emden]] en [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] (1844), en de oansluting op it spoarnet (yn 1883, de line waard trochlutsen nei [[Norddeich]] yn 1892 ). Yn 1806 rjochte de Grinzer mennonityske ûndernimmer [[Jan ten Doornkaat Koolman]] yn Norden de bekende brouwerij fan sterke drank Doornkaat op, dy't oan 1991 ta bestie. It merk en de reseptuer waarden neitiid oan de konkurrint Berentzen ferkocht; de merknamme en de schnaps Doornkaat binne bestean bleaun. De produksje dêrfan is net mear yn Norden húsfeste. Yn 1988 rjochte in telch út de brouwersfamylje de nei him neamde Gerhard ten Doornkaat Koolman-Stiftung op. De kapitaalkrêftige ynstelling hâldt him yn Norden en omkriten dwaande mei in ferskaat oan woldiedige aktiviteiten. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] hie de stêd suver gjin skea. Yn de oarlochstiid hie Norden de ferneamde radiostudio Norddeich Radio, dêr’t de Ingelsktalige propaganda-útstjoering ''Germany calling'' útstjoerd waard. Oant en mei 1977 wie Norden in selsstannige lânkring. Sûnt is de stêd ûnderdiel fan de [[lânkring Auwerk]] mei as haadplak [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] (Aurich). It saneamde ''Amtsgericht'' sit noch wol yn Norden en it rjochtsgebiet komt fierweihinne oerien mei de grinzen fan de lânkring Norden. Yn 2005 fierde Norden dat it 750 jier dêrfoar stedsrjochten krige. === Befolkingsûntjouwing === {| | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jier ! Ynwennertal |- | 1804 || align="right" | 3.532 |- | 1826 || align="right" | 5.757 |- | 1861 || align="right" | 6.199 |- | 1867 || align="right" | 5.975 |- | 1871 || align="right" | 6.070 |- | 1885 || align="right" | 6.879 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jier ! Ynwennertal |- | 1895 || align="right" | 6.794 |- | 1905 || align="right" | 6.717 |- | 1910 || align="right" | 6.885 |- | 1925 || align="right" | 11.025 |- | 1933 || align="right" | 12.150 |- | 1939 || align="right" | 12.306 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jier ! Ynwennertal |- | 1950 || align="right" | 18.012 |- | 1954 || align="right" | 17.785 |- | 1961 || align="right" | 16.144 |- | 1970 || align="right" | 16.986 |- | 1977 || align="right" | 24.334 |- | 1980 || align="right" | 24.300 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jier ! Ynwennertal |- | 1990 || align="right" | 23.700 |- | 2008 || align="right" | 25.222 |- | 2011 || align="right" | 25.019 |- | 2016 || align="right" | 25.195 |- | 2017 || align="right" | 25.056 |- | 2019 || align="right" | 24.873 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jier ! Ynwennertal |- | 2022 || align="right" | 25.197 |- | 2025 || align="right" | 24.978 |- | . || align="right" | |- | . || align="right" | |- | . || align="right" | |- | . || align="right" | |} |} == Polityk == Troch syn lange skiednis as âlde hannelsstêd en wichtich sintrum fan it westlike part fan [[Eastfryslân]] hat Norden altyd in bestjoerlike funksje hân. Yn de tiid fan de [[Fryske Frijheid]] en de [[Eastfryske haadlingen]] wie Norden ien fan de wichtichste plakken fan it kustgebiet. Letter waard de stêd ûnderdiel fan it [[Greefskip Eastfryslân]] en dêrnei it [[Foarstedom Eastfryslân]]. Nei de ynlivging by [[Prusen]] yn [[1744]] bleau Norden in wichtich lokaal bestjoerssintrum. Tsjintwurdich is Norden in selsstannige stêd yn de [[Lânkring Auwerk]] yn de dielsteat [[Nedersaksen]]. De stêd hat in eigen gemeentebestjoer en troch de lizzing oan de kust en de ferbining mei de [[Eastfryske eilannen]] hat de polityk yn Norden in eigen karakter, mei in sterke klam op toerisme, kustbeskerming, havenûntwikkeling en regionale ynfrastruktuer. Fanút Norddeich stekke de fearboaten ôf nei de eilannen [[Juist|De Jist]] en [[Norderney]]. Tradisjoneel hawwe de [[SPD]] en de [[CDU]] in wichtige rol yn de polityk fan Norden spile. Dêrnjonken binne ek de [[Griene partij (Dútslân)|Grienen]], de [[FDP]], de [[Die Linke]], de [[AfD]] en lokale partijen aktyf. ===Stedebannen=== De gemeente hat stedebannen mei: * [[Bradford-on-Avon]] yn [[Grut-Brittanje]] * [[Pasewalk]] yn [[Mecklenburg-foar-Pommeren]] == Ekonomy == De ekonomy fan Norden wurdt foar in grut part droegen troch it toerisme, de skipfeart, de hannel en de tsjinstesektor. Troch de haven fan [[Noarddyj]] is de stêd ien fan de ekonomyske sintra oan de Eastfryske kust. [[Ofbyld:Frisia III (Norddeich Mole).jpg|thumb|De fearboat Frisia III fan 'e ''Reederei Norden-Frisia'']] It toerisme is de wichtichste boarne fan ynkomsten. Benammen it stedsdiel [[Noarddyk]] lûkt alle jierren hûnderttûzenen besikers. De strannen, it [[Nasjonaal Park Nedersaksysk Waadseegebiet]], de [[Waadsee]] en de fearferbiningen nei de eilannen [[Norderney]] en [[Júst]] meitsje fan Norden in wichtich fakânsjesintrum. Dêrmei binne ek de hotel- en horekasektor, fakânsjewenten en rekreaasjefoarsjennings fan grut ekonomysk belang. De haven fan Norddeich is ien fan de drokste fearhavens fan Dútslân. De fearboaten fan de rederij [[Reederei Norden-Frisia]] fersoargje de ferbiningen mei Norderney en Júst en ferfiere jierliks miljoenen passazjiers, auto's en fracht. De rederij hat syn haadkantoar yn Norden en is ien fan de grutste wurkjouwers fan de stêd. De lânbou is benammen yn it bûtengebiet fan de gemeente fan betsjutting. De fruchtbere merskgrûnen wurde benammen brûkt foar gerslân, feehâlderij en molkfeehâlderij. Dêrnjonken binne der bedriuwen yn de lânbouferwurking en de agraryske tsjinstferliening. Ek de sûnenssoarch en it ûnderwiis leverje in wichtige bydrage oan de pleatslike ekonomy. It [[Ubbo-Emmius-Klinik]] yn Norden is ien fan de grutste wurkjouwers yn de regio en hat in wichtige funksje foar de medyske soarch yn it noardlike part fan Eastfryslân. Yn de lêste desennia is ek de duorsume enerzjy fan tanimmend belang wurden. Yn de omkriten fan Norden lizze ferskate wynparken en sinne-enerzjyynstallaasjes, dy't bydrage oan de enerzjyfoarsjenning fan de regio en wurkgelegenheid biede yn de enerzjysektor. == Ferkear en ferfier == [[Ofbyld:Ostfriesland Verkehr-de.svg|thumb|left|Ferkearskaart fan Eastfryslân]] Norden is ien fan de ferkearsknooppunten fan de Eastfryske kust. De stêd is oer de dyk, it spoar en it wetter goed ferbûn mei de rest fan Eastfryslân en tsjinnet tagelyk as poarte nei de Eastfryske eilannen [[Norderney]] en [[Júst]]. Norden is fia de [[Bundesstraße 72]] ferbûn mei de [[Autobahn 31]], dy't fan [[Emden]] ôf nei it suden ta giet en oanslút op de [[Autobahn 28]] by [[Lier (stêd)|Lier]]. It [[Stasjon Norden]] is it noardlikste spoareinpunt fan Eastfryslân. Fanút it stasjon ride regionale treinen nei [[Lear (stêd)|Lear]], dêr't oansluting is op de yntercityferbiningen nei ûnder oare [[Bremen]], [[Hannover]], [[Münster]] en [[Keulen]]. [[Ofbyld:2013-05-03 Fotoflug Leer Papenburg DSCF7321.jpg|thumb|Haven fan Noarddyk]] De haven fan [[Norddeich]] is ien fan de wichtichste fearhavens fan Dútslân. Fanút de haven ûnderhâldt de [[Reederei Norden-Frisia]] de fearferbiningen mei de eilannen [[Norderney]] en [[Júst]]. Jierliks wurde miljoenen passazjiers, auto's en grutte hoemannichten fracht ferfierd. Neist de reguliere fearboaten farre der ek sneltsjinsten nei Norderney. De haven is dêrtroch fan grut belang foar sawol it toerisme as de befoarrieding fan de eilannen. By Noarddyk leit it [[Fleanfjild Norden-Noarddyk]], in regionaal fleanfjild dat benammen brûkt wurdt foar flechten nei de Eastfryske eilannen, rêdingsflechten en saaklik loftferkear. Fan dêrút wurde ûnder oare [[Júst]] en [[Norderney]] mei lytse tastellen oanflein. == Foto's == <gallery> Ofbyld:Dree-suesters-20070922.jpg|<small>"Dree Süsters" (Trije Susters)</small> Ofbyld:2009 07 Norden Rathaus.JPG|<small>Nije Riedhûs</small> Ofbyld:2009 07 Norden Ostfriesisches Teemuseum.JPG|<small>Ald riedhûs en teemuseum</small> Ofbyld:2009 07 Norden Ludgerikirche.JPG|<small>Ludgeri-Kirche (St.-Liudgertsjerke)</small> Ofbyld:Jüdischer Friedhof Norden 2006.jpg|<small>Monumint Joadske begraafplak</small> Ofbyld:2009 07 Norden Westgaster Muehle.JPG|<small>Westgaster Mole</small> Ofbyld:ChurchNordenBapt.JPG|<small>Tsjerke fan Baptistegemeente</small> Ofbyld:Norddeich-20070923.jpg|<small>Stêdsdiel Norddeich</small> </gallery> ==Berne yn Norden== * [[Rudolph Garrels]] -[[1675]]-[[1750]] [[Oargel]]bouwer ==Keppelings om utens== {{CommonsLyts|Norden (Ostfriesland)|Norden}} * [http://www.norden.de/ www.Norden.de - Webside fan de gemeente] {{de}} * [http://www.norddeich.de/ Norddeich] {{de}} * [http://www.seehundstation-norddeich.de/ Seehûnestasjon Norddeich] {{de}} * [http://www.oldendorf-online.de/ Waadrinne] {{de}} {{Boarnen|boarnefernijing= <References/> }} {{Koördinaten|53_35_47_N_7_12_8_E_type:city_zoom:13_region:DE|53° 36' N, 7° 12' E}} {{GemeentenEastfryslân}} [[Kategory:Plak yn Auwerk (distrikt)]] [[Kategory:Norden (East-Fryslân)| ]] [[Kategory:Plak yn East-Fryslân]] [[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]] [[Kategory:Plak yn Nedersaksen]] [[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]] 61nwpv8jqa0xtgsd30arwurpzzefl2z 0 43822 1236250 1124680 2026-07-25T19:47:17Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236250 wikitext text/x-wiki {{stobbe|plak en as gemeente‎}} [[Ofbyld:Map - NL - Municipality code 0626 (2009).svg|thumb|Lokaasje fan Foarskoat]] '''Voorschoten''' is in plak en in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn [[Súd-Hollân]]. As gemeente bestiet Foarskoat fan 'e [[Frânske Tiid]] ôf; dêrfoar wie it in [[ambachtshearlikheid]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Voorschoten}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> op in gebiet fan neistenby 12 km². Oarspronklik is it doarp ûntstean op in [[strânwâl]] yn in [[klaai]]gebiet. == Berne yn Voorschoten == * [[Max van der Stoel]] (1924-2011), politikus en diplomaat * [[Hector Treub]] (1856-1920), dokter {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Voorschoten| ]] [[Kategory:Plak yn Voorschoten]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1811]] k7ach94b687s3s7oaojc74h28u1q7vp 0 58537 1236265 1230648 2026-07-25T20:41:18Z Kneppelfreed 2013 earst mar even dien meitsje, foar't ik earne oars oan begjin 1236265 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks Landkreis | namme = Rhein-Kreis Neuss | ôfbylding = Locator map NE in Germany.svg | ôfbyldingsbreedte = 180px | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan de Rhein-Kreis Neuss yn Dútslân | ynwennertal = 457.077 (31 des. 2024) | oerflak = 576 km² | befolkingsticht. = 793 ynw./km² | lân = {{DE}} | dielsteat = {{Flagge DE NRW}} [[Noardryn-Westfalen]] | Regierungsbezirk = Düsseldorf | Bestjoerssit = [[Neuss]], [[Grevenbroich]] | adres bestjoer = Oberstraße 91 41460 Neuss | koördinaten = 51° 12′ NB, 6° 42′ EL | oprjochting = 1 jannewaris 1975 | opheffing = | yndieling = 8 gemeenten | kenteken = NE, GV | NUTS-koade = DEA1D | kreiskaai = 05 1 62 | webside = [https://www.rhein-kreis-neuss.de/ www.rhein-kreiss-neuss.de] }} '''Rhein-Kreis Neuss''' is in bestjoerlik distrikt yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]] en hat 443.850 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn [[1946]], en droech oant [[1975]] de namme '''Kreis Grevenbroich''' en dêrnei oan [[2003]] de namme '''Kreis Neuss'''. == Skiednis == It gebiet fan 'e hjoeddeistige distrikt waard al yn 'e [[Romeinske tiid]] bewenne. Histoaryske nammen lykas Novaesium ([[Neuss]]) en Durnomagus ([[Dormagen]]) jouwe dêr bewiis oan. Oare plaknammen komme fan 'e [[Frankyske Tiid|Frankyske tiid]] lykas Kaarst, [[Grevenboich]] en Rommerskirchen. Yn dy snuorje bestie der in [[Goa (krite)|goa]] fan Neuss, ''pagus nivesum'' of ''pagus minor ducatus Ripuariorum''. Yn [[1816]] ûntstiene yn 'e [[Prusen|Prusyske]] provinsje [[Gulik-Kleef-Berch (provinsje)|Gulik-Kleef-Berch]], dat fan [[1822]] part fan 'e [[Rynprovinsje]] waard, it distrikt Neuss en it distrikt Grevenboich. Yn [[1913]] waard de stêd Neuss in ''[[Kreisfreie Stadt]]''. Yn [[1929]] wie der in yngreven weryndieling. De distrikten Grevenboich en it restdidtrikt Neuss waarden gearfoege ta it nije distrikt Grevenboich-Neuss. Boppedat waarden der guon gemeenten út it ditrikt Gladbach tafoege. Yn [[1946]] it distrikt omneamd ta Grevenboich. Op [[1 jannewaris 1975]] waard, yn it ramt fan de weryndieling fan Noardryn-Westfalen, de ''kreisfreie'' stêd Neuss as nije didtriktshaadstêd tafoege by it distrikt Grevenboich, dat dêrnei it distrikt Neuss neamd waard. Fan dat stuit ôf, waard Neuss, neffens ynwenners, de grutste stêd yn 'e [[Bûnsrepublyk Dútslân]] dat by in distrikt hearde. Mei yngong fan [[1 july]] [[2003]] waard de namme fan it distrikt ta Rhein-Kreis Neuss feroare. It distriktshaadplak is Neuss, dochs wichtige ûnderdielen fan it distriktsbestjoer binne yn Grevenbroich fêstige. == Geografy == It distrikt leit oan 'e lofterouwer fan de [[Nederryn (regio)|Nederryn]], yn 'e leechflakte fan de Nederrynske Bocht. De rivier de [[Ryn]] foarmet de eastgrins fan it distrikt. It heechste punt is de Vollrather Höhe by Grevenboich mei in hichte fan 187 meter boppe [[seenivo]]. It leechste punt is yn it natoerrservaat Spey op in hichte fan 29 meter boppe seenivo, op de grins tusken [[Meerbusch]] en [[Krefeld]]. It geografysk mulpunt fan it distrikt leit yn it stedsgebiet fan Neuss, by Haus Hombroich. It districkt grinzget, mei de klok mei fan it noarden ôf oan de ''Kreisfreie'' stêden [[Krefeld]], [[Duisburg]] en [[Düsseldorf]], oan it distrikt [[Mettmann (Kreis)|Mettmann]], oan de ''Kreisfreie'' stêd [[Keulen]], oan de distrikten [[Rhein-Erft-Kreis]], [[Düren (Kreis)|Düren]] en [[Heinsberg (Kreis)|Heinsberg]], en oan de ''Kreisfreie'' stêd [[Mönchengladbach]] en it distrikt [[Viersen (Kreis)|Viersen]]. It district Rhein-Kreis Neuss is part fan de [[Metropoalregio Ryn-Ruhr]]. == Stêden en gemeenten == [[Ofbyld:Municipalities in NE.svg|thumb|left|200px|Stêden en gemeenten yn Rhein-Kreis Neuss.]] De folgjende stêden en gemeenten lizze yn 'e Kreis: {| !align=left width=50%|Stêden !align=left width=50%|Gemeenten |- valign=top || # [[Dormagen]] # [[Grevenboich]] # [[Kaarst]] # [[Korschenbroich]] # [[Meerbusch]] # [[Neuss]] || # [[Jüchen]] # [[Rommerskirchen]] |} {{Clear}} === Befolkingsûntwikkeling === [[Ofbyld:Bevölkerungspyramide Rhein-Kreis Neuss 2011.png|right|350px|Bevölkerungspyramide für den Rhein-Kreis Neuss (Boarne: Sensus 2011<ref>[https://ergebnisse2011.zensus2022.de/datenbank/online/ Datenbank Zensus 2011, Kreis Rhein-Kreis Neuss, Alter + Geschlecht]</ref>)]] {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Jier ! Ynwenners<ref name="ldb">[https://www.landesdatenbank.nrw.de/ldbnrw/online/logon Landesdatenbank Nordrhein-Westfalen]</ref> |- | 1975 || 399.704 |- | 1980 || 412.526 |- | 1985 || 404.768 |- | 1990 || 420.374 |- | 1995 || 435.656 |- | 2000 || 443.865 |- | 2005 || 445.255 |- | 2010 || 443.286 |- | 2015 || 450.026 |- | 2020 || 452.001 |} == Keppeling om utens == * [https://www.rhein-kreis-neuss.de/ Offisjele hiemside] {{Boarnen|boarnefrnijing= {{Reflist}} }} {{Noardryn-Westfalen}} [[Kategory:Distrikt yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1946]] qtwrczjfuzdtmz8i8v0j5h0ejziieoo 1236266 1236265 2026-07-25T20:41:37Z Kneppelfreed 2013 wurk ferwidere 1236266 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Landkreis | namme = Rhein-Kreis Neuss | ôfbylding = Locator map NE in Germany.svg | ôfbyldingsbreedte = 180px | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan de Rhein-Kreis Neuss yn Dútslân | ynwennertal = 457.077 (31 des. 2024) | oerflak = 576 km² | befolkingsticht. = 793 ynw./km² | lân = {{DE}} | dielsteat = {{Flagge DE NRW}} [[Noardryn-Westfalen]] | Regierungsbezirk = Düsseldorf | Bestjoerssit = [[Neuss]], [[Grevenbroich]] | adres bestjoer = Oberstraße 91 41460 Neuss | koördinaten = 51° 12′ NB, 6° 42′ EL | oprjochting = 1 jannewaris 1975 | opheffing = | yndieling = 8 gemeenten | kenteken = NE, GV | NUTS-koade = DEA1D | kreiskaai = 05 1 62 | webside = [https://www.rhein-kreis-neuss.de/ www.rhein-kreiss-neuss.de] }} '''Rhein-Kreis Neuss''' is in bestjoerlik distrikt yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Noardryn-Westfalen]] en hat 443.850 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn [[1946]], en droech oant [[1975]] de namme '''Kreis Grevenbroich''' en dêrnei oan [[2003]] de namme '''Kreis Neuss'''. == Skiednis == It gebiet fan 'e hjoeddeistige distrikt waard al yn 'e [[Romeinske tiid]] bewenne. Histoaryske nammen lykas Novaesium ([[Neuss]]) en Durnomagus ([[Dormagen]]) jouwe dêr bewiis oan. Oare plaknammen komme fan 'e [[Frankyske Tiid|Frankyske tiid]] lykas Kaarst, [[Grevenboich]] en Rommerskirchen. Yn dy snuorje bestie der in [[Goa (krite)|goa]] fan Neuss, ''pagus nivesum'' of ''pagus minor ducatus Ripuariorum''. Yn [[1816]] ûntstiene yn 'e [[Prusen|Prusyske]] provinsje [[Gulik-Kleef-Berch (provinsje)|Gulik-Kleef-Berch]], dat fan [[1822]] part fan 'e [[Rynprovinsje]] waard, it distrikt Neuss en it distrikt Grevenboich. Yn [[1913]] waard de stêd Neuss in ''[[Kreisfreie Stadt]]''. Yn [[1929]] wie der in yngreven weryndieling. De distrikten Grevenboich en it restdidtrikt Neuss waarden gearfoege ta it nije distrikt Grevenboich-Neuss. Boppedat waarden der guon gemeenten út it ditrikt Gladbach tafoege. Yn [[1946]] it distrikt omneamd ta Grevenboich. Op [[1 jannewaris 1975]] waard, yn it ramt fan de weryndieling fan Noardryn-Westfalen, de ''kreisfreie'' stêd Neuss as nije didtriktshaadstêd tafoege by it distrikt Grevenboich, dat dêrnei it distrikt Neuss neamd waard. Fan dat stuit ôf, waard Neuss, neffens ynwenners, de grutste stêd yn 'e [[Bûnsrepublyk Dútslân]] dat by in distrikt hearde. Mei yngong fan [[1 july]] [[2003]] waard de namme fan it distrikt ta Rhein-Kreis Neuss feroare. It distriktshaadplak is Neuss, dochs wichtige ûnderdielen fan it distriktsbestjoer binne yn Grevenbroich fêstige. == Geografy == It distrikt leit oan 'e lofterouwer fan de [[Nederryn (regio)|Nederryn]], yn 'e leechflakte fan de Nederrynske Bocht. De rivier de [[Ryn]] foarmet de eastgrins fan it distrikt. It heechste punt is de Vollrather Höhe by Grevenboich mei in hichte fan 187 meter boppe [[seenivo]]. It leechste punt is yn it natoerrservaat Spey op in hichte fan 29 meter boppe seenivo, op de grins tusken [[Meerbusch]] en [[Krefeld]]. It geografysk mulpunt fan it distrikt leit yn it stedsgebiet fan Neuss, by Haus Hombroich. It districkt grinzget, mei de klok mei fan it noarden ôf oan de ''Kreisfreie'' stêden [[Krefeld]], [[Duisburg]] en [[Düsseldorf]], oan it distrikt [[Mettmann (Kreis)|Mettmann]], oan de ''Kreisfreie'' stêd [[Keulen]], oan de distrikten [[Rhein-Erft-Kreis]], [[Düren (Kreis)|Düren]] en [[Heinsberg (Kreis)|Heinsberg]], en oan de ''Kreisfreie'' stêd [[Mönchengladbach]] en it distrikt [[Viersen (Kreis)|Viersen]]. It district Rhein-Kreis Neuss is part fan de [[Metropoalregio Ryn-Ruhr]]. == Stêden en gemeenten == [[Ofbyld:Municipalities in NE.svg|thumb|left|200px|Stêden en gemeenten yn Rhein-Kreis Neuss.]] De folgjende stêden en gemeenten lizze yn 'e Kreis: {| !align=left width=50%|Stêden !align=left width=50%|Gemeenten |- valign=top || # [[Dormagen]] # [[Grevenboich]] # [[Kaarst]] # [[Korschenbroich]] # [[Meerbusch]] # [[Neuss]] || # [[Jüchen]] # [[Rommerskirchen]] |} {{Clear}} === Befolkingsûntwikkeling === [[Ofbyld:Bevölkerungspyramide Rhein-Kreis Neuss 2011.png|right|350px|Bevölkerungspyramide für den Rhein-Kreis Neuss (Boarne: Sensus 2011<ref>[https://ergebnisse2011.zensus2022.de/datenbank/online/ Datenbank Zensus 2011, Kreis Rhein-Kreis Neuss, Alter + Geschlecht]</ref>)]] {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Jier ! Ynwenners<ref name="ldb">[https://www.landesdatenbank.nrw.de/ldbnrw/online/logon Landesdatenbank Nordrhein-Westfalen]</ref> |- | 1975 || 399.704 |- | 1980 || 412.526 |- | 1985 || 404.768 |- | 1990 || 420.374 |- | 1995 || 435.656 |- | 2000 || 443.865 |- | 2005 || 445.255 |- | 2010 || 443.286 |- | 2015 || 450.026 |- | 2020 || 452.001 |} == Keppeling om utens == * [https://www.rhein-kreis-neuss.de/ Offisjele hiemside] {{Boarnen|boarnefrnijing= {{Reflist}} }} {{Noardryn-Westfalen}} [[Kategory:Distrikt yn Noardryn-Westfalen]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1946]] 6ypqtlq2s2csenm8kjdv50j37bcwv4h 0 69481 1236241 1206283 2026-07-25T19:26:23Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236241 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Goeree-Oerflakkee <br><small>''Goeree-Overflakkee''</small> | ôfbyld = [[File:Landschap ouddorp.jpg|300px]] <br><small>[[Ikker]]s mei [[ruter (ark)|ruters]] yn 'e neite fan [[Alddoarp]], mei op 'e eftergrûn de [[fjoertoer]] ''Westhoofd''.</small> | flagge = [[File:Goeree-Overflakkee gemeentevlag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Goeree Overflakee wapen.svg|60px]] | lokaasje = [[File:LocatieGoereeOverflakkee.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Zuid-Holland.svg|border|20px]] [[Súd-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Ada Grootenboer-Dubbelman]] <br>&nbsp;&nbsp;<small>([[CDA]])</small> | haadplak = [[Middelharnis]] | grutste plak = [[Sommelsdyk]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Goeree-Oerflakkee}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 184,0 / [[km²]] | oerflak = 422,34 km² | wêrfan lân = 262,00 km² | wêrfan wetter = 160,34 km² | tal stêden = 1 | tal doarpen = 15 | ferkearsieren = [[N215]], [[N57]], [[N59]] | oprjochte = [[2013]] | perioade 1 = oant 1966 | namme perioade 1 = 13 ferskillende gemeenten | perioade 2 = 1966 – 2013 | namme perioade 2 = [[File:Dirksland vlag.svg|border|20px]] [[Durkslân (gemeente)|Gem. Durkslân]] <br>[[File:Goedereede vlag.svg|border|20px]] [[Goederede (gemeente)|Gem. Goederede]] <br>[[File:Middelharnis vlag.svg|border|20px]] [[Middelharnis (gemeente)|Gem. Middelharnis]] <br>[[File:Flag of Oostflakkee.svg|border|20px]] [[Eastflakkee|Gem. Eastflakkee]] | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0187 | postkoades = 3240–3258 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [http://www.goeree-overflakkee.nl/ www.goeree-overflakkee.nl] }} '''Goeree-Oerflakkee''' ([[Nederlânsk]]: ''Goeree-Overflakkee''; [[Siuwsk]]: ''Goereê-Overflakkeê'') is [[eilân]] en in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn it uterste suden fan 'e [[Nederlân]]ske [[provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Súd-Hollân]]. It gebiet bestiet út 'e eardere, oaninoar groeide eilannen [[Goeree]] en [[Oerflakkee]]. Goeree-Oerflakkee wurdt omsletten troch de [[Noardsee]] yn it [[westen]], it [[Hjerringfliet]] yn it [[noarden]], it [[Folkerak]] yn it [[easten]] en [[súdeasten]], en de [[Grevelingenmar|Grevelingen]] yn it [[suden]]. It eilân is tsjintwurdich troch ferskate [[daam (wetterkearing)|dammen]] ferbûn mei de [[Hoekske Waard]] en [[Foarne-Putten]] yn it noarden, [[Skouwen-Duvelân]] yn it suden en it [[fêstelân]] fan [[Noard-Brabân]] yn it easten. Yn [[2013]] waard Goeree-Oerflakkee troch in proses fan [[gemeentlike weryndieling]] ien inkele gemeente. It [[haadplak]] is [[Middelharnis]], en de grutste [[wenkearn]] is it mei-inoar fergroeide Middelharnis en [[Sommelsdijk]]. Oare plakken binne [[Ouddorp]], [[Dirksland]] en [[Oude-Tonge]]. De [[befolking]] is foar in grut part strang [[kristlik]]. Nettsjinsteande de lange [[skiednis]] fan bestjoerlike bannen mei [[Hollân]], wurdt op Goeree-Oerflakkee fan âlds in [[Siuwsk]] [[dialekt]] sprutsen. ==Skiednis== It westlike part fan Goeree-Oerflakkee, dat út in [[dún|dunerige]] bestiet, foarme oarspronklik mei it westen fan [[Foarne-Putten]] ien eilân, dat Foarne (''Voorne'') hiet. Nei't de [[see]] in gat yn 'e dunen slein hie wêrby't de mûning fan it [[Hjerringfliet]] skepen wie, bleaune der twa resteilannen oer. It iene wie [[Westfoarne (eilân)|Westfoarne]], dat letter nei it dêr leine stedsje [[Goederede]] "Goeree" neamd waard. It oare wie [[Foarne|Eastfoarne]], dat letter oan it eilân [[Putten (eilân)|Putten]] fêstgroeide ta [[Foarne-Putten]]. Sa kin it dat der op 'e westpunt fan Foarne-Putten noch altyd in doarp leit mei de namme [[Eastfoarne]] (''Oostvoorne''). De moderne gemeente dy't dat gebiet beslacht, hjit fan [[Westfoarne]], mar dat is histoarysk sjoen dus in ferkearde namme, en it hat in protte bydroegen ta de betizing dy't der op dit mêd ûntstien is. Uteinlik groeiden troch in iuwenlang proses fan fersâning en [[ynpoldering]] yn [[1751]] de eilannen [[Goeree]] en [[Oerflakkee]] (''Overflakkee'') oaninoar. Goeree-Oerflakke is troch de tiid hinne ferskate kearen swier troffen troch oerstreamings, lykas by de [[Stoarmfloed fan 1682]], doe't der 22 minsken ferdronken, en by de [[Wettersneedramp fan 1953]], doe't 481 minsken de drinkeldea stoaren. Fan 'e [[njoggentjinde iuw]] ôf waard it eilân betsjinne troch [[fear (ferfier)|fear]]tsjinsten, mar pas yn [[1969]] waard it isolemint fan it gebiet opheft doe't der in earste brêge mei it fêstelân oanlein waard, de Hjerringflietbrêge. Yn 'e twadde helte fan 'e [[tweintichste iuw]] is it [[toerisme]] tige wichtich wurden foar de pleatslike [[ekonomy]], wylst dy it foarhinne fral fan 'e [[lânbou]] en de [[fiskerij]] hawwe moast. ==Geografy== Goeree-Oerflakkee hat in oerflak fan goed 422 km², wêrfan't 262 km² út lân bestiet en goed 160 km² út wetter. It heechste punt, fan 18½ m boppe seenivo, befynt him yn it westlike [[dún]]gebiet. It wurdt yn it westen begrinzge troch de [[Noardsee]]. Oan 'e noardkant foarmet it [[Hjerringfliet]] de skieding mei [[Foarne-Putten]], wylst yn it suden de [[Grevelingen (wetter)|Grevelingen]] it eilân skiede fan it [[Seelân|Siuwske]] [[Skouwen-Duvelân]]. Oare kant de [[Krammer (wetter)|Krammer]] en it [[Folkerak]] lizze yn it súdeasten it Siuwske eilân [[Sint-Filipslân (eilân)|Sint-Filipslân]] en it fêstelân fan [[Noard-Brabân]]. Goeree-Oerflakkee is no op fjouwer plakken mei de fêstewâl of mei oare eilannen ferbûn: oan 'e noardkant fia de [[Hjerringflietdaam]] yn it Hjerringfliet mei Foarne-Putten; yn it súdwesten fia de [[Brouwersdaam]] yn 'e Grevelingen mei Skouwen-Duvelân; yn it suden fia de [[Grevelingedaam]] op 'e grins fan 'e Grevelingen en de Krammer mei Skouwen-Duvelân en Sint-Filipslân; en yn it easten fia de [[Hellegatsdaam]] op 'e grins fan it Folkerak en it [[Hollânsk Djip]] mei Noard-Brabân. It grutste part fan it eilân bestiet noch altyd út in tinbefolke, [[lânbou|agrarysk]] gebiet. It haadplak fan 'e gemeente is [[Middelharnis]], dat min ofte mear sintraal op it eilân leit. De grutste wenkearn wurdt foarme troch it oaninoar groeide [[Middelharnis]]-[[Sommelsdyk]]. Oant [[1966]] bestie Goeree-Oerflakkee út mar leafst 13 ûnderskate gemeenten, mar dat jiers waarden dy by in proses fan gemeentlike weryndieling gearfoege ta 4 nije gemeenten: * [[File:Dirksland vlag.svg|border|25px]] [[Durkslân (gemeente)|Durkslân]] (''Dirksland'') * [[File:Goedereede vlag.svg|border|25px]] [[Goederede (gemeente)|Goederede]] (''Goedereede'') * [[File:Middelharnis vlag.svg|border|25px]] [[Middelharnis (gemeente)|Middelharnis]] * [[File:Flag of Oostflakkee.svg|border|25px]] [[Eastflakkee]] (''Oostflakkee'') Yn [[2013]] waarden dy fjouwer gemeenten by in nij proses fan gemeentlike weryndieling lykwols gearfoege ta de nije gemeente Goeree-Oerflakkee, al waard dêr benammen yn Goederede fûleindich tsjin protestearre. ==Wenkearnen== Yn 'e gemeente Goeree-Oerflakkee lizze 16 wenkearnen, wêrûnder [[Goederede]], dat yn [[1312]] [[stedsrjochten]] krige en 15 [[doarp]]en. Hjirûnder de ynwennertallen per [[1&nbsp;jannewaris]] [[2012]]: {| class="vatop" | * [[Achthuzen]] (''Achthuizen'') – 1.190 * [[Alddoarp]] (''Ouddorp'') – 6.710 * [[Alde-Tonge]] (''Oude-Tonge'') – 4.860 * [[Battenoard]] (''Battenoord'') – <small>(gjin gegevens)</small> * [[Den Bommel]] – 1.690 * [[Durkslân]] (''Dirksland'') – 5.070 * [[Goederede]] (''Goedereede'') – 2.190 * [[Herkingen]] – 1.250 | width=25 | | * [[Melissant]] – 2.170 * [[Middelharnis]] – 6.780 * [[Nije-Tonge]] (''Nieuwe-Tonge'') – 2.440 * [[Ooltgensplaat]] – 2.670 * [[Sommelsdyk]] (''Sommelsdijk'') – 7.470 * [[Stêd oan 't Hjerringfliet]] (''Stad aan 't Haringvliet'') – 1.370 * [[Stellendam]] – 3.490 * [[Súdside (Goeree-Oerflakkee)|Súdside]] (''Zuidzijde'') – 180 <small>(2007)</small> |} ==Demografy== Goeree-Oerflakkee hie yn [[2014]] in befolking fan rom 48.000 minsken, wat delkomt op in [[befolkingstichtens]] fan 184 minsken de km². It eilân stiet bekend as strang [[kristendom|kristlik]], mar oer it algemien kin op basis fan ferkiezingsútslaggen út it ferline (en it persintaazje stimmen dat dêrby yn 'e ûnderskate stimburo's útbrocht is op kristlike partijen) steld wurde dat Goeree-Oerflakkee fan it westen nei it easten ta wat langer wat minder kristlik wurdt. Op [[taalkunde|taalkundich]] mêd ûnderskiedt it eilân him trochdat der fan âlds twa [[Siuwsk]]e [[dialekt]]en sprutsen wurde, it [[Goereesk]] en it [[Oerflakkeesk]], wylst de rest fan 'e provinsje [[Súd-Hollân]] (útsein it doarp [[Eastfoarne]]) allinne mar [[Hollânsk]]e en [[Utertsk-Alblasserwaardsk]]e dialekten hat. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Goeree-Overflakkee ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Goeree-Overflakkee}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Goeree-Oerflakkee| ]] [[Kategory:Diel fan Súd-Hollân]] [[Kategory:Eilân yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2013]] qga4v65b3b1zfnzyaj8hgd00u3ck6i8 0 124527 1236236 1222813 2026-07-25T19:14:55Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236236 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Alblasserdam | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Alblasserdam vlag.svg | wapen = Coat of arms of Alblasserdam.svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0482 (2016).png | kaart1 = Gem-Alblasserdam-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = '''Alblasserdam''' | oerflak = 10,06 km² | lân = 8,77 km² | wetter = 1,29 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alblasserdam}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 2.290 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (19 sitten):<br> {{Gemeenteried Alblasserdaam}} | boargemaster = [[Jan Willem Boersma]] | list = [[CU]] | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 078 | postkoade = 2951-2954 | webstee = [https://www.alblasserdam.nl/ www.alblasserdam.nl] }} '''Alblasserdam''' is in plak en gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de [[Alblasserwaard]]. Alblasserdam leit oan de [[Noard (rivier)|Noard]], en is ien fan de saneamde [[Drechtstêden]]. De gemeente Alblasserdam hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alblasserdam}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}) en in oerflak fan 10,06 km². == Polityk == Alblasserdam wurdt sûnt 2022 bestjoerd troch in [[kolleezje fan boargemaster en wethâlders]] fan [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[CU]] dy't elts ien wethâlder leverje. [[Boargemaster]]: *[[Jan Willem Boersma]] (CU) [[Wethâlder]]s: * Freek de Gier (VVD) * Margreet de Deugd (CDA) * Ramon Pardo (D66) * Marten Japenga (CU) == Sjoch ek == * [[Wynmûnen fan Kinderdijk]] == Keppelings om utens == * [https://www.alblasserdam.nl/ Webstee fan de gemeente] * [http://www.alblasserdam.net Digitaal Doarp Alblasserdam] * [https://www.hvwa.nl Webstee fan de Histoaryske Feriening West-Alblasserwaard] * [http://www.nederlandopdefoto.nl/Zuid-Holland/Alblasserdam/index.html Fotoympresje fan Alblasserdam] * [http://www.alblasserdamsnieuws.nl Aktueel nijs út Alblasserdam] * [https://www.plaatsengids.nl/alblasserdam Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/alblasserdam/ AlleCijfers] {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Alblasserdam| ]] [[Kategory:Plak yn Alblasserdam]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1447]] sud9l9qp0oy7wqovfa2284yqrqgvs7z 0 136339 1236247 1122183 2026-07-25T19:41:27Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236247 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gem-Nieuwkoop-OpenTopo.jpg|thumb|400px|Topografyske gemeentekaart fan Nieuwkoop]] '''Nieuwkoop''' is in [[plak (geografy)|plak]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de Nederlânske provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente Nieuwkoop fusearre op 1 jannewaris 2007 mei [[Ter Aar]] en [[Liemeer]] ta de nije gemeente Nieuwkoop. De trije gemeenten dêr’t de gemeente út foarme waard hiene {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Nieuwkoop}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> De gemeente hat in oerflak fan 90,19 km² (dêrfan is 16,05 km² wetter). De gemeente leit midden yn it [[Griene Hert]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * [http://www.nieuwkoop.nl/ Gemeente Nieuwkoop] * [http://www.hgnieuwkoop.nl/ Historisch Genootschap Nieuwkoop en omgeving] }} {{Koördinaten|52_9_1_N_4_46_58_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 9' NB, 4° 46' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Nieuwkoop| ]] [[Kategory:Plak yn Nieuwkoop]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2007]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2007]] bf3q2a7uplmv2097qwotagtza246mt5 0 136356 1236252 1227525 2026-07-25T19:51:06Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236252 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Zwijndrecht | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Zwijndrecht (Nederland) vlag.svg | wapen = Coat of arms of Zwijndrecht (Netherlands).svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0642 (2016).png | kaart1 = Gem-Zwijndrecht-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = Zwijndrecht | oerflak = 22,77 km² <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/zwijndrecht/ AlleCijfers]</ref> | lân = 20,31 km² | wetter = 2,47 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Zwijndrecht}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 2.205 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (27 sitten):<ref name=kies>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731166 Kiesraad]</ref> {{Gemeenteried Zwijndrecht (Nederlân)}} | kolleezje = ABZ, CU-SGP, VVD + D66 (18 sitten)<ref>[https://www.zwijndrecht.nl/Bestuur_en_organisatie/Alle_onderwerpen/College_van_BW/Samenstelling_portefeuilleverdeling Burgemeester en wethouders]</ref> | boargemaster = [[Edo Haan]] ([[PvdA]]) | list = | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 078 | postkoade = 2995–3336 <ref name=alle/> | webstee = [https://www.zwijndrecht.nl/ www.zwijndrecht.nl] }} [[Ofbyld:Waterbushalte Zwijndrecht Veerplein luchtfoto.jpg|thumb|Loftfoto]] [[Ofbyld:Zwijndrecht kerk pietermanskerk burg hogeweglaan.jpg|thumb|Herfoarme Pietermantsjerke]] [[Ofbyld:Bethelkerk - Zwijndrecht - 20376593 - RCE.jpg|thumb|Betheltsjerke yn Zwjndrecht]] [[Ofbyld:Zwijndrecht raadhuis.jpg|thumb|Riedhûs]] [[Ofbyld:Zwijndrecht kunstwerk drie koningen.jpg|thumb|Keunstwurk ""Drie Koningen"" (Trije keningen)]] '''Zwijndrecht''' is in [[wenkearn|plak]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie de gemeente neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Zwijndrecht}} ynwenners. Sûnt [[2003]] is de eardere gemeente [[Heerjansdam]] part fan de gemeente Zwijndrecht. It doarp Heerjansdam hat 3.800 ynwenners (2021) en it doarp Zwijndrecht 40.840 ynwenners (2021). De gemeente wurket gear mei inkele buorgemeenten yn it regioferbân [[Drechtstêden]]. == Skiednis == De iere skiednis fan Zwijndrecht is besibbe mei dy fan de Zwijndrechtske Waard. De namme ''Suindrecht'' foar it gebiet fand e Waard komt foar it earst foar yn [[1006]] yn in brief fan biskop [[Ansfryd]] fan Utert dy't lânguod skinkt oan in [[kleaster]] by [[Amersfoart]]. Dy skinking befette de tsjerke fan Zwijndrecht. Dy skinking waard yn in akte út [[1028]] befêstige, dat dus oanjout dat it gebiet yn dy snuorje al bewenne wie. Zwijndrecht hat yn de [[fyftjinde iuw]] bloeid as wichtige lokaasje foar it sâltwinnen. Yn de [[santjinde iuw]] krige it plak it karakter fan in túnkersdoarp en yn de rin fan de [[njoggentjinde iuw]] naam de yndustry ta. === Swin en drecht === De namme Zwijndrecht is in gearfoeging fan it Westfrankyske wurd 'suin' (swin, swyn) en it wurd 'drecht' dat net fan it Latynske ''trajectum'' ôflaat is, mar fan it Westnederfrankyske 'drift fan de rivier'. Swin komt fan 'swinen' en kin oersetten wurde as it weirinnen fan wetter of as it ôfnimmen fan djipte by eb. Drecht betsjut oerstekplak, oerhaal of fear. Zwijndrecht betsjut dus einlik ‘tijgeul dêr’t oerstutsen wurde kin'. Dy útlis docht fermoeden dat Zwijndrecht earder by leech wetter oan [[Doardt]] fêst siet, by leech wetter wiene beide delsettings skaat. In sitewaasje dy’t fan foar de 12e iuw wêze soe. Dy sitewaasje soe bestien hawwe oat de [[Sint-Elisabethsfloed (1421)|Sint-Elisabethsfloed yn 1421]]. De lyksaneamde Flaamske gemeente Zwijndrecht hat deselde lizzing fandatoangeande mei Antwerpen. De namme Zwijndrecht gou earst foar de heule Zwijndrechtse Waard, dy’t begrinze waard troch de rivieren de Pelster, de Noard, de Alde Maas en it Waaltsje, tusken [[Heerjansdam]] en [[Oostendam]]. Bewenners fan dat gebiet moatte al yn de hege midsiuwen (900 - 1300) harren lân foar in part bedike ha, as beskerming tsjin de mannichfâldige oerstreamings. === Ambachtshearlikheden === Yn [[1322]] waard it gebiet troffen troch in swiere stoarm dêr't in soad minsken by om it libbe kamen. Dat wie foar greve [[Willem III fan Hollân]] oanlieding en meitsje plannen en bedykje it gebiet. Yn in oarkonde fan [[1331]] makke er buorkundich da dyjingen dy't in part fan de Zwijndrechtske Waard bediken, ambachtshear fan dat part fan de Waard wurde mochten. Troch dy oarkonde ûntstiene der ambachtshearlikheden, dy't neamd waarden nei harren dykhear, lykas ''Schobbelands Ambacht'', ''Heer Oudelands Ambacht'', ''Groote en Kleine Lindt'', [[Heerjansdam]] (eartiids ''Heeren Heynen Ambacht'' of ''Heren Heyenland''), [[Kijfhoek]], ''Meerdervoort'', ''Sandelingenambacht'' en ''Alewijns Ambacht''. Yn it tiidrek nei it bedykjen, boude Willem van Duivenvoorde syn [[kastiel]] ''Develstein'' en waarden, nei [[1337]] yn de ferskate ambachten wenmienskippen stifte. Ynwenners fan [[Rijsoord]] bouden as earste in tsjerke, en om [[1395]] hinne folgen Heerjansdam, [[Hendrik-Ido-Ambacht]], Kijfhoek en Heer Oudelands Ambacht. Letter kaam der ek de tsjerke fan Schobbelands Ambacht by, wylst yn Kleine Lindt gjin tsjerke stie. === Lettere ûntjouwings === Op [[1 novimber]] [[1872]] waard it [[spoar fan Breda nei Rotterdam]] oanlein en krige Zwijndrecht en stasjon oan dy line. Earder waard al it ferfier oer wetter dien. Troch de iuwen hinne bestie de befolking fan de Zwijndrechtske Waard, foar it bedykjen fan de fiskerij, en dêrnei fan de lânbou en túnkerij. Fan [[1850]] ôf beane de túnkers harren produkten oan op merken, en yn d eiere [[tweintichste iuw]] ferkochten se harren produkten op de Griente- en Fruitfeiling Zwijndrecht en Omkriten. Om dyselde tiid hinne fêstigen der ferskate konservefabriken yn Zwijndrecht en eksportearren ferskate eksportbedriuwen grienten en fruit nei [[Dútsklân]] en [[Ingelân]], nei [[1872]] mei de trein, boat en frachtwein. Ek waard foar in skoft ynkommen fertsjinne troch it tarieden fan sâlt. Yn [[1590]] joech de dykgreve fan de heechhiemrieden in earste fergunning foar it oprjochtsjen fan in [[sâltsiederij]]. Yn de santjinde en achttjinde iuw wiene der goed fjirtich sâltsiederijen. Nei it finen fan sâlt yn [[Twinte]] rûn it sâltwinnen yn Zwijndrecht tebek. Yn [[1958]] waard de lâste sâltsiederij yn Zwijndrecht sloopt. Healwei de njoggentjinde iuw kamen de earste yndustryen yn Zwijndrecht, lykas in finsterglêsfabryk, glêsblazerij, brouwerij en sûkelarjefabryk. Om [[1900]] hinne kamen gruttere produksjebedriuwen lykas in rystpellerij en gemyske fabriken. Yn de tweintichste iuw yndustrialisearre Zijndrecht stadichoan. === Gemeente === De ferskate wenmienskippen, dy't ûnder it bestjoer stiene fan ambachtshearen en erfgenamten, krigen yn [[1833]] i offisjele gemeentlike status. Yn de twadde helte fan d enjoggentjinde iuw ferienen fiif ambachten harren ta Zwijndrecht sa't dy oant [[2002]] bestie. Yn [[1855]] kaam Meerdervoort by Zwijndrecht en waard Groote Lindt, dy't sels yn [[1857]] Heer Oudelands Ambacht en Kijfhoek anneksearre hie, yn [[1881]] by Zwijndrecht tafoege. Op [[1 jannewaris]] [[2003]] kaam ek heerjansdam by de gemeente Zwijndrecht. == Geografy == Zwijndrecht leit yn de [[Zwijndrechter Waard]] (in diel fan it eilân [[Iselmûn (eilân)|Iselmûn]]) en grinzget oan de gemeenten [[Ridderkerk]], [[Hendrik-Ido-Ambacht]], [[Papendrecht]], [[Doardt]], [[Hoekske Waard (gemeente)|Hoekske Waard]] en [[Barendrecht]], en oan de rivieren de [[Noard (rivier)|Noard]], de [[Alde Maas]] en it [[Waaltsje]]. It bekende 'Trijerivierepunt', it drokst befarde punt fan Nederlân, leit by Zwijndrecht. De rivieren Noard, Alde Maas en [[Beneden-Merwede]] komme dêr byinoar. === Wiken en kearnen === De gemeente Zwijndrecht besiet út de offisjele kearnen Zwijndrecht en [[Heerjansdam]]. Fierder bestiet de gemeente út de [[buorskip]]pen : Achter-Lindt, Kleine-Lindt, [[Kijfhoek]], Groote Lindt. Wiken yn Zwijndrecht binne: * Noard * Walburg * Sintrum * Heer Oudelands Ambacht (ook wel Oudeland) * Nederhoven * Kort Ambacht == Ferkear en ferfier == Zwijndrecht leit oan de [[Rykswei 16|A16]] fan [[Rotterdam]] nei [[Doardt]] en [[Breda]], dy't troch de ''Drechttunel'' rint. De ôfslaggen 22 "Zwijndrecht" en 23 "Hendrik-Ido-Ambacht" berikke Zwijndrecht fan dy [[autodyk]] ôf. Fierders is Zwijndrecht mei de Stedsbrêge Zwijndrecht oer de [[Alde Maas]] hinne ferbûn mei Doardt. Zwijndrecht leit oan it [[spoar fan Breda nei Rotterdam]] en wurdt betsjinne troch [[Stasjon Zwijndrecht (Nederlân)|Stasjon Zwijndrecht]]. By Zwijndrecht is it grutste [[rangearplak]] fan Jeropa. == Untwikkeling ynwennertal == Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:<ref name=alle/> {| class="wikitable" |- ! Jier !! Ynwenners |- | 2022 || 44.789 |- | 2015 || 44.501 |- | 2005 || 45.209 |- | 1996 || 42.348 |- |} == Boargemasters == Boargemasters sûnt 1877:<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND-nl/8655 Geni]</ref> {| class="wikitable" |- ! Namme !! Partij !! Perioade !! Bysûnderheden |- | [[Pieter Johannes Albertus de Bruïne|Pieter Johannes Albertus <br/ > de Bruïne]] || || 1877–1917 || |- | [[Petrus Doorn]] || [[ARP]] || 1917–1928 || |- | [[Jan Jansen Manenschijn]] || ARP || 1929–1942 || |- | [[Abraham Aeckerlin]] || [[NSB]] || 1942–1945 || |- | [[Jan Jansen Manenschijn]] || ARP || 1945–1946 || |- | [[Cornelis Slobbe]] || ARP || 1947–1967 || |- | [[Hendrik Herman Douma]] || ARP || 1967–1976 || |- | [[Cees Pijl Hogeweg]] || ARP, [[CDA]] || 1976–1991 || |- | [[Dick Corporaal]] || CDA || 1991–2001 || |- | [[Antoin Scholten]] || [[VVD]] || 2002–2012 || |- | [[Maria Wiebosch-Steeman]] || [[GL]] || 2012–2013 || waarnimmend |- | [[Dominic Schrijer]] || [[PvdA]] || 2013–2019 || |- | [[Robert Strijk]] || [[D66]] || 2019 || waarnimmend |- | [[Hein van der Loo]] || (CDA) || 2019–2023 || |- | [[Edo Haan]] || PvdA || 2023–no || waarnimmend |- |} == Gemeenteried == De gemeenteried sûnt 1990:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html NLverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="10"| Sitten |- ! Partij !! 1990 !! 1994 !! 1998 !! 2002 !! 2006 !! 2010 !! 2014 !! 2018 !! 2022 <ref name=kies/> |- |Algemeen Belang Zwijndrecht (ABZ) || || || || || 3 || 5 || 5 || 8 || 10 |- |[[CU]] ² -[[SGP]] || 3 || 3 || 4 || 4 || 4 || 4 || 5 || 5 || 4 |- |[[VVD]] || 4 || 4 || 6 || 4 || 4 || 5 || 4 || 3 || 3 |- |[[CDA]] || 9 || 7 || 6 || 8 || 6 || 4 || 4 || 3 || 3 |- |[[GL]] || 1 || 1 || 2 || 2 || 2 || 2 || 1 || 1 || 2 |- |Zwijndrechtse Plus Partij (ZPP) || || || || || || || 2 || 2 || 2 |- |[[PvdA]] || 6 || 5 || 7 || 6 || 9 || 4 || 3 || 2 || 2 |- |[[D66]] || 4 || 5 || 2 || 2 || 1 || 3 || 3 || 2 || 1 |- |[[SP]] || || || || || || || || 1 || |- |[[LPF]] || || || || 3 || || || || || |- |[[CD]] || || 2 || || || || || || || |- !Totaal || 27 || 27 || 27 || 29 || 29 || 27 || 27 || 27 || 27 |- !Opkomst || 58,6% || 64,9% || 58,4% || 51,2% || 55,6% || 48,7% || 49,6% || 47,8% || 43,0% |} ¹ 1990-1998: CU = GPV + RPF <br/ > == Stêdebannen == * {{Flagge DE}} [[Norderstedt]] ([[Dútslân]]) * {{Flagge SK}} [[Poprad]] ([[Slowakije]]) * {{Flagge BE}} [[Zwijndrecht (Belgje)|Zwijndrecht]] ([[Belgje]]). == Keppelingen om utens == * [https://www.zwijndrecht.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/zwijndrecht Plaatsengids] {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.zwijndrecht.net/ Digitale Stad Zwijndrecht] * [https://www.swaen.org/geschiedenis%20zwijndrecht/ Skiednis fan Zwijndrecht op de side fan Aldheikeamer 'De Vergulde Swaen'] <references/> }} {{Koördinaten|51_48_59_N_4_38_42_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 48' NB, 4° 38' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Zwijndrecht (Nederlân)| ]] [[Kategory:Plak yn Zwijndrecht (Nederlân)]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] kb18y1ddetsipeprbq2jyea0nzdfbnr 0 141916 1236243 1134198 2026-07-25T19:33:33Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236243 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Gemeente Hoekske Waard <br><small>''Gemeente Hoeksche Waard''</small> | ôfbyld = [[File:Binnenbedijkte_Maas_Mijnsheerenland.jpg|300px]] <br><small>Rekreaasjegebiet by Mijnsheerenland.</small> | flagge = [[File:Hoeksche Waard vlag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Hoeksche Waard wapen.svg|60px]] | lokaasje = [[File:LocatieHoekscheWaard.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Zuid-Holland.svg|border|20px]] [[Súd-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Charlie Aptroot]] ([[VVD]]) | haadplak = [[Ald-Beierlân]] | grutste plak = [[Ald-Beierlân]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Hoekske Waard (gemeente)}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 322 / [[km²]] | oerflak = 323,69 km² | wêrfan lân = 268,93 km² | wêrfan wetter = 54,76 km² | tal stêden = | tal doarpen = 18 | ferkearsieren = [[ Rykswei 29|A29]], [[Provinsjale wei 217|N217]] | oprjochte = [[2019]] | perioade 1 = oant 1984 | namme perioade 1 = 18 ferskillende gemeenten | perioade 2 = 1984 – 2019 | namme perioade 2 = [[File:Binnenmaas_vlag.svg|border|20px]] [[Binnenmaas]] <br>[[File:Flag_of_Cromstrijen.svg|border|20px]] [[Cromstrijen]] <br>[[File:Flag_of_Korendijk.svg|border|20px]] [[Korendijk]] <br>[[File:Flag_of_Oud-Beijerland.svg|border|20px]] [[Ald-Beierlân]] (''Oud-Beijerland'') <br> [[File:Flag_of_Strijen.svg|border|20px]] [[Strijen]] | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0186 / 078 | postkoades = 3260-3299 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [http://www.gemeentehw.nl/ www.gemeentehw.nl] }} {{Apart|Hoekske Waard}} <small>(eilân)</small> '''Hoekske Waard''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Hoeksche Waard'') is in gemeente yn de [[Nederlân]]ske [[provinsje]] [[Súd-Hollân]]. De gemeente ûntstie nei in gemeentlike weryndieling mei yngong fan 1 januari 2019 en omfiemet njonken it eilân [[Hoekske Waard]] ek it eilân [[Tiengemeten]]. De gemeente hie op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}, neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Hoekske Waard (gemeente)}} ynwenners. == Skiednis == Yn 2004 stelde de provinsje Súd-Hollân in gemeentlike weryndieling foar. De gemeenten [[Binnenmaas]], [[Cromstrijen]], [['s-Gravendeel]], [[Korendijk]], [[Ald-Beierlân]] en [[Strijen]] soene gearfoege wurde moatte ta ien gemeente Hoekske Waard. Folksstimmings yn in tal gemeenten laten ta dat it foarstel waard letter wer ôfsein waard. Der waard al in Kommisje Hoekske Waard oprjochte dy't him op it mêd fan regionale fraachstikken dwaande hold. Op 1 janewaris 2007 waarden de gemeenten Binnenmaas en 's-Gravendeel gearfoege ta de gemeente Binnenmaas. Yn 2014 hawwe de boargemasters fan de fiif gemeenten oansetten ta in nij ûndersyk oangeande de takomst fan de Hoekske Waard. Yn it ûndersyk waard nei twa mooglikheden sjoen: it fuortsterkjen en fergrutsjen fan it gearwurkjen of weryndieling fan de fiif gemeenten. De opsje weryndieling waard troch de gemeenterieden fan Strijen en Ald-Beierlân stipe, wylst dy fan Binnenmaas, Cromstrijen en Korendijk in better gearwurkjen stipen. De rieden fan de fiif gemeenten wiene lykwols fan betinken dat neat dwaan gjin opsje wie en wêrom't der mar twa mooglikheden ûndersocht waarden. Net ien fan de beide mooglikheden koene op in oertsjûgjende stipe rekkenje. De provinsje Súd-Hollân besleat lang om let yn july 2016 de weryndielingsproseduere troch te setten en stelde foar de fiif gemeenten gear te foegjen ta de nije gemeente Hoekske Waard. Dat provinsjale foarstel waard oan de [[Twadde Keamer]] dien en dy stimde op 24 april 2018 der mei yn en de [[Earste Keamer]] die dat op 10 july 2018. Mei yngong fan 1 jannewaris 2019 waard de weryndieling wiermakke. De weryndielingsferkiezings waarden op 21 novimber 2018 holden. == Ferfier == [[Ofbyld:Gem-Hoeksche Waard-OpenTopo.jpg|thumb|left|290px|Topografyske kaart fan de gemeente Hoekske Waard]] [[IJsselmonde (eilân)|IJsselmonde]] en it [[Eilân fan Doardt]] binne mei de Hoekske Waard ferbûn troch [[tunnel]]s; de Heinenoordtunnel en de Kiltunnel. Oer de Hjerringflietbrêge kinne [[Goeree-Oerflakkee]] en [[Noard-Brabân]] berikt wurde. [[Foarne-Putten]] en [[Tiengemeten]] binne allinnich oer it [[Fear (ferfier)|fear]] te berikken. It fear nei Foarne-Putten fart tusken [[Nij-Beierlân]] en [[Hekelingen]]. Oer it eilân rinne in part fan de [[Rykswei 29|A29]] en de provinsjale wei [[Provinsjale wei 217|N217]], dy't de wichtichste ferbiningswei oer it eilân is fan it fear by Nij-Beierlân oant en mei de Kiltunnel by 's-Gravendeel. De [[Provinsjale wei 491|N491]] is de streamwei tusken de N217 en it doarp [[Strijen]]. == Polityk == De [[gemeenterie]] fan de gemeente Hoekske Waard bestiet út 37 sitten. Hjirûnder stiet de gearstalling fan de gemeenterie sûnt 2019: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !colspan="6"|'''Sitten gemeenterie''' |- ! Partij || 2019 || 2022 |- |[[Kristen-Demokratysk Appèl|CDA]]||8||6 |- ||Lokalen Hoeksche Waard|| ¹ ||5 |- ||[[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP]]||6||5 |- ||[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]||4||5 |- ||[[Demokraten 66|D66]]||3||2 |- ||[[GrienLinks]]||3||2 |- ||[[KristenUny]]||2||2 |- ||[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]||2||2 |- ||Cromstrijen '98||1|| |- ||Hoeksche Waardse Senioren Partij||1|| |- ! Totaal || 37 || 37 |} ¹ Mireille Louwerens, mei foarkarstimmen keazen op de list fan Hoeksche Waardse Senioren Partij, stapte noch foar de ynstallaasje fan de nije gemeenterie oer nei de fraksje fan Lokalen Hoeksche Waard. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Hoekske Waard| ]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2019]] e1lh7z8ixotsj1n1w2p8jyvv402xus0 0 157165 1236242 1087372 2026-07-25T19:28:59Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236242 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Hendrik-Ido-Ambacht | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Flag of Hendrik-Ido-Ambacht.svg | wapen = Hendrik-Ido-Ambacht wapen.svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0531 (2016).png | kaart1 = Gem-Hendrik-Ido-Ambacht-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = Hendrik-Ido-Ambacht | oerflak = 11,90 km² <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/hendrik-ido-ambacht/ AlleCijfers]</ref> | lân = 10,19 km² | wetter = 1,71 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Hendrik-Ido-Ambacht}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 3.107 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (23 sitten):<ref name=kies>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731132 Kiesraad]</ref> {{Gemeenteried Hendrik-Ido-Ambacht}} | kolleezje = SGP-CU, GB, VVD + CDA (16 sitten)<ref>[https://www.h-i-ambacht.nl/Politiek_Bestuur/Totaaloverzicht_Politiek_en_Bestuur/College_van_Burgemeester_en_wethouders/Het_college Het college]</ref> | boargemaster = [[Jan Heijkoop]] | list = [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 078 | postkoade = 3341–3344 <ref name=alle/> | webstee = [https://www.h-i-ambacht.nl/ www.h-i-ambacht.nl] }} '''Hendrik-Ido-Ambacht''' is in [[wenkearn|plak]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie de gemeente neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Hendrik-Ido-Ambacht}} ynwenners. Hendrik-Ido-Ambacht leit yn de [[Zwijndrechter Waard]] (in diel fan it eilân [[Iselmûn (eilân)|Iselmûn]]) en grinzet oan de gemeenten [[Ridderkerk]], [[Alblasserdam]], [[Papendrecht]] en [[Zwijndrecht (Nederlân)|Zwijndrecht]] en oan de rivieren de [[Noard (rivier)|Noard]] en it [[Waaltsje]]. Der binne grutte strang [[grifformeard]]e tsjerken. Hendrik-Ido-Ambacht wurket gear mei inkele buorgemeenten yn it regioferbân [[Drechtstêden]] en hat in stêdebân mei [[Bergen (Nedersaksen)]] yn [[Dútslân]]. == Untwikkeling ynwennertal == Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:<ref name=alle/> {| class="wikitable" |- ! Jier !! Ynwenners |- | 2022 || 31.663 |- | 2015 || 29.156 |- | 2005 || 23.690 |- | 1996 || 20.239 |- |} == Boargemasters == Boargemasters sûnt 1896:<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND-nl/8655 Geni]</ref> {| class="wikitable" |- ! Namme !! Partij !! Perioade !! Bysûnderheden |- | [[Willem Spoor]] || || 1896–1911 || |- | [[Paul Antoine Guillaume de Milly van Heiden Reinestein|Paul Antoine Guillaume de <br/ > Milly van Heiden Reinestein]] || || 1911–1915 |- | [[Frederik Rutger van der Wedden|Frederik Rutger van der <br/ > Wedden]] || || 1915–1926 || |- | [[Jan Kneppelhout]] || || 1926–1938 || |- | [[Hendrik Duiker]] || [[CHU]] || 1938–1950 || |- | [[Klaas Aantjes]] || [[ARP]] || 1950–1951 || |- | [[Gerrit Adriaan Bax]] || ARP || 1951–1965 || |- | [[Jan Cornelis de Ridder]] || ARP || 1966–1978 || |- | [[Jan Hof]] || [[VVD]] || 1978–1988 || |- | [[Jan Broekhuis]] || VVD || 1989–1996 || |- | [[Herman Jonker]] || [[PvdA]] || 1996–2011 || |- | [[Jan Heijkoop]] || [[CDA]] || 2012–no || |- |} == Gemeenteried == De gemeenteried sûnt 1990:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html NLverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="16"| Sitten |- ! Partij !! 1990 !! 1994 !! 1998 !! 2002 !! 2006!! 2010!! 2014!! 2018 !! 2022 <ref name=kies/> |- |[[SGP]]-[[CU]] ¹ || || 4 || 5 || 5 || 5 || 6 || 6 || 7 || 7 |- |Gemeente Belangen (GB) || 2 || 2 || 3 || 4 || 3 || 3 || 3 || 5 || 4 |- |[[VVD]] || 3 || 3 || 4 || 3 || 3 || 3 || 2 || 3 || 3 |- |Realistisch Ambacht (RA) || || || || || || || || || 2 |- |[[CDA]] || 4 || 4 || 3 || 4 || 3 || 4 || 3 || 3 || 2 |- |[[PvdA]] || 3 || 2 || || 3 || 5 || 3 || 2 || 1 || 2 |- |[[D66]] || 2 || 2 || 1 || 0 || 0 || 1 || 2 || 2 || 2 |- |Echt voor Ambacht (EVA) || || || || || || || || 1 || 1 |- |Ambacht Uw Belang (AUB) || || || || || || 1 || 3 || 1 || 0 |- |[[PvdA]]-[[GL]] || || || 3 || || || || || || |- |[[SGP]] || 3 || || || || || || || || |- !Totaal || 17 || 17 || 19 || 19 || 19 || 21 || 21 || 23 || 23 |- !Opkomst || 66,0% || 66,4% || 65,7% || 65,2% || 62,3% || 56,4% || 58,8% || 58,5% || 57,1% |} ¹ 1994-1998: CU = GPV + RPF [[Ofbyld:Onderdijk.jpg|left|thumb|Dykhuzen]] [[Ofbyld:OGG Hendrik Ido Ambacht.jpg|left|thumb|Ald Grifformearde tsjerke]] {{Clear}} == Keppelingen om utens == * [https://www.h-i-ambacht.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/hendrik-ido-ambacht Plaatsengids] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{Koördinaten|51_51_N_4_39_E_type:city_scale:16_region:NL|51° 51' NB, 4° 39' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Hendrik-Ido-Ambacht| ]] [[Kategory:Plak yn Hendrik-Ido-Ambacht]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] 0h5qk43wgkgyyymjqrl4mlni1c5zj0w 0 159951 1236235 1122185 2026-07-25T19:09:10Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236235 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Ridderkerk | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Ridderkerk Netherlands.svg | wapen = Ridderkerk wapen.svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0597 (2016).png | kaart1 = Gem-Ridderkerk-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = Ridderkerk | oerflak = 25,26 km² <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/ridderkerk/ AlleCijfers]</ref> | lân = 23,48 km² | wetter = 1,79 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ridderkerk}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 2.006 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (29 sitten):<ref name=kies>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731149 Kiesraad]</ref> {{Gemeenteried Ridderkerk}} | kolleezje = Partij 18+, SGP, CDA + VVD (16 sitten)<ref>[https://www.ridderkerk.nl/samenstelling-college Samenstelling college]</ref> | boargemaster = [[Marco Oosterwijk]] | list = [[SGP]] | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 0180 | postkoade = 2981–2989 <ref name=alle/> | webstee = [https://www.ridderkerk.nl/ www.ridderkerk.nl] }} [[Ofbyld:Singelkerk vanaf Kerkpad.jpg|thumb|Herfoarme Singeltsjerke]] [[Ofbyld:Overzicht voorgevel met middenrisaliet - Ridderkerk - 20376656 - RCE.jpg|thumb|Huys ten Donck]] '''Ridderkerk''' is in [[wenkearn|plak]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie de gemeente neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ridderkerk}} ynwenners. Ridderkerk leit op it eilân [[Iselmûn (eilân)|Iselmûn]] en grinzet oan de gemeenten [[Krimpenerwaard (gemeente)|Krimpenerwaard]], [[Molelannen]], [[Alblasserdam]], [[Hendrik-Ido-Ambacht]], [[Zwijndrecht (Nederlân)|Zwijndrecht]], [[Barendrecht]] en [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]], en oan de rivieren de [[Nije Maas]], [[Noard (rivier)|Noard]] en it [[Waaltsje]]. Der binne grutte strang [[grifformeard]]e tsjerken. == Plakken == Doarpen yn de gemeente Ridderkerk binne:<ref name=alle/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Doarp !! Ynwenners <br/ > (2021) !! Oerflak lân <br/ > (km²) !! Befolkingstichtens <br/ > (ynw./km²) |- | [[Bolnes]] || 7.770 || 2,47 || 3.146 |- | [[Oostendam]] || 615 || 1,72 || 358 |- | Ridderkerk || 25.866 || 9,47 || 2.731 |- | [[Rijsoord]] || 3.015 || 7,49 || 403 |- | [[Slikkerveer]] || 9.405 || 2,33 || 4.036 |- ! Totaal !! 46.671 !! 23,48 || 1.988 |- |} == Untwikkeling ynwennertal == Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:<ref name=alle/> {| class="wikitable" |- ! Jier !! Ynwenners |- | 2022 || 47.099 |- | 2015 || 45.149 |- | 2005 || 45.106 |- | 1996 || 46.650 |- |} == Boargemasters == Boargemasters sûnt 1861:<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND-nl/8655 Geni]</ref> {| class="wikitable" |- ! Namme !! Partij !! Perioade !! Bysûnderheden |- | [[Lodewijk Kruijff Lz]] || || 1861–1904 || |- | [[Jan Gerrit de Zeeuw]] || || 1905–1923 || |- | [[Pieter Leonard de Gaay Fortman|Pieter Leonard de <br/ > Gaay Fortman]] || [[ARP]] || 1923 || |- | [[Johann Wilhelmus Klein]] || || 1923–1935 || |- | [[Johan Hendrik Crezée]] || ARP || 1935–1942 || |- | [[Johan Adolf Kattenbusch]] || [[NSB]] || 1942–1945 || |- | [[Johan Hendrik Crezée]] || ARP || 1945–1949 || |- | [[Albertus Marinus Nieuwenhuisen|Albertus Marinus <br/ > Nieuwenhuisen]] || ARP || 1950–1959 || |- | [[Cornelis Jan van der Hoeven|Cornelis Jan van der <br/ > Hoeven]] || ARP || 1959–1970 || |- | [[Kees Verplanke]] || ARP, <br/ > partijleas || 1971–1990 || |- | [[Harm Bruins Slot]] || [[CDA]] || 1990–1994 || |- | [[Jan Waaijer]] || CDA || 1994–2004 || |- | [[Boelhouwer van Wouwe]] || CDA || 2004 || waarnimmend |- | [[Jon Hermans-Vloedbeld]] || [[VVD]] || 2004–2009 || |- | [[Stefan Hulman]] || VVD || 2009–2010 || waarnimmend |- | [[Anny Attema]] || [[PvdA]] || 2010–2023 || |- | [[Marco Oosterwijk]] || [[SGP]] || 2023–no || |- |} == Gemeenteried == De gemeenteried sûnt 1990:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html NLverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="16"| Sitten |- ! Partij !! 1990 !! 1994 !! 1998 !! 2002!! 2006!! 2010!! 2014!! 2018 !! 2022 <ref name=kies/> |- |Partij 18PLUS || || || || || || || 1 || 5 || 7 |- |[[SGP]] || || || || 4 || 6 || 5 || 5 || 4 || 5 |- |[[PvdA]]-[[GL]] || || || || || || || || || 4 |- |Leefbaar Ridderkerk || || || || 7 || 4 || 10 || 6 || 3 || 3 |- |[[CU]] || || || || 2 || 3 || 2 || 3 || 2 || 3 |- |Echt voor Ridderkerk (EVR) || || || || || || || 5 || 4 || 2 |- |[[CDA]] || 8 || 6 || 5 || 5 || 3 || 2 || 3 || 3 || 2 |- |[[VVD]] || 3 || 4 || 6 || 3 || 3 || 2 || 2 || 2 || 2 |- |Burger op 1 || || || || || || || || 1 || 1 |- |[[PvdA]] || 9 || 7 || 8 || 6 || 8 || 4 || 2 || 3 || |- |[[D66]] || 4 || 4 || 2 || || || || || 1 || |- |[[GL]] || 0 || || || || || || || 1 || |- |[[GL]]-[[D66]] || || || || 2 || 1 || 2 || 2 || || |- |Nieuw Rechts || || || || || 1 || || || || |- |[[GPV]]-[[RPF]]-[[SGP]] || 5 || 7 || 8 || || || || || || |- |[[CD]] || || 1 || || || || || || || |- !Totaal || 29 || 29 || 29 || 29 || 29 || 27 || 29 || 29 || 29 |- !Opkomst || 62,7% || 66,5% || 59,5% || 60,8% || 61,5% || 55,4% || 53,1% || 54,4% || 49,7% |} == Keppelingen om utens == * [https://www.ridderkerk.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/ridderkerk Plaatsengids] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{Koördinaten|51_52_N_4_36_E_type:city_scale:16_region:NL|51° 52' NB, 4° 36' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Ridderkerk| ]] [[Kategory:Plak yn Ridderkerk]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] e7ohmktxrahdr2nkvav6hqq1oa3plfd 0 159998 1236239 1087371 2026-07-25T19:23:59Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236239 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Barendrecht | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Barendrecht vlag.svg | wapen = Coat of arms of Barendrecht.svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0489 (2016).png | kaart1 = Gem-Barendrecht-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = Barendrecht | oerflak = 21,73 km² <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/barendrecht/ AlleCijfers]</ref> | lân = 19,58 km² | wetter = 2,15 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Barendrecht}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 2.488 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (29 sitten):<ref>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731124 Kiesraad]</ref> {{Gemeenteried Barendrecht}} | kolleezje = EVB (20 sitten)<ref>[https://www.barendrecht.nl/samenstelling-college Samenstelling college]</ref> | boargemaster = [[Govert Veldhuijzen]] | list = [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 0180 | postkoade = 2991–2994 <ref name=alle/> | webstee = [https://www.barendrecht.nl/ www.barendrecht.nl] }} '''Barendrecht''' is in [[wenkearn|plak]] en [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie de gemeente neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Barendrecht}} ynwenners. Barendrecht leit op it eilân [[Iselmûn (eilân)|Iselmûn]] en grinzet oan de gemeenten [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]], [[Ridderkerk]], [[Zwijndrecht (Nederlân)|Zwijndrecht]], [[Hoekske Waard (gemeente)|Hoekske Waard]] en [[Albrandswaard]], en oan de rivieren de [[Alde Maas]] en it [[Waaltsje]]. De gemeente ûntstie yn 1836 út in fúzje fan 'e eardere gemeente [[East-Barendrecht]] en [[West-Barendrecht]]. Barendrecht hat in stêdebân mei [[Louny]] yn [[Tsjechje]]. == Untwikkeling ynwennertal == Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:<ref name=alle/> {| class="wikitable" |- ! Jier !! Ynwenners |- | 2022 || 48.714 |- | 2015 || 47.521 |- | 2005 || 39.294 |- | 2000 || 28.848 |- | 1996 || 23.077 |- |} == Boargemasters == Boargemasters sûnt 1895:<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND-nl/8655 Geni]</ref> {| class="wikitable" |- ! Namme !! Partij !! Perioade !! Bysûnderheden |- | [[Arend Korteweg]] || || 1895–1905 || |- | [[Dirk Rudolph Wijckerheld Bisdom|Dirk Rudolph Wijckerheld <br/ > Bisdom]] || || 1905–1911 || |- | [[Jacobus Bax]] || [[ARP]] || 1911–1940 |- | [[Vincent Pieter Adriaan Beelaerts van Blokland|Vincent Pieter Adriaan <br/ > Beelaerts van Blokland]] || [[CHU]] || 1940–1943 || |- | [[Richard Brunsveld]] || [[NSB]] || 1943–1945 |- | [[Vincent Pieter Adriaan Beelaerts van Blokland|Vincent Pieter Adriaan <br/ > Beelaerts van Blokland]] || CHU || 1945–1954 || |- | [[Hendrik Herman Douma]] || ARP || 1954–1967 || |- | [[Gerrit van Hofwegen]] || ARP, [[CDA]] || 1968–1981 || |- | [[Jacob van den Brink]] || CDA || 1982–1989 || |- | [[Thieu van de Wouw]] || CDA || 1989–2005 || |- | [[Jan van Belzen]] || [[SGP]] || 2005–2021 || |- | [[Govert Veldhuijzen]] || CDA || 2021–no || waarnimmend |- |} == Gemeenteried == De gemeenteried sûnt 1990:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html NLverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="16"| Sitten |- ! Partij !! 1990 !! 1994 !! 1998 !! 2002 !! 2006 !! 2010 !! 2014 !! 2018 !! 2022 <ref>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731124 Kiesraad]</ref> |- |Echt voor Barendrecht (EVB) || || || || || || || 9 || 14 || 20 |- |[[SGP]]-[[CU]] ¹ || 3 || 3 || 3 || 4 || 4 || 4 || 4 || 3 || 3 |- |[[CDA]] || 6 || 4 || 4 || 6 || 6 || 6 || 5 || 4 || 2 |- ||[[VVD]] || 3 || 6 || 7 || 6 || 7 || 9 || 5 || 3 || 1 |- |[[PvdA]] || 3 || 3 || 4 || 3 || 6 || 4 || 2 || 2 || 1 |- |[[GL]] || || || || 2 || 3 || 3 || 1 || 2 || 1 |- |[[D66]] || 2 || 3 || 1 || 2 || 1 || 3 || 3 || 1 || 1 |- !Totaal || 17 || 19 || 19 || 23 || 27 || 29 || 29 || 29 || 29 |- !Opkomst || 71,3% || 72,6% || 65,1% || 57,6% || 59,9% || 52,0% || 55,6% || 55,8% || 56,9% |} ¹ 1990-1998: CU = GPV + RPF [[Ofbyld:Koninginnedag, 30 of april, some years ago in Holland.jpg|left|thumb|Ald Barendrecht]] [[Ofbyld:Eindpunt van tramlijn 25 bij Carnisselande.jpg|left|thumb|Nij Barendrecht]] {{Clear}} == Keppelingen om utens == * [https://www.barendrecht.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/barendrecht Plaatsengids] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{Koördinaten|51_51_N_4_32_E_type:city_scale:16_region:NL|51° 51' NB, 4° 32' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Barendrecht| ]] [[Kategory:Plak yn Barendrecht]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1836]] 1mv7byf9zai019k6cfchkmm2mbm95a3 0 160025 1236237 1087369 2026-07-25T19:16:45Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236237 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente yn Nederlân | namme = Albrandswaard | ôfbyld = | ôfbyldtekst = | flagge = Albrandswaard flag.svg | wapen = Albrandswaard wapen.svg | kaart = NL - locator map municipality code GM0613 (2016).png | kaart1 = Gem-Albrandswaard-OpenTopo.jpg | provinsje = [[Súd-Hollân]] | haadplak = [[Poortugaal]] | oerflak = 23,76 km² <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/albrandswaard/ AlleCijfers]</ref> | lân = 21,67 km² | wetter = 2,09 km² | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Albrandswaard}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> | befolkingstichtens = 1.197 ynw./km² | gemeenteried = '''Perioade 2022—2026 (21 sitten):<ref>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731126 Kiesraad]</ref> {{Gemeenteried Albrandswaard}} | kolleezje = EVA, VVD + CDA (13 sitten)<ref>[https://www.albrandswaard.nl/samenstelling-college Samenstelling college]</ref> | boargemaster = [[Jolanda de Witte]] | list = [[Demokraten 66|D66]] | oprjochte = | tiidrek1 = | yndieling_tiidrek1 = | tiidrek2 = | yndieling_tiidrek2 = | tiidrek3 = | yndieling_tiidrek3 = | tiidrek4 = | yndieling_tiidrek4 = | tiidrek5 = | yndieling_tiidrek5 = | ferkearsieren = | netnûmer = 010 | postkoade = 3161–3176 <ref name=alle/> | webstee = [https://www.albrandswaard.nl/ www.albrandswaard.nl] }} '''Albrandswaard''' is in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn de [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie de gemeente neffens it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Albrandswaard}} ynwenners. Albrandswaard leit op it eilân [[Iselmûn (eilân)|Iselmûn]] en grinzet oan de gemeenten [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]], [[Barendrecht]], [[Hoekske Waard (gemeente)|Hoekske Waard]] en [[Nissewaard]], en oan de rivier de [[Alde Maas]]. [[Poortugaal]] en [[Rhoon]] binne de ienige twa doarpen yn de gemeente; dat wiene oarspronklik selstannige gemeenten, mar yn 1985 binne se fusearre ta Albrandwaard. == Untwikkeling ynwennertal == Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:<ref name=alle/> {| class="wikitable" |- ! Jier !! Ynwenners |- | 2022 || 25.934 |- | 2015 || 25.148 |- | 2005 || 20.606 |- | 1996 || 15.325 |- |} == Boargemasters == Boargemasters sûnt 1985:<ref>[https://www.geni.com/projects/Burgemeesters-in-ZUID-HOLLAND-nl/8655 Geni]</ref> {| class="wikitable" |- ! Namme !! Partij !! Perioade !! Bysûnderheden |- | [[Han Temminck]] || [[VVD]] || 1985–1993 || |- | [[Anja Latenstein van Voorst-Woldringh|Anja Latenstein van <br/ > Voorst-Woldringh]] || VVD || 1993–2005 || |- | [[Harald Bergmann]] || VVD || 2005–2012 || |- | [[Ger van de Velde-de Wilde]] || VVD || 2012–2013 || waarnimmend |- | [[Hans Wagner]] || [[PvdA]] || 2013–2019 || |- | [[Jolanda de Witte]] || [[D66]] || 2019–no || |- |} == Gemeenteried == De gemeenteried sûnt 1985:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_ZH.html NLverkiezingen]</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="20"| Sitten |- ! Partij !! 1985 !! 1986 !! 1990 !! 1994 !! 1998 !! 2002 !! 2006 !! 2010 !! 2014 !! 2018 !! 2022 <ref>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731126 Kiesraad]</ref> |- |Echt voor Albrandswaard (EVA) || || || || || || || 5 || 7 || 5 || 4 || 6 |- |[[VVD]] || 5 || 5 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || 5 || 6 || 5 || 4 |- |Stem-Lokaal || || || || || || || || || || 3 || 3 |- |[[GL]]-[[PvdA]] || || || || || || || || || || || 3 |- |[[CDA]] || 5 || 5 || 5 || 3 || 3 || 4 || 2 || 2 || 2 || 2 || 3 |- |Leefbaar Albrandswaard || || || || || || 2 || || || || 3 || 1 |- |Nieuw Albrandswaardse Partij (NAP) || || || || 3 || 4 || 3 || 3 || 1 || 2 || 1 || 1 |- |[[PvdA]] || 5 || 5 || 3 || 2 || 2 || 3 || 4 || 3 || 2 || 1 || |- |[[CU]] ¹ - [[SGP]] || 0 || || || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || |- |[[GL]] || || || || || || || || || || 1 || |- |Ouderen Politiek Actief (OPA) || || || || || || || || || 3 || || |- |[[D66]] || || || 3 || 2 || 1 || 0 || || || || || |- !Totaal || 15 || 15 || 15 || 15 || 15 || 17 || 19 || 19 || 21 || 21 || 21 |- !Opkomst || 68,7% || 75,2% || 66,6% || 69,2% || 64,9% || 62,5% || 62,1% || 54,8% || 52,9% || 54,5% || 49,4% |} ¹ 1985: CU = RPF, 1994-1998: CU = GPV [[Ofbyld:WLM - RobertsNL - 32473.jpg|left|thumb|Kastiel fan Rhoon]] [[Ofbyld:Rhoonse Grienden P1300163.jpg|left|thumb|Natoer in Albrandswaard]] {{Clear}} == Keppelingen om utens == * [https://www.albrandswaard.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/albrandswaard Plaatsengids] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{Koördinaten|51_52_N_4_25_E_type:city_scale:16_region:NL|51° 52' NB, 4° 25' EL}} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Albrandswaard| ]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1985]] 7i4ucoxwo1kuhs9vw3zuwjgp73n3eqx 0 160668 1236240 1103563 2026-07-25T19:24:34Z Drewes 2754 red. 1236240 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Formule 1 wedstriid | ôfbylding = Formula1 Circuit Catalunya.svg | ôfbyldingsbreedte = 200 px | datum = [[12 maaie]] [[2013]] | offisjele namme = Formula 1 Gran Premio de España 2013 | lokaasje = [[Circuito de Barcelona-Cataluña|Circuito de Cataluña]]<br>{{Flagge ES}} [[Montmeló]] | lingte sirkwy = 4,7 km | ôfstân = 307 km | foarige GP = [[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2013|Bachrein]] | folgjende GP = [[Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2013|Monako]] | temperatuer = 20°C | kondysjes = Sinne | 1e plak = {{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]] | 2e plak = {{Flagge FI}} [[Kimi Räikkönen]] | 3e plak = {{Flagge BR}} [[Felipe Massa]] | koereur pole = {{Flagge DE}} [[Nico Rosberg]] | pole tiid = 1:20.718 | fluchste koereur = {{Flagge MX}} [[Esteban Gutiérrez]] | fluchste tiid = 1:26.217 }} Utslaggen fan de '''[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]''' [[2013]] yn [[Montmeló]] op [[12 maaie]]. It wie de fyfde race fan 19 races fan de [[Formule 1 yn 2013]]. Hy waard op it [[Circuito de Barcelona-Cataluña|Sirkwy fan Kataloanje]] hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy fan 307 kilometer. ==Kwalifikaasje== * [[Felipe Massa]] waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan [[Mark Webber (autokoereur)|Mark Webber]]. * [[Esteban Gutiérrez]] waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan [[Kimi Räikkönen]]. {| class="wikitable" |- align="left" ! Nr !! Koereur !! Konstrukteur !! Q1 !! Q2 !! Q3 !! plak !! Startplak |-bgcolor=F7F6A8 | align="center" | 9 | {{Flagge DE}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes F1|Mercedes]] | 1:21.913 | 1:21.776 | '''1:20.718''' | align="center" | 1 | align="center" | 1 |-bgcolor=ccccff | align="center" | 10 | {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes F1|Mercedes]] | '''1:21.728''' | '''1:21.001''' | 1:20.972 | align="center" | 2 | align="center" | 2 |-bgcolor=ccccff | align="center" | 1 | {{Flagge DE}} [[Sebastian Vettel]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:22.158 | 1:21.602 | 1:21.054 | align="center" | 3 | align="center" | 3 |-bgcolor=ccccff | align="center" | 7 | {{Flagge FI}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Lotus F1|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:22.210 | 1:21.676 | 1:21.177 | align="center" | 4 | align="center" | 4 |- | align="center" | 3 | {{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.264 | 1:21.646 | 1:21.218 | align="center" | 5 | align="center" | 5 |- | align="center" | 4 | {{Flagge BR}} [[Felipe Massa]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.492 | 1:21.978 | 1:21.219 | align="center" | 6 | align="center" | 9 |- | align="center" | 8 | {{Flagge FR}} [[Romain Grosjean]] | [[Lotus F1|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:22.613 | 1:21.998 | 1:21.308 | align="center" | 7 | align="center" | 6 |- | align="center" | 2 | {{Flagge AU}} [[Mark Webber (autokoereur)|Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:22.342 | 1:21.718 | 1:21.570 | align="center" | 8 | align="center" | 7 |- | align="center" | 6 | {{Flagge MX}} [[Sergio Pérez]] | [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 1:23.116 | 1:21.790 | 1:22.069 | align="center" | 9 | align="center" | 8 |- | align="center" | 14 | {{Flagge GB}} [[Paul di Resta]] | [[Force India F1|Force India]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 1:22.663 | 1:22.019 | 1:22.233 | align="center" | 10 | align="center" | 10 |- | align="center" | 19 | {{Flagge AU}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.905 | 1:22.127 |style="background: silver"| | align="center" | 11 | align="center" | 11 |- | align="center" | 18 | {{Flagge FR}} [[Jean-Éric Vergne]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.775 | 1:22.166 |style="background: silver"| | align="center" | 12 | align="center" | 12 |- | align="center" | 15 | {{Flagge DE}} [[Adrian Sutil]] | [[Force India F1|Force India]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 1:22.952 | 1:22.346 |style="background: silver"| | align="center" | 13 | align="center" | 13 |- | align="center" | 5 | {{Flagge GB}} [[Jenson Button]] | [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 1:23.166 | 1:22.355 |style="background: silver"| | align="center" | 14 | align="center" | 14 |- | align="center" | 11 | {{Flagge DE}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Sauber F1|Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.058 | 1:22.389 |style="background: silver"| | align="center" | 15 | align="center" | 15 |- | align="center" | 12 | {{Flagge MX}} [[Esteban Gutiérrez]] | [[Sauber F1|Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.218 | 1:22.793 |style="background: silver"| | align="center" | 16 | align="center" | 19 |- | align="center" | 17 | {{Flagge FI}} [[Valtteri Bottas]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:23.260 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 17 | align="center" | 16 |- | align="center" | 16 | {{Flagge VE}} [[Pastor Maldonado]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:23.318 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 18 | align="center" | 17 |- | align="center" | 21 | {{Flagge NL}} [[Giedo van der Garde]] | [[Caterham F1|Caterham]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:24.661 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 19 | align="center" | 18 |- | align="center" | 22 | {{Flagge FR}} [[Jules Bianchi]] | [[Marussia F1|Marussia]]-[[Cosworth F1|Cosworth]] | 1:24.713 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 20 | align="center" | 20 |- | align="center" | 23 | {{Flagge GB}} [[Max Chilton]] | [[Marussia F1|Marussia]]-[[Cosworth F1|Cosworth]] | 1:24.996 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 21 | align="center" | 21 |- | align="center" | 20 | {{Flagge FR}} [[Charles Pic]] | [[Caterham F1|Caterham]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:25.070 |style="background: silver"| |style="background: silver"| | align="center" | 22 | align="center" | 22 |- !colspan="8"|Tiid 107% regelemint:1:27.448 |} {| class="wikitable" |- align="left" style="background:#F7F6A8;" !Pole posysje | {{Flagge DE}} [[Nico Rosberg]] || [[Mercedes F1|Mercedes]] || 1:20.718 |} == Utslach Grutte Priis == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Plak !! Nû !! Koereur !! Team !! Omgongen !! Tiid/Utfallen !! Startplak !! Punten |-bgcolor=ccccff ! 1 | align="center" | 3 | {{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | 1:39:16.596 | 5 | '''25''' |-bgcolor=ccccff ! 2 | align="center" | 7 | {{Flagge FI}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Lotus F1|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] | 66 | +9.338 | 4 | '''18''' |-bgcolor=ccccff ! 3 | align="center" | 4 | {{Flagge BR}} [[Felipe Massa]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | +26.049 | 9 | '''15''' |- ! 4 | align="center" | 1 | {{Flagge DE}} [[Sebastian Vettel]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 66 | +38.273 | 3 | '''12''' |- ! 5 | align="center" | 2 | {{Flagge AU}} [[Mark Webber (autokoereur)|Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 66 | +47.963 | 7 | '''10''' |- ! 6 | align="center" | 9 | {{Flagge DE}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes F1|Mercedes]] | 66 | +1:08.020 | 1 | '''8''' |- ! 7 | align="center" | 14 | {{Flagge GB}} [[Paul di Resta]] | [[Force India F1|Force India]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 66 | +1:08.988 | 10 | '''6''' |- ! 8 | align="center" | 5 | {{Flagge GB}} [[Jenson Button]] | [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 66 | +1:19.506 | 14 | '''4''' |- ! 9 | align="center" | 6 | {{Flagge MX}} [[Sergio Pérez]] | [[McLaren F1|McLaren]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 66 | +1:21.738 | 8 | '''2''' |- ! 10 | align="center" | 19 | {{Flagge AU}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 65 | +1 Omgong | 11 | '''1''' |- ! 11 | align="center" | 12 | {{Flagge MX}} [[Esteban Gutiérrez]] | [[Sauber F1|Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 65 | +1 Omgong | 19 | |- ! 12 | align="center" | 10 | {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes F1|Mercedes]] | 65 | +1 Omgong | 2 | |- ! 13 | align="center" | 15 | {{Flagge DE}} [[Adrian Sutil]] | [[Force India F1|Force India]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | 65 | +1 Omgong | 13 | |- ! 14 | align="center" | 16 | {{Flagge VE}} [[Pastor Maldonado]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] | 65 | +1 Omgong | 17 | |- ! 15 | align="center" | 11 | {{Flagge DE}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Sauber F1|Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 65 | +1 Omgong | 15 | |- ! 16 | align="center" | 17 | {{Flagge FI}} [[Valtteri Bottas]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] | 65 | +1 Omgong | 16 | |- ! 17 | align="center" | 20 | {{Flagge FR}} [[Charles Pic]] | [[Caterham F1|Caterham]]-[[Renault F1|Renault]] | 65 | +1 Omgong | 22 | |- ! 18 | align="center" | 22 | {{Flagge FR}} [[Jules Bianchi]] | [[Marussia F1|Marussia]]-[[Cosworth F1|Cosworth]] | 64 | +2 Omgongen | 20 | |- ! 19 | align="center" | 23 | {{Flagge GB}} [[Max Chilton]] | [[Marussia F1|Marussia]]-[[Cosworth F1|Cosworth]] | 64 | +2 Omgongen | 21 | |- ! Ret | align="center" | 18 | {{Flagge FR}} [[Jean-Éric Vergne]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 52 | Skea troch botsing | 12 | |- ! Ret | align="center" | 21 | {{Flagge NL}} [[Giedo van der Garde]] | [[Caterham F1|Caterham]]-[[Renault F1|Renault]] | 21 | Tsjil | 18 | |- ! Ret | align="center" | 8 | {{Flagge FR}} [[Romain Grosjean]] | [[Lotus F1|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] | 8 | Ophinging | 6 | |} {| class="wikitable" |- align="left" !Fluchste omgong | {{Flagge MX}} [[Esteban Gutiérrez]] || [[Sauber F1|Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]|| 1:26.217 |} ==Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid== {| width=60% | width=33% align=left valign=top | ;Wrâldkampioenskip Koereurs {| class="wikitable" |- align=left bgcolor=#DDDDDD ! Plak ! Koereur ! Punten |- | align="center" | 1 | {{Flagge DE}} [[Sebastian Vettel]] | align="right"| 89 |- | align="center" | 2 | {{Flagge FI}} [[Kimi Räikkönen]] | align="right"| 85 |- | align="center" | 3 | {{Flagge ES}} [[Fernando Alonso]] | align="right"| 72 |- | align="center" | 4 | {{Flagge GB}} [[Lewis Hamilton]] | align="right"| 50 |- | align="center" | 5 | {{Flagge BR}} [[Felipe Massa]] | align="right"| 45 |} | width=33% align=left valign=top | ;Wrâldkampioenskip Konstrukteurs {| class="wikitable" |- align=left bgcolor=#DDDDDD ! Plak ! Konstrukteur ! Punten |- | align="center" | 1 | {{Flagge AT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | align="right"| 131 |- | align="center" | 2 | {{Flagge IT}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align="right"| 117 |- | align="center" | 3 | {{Flagge GB}} [[Lotus F1|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] | align="right"| 111 |- | align="center" | 4 | {{Flagge DE}} [[Mercedes F1|Mercedes]] | align="right"| 72 |- | align="center" | 5 | {{Flagge IN}} [[Force India F1|Force India]]-[[Mercedes F1|Mercedes]] | align="right"| 32 |} |} {{Navigaasje Formule 1 (2010-2019)}} [[Kategory:Formule 1 yn 2013|Spanje]] [[Kategory:Grutte Priis Formule 1 fan Spanje|2013]] 3ei5nw7gpf4c1rk1hybkvolfjkt4n9g 0 163246 1236229 1174889 2026-07-25T17:18:11Z Drewes 2754 /* Biografy */ oeps.. 1236229 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Jetty-mathurin-1330513589.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Harriette Marie Mathurin | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Suriname|Surinaamsk]]<br> {{NEDnasj}} | berne = [[30 juny]] [[1951]] | berteplak = [[Paramaribo]] | stoarn = | stjerplak = | regionale identiteit = | etnisiteit = | jierren aktyf = 1985-no | prizen = | webside = [http://www.jettymathurin.nl/ www.jettymathurin.nl] }} '''Jetty Mathurin''' ([[Paramaribo]], [[30 juny]] [[1951]]) is in [[Nederlân|Nederlânske]] [[kabaretiêre]], [[presintatrise]], [[aktrise]], [[kollumniste]] en [[logopediste]] fan [[Suriname|Surinaamske]] komôf. Ien fan har bekendste personaazjes is ''Taante'', in personaazje wêrmei't hja sûnt 1985 op de planken stiet. == Biografy== Mathurin is fan hûs út ûnderwizeres en logopediste. Se hie in eigen praktyk en wurke op skoallen. Ein jierren 80 makke se in oerstap nei de teäter- en telefyzjewrâld. Mathurin treedt sûnt 1989 op as kabaretiêre en wie te sjen yn goed tsien soloprogramma's wêrûnder ''HM Regeert'' (2006). Yn 2007 wie har sânde soloprogramma mei de tapaslike titel ''7'' te sjen. Yn 2010 en 2011 spile sy har jubileum toernee: ''Jetty Jubileert met liefde en overvloed''. Dêrnei wie noch te sjen ''ConsulTaante'' en yn 2015 stie sy yn de teäters mei de solokabaretfoarstelling ''# LOL''. Yn 2017 folge ''De overdracht'', har alfde kabaretprogramma. Neist har eigen teäterprogramma's spile se yn 1989 ''Iris'' yn de monolooch mei deselde namme fan Thea Doelwijt. Fierder wie se te sjen yn teäterprogramma’s as ''Faja, De Koningin van Paramaribo'' (fan Clark Accord ), ''Beperkt Houdbaar'' fan MC teater, ''Thuis'' en ''[[De Fagina Monologen|De Vagina Monologen]]''. Op telefyzje begûn se as presintatrise fan it VPRO berneprogramma ''Wie, wat, waar, hoelaat''. Grutte bekendheid krige se troch har rol as Smorrie yn de [[telefyzjesearje]] ''Vrouwenvleugel'', winner fan de [[Gouden Televizier-Ring]] 1994. De aktrise wie ek ien fan de fêste spilers yn ''Oppassen!!!!'' en ''Bradaz''. Fierders hie hja rollen yn û.o. ''Baantjer, Costa, Blauw Blauw, Otje en Boks''. Yn 2016 spile se de mem fan Tara yn de searje Centraal Medisch Centrum. Op [[it wite doek]] hat se ûnder oare te sjen west yn de suksesfolle film ''Madame Jeanette'', yn ''Ochtendzwemmers'' en de bekroande [[koarte film]] ''You II''. De aktrise is ek in stimakteur dy't faak frege wurdt en sprekt geregeld kommersjals, animaasjefilms, bedriuwsfilms yn, lykas de Disneyfilm ''Cars'' en de animaasjesearje ''De Grote Hummimummi Karaoke Show!'' Ein 2017 wie der in krystspecial fan dizze lêste searje te sjen op telefyzje en yn de [[bioskoop]]. Se wurket al jierren op mei har dochter [[Glynis Terborg]] dy't ûnder oare teksten foar har skriuwt en har management docht. Har oare dochter [[Nicole Terborg]] is bekend as presintatrise foar radio en telefyzje. Yn it teäterseizoen 2011-2012 spilet Jetty mei yn de musical ''Daddy Cool'' mei hits fan [[Boney M]]. Yn teäterseizoen 2018 -2019 hie Mathurin de rol fan Opoe in '''t schaep de musical''. Kollumniste wie se ûnder oare by Radio Rijnmond, Formule 1 (NPS) en it blêd ''Contrast''. Ek skreau se kollums foar it tydskrift ''Colorfull''. Jetty Mathurin rjochte de stichting Jetty Mathurin en Stichting Taante Bemoeit op. Mei dy stichtingen set sy har yn foar ferskate goede doelen sawol yn Nederlân as yn [[Suriname]]. Mathurin wennet yn [[Amsterdam]]. Yn 2017 waard har de [[Frans Banninck Cocqpenning]] fan de gemeente Amsterdam takend. De kabaretiêre ûntfong de peinje net allinnich fanwegen it feit dat sy as de earste swarte froulike kabaretier it teäterlânskip yngeand feroare hat, mar benammen fanwegen har jierrenlange belutsenens by sosjaal-maatskiplike projekten yn Suriname en Nederlân. Se realisearre bygelyks in ambulânse-projekt en stipe in âldereinklinyk yn Suriname. Se helpt allinnichsteande memmen yn de skuldhelpferliening en treedt geregeldwei ûnbaatsuchtich op om alderhanne sosjale projekten te stypjen. Dêrneist betsjut hja in soad foar de kwaliteit fan de soarchferliening yn Nederlân troch yn soarchsintra spesjale foarstellingen te fersoargjen. Yn 2020 die sy mei oan de 'BN-ers special' fan ''[[First Dates]]''. Sy spile Elly yn ''De familie Claus 2'' yn 2021. Yn de [[telefyzjefilm]] ''Herman vermoordt mensen'' út 2021 spile sy meibewenster Gerda en yn 2022 spile se mei yn ''Goede Tijden, Slechte Tijden'' as buorfrou Betsy, de buorfrou fan húshâldster Lynn de Gruiter dy't wurket foar Ludo en Jeanine Sanders. Jetty Mathurin krige yn 2018 de Gouden Vioolspeld nei de [[Dokter Sophie Redmond]]-lêzing.<ref>[https://www.double7fm.nl/sophieredmondlezing Ynformaasje fan de webside Double7fm oer de Sophie Redmond-lêzing en Gouden Vioolspeld]</ref> == Keppeling om utens == * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0558998/ IMDb-profyl] {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:nl:Jetty Mathurin]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Mathurin, Jetty}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk logopedist]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk kabaretier]] [[Kategory:Nederlânsk komyk]] [[Kategory:Nederlânsk kollumnist]] [[Kategory:Nederlânsk filantroop]] [[Kategory:VPRO-wurknimmer]] [[Kategory:Surinaamsk ûnderwizer]] [[Kategory:Surinaamsk logopedist]] [[Kategory:Surinaamsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Surinaamsk filmakteur]] [[Kategory:Surinaamsk kabaretier]] [[Kategory:Surinaamsk komyk]] [[Kategory:Surinaamsk kollumnist]] [[Kategory:Surinaamsk filantroop]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Surinaamsk-Kreoalsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1951]] a2cg7wev903llizavl476ewq8iz5s8n 0 163916 1236246 1105754 2026-07-25T19:39:42Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236246 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Map - NL - Municipality code 1978 (2019).svg|thumb|Lizzing fan Molelannen]] [[Ofbyld:Gem-Molenlanden-OpenTopo.jpg|thumb|Gemeente Molelannen]] '''Molelannen''' ([[Nederlânsk]]: ''Molenlanden'') is in gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de [[Alblasserwaard]]. Molelannen leit oan de [[Lek (rivier)|Lek]] en de [[Noard (rivier)|Noard]]. De gemeente bestiet sûnt 1 jannewaris [[2019]] en is ûntstien troch it gearfoegjen fan twa gemeenten. It gie om de gemeenten [[Giessenlannen]] en [[Molewaard]]. Molelannen hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Molelannen}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en in oerflak fan 191,58 km². == Sjoch ek == * [[Wynmûnen fan Kinderdijk]] == Keppelings om utens == * [https://www.molenlanden.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/molenlanden Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/molenlanden/ AlleCijfers] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Molelannen| ]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2019]] lykdxwg2wo8vnjsf95eaxle6vlo9tlq 0 163922 1236248 1105800 2026-07-25T19:43:34Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236248 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:NL - locator map municipality code GM0590 (2016).png|thumb|Lizzing fan Papendrecht]] [[Ofbyld:Gem-Papendrecht-OpenTopo.jpg|thumb|Gemeente Papendrecht]] '''Papendrecht''' is in plak en gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de [[Alblasserwaard]]. Papendrecht leit oan de [[Under-Merwede]] en de [[Noard (rivier)|Noard]], en is ien fan de saneamde [[Drechtstêden]]. De gemeente Papendrecht hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Papendrecht}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en in oerflak fan 10,79 km². == Keppelings om utens == * [https://www.papendrecht.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/papendrecht Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/papendrecht/ AlleCijfers] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Papendrecht| ]] [[Kategory:Plak yn Papendrecht]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1816]] ouep3idxlec7oh1knk6s56voxk30h5v 0 163925 1236249 1105802 2026-07-25T19:44:57Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236249 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:NL - locator map municipality code GM0610 (2016).png|thumb|Lizzing fan Sliedrecht]] [[Ofbyld:Gem-Sliedrecht-OpenTopo.jpg|thumb|Gemeente Sliedrecht]] '''Sliedrecht''' is in plak en gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de [[Alblasserwaard]]. Sliedrecht leit oan de [[Under-Merwede]], en is ien fan de saneamde [[Drechtstêden]]. De gemeente Sliedrecht hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Sliedrecht}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})<ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en in oerflak fan 14,01 km². == Keppelings om utens == * [https://www.sliedrecht.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/sliedrecht Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/sliedrecht/ AlleCijfers] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Sliedrecht| ]] [[Kategory:Plak yn Sliedrecht]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 19e iuw]] pm84ylvu7lgaxg6cvzkhqrfz680fagv 0 164101 1236245 1106488 2026-07-25T19:38:02Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1236245 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Map - NL - Municipality code 1931 (2019).svg|thumb|Lizzing fan Krimpenerwaard]] [[Ofbyld:Gem-Krimpenerwaard-OpenTopo.jpg|thumb|Gemeente Krimpenerwaard]] '''Krimpenerwaard''' is in gemeente yn de provinsje [[Súd-Hollân]]. De gemeente leit yn it easten fan de provinsje yn de [[Krimpenerwaard]]. Krimpenerwaard leit oan de [[Lek (rivier)|Lek]] en de [[Hollânske Isel]]. De gemeente bestiet sûnt 1 jannewaris [[2015]] en is ûntstien troch it gearfoegjen fan fiif gemeenten. It gie om de gemeenten [[Bergambacht]], [[Nederlek]], [[Ouderkerk]], [[Schoonhoven]] en [[Vlist]]. Krimpenerwaard hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Krimpenerwaard}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>[https://opendata.cbs.nl/ CBS:Statline]</ref> en in oerflak fan 161,31 km². == Keppelings om utens == * [https://www.krimpenerwaard.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.plaatsengids.nl/krimpenerwaard Plaatsengids] * [https://allecijfers.nl/gemeente/krimpenerwaard/ AlleCijfers] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{GemeentenSúd-Hollân}} [[Kategory:Krimpenerwaard| ]] [[Kategory:Gemeente yn Súd-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2015]] n76bi6bl2m7ge9emz2tgrbpe24b4vep 0 171551 1236308 1172563 2026-07-25T23:58:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236308 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Pair of mandarin ducks.jpg|260px]]<br><small>''Lofts in jerk (♂); rjochts in sijke (♀)''</small>. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[boskeinen]] (''Aix'') |Wittenskiplike namme= Aix galericulata |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Aix galericulata dis.PNG|center|260px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FF00}} [[eksoat]] }}</small> }} De '''mandarynein''' (''Aix galericulata'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan de soarte waard yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] as ''Anas galericulata'' publisearre. Fan oarsprong is de mandarynein in [[Aazje|Aziatyske]] fûgel, dy't syn nêst op grutte hichte boud yn ferlitten [[Spjochten|spjochte]]nêsten. Mandaryneinen wurde al iuwenlang as sierwetterfûgel holden. Yn West-Europa binne ferwyldere populaasjes. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Detailshot frtom the 5 Mandarin duck chickens Schaarsbergen - panoramio.jpg|thumb|left|''Einepiken fan 'e mandarynein.'']] De mandarynein is in lyts eintsje. Jerkjes binne kleurryk en hawwe in donkerreade snaffel, in lang hingjende túf, kastanjebrune bakkeburdsjes, in wite eachsbroustreep dy't fan it each oant yn 'e nekke rinte en hy hat twa oranjekleurige syltsjes op 'e fleugels, dy't opset wurde kinne om yndruk te meitsjen op de wyfkes. De sijkes en jongen binne brúneftich griis mei ljochte flekjes op it boarst en de flanken. Wyfkes hawwe in opfallende wite streek efter it each en in wyt kin. De mandarynein is in stille fûgel, allinne it mantsje makket in fluitend lûd. De mandarynein is 41 oant 49 sm, de ein hat in spanwiidte fan 65-75 sm en weecht likernôch 600 gram. == Nêst == [[Ofbyld:Aix galericulata MHNT.ZOO.2010.11.27.5.jpg|thumb|left|''Aaien fan 'e mandarynein.'']] Yn Europa briedt de mandarynein fan april oant juny. Yn dy tiid hat de fûgel ien nêst fan 8 oant 12 aaien. De mandarynein hat syn nêst yn holtes fan beammen. It brieden bart troch beide âlden en hja bringe ek tegearre de jongen grut. As de jongen berne wurde binne se lykas de mem griisbrún fan kleur. In pearke bliuwt yn 'e regel in libben lang tegearre. Nei 28 oant 31 dagen brieden komme de aaien út. Nei de earste dei geane de einepykjes it nêst út en dan komme ek net werom. De âlden fersoargje harren piken op it wetter en yn it gers. Nei 60 dagen kinne se fleane en wurde se selsstannich. == Fersprieding == De mandarynein is oarspronklik lânseigen yn it easten fan [[Sina]] en it noarden fan [[Noard-Koreä]]. Winterdeis bliuwe dy fûgels yn it noarden fan [[Yndo-Sina]]. Yn [[Japan]] is de ein in stânfûgel. As [[eksoat]] komt de Mandarynein lokaal foar yn [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Frankryk]], [[Ingelân]], [[Denemark]], [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Switserlân]] en [[Sloveenje]]. De hiele populaasje fan 'e wrâld wurdt op likernôch 65.000 einen rûsd. It tal mandaryneinen nimt stadichoan ôf. It earst bekend Nederlânske briedgefal yn it wyld wie yn 1964 yn 'e dunen by [[Wassenaar]]. Sûnt wiene der mear briedpearen yn parken om [[De Haach]] en letter yn 'e jierren 1960 ek yn [[Gelderlân]] oan de [[Isel]] by [[Heerde]]. Yn 'e rin fan 'e jierren 1970 wreide de soarte him út nei de omkriten fan [[Arnhim]] en [[Wageningen]]. Om 1994 hinne waarden der sa'n 100 pearkes rûsd. Foar de omjouwing fan Arnhim waard it tal waarnimmingen yn in rige fan jierren goed byholden. Dêrút koe opmakke wurde dat der yn it jier 2000 al sa'n 500 pearkes wiene, mar nei 2002 sakke it oantal wer. Neffens SOVON binne der lannelik te min gegevens foar in betroubere trendberekkening. In strange winter draacht by oan it tebekrinnnen fan it tal mandaryneinen. De mandarynein hat ek yn Fryslân bret, mar hiel lokaal. Om't de tebekgong minder as 30% yn tsien jier is (minder as 3,5% yn 't jier), stiet de mandarynein net as in bedrige soarte op 'e Reade List fan IUCN. == Ofbylden == <gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:85%"> Aix galericulata male portrait.jpg|''Jerkje'' Mandarin portraits4 (8750220831) (cropped).jpg|''Sijke'' Aix galericulata (Küken) - Nymphenteich Zürichhorn 2011-06-10 16-22-24.jpg|''Einepyk'' </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1780 SOVON] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/mandarijneend Fûgelbeskerming Nederlân] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mandarin-duck-aix-galericulata/details ''Factsheet Birdlife''] Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Mandarijneend]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aix galericulata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boskein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] c4e2ec3ytxh3x7uvxa950n0g7i6ycf5 0 173420 1236317 1171998 2026-07-26T00:07:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236317 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Marianenein |Ofbyld = [[Ofbyld:Anas platyrhynchos oustaleti last male.jpg|250px]]<br>Ofbyld fan it lêste mantsje. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas oustaleti |Beskriuwer, jier= [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1894 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Anas oustaleti distri map.png|250px]] <center>Earder foarkommen fan 'e Marianenein.</center> }} De '''Marianenein''' of '''Oustaletein''' (''Anas oustaleti'') is in útstoarne [[Einen|einesoarte]] dy't endemysk wie op 'e [[Marianen]], in eilannegroep yn 'e [[Grutte Oseaan]]. Oer de [[Taksonomy|taksonomyske]] status wurdt noch jimmeroan debatearre. It wurdt beskôge as in selsstannige soarte, in ûndersoarte fan 'e [[wylde ein]] (''Anas platyrhynchos'') of fan 'e [[wynbrau-ein]] (''Anas superciliosa'') en somtiden fan 'e [[Yndiaaske fleksnaffelein]] (''Anas poecilorhyncha''). == Taksonomy == De taksonomyske status fan 'e Marianenein is in striidkwestje, om't de op in tuskenfoarm liket fan 'e wylde ein en de wynbrau-ein, twa oan inoar besibbe soarten dy't faak meiïnoar kruse. [[Tommaso Salvadori]] beskreau de fûgel foar it earst wittenskiplik as in aparte soarte fan it skaai einen (''Anas''). De ein waard ferneamd nei de [[Frankryk|Frânske]] zoölooch [[Emile Oustalet]], dy't de ein sammele hie. Neffens Salvadori wie de Marianenein besibbe oan 'e wynbrau-ein. [[Ofbyld:Oustalet's Gray Duck.jpg|thumb|left|De Marianenein (tredde fan lofts) neffens Allan Brooks.]] Oare taksonomen lykas [[Dean Amadon]] en [[Ernst Mayr]] beskôgen de fûgel as in ûndersoarte fan 'e wylde ein. [[Yoshimaro Yamashina]] bestudearre eksimplaren yn 1948 yn [[Japan]]ske musea en konkludearre dat de Marianenein in foarbyld wie fan in [[Hybride (biology)|hybride]], dy't him as soarte ûntwikkele en fan 'e wylde ein en de ûndersoarte ''Anas superciliosa pelewensis'' fan 'e wynbrau-ein stamde. Guon oare wittenskippers, lykas [[Jean Théodore Delacour|Jean Delacour]], beskôge de Marianenein as in gewoane hybride en hy naam de fûgel dêrom ek net op yn syn fjouwerdielich wurk oer einen. De ein waard ek net op de [[Reade List fan de IUCN|Reade List]] fan [[IUCN]] neamd. Fossilen fan Marianeneinen en harren foarâlders binne net bekend en dat betsjut dat der twifel is oer de ferûnderstelling dat der op 'e Marianen foar in lang skoft in populaasje wynbrau-einen west hat. De measte skûlpakken en grotten op 'e Marianen waarden by de [[Slach om Gûam (1944)|Slach om Gûam]] (21 july - 10 augustus 1944) ferneatige. Der is troch in prehistoaryske bonke in soarte fan rinein bekend, dat yn 1994 op it eilân Rota fûn waard, dy't lykwols net bot besibbe wie oan 'e Marianenein. == Fersprieding == De fûgels kamen foar op de eilannen [[Gûam]], [[Saipan]] en [[Tinian]]. Der binne yn 1945 twa fûgels op [[Rota (Marianen)|Rota]] sjoen, mar dat wiene nei alle gedachten tafallich swalkjende einen. == Utstjerren == De fûgels rekken harren biotoop kwyt troch it droechlizzen fan 'e ''wetlands'' foar lânbou en bebouwing. Der wie yn 'e Japanske tiid (1914-1945) in ferbod op wapens, mar de fûgel waard in soad mei fallen fongen. It wapenferbod waard nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] opheft en yn 'e jierren 1940 wiene swarmen fan mear as tolve fûgels al seldsum. Op Guam waard de fûgel foar it lêst yn 1949 en 1967 sjoen. Mei't Saipan in better en in minder goed tagonklik biotoop foar de ein hie, al hie dat ek te lijen fan fersmoarging, hold de fûgel it dêr noch wat langer út. Yn 1977 waard de ein op 'e list fan [[United States Fish and Wildlife Service]] as bedrige opnommen. Yn 1979 waarden op Saipan noch twa jerken en wyfkes fongen, ien fan 'e jerkjes waard letter wer frijlitten en dat wie de lêste, wylde Marianenein dy't ea sjoen is. It pearke waard nei [[Hawaï]] brocht en letter nei [[San Diego]], dêr't besocht waard om se yn finzenskip te fokken. Dat wie lykwols gjin sukses en de soarte stoar mei it ferstjerren fan 'e lêste ein yn 1981 út. De jierren dêrnei waard der noch ûndersyk dien, mar it is wis dat de soarte doe al ferdwûn. Fanwegen it útstjerren waard de Marianenein op 23 febrewaris 2004 fan 'e list fan bedrige fûgels skrast. == Beskriuwing == Marianeneinen wiene 51 oant 56 sm lang en hiene in gewicht fan likernôch 1 kilo, dêrmei wiene se wat lichter as gewoane wylde einen. Fan 'e jerkjes wiene twa ferskillende kleurfarianten bekend, dy't mei it type "platyrhynchos" en "superciliosa" oantsjut waarden, nei de soarten dêr't se mear op liken. [[Ofbyld:Anas oustaleti.jpg|thumb|left|De Marianenein op in foto út 1949.]] Alline it type "platyrhynchos" hie in dúdlik pronkkleed yn 'e briedtiid: de kop wie lykas by jerken fan wylde einen grien, mar minder glânzgjend, mei wat bleekgiele fearren oan 'e sydkanten, in donkerbrune eachstreek en in dizige, wyteftige ring oan 'e basis fan 'e nek. It boppeboarst wie donker rôzich, kastanjebrún mei swartbrune flekken. De spegel en de sturt hiene fan dy fan 'e jerken fan 'e wylde ein en de brune eksimplaren fan 'e wynbrau-ein. De snaffel wie oan 'e basis swart en oliifgrien oan 'e punt, de poaten readeftich oranje mei donkere fluezen tusken de klauwen en in brune iris. Nei it [[ferfearjen]] like de ein op in donkere wylde ein nei it ferfearjen. De jerkjes fan 'e "superciliosa" liken op 'e wynbrau-ein en hiene in minder dúdlik tekene kop. De streek boppe it each en de wangen wiene bleekgiel en de wangstreek (''malaire'') wie hast net te sjen. De boppeboarst, de flank- en skouderfearren hiene bredere bleekgiele rânen en de ûnderwjukken wiene ljochter. De spegel wie meastentiid fan it type "platyrhynchos", dus lykas dy fan 'e wylde einen, mar teminsten twa eksimplaren hiene de griene spegel fan 'e wynbrau-ein. De snaffel like op dy fan ''A. superciliosa'', en de iris en poaten liken op dy fan it "platyrhynchos"-type. Wyfkes liken in soad op it donkere wyfke fan 'e wylde ein. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Mariana mallard]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas oustaleti}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1981]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] 330h6xoaxc6mb7m7rb18xg2dqwsxm4v 0 173510 1236339 1171873 2026-07-26T00:25:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236339 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Meksikaanske ein |Ofbyld = [[Ofbyld:DUCKY.jpg|250px]]<br>Jerk<br>[[Ofbyld:029 - MEXICAN MALLARD (1-21-2017) female, patagonia lake, santa cruz co, az -01 (32482525295).jpg|250px|]]<br>.Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas diazi |Beskriuwer, jier= [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1886 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Meksikaanske ein''' (''Anas diazi'') is in einesoarte fan 'e famylje [[einfûgels]]. De ein briedt yn [[Meksiko]] en it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:029 - MEXICAN DUCK (1-5-11) patagonia lake, scc, az (2) (8710773979).jpg|thumb|left|Pearke Meksikaanske einen.]] Jerken en wyfkes lykje alletwa op in donker wyfke fan 'e wylde ein en hawwe in lingte fan 51 oant 56 sm. De snaffel fan 'e jerk is gieleftich, wylst dy fan it wyfke oranje mei swart is. Yn 'e flecht stekke de helderwite ûnderwjukken tsjin it donkere bealchje ôf. De spegel boppe de fleugel is blau mei oan wjerkanten in swarte en wite streek. Dy wite streek ûntbrekt by de Flekte ein, dy't in soad liket op de Meksikaanske ein en foar in part yn itselde ferspriedingsgebiet foarkomt. De ein is yn 'e regel yn pearkes of lytse groepen te sjen. Yn guon gebieten komt de ein ek yn stedsparken foar, dêr't er dan minder skou is as yn 'e natoer. Yn guon gebieten fan it súdwesten fan 'e Feriene Steaten hybridisearret de ein mei de wylde ein. == Fersprieding == Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is de ein in [[stânfûgel]], mar in diel fan 'e noardlike fûgels trekt winterdeis nei Meksiko. De soarte hat ek in grut ferspriedingsgebiet yn 'e Feriene Steaten, mar komt dêr net yn grutte oantallen foar. De Meksikaanske ein is by wetterpartijen, rivieren en fivers te finen. De nêsten wurde yn 'e regel by wetter boud, mar somtiden ek mear it lân yn. == Iten == De ein siket grondeljend syn iten yn it wetter of gerskjend op it lân. Meksikaanske einen binne sljocht op de griene alfalfa-leaten fan 'e luzerneplant. == Status == De ein giet stadichoan mar wis yn oantal efterút. De jacht en biotoopferlies binne de oarsaken dêrfan. Dêrnjonken hybridisearret de ein mei de wylde ein, dy't him better oanpast oan in biotoop mei in soad aktiviteit fan minsken en yn hieltiten gruttere oantallen foarkomt yn it ferspriedingsgebiet fan 'e Meksikaanske ein. De soarch bestiet dat de kombinaasje fan dy oarsaken lang om let de ferdwining betsjut fan 'e Meksikaanske ein as in werkenbere taksonomyske soarte. It behâld fan it biotoop en de jacht op 'e wylde ein soene dat tefoarren komme kinne. De Meksikaanske ein waard yn 1967 troch de ''Fish and Wildlife Service'' fan 'e Feriene Steaten as in bedrige soarte neamd, mar yn 1978 wer fan 'e list ferwidere. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Mexican duck]] * [https://ebird.org/species/mexduc/US-TX Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas diazi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 2i0zo60gxpl7y02gu2b3jbqjw5i6v46 0 174377 1236285 1171799 2026-07-25T23:30:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236285 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Madagaskarpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Treron australis -Ankarafantsika National Park, Mahajanga Province, Madagascar -two-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron australis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1771 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Madagaskarpappegaaido''' (''Treron australis'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). De soarte is endemysk op [[Madagaskar]] == Beskriuwing == [[Ofbyld:Treron australis 2.jpg|thumb|left|''Treron australis.'']] Madagaskarpappegaaidowen wurde likernôch 32 sm lang en wege tusken 168 en 256 gram. Tusken mantsjes en wyfkes besteane gjin grutte ferskillen. De kop, de hals en it boarst binne gielbrún, de flanken griisgrien. De rêch en de wjukken binne oliifgrien; de sekundêre slachpinnen binne ek oliifgrien mar hawwe in bleekgiele seame, wylst de haadslachpinnen swart binne. De stjoerfearren binne blaugriis oant griengriis. De fûgels hawwe in ljocht blaugrize snaffel. It fleizige membraan oer de noasiepening is read, de iris blaueftich en de poaten binne giel. == Undersoarten == De Madagaskarpappegaaido is te ferdielen yn twa ûndersoarten: * ''T. a. xenius'': westlik Madagaskar. * ''T. a. australis'': eastlik Madagaskar. == Status == De fûgel komt lokaal in soad foar op Madagaskar, ek op 'e [[Nosy Hara|Nosy Hara]]-arsjipel. Fanwegen it fleis wurdt der in soad op 'e fûgels jage, mar de populaasjes werstelden harren hieltiten wer fan tebekgong. De [[IUCN]] klassifisearret de do op 'e [[Reade list]] as net-bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Madagaskar-Grüntaube]] (ferzje 19 april 2024) * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=BA5B593502113515 Avibase] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-green-pigeon-treron-australis Birdlife, oproppen 18 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron australis|Madagaskarpappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarpappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] p920h3m9vq2pa0m3oj1jvqedx4uhxjk 0 175323 1236281 1174475 2026-07-25T23:28:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236281 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskaribis |Ofbyld = [[Ofbyld:Threskiornis bernieri bernieri 3501669 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') |Wittenskiplike namme= Threskiornis bernieri |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Madagaskaribis''' (''Threskiornis bernieri'') is in seldsume [[fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e bedrige soarte is foar it earst yn 1855 troch [[Karel Lucien Bonaparte]] publisearre. == Beskriuwing == [[OFbyld:Threskiornis bernieri.JPG|thumb|left|''Threskiornis bernieri''.]] De 65 oant 89 sm grutte fûgel mei in spanwiidte fan 112 oant 114 sm hat in swarte snaffel, in swarte kop, nek en poaten. It fearrekleed is foar it grutste part wyt. De soarte liket in soad op 'e [[hillige ibis]] en waard earder as in ûndersoarte dêrfan beskôge. De Madagaskaribis is lykwols wat lytser en hat in wite oant ljochtblauwe iris, wylst dy fan 'e hillige ibis donkerbrún is. Ek ûnderskiedt de Madagaskaribis him fan 'e hillige ibis troch in koarte en smellere snaffel, it ûntbrekken fan it swart op 'e einen fan 'e fearren fan 'e wjukken en de minder útsprutsen swarte sierfearren.<ref>[https://www.zootier-lexikon.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=4704:heiliger-ibis-threskiornis-aethiopicus&Itemid=172/ Zootier lexikon, oproppen 14 juny 2024.]</ref> == Fersprieding == De Madagaskaribis komt allinne yn in smelle stripe oan 'e kust fan it westen fan [[Madagaskar]] foar en op [[Aldabra]] (in atol fan 'e [[Seysjellen]]). De fûgel libbet yn [[mangrove]]bosken, by [[strannen]], [[mûning]]s fan [[rivieren]], [[lagune]]s, [[mar]]ren en [[rys]]fjilden. Madagaskaribissen binne selden fierder as 2 km fan 'e kust te sjen. De soarte is yn twa ûndersoarten te ferdielen: * ''T. b. bernieri'' - kustgebiet fan Madagaskar * ''T. b. abbotti'' - Aldabra == Status == De populaasje fan 'e fûgel waard yn 2016 op 1700 oant 2100 folwoeksen fûgels rusd. It tal fûgels rint tebek om 't mear as 70% fan 'e briedgebieten bûten natoergebieten leit. De fûgel wurdt bedrige troch it weiheljen fan aaien, de jacht en it fangen fan folwoeksen fûgels en it sammeljen fan nêstfûgels om op te iten. Mei't de fûgels net skou binne as se briede, binne se in maklik doel foar jagers. De besteande wetjouwing fan 'e de jacht is swak en net effektyf. Dêrnjonken wurde de belangrike leefgebieten fan 'e fûgels fernield troch rôfbou en degradaasje troch fersmoarging. Mangrovebosken wurde bedrige troch de houtskoalproduksje. Dêrom stiet de Madagaskaribis op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-sacred-ibis-threskiornis-bernieri Birdlife, oproppen 14 juny 2024.]</ref> It [[fûgelpark Walsrode]] yn [[Dútslân]] slagge der yn 2007 foar it earst yn om de fûgel te fokken. Sûnt binne der mear jonge fûgels mei minskehannen grutbrocht. Madagaskaribissen wurde no (2024) yn sân West-Europeeske dieretunen holden en sa helpe dieretunen om de soarte foar de takomst te behâlden.<ref>[https://www.parkerlebnis.de/weltvogelpark-walsrode-internationaler-tag-biologische-vielfalt_141785.html Andre Holtin Zoo News: ''Weltvogelpark Walsrode sensibilisiert zu Internationalen Tag der biologischen Vielfalt 2022 für bedrohte Arten'', 19 maaie 2022.]</ref><ref>[https://www.zootierliste.de/?klasse=2&ordnung=231&familie=23101&art=2050502 Zootierliste, oproppen 14 juny 2024.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= De side is foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside [[:de:Schwarzkopfibis]] * [https://ebird.org/species/sacibi3?siteLanguage=nl eBird, oproppen 14 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-sacred-ibis-threskiornis-bernieri Birdlife, oproppen 14 juny 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=EE3DD029 Avifauna, oproppen 14 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Threskiornis bernieri|Madagaskaribis}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskaribis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hillige ibis]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] 564pfbde5kgey2529ljhjf2v5f21xnk 0 175350 1236329 1172430 2026-07-26T00:17:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236329 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maskeribis |Ofbyld = [[Ofbyld:Bare-faced Ibis - Pantanal - Brazil H8O0661 (15418282712) (2).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[maskeribissen]] (''Phimosus'') |Wittenskiplike namme= Phimosus infuscatus |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Phimosus infuscatus map.svg|250px]] }} De '''maskeribis''' (''Phimosus infuscatus'') is de iennige [[fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske ibissen]] (''Phimosus'') fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1823 troch [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]] publisearre. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bare-faced ibis (Phimosus infuscatus berlepschi) in flight Cundinamarca.jpg|thumb|left|Fleanende maskeribis.]] De maskeribis liket mei syn swarte fearrekleed op 'e [[stikelsturtibis]], mar is mei 46 oant 55 sm lengte lytser en hat ek in koartere sturt. Om 'e snaffel en it each is de hûd sûnder fearren en read. De fûgel hat in donker giele snaffel en readeftige poaten. Mantsje en wyfkes en ek juvenilen binne allyk. De ûndersoarten ûnderskiede harren yn 'e mjitte fan it reade maskerfjild en it each en de glâns fan 'e fearren. == Fersprieding == De soarte komt yn in grut part fan [[Súd-Amearika]] eastlik fan 'e [[Andes]] foar en bestiet út trije ûndersoarten: * ''Phimosus infuscatus berlepschi'': noardlik Súd-Amearika. * ''Phimosus infuscatus nudifrons'': sintraal en súdlik [[Brazylje]]. * ''Phimosus infuscatus infuscatus'': fan eastlik [[Bolivia]] oant [[Paraguay]], [[Oerûguay]] en sintraal [[Argentynje]]. == Fuortplanting == De maskeribis briedt yn beamkeguod en jout de foarkar oan tichte fegetaasje yn 'e buert fan wetter. De nêsten wurde meast yn koloanjes fan fiif oant santich pearkes boud. It lechsel bestiet út trije oant fjouwer aaien. It brieden duorren 21 oant 23 dagen en de jongen fleane nei 27 oant 30 dagen út. == Iten == [[Ofbyld:Phimosus infuscatus (Coquito) (16397881935).jpg|thumb|left|Foerazjearende maskeribissen.]] De maskeribis yt wjirms, moksels, skaaldieren, grutte ynsekten, slakken en somtiden ek sied en blêd. == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet, de populaasje liket stabyl en it oantal fûgels is grut. Om dy redenen wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Andean ibis]] (ferzje 12 juny 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bare-faced-ibis-phimosus-infuscatus Birdlife, oproppen 16 juny 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=89289A1D6E9D20AD Avibase, oproppen 16 juny 2024.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bafibi1/cur/introduction#:~:text=The%20Bare%2Dfaced%20Ibis%20is,long%20lines%20and%20%22V's%22. Birds of the World, oproppen 16 juny 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phimosus infuscatus|Maskeribis}} }} {{DEFAULTSORT:Maskeribis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylpreagerfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] d9o4y07fkfxqtvffcoxjrg3w5novyqv 0 175626 1236225 1236132 2026-07-25T13:04:20Z FreyaSport 40716 Richard Carapaz 1236225 wikitext text/x-wiki {{Priis | ôfbylding = Col du Galibier -563.jpg | ôfbyldingstekst = Monumint foar Henri Desgrange op de Col du Galibier | ôfbyldingsbreedte = 200px | namme = <span style="color:white;"> Souvenir Henri Desgrange </span> | histoaryske namme = | nasjonaliteit = {{FRAnasj}} | útrikt foar = de hurdfytser dy't as earste (yn de etappe) in foarôf bepaald punt yn de omgong berikt | útrikt troch = [[Omgong fan Frankryk]] | frekwinsje = Jierliks | datum = | plak = | ynsteld = [[1947]] | 1e útrikking = | opheft = | webside = }}De '''Souvenir Henri Desgrange''' is in spesjale priis yn de [[Omgong fan Frankryk]] dy't sûnt [[1947]] jierliks útrikt wurdt en neamd is nei [[Henri Desgrange]], de earste direkteur fan de omgong. De priis wurdt útrikt oan de hurdfytser dy't as earste (yn de etappe) in foarôf bepaald punt yn de omgong berikt. Yn [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]], yn de earste Tour nei it ferstjerren fan Henri Desgrange yn [[1940]], wie dit Desgrange's lêste residinsje, ''"Villa Mia"'' yn [[Beauvallon (Drôme)|Beauvallon]], [[Grimaud (gemeente)|Grimaud]], oan de [[Côte d'Azur]]. Yn de earste etappe fan de [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]] Omgong, wie dit de top fan de Côte de Picardie yn [[Versailles]] by [[Parys]]. Yn [[1949]] is der in monumint foar Henri Desgrange oprjochte by de súdlike tagong fan de tunnel by de [[Col du Galibier]] yn de [[Alpen]], syn favorite en ien fan de meast ikoanyske beklimmingn yn de Omgong fan Frankryk. Fan [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] ôf en alle jierren sûnt [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] is it markearingspunt foar de priis by it monumint op de Galibier as dy diel útmakket fan de omgong, yn oare gefallen meastal it "dak fan de Omgong": it heechste punt (boppe seenivo) dat berikt wurdt. Yn de [[Omgong fan Frankryk 1963|Omgong fan 1963]] waard der gjin award útrikt, mar oan de ein fan de Ronde wie der in spesjale "Desgrange-priis" foar de hurdfytser dy't it bêste riden hie mei "de holle en de fuotten". {| class="wikitable" ! Jier ! Plak/berch ! Winner |- | [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] | [[Beauvallon (Drôme)|Beauvallon]]<ref name="hûs">Hûs fan nammejouwer Henri Desgrange</ref> | {{Flagge BE}} [[Raymond Impanis]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]] | [[Versailles]] | {{Flagge BE}} [[Roger Lambrecht]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1949|1949]] | Beauvallon<ref name="hûs"/> | {{Flagge FR}} [[Paul Giguet]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1950|1950]] | [[Col du Lautaret|Lautaret]] | {{Flagge FR}} [[Jean-Apotre Lazarides]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1951|1951]] | Lautaret | {{Flagge FR}} [[Gino Sciardis]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] | [[Col du Galibier|Galibier]] | {{Flagge IT}} [[Fausto Coppi]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1953|1953]] | Beauvallon<ref name="hûs"/> | {{Flagge FR}} [[Claude Colette]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1954|1954]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Federico Bahamontes]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1955|1955]] | Beauvallon<ref name="hûs"/> | {{Flagge FR}} [[André Darrigade]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1956|1956]] | [[Cysoing]]<ref>Op it punt dêr 't de 200.000 kilometer berikt waard yn alle Omgongen mei-inoar.</ref> | {{Flagge FR}} [[Pierre Pardoen]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1957|1957]] | Beauvallon<ref name="hûs"/> | {{Flagge FR}} [[Jean Stablinski]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1958|1958]] | Lautaret | {{Flagge NL}} [[Piet van Est]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1959|1959]] | Galibier | {{Flagge LU}} [[Charly Gaul]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1960|1960]] | Lautaret | {{Flagge FR}} [[Jean Graczyk]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1961|1961]] | [[Ballon d'Alsace]] | {{Flagge BE}} [[Joseph Planckaert]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1962|1962]] | Lautaret | {{Flagge ES}} [[Juan Campillo]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1963|1963]] | <ref>Oan 'e ein fan de Omgong waard in spesjale Desgrange-priis takend oan de foar de hurdfytser dy't it bêste riden hie mei "de holle en de fuotten", te witten [[Jacques Anquetil]]</ref> | |- | [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]] | Beauvallon<ref name="hûs"/> | {{Flagge FR}} [[André Darrigade]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] | Lautaret | {{Flagge ES}} [[Francisco Gabica]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1966|1966]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Julio Jimenez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Julio Jimenez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1968|1968]] | [[Aravis berchtme|Aravis]] | {{Flagge GB}} [[Barry Hoban]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1969|1969]] | Lautaret | {{Flagge BE}} [[Eddy Merckx]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1970|1970]] | [[Col d'Aubisque|Aubisque]]<ref>Neffens oare boarnen de [[Col du Soulor|Soulor]], letter yn deselde etappe</ref> | {{Flagge FR}} [[Raymond Delisle]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1971|1971]] | Côte de [[Dourdan]] | {{Flagge IT}} [[Wilmo Francioni]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1972|1972]] | Galibier | {{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1973|1973]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Luis Ocaña]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1974|1974]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Vicente López Carril]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1975|1975]] | [[Col du Télégraphe|Télégraphe]] | {{Flagge ES}} [[Luis Balage]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1976|1976]] | Lautaret | {{Flagge IT}} [[Luciano Coniati]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1977|1977]] | Tourmalet | {{Flagge BE}} [[Lucien Van Impe]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1978|1978]] | [[Sainte-Marie-de-Campan]] | {{Flagge FR}} [[Christian Seznec]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]] | Galibier | {{Flagge BE}} [[Lucien Van Impe]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1980|1980]] | Galibier | {{Flagge BE}} [[Johan De Muynck (hurdfytser)|Johan de Muynck]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1981|1981]] | [[Landes de Gascogne|Landes]]<ref>Fanwege stellerij fan de banner op it markearpunt yn etappe 1 a yn [[Nice]] waard de lokaasje ferpleatst nei etappe 7 yn de bosk fan Landes</ref> | {{Flagge NL}} [[Theo de Rooij]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1982|1982]] | Aubisque | {{Flagge CH}} [[Beat Breu]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1983|1983]] | Tourmalet | {{Flagge CO}} [[José Patrocinio Jiménez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1984|1984]] | Galibier | {{Flagge CO}} [[Francisco Rodríguez (Kolombiaansk hurdfytser)|Francisco Rodríguez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1985|1985]] | Tourmalet | {{Flagge ES}} [[Pello Ruiz Cabestany]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1986|1986]] | Galibier | {{Flagge CO}} [[Luis Herrera (hurdfytser)|Luis Herrera]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1987|1987]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[Pedro Muñoz (hurdfytser)|Federico Muñoz]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]] | Tourmalet | {{Flagge ES}} [[Laudelino Cubino]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1989|1989]] | Galibier | {{Flagge NL}} [[Gert-Jan Theunisse]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1990|1990]] | Tourmalet | {{Flagge ES}} [[Miguel Angel Martinez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1991|1991]] | Tourmalet | {{Flagge IT}} [[Claudio Chiappucci]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] | Galibier | {{Flagge IT}} [[Franco Chioccioli]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1993|1993]] | Galibier | {{Flagge CH}} [[Tony Rominger]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] | Tourmalet | {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]] | Tourmalet | {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1996|1996]] | Aubisque<ref>De Souvenir Henri Desgrange soe oarspronklik op de Galibier lizze moatte, mar de bewuste etappe waard ynkoarte, wêrtroch 't de Galibier net oandien waard, en de priis waard nei de folgjende etappe ferpleatst.</ref> | {{Flagge AU}} [[Neil Stephens]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] | [[Port d'Envalira]] | {{Flagge FR}} [[Richard Virenque]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] | Galibier | {{Flagge IT}} [[Marco Pantani]] |- | [[Omgong fan Frankryk 1999|1999]] | Galibier | {{Flagge ES}} [[José Luis Arrieta]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2000|2000]] | Galibier | {{Flagge FR}} [[Pascal Hervé]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] | [[Col de la Madeleine|Madeleine]] | {{Flagge FR}} [[Laurent Roux]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2002|2002]] | Galibier | {{Flagge CO}} [[Santiago Botero]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2003|2003]] | Galibier | {{Flagge IT}} [[Stefano Garzelli]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2004|2004]] | Madeleine | {{Flagge IT}} [[Gilberto Simoni]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2005|2005]] | Galibier | {{Flagge KZ}} [[Alexander Vinokourov]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2006|2006]] | Galibier | {{Flagge DK}} [[Michael Rasmussen]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]] | Galibier | {{Flagge CO}} [[Mauricio Soler]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2008|2008]] || Galibier || <ref>De winner fan de priis de [[Dútslân|Dútske]] hurdfytser [[Stefan Schumacher]], waard posityf befûn op it brûken fan doping, syn resultaten en prizen fan 2008 waarden skrast.</ref> |- | [[Omgong fan Frankryk 2009|2009]] | [[Grutte Sint-Bernardpas|Grutte Sint-Bernard]] | <ref>De winner fan de priis de [[Itaalje|Italjaanske]] hurdfytser [[Franco Pellizotti]], waard posityf befûn op it brûken fan doping, syn resultaten en prizen fan 2009 waarden skrast.</ref> |- | [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]] | Tourmalet | {{Flagge LU}} [[Andy Schleck]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] | Galibier | {{Flagge LU}} [[Andy Schleck]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2012|2012]] | [[Col de la Croix-de-Fer|Croix de Fer]] | {{Flagge SE}} [[Fredrik Kessiakoff]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]] | [[Port de Pailhères]] | {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] | [[Col d'Izoard|Izoard]] | {{Flagge ES}} [[Joaquim Rodríguez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2015|2015]] | [[Col d'Allos]] | {{Flagge DE}} [[Simon Geschke]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]] | [[Port d'Envalira]] | {{Flagge PT}} [[Rui Costa (hurdfytser)|Rui Costa]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2017|2017]] | Galibier | {{Flagge SI}} [[Primož Roglič]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]] | [[Col de Portet]] | {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2019|2019]] | [[Col de l'Iseran]] | {{Flagge CO}} [[Egan Bernal]] |- |[[Omgong fan Frankryk 2020|2020]] |[[Col de la Loze]] | {{Flagge CO}} [[Miguel Ángel López (hurdfytser)|Miguel Ángel López]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] | Port d'Envalira | {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2022|2022]] | Galibier | {{Flagge FR}} [[Warren Barguil]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] | Col de la Loze | {{Flagge AT}} [[Felix Gall]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]] | Galibier | {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | Col de la Loze | {{Flagge AU}} [[Ben O'Connor]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2026|2026]] | Galibier | {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]] |} ===Meafâldige winners=== In tal hurdfytsers ha de Souvenir Henri Desgrange 2x as faker wûn. {| class="wikitable |- ! colspan="2" | Namme ! Totaal ! Jierren |- | {{FRA}} || [[Richard Virenque]] | style="text-align:center;" | 3 | [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]], [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]], [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] |- | {{COL}} || [[Nairo Quintana]] | style="text-align:center;" | 3 | [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]], [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]], [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] |- | {{FRA}} || [[André Darrigade]] | style="text-align:center;" | 2 | [[Omgong fan Frankryk 1955|1955]], [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]] |- | {{ESP}} || [[Julio Jimenez]] | style="text-align:center;" | 2 | [[Omgong fan Frankryk 1966|1966]], [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]] |- | {{BEL}} || [[Lucien Van Impe]] | style="text-align:center;" | 2 | [[Omgong fan Frankryk 1977|1977]], [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]] |- | {{LUX}} || [[Andy Schleck]] | style="text-align:center;" | 2 | [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]], [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] |} ==Sjoch ek== * De ''"[[Souvenir Jacques Goddet]]"'', neamd nei de twadde direkteur fan de omgong, [[Jacques Goddet]], is in gelikense priis dy't sûnt de [[omgong fan Frankryk 2001]] takend wurdt, meastentiids by syn monumint op de [[Col du Tourmalet|Tourmalet]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk]] [[Kategory:Frânske sportpriis]] [[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1947]] dbmssiqeljqxn6lr9q5az8stqcy7g81 0 175704 1236280 1171863 2026-07-25T23:27:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236280 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarein |Ofbyld = [[Ofbyld:Anas.melleri.3.jpg|250px]]<br><small>De fûgel yn 'e dieretún fan Keulen.</small>. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas melleri |Beskriuwer, jier= ([[Philip Sclater|Sclater]], 1865) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Meller's Duck.jpg|250px]] }} De '''Madagaskarein''' (''Anas melleri'') is in [[einen|ein]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De soarte waard yn 1865 wittenskiplik beskreaun troch [[Philip Lutley Sclater]]. It is in endemyske fûgelsoarte op [[Madagaskar]], dy't bedrige wurdt. == Beskriuwing == [[Ofbyld:AnasMelleriWolf.jpg|thumb|left|Yllustraasje fan 'e ein troch<br>Joseph Wolf, 1864.]] De fûgel is 55 oant 68 sm lang en ien fan 'e grutste soarten fan it eineskaai (''Anas''). Op it earste gesicht liket de ein op it wyfke fan'e [[wylde ein]] (''Anas platyrhynchos''), mar hy is wat grutter en de ein hat gjin wynbraustreek. De wjuk hat in griene spegel, ôfset mei in smelle wite râne. De wjuk is ûnder opfallend ljocht. De snaffel is lang, bleekgriis mei donkere flekken by de basis. De Madagaskarein hat oranje poaten. == Fersprieding == De ein is endemysk yn it eastlike diel fan Madagaskar. Yn 'e 18e iuw waarden de einen op [[Mauritius]] ynfierd, mar dy populaasje is nei alle gedachten troch biotoopferlies en konkurrinsje mei oare soarten útstoarn. De Madagaskareinen libje op swiet wetter yn it berchlân ûnder de 2000 m boppe seenivo. Meastentiids binne dat stadich streamende wetterkes en marren yn fochtich bosk. Somtiden mar minder is de fûgel ek te sjen yn rysfjilden. == Brieden == De ein briedt op Madagaskar ôfhinklik fan 'e lokale omstannichheden hast it hiele jier troch, mar net yn maaie en juny. Der is waarnommen dat de Mauritiaanske populaasje yn oktober en novimber briedt. Oars as de meast oan 'e ein besibbe soarten binne se yn 'e briedtiid fûl territoariaal. Allinne de [[Afrikaanske swarte ein]] foarmet dêrby in útsûndering. Boppedat bliuwe pearkes byinoar oant de jongen selstannich binne. == Beskerming == De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige fûgel. De wiete gebieten fan 'e [[Alaotramar]], dêr't eartiids de grutste populaasje fan 'e fûgel libbe, ha yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw slim te lijen hân fan biotoopferneatiging. De populaasjes fan 'e wetter fûgels binne dramatysk ôfnommen. De [[madagaskardûkein]] waard yn 2006 op 'e nij ûntdutsen, mar net yn it gebiet fan 'e Alaotramar. De noch besteande populaasje is lyts en tige fragmintearre yn it ferspriedingsgebiet. De tebekgong fan 'e populaasje giet fierder troch jacht, ferlies fan biotoop en fersteuring, mar der wurdt wurke oan de útwreiding fan it beskerme biotoop fan 'e einen. De totale wylde populaasje wurdt op 1.300 oant 3.300 wylde fûgels rûsd. == Behâld == Lang waard der net in soad oan it behâld fan 'e soarte dien, om 't de fûgel net op in soad belangstelling rekkenje koe. Fanwegen syn net sa kleurrike, wat gewoane ferskining en syn territoariale gewoantes is de ein net bot populêr ûnder hâlders fan sierfûgels, ek al is de soarte yn finzenskip maklik oant it brieden te krijen as der betingsten goed binne. Alhoewol't der as in ûnderdiel fan it ''European Endangered Species Programme'' in fokprogramma bestiet, wurdt de soarte ek net in soad yn dieretunen oantroffen. Madagaskareinen binne yn 'e dieretunen fan [[Keulen]], [[Edinburgh]] en [[Zürich]] te sjen. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Meller's duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mellers-duck-anas-melleri/text Birdlife, oproppen 8 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9BA03AF9F1BBF1DB Avibase, oproppen 8 july 2024.] * [https://ebird.org/species/melduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 8 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas melleri}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] 2122cxpvrpxo9r0s0mkta699tq9gki0 0 179059 1236323 1232181 2026-07-26T00:14:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236323 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Martinykara |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara martinica.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= † Ara martinicus |Beskriuwer, jier = [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1905 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart =[[Ofbyld:Martinique in France.svg|center|250px]] }} De '''Martinykara''' of '''oranjebúkara''' (''Ara martinicus'') is in [[hypotetyske soarte|hypotetyske]] útstoarne fûgelsoarte, dy 't mooglik [[endemysk]] west hat op it [[Lytse Antillen|Lyts-Antiljaanske]] eilân [[Martinyk]] yn it eastlike [[Karibyske See]]. == Beskriuwing == De Martinykara waard troch Jacques Bouton yn 'e jierren 1630 beskreaun as in fûgel mei in fearrekleed dy't hiel oars fan kleur wie as de oare pappegaaien. De fûgels wiene blau en oranjegiel. De Frânske preester Charles de Rochefort beskreau yn 1658 de Martinykara as in fûgel mei in himelsblauwe kop en boppekant, wylst de ûnderkant fan 'e nekke, de búk en de ûnderkant fan 'e wjukken giel wiene. De sturt wie hielendal read. Yn 1905 krige de fûgel fan [[Lionel Walter Rothschild|Walter Rothschild]] de wittenskiplike namme, dy't basearre wie op in beskriuwing fan blauwe/oranjegiele ara's út 1630 fan Bouton. Alhoewol't de sturt fan 'e Martinykara neffens Rochefort hielendal read wie, krige de troch John Gerrard Keulemans makke plaat fan 'e fûgel yn Rothschild's boek "Extinct Birds" in blauwe punt. De Amerikaanske ornitolooch Charles Wallace Richmond klage dêroer yn syn resinsje fan it boek. == Hypotetyske soarte == Pappegaaien spilen al fier foar de komst fan 'e Europeanen in wichtige rol yn 'e kultuer fan 'e lânseigen folken. Se waarden tusken eilannen ferhannele en hearden ta geskinken foar bygelyks Christoffel Columbus, doe't er yn 1492 de [[Bahama's]] berikte. It is dêrom dreech út te meitsjen of it grutte oantal ferslaggen fan ara's op 'e eilannen ferwize nei ôfsûnderlike, endemyske soarten. It kinne nammentlik ek ûntsnapte fûgels of ferwyldere populaasjes west ha fan bekende bûtenlânske ara's, dy't dêrhinne brocht waarden. De Martinykara is ien fan 'e 13 útstoarne arasoarten, wêrfan't guon tochten dat dy ea yn it Karibyske gebiet libben. Hjoed-de-dei wurdt twifele of al dy soarten wol ea bestien ha, want fan 'e measten binne nea fisike resten fûn. Ek libje der hjoed-de-dei gjin [[endemysk]]e ara's op 'e eilannen. Dêrfandinne is it net mooglik om fêst te stellen of de beskriuwingen út dy tiid ferwize nei ymportearre of lânseigen soarten. [[Ofbyld:Blue and yellow macaw.jpg|thumb|left|Unidentifisearre blau mei giele ara, mooglik ôfkomstich fan Jamaika, dy't ek in foarstelling fan 'e Martinykara foarstelle wêze kinne soe (1750).]] It bliuwt dêrom in mystearje hokker fûgel Bouton beskreau en der besteane ferskillene teoryën oer. De Italjaanske soölooch Tommaso Salvadori skreau yn 1906 dat de Martinykara de Súd-Amearikaanske [[blaugiele ara]] (''Ara ararauna'') west hawwe kin. De Amerikaanske ornitolooch James Greenway stelde út dat de fûgel fan Bouton's beskriuwing mooglik in finzen fûgel wie. Op in skilderij fan Roelant Savery út 1626 steane ferskillende fûgels, wêrûnder in blau mei giele ara, mar dy ferskilt mei de bekende blaugiele ara fan it fêstelân troch de giele dekfearren ûnder de sturt (yn stee fan blauwe dekfearren ûnder de sturt). De oarsprong fan dy ara is net bekend. In oare ara op it skilderij soe de ek útstoarne [[Gûadelûpara]] (''Ara guadeloupensis'') west ha kinne. Op in oar skilderij út deselde tiid fan Savery stiet in ferlykbere blau mei giele ara, lykas ek op in yllustraasje fan 'e Ingelske naturalist Eleazar Albin út 1750. Yn 1936 sei de [[Kuba]]anske wittenskipper Mario Sánchez Roig in opstoppe Martinykara ûntdutsen te hawwen, dy't yn 1845 sammele wêze soe. Nei ûndersyk troch de Amerikaanske ornitolooch John T. Zimmer die bliken dat de opstoppe fûgel in ferfalsking wie troch it materiaal fan in [[Patagoanyske rotsparkyt]] (Cyanoliseus patagonus) mei in sturt fan in [[dofûgels|do]] te kombinearjen. Guon skriuwers ha útsteld dat de waarnommen Martinykara's yn werklikheid [[blaugiele ara|blaugiele ara's]] (''Ara ararauna'') wiene. De soarte ''Ara erythrura'' wie in oare soarte, dy't fan Rothschild yn 1907 in namme op basis fan 'e beskriuwing fan Charles de Rochefort út 1658 krige, mar oannommen wurdt dat dy fûgel deselde west hat as de ''Ara martinicus'' (Martinykara), as dy fûgel teminsten ea bestien hat. <gallery mode="packed" heights="200px"> Edwards' Dodo.jpg|<small>Skilderij út 1626 fan Roelant Savery, dy't mooglik loft de Gûadelûpara en rjochts de Martinykara sjen lit.</small> Roelant Savery - Landscape with Birds - WGA20885.jpg|<small>Skilderij út 1628 fan Savery, mei hielendal lofts deselde ara's as op syn skilderij fan 1626.</small> Ara Erythrura.jpg|Ara Erythrura</small> </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Martinique Macaw]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara martinica|Martinykara}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Hypotetysk bist]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] fsp3did33fiaqomxtxmbzyjjhvx76jy 0 179618 1236335 1198289 2026-07-26T00:20:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236335 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mauritsiusparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Mauritiussittich 2016 LePetrin.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula eques |Beskriuwer, jier = [[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Echo parakeet range.png|250px]] }} De '''Mauritsiusparkyt''' (''Psittacula eques'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). In ûndersyk yn 2015 troch it [[DNA]] fan 'e Mauritsiusparkyt te ferlikenjen mei in stik hûd dat oan 'e [[Reünionparkyt]] taskreaun wurdt, befêstige dat de fûgels ûndersoarten fan deselde soarte binne. Om't de Reünionparkyt it earst beskreaun waard, waard de binomiale namme fan 'e Réunionparkyt brûkt foar de soarte. Dêrfandinne waard de Reünion-ûndersoarte ''P. eques eques'', wylst de Mauritius-ûndersoarte ''P. eques echo'' waard. Harren neist besibbe fûgel wie de útstoarne [[Rodriguesparkyt]]. == Beskriuwing == De 34 oant 42 sm lange fûgel weaget 167-193 gram en hat in spanwiidte fan 49 oant 54 sm. De fûgel is hast hielendal grien (it wyfke is wat donkerder grien). It mantsje hat om 'e nekke in swarte en rôze bân en it wyfke in griene en in ûndúdlike swarte bân. De boppesnaffel fan it mantsje is read en de ûndersnaffel swartbrún, wylst de hiele snaffel fan wyfkes swart is. De hûd om 'e eagen is oranje en de poatsjes binne griis. Juvenilen ha in readoranje snaffel, mar as se krekt útflein binne ha se in swarte snaffel. == Fersprieding == [[Ofbyld:Mauritius Black-River-Gorges-National-Park-01.jpg|thumb|left|Biotoop fan 'e griene Mauritiusparkyt.]] Mauritsiusparkiten libje yn bosken mei lânseigen begroeiïng. Dêrfandinne is it ferspriedingsgebiet foar it grutste part beheind ta it [[Nasjonaal Park Black River Gorges]] yn it súdwesten fan Mauritsius. == Gedrach == De fûgel libbet yn beammen en fral yn 'e krunen fan 'e beammen, dêr't er rêst en yt. Se hawwe harren nêst yn holtes fan âlde beammen en lizze meastentiids twa oant fjouwer wite aaien. It wyfkes briedt se út, wylst it mantsje foar iten soarget. De fûgel yt fruchten fan lânseigen planten, alhoewol't waarnommen is dat de fûgels ek fan yntrodusearre planten ite. De fûgel is net altiten monogaam en somtiden hâldt in mantsje der meardere briedende wyfkes op nei. == Status == [[Ofbyld:Mauritius Parakeet group.jpg|thumb|left|Groep Mauritsiusparkiten.]] De Reünionparkyt stoar yn 1732 út troch de jacht en de ferneatiging fan 'e bosken. De iere besikers op Mauritius joegen ek op 'e Mauritiusparkyt en troch de ferneatiging fan syn oarspronklike biotoop sakke it oantal fûgels fan 'e soarte yn 'e 20e iuw ta noch mar acht oant tolve eksimplaren yn 'e jierren 1980. Yn dy tiid waard de griene Mauritiusparkyt as de meast seldsume pappegaai fan 'e wrâld oantsjut. Mei in soad krewearjen om de fûgels yn 'e jierren 1990 yn finzenskip te fokken, koe it útstjerren fan 'e soarte tefoarren kommen wurde. Yn 2007 waaard de status 'earnstich bedrige' oanpast nei 'bedrige'. Mei't de populaasje yn 2019 750 fûgels telde, waard de status fan 'e fûgel op 'e nij oanpast as 'kwetsber/gefoelich'. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685448/154065622 IUCN, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/echo-parakeet-alexandrinus-eques Birdlife, oproppen 18 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/maupar1 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1B1E760896C3AE97 Avibase, oproppen 18 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula eques|Mauritsiusparkyt}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] cm1qfhnqapmdb342mglc4ae4ldustfw 0 179647 1236325 1182580 2026-07-26T00:15:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236325 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maskareenske grize parkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Psittacula bensoni.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= † Psittacula bensoni |Beskriuwer, jier = [[Daniel T. Holyoak|Holyoak]], 1973 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Mauritius island location.svg|250px]]<br>Lokaasje fan Mauritius, dêr't de subfossilen fûn binne. }} De '''Maskareenske grize parkyt''' (''Psittacula bensoni'') is in útstoarne [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De Maskareenske grize parkyt wie [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Maskarenen|Maskareenske]] eilannen [[Mauritsius]] en [[Reünion]] yn 'e westlike [[Yndyske Oseaan]]. == Taksonomy == De subfossile bonken fan 'e fûgel dy't op Mauritius fûn waarden, binne foar it earst yn 1973 wittenskiplik beskreaun as in lytsere sibbe fan 'e [[breedbekpappegaai]] fan it skaai ''Lophopsittacus''. Los fan it formaat liken de bonken in soad op dy fan oare Maskareenske parkiten en letter binne de subfossilen tegearre mei in yn 1602 yn in krante publisearre yllustraasje ferbûn mei 17e- en 18e-iuwske beskriuwingen fan lytse grize parkiten op Mauritius en Reünion. De soarte waard yn 2007 troch Julian P. Hume ûnder it skaai ealparkiten (''Psittacula'') set. == Utstjerren == [[Ofbyld:Parrot hunting on Mauritius.jpg|thumb|left|Jacht op parkiten.]] De fûgel wie oars as de measte oare soarten fan it skaai griis yn stee fan grien en hie in lange sturt. Se hiene in relatyf grutte snaffel en it skelet fan 'e fûgel wie te ferlikenjen mei de [[grutte Aleksanderparkyt]], alhoewol't guon bonken grutter en steviger wiene. De fûgels wiene maklik om op te jeijen en troch de rop fan ien fongen fûgel wie it ienfâldich om in hiele kloft te fangen troch se gewoan mei stokken út de loft te slaan. Fanwegen it gemak fan it fangen wie de jacht op 'e soarte grouwélich en grutskalich. It brocht de soarte yn kombinaasje mei de grutskalige kap fan bosken ta útstjerren. Yn 'e jierren 1730 barde dat op Reünion en yn 'e jierren 1760 op Mauritius. Nei de komst fan minsken op 'e eilannen binne in soad endemyske soarten útroege, sadat de ekosystemen fan 'e eilannen slim oantaast waarden en dreech te rekonstruearjen binne. Foar de komst fan minske wiene de eilannen oerdutsen mei bosken, dêr't hjoed-de-dei hast neat mear fan oer is. Ek de noch libjende endemyske fauna fan 'e Maskarenen stiet ûnder swiere druk. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Mascarene grey parakeet]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula bensoni|Maskareenske grize parkyt}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1764]] 233v9p5qbmuz10j68mllk1xyh67cmqn 0 179764 1236336 1182854 2026-07-26T00:20:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236336 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mauritsiusral |Ofbyld = [[Ofbyld:AphanapteryxBonasia.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[ralfûgels]] (''Rallidae'') |Skaai = '''Mauritsiusrallen''' (''Aphanapteryx'')<br><small>[[Georg von Frauenfeld|Frauenfeld]], 1868</small> |Wittenskiplike namme= † Aphanapteryx bonasia |Beskriuwer, jier = [[Edmond de Selys Longchamps|De Selys Longchamps]], 1848 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Mauritius island location.svg|250px]] }} De '''Mauritsiusral''' of de '''reade ral''' (''Aphanapteryx bonasia'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte fan it [[Maskarenen|Maskareenske]] eilân [[Mauritsius]], east fan [[Madagaskar]] yn 'e [[Yndyske Oseaan]]. De fûgel wie [[Endemisme|endemysk]] op it eilân en nau besibbe oan 'e ek útstoarne [[Rodriguesral]] (''Erythromachus leguati''). Somtiden wurde beide fûgels fan itselde [[Skaai (taksonomy)|skaai]] beskôge, mar harren relaasje mei oare ralfûgels bliuwt ûndúdlik. Rallen ferlieze faak it fermogen om te fleane as se op isolearre eilannen libje dêr't se gjin lêst fan [[predator]]s ha, lykas dat ek it gefal foar dizze soarte wie. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Gelderland1601-1603 Aphanapteryx bonasia.jpg|thumb|left|Skets fan [[Joris Carolus]] (1566–1636) út 1601.]] De Mauritsiusral wie wat grutter as in pyk en hie in readeftich fearrekleed. Syn fearren liken op hier. Fierder hie de fûgel donkere poaten en in lange, bôge snaffel. Syn wjukken wiene lyts en de poaten wiene foar syn formaat slank. De Mauritsiusral like in soad op 'e Rodriguesral, mar hy wie grutter en hie relatyf koartere wjukken. Wat oansjen en gedrach oanbelanget waard de fûgel mei in [[Kiwy-eftigen| kiwy]] (''Apteryx'') of in [[ralkraan]] (''Aramus guarauna'') ferlikene. == Iten == Oannommen wurdt dat de fûgel [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes iet en der binne skansearre slakkehûzen fûn, dy't oerienkamen mei in oanfal fan syn snaffel. == Utstjerren == De kleur read oefene in grutte oantrekkingskrêft op 'e fûgels út en minsken makken dêr gebrûk fan troch mei reade lapen de fûgels te lokken. Sadree't de fûgels tichteby kamen waarden se mei stokken deaslein. De fûgel wie eartiids allinne bekend út beskriuwingen en 17e-iuwske yllustraasjes, oant yn 'e jierren 1860 subfossilen fûn waarden. Ynearsten waard tocht dat dy ferskillende soarten fertsjintwurdigen, itjinge late ta in grut oantal ûnjildige junior synonimen. Der is ek suggerearre dat alle 17e-iuwske ferslaggen fan 'e [[dodo (fûgel)|dodo]] yn feite op 'e reade ral sloegen nei't dy earste al útstoarn wie. De lêste fermelding fan in waarnimming fan 'e Mauritsiusral is fan 1693 en der wurdt oannommen dat de fûgel om 1700 hinne útstoar. De oarsaak wie de jacht fan minsken en de yntrodusearre bisten. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Red rail]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aphanapteryx|Mauritsiusral}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ralfûgel]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] tjs3tkoatyoctug52mcu7wqx0jurktv 0 180053 1236279 1183567 2026-07-25T23:27:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236279 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskardûkein |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Pochard, Captive Breeding Program, Madagascar 2.jpg|250px]]<br><small>jerk</small><br>[[Ofbyld:Madagascar Pochard, Captive Breeding Program, Madagascar 3.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[jollings]] (''Aythya'') |Wittenskiplike namme= Aythya innotata |Beskriuwer, jier= [[Adelardo Tommaso Salvadori Paleotti|Paleotti]], 1894 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:RangeMadagascarPochard.PNG|center|250px]] }} De '''Madagaskardûkein''' (''Aythya innotata'') is in tige seldsume [[dûkein]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[jollings]] (''Aythya'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]]. De fûgel wie hast útstoarn en hat mei help fan in fokprogramma hjoed-de-dei wer in beskieden groeiende populaasje yn it wyld. == Beskriuwing == [[Ofbyld:NyrocaInnotataKeulemans.jpg|thumb|left|Madagaskarein<br>[[John Gerrard Keulemans]] (1842–1912).]] De soarte is tusken 42 en 56 sm lang. Juvenilen ha brune irissen en in feale, brune kleur mei in donkerder búk. Folwoeksen fûgels binne donkerder fan kleur. Yn 'e earste winter fan it jerkje wurdt syn each wyt. Jerken ha yn 'e briedtiid in donkere, kastanjebrune kop, kin, boarst en nekke mei swartefich brún op 'e boppebealch. De wjukken binne donkerbrún en ha in wite streek. Dielen ûnder de bealch fan 'e búk oant de sturt binne wyteftich, lykas ek de ûnderkant fan 'e wjukken. De snaffel en poaten binne donkergriis mei in swarte punt. == Fersprieding == De soarte is endemysk op Madagaskar en libbet yn ynlânske wettergebieten. Oarspronklik libben de fûgels op ûndjippe marren en sompen mei tichte begroeiing. De yn 2006 ûntdutsen populaasje waard fûn yn in kâld en djip kratermar mei mar in bytsje wetterplanten, dat omfieme waard troch ticht bosk. Oare kratermarren wiene foar de ein hielendal ûngeskikt om't se ferlet ha fan ûndjip wetter. It bekken fan 'e Alaotramar wie earder ek in gebiet dêr't de ein in soad foarkaam, mar troch de oanlis fan rysfjilden en de yntroduksje fan rôffisken ferdwûn de ein dêr. Op it stuit (2025) binne der twa wylde populaasjes, ien op 'e Sofiamar en ien op 'e Matsaborimenamar. == Nêst en iten == De fûgels briede fan july oant febrewaris. De nêsten fan 'e fûgels wurde 20 oant 40 sm boppe wetter tusken planten oan 'e mar of sompen boud. In lechsel bestiet út 6 oant 10 aaien. Madagaskardûkeinen ite oars as de oare jollings meast wetterynsekten. == Delgong == [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.15246 - Aythya innotata Salvadori, 1894 - Anatidae - skin specimen.jpeg|thumb|left|De yn 1960 sketten Madagaskardûkein dy't hjoed-de-dei yn it Naturalis Biodiversity Center fan Leien bewarre wurdt.]] Oannommen wurdt dat de populaasje fan 'e Madagaskardûkein dramatysk sakke yn 'e lette jierren 1940 en de iere jierren 1950. De oarsaak wie de yntroduksje fan ferskillende fisksoarten yn 'e mar, dy't de measte pykjes opfrieten en nêsten fernielden. Ek barde it dat folwoeksen fûgels opfretten waarden troch dy fisken. De útwreiding fan rysfjilden, it weidzjen fan fee, de yntroduksje fan rotten, jacht en fiskerij, it droech allegear by oan it ferdwinen fan 'e Madagaskardûkein. De lêste waarnimming fan meardere einen yn 'e Alaotramar wie fan 9 juny 1960, doe't in lytse groep fan likernôch 20 einen sjoen waarden. Alhoewol't de ein tige seldsum wie waard der in jerk sketten, dat nei it Zoölogysk Museum Amsterdam (hjoed-de-dei it [[Naturalis Biodiversity Center]] yn [[Leien]]) gie. De ynearsten lêste waarnimming fan 'e soarte wie yn 1991 op 'e Alaotramar. In wie in solitêr jerkje, dat finzen nommen waard en in jier letter stoar. Alhoewol't der tusken 1989 en 2001 ferskillende kearen yntensyf socht waard nei fûgel yn it wyld, bleau dat sûnder resultaat. == Fan mooglik útstoarn nei earnstich bedrige == Yn novimber 2006 waarden der dochs wer njoggen folwoeksen fûgels mei fjouwer piken op 'e Matsaborimenamar ûntdutsen, in wat fansiden lizzend gebiet yn Noard-Madagaskar. Alhoewol't de mar te djip en te kâld wie foar jollings om dêr goed te florearjen, wie it ien fan 'e lêste wiete gebieten dêr't de fûgels noch gjin lêst hiene fan fersmoarging, ynvasive soarten of lânbouaktiviteiten. De soarte wie yn 2006 al yn 'e nije kategory "mooglik útstoarn" op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] set, mar nei de ûntdekking krige de fûgel yn 2007 de âlde status krityk/earnstich bedrige werom. Yn 2008 waarden der mar 25 folwoeksen fûgels yn it wyld teld. == Fokprogramma == [[Ofbyld:Lago Sofia - panoramio.jpg|thumb|left|Sofiamar.]] Om it útstjerren fan 'e ein tefoarren te kommen waard yn 2009 útein set mei it ferwiderjen fan in oantal aaien út in nêst oan 'e mar, dy't yn in laboratoarium yn in tinte by de mar útbret waarden. Nei it útkommen waarden de pykjes nei in opfangsintrum brocht. Ein 2009 sammelen de organisaasjes nochris in oantal aaien dy't útbret waarden. Yn april 2013 wie mei it fokprogramma it oantal einen oant 80 eksimplaren groeid. Nei't yn 2017 de populaasje 90 einen telde, begûnen de organisaasje tariedingen te meitsjen om de ein wer yn it wyld los te litten. Foar dat doel waard foar in twadde natuerlike populaasje de Sofiamar útkeazen, dêr't yn desimber 2018 de earste Madagaskardûkeinen frijlitten waarden. Om de fûgels te beskermjen waarden ek driuwende fûgelferbliuwen ynstalearre. Mear as in jier nei de weryntroduksje libben noch mar njoggen fan 'e útsette einen yn it gebiet. Ien wie stoarn en de rest wie sûnder in spoar efter te litten ferdwûn.<ref>[https://www.oneearth.org/the-great-madagascar-pochard-comeback/ One Earth: ''The great Madagascar pochard comeback'', 25 oktober 2021]</ref> Begjin 2020 levere de populaasje fan 'e Sofiamar foar it earst piken op. De populaasje fan 'e Sofiamar is ôfhinklik fan oanfollende fieding yn 'e driuwende fûgelhokken. Yn 2022 telde de populaasje fan 'e Sofiamar 47 folwoeksen einen. Hjoed-de-dei binne der twa foksintra foar de einen yn Antsohihy mei in finzen populaasje fan mear as 100 fûgels (2022). == Keppeling om utens == *[https://www.facebook.com/MadagascarPochard/ FB-side Madagascar pochard conservation.] *[https://www.iucnredlist.org/species/22680380/221364107 IUCN.] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-pochard-aythya-innotata Birdlife.] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=691757FF5E437F7F Avibase.] *[https://ebird.org/species/madpoc1 Ebird.] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Madagascar pochard]] (ferzje 27 jannewaris 2025.) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aythya innotata|Madagaskardûkein}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskardukein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Jolling]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] lfteiqohm20nqf330cansffvwz8vc1d 0 180694 1236334 1186592 2026-07-26T00:19:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236334 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Alopochen kervazoi and Anas theodori.jpg|250px]]<br><small><center>Rekonstruksje</center><small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[Foksguozzen]] (Alopochen) |Wittenskiplike namme= † Alopochen mauritiana |Beskriuwer, jier = [[Edward Newton|Newton]] en [[Hans Friedrich Gadow|Gadow]], 1893 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Mauritius island location.svg|250px]]<br><small><center>Lokaasje fan Mauritsius</center><small> }} De '''Mauritiusgoes''' (''Alopochen mauritiana'') is in útstoarne [[fûgel]] dy't [[Endemisme|endemysk]] wie op it eilân [[Mauritsius]]. Alhoewol't de guozzen wol yn 17e-iuwske reisferslaggen foarkomme, is der net in hiel soad oer bekend. [[Ofbyld:Alopochen mauritianus.jpg|thumb|left|Tekening út 1893 fan 'e wjukbonken fan 'e Mauritsiusgoes.]] Yn 1893 waard de fynst fan bonken yn in opgravingslokaasje yn 'e Mare aux Songes yn Mauritsius de oanlieding om in nije soarte [[kaamein]] te beneamen, de ''Sarcidiornis mauritianus''. Dy bonken waarden ferbûn mei de reisferslaggen oer guozzen en letter waard fêststeld dat se ta in soarte hearden dy't besibbe wiene oan 'e [[Nylgoes]] en dêrfandinne waarden se yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[foksguozzen]] (''Alopochen'') set. De soarte stamde lykas ek de [[Reüniongoes|goes fan Reünion]] mooglik fan Nylguozzen ôf, dy't de [[Maskarenen]] kolonisearren. Neffens de reisferslaggen hie de Mauritsiusgoes wjukken, dy't foar de helte swart en de helte wyt wiene en gie it om net in hiel grutte fûgel. Mooglik waard de soarte ek op in yllustraasje fan 'e Nederlânske gûverneur Isaac Lamotius (1646-1718) ôfbylde. [[Fossyl|Fossile]] dielen wize der op dat de soarte lytser wie as de Nylgoes en sterkere poaten hie. Oer it gedrach fan 'e fûgels is hast neat bekend. Neffens ferslaggen wiene se hiel nuet, frieten se gers en libben se yn groepen. Se sieten fral oan 'e noardlike kant fan it eilân, mar waarden yn 'e drûge tiid twongen nei de oare kant fan it eilân om dêr te drinken. Harren sterke poaten dogge tinken dat de fûgel fral op 'e grûn libbe, itjinge oerienkomt mei de âlde ferslaggen dat se it wetter mijden. Reizgers fûnen de fûgel goed te iten en alhoewol't de soarte yn 1681 noch talryk wie, namen de oantallen hiel hurd ôf. Yn 1698 waard de goes as útstoarn ferklearre. It útstjerren waard troch de jacht en predaasje fan yntrodusearre bisten, fral katten, feroarsake. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit is in oersetting fan 'e ynlieding fan it Ingelsktalige artikel, sjoch foar referinsjes en boarnen op [[:en:Mauritius sheldgoose]] {{reflist}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Foksgoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1698]] 6qllb93vblfqvibamkgtnpigelt8gcs 0 180823 1236293 1186389 2026-07-25T23:35:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236293 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Magelhaengoes |Ofbyld = [[Ofbyld:Upland Goose, near Punta Arenas, Chile.jpg|250px]]<br><small>mantsje.</small><br>[[Ofbyld:Upland Goose (female) (51051856396).jpg|250px]]<br><small>wyfke.</small> |lûd = [[Ofbyld:Artis, Magelheangans - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[Súdamerikaanske guozzen]] (''Chloephaga'') |Wittenskiplike namme= Chloephaga picta |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Chloephaga picta map.svg|250px]]<small>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]</small> }} De '''Magelhaengoes''' of '''heechlângoes''' (''Chloephaga picta'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De fûgel is ien fan 'e fiif soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske guozzen]]. De Magelhaengoes is ferneamd nei de [[Strjitte fan Magelhaen]] (ek Magelhaes, Magellaan of Magellanes), dy't it [[fêstelân]] fan [[Súd-Amearika]] skiedt fan it eilân [[Fjoerlân]]. (De seestrjitte is sels wer ferneamd nei de [[Portegal|Portegeeske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[Fernão de Magalhães]].) == Beskriuwing == [[Ofbyld:Chloephaga picta 379621719.jpg|thumb|left|Pearke.]] De Magelhaengoes is in grutte healgoessoarte. Se wurde 60 oant 65 sm lang en wege trochstrings 3,1 kg. Mantsjes ha in wite kop en boarst- en búkfearrekleed. De rest fan 'e fearren binne griis. It wyfke dêrfoaroer hat in brúngriis fearrekleed. Wat de kleur oanbelanget hat it wyfke in soad fan 'e readkopgoes (Chloephaga rubidiceps). In oar skaaimerk binne de poaten. By it wyfke binne dy oranje oant giel, by mantsjes donkergriis oant swart. De snaffel fan beide skaaien binne swart. == Fersprieding == De fûgels briede yn 'e grutte gersflaktes yn it suden fan Súd-Amearika. Oan 'e kusten fan [[Fjoerlân]], [[Sily]], [[Patagoanje]] en op 'e [[Falklâneilannen]] libbet de soarte yn pearkes yn 'e buert fan wetter. Om maart hinne trekke grutte kloften nei noardlike gebieten yn [[Argentynje]], wylst in lytser part efterbliuwt yn 'e briedgebieten. Op 'e Falklâneilannen is de ûndersoarte ''Chloephaga picta leucoptera'' in [[stânfûgel]]. Op it eilân [[Súd-Georgje]] is in yntrodusearre populaasje. Yn Europa ûntsnappe de fûgels somtiden út dieretunen of út fûgelkolleksjes. Yn Nederlân hat de Magelhaengoes bygelyks in pear kear yn 'e jierren 1980 bret. Sûnt 1993 briedt de Magelhaengoes yn [[Belgje]], dêr't it oantal briedpearkes yn [[Flaanderen]] op 30 oant 40 rûsd wurdt. Yn [[Dútslân]] hat de fûgel noch net mei wissichheid bret. == Undersoarten == Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''Chloephaga picta picta'' (de lytse Magelhaengoes). * ''Chloephaga picta leucoptera'' (de grutte Magelhaengoes). De lytse Magelhaengoes wurdt op it fêstelân oantroffen, wylst de grutte Magelhaengoes de eilânfoarm en op 'e Falklâneilannen lânseigen is. == Gedrach == [[Ofbyld:Wildlife in and around Reserva Laguna Nimez in El Calafate, Argentina - female Upland Goose (Chloephaga picta) and her brood - (24556152704).jpg|thumb|left|Wyfke mei piken.]] Magelhaenguozzen foarmje foar in langere tiid pearkes. De pearkes besette lytse, mar strikt fan inoar skieden briedterritoaria by it wetter. De nesten wurde foarme troch sels makke kûlen yn 'e grûn ûnder boskjes of yn heech gers. It nêst wurdt mei wat plantemateriaal en dûns ôfset. In lechsel bestiet út fiif oant acht aaien, dy't yn 30 oant 32 dagen útbret wurde. De âlders wikselje inoar ôf mei it brieden. Yn dy tiid ferfearje de fûgels ek, sadat se net fleane kinne. De guozzen binne foar it measte [[herbivoar]] en ite sied, blêd, stâltsjes en oar plantaardich materiaal. Se binne sosjaal en kinne yn grutte groepen weidzje. == Status == De populaasje wurdt op 125.000 oant 270.000 folwoeksen fûgels rûsd. Yn Argentynje is der foars op 'e readkopgoes, de griiskopgoes en de heechlângoes jage. De fûgel waard yn 'e 20e iuw as skealik foar it gewaaks beskôge en de oerheid stie de jacht sûnder restriksjes ta. Mei't de populaasje op it fêstelân ôfnaam hat it Argentynske regear yn 2008 alle trije soarten op 'e list fan beskerme dieren set en is de jacht ferbean. Net lang lyn soarge de foks foar in foarse tebekgong fan 'e populaasje op it fêstelân, sadat de regearingen dêr beskerme gebieten yn Pategoanje stifte ha om de soarte foar de takomst te behâlden. Op de eilannen liket de populaasje stabyl, mar op it fêstelân fan it kontinint is in foarse tebekgong waarnommen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige. == Sierfûgel == De grutte Magelhaengoes waard earder as de nominaatfoarm yn Europa ynfierd. In earste fok slagge yn 1852 yn 'e dieretún fan Londen. De earste lytse Magelhaengoes waard pas sûnt 1871 yn dieretunen holden en yn 1901 slagge de earste fok yn finzenskip. Sûnt binne de fûgels in soad yn dieretunen te sjen. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/upland-goose-chloephaga-picta BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22679975/264999924 IUCN, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/uplgoo1/AR-B Ebird, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=74FC5DAB02BDF076 Avibase, oproppen 9 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:de:Magellangans]] en [[:en:Upland goose]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/upland-goose-chloephaga-picta BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chloephaga picta|Magelhaengoes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Súdamerikaanske goes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] t1qxkqcljgz3u724m59m9jdyayovaz6 0 181004 1236331 1186981 2026-07-26T00:18:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236331 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Nomonyx dominicus Pato enmascarado Masked Duck (female and male) (10761322203).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''maskerstikelsturten''' (''Nomonyx'')<br><small>[[Rober Ridgway|Ridgway]], 1880</small> |Wittenskiplike namme= Nomonyx dominicus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1769 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Nomonyx dominicus distribution.svg|center|250px]] }} De '''maskerstikelsturt''' (''Nomonyx dominicus'') is in einesoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Nomonyx dominicus Pato enmascarado Masked Duck (11480417994).jpg|thumb|left|Jerk.]] [[Ofbyld:Nomonyx dominicus Pato enmascarado Masked Duck (female) (11329438515).jpg|thumb|left|Sijke.]] Yn 'e briedtiid ha folwoeksen jerken in rustbrún bealchje, in swarte kop en bûnte wjukken. Folwoeksen sijkes en jerken yn harren winterkleed ha in brúngriis bealchje mei streken en twa horisontale donkerkleurige streken oer it bleke gesicht. == Fersprieding == Se wurde fan it suden fan [[Teksas]] en [[Meksiko]] oant en mei [[Súd-Amearika]] en de [[Kariben]] waarnommen. De fûgel is net in [[trekfûgel]] en se komme as [[dwaalgast]] selden foar yn 'e meast súdlike dielen fan 'e [[Feriene Steaten]], oan 'e Meksikaanske grins en yn [[Florida]]. De populaasje fan Teksas soe yn 2000 om 3.800 fûgels gean. Maskerstikelsturten briede yn 'e lijte fan beamtegrien lizzende sompen, marren en oar wetter mei in soad begroeiïng. Ek wurde se yn [[mangrove]]s waarnommen. == Iten == Maskerstikelsturten ite foar it measte sied, woartels, stâltsjes, blêd en wetterplanten. Ek wetterynsekten en oare lytse dierkes wurde iten. Se sykje harren iten troch te dûken. == Status == De soarte is skou, mar net seldsum en wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige beskôge. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-duck-nomonyx-dominicus BirdLife] * [https://ebird.org/species/masduc?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=98C6F8857AF96C4D Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Masked duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-duck-nomonyx-dominicus BirdLife] <References/> ---- {{CommonsBalke|Nomonyx dominicus|maskerstikelsturt}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Maskerstikelsturt]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] hpw5w4xd6tscpe6gcnnat5yf1w0rvqo 0 181067 1236328 1187198 2026-07-26T00:17:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236328 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Namaqua dove (Oena capensis) male.jpg|250px]]<br><small>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Namaqua dove, Oena capensis, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (18085767542).jpg|250px]]<br>Wyfke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''maskerdowen''' (''Oena'')<br><small>[[William Swainson|Swainson]], 1837</small> |Wittenskiplike namme = Oena capensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''maskerdoke''' (''Oena capensis'') is in [[fûgel]] dat yn [[Afrika]] foarkomt. It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] maskerdowen (''Oena''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Namaqua dove, Oena capensis, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (17901178448).jpg|thumb|left|Mantsje mei iepen wjukken.]] Maskerdokes binne lytse dokes fan 22 sm lang mei in spanwiidte fan 28 oant 33 sm en in gewicht fan 40 gram. De sturt fan 'e fûgel is hast like lang as de rest fan 'e fûgel, dy't likernôch like grut is as in [[Moskfûgels|mosk]]. It gesicht, it boarst en de hals fan it mantsje binne swart en de rêch is brúneftich griis. It maskerdoke hat in giel en reade snaffel. It wyfke is brúnefich griis mei in grize snaffel en in ljochtere ûnderkant. By wyfkes ûntbrekt it masker. De sturtfearren binne foar in grut part swart. De haadslachpinnen en primêre dekfearren fan 'e wjukken binne rustbrún mei swarte rânen. == Fersprieding == Maskerdokes ha in grut ferspriedingsgebieten. Se libje yn drûge gebieten lykas healwoastinen mar ek yn agrarysk lânskip. === Undersoarten === [[Ofbyld:Namaqua dove (Oena capensis aliena) male perched at night.jpg|thumb|250px|Maskerdoke op Madagaskar.]] Der binne twa ûndersoarten: * ''O. c. capensis'': Afrika súd fan 'e [[Sahara]], [[Sokotra]] en it [[Midden-Easten]] fan [[Syprus]] oant súdwest [[Iran]]. * ''O. c. aliena'': [[Madagaskar]]. == Gedrach == [[Ofbyld:Namaqua Dove (Oena capensis) female ... (50106993648).jpg|thumb|250px|Jong maskerdoke.]] Maskerdokes kinne goed fleane en by it delkommen wurdt de sturt as in brede waaier iepene. Se libje in soad op 'e grûn en foerazjeare meast op iepen terrein en oan 'e kant fan 'e dyk. It iten bestiet út lyts sied, lykas fan gers, sigge en ûnkrûd. Yn 'e regel wurde maskerdowen allinne oantroffen of yn pearkes, al kinne se by wetter gruttere groepen foarmje. In nêst wurdt fan takjes yn in strûk boud. Der wurde twa wite aaikes lein, dy't yn 16 dagen útbret wurde. It wyfkes briedt Se bouwe in plat nêst fan plantaardich materiaal yn tichte strûken. Nei goed twa wiken kinne de jongen útfleane. Se kinne faker yn it seizoen briede. Wyfkes en mantsjes briede. == Status == Oannommen wurdt dat de populaasje tanimt. It maskerdoke is faak algemien oant talryk en om dy redenen wurdt de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Sierfûgel == Swartmaskerdokes wurde in soad as folièrefûgels holden. Se kinne it bêste as pearke holden wurde mei oare fûgelsoarten, mar net mei dowen. Se hâlde fan fan waarmte en sinne en kinne min kjeld en focht ferneare. Foar kâlde nachten is in ferwaarme winterhok needsaaklik. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/namaqua-dove-oena-capensis Birdlife.] * [https://ebird.org/species/namdov1/NA Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=DDC2CC929B5547C5 Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar referinsjes en/of boarnen sjoch [:en:Namaqua dove] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/namaqua-dove-oena-capensis BirdLife, oproppen 15 febrewaris 2025] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oena capensis|Maskerdokes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dofûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 9e8gq74owk3a367wj0rjvb52q9dullb 0 182249 1236311 1228967 2026-07-26T00:02:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236311 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mangrove-iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Halcyon senegaloides Saadani NP, Tanzania 1.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:W.B.Kingfisher.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon senegaloides |Beskriuwer, jier=[[Andrew Smith (soölooch)|Smith]], 1834 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''mangrove-iisfûgel''' (''Halcyon senegaloides'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Beskriuwing == De mangrove-iisfûgel is likernôch 22 sm lang. Tusken mantsjes en wyfkes is gjin ferskil. De kop is donker griisbrún mei in swarte streek ûnder it donkerbrune each. De snaffel is hielendal read en grutter as dy fan 'e [[Senegaleeske iisfûgel]]. De ûnderkant fan 'e soarte is foar it grutste part griiswyt mei wat swart by de okselfearren. De poaten binne donker griisbrún. De súdlike fûgels fan 'e soarte ha somtiden wat langere wjukken en smellere snaffels. Jonge fûgels binne doffer fan kleur en ha in bêzje waas op it boarst en in brune snaffel. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit fan 'e [[Somaalje|Somalyske]] kust oant de kust fan 'e Kaapprovinsje yn [[Súd-Afrika]]. Mangrove-iisfûgels libje meast net fierder as 20 km fan 'e kust. Yn [[Etioopje]] (delling fan 'e Juba) en [[Mozambyk]] (delling fan 'e [[Sambezy]]) libbet de mangrove-iisfûgel ek fierder it binnenlân yn. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út bosk en iepen lân mei bosk oan rivieren. Bûten de briedtiid wurdt de fûgel ek waarnommen yn mangrovebosken, by mûningen fan rivieren en kustgebieten mei bosk, kultivearre gebieten, stedsparken, fivers en tunen. == Status == Alhoewol't de [[IUCN]] de mangrove-iisfûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearret (2024), wurdt oannommen dat de fûgel yn oantal efterút giet troch it ferlies fan bosk yn it ferspriedingsgebiet fan 'e mangrove-iisfûgel. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mangrove-kingfisher-halcyon-senegaloides Birdlife] * [https://ebird.org/species/mankin2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=1F360691DA52A74F Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Mangrovenliest]] ---- {{Commonscat|Halcyon senegaloides|Mangrove-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Mangrove-iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] 87zy8j7h1rlfkf6gow9s0fzoh4ban08 0 182321 1236300 1193397 2026-07-25T23:43:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236300 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske blaubâniisfûgel |Ofbyld = [[File:Alcedo-peninsulae.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'') |Wittenskiplike namme= Alcedo peninsulae |Beskriuwer, jier= [[Alfred Laubmann|Laubmann]], 1941 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Maleiske blaubâniisfûgel''' (''Alcedo peninsulae'') is in seldsume [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De iisfûgel is 17 sm lang en weaget 38 oant 49 gram, it mantsje is trochstrings wat swierder as it wyfke. De fûgel hat in swarte kroan en donkere fearren mei blauwe einen op 'e nekke en wangen. De rêch en mantel binne donkerblau en de stút is ljochtblau mei in sulvereftige glâns. De slachpinnen en de sturt binne donkerblau. It mantsje hat in blauwe boarstbân, dy't wat fealer is as dy fan 'e [[Javaanske blaubâniisfûgel]] (''A. euryzonia''); dy bân hat wite pjukkels. It wyfke is kastanjebrún op it boarst en búk en is wat doffer fan kleur. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet leit fan Súd-[[Birma]] oer [[Tailân]] en [[Maleizje]], [[Brûnei]], [[Borneo]] en [[Sumatra]]. Oer it generaal is it net in algemiene soarte, alhoewol't it skouwe hâlden en dragen fan 'e fûgel dat wat ûnderskat. Yn Birma is de fûgel seldsum en yn Tailân en op Sumatra wurdt de fûgel ek net in soad waarnommen. Lokaal komt de fûgel relatyf algemien foar yn Maleizje en Borneo. De fûgel is in [[stânfûgel]], dy't op in rotseftige omjouwing oan beken en gruttere rivieren by grienbliuwende bosken libbet. It meast is de fûgel te sjen op leechlân, mar somtiden ek op hichten oant 850 m (Maleizje) en 1.500 m (Borneo). De fûgel wurdt ek yn [[mangrove]]s oantroffen. == Status == Oannommen wurdt dat de soarte troch it ferlies fan [[biotoop]] yn it hiele ferspriedingsgebiet efterút giet. Yn 2022 waard it ferlies fan bosk yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel yn 'e tsien jier foar dat jier op 20 oant 23% rûsd. Der is gjin oanlieding oan te nimmen dat dêr yn 'e oankommende tiid in ein oan komt. De Maleiske blaubâniisfûgel is ôfhinklik fan dy bosken en dêrom wurdt der fanút gien dat de populaasjeôfname like grut is as it ferlies oan bosk. Dêrnjonken binne der ek bedrigen lykas fersmoarging fan rivieren en fragmintaasje fan bosk. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (hast bedrige) klassifisearre (2022). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malay-blue-banded-kingfisher-alcedo-peninsulae Birdlife] * [https://ebird.org/species/bubkin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9C5F80D9295AD2BA Avibase] ---- {{Commonscat|Alcedo peninsulae|Maleiske blaubâniisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Maleiske blaubaniisfugel}} [[Kategory:Echte iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] no113df4z3sqnrlocwdalr2eyptx76b 0 182323 1236343 1212759 2026-07-26T00:28:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236343 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Menintingiisfûgel |Ofbyld = [[File:Kingfisher (28518429557).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'') |Wittenskiplike namme= Alcedo meninting |Beskriuwer, jier= [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Menintingiisfûgel''' (''Alcedo meninting'') is [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte liket in soad op 'e gewoane iisfûgel. De fûgel is ferneamd nei in plakje oan 'e westlike kust fan Lombok. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-eared Kingfisher, Alcedo meninting.jpg|thumb|left|De Menintingiisfûgel yn it Dehing Patkai Wildlife Sanctuary, Assam (Yndia).]] Lykas de gewoane [[iisfûgel]] is de Menintingiisfûgel likernôch 15 sm lang. It ferskil is dat de Menintingiisfûgel djipper fan kleur. De búk is wat donkerder oranje en it blau op 'e wjukken en op 'e kop is ek donkerder blau. == Fersprieding == Lykas de measte soarten iisfûgels libbet yn 'e tropen fan [[Yndia]] oant [[Yndoneezje]] op it eilân [[Lombok (eilân)|Lombok]]. De Menintingiisfûgel komt meastentiids foar oan rivieren en beken fan it leechlânreinwâld, mar ek yn sompen en mangrovebosken oan 'e kust. === Undersoarten === Der wurde fiif ûndersoarten erkend: * ''Alcedo meninting meninting'': komt foar yn it suden fan [[Malakka]], [[Borneo]], it suden fan 'e [[Filipinen]], it súdwestlike part fan [[Selebes|Sûlawezy]], de [[Sûla-eilannen]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Baly]] en [[Lombok]]. * ''Alcedo meninting rufigastra'': [[Andamanen]]. * ''Alcedo meninting phillipsi'': it suden fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]]. * ''Alcedo meninting coltarti'': it noarden fan Yndia oant yn [[Yndosina]]. * ''Alcedo meninting cintillans'': it noarden fan Malakka. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, sadat de kâns op útstjerren lyts is. Hoe grut de populaasje is, is net bekend. De soarte komt nearne algemien foar en nei alle gedachten rinne de oantallen tebek. Dat tebekrinnen is net mear as 30% yn 'e 10 jier en sadwaande wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-eared-kingfisher-alcedo-meninting Birdlife] * [https://ebird.org/species/blekin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=39629250AB76EDB1 Avibase] ---- {{Commonscat|Alcedo meninting|Menintingiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Menintingiisfugel}} [[Kategory:Echte iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] dvl8yn0z056blqisopax4sg3qhgghfm 0 182334 1236282 1210441 2026-07-25T23:29:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236282 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskariisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Pygmy Kingfisher (Corythornis madagascariensis), Mantadia National Park, Madagascar (4467399434).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[Afrikaanske iisfûgels]] (''Corythornis'') |Wittenskiplike namme= Corythornis madagascariensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Madagaskariisfûgel''' (''Corythornis madagascariensis'', synonimen: ''Ceyx madagascariensis, Alcedo madagascariensis'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Afrikaanske iisfûgels]] (''Corythornis'' ') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Madagascar Pygmy Kingfisher (Corythornis madagascariensis), Mantadia National Park, Madagascar.jpg|thumb|left|Madagaskariisfûgel yn it Mantadia National Park.]] It fûgeltsje wurdt trochstrings 13 sm lang en weaget 17 oant 22 gram. Fan boppe is de soarte readbrún en yn 'e nekke hat er in wyt plal. De slachpinnen binne swart. De búk en it boarst binne wyt, dat nei de flanken ta stadichoan readbrún wurdt. De poaten en de snaffel binne oranjeread. Juvenilen en de ûndersoarte ''C. m. dilutus'' binne doffer. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]]. De fûgels komme foar op savanne's en se wurde ek yn subtropysk leechlânbosk oant in hichte fan 1500 m waarnommen. Se ha net perfoarst wetter yn de biotoop nedich. === Undersoarten === Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''C. m. madagascariensis'': útsein it súdwestlike part hiel Madagaskar. * ''C. m. dilutus'': Súdwest-Madagaskar. De ûndersoarte út it súdwesten fan Madagaskar wurdt mei útstjerren bedrige of is al útstoarn. De fûgel is bekend fan in yn [[holotype]] út 1974 en is dêrnei net wer fûn. De biotoop fan de ûndersoarte is folslein ferneatige.<ref>[https://www.madamagazine.com/en/klein-aber-eisvogel/ Madamagazine.com, oproppen 8 april 2024]</ref> == Hâlden en dragen == De soarte jaget op ynsekten en kikkerts. Se briede tusken oktober en jannewaris yn 'e reintiid en grave in tunnel fan 30 oant 35 sm yn in ierden wâl, yn 'e regel oan 'e râne fan it bosk. In nêst bestiet út fjouwer aaien. == Status == De Madagaskariisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is lyts. It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de oantallen rinne tebek troch ferneatiging fan biotoop. Om't de tebekgong net heger as 30% yn tsien jier tiid is, wurdt de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-pygmy-kingfisher-corythornis-madagascariensis Birdlife] * [https://ebird.org/species/mapkin1/MG Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FE4CDD4B Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corythornis madagascariensis|Madagaskariisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskariisfugel}} [[Kategory:Afrikaanske iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] geh3tdftekz37nuhoinqynhrqgsbcrg 0 182340 1236298 1193459 2026-07-25T23:42:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236298 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = malachytiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Príncipe malachite kingfisher (Corythornis cristatus nais) 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[Afrikaanske iisfûgels]] (''Corythornis'') |Wittenskiplike namme= Corythornis leucogaster |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''malachytiisfûgel''' (''Corythornis cristatus''; synonym: ''Alcedo cristata'') is in [[iisfûgels|iisfûgel]]soarte út [[Afrika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Malachite Kingfisher, Alcedo cristata at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (21175362049).jpg|thumb|left|Fûgel út it Marievale Nature Reserve, Gauteng, Súd-Afrika.]] Malachyiisfûgels wurde trochstrings 13 sm lang en weagje 12 oant 19 gram. Op 'e kroan sitte lange, grienblau mei swarte fearkes, dy't in túfke foarmje. Under it each oant op it boarst is de iisfûgel oranje oant readbrún. Op it kin is in wyt plakje en ek op 'e nekke sit in wyt plak. It bealchje is boppe glânzgjend ultramarynblau. Folwoeksen fûgels ha reade poaten en in reade snaffel. Juvenilen binne doffer en ha in donkere snaffel en poaten. == Fersprieding == De soarte libbet yn in grut part fan Afrika súd fan 'e [[Sahara]] oant in hichte fan 3000 m. It biotoop bestiet út in grut oantal lânskippen mei ryklik begroeid wetter, lykas sompen, dobben, beken, rivieren en mûningen fan rivieren, [[mangrove]]s en oare wettergebieten mei genôch begroeiïng. === Undersoarten === Der wurde fiif ûndersoarten erkend: * ''C. c. galeritus'': ([[Senegal]] oant [[East-Afrika]] en fierder oant Noard-[[Angoala]] en [[Malawy]]) * ''C. c. nais'': ([[Sao Tomee en Prinsipe|Prinsipe]]) * ''C. c. thomensis'': ([[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]]) * ''C. c. cristatus'': Súd-Angoala oant Súd-[[Mozambyk]] en it easten fan [[Súd-Afrika]]) * ''C. c. stuartkeithi'': ([[Sûdan]] en [[Etioopje]]) == Hâlden en dragen == De fûgel jaget op wetterdierkes lykas kreefteftigen, kikkerts, lytse fisken, wetterynsekten en larven fan libellen. Ek wurdt der op imerkes en hagedissen jage. Yn 'e briedtiid siket de fûgel steile iggen oan wetterkanten op, dêr't it nêst boud wurdt. == Status == Der binne gjin rûzings oer de grutte fan 'e populaasje fan 'e soarte. Se ha in grut ferspriedingsgebiet en binne net seldsum. Der bestiet ek gjin oanlieding om te tinken dat de soarte tebekrint yn oantal. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malachite-kingfisher-corythornis-cristatus Birdlife] * [https://ebird.org/species/whbkin1 Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corythornis cristatus|Malachytiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Malachytiisfugel}} [[Kategory:Afrikaanske iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 8vzb2p9914f4lf7ovlrpbq5akunwyfh 0 182433 1236342 1193685 2026-07-26T00:27:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236342 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Melanezyske iisfûgel |Ofbyld = [[File:Todiramphus_tristrami_-_tlaloc27_-_228305025.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus tristrami |Beskriuwer, jier= [[Edgar Leopold Layard|Layard]], 1880 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Melanezyske iisfûgel''' (''Todiramphus tristrami'') is in fûgelsoarte út de famylje [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte wurdt noch fakentiden as in ûndersoarte fan 'e [[wytkraachiisfûgel]] (''Todiramphus chloris'') behannele, lykas troch [[BirdLife International]]. Dêrom is de soarte net foar in [[IUCN]]-status beöardiele. De fûgel is ferneamd nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] dûmny en natoerûndersiker [[Henry Baker Tristram]] (1822-1906). == Beskriuwing == De soarte is blaugrien fan boppe, hat in ljochte kraach, in donkere eachstreek, in blauwe kroan en in donkere boppesnaffel en in ljochte ûndersnaffel. It boarst en de búk binne wyt oant fealoranje. Ferlikene mei de [[hillige iisfûgel]] is de soarte donkerder en blauer fan boppe. == Fersprieding == De soarte libbet op 'e [[Bismarck-arsjipel]] ([[Papoea Nij-Guineä]]) en de [[Salomonseilannen]]. Der binne sân ûndersoarten: * ''T. t. nusae'': [[Lavongai]], [[Nij-Ierlân]] (útsein it súdwesten) en [[Feny (eilân)|Feny]] (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. matthiae'': [[Sint Mattiaseilannen]] (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. stresemanni'': de eilanden tussen [[Nij-Guineä]] en [[Nij-Brittanje]] (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. novaehiberniae'': súdwestlik Nij-Ierlân (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. bennetti'': [[Nissan (eilân)|Nissan]] (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. tristrami'': Nij-Brittanje (Bismarck-arsjipel). * ''T. t. alberti'': fan [[Buka]] súdeastlik oant [[Guadalcanal]] (Salomonseilannen). De Melanezyske iisfûgel komt yn kustgebieten foar, mar wurdt ek wol fier it lân yn waarnommen. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/melkin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5B068CEFEE0DF8A8 Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus tristramir|Melanezyske iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Melanezyske iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] quqsfudpqtn8r5izgpsffq8er7e8iwo 0 182477 1236301 1193815 2026-07-25T23:44:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236301 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske boskiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous-collared Kingfisher - Thailand S4E3779.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'') |Wittenskiplike namme= Actenoides concretus |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Maleiske boskiisfûgel''' (''Actenoides concretus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De soarte hat felle kleuren en is dreech waar te nimmen yn it bosk. Mantsjes binne helderblau fan boppe en oranje fan ûnder en ha in griene kroan. By it wyfke is it blau fan it mantsje grien mei krêmkleurige pjukkels. Oer it gesicht sitte brede swarte, blauwe en oranje streken. It lûd fan 'e fûgel is in moai, mar oanhâldend fluitsinjaal. == Fersprieding == De soarte komt yn [[Maleizje]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] foar en wurdt yn trije ûndersoarten ferdield. * ''Actenoides concretus concretus '': súdlik [[Birma]], it skiereilân [[Malakka]], Sumatra, [[Banka]], [[ Belitung]]. * ''Actenoides concretus peristephes'': Birma, Tailân * ''Actenoides concretus borneanus '': Borneo. It biotoop bestiet út bosken mei in sletten blêdedak oant in hichte fan 1200 m. ==Status== De soarte wurdt as gefoelich kategorisearre. Bosken ferdwine yn it ferspriedingsgebiet yn heech tempo. Dat betsjut dat de populaasje, dy't neffens rûzing út minder as 10.000 folwoeksen bestiet, jimmeroan lytser wurdt. De fûgel liket yn steat om him oan te passen oan degradearre bosk en wykt ek út nei bosk yn hegerlizzende gebieten, dêr't de bosken net bedrige wurde. Dêrfandinne wurdt de fûgel noch net as bedrige klassifisearre, mar as gefoelich (2022). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-collared-kingfisher-actenoides-concretus Birdlife] * [https://ebird.org/species/ruckin1/L1122096 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4A150CE8063B780F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Actenoides concretus|Maleiske boskiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Maleiske boskiisfugel}} [[Kategory:Boskiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] o0h74g3s6cev8zuvvdpe53w565wshfo 0 182628 1236314 1194331 2026-07-26T00:04:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236314 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx dispar |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1914 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Manusdwerchiisfûgel''' (''Ceyx dispar'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte waard earder as in ûndersoarte fan 'e ''[[Ceyx lepidus]]'' beskôge en guon dogge dat noch jimmeroan. Lykas in grut oantal oare soarten yn it gebiet wurdt de fûgel nei in yn 2013 publisearre genetyske stúdzje hjoed-de-dei as in aparte soarte behannele. == Beskriuwing == Tusken de oant 14 sm lange fûgel binne dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. De kop fan it mantsje is foar it grutste part blau, wylst de kop fan it wyfke meast oranje is. Se ha beide in oranje ûnderkant en in blauwe boppe kant mei in ljochtblauwe streek oer de rêch. Mantsjes en wyfkes ha beide in oranje snaffel en oranje poatsjes. It mantsje fan 'e Manusdwerchiisfûgel liket in hiel soad op 'e [[New-Georgiadwerchiisfûgel]], mar by dy soarte binne mantsjes en wyfkes lyk oan inoar. De [[Papoeadwerchiisfûgel]] hat in snaffel dy't hielendal donker is en de [[Nijbrittannyske dwerchiisfûgel]] hat in donkere boppesnaffel. == Fersprieding == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op it eilân [[Manus (eilân)|Manus]] fan 'e [[Admiraliteitseilannen]], noardlik fan it haadeilân [[Papoea Nij-Guineä]]. == Status == De soarte wurdt neffens in rûzing op 2500 oant 5000 folwoeksen fûgels rûsd (2022). It eilân wurdt selden besocht troch [[Ornitolooch|ornitologen]], sadat in efterútgong fan 'e soarte net is oantoand. Fanwegen it ferlies oan bosk op it eilând wurdt oannommen dat de populaasje stadichoan lytser wurdt. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (NT) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/manus-dwarf-kingfisher-ceyx-dispar Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk7 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=55DAB8DF4EB96439 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx dispar|Manusdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Manusdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] hi5rgfhnmxihow5efp1up039gdp4e6c 0 182634 1236296 1194359 2026-07-25T23:41:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236296 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Makira_Dwarf-Kingfisher_on_San_Cristobal_Island.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx gentianus |Beskriuwer, jier= [[Henry Baker Tristram|Tristram]], 1879 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Makiradwerchiisfugel''' (''Ceyx gentianus'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel komt op 'e [[Filipinen]] foar. ==Taksonomy== De soarte wie earder ien fan it grutte oantal [[ûndersoarte]]n fan 'e (''[[Ceyx lepidus]]'' of ''Alcedo lepidus''). In molekulêre fylogenetyske stúdzje yn 2013 toande oan dat der tusken de measte ûndersoarten grutte ûnderlinge genetyske ferskillen bestienen. Dêrfandinne binne dy ûndersoarten ôfsplitst om der in aparte soarte fan te meitsjen. Dêrûnder foel ek de Makiradwerchiisfugel. Tagelyk krige de ''Ceyx lepidus'' de namme [[Molukske dwerchiisfûgel]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:NML-VZ T3959 Ceyx gentiana.jpg|thumb|left|[[Holotype]] fan ''Ceyx gentiana'' (World Museum, Liverpool).]] It is in lyts iisfûgeltsje mei in djip pearsblauwe boppekant en in sniewyt ûnderbealchje, in wyt plakje by de boppesnaffel en efter it ear en feloranje poatsjes. De snaffel is swart. == Fersprieding == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op it eilân [[Makira]], ien fan 'e [[Salomonseilannen]]. Se libje yn primêr bosk leech by de grûn en net perfoarst by wetter. == Status == In rûzing út 2017 giet út fan in populaasje fan 10.000 oant 30.000 fûgels. Der is gjin sprake fan earnstige bedrigingen of biotoopferlies en de soarte kin him relatyf goed oanpasse oan degradearre biotoop. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearre de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige (2017). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/san-cristobal-dwarf-kingfisher-ceyx-gentianus Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk15?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1F293B9071079A95 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx gentianus|Side Makiradwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Makiradwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 9tdffg2036lo5asxz7iihlzde5tlhf4 0 182667 1236318 1194412 2026-07-26T00:10:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236318 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Todiramphus_chloris_-flying_-lizard_in_beak-8_(cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus albicilla |Beskriuwer, jier= [[Charles Dumont de Sainte-Croix|Dumont]], 1823 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Marianeniisfûgel''' (''Todiramphus albicilla'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). Earder waard de soarte as in [[ûndersoarte]] beskôge fan 'e [[wytkraachiisfûgel]] (''T. chloris'') en guon autoriteiten lykas [[BirdLife International]] dogge dat noch jimmeroan. == Beskriuwing == De soarte is in middelgrutte iisfûgel. De kop is foar in grut part wyt mei somtiden in ljochtgriene kroan en in swarte streek efter it each. Ek in grut part fan it bealchje is suver wyt. Fierder hat de fûgel in griene rêch en sturt en blauwere wjukken. De snaffel is swart mei in by de basis giele ûndersnaffel. [[File:A monograph of the Alcedinidae (19807325206).jpg|left|250px|thumb|In yllustraasje fan in pearke Marianeniisfûgels.]] == Fersprieding == De Marianeniisfûgel is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Noardlike Marianen]]. Der wurde trije ûndersoarten ûnderskieden. * ''Todiramphus albicilla albicilla'': [[Saipan]] en [[Tinian]]. * ''Todiramphus albicilla owstoni'': [[Asuncion (eilân)|Asuncion]], [[Agrihan]], [[Pagan (eilân)|Pagan]] en [[Alamagan]]. * ''Todiramphus albicilla orii'': [[Rota (Noardelike Marianen)|Rota]]. De Marianeniisfûgel libbet yn kustgebieten, mar komt ek yn oare habitattypes foar. == Status == De [[IUCN]] erkent de soarte net en om dy reden is der gjin klassifikaasje fan 'e bedrigingsstatus. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/colkin2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1776C220AEB84255 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus albicilla|Marianeniisiisfûgels}} }} {{DEFAULTSORT:Marianeniisiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] p2365klcymfyellu6pvqw9dn1s921xr 0 182695 1236309 1194488 2026-07-26T00:00:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236309 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mangaia-iisfûgel |Ofbyld = [[File:Mewing_kingfisher_2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus ruficollaris |Beskriuwer, jier= [[David T. Holyoak|Holyoak]], 1974 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mangaia-iisfûgel''' (''Todiramphus ruficollaris'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de famylje [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De Mangaia-iisfûgel is 22 sm lang en hat in grutte kop en lange swarte snaffel. Lykas oare soarten yn it skaai hat de Mangaia-iisfûgel blaugriene boppedielen. Fierder hat er in gieloranje kraach, in blaugriene kroan mei oer it each nei de nekke in feale, gieloranje bân. It boarst en de búk binne wyt. De poatsjes binne donker. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Mangaia]], it súdlikste eilân fan 'e [[Cookeilannen]]. Se komme yn subtropysk en tropysk bosk en plantaazjes foar oant maksimaal in hichte fan 1300 m. == Hâlden en dragen == Mangaia-iisfûgels ite ynsekten, larven, spinnen en hagedissen. It nêst wurdt yn beamholtes fan kokosnútbeammen en de ''Barringtonia asiatica'' boud en in lechsel bestiet út 2 oant 3 aaikes. == Status == Earder naam de soarte ôf troch de tylt fan ananas op it eilân. Nei't dy sektor yn 'e jierren 1980 ynstoarte, waarden de ananasplantaazjes op 'e fulkanyske heuvels ferfongen troch plantaazjebosk. It lân fan 'e ananasplantaazjes yn it leechlân ferwyldere en waard sekundêr bosk. De fûgel profitearre dêrfan en oannommen wurdt dat de populaasje no stabyl of sels grutter wurdt. In rûzing út 2022 hâldt it oantal fûgels fan 'e soarte op 2.700 eksimplaren. De status fan 'e fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] is dêrfandinne net bedrige (LC, 2024). De yntrodusearre treurmaina (''Acridotheres tristis''), dy't yn doarpen en sekundêr bosk foarkomt, konkurrearret mei de Mangaia-iisfûgel om it iten en falt briedende fûgels lestich. Ek de katten en ratten op it eilân foarmje in bedriging foar de soarte. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mangaia-kingfisher-todiramphus-ruficollaris Birdlife International] * [https://ebird.org/species/mankin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=398E3D2F09B282F7 Avibase] * [http://cookislands.bishopmuseum.org/species.asp?id=8511 Cook Islands Biodiversity] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus ruficollaris|Mangaia-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Mangaia-iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] 6536fhsm7nam8r65vyg5w4p6abm9m6w 0 182734 1236319 1194577 2026-07-26T00:12:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236319 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = [[File:Marquesan_kingfisher_(Todiramphus_godeffroyi)_-_crop.png|250px]] |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus godeffroyi |Beskriuwer, jier= [[Otto Finsch|Finsch]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-satus]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Markesasiisfûgel''' of '''Markezyske iisfûgel''' (''Todiramphus godeffroyi'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is in slim bedrige fûgel mei in lyts ferspriedingsgebiet. == Beskriuwing == De likernôch 22 sm lange fûgel is in meast wite iisfûgel mei in wite kop, in wyt boarst en in wite búk en in smelle blauswarte eachstreek oant yn 'e nekke. De rêch, de stút, de sturt en de wjukken binne blau. De fûgel hat in swarte snaffel. == Fersprieding == De bedrige fûgel is endemisme|endemysk op 'e [[Marquesaseilannen]] of Markesaseilannen, in eilannegroep yn 'e [[Grutte Oseaan]] yn [[Frânsk-Polyneezje]]. Sûnt 1990 is it ferspriedingsgebiet allinne noch beheind op it eilân [[Tahuata]]. It leefgebiet bestiet út tichte [[reinwâld]]en oan berchbeken en ôfsidige dellings, mar de fûgel wurdt ek yn kokpalmplantaazjes waarnommen. == Status == Troch it beheinde ferspriedingsgebiet bestiet der in kâns op útstjerren. It bosk wurdt troch weidzjend fee oantaast. Op it eilân Hiva Oa is de fûgel ferdwûn troch de predaasje fan in ûlesoarte en de swarte rat. Op Tahuata binne ek ratten en katten oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2014 troch [[BirdLife International]] op 350 folwoeksen fûgels rûsd, mar oannommen wurdt dat de oantallen fierder ôfnimme. Dêrfandinne stiet de soarte as tige bedrige (CR, krityk) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Namme == De namme fan 'e fûgel waard yn 1877 troch [[Otto Finsch]] as ''Halcyon godeffroyi'' beskreaun en ferneamd nei de Dútske samler [[Johan Cesar Godeffroy]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marquesas-kingfisher-todiramphus-godeffroyi Birdlife] * [https://ebird.org/species/markin2/PF Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=ED3D4981652681FB Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus godeffroyi|Markesasiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Markesasiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] 40nl9uoikkpx6tqey3h4hpven02x63x 1236320 1236319 2026-07-26T00:12:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236320 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Markesasiisfûgel |Ofbyld = [[File:Marquesan_kingfisher_(Todiramphus_godeffroyi)_-_crop.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus godeffroyi |Beskriuwer, jier= [[Otto Finsch|Finsch]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-satus]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Markesasiisfûgel''' of '''Markezyske iisfûgel''' (''Todiramphus godeffroyi'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is in slim bedrige fûgel mei in lyts ferspriedingsgebiet. == Beskriuwing == De likernôch 22 sm lange fûgel is in meast wite iisfûgel mei in wite kop, in wyt boarst en in wite búk en in smelle blauswarte eachstreek oant yn 'e nekke. De rêch, de stút, de sturt en de wjukken binne blau. De fûgel hat in swarte snaffel. == Fersprieding == De bedrige fûgel is endemisme|endemysk op 'e [[Marquesaseilannen]] of Markesaseilannen, in eilannegroep yn 'e [[Grutte Oseaan]] yn [[Frânsk-Polyneezje]]. Sûnt 1990 is it ferspriedingsgebiet allinne noch beheind op it eilân [[Tahuata]]. It leefgebiet bestiet út tichte [[reinwâld]]en oan berchbeken en ôfsidige dellings, mar de fûgel wurdt ek yn kokpalmplantaazjes waarnommen. == Status == Troch it beheinde ferspriedingsgebiet bestiet der in kâns op útstjerren. It bosk wurdt troch weidzjend fee oantaast. Op it eilân Hiva Oa is de fûgel ferdwûn troch de predaasje fan in ûlesoarte en de swarte rat. Op Tahuata binne ek ratten en katten oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2014 troch [[BirdLife International]] op 350 folwoeksen fûgels rûsd, mar oannommen wurdt dat de oantallen fierder ôfnimme. Dêrfandinne stiet de soarte as tige bedrige (CR, krityk) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Namme == De namme fan 'e fûgel waard yn 1877 troch [[Otto Finsch]] as ''Halcyon godeffroyi'' beskreaun en ferneamd nei de Dútske samler [[Johan Cesar Godeffroy]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marquesas-kingfisher-todiramphus-godeffroyi Birdlife] * [https://ebird.org/species/markin2/PF Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=ED3D4981652681FB Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus godeffroyi|Markesasiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Markesasiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] 9ep4v62zecosf6oyzj5cyzieagvvpiz 1236321 1236320 2026-07-26T00:13:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1236321 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Markesasiisfûgel |Ofbyld = [[File:Marquesan_kingfisher_(Todiramphus_godeffroyi)_-_crop.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus godeffroyi |Beskriuwer, jier= [[Otto Finsch|Finsch]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Markesasiisfûgel''' of '''Markezyske iisfûgel''' (''Todiramphus godeffroyi'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is in slim bedrige fûgel mei in lyts ferspriedingsgebiet. == Beskriuwing == De likernôch 22 sm lange fûgel is in meast wite iisfûgel mei in wite kop, in wyt boarst en in wite búk en in smelle blauswarte eachstreek oant yn 'e nekke. De rêch, de stút, de sturt en de wjukken binne blau. De fûgel hat in swarte snaffel. == Fersprieding == De bedrige fûgel is endemisme|endemysk op 'e [[Marquesaseilannen]] of Markesaseilannen, in eilannegroep yn 'e [[Grutte Oseaan]] yn [[Frânsk-Polyneezje]]. Sûnt 1990 is it ferspriedingsgebiet allinne noch beheind op it eilân [[Tahuata]]. It leefgebiet bestiet út tichte [[reinwâld]]en oan berchbeken en ôfsidige dellings, mar de fûgel wurdt ek yn kokpalmplantaazjes waarnommen. == Status == Troch it beheinde ferspriedingsgebiet bestiet der in kâns op útstjerren. It bosk wurdt troch weidzjend fee oantaast. Op it eilân Hiva Oa is de fûgel ferdwûn troch de predaasje fan in ûlesoarte en de swarte rat. Op Tahuata binne ek ratten en katten oanwêzich. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2014 troch [[BirdLife International]] op 350 folwoeksen fûgels rûsd, mar oannommen wurdt dat de oantallen fierder ôfnimme. Dêrfandinne stiet de soarte as tige bedrige (CR, krityk) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Namme == De namme fan 'e fûgel waard yn 1877 troch [[Otto Finsch]] as ''Halcyon godeffroyi'' beskreaun en ferneamd nei de Dútske samler [[Johan Cesar Godeffroy]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marquesas-kingfisher-todiramphus-godeffroyi Birdlife] * [https://ebird.org/species/markin2/PF Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=ED3D4981652681FB Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus godeffroyi|Markesasiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Markesasiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] kkag0jbiwj3mnr1yb0wz3ey7xk4y4yl 0 182785 1236310 1194719 2026-07-26T00:02:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236310 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus gambieri |Beskriuwer, jier= [[Emile Oustalet|Oustalet]], 1895 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mangareva-iisfûgel''' (''Todiramphus gambieri'') wie in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel is útstoarn en wie [[endemisme|endemysk]] op it eilân [[Mangareva]] fan 'e [[Tuamotu-eilannen]] ([[Frânsk-Polyneezje]]). De Mangareva-iisfûgel wie earder yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield. Ien ûndersoarte libbet op it eilân [[Niau]] en de oare wie earder lânseigen op it eilân Mangareva. De nominaatfoarm ''Todiramphus gambieri gambieri'' fan Mangareva is nei alle gedachten al foar 1922 útstoarn. De ûndersoarte ''[[Niau-iisfûgel|Todiramphus gambieri niauensis]]'' op it eilân Niau hie yn 1974 noch in populaasje fan 400 oant 600 fûgels. Yn 1990 wie de fûgel noch frij algemien, mar dêrnei namen de oantallen ôf oant der yn 2003-2004 noch mar 30 oant 50 fûgels wiene. By in ekspedysje yn 2006-2007 waarden mear as 200 fûgels teld. De belangrykste redenen foar it tebekrinnen fan 'e soarte binne ratten, de ferneatiging fan nêsten troch houtkap en tropyske stoarmen. Hjoed-de-dei wurdt se faak as twa aparte soarten behannele, al binne der ek autoriteiten dy't se noch jimmeroan as ûndersoarten bekôgje. {{DEFAULTSORT:Mangareva-iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 20e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] tcjk7hjkkxu0p12a5p4kpc79dka2iz3 0 182963 1236337 1201938 2026-07-26T00:21:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236337 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara fastuosa - Seven colored Tanager; Maceió, Alagoas, Brazil.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara fastuosa |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara fastuosa map.svg|250px]]<br>Ferspriedingsgebiet yn Brazylje. }} De '''mearkleurige tangare''' (''Tangara fastuosa'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuiwing == [[Ofbyld:Seven-coloured Tanager, Areia, Paraíba, Brazil 2.jpg|thumb|left|Mearkleurige tangare.]] De mearkleurige tangare wurdt sawat 13 sintimeter lang. De fûgels binne tige kleurryk en ha de folgjende fearrekleuren: * turkoais: holle en nekke; * ljochtblau: boarst; * kobaltblau: búk, sturtfearren, haadslachpinnen, primêre dekfearren; * oranje: stút, rânen fan primêre dekfearren en de efterste dielen; * swart: eachring, basis fan snaffel, kiel, bopperêch en grutte dekfearren. De poatsjes binne griis. Oer it generaal is der gjin ferskil tusken mantsjes en wyfkes wat kleur oanbelanget. == Fersprieding == Mearkleurige tangaren komme yn in relatyf lyts gebiet yn eastlik [[Brazylje]] foar, nammentlik yn 'e steaten Paraíba, Pernambuco en Alagoas. Se libje leafst yn fochtige en sompige bosken, ynklusyf oerstreamingsflakten en heechlânbosk en wurde oant 620 meter oantroffen. Der binne ek yndividuele waarnimmings út oare dielen fan Brazylje, mar der wurdt tocht dat it dan om útbrutsen koaifûgels giet. == Hâlden en dragen == De fûgels ite fruchten en lidpoatigen. Der wurdt skreaun dat se fan oktober oant en mei maart briede. Se lizze trije aaikes en briede de aaikes yn trije wike út. Trije wike letter fleane se út. == Status == Neffens in rûzing bestiet de populaasje út minder as 10.000 fûgels (2023). It giet net goed mei de mearkleurige tangare en der is sprake fan efterútgong yn syn al lytse ferspriedingsgebieten troch kultivaasje fan dielen fan syn habitat. In oare bedriging foar de lytse populaasjes binne de prachtige kleuren fan 'e fûgel, dy't yllegaal fongen wurdt foar it hâlden as kouwefûgel. Dêrom wurdt de soarte troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) as kwetsber klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/seven-colored-tanager-tangara-fastuosa Birdlife International] * [https://ebird.org/species/sectan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D808B4304F401FED Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara fastuosa|mearkleurige tangare}} }} {{DEFAULTSORT:mearkleurige tangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] q5ut9gr8vhc6jc2tvd2ub89cegd9gik 0 183552 1236290 1197204 2026-07-25T23:33:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236290 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskartoarteldo |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Turtle-Dove - Madagascar S4E9255.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[readsturtdowen]] (''Nesoenas'') |Wittenskiplike namme= Nesoenas picturatus |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1813) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Madagaskartoarteldo''' (''Nesoenas picturatus'') is in [[fûgel]]soarte yn 'e famylje [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel waard yn 1813 troch [[Coenraad Jacob Temminck]] beskreaun. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Nesoenas picturata 2010-12-21 13-51-28.JPG|thumb|left|''Nesoenas picturatus''.]] It doke wurdt likernôch 28 sm lang en is wat lytser as in Turkske toartel. It is in toarteldo mei in blaugrize kop en nekke. De boppedielen binne pearsbrún en op 'e skouder earder readbrún. De búk is ljochtbrún en de ûndersturtdekfearren binne wyt. It each is readbrún mei in reade ring. De snaffel is blaugriis en pears oan 'e basis. De poatsjes binne readeftich. == Fersprieding == De soarte komt yn en om Madagaskar foar en wurdt yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield. Ien dêrfan is útstoarn. * † ''Nesoenas picturatu aldabranus'': de [[Amiranten]] (útstoarn nei de yntroduksje fan en de hybridisaasje mei ''N. p. picturata''). * ''Nesoenas picturatu comorensis'': de [[Komoaren]]. * ''Nesoenas picturatu coppingeri'': [[Aldabra]] en de [[Glorieuzen]] * ''Nesoenas picturatu picturatus'': Madagaskar. * ''Nesoenas picturatu rostratus'': [[Seysjellen]]. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út bosk, degradearre bosk, agrarysk gebiet en de bebouwing fan minsken. Yn Madagaskar libbet de do op leechlân fan seenivo oant maksimaal 200 m hichte. == Taksonomy == Madagaskartoarteldowen waarden earder yn 'e [[toarteldowen]] (''Streptopelia'') set. [[DNA]]-stúdzjes ha oantoand dat de fûgel nauwer besibbe is oan 'e [[rôze do]] (''Nesoenas mayeri'') en beide steane tichterby de [[hôfdowen]] (''Columba'') as de soarten yn ''Streptopelia''. == Status == De fûgel is in algemien soarte en wurdt faak fleanend by paden of oan diken sjoen. It is net bekend hoe grut de wrâldpopulaasje is. Op Madagaskar is de soarte stabyl. De populaasjes fan 'e lytse eilannen binne kwetsber. De ûndersoarte op 'e Amiranten is útstoarn en ferfongen troch de nominaat. De soarte stiet as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Nesoenas%20picturatus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/matdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=CDDEA7EB32BB0354 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nesoenas picturatus|Madagaskartoarteldo}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskartoarteldo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Readsturtdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] 4321hh0v4c12zqdtxu5n14v70g55o1x 0 183913 1236326 1198294 2026-07-26T00:16:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236326 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maskarenenpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Mascarinus.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = '''Maskarenenpappegaaien''' (''Mascarinus'') <small>[[René Primevère Lesson|Lesson]], 1830</small> |Wittenskiplike namme= † Mascarinus mascarin |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1771 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Maskarenenpappegaai''' (''Mascarinus mascarin'') wie in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De pappegaai libbe op it eilân [[Reünion]] en is nei alle gedachten al foar 1800 útstoarn. Mooglik hat de Maskarenenpappegaai ek op [[Mauritius]] libbe. Yn in 17e-iuwsk ferslach fan 'e Ingelske reizger Peter Mundy wurde "readbrune pappegaaien" neamd. It soe dus mooglik wêze kinne om 't Réunion en Mauritsius guon bistesoarten diele, mar der binne noch gjin [[Fossyl|fossilen]] as bewiis fûn. == Beskriuwing == De Maskarenenpapegaai wie 35 sm lang mei in grutte reade snaffel en lange, rûne sturtfearren. Syn poaten wiene read en om 'e eagen en noastergatten hie de fûgel in bleate reade hûd. De soarte hie in swart gesichtsmasker en foar in part wite sturtfearren, mar de kleur fan it bealchje, de wjukken en de kop binne ûndúdlik. Beskriuwingen út de tiid dat de fûgel noch libbe skriuwe oer in jiskegrize kop en bealch en in sturt wêrfan't it wite diel twa donkere sintrale fearren hie. Dêrfoaroer binne der op basis fan opstoppe eksimplaren en âlde beskriuwingen fan deade fûgels ferslaggen dy't in brún bealchje en in blaueftige kop neame. Soks kin komme om't deade eksimplaren fan kleur feroaren troch ferâldering en de bleatstelling oan it ljocht. Der is hast neat bekend oer it hâlden en dragen fan 'e fûgel. De Maskarenenpapegaai waard foar it earst yn 1674 neamd en dêrnei binne libbene eksimplaren nei Jeropa brocht, dêr't se yn finzenskip libben. De soarte waard wittenskiplik beskreaun yn 1771. Der besteane hjoed de dei mar twa [[taksidermy|opstoppe eksimplaren]], ien yn [[Parys]] en ien yn [[Wenen]]. De datum en oarsaak fan útstjerren fan 'e Maskarenenpapegaai is net hiel dúdlik. [[Ofbyld:François-Nicolas Martinet - Histoire des oiseaux - Perroquet mascarin.jpg|thumb|left|Ofbyld fan 'e fûgel yn ''Histoire des Oiseaux'' fan François-Nicolas Martinet.]] Yn 1834 publisearre de Dútske [[soölooch]] [[Carl Wilhelm Hahn]] in faak oanhelle ferslach fan in libbene Maskarenenpappegaai yn it besit fan kening [[Maksimiliaan I Joazef fan Beieren]]. De fûgel moat doe tige âld west hawwe en Hahn ornearre dat in begeliedende yllustraasje neffens dat eksimplaar tekene wie. De [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] akseptearret it ferslach út 1834 as de lêste fermelding fan in libben eksimplaar. De wierheid fan Hahn syn bewearing waard lykwols al yn 1876 betwifele en de yllustraasje liket plagiaat te wêzen fan 'e plaat fan François-Nicolas Martinet, dy't teminsten 50 jier earder publisearre wie. Nei't kening Maksimiliaan yn 1825 ferstoar, waard syn fûgelkolleksje feild, mar by de ynvintaris fan 'e soarten stie gjin Maskarenenpappegaai. Hahn neamde ek de datum net wêrop't er de fûgel sjoen hie, dat lang foar 1834 west hawwe kin. It feit dat Martinet syn ôfbylding kopiearre is en dat der gjin opstoppe eksimplaar bestean bleaun is út dy kolleksje, al soe soks yn it gefal fan sa'n seldsume fûgel wierskynlik wol bard wêze, makket Hahn syn ferslach twifelich. Hy kin syn ferslach ek op oare boarnen basearre ha of sels fan hearren en sizzen hân hawwe. Ien fan 'e lêste wisse ferslaggen fan libbene eksimplaren is de folgjende beskriuwing út 1784 fan Mauduyt, dy't basearre is op finzen fûgels: :''De Maskarenenpappegaai wurdt op Île Bourbon [Réunion] oantroffen; ik haw ferskate libbene fûgels sjoen yn Parys, it wiene frij freonlike fûgels; se hiene allinnich yn harren foardiel dat de reade snaffel moai kontrastearre mei de donkere eftergrûn fan har fearrekleed; se hiene net leard te praten''. Yn tsjinstelling ta de bewearingen fan Feuilley neamde Dubois dat de Maskarenenpapegaai net ytber wie, wat derta laat hawwe kin dat besikers fan Réunion him meast skouderen. It wie de lêste fan 'e lânseigen pappegaaien fan Réunion dy't útstoar. De ienige [[endemysk]]e fûgelsoarte op Réunion dy't nei de Maskarenenpappegaai útstoar wie de [[hûpeprotter]] (''Fregilupus varius'') healwei de 19e iuw. Fan 'e acht soarten pappegaaien dy't op 'e Maskarenen endemysk wiene, bestiet allinne de [[Mauritsiusparkyt]] (''Psittacula echo'') noch. De oare soarten binne nei alle gedachten útstoarn troch in kombinaasje fan swiere jacht en ferneatiging fan habitat. De oarsaak en datum fan útstjerren fan 'e Maskarenenpappegaai is lykwols ûnwis. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mascarinus mascarin|Maskarenpappegaai}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 19e iuw]] 208cnbycz262u24vg9ew5qrl8lq00qs 0 184937 1236338 1201136 2026-07-26T00:22:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236338 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Meksikaansk Inkadoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Inca Dove, southern Arizona 04.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[lytse grûndowen]] (''Columbina'') |Wittenskiplike namme = Columbina inca |Beskriuwer, jier= [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Columbina inca map.svg|250px]] }} It '''Meksikaansk Inkadoke''' (''Columbina inca'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Inca Dove, southern Arizona 03.jpg|thumb|left|Underkant fan 'e wjuk.]] It 16,5 oant 23 sm lange doke weaget 30 oant 58 gram. It is in slank fûgeltsje mei griisbrune fearren. De sturt is lang en hoekich en de fearren ha wite seamen dy't yn 'e flecht te sjen binne. De ûnderkant fan 'e wjuk is readeftich. By it opfleanen meitsje de wjukken in klapperjend lûd. == Fersprieding == Meksikaanske Inkadokes libje fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]] oant [[Kosta Rika]]. Yn [[Midden-Amearika]] komt de fûgel allinnich oan 'e westlike kant foar. De fûgel is talryk en wreidet syn ferspriedingsgebiet nei it noarden en suden ta út. Alhoewol't de fûgel ferneamd is nei it Inkaryk, komt de do yn gjin fan 'e lannen foar dy't eartiids ûnder dat ryk foelen. De soarte hâldt fan drûge, iepen boskeftige gebieten. Ek wurdt de soarte faak sjoen by gebouwen mei beammen en strûken. == Hâlden en dragen == Meksikaanske Inkadokes libje faak yn groepkes fan trije oant tsien fûgels. Bûten de briedtiid kinne de kloften wol út 100 fûgels bestean. Se foerazjearje op 'e grûn en sykje nei sied. Yn 'e Feriene Steaten briedt de soarte fan ein febrewaris oant oktober, yn Jalisco (Meksiko) fan maaie oant july en yn Hildago (Meksiko) fan heal maart oant begjin oktober. Se binne gefoelich foar kjeld en rêste dan yn 'e sinne, yn in pyramidefoarm fan wol 10 fûgels om sa inoars bealchje waarm te hâlden. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje tanimt. Op basis dêrfan kategorisearret de [[IUCN]] (Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer) de soarte as net bedrige (LC, 2016). {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hohltaube]] (ferzje 15 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Columbina%20inca BirdLife International] * [https://ebird.org/species/incdov/L3130848 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=BFE742359FE13822 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columbina inca|Meksikaansk Inkadoke}} }} {{DEFAULTSORT:Meksikaansk Inkadoke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse grûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] 9tmdwcbjsm7wczlw7g6o56mimuot0z8 0 186131 1236299 1205028 2026-07-25T23:43:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236299 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske bijefretter |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops viridis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Blue-throated bee-eater range map.png|250px]]<small>{{Color box|#FF0101}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#005AE0}} [[simmerfûgel]]</small> }} '''Maleiske bijefretters''' (''Merops viridis'') foarmje in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). De fûgel wurdt hjoed-de-dei as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat de fûgel net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. Earder wie de [[Filipynske bijefretter]] (''Merops americanus'') in ûndersoarte fan 'e Maleiske bijefretter, mar dy wurdt tsjintwurdich meastentiids as in aparte soarte ûnderskieden. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-throated bee-eater (Merops viridis) (cropped).jpg|thumb|left|Maleiske bijefretter.]] Folwoeksen fûgels wurde likernôch 21 sm lang, eksklusyf de 9 sm lange sintrale sturtfearren, en se weage 34 oant 41 gram. De fûgel hat in reade kroan en nekke, donkergriene wjukken, in ljochtgrien boarst, in grienwite búk en in blauwe kiel. Jonge fûgels binne ynearsten foar it grutste part grien en krije letter ek de oare kleuren; de kop en de wjukken binne donkergrien en it boarst is ljochtgrien. Sawol de folwoeksen fûgels as de jonge fûgels ha in swarte eachstreek. It each ferskilt tusken read en brún of in kombinaasje. == Fersprieding == De soarte hat in grutte fersprieding fan súdeastlik [[Sina]] oant de [[Grutte Sûnda-eilannen]]. De grutste konsintraasjes wurde yn [[Singapoer]], [[Maleizje]], súdlik [[Kambodja]] en súdlik [[Tailân]] oantroffen. Oare lokaasjes mei hege konsintraasjes libje op [[Borneo]] en [[Java]]. Se libje yn leechlân oant maksimaal 670 meter boppe seenivo en harren habitat bestiet út in grut ferskaat oan flakke gebieten, lykas lânbougrûn, tunen, rivieriggen, dunen en sânige iepen plakken. Winterdeis migrearje guon fûgels nei de hegere bosklagen, sâltwetterkanalen en mangrovebosken. Se grave faak horisontale tunnels yn flakke grûn, wêrtroch't se makliker tagonklik binne yn ferlikening mei tunnels yn sânkliffen fan oare bijefretters. De koloanjes binne fan 50 oant 200 pearkes grut. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-throated-bee-eater-merops-viridis BirdLife, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/btbeat2 Ebird, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=457420DAF2656775 Avibase, oproppen 13 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops viridis|Maleiske bijefretter}} }} {{DEFAULTSORT:Maleisk bijefretter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] lulzpypotl0xvv90eofp7v7mh0wowo9 0 187057 1236286 1208177 2026-07-25T23:30:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236286 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarprotter |Ofbyld = [[Ofbyld:Hartlaubius auratus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = '''Madagaskarprotters''' (''Hartlaubius'')<br><small>[[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1853</small> |Wittenskiplike namme= Hartlaubius auratus |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Madagascar Starling.png|center|120px]] }} De '''Madagaskarprotter''' (''Hartlaubius auratus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). De fûgel is de iennige yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Hartlaubius'' en is [[Endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]]. == Beskriuwing == Madagaskarprotters wurde sawat 20 sm lang en 40 gram swier. Mantsjes ha in donkerbrune kop en binne wat ljochter brún op 'e boppeste dielen fan it bealchje. De wjukken binne fiolet glânzgjend donkerblau mei oan 'e bûtenkant in wite streek en in ovaal plak oan 'e binnenkant fan 'e bûtenste wjukfearren. De sturt is donkerblau mei in bytsje glâns, wylst de bûtenste sturtfearren wite rânen hawwe. It ûnderste diel fan it boarst en de flanken binne donkerbrún en de ûnderbúk, dijen en fearren ûnder de sturt binne wyt. De eagen fan 'e fûgel binne donkerbrún en de snaffel en poaten binne swart. Wyfkes glânzgje wat minder as mantsjes en de boppekant fan 'e kop en nekke binne brún, mei ljochtere rânen op 'e fearren. Fan it kin oant it boarst en de siden binne de fearren mear griisbrún mei donkere streken yn 'e midden fan 'e fearren. Juvenilen lykje in soad op wyfkes. == Taksonomy == Somtiden wurdt de fûgel noch as ''Saroglossa aurata'' yn it skaai [[moarmerprotters]] (''Saroglossa'') behannele, mar út [[DNA]]-stúdzjes die bliken dat de soarte net sa nau mei de oare soarte fan dat skaai besibbe is. == Fersprieding == De Madagaskar komme it meast foar yn reinwâlden, mar kin ek sjoen wurde yn drûge leafbosken, galerijbosken, gebieten mei strûken en op plantaazjes. Hy wurdt meastentiids allinnich of yn lytse groepen faak by fruchtbeammen waarnommen. == Briedgedrach == Madagaskarprotters briede fan septimber oant novimber. Se briede faak yn beamholtes en de aaien binne feal blau mei brune plakken. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa bot om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). == Namme == De wittenskiplike skaainamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan 'e Dútske [[ornitolooch]] [[Gustav Hartlaub]] (1814–1900). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-starling-hartlaubius-auratus BirdLife International] * [https://ebird.org/species/madsta1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9D7AA862AC4AC75F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hartlaubius auratus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Madagaskarprotter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] nv85leld9pwbcxdsbvvew3qmirky8t3 0 187492 1236340 1233068 2026-07-26T00:25:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236340 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Meksikaanske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus livens 2910976.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus livens |Beskriuwer, jier= [[Jonathan Dwight|Dwight]], 1919 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Larus livens map.svg|250px]]<small><br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Meksikaanske miuw''' (''Larus livens'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels ha in soad fan 'e [[Kalifornyske miuw]]. Earder waard de soarte dan ek as in [[ûndersoarte]] fan 'e Kalifornyske miuw (''Larus occidentalis'') behannele. Se ha in wite kop en in donkere, in laaigrize rêch, laaigrize wjukken en in foarse giele snaffel mei in read plak op 'e ûndersnaffel. De poaten binne giel, alhoewol't de jonge winterfûgels ek wol rôze poaten ha lykas dy fan 'e Kalifornyske miuw. As er trije wurdt kriget er de folwoeksen dracht. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn Meksiko, dêr't er briedt op eilannen yn 'e [[Golf fan Kalifornje]]. Bûten it briedseizoen migrearret er nei it noarden oant Saltonsee yn súdlik Kalifornje en nei it suden nei Sonora. Se wurde op sân- en rotskusten of eilannen mei yn 'e regel net in soad fegetaasje oantroffen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2020) op 'e [[Reade list]]. De wrâldpopulaasje wurdt op 40.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-footed-gull-larus-livens BirdLife] *[https://ebird.org/species/yefgul?siteLanguage=nl eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=87E74BBFD07D4AFA Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus livens}} }} {{DEFAULTSORT:Meksikaanske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]] qz3b3emf44tefph2rwyx1crbya8fv3b 0 187657 1236333 1210425 2026-07-26T00:19:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236333 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mauritsiusfody |Ofbyld = [[Ofbyld:Mauritius fody (Foudia rubra) male 2.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Mauritius fody (Foudia rubra) female.jpg|250px]]<small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[fodys]] (''Foudia'') |Wittenskiplike namme= Foudia rubra |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mauritsiusfody''' (''Foudia rubra'') is in tige seldsume [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fodys]] (''Foudia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Ferskining == De Mauritsiusfody is in middelgrutte weverfûgel fan 14 sm lang. It mantsje yn briedkleed hat in oranjereade kop, nekke en boarst mei in swarte team. De rêch is donkerbrún en de boppsturtdekfearren binne read, wylst de wjukken en sturt bêzje streke binne. Wyfke, jonge fûgels en mantsjes bûten it briedseizoen binne oliifbrún en kinne ûnderskieden wurde fan 'e [[reade fody]] troch in donkerder en grieniger fearrekleed, in steviger bealchje, in langere snaffel en in koartere sturt. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op it eilân [[Mauritsius]], eastlik fan [[Madagaskar]]. De fûgel libbet yn ferskate soarten bosken, ynklusyf degradearre bosk lykas plantaazjes. Stammen fan Japanske seder (''Cryptomeria japonica'') hawwe lânseigen fegetaasje ferfongen en biede no beskerming tsjin rôfdieren. == Hâlden en dragen == De fûgel is in weverfûgel. It mantsje en wyfke wurkje tegearre om in nêst te weven fan gers, moas en lytse tûkjes. Se ite ynsekten lykas imerkes, larven fan krobben, rûpen en ek spinnen. Guon fûgels ite ek beien. Ek yt er regelmjittich nektar. == Status == Begjin jierren 1970 gie in grut part fan syn habitat ferlern, doe't it der in soad plantaazjes op Mauritsius oanlein waarden. Om 2001 hinne bedroech it oantal pearkes nei alle gedachten noch mar in hûnderttal. Rôfdieren lykas de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus'') en de [[Java-aap]] (''Macaca fascicularis'') plonderje de nêsten en dat is noch jimmeroan ien fan 'e grutste bedrigingen fan 'e fûgel. Ek is waarnommen dat de [[treurprotter]] (''Acridotheres tristis'') nêsten leechfret. Fral op 'e plakken dêr't it habitat fan 'e Mauritsiusfody noch yntakt is, is de nêstpredaasje heech. De beskerming fan 'e fûgel rjochtet him fral op 'e kontrôle op 'e rotten en makaken. Mauritan Wildlife Foundation hat in fokprogramma, dat in soad jonge fûgels produsearret. Aaien wurde út nêsten fan wylde fûgels helle en yn finzenskip útbret as de wylde pearkes tagelyk in oar lechsel produsearje en grutbringe. Nêsten wurde behannele tsjin nêstparasiten en der wurdt soarge foar iten en wetter. De populaasje is dêrtroch tanommen en op eilannen foar de kust binne sa nije populaasjes ûntstien. Dêrom koe de krityk bedrige status fan 'e fûgel yn 2009 nei de status fan bedrige ferlege wurde. Der binne yn 2005 en 2006 in oantal Mauritsiusfody's op 'e nij yntrodusearre op [[Île aux Aigrettes]], dat eastlik fan Mauritsius leit en in natoerreservaat is sûnder ynvasive predatoaren. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mauritius-fody-foudia-rubra BirdLife, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/maufod1/MU-RR eBird, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2F37FD057AB5E306 Avibase, oproppen 15 novimber 2025.] ---- {{Commonscat|Foudia rubra|Mauritsiusfody}} }} [[Kategory:Fody]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] krd1j7e5cn33egro51n5eu3qndd7jlo 0 188328 1236294 1212562 2026-07-25T23:38:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236294 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Magelhaenpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Magellanic penguin, Valdes Peninsula, e.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[brilpinguïns]] (Spheniscus) |Wittenskiplike namme= Spheniscus magellanicus |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Spheniscus magellanicus map.svg|250px]]{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} net-briedend<br>{{Color box|#ff7f2a}} [[briedfûgel]] }} De '''Magelhaenpinguïn''' (''Spheniscus magellanicus'') is fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[brilpinguïn]], dy't yn it suden fan [[Súd-Amearika]] foarkomt. It is de meast talrike soarte fan it skaai. De Magelhaenpinguïn waard ferneamd nei de [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Ferdinand fan Magelhaen]], dy't de fûgels yn 1520 seach. == Ferskining == [[Ofbyld:Magellanic Penguin (Spheniscus magellanicus) (15770103717).jpg|thumb|left|Magelhaenpinguïn mei nêst.]] De fûgel is in middelgrutte pinguïn fan 61 oant 76 sm lang en 4 oant 6 kg swier. De mantsjes binne grutter as wyfkes en it gewicht fan beiden sakket as de jongen grutbrocht wurdt. Folwoeksenen hawwe swarte rêgen en wite búken. Der binne twa swarte bannen tusken de kop en it boarst, wêrby't de ûnderste bân de foarm fan in hoefizer hat. De kop is swart mei in brede wite râne, dy't fan efter it each wei by de swarte eardekfearren en it kin lâns oant de kiel trochrint. Jonge pinguïns ha griisblauwe rêgen, mei in mear bleke griisblauwe kleur op it boarst. De fûgel kin yn it wyld 25 jier wurde, yn finzenskip 30 jier. == Fersprieding == De Magelhaenpinguïn komt foar oan 'e kusten fan [[Patagoanje]], yn [[Argentynje]], [[Sily]], [[Oerûguay]] en út en troch yn súdlik [[Brazylje]]. Hy briedt ek op 'e [[Falklâneilannen]] en de [[Juan Fernández-eilannen]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n wurdt ferdield. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Punta Tombo - panoramio (7).jpg|thumb|left|Jonge Magelhaenpinguïn.]] De Magelhaenpinguïn is skou, mar sosjaal en lawaaierich. De soarte wurdt it meast sjoen yn groepen fan maksimaal 50 fûgels. Magelhaenpinguïns jeie op lytse fisken lykas ansjofisk en fierder inketfisk, krill en kreeft en nimme seewetter mei har proai op. In sâlt-útskiedende klier hellet it sâlt wer út it lichem. Folwoeksen pinguïns kinne regelmjittich dûke nei djipten fan 20 oant 50 m om proaien te sykjen. It briedseizoen duorret fan septimber oant ein febrewaris en maart as de jongen folwoeksen genôch binne om de koloanjes te ferlitten. Nêsten wurde boud ûnder strûken of yn hoalen. De âlden briede om bar. Ien fan 'e grutste koloanjes leit op it skiereilân [[Punta Tombo]] (Argentynje). == Bedrigingen == De grutste bedrigingen foar de fûgel foarmje oaljelekkaazjes, fersmoarging, de fiskerijsektor en klimaatferoaring. Yn 'e jierren 1980–1990 binne neffens rûzingen tûzenen Magelhaenpinguïns omkommen troch oaljelekkaazjes. In oanpassing fan 'e Argentynske wetjouwing yn 1997 twong oaljetankers om 40 km fierder út 'e kust te farren, wêrtroch't it oantal oaljeslachtoffers ûnder de pinguïns sterk fermindere. De fiskerij feroarsaket fiedseltekoarten foar de pinguïns, wertroch't grutte groepen ferhongerje; ek belannet der noch alris in pinguïn yn 'e netten. Oare bedrigingen foar de soarte foarmje toerisme, oare minsklike aktiviteiten en it ferrinnewearjen fan briedplakken. Klimaatferoaring hat ek grutte gefolgen foar de Magelhaenpinguïn. Opwaarming fan it seewetter kin de beskikberens fan geskikt fiedsel bynfloedzje. Tusken de jierren 1980 en 2019 sakke by Punta Tombo (Argentynje) it oantal briedpearen fan 400.000 oant ± 150.000 yn 2019, in trend dy't foar in grut part troch klimaatferoaring feroarsake waard. Fijannen fan 'e pinguïns binne [[orka]]'s, [[seeliuwen]] en [[seeloaihoars]]en, op lân stelle foksen en [[kelpmiuw]]en de aaien of piken. == Status == [[Ofbyld:Penguins and Guanaco.jpg|thumb|left|In [[gûanako]] mei pinguïns yn Argentynje.]] De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't op 1,1 en 1,6 miljoen pearen rûsd wurdt. Dêrfan libje likernôch 900.000 oan 'e Argentynske kust, 100.000 op 'e Falklâneilannen en teminsten 144.000 yn Sily. Oant 2020 klassifisearre de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] de soarte as hast bedrige (''Near Threatened'') op 'e [[Reade list]] om't se tochten dat de soarte relatyf rap yn oantal ôfnaam. Neffens de meast resinte gegevens is de tebekgong net sa grut as earder oannommen. De fûgel giet noch jimmeroan efterút, mar minder as 10% yn trije generaasjes en dêrfandinne wurdt de pinguïn no as net bedrige (Least Concern, 2020) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magellanic-penguin-spheniscus-magellanicus BirdLife, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3B4B29E097464863 Avibase, oproppen op 11 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/magpen1/AR-B Ebird, oproppen op 11 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spheniscus magellanicus|Magelhaenbrilpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Magelhaenpinguin}} [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] pvod1ahvgyrfyabk1apnjopmdunovec 0 188512 1236302 1213350 2026-07-25T23:44:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236302 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske dwerchspjocht |Ofbyld = [[Ofbyld:Maleiske dwerchspjocht.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje = [[Spjochten]] (''Picidae'') |Skaai = [[Súdaziatyske dwerchspjochten]] (''Sasia'') |Wittenskiplike namme= Sasia abnormis |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Maleiske dwerchspjocht''' (''Sasia abnormis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[spjochten]] (''Picidae''). == Ferskining == De Maleiske dwerchspjocht is in tige lytse spjocht fan mar 8 oant 9,5 sm. De soarte hat mar in hiel koart sturtsje en in kompakt bealchje mei ûnder in oranjeread en boppe in olivegrien fearrekleed. De soarte roffelet ferrassend lûd foar sa'n lyts fûgeltsje. De Maleiske dwerchspjocht hat in soad fan 'e [[wynbraudwerchspjocht]], mar mist de wite wynbrau. == Fersprieding == De soarte komt foar yn [[Maleizje]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''S. a. abnormis'': Maleizje en fan [[Sumatra]] oant [[Borneo]]. * ''S. a. magnirostris'': [[Nias]] (noardwestlik fan Sumatra). == Habitat == De fûgel komt foar yn tichte jonge bosken fan leechlângebieten oant de legere bergen, faak yn bamboebosk. Hy libbet fral yn leechlizzende fegetaasje, selden yn hegere begroeiïng. == Status == Der bestiet gjin rûzing fan 'e populaasje mar de fûgel soe algemien foarkomme. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-piculet-sasia-abnormis BirdLife, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rufpic1/MY-05 Ebird, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3E246B6D2D309FDE Avibase, oproppen 15 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sasia abnormis|Maleiske dwerchspjocht}} }} [[Kategory:Súdaziatyske dwerchspjocht]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] agkawnn1gr0s0lg3axkjfxet7wilohq 0 188583 1236283 1234665 2026-07-25T23:29:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236283 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarjakana |Ofbyld = [[Ofbyld:Actophilornis albinucha 452184974.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |Famylje = [[jakanafûgels]] (Jacanidae) |Skaai = [[Afrikaanske jakana's]] (''Actophilornis'') |Wittenskiplike namme= Actophilornis albinucha |Beskriuwer, jier= [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|I. Geoffroy Saint-Hilaire]] 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:800px-Actophilornis map.png|250px]]<br>read: ferspriedingsgebiet }} De '''Madagaskarjakana''' (''Actophilornis albinucha'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[jakanafûgels]]. De fûgel dielt it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Actophilornis'' mei de [[Afrikaanske jakana]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Actophilornis albinucha 3473498.jpg|thumb|left|Madagaskarjakana.]] Lykas de oare soarten yn 'e famylje hat de Madagaskarjakana lange poaten en tige grutte teanen mei klauwen, dy't de fûgel helpe om op driuwende wetterplanten te rinnen. Mei in lingte fan 30 sintimeter is de Madagaskarjakana like grut as syn sibbe, de Afrikaanske jakana. It fearrekleed fan 'e kop is lykwols krektoarsom: wyt op 'e kroan en yn 'e nekke en glânzgjend swart op 'e kiel en hals gesicht en de nekke. It liif en de wjukken binne kastanjebrún, útseinde haadslachpinnen dy't swart binne. Op 'e stút binne de fearren wyt. De snaffel en it skyld op 'e foarholle binne blau. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]]. Ït habitat fan 'e fûgel bestiet út marren, fivers en sompen mei in soad begroeiïng. De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == Lykas oare soarten yn 'e famylje is de soarte [[polyandry]]sk. It mantsje briedt de aaien út. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 800 oant 1600 folwoeksen fûgels rûsd en oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme troch jacht en ferlies fan habitat. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as bedrige (''Endangered'', 2020) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-jacana-actophilornis-albinucha BirdLife, oproppen 18 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/madjac1/L1224706 Ebird, oproppen 18 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=640D2B031FB001F1 Avibase, oproppen 18 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Actophilornis albinucha|Madagaskar jakana}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarjakana}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Afrikaanske jakana]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] cjv8phy2bd4tq5uw3s9vjzcs41jzjvw 0 188771 1236330 1214276 2026-07-26T00:18:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236330 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = maskerljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Masked Lapwing 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus miles |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''maskerljip''' (''Vanellus miles'') is de grutste fertsjintwurdiger fan it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == De maskerljip is mei 25 oant 38 sm lingte in grutte ljip. It meast karakteristyk is it giele masker, de giel kleure fearreleaze hûd om it each. By de ûndersoarte ''V. m. miles'' sit dat masker om it each en oant de kroan. By de ûndersoarte ''V. m. novaehollandiae'' is dat masker lytser en sit it allinnich tusken it each en de snaffel. By alletwa ûndersoarten hinget in stikje hûd as in giele flap by de snaffel lâns. De ''V. m. miles'' hat allinne in swarte kroan en is fierder wyt op 'e hals, it boarst en de búk. De fûgel is sânkleurich griisbrún fan boppe. De ''V. m. novaehollandiae'' hat útwrydsker swart op 'e kroan oant efter op 'e hals en it boppediel fan it boarst. Fierder is dy ûndersoarte tsjusterder fan boppe. De maskerljip fleant as in ljip, met rûne wjukken en in krêftige wjukslach. De fûgel hat in wite stút en in brede swart einbân op 'e sturt. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Masked lapwing (Vanellus miles miles) Darwin.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Masked lapwing (Vanellus miles novaehollandiae) Waitakere.jpg|200x200px]] |- | <center>''V. m. miles''</center> | <center>''V. m. novaehollandiae''</center> |} == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e maskerljip is as folget: * ''V. m. miles'' (oan 'e kusten fan [[Nij-Guineä]], de [[Arû-eilannen]] en it noarden fan [[Austraalje]]) * ''V. m. novaehollandiae'' (it suden en easten fan Austraalje en [[Nij-Seelân]]) Yn [[Queensland]] leit in gebiet dêr't it ferspriedingsgebiet fan 'e twa ûndersoarten inoar oerlaapje. It neiteam dêr liket it meast op 'e ''V. m. novaehollandiae'' mei mear swart op 'e krún. De soarte libbet by en op iepen lân mei koart gers, sawol natuerlik as keunstmjittich lânskip en ek wiete gebieten. == Hâlden en dragen == De maskerljip bout it nêst yn in kûltsje mei drûch gers, stientsjes en/of kowestront en leit dêr fjouwer aaien yn, dy't yn goed 4 wiken útbret wurde. De maskerljip yt ynsekten en wjirms, mar ek weakkdieren, skulpdieren, blêden en sied. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Masked Lapwing Eggs.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Masked lapwing (Vanellus miles novaehollandiae) juvenile Hobart.jpg|200x200px]] |- | <center>Broedsje</center> | <center>Pyk</center> |} == Status== De maskerljip kin him maklik oanpasse en nimt yn oantallen ta. Fanút Austraalje hat de súdlike ûndersoarte him ek yn Nij-Seelân fêstige. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2025) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-lapwing-vanellus-miles BirdLife, oproppen 24 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/maslap1 Ebird, oproppen 24 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B326F8393820FEA4 Avibase, oproppen 24 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus miles|maskerljip}} }} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] m9q1wknzrf0qtimd15nyobm1cujr23d 0 188960 1236297 1214730 2026-07-25T23:41:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236297 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Malabarljip |Ofbyld = [[Ofbyld:1 Yellow-wattled lapwing, Pullazhi.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Yellow-wattled lapwing (Vanellus malabaricus) sound.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus malabaricus |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Malabarljip''' (''Vanellus malabaricus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De soartenamme ''malabaricus'' ferwiist nei [[Malabar (Yndia)|Malabar]], in histoaryske krite oan 'e súdwestlike kust fan [[Yndia]] (de Malabarkust). De soarte komt foar op it [[Yndiaaske subkontinint]]. == Ferskining == [[Ofbyld:হলুদ লতিকা হট্টিটি.jpg|thumb|left|Fûgel yn ]] De Malabarljip is in 24 oant 28 sm lange fûgel mei in karakteristike giele hûdflap oan 'e basis fan 'e snaffel en lange giele poaten. De kop hat in swarte kroan mei dêrûnder in tinne wite bân. De fûgel hat brune boppedielen en in brún boarst; de rest fan 'e ûnderkant is wyt. De wjukken binne frij kontrastryk. De boppewjukken binne meast ljochtgriis oant sânbrún mei skouderfearren dy't waarmbrún binne. Yn 'e flecht binne in wite bân en de swarte hânpinnen te sjen. De ûnderwjukken binne foar it grutste part wyt mei by de slachpinnen donkere rânen. == Fersprieding == De fûgel is it meast yn leechlân fan súdlike [[Pakistan]] en [[Yndia]] oant [[Sry Lanka]] te finen. Bûten it briedseizoen wurdt er ek yn [[Nepal]], [[West-Bingalen]] en [[Bangladesj]] waarnommen en út en troch yn [[Maleizje]] en [[Birma]]. De fûgel hat in foarkar foar drûge, iepen lânskippen en kultivearre gebieten. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling is yn [[ûndersoarte]]n. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Yellow-wattled lapwing (Vanellus malabaricus) egg clutch.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Yellow-wattled lapwing (Vanellus malabaricus) chicks.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Yellow-wattled lapwing (Vanellus malabaricus) chick.jpg|200x200px]] |- | <center>Broedsje</center> | <center>Utkommende aaien</center> | <center>Pyk</center> |} == Hâlden en dragen == It iten bestiet út ynsekten en larven. De briedtiid falt tusken maart en july, op Sry Lanka yn augustus. It nêst is in ienfâldich kûltsje yn 'e grûn. == Status == De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). Populaasjetrends binne lykwols ûnbekend. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-wattled-lapwing-vanellus-malabaricus BirdLife, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/yewlap2/L921135 Ebird, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0BEDE250E81BB0D5 Avibase, oproppen 30 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus malabaricus|Malabarljip}} }} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] 1c78w7c27qlo7t42d0vgsupe2wuxm66 0 189162 1236291 1215538 2026-07-25T23:34:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236291 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar plover (Charadrius thoracicus).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus thoracicus |Beskriuwer, jier = [[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1896 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Madagaskarwilster''' (''Anarhynchus thoracicus''; synonym: ''Charadrius thoracicus'') is in [[waadfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Madagascar Plover - Tulear - Madagascar S4E8835.jpg|thumb|left|Madagaskarwilster.]] It briedkleed fan 'e frij lytse wilster bestiet út in wite foarholle, in swarte bân oer de krún en in swarte eachstreek dy't oer it each trochrint. De efterkant fan 'e krún en de rêch binne middelbrún mei ljochtere úteinen oan 'e fearren, sadat de fûgel dêr bûnt is. De ûnderkant is wyteftich mei oranje tinten en in frije brede swarte bân oer it boarst. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]] oan 'e westlike en súdlike kust fan Andriamandroro oant Tapera yn in gebiet fan sa'n 139 km². De fûgel briedt dêr fan 'e delling fan 'e Mahavavy-rivier yn it noarden oant Fort-Dauphin yn it súdeasten. De nêsten lizze op gerslannen, modderbanken, sâltwettersompen en oan marren en mangrovebosken. Fierder as in pear km it binnenlân yn briede se net. It is net bekend as de fûgel migrearret. De Tsimanampetsotsa-mar en de Marambitsy-baai binne de gebieten mei it heechste oantal briedpearkes. == Status == [[Ofbyld:Malagasy plover.png|thumb|left|Fûgel by it nêst.]] De hiele populaasje wurdt op 1.800 oant 2.300 folwoeksen fûgels rûsd en de oantallen nimme ôf. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as kwetsber (2023) klassifisearre. De soart wurdt bedrige torch it lege briedsukses (neffens rûzingen 22,9%), it stadige fuortplantingstempo en syn tekoart oan oanpassingsfermogen by feroaring fan habitat. In soad natuerlike gebieten dêr't de fûgel foarkomt wurdt yn rysfjilden en garnalekwekerijen omset. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-banded-plover-charadrius-thoracicus BirdLife, oproppen 11 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/madplo1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 11 jannewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/madplo1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius thoracicus|Madagaskar wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] 3w12rqti9yu88p17szfq57k962khven 0 189202 1236304 1215679 2026-07-25T23:45:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236304 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske wilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius peronii - Laem Pak Bia.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small>[[Ofbyld:Charadrius peronii - Laem Phak Bia.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus peronii |Beskriuwer, jier = [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1865 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Maleiske wilster''' (''Anarhynchus peronii'') is in [[waadfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') == Ferskining == De Maleiske wilster is in lytse wilster fan 14 oant 16 sintimeter. Hy hat in soad fan it nau besibbe [[dûkelmantsje]], mar is wat lytser en steviger. It mantsje hat in swarte bân op 'e foarholle, in rustkleurige kroan en in swarte eachstreek. Hy is wyt oan 'e ûnderkant en hat in smelle wite kraach en dêrûnder in swarte bân dy't trochrint oant it boarst. Yn 'e flecht is in wite wjukbân sichtber. By it wyfke wurdt it swart op 'e kop en it boarst ferfongen troch rustbrún, somtiden mei swarte plakken. It dûkelmantsje mist de swarte bân by it mantsje en de rustbrune bân by it wyfke, wylst de poaten donkerder binne. == Fersprieding == De fûgel wurdt oan sânkusten fan [[Súdeast-Aazje]] oantroffen, mear spesifyk fan súdlik [[Tailân]], it [[Malakka (skiereilân)|Maleiske Skiereilân]], súdlik [[Kambodja]] en súdlik [[Fjetnam]] oant [[Sumatra]], [[Borneo]], de [[Filipinen]] en [[Selebes]] en fan [[Baly]] oant [[East-Timor|Timor]]. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat er net ferdield is yn ien of oare ûndersoarte. == Hâlden en dragen == De Maleiske wilster leit twa oant fiif (meast trije) aaikes yn in kûltsje mei wat skelpen op it strân. De aaien wurde yn likernôch 30 dagen troch sawol it mantsje as it wyfke útbret. Beide âlders soargje foar de jongen oant se nei sawat 30 dagen fleane kinne. Yn Tailân kin de fûgel meardere lechsels produsearje, dêr't in briedseizoen fan ein maart oant septimber duorje kin. De Maleiske wilster foerazjearret op ynvertebraten op strannen en waadflakten. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Charadrius peronii nest eggs.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Chickinnotebook2.jpg|200x200px]] |- | <center>Nêst</center> | <center>Pykje</center> |} == Status == Mei in rûzing fan 5.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels wurdt der tocht dat de wrâldpopulaasje relatyf lyts is. Troch ferdwinend habitat wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as hast bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malay-plover-charadrius-peronii BirdLife, oproppen 7 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/malplo1/ID Ebird, oproppen 12 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=5D09A65705223EBC Avibase, oproppen 12 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius peronii|Maleiske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Maleiske wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 38a8mnb2zkjcgw828fcmqhu2btmrwf2 1236305 1236304 2026-07-25T23:46:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ 1236305 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske wilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius peronii - Laem Pak Bia.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small>[[Ofbyld:Charadrius peronii - Laem Phak Bia.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus peronii |Beskriuwer, jier = [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1865 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Maleiske wilster''' (''Anarhynchus peronii'') is in [[waadfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') == Ferskining == De Maleiske wilster is in lytse wilster fan 14 oant 16 sintimeter. Hy hat in soad fan it nau besibbe [[dûkelmantsje]], mar is wat lytser en steviger. It mantsje hat in swarte bân op 'e foarholle, in rustkleurige kroan en in swarte eachstreek. Hy is wyt oan 'e ûnderkant en hat in smelle wite kraach en dêrûnder in swarte bân dy't trochrint oant it boarst. Yn 'e flecht is in wite wjukbân sichtber. By it wyfke wurdt it swart op 'e kop en it boarst ferfongen troch rustbrún, somtiden mei swarte plakken. It dûkelmantsje mist de swarte bân by it mantsje en de rustbrune bân by it wyfke, wylst de poaten donkerder binne. == Fersprieding == De fûgel wurdt oan sânkusten fan [[Súdeast-Aazje]] oantroffen, mear spesifyk fan súdlik [[Tailân]], it [[Malakka (skiereilân)|Maleiske Skiereilân]], súdlik [[Kambodja]] en súdlik [[Fjetnam]] oant [[Sumatra]], [[Borneo]], de [[Filipinen]] en [[Selebes]] en fan [[Baly]] oant [[East-Timor|Timor]]. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat er net ferdield is yn ien of oare ûndersoarte. == Hâlden en dragen == De Maleiske wilster leit twa oant fiif (meast trije) aaikes yn in kûltsje mei wat skelpen op it strân. De aaien wurde yn likernôch 30 dagen troch sawol it mantsje as it wyfke útbret. Beide âlders soargje foar de jongen oant se nei sawat 30 dagen fleane kinne. Yn Tailân kin de fûgel meardere lechsels produsearje, dêr't in briedseizoen fan ein maart oant septimber duorje kin. De Maleiske wilster foerazjearret op ynvertebraten op strannen en waadflakten. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Charadrius peronii nest eggs.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Chickinnotebook2.jpg|200x200px]] |- | <center>Nêst</center> | <center>Pykje</center> |} == Status == Mei in rûzing fan 5.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels wurdt der tocht dat de wrâldpopulaasje relatyf lyts is. Troch ferdwinend habitat wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as gefoelich. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malay-plover-charadrius-peronii BirdLife, oproppen 7 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/malplo1/ID Ebird, oproppen 12 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=5D09A65705223EBC Avibase, oproppen 12 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius peronii|Maleiske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Maleiske wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] kc58yxynkfkvgxtnmsbnzyokg9elhu7 0 189310 1236315 1215992 2026-07-26T00:06:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236315 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maoarywilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius obscurus obscurus, Tin Range, Stewart Island, New Zealand.jpg|250px]]<br><small>''Charadrius obscurus obscurus''</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus obscurus |Beskriuwer, jier = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]] súdlike Maoarywilster: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]<br>[[IUCN-status]] noardlike Maoarywilster: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Maoarywilster''' (''Anarhynchus obscurus'', synonimen ''Charadrius obscurus'', ''Pluviorhynchus obscurus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). It is in tige bedrige [[fûgel]]soarte, dy't allinnich yn [[Nij-Seelân]] foarkomt. [[BirdLife International]] behannelet de [[ûndersoarte]]n ''aquilonius'' en ''obscurus as aparte soarten. == Ferskining == De 25 sm lange Maroarywilster hat in wite foarholle, wyteftige ûnderkant en in donkere streek ûnder it each mei dêrboppe in ljochte wynbraustreek. De snaffel is swart en relatyf foars, de poatsjes binne griis. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Charadrius obscurus obscurus, Tin Range, Stewart Island, New Zealand.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Charadrius obscurus aquilonius - Point Chevalier.jpg|200x200px]] |- | <center>Súdlike Maoarywilster</center> | <center>Noardlike Maoarywilster</center> |} De Noardlike Maoarywilster is lytser en lichter (± 146 g) en yn it briedkleed ljochter oranje. Foarmet mar in pear moannen groepen.<br> De Súdlike Maoarywilster is grutter en swierder (± 160 - 180g) en yn it briedkleed donkerder oranje en in donkerder kop. Foarmet it grutste part fan it jier groepen. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn Nij-Seelân en wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * De 'noardelike ûndersoarte of de Noardlike Maoarywilster (''Anarhynchus obscurus aquilonius'') is in fûgel fan 'e sânstrannen oan 'e eastlike kust fan North Cape oant Cape Kidnappers fan it Noardereilân, en ek oan 'e westlike kust fan New Plymouth oant Port Waikato. * De súdlike ûndersoarte of de Súdlike Maoarywilster (''Anarhynchus obscurus obscurus'') briedt allinnich noch op fjilden en iepen heuveltoppen op [[Stewarteilân]]. == Briedgedrach == Nêsten lizze yn in kûltsje yn it sân en de aaikes ha de kleur fan wiet sân. De twa oant trije aaikes wurde yn likernôch 28 dagen útbret. Se briede op sânbanken, strannen, skelpestrannen, yn dunen en by estuaria en mûningen fan rivieren. Sadree't de piken út it aai komme, rinne se op it strân om om sels iten te sykjen, dat bestiet út ynsekten, lytse fiskjes of krabkes. It duorret 6 oant 7 dagen foardat de piken fleane kinne. By't winter foarmet de soarte gruttere groepen. == Status == De Maoarywilster hat in beheind ferspriedingsgebiet. De populaasje fan 'e Noardlike Maoarywilster wurdt troch it Nij-Seelânske Department of Conservation op teminsten 2500 folwoeksen fûgels rûsd en dy populaasje hat neffens BirdLife in positive trend. De populaasje fan 'e Súdlike Maoarywilster skommelet neffens BirdLife tusken 60 oant 80 fûgels en hat in negative trend, wylst it Nij-Seelânske Department of Conservation in oantal fan 101 fûgels (april 2024) neamd. Bedrigingen fan 'e soarte binne stoarmen, ferlies fan biotoop, predaasje troch katten, ynfierde bisten, seefûgels en fersteuring troch minsken. In Maoarywilster kin by geunstige omstannichheden 20 oant 25 jier âld wurde, mar de libbensferwachting is troch de swiere predaasje sakke nei minder as 5 jier. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/nz-dotterel-tuturiwhatu/ Department of Conservation New Zealand] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-red-breasted-plover-charadrius-obscurus BirdLife (súdlike Maoarywilster), oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-red-breasted-plover-charadrius-aquilonius BirdLife (noardlike Maoarywilster), oproppen 16 jannewairs 2026.] * [https://ebird.org/species/rebdot1 Ebird, oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=358D1CDAEA3F2E4B Avibase, oproppen 16 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus obscurus|Maoarywilster}} }} {{DEFAULTSORT:maoariwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] 1ymllm0qqq8knaclebn4bud6aytxvqu 0 189367 1236234 1216128 2026-07-25T18:51:00Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[File:Urocyon littoralis full figure.jpg]] → [[File:Urocyon littoralis (Island fox) FWS 001.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 1236234 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = grize foksen | ôfbylding = Urocyon littoralis (Island fox) FWS 001.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In [[eilânfoks]] (''Urocyon littoralis''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[rôfdieren]] (''Carnivora'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[hûndieren]] (''Caniformia'') | takson8 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme8 = [[hûneftigen]] (''Canidae'') | takson9 = [[ûnderfamylje]]: | namme9 = [[echte hûneftigen]] (''Caninae'') | takson11 = [[tûke (taksonomy)|tûke]]: | namme11 = '''grize foksen''' (''Urocyonini'')<br><small>[[ Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1857</small> | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''grize foksen''' (''Urocyon'') | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1857 | soarten = | lânkaart = Fersprieding fan de grize foksen (Urocyon).png | lânkaarttekst = | lânkaartbreedte = | lânkaarttekst_links = De fersprieding fan 'e grize foksen.<br>{{Color box|#33407B}} de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus'')<br>{{Color box|#ED1C24}} de [[eilânfoks]] (''Urocyon littoralis'')<br>{{Color box|#FF0080}} de [[Cozumelfoks]] (''Urocyon'' sp.) }} De '''grize foksen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Urocyon'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hûneftigen]] (''Canidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[echte hûneftigen]] (''Caninae'') en de lyknammige [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e '''grize foksen''' (''Urocyonini''). Hoewol't dizze bisten "foksen" neamd wurde en der útsjogge as foksen, binne se eins net nau oan 'e (echte) [[foksen]] besibbe. Grize foksen komme foar yn dielen fan sawol [[Noard-Amearika|Noard]]- as [[Súd-Amearika]]. Der binne twa libbene [[soarte]]n beskreaun, hoewol't der nei alle gedachten noch in trêdenien bestiet. [[Fossilen]] jouwe oan dat grize foksen teminsten tebekgeane oant it [[Mioseen]]. ==Taksonomy== It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e grize foksen (''Urocyon'') waard yn [[1857]] yntrodusearre troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soölooch]] [[Spencer Fullerton Baird]]. De [[wittenskiplike namme]] dy't hy oan it skaai joech, ''Urocyon'', is gearstald út twa [[Gryksk]]e wurdfoarmen: οὐρά, ''oura'', dat "[[sturt]]" betsjut, en κύων, ''kyon'', dat "[[hûn]]" betsjut. Letterlik is de betsjutting dus: "sturthûnen". De [[typesoarte]] fan it skaai is de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''). Ut in [[genetysk]] ûndersyk út [[2005]] die bliken dat de grize foksen de [[basaal (fylogeny)|basaalste]] (âldste) foarm fan libbene [[hûneftigen]] fertsjintwurdigje. De grize foksen wurde beskôge as de [[susterkloft]] fan alle oare libbene hûneftigen. ==Evolúsje== [[Fossilen]] fan 'e [[hegere grize foks]] (''Urocyon progressus'') binne fûn yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kansas]] en datearje út it [[Plioseen|Ier-Plioseen]] (5,3–3,6&nbsp;miljoen jier lyn). It tinken is dat alle lettere foarmen, de libbene soarten ynbegrepen, fan dat bist [[ôfstamje]]. Guon noch ûnbeskreaune fossilen geane noch fierder tebek, teminsten oant it [[Mioseen]] (23–5,3&nbsp;miljoen jier lyn). ==Soarten== ===Libbene soarten=== {| class="wikitable" style="width: 350px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skaai '''grize foksen''' (''Urocyon'') ** [[Cozumelfoks]] (''Urocyon'' sp.) <small>(noch net beskreaun)</small> ** [[eilânfoks]] (''Urocyon littoralis'') **{{Stambeam2/ein tûke}} [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus'') {{Stambeam2/ein}} |- |} ===Fossilen=== *[[Citrusfoks]] (''Urocyon citrinus''): <small>[[Pleistoseen|Ier-Pleistoseen]] fan ([[Citrus County (Floarida)|Citrus County]] yn) [[Floarida]]</small> *[[galushafoks]] of Galusha's foks (''Urocyon galushai''): <small>Ier-Pleistoseen fan [[Arizona]]</small> *[[hegere grize foks]] (''Urocyon progressus''): <small>[[Plioseen|Ier-Plioseen]] fan [[Kansas]]</small> *[[lytskopfoks]] (''Urocyon minicephalus''): <small>[[Pleistoseen|Let-Pleistoseen]] fan Floarida</small> *[[webbfoks]] of Webbs foks (''Urocyon webbi''): <small>[[Mioseen|Let-Mioseen]] fan Floarida</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Urocyon ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Urocyon}} }} [[Kategory:Grize foks| ]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] [[Kategory:Hûneftige]] t9tla96lehf3utsc2rqh6a1c9w7ssep 0 189407 1236332 1216277 2026-07-26T00:18:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236332 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maskerwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Elseyornis melanops - Chiltern.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Black-fronted dotterel call.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[strânwilsters]] (''Thinornis'') |Wittenskiplike namme= Thinornis melanops |Beskriuwer, jier = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Blackfronteddotterelmap.svg|250px]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[stânfûgel]] }} De '''maskerwilster''' (''Thinornis melanops'', synonym: ''Charadrius melanops'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De soarte waard foarhinne yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Elseyornis'' set, mar molekulêr [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk dat yn 2022 publisearre waard, wiisde út dat de soarte ynbêde wie yn in [[klade]] mei leden fan it skaai ''Thinornis''. Dêrom ferhûze de maskerwilster nei ''Thinornis''. De soarte is monotypysk; der wurde gjin [[ûndersoarte]]n erkend. == Ferskining == [[Ofbyld:Black-fronted Dotterel - Pitt Town Lagoon.jpg|thumb|left|Fûgel yn [[Nij-Súd-Wales]].]] In folwoeksen fûgel fan dizze lytse wilster wurdt 16 oant 18 sm lang, hat in spanwiidte fan 33 oant 35 sm lang en wurdt 30 oant 35 gram swier. De skaaien ha in soad fan inoar. De fûgel hat in swart masker, in swarte foarholle en in swarte boarstbân yn in V-foarm. De rêch is brúnbûnt mei de wjukken en de krún yn 'e selde kleur. De eachring is read. De basis fan 'e snaffel is ek read mei in swart punt en syn poaten binne bleek oranje. Oars as oare wilsters hat de maskerwilster it hiele jier troch itselde fearrekleed. Juvenilen binne doffer fan kleur, ha in grize snaffel en gjin swarte foarholle en swarte boarstbân. == Ferprieding == Maskerwilsters binne lânseigen yn it fêstelân fan [[Austraalje]] en op [[Tasmaanje]]. Se komme yn it grutste part fan it kontinint foar, mei útsûndering yn 'e [[Grutte Fiktoariawoastyn]]. Se binne ek seldsum oan 'e kust, mar binne faak wol te finen yn oanbuorjende wiete gebieten. De soarte kolonisearre yn 'e jierren 1950 op eigen krêft dielen fan [[Nij-Seelân]]. Dêr waard de fûgel foar it earst yn 1954 op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] sjoen (Hawke's Bay). Sûnt de jierren 1970 kolonisearre de fûgel ek it grutste part fan it [[Sudereilân]], fral de gebieten oan 'e rivieren Wairau en Awatere. It habitat bestiet út rânen fan swietwettergebieten lykas sompen, marren, rivieren, opslachmarren en ek ûndjippe, tydlike dobben. Somtiden (mar minder faak) wurdt er op it waad of by [[Estuarium|estuaria]] waarnommen. == Hâlden en dragen == Harren iten bestiet meastentiids út skaaldieren, ynsekten en sied. Se foerazjearje troch koarte stikjes hurd te rinnen en te stoppen om mei in flugge op en delgeande beweging in proai te pikken. [[Ofbyld:Dotterel chicks.jpg|thumb|left|Aai en krekt útkommen pykjes.]] Se briede tusken augustus en febrewaris, mar eins fral as de omstannichheden geunstich binne, bygelyks nei't der yn it noarden fan Austraalje genôch rein fallen is. By de balts roppe beide skaaien en meitsje se yn 'e loft akrobatyske bewegingen. It nêst bestiet út in kûltsje mei skelpen, kiezelstientsjes en tûkjes. De aaien binne griisgiel mei brune plakjes. Beide âlders briede de twa oant trije aaikes út. As de aaikes by it brieden te waarm wurde, giet de fûgel boppe de aaien stean om se te beskermjen tsjin 'e baarnende sinne of se kuolje de aaikes ôf troch harren búk wiet te meitsjen. De [[ynkubaasjetiid]] duorret fjouwer oant fiif wiken. Sa'n 24 oeren nei it útkommen fan 'e aaien sykje de pykjes in minder bleatsteld plak út, wylst beide âlden foar se soargje. De âlders hâlde predators by it nêst of de pykjes wei troch krekt te dwaan as se ferwûne binne. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025) op 'e [[Reade list]]. In rûzing fan Wetlands International (2023) hâldt de populaasje op 7.800 oant 17.800 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-fronted-dotterel-elseyornis-melanops BirdLife, oproppen 19 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/blfdot1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 19 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=124EBA0DD1117BE8 Avibase, oproppen 19 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius melanops|Maskerwilster}} }} {{DEFAULTSORT:maskerwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânwilster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] hejn1urge8m3h0l3ymjg2p5hya1ap40 0 189584 1236324 1217144 2026-07-26T00:15:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236324 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Masaimosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous Sparrow - Kenya S4E9380 (22800574906).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br> [[Ofbyld:Passer rufocinctus -Kenya -female-8.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[Ofbyld:Passer rufocinctus - Kenya Sparrow XC364472.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer rufocinctus |Beskriuwer, jier= [[Gustav Fischer (ontdekkingsreiziger)|Fischer]] & [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1884 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Masaimosk ''' (''Passer rufocinctus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == De Masaimosk is in typyske mosk mei in streke rêch, in grize krún en nekke en in swart plak op it boarst. Yn 'e flecht is dúdlik de oranjereade boppestút te sjen. De skaaien ha in soad fan inoar, mar it mantsje syn boarstplak is mear útsprutsen swart en hy hat mear oranjeread op it gesicht. Beide skaaien ha ljochte eagen, itjinge de soarte ûnderskiedt fan 'e [[savannemosk]] (''Passer shelleyi''). De rop is in fleurich tsjilpen, lykas by oare mosken. == Fersprieding == Masaimosken komme yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] foar en ha in foarkar foar drûge, boskrike savannes en lânbougebieten. De soarte waard earder as in ûndersoarte fan 'e [[rustmosk]] (''Passer motitensis''). Oaren behannelje de Masaimosk tegearre mei de rustmosk as in ûndersoarte fan 'e [[Kordofanmosk]] (''Passer cordofanicus''). Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ûnderferdield wurdt. == Hâlden en dragen == De soarte komt lokaal foar yn drûge savannes mei iepen bosken en akasiabeammen, mar ek yn lânbougebieten en yn doarpen of stêden. De fûgel foerazjearret lykas oare mosken op 'e grûn en yt sied. Oan jonge fûgels fuorje se ek ynsekten. It nêst wurdt troch it mantsje en it wyfke boud en it wyfke leit trije oan fiif aaien. == Status == De soarte is gewoan yn syn ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kenya-sparrow-passer-rufocinctus Birdlife, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/kerspa2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=DBAB527C7B084696 Avibase, oproppen 27 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer rufocinctus|Masaimosk}} }} {{DEFAULTSORT:Masaimosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] sxkahwx3fcmvgmb3rhfnjwkjl26kowz 0 189707 1236292 1217596 2026-07-25T23:34:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236292 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madeirafjoertúfke |Ofbyld = [[Ofbyld:Madeira firecrest.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goudtúfkes]] (''Regulidae'') |Skaai = [[echte goudtúfkes]] (''Regulus'') |Wittenskiplike namme= Regulus satrapa |Beskriuwer, jier= [[Edward Vernon Harcourt|Harcourt]], 1851 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[File:Madeira archipelago.png|250px]]<br><small><center>It Madearafjoertúfke is endemysk op it haadeilân fan 'e Madeara-arsjipel.</center></small> }} It '''Madearafjoertúfke''' of '''Madearafjoertoefke''' (''Regulus madeirensis'') is fûgeltsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte goudtúfkes]] (''Regulus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[goudtúfkes]] (''Regulidae''). Sûnt 2003 waard it Madearafjoertúfke as in aparte soarte behannele. Foar dy tiid waard de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan it gewoane [[fjoertúfke]] beskôge. == Ferskining == Lykas oare goudtúfkes is it in tige lyts fûgeltsje fan likernôch 9 sintimeter lang mei boppe in oliifgrien fearrekleed. Under is it fûgeltsje bêzje. De kroan is lykas it [[fjoertúfke]] ek giel oant oranje, mar hy ferskilt dêrfan troch in folle koarte wynbraustreek, mear swart op 'e wjuk, in mear yntinser goudbrún plak oan 'e side fan 'e nekke en it mantsje hat in doffere oranje kroan. De poatsjes en de snaffel binne langer as by it gewoane fjoertúfke. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Madeira]], dêr se yn ferskillende soarten habitats foarkomme, wêrûnder laurier- en heidebosk, mingde ike- en jeneverbosken en strewellen mei leechgroeiende heide en beamheide. Yn [[akasia]]- en [[eucalyptus]]plantaazjes, dy't in grut part fan 'e endemyske Madeiraanske laurierbosken ferfongen hawwe, is de fûgel in opfallende ôfwêzige. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Regulus madeirensis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|thumb|left|Aaien.]] De briedtiid fan 'e fûgel is yn juny oant july. It nêst is komfoarmich en sit yn in beam. It is net bekend hoefolle aaikes der lein wurde, mar der wurdt oannommen dat it lechsel lytser is as de 7 oant 12 aaien fan it gewoane fjoertúfke. De aaien wurde yn 14,5 oant 16,5 dagen troch it wyfke útbret en de jongen wurdt troch beide âlders fuorre. De fûgel yt liddepoatigen, fral blêdlús, spinnen, motten en rûpen. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is beheind, mar de fûgel is relatyf talryk en de oantallen nimme ta. De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De hiele populaasje wurdt rûsd op 105.000 oant 211.000 folwoeksen fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madeira-firecrest-regulus-madeirensisa BirdLife, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/firecr3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/firecr3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Regulus madeirensis|Madearafjoertúfke}} }} {{DEFAULTSORT:Madearafjoertufke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echt goudtúfke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] gjlmj5fz2ahyrx6j9ahbkqaqa8bclrn 0 189751 1236312 1224311 2026-07-26T00:03:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236312 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = mangrovereager |Ofbyld = [[Ofbyld:Striated Heron (Butorides striata atricapilla) (32896787868), crop.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompreagers]] (''Butorides '') |Wittenskiplike namme= Butorides atricapilla |Beskriuwer, jier= [[Adam Afzelius|Afzelius]], 1804 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Butorides atricapilla map.png|center|250px]] }} De '''mangrovereager''' (''Butorides atricapilla'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reiddompreagers]] (''Butorides '') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). De fûgel komt yn tropyske gebieten fan [[Afrika]] oant de [[Salomonseilannen]] foar. == Ferskining == [[Ofbyld:Striated heron 6082.jpg|thumb|left|Mangrovereager yn Austraalje.]] De 35 oant 48 sm lange fûgel is in frij lytse reager, weaget 130 oant 250 gram en hat in spanwiidte fan 52 oant 60 sm. In folwoeksen fûgel hat in griisblauwe rêch en wjukken en in wite ûnderkant, in swarte mûtse en in donkere streek fan 'e snaffel oant ûnder it each en koarte giele poaten. It fearrekleed is lykwols fariabel, sels binnen de [[ûndersoarte]]n. Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed, mar de twa Australyske ûndersoarten ''B. a. macrorhyncha'' en ''B. a. stagnatilis'' wike ôf mei grize en readbrune foarmen. Jonge fûgels binne brune en ha streken oan 'e ûnderkant. == Taskonomy == De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1804 as ''Ardea atricapilla'' torch de [[Sweden|Sweed]] [[Adam Afzelius]] publisearre. Sûnt de ôfsplitsing fan 'e ''[[Butorides striata]]'' is neffens de prioriteitsregel fan 'e International Code of Zoological Nomenclature ''B. atricapilla'' de wittenskiplike namme foar de mangrovereager dy't yn Afrika en [[Australaazje]] foarkomt. == Fersprieding == De fûgel komt yn tropyske en subtropyske wiete gebieten foar yn in grut part fan Afrika oant yn [[Japan]] en súdlik oant op 'e Salomonseilanden en [[Austraalje]]. Fûgels dy't yn 'e tuskenbeide sône fan East-Aazje briede, trekke winterdeis nei it suden. De fûgels yn 'e tropen binne [[stânfûgel]]s. De fûgel hat in foarkar foar sompen mei in tichte begroeiïng lykas [[mangrove]]s oan 'e kust en tichte sompebosken oan rivieren en marren. Fierder wurde se ek sjoen by kanalen, fivers, sâltflakten, op waad en koraalriffen en yn reid- en gerslân en rysfjilden. De nominaat ''B. atricapilla atricapilla'' komt foar yn Afrika. Yn 'e rest fan it ferspriedingsgebiet komme 19 oare ûndersoarten foar. * ''B. a. atricapilla'': Subsaharaansk Afrika'' * ''B. a. brevipes'' : [[Somaalje]] en de kusten fan 'e [[Reade See]] * ''B. a. rutenbergi'': [[Madagaskar]] en [[Reünion]] * ''B. a. rhizophorae'': de [[Komoaren]] * ''B. a.. crawfordi'': [[Aldabra]] en de Amiranten * ''B. a. degens'': de [[Seysjellen]] * ''B. a. albolimbata'': Chagos-arsjipel yn 'e [[Maldiven]] * ''B. a. spodiogaster'': [[Andamanen]], [[Nikobaren]] en de eilannen by westlik [[Sumatra]] * ''B. a. amurensis'': súdeastlik [[Sibearje]], noardeastlik [[Sina]] en [[Japan]] * ''B. a. actophila'': fan eastlik Sina oant noardlik [[Birma]] en noardlik [[Fjetnam]] * ''B. a. javanica'': fan [[Pakistan]], [[Yndia]], [[Sry Lanka]] oant [[Tailân]], de [[Filipinen]], de [[Grutte Sûnda-eilannen]] en [[Selebes]] * ''B. a. steini'': de [[Lytse Sûnda-eilannen]] * ''B. a. moluccanum'': fan 'e [[Molukken]] * ''B. a. papuensis'': noardwestlik [[Nij-Guineä]] * ''B. a. idenburgi'': noardlik Nij-Guineä * ''B. a. flyensis'': eastlik en súdeastlik Nij-Guineä * ''B. a. macrorhyncha'': eastlik en noardeastlik [[Austraalje]] en [[Nij-Kaledoanje]] * ''B. a. stagnatilis'': noardwestlik en noardlik Sintraal-Austraalje * ''B. a. neef'': [[Tahity]] * ''B. a. solomonensis'': fan [[Lavongai]] nei de [[Salomonseilannen]] en [[Fidzjy]] == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Green-backed heron (Butorides striata atricapilla) juvenile.jpg|thumb|260px|Juvenyl yn Gana.]] Se bouwe harren nêsten yn strûken of beammen of somtiden op 'e grûn, mar meast by wetter. In nêst bestiet út trije oant fiif aaien. It iten fan 'e mangrovereager bestiet út lytse fiskjes, kikkerts en ynsekten, dy't se fange troch ûnferweechlik te wachtsjen oant der in proai foarby komt. == Status == [[BirdLife International]] beskôget de ''Butorides''-soarten als ien soarte en dêrom is de beöardieling fan syn bedrigingsstatus basearre op 'e populaasje as gehiel. It skaai hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is lyts. De wrâldpopulaasje fan it skaai wurdt as stabyl beskôge en soe neffens in rûzing fan 2023 bestean út 173.000 oant 1.500.000 folwoeksen fûgels. It skaai stiet as net bedrige (''Least Concern'', 2022) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-backed-heron-butorides-striata BirdLife, oproppen 2 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/strher1/SG Ebird, oproppen 2 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/strher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Butorides atricapilla|Mangroverager}} }} {{DEFAULTSORT:mangrovereager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddompreager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] s2srfechu7s4oxd2teofmt5o00cjmj2 0 189787 1236287 1217966 2026-07-25T23:31:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236287 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Humblot's Heron - Ankarafantsika - Madagascar (15294585941).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea humbloti |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ardea humbloti map.svg|center|250px]] }} De '''Madagaskarreager''' (''Ardea humbloti'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reagers]] (''Ardea'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). == Ferskining == De 92 oant 100 sintimeter lange fûgel hat in effen griis fearrekleed. De mûtse, wangen en wjukken binne donkerder. De stevige snaffel hat in gielige kleur en ferkleuret yn 'e briedtiid nei oranje. De poaten binne brúngriis oant griisgiel. == Fersprieding == Madagaskarreagers komme binne [[endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]] en libje dêr oan 'e westlike kustgebieten fan it eilân. It habitat bestiet út [[mangrove]]bosken, sâltwettersompen mar ek wol swietwettermarren, rivieren en rysfjilden. Betingsten binne ûndjip helder wetter en de oanwêzigens fan grutte fisken. De fûgel is yn kustgebieten it hiele jier troch te sjen. Bûten de briedtiid kin de fûgel ek mear it lân yn foarkomme. == Ekology == Madagaskarreagers libje meastentiids solitêr, somtiden yn losse groepkes. Oer it briedgedrach is net in soad bekend; de fûgel briedt yn losse koloanjes mei oare reagersoarten. == Status == De madagaskarreager hat in beheind ferspriedingsgebiet en komt yn dat ferspriedingsgebiet net in soad foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt troch [[BirdLife International]] op 1290 oant 1500 folwoeksen fûgels rûsd (2019). It foar de fûgel geskikte leefgebiet wurdt beynfloede troch minsklike aktiviteiten lykas jacht, ûntbosking, fiskerij en lânbou. Dêrom wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige klassifisearre. Mooglik is de populaasje stabiler as yn 'e jierren 1980, doe't de oantallen foars tebekrûnen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-heron-ardea-humbloti BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/humher1/L3099280 Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/humher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea humbloti|Madagaskarreager}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] 0x9oj4fu6fo208qb6kq7qvhvxce8e7u 0 189925 1236284 1218580 2026-07-25T23:30:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236284 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Dimorphic egret (Egretta dimorpha) white and black morph.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (''Egretta'') |Wittenskiplike namme= Egretta dimorpha |Beskriuwer, jier= [[Ernst Hartert|Hartert]], 1914 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Madagaskarzilverreiger''' (''Egretta dimorpha'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). == Ferskining == De soarte stiet bekend om 'e twa ferskillende kleurfoarmen (morfen), dêr't er de spesifike namme oan te tankjen hat. De donkere morf is oer it generaal laaigriis oant swarteftich mei in kontrastearjende wite kin en kiel. Yn 'e flecht is faak in wyt plak by de wjukbôge te sjen. De wite morf is hast folslein wyt en hat in soad fan 'e lytse wite reager (''Egretta garzetta''), mar kin bytiden ek in pear donkere fearren ha. Beide foarmen hat in swarte snaffel, swarte poaten mei giele teannen en in keale hûd tusken de snaffel en it each, dy't bûten de briedtiid giel is mar by de [[balts]] nei read oant djiprôze ferkleuret. {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Dimorphic Egret RWD9.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Dimorphic egret (Egretta dimorpha) white morph.jpg|250x250px]] |- | <center>Grize morf</center> | <center>Wite morf</center> |} == Taksonomy == In soad autoriteiten lykas de IOC World Bird List behannelje de fûgel as in [[ûndersoarte]] (''Egretta garzetta dimorpha'') fan 'e [[lytse wite reager]]. It grutste ferskil is dat de ''dimorpha'' in donkere kleurfoarm hat, wat de gewoane lytse wite reager net hat. Der binne ek taksonomen dy't de fûgel by de [[kustreager]] (''Egret gularis dimorpha'') yndiele fanwegen de oerienkomsten yn 'e donkere kleurfoarm en it habitat yn kustgebieten. == Fersprieding == De soarte komt yn [[East-Afrika]]anske kustgebieten foar en op ferskate eilannen yn 'e [[Yndyske Oseaan]]. It wichtichste leefgebiet is [[Madagaskar]], dêr't se oan'e kust mar ek it lân yn foarkomme. Ek libje se op 'e [[Komoaren]], de [[Seysjellen]] (fral it Aldabra-atol), [[Majot]] en [[Mauritsius]] en fierder oan 'e kustkrite fan fan [[Kenia]] en [[Tanzania]] (ynklusyf de eilannen Sansibar en Pemba) oant yn it noarden fan [[Mozambyk]]. == Status == De Madagaskarkustreger hat gjin beskermingsstatus fan 'e [[IUCN]] om't dy de fûgel as in ûndersoarte fan 'e kustreager beskôget. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/litegr2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 13 febrewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=7C15B36B&sec=summary&ssver=1 Avibase, oproppen 13 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta dimorpha|Madagaskarkustreager}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarkustreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] pr1uq3brj7cjkouo8dqhaek5e3anbdv 0 189979 1236341 1218888 2026-07-26T00:26:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236341 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Meksikaanske reiddomp |Ofbyld = [[Ofbyld:Bare-throated Tiger-Heron (32712098168).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[Amerikaanske tigerreiddompen]] (''Tigrisoma'') |Wittenskiplike namme= Tigrisoma mexicanum |Beskriuwer, jier= [[William Swainson|Swainson]], 1834 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tigrisoma mexicanum map.svg|center|250px]] }} De '''Meksikaanske tigerreiddomp''' (''Tigrisoma mexicanum'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels|reagerfamylje]] (''Ardeidae''). De soarte komt foar yn fochtige leechlângebieten fan [[Meso-Amearika]] oant noardwestlik [[Kolombia]]. It is in skouwe fûgel dy’t benammen by skimerjen en nachts aktyf is en meast solitêr libbet. == Ferskining == [[Ofbyld:Bare-throated Tiger Heron (49789094367).jpg|thumb|left|Fûgel yn it Natsjonaal Park Tortuguero, Kosta Rika.]] De Meksikaanske tigerreiddomp is in middelgrutte reager mei in lichemslingte fan likernôch 71 oant 81 sintimeter. It fearrekleed is oerhearskjend brún en dúdlik streke op 'e hals, boarst, wjukken en rêch, wat de soarte syn namme jûn hat. De kiel en foarhals binne foar in grut part bleat en giel fan kleur, mei in skerpe oergong nei it streke boarst. De kroan is donkerbrún oant swart. De fûgel hat in lange, dolkfoarmige snaffel en relatyf koarte, griiseftige poaten. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar fan súdlik [[Meksiko]] troch [[Sintraal-Amearika]] oant noardwestlik [[Kolombia]]. Yn seldsume gefallen is de Meksikaanske tigerreiddomp bûten it normale ferspriedingsgebiet waarnommen. [[Taksonomy]]sk wurdt de soarte as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge; der binne gjin [[ûndersoarte]]n erkend. == Hâlden en dragen == De Meksikaanske tigerreiddomp bewennet in ferskaat oan wetterhabitats, lykas moerassen, oerstrûpte gebieten, marren en rivieriggen en wurdt út en troch ek oan rotsige kusten oantroffen. Hy foerazjearret meast allinnich en kin lange tiid ûnferweechlik stean, wylst er op in proai wachtet. De soarte is benammen aktyf yn 'e skimer en nachts. It iten bestiet foar it grutste part út fisk, kikkerts, kreeftdieren en ynsekten, mar soms ek út lytse sûchdieren. It briedseizoen ferskilt regionaal: yn [[Panama]] falt dy meastentiids tusken febrewaris en april, yn [[El Salvador]] fan maaie oant augustus en yn [[Kosta Rika]] mooglik it hiele jier troch. In lechsel bestiet út twa oant trije wite aaien mei ljochtgriene spikkels. It nêst, makke fan tûken en blêdmateriaal, wurdt meastentiids yn beammen boud. De briedtiid duorret likernôch 28 oant 30 dagen. == Status == Op 'e [[Reade list]] fan de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] wurdt de Meksikaanske tigerreiddomp klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't oannommen wurdt dat de populaasje lokaal yn oantal ôfnimt, benammen troch habitatferlies, wurdt de delgong net slim genôch beskôge om de soarte as bedrige oan te merken. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bare-throated-tiger-heron-tigrisoma-mexicanum BirdLife, oproppen 17 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/btther1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/whcbit1 Ebird, oproppen, 17 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tigrisoma mexicanum|Meksikaanske tigerreiddomp}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amerikaanske tigerreiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] h6xqc1yswyoxo21x64lx1bkgyijml83 0 190059 1236289 1219147 2026-07-25T23:32:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236289 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarsompereager |Ofbyld = [[Ofbyld:Im WeltVogelPark Walsrode bei Hannover. 2H1A8900WI.jpg|250px]]<br><small>De fûgel mei foar in grut part it briedkleed.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[sompereagers]] (''Ardeola'') |Wittenskiplike namme= Ardeola idae |Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1860 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ardeola idae map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Madagaskarsompereager ''' (''Ardeola idae'') is in bedrige, lytse [[Reagerfûgels|reager]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Reagerfûgels|reagers]] (''Ardeidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Madagascar Squacco Heron - Mara - Kenya(6) (15224926489).jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De Madagaskarsompereager is in lytse, stevige reager fan sa'n 45 oant 45 sintimeter, dy't in grut ferskil sjen lit tusken it briedkleed en it winterkleed. Yn 'e briedtiid (oktober oant maart) wurdt it hiele fearrekleed sniewyt mei lange fearren op 'e kop, hals en it boarst. De snaffel is dan fel blau mei in swarte punt en de poaten wurde rôzeread. De eagen binne giel en de hûd om 'e eagen hinne is blau oant grien. Bûten de briedtiid is de fûgel minder opfallend en liket er op 'e gewoane [[sompereager]] (''Ardeola ralloides''). De kop, hals en rêch binne brún mei donkere en ljochte streken, mar de búk, de sturt en it efterliif bliuwe wyt. De snaffel is dan griengriis mei in swarte punt. De wjukken binne dan lykas yn it briedkleed ek wyt. Jonge fûgels ha in soad fan folwoeksen fûgels bûten it briedseizoen, mar hawwe faak wat mear brún yn de wjukkanten en in snaffel dy't mear nei it oranje giet. == Fersprieding == Madagaskarsompereagers briede yn it noarden en westen fan [[Madagaskar]] en op in beheind oantal eilannen yn 'e [[Yndyske Oseaan]]. De fûgel komt op 'e [[Seysjellen]] op it atol Aldabra foar en yn 'e [[Komoaren]] op it eilân [[Majot]]. Yn 'e Frânske Súdlike Gebieten libbet de fûgel op it eilân [[Europa (eilân)|Europa]]. Bûten it briedseizoen lûkt in grut part fan 'e populaasje nei it fêstelân fan [[East-Afrika]] ([[Kenia]], [[Tanzania]], [[Mozambyk]], [[Súd-Afrika]]). It habitat bestiet út ûndjippe swietwettermarkes, sompen, rysfjilden en oan stadich streamende rivieren mei in soad begroeiïng. == Hâlden en dragen == Bûten de briedtiid is de fûgel meastentiids allinnich. Hy foerazjearret troch deastil te stean of hiel stadich yn ûndjip wetter of oer driuwende planten te trêdzjen. De fûgel is in opportunistyske jager dy't fan alles yt lykas fiskjes, ynsekten, slakken, lytse slangen, hagedissen en gekko's. De fûgel briedt yn koloanjes tegearre mei oare reagers lykas feereagers. It is in skrutene fûgel dy't tige gefoelich is foar fersteuring. == Status == De fûgel stiet as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje is lyts en bestiet út heechút 2.500 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne al 50 jier jimmeroan tebek en yn guon briedgebieten op Madagaskar is de populaasje yn 'e lêste desennia mei mear as 40-50% sakke. Sompen en oare wiete gebieten wurde drûchlein foar lânbou, benammen foar de oanlis fan rysfjilden. Om tefoarren te kommen dat de fûgel útstjert, is der in spesjaal ynternasjonaal aksjeplan en in Nasjonale Strategy foar Madagaskar (2023-2032) opsteld mei as doel in bettere beskerming fan briedgebieten, lykas op it atol Aldabra en it eilân Majot. Yn [[Dútslân]] en de [[Feriene Steaten]] is in reservepopulaasje yn finzenskip foar it gefal dat de fûgel yn it wyld folslein ferdwynt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malagasy-pond-heron-ardeola-idae BirdLife, oproppen 21 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mapher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 21 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/mapher1 Ebird, oproppen, 21 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeola speciosa|Madagaskarsompereager}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskarsompereager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sompereager]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] hoci4lgsraaysllxw09lm52oedvyw87 0 190085 1236313 1219253 2026-07-26T00:03:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236313 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mantsjoerijske woffer |Ofbyld = [[Ofbyld:Botaurus eurhythmus from iNaturalist photo 473364350.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Botaurus eurhythmus |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1873 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ixobrychus eurhythmus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Mantsjoerijske woffer''' (''Botaurus eurhythmus'', synonym: ''Ixobrychus eurhythmus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]]. == Ferskining == De Mantsjoerijske woffer is in lytse reager fan sa'n 33 oant 39 sm lang. Yn it briedkleed hat it mantsje in opfallende kastanjebrune rêch en nekke, wylst it wyfke mear donkerbrún oant rustbrún is mei minder kleurkontrast. Beide seksen ha in ljochtere búk. Yn it winterkleed wurde de kleuren wat doffer en minder kontrastryk; de kastanjebrune toanen by it mantsje kinne minder sterk útkomme. De snaffel is giel oant gielgrien en de poaten binne ek giel. Jongfûgels hawwe in bûnt brunich fearrekleed, dat de fûgels yn it reid in goede kamûflaazje biedt. Der is ek bûten it briedkleed [[Seksuële dimorfy|seksuëel dimorfisme]]: it mantsje is faak wat sterker kleure as it wyfke. == Fersprieding == De Mantsjoerijske woffer briedt yn it easten fan [[Sina]], it súdeasten fan [[Sibearje]], it noarden fan [[Koreä]] en yn [[Japan]]. De oerwinteringsgebieten lizze yn it suden fan Sina en yn [[Tailân]], [[Maleizje]], [[Yndoneezje]] en op 'e [[Filipinen]]. Se komme fral foar yn 'e reidseames en tusken begroeiïng fan wiete gebieten. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Eggs of Botaurus eurhythmus from iNaturalist photo 2695110.jpg|thumb|left|Nêst.]] De fûgel is ier yn 'e moarn en by skimerjûn aktyf. Hy foerazjearret op lytse fisken, kikkerts, kreeften en ynsekten. It nêst wurdt yn it tichte reid op, of tichte by de grûn boud. De trije oant seis aaien wurde yn 16 oant 18 dagen útbret. == Status == Yn it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte ferdwine reid- en wiete gebieten jimmeroan faker om romte te meitsjen foar lânbou en stêdebou. De fûgel is yn guon regio's noch wol te finen, mar net yn grutte oantallen. Se binne net algemien en de fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as gefoelich (''NT'') klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/schrencks-bittern-ixobrychus-eurhythmus BirdLife, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/schbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/schbit1/L1403135 Ebird, oproppen, 23 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Botaurus eurhythmus|Mantsjoerijske woffer}} }} {{DEFAULTSORT:Mantsjoerijske woffer}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] ms21i5vrf44377b7xfe73ogn0m4rwv0 0 190211 1236295 1219878 2026-07-25T23:39:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236295 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maguari-earrebarre |Ofbyld = [[Ofbyld:Maguari no Parque Nacional da Lagoa do Peixe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') |Famylje = [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') |Skaai = [[earrebarren]] (''Ciconia'') |Wittenskiplike namme= Ciconia maguari |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Ciconia maguari map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#87aade}} net-briedfûgel }} De '''Maguari-earrebarre''' (''Ciconia maguari'') is in grutte Súd-Amerikaanske earrebarre út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae''). == Ferskining == De Maguari-earrebarre wurdt likernôch 97 oant 120 sm heech en kriget in spanwiidte tusken de 155 en 180 sintimeter. It fearrekleed is foar it grutste part wyt mei swarte slachpinnen oan 'e wjukken. Om 'e eagen hinne is de hûd bleat en read fan kleur. De eagen binne ljochtgiel en de snaffel is blau-griis oan 'e basis en wurdt nei de punt ta donkerder. De poaten binne fel read en de koarte sturt is swart. == Fersprieding == [[Ofbyld:Ciconia maguari San Miguel del Monte.jpg|thumb|left|Fûgel yn Argentynje.]] De fûgel komt eastlik fan 'e [[Andes]] foar yn grutte dielen fan [[Súd-Amearika]] ([[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en [[Fenezuëla]] oant [[Suriname]]) foar en hâldt fan iepen lânskippen lykas sompen, wiete gerslân en ûnderstrûpt lân. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. == Hâlden en dragen == Maguari-earrebarren frette sa'n bytsje alles wat se yn it wetter fine kinne: kikkerts, fisken, iel, slangen en wetterynsekten. Ek pakke se lytse [[kjifdieren]]. Oars as oare earrebarren boud de fûgel syn nêst op 'e grûn tusken reid of heech gers of yn lege strûken. De fûgels binne sosjaal en briede faak yn lytse koloanjes. Der wurde trochstrings twa aaien lein, dy't yn in moanne tiid útbret wurde. == Status == De populaasje liket oer it generaal stabyl en de fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet yn Súd-Amearika. Der binne lykwols bedrigingen lykas habitatferlies, it brûken fan bestridingsmiddelen en yn 'e Llanos yn Fenezuëla is der in delgong waarnommen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykwols as net bedrige (''LC''). Organisaasjes lykas [[BirdLife International]] wurkje mei lokale boeren gear om wiete gebieten te sparjen en der wurde keunstmjittige platfoarms set op plakken dêr't it hege gers ferdwûn is, sadat fee de aaien net stikken wâdzje. == Namme == De namme komt út de [[Tûpy (folk)|Tûpy]]-talen (praat troch lânseigen folken yn ûnder oaren Brazylje en Paraguay). Yn dy talen ferwiist de namme spesifyk nei dizze earrebarre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/maguari-stork-ciconia-maguari BirdLife, oproppen 1 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magsto1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/magsto1/VE-S, eBird, oproppen 1 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ciconia maguari}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Earrebarre]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] ogtuplzjqcg9katec1rudumylq9t9vl 0 190254 1236303 1219915 2026-07-25T23:45:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236303 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maleiske nimmersêd |Ofbyld = [[Ofbyld:Mycteria cinerea, Singapore 4.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') |Famylje = [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') |Skaai = [[kealkopearrebarren]] (''Mycteria'') |Wittenskiplike namme= Mycteria cinerea |Beskriuwer, jier= [[Thomas Stamford Raffles|Raffles]], 1822 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Milkystorkrange.png|250px]] }} De '''Maleiske nimmersêd''' of '''Maleiske nintersêd''' (''Mycteria cinerea'') is in tige seldsume [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e kealkopearrebarren (''Mycteria'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae''). == Ferskining == De Maleiske nimmersêd hat in lingte fan likernôch 91 oant 100 sintimeter. It fearrekleed is oer it algemien wyt, mar de snaffel is gieleftich oant griis en de hûd fan it fearreleaze gesichtsmasker is ljochtrôze oant donkerread. Oars as de [[Yndyske nimmersêd]] hat de Maleiske nimmersêd gjin swarte bân oer it boarst en is er dêr hielendal wyt. De poaten binne faak griis-rôze. Krekt lykas by de oare nimmersêden binne de slachpinnen en de sturt swart, wat benammen yn 'e flecht goed te sjen is. Jonge fûgels binne, krekt lykas by de oare soarten, earst brún-griis fan kleur. Yn [[Singapoer]] wurde somtiden fûgels sjoen mei in ûndúdlike bân oer it boarst; dat binne hast altyd [[Hybride (biology)|krusing]]en (hibriden) tusken de Maleiske en de Yndyske nimmersêd. == Fersprieding == Oars as de Afrikaanske soarte komt de Maleiske nimmersêd foar yn [[Súdeast-Aazje]]. It ferspriedingsgebiet is beheind ta de kustgebieten fan [[Kambodja]], it suden fan [[Fjetnam]], [[Maleizje]] en de eilannen [[Sumatra]], [[Java]] en [[Selebes]] yn [[Yndoneezje]]. De fûgel is in echte kustbewenner en hat in foarkar foar mangrovebosken, waadgebieten en sâltwettersompen. Se wurde mar selden djip ynlânsk sjoen. == Ekology en libbenswize == De Maleiske nimmersêd jaget op 'e selde manier as de oare soarten yn it skaai: troch te wâdzjen yn it ûndjippe wetter en mei de snaffel op 'e taast te fangen. Syn dieet bestiet benammen út fisken, krabben en oare wetterbisten dy't yn 'e mangroves en op 'e dridze libje. Se briede yn koloanjes yn 'e beammen, faak yn 'e mangroves. It briedseizoen is sterk ôfhinklik fan 'e moesson en de beskikberens fan fretten. De nêsten wurde boud fan tûken en de fûgels binne tige gefoelich foar fersteuring by it brieden. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. Der wurdt rûsd dat de wrâldpopulaasje út mar 600 oant 1800 fûgels bestiet en tocht wurdt dat de oantallen tebekrinne. De grutste bedriging fan 'e fûgel is it ferlies fan geskikt habitat: mangrovebosken wurde op grutte skaal fernield foar de oanlis fan garnalekwekerijen en lânbou. Dêrnjonken wurdt der op 'e fûgels jage en wurde aaien út 'e nêsten sammele. De wichtichste bolwurken lizze hjoed-de-dei op 'e eilannen Sumatra en Java yn Yndoneezje. Yn Singapoer en Maleizje binne fokprogramma's foar de fûgel. It slagget wol om de fûgels te fokken, mar in soarch bliuwt dat it habitat fan 'e fûgel ferdwynt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/milky-stork-mycteria-cinerea BirdLife, oproppen 3 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/milsto1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/milsto1/MY eBird, oproppen 3 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mycteria cinerea|''Mycteria cinerea''}} }} {{DEFAULTSORT:Maleiske nimmersed}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kealkopearrebarre]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] tsmvyxihgqi3tq1c8cnjb1k3wizfoct 0 190716 1236327 1221824 2026-07-26T00:17:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236327 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maskeramarant |Ofbyld = [[Ofbyld:Lagonosticta larvata.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[amaranten]] (''Lagonosticta'') |Wittenskiplike namme= Lagonosticta larvata |Beskriuwer, jier= [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''maskeramarant''' (''Lagonosticta larvata'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De soarte ûnderskiedt him fan oare amaranten troch it karakteristike masker fan it mantsje. == Ferskining == De maskeramarant wurdt likernôch 10 sm lang en 8 oant 12 gram swier. It mantsje is maklik te werkennen oan syn swarte gesicht en kiel, dat skerp ôfstekt tsjin it wynreade boarst en de griisbrune rêch. De snaffel is blaugriis. It wyfke mist it swarte masker; hja is oer it algemien griisbrún mei in readige gloed op 'e stút en bytiden wat rôze op it boarst. De poatsjes binne blaugriis en it each is donkerbrún en hat in blaugrize eachring. Beide skaaien hawwe lytse wite stipkes op 'e flanken. == Fersprieding en systematyk == De fûgel libbet op savannes en iepen boskgebieten fan 'e [[Sahel]]sône, fan [[West-Afrika]] oant [[East-Afrika]]. Oer de taksonomy fan 'e fûgel bestiet ferskil fan miening tusken de ferskate autoriteiten. Yn 'e yndieling fan 'e [[IOC World Bird List]] en [[Birds of the World]] wurdt de maskeramarant as ien soarte behannele mei trije [[ûndersoarte]]n: *''L. l. larvata'': eastlik Sûdan oant [[Etioopje]]. *''L. l. nigricollis'': fan sintraal en súdlik Maly oant [[Sûdan]] en Uganda. *''L. l. vinacea'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant westlik [[Malawy]]. Oare autoriteiten lykas [[BirdLife International]] (en dêrmei [[IUCN]]) behannelje de trije groepen as aparte soarten op basis fan 'e ferskillen yn it fearrekleed en de sang. Yn dy yndieling wurdt de wittenskiplike namme ''Lagonosticta larvata'' allinnich brûkt foar de eastlike fariant. == Hâlden en dragen == Maskeramaranten wurde faak sjoen yn lytse keppels, soms tegearre mei oare prachtfinken. Se sykje op 'e grûn nei lyts sied en ynsekten. It briedgedrach is ferlykber mei dat fan oare amaranten; se bouwe in koepelfoarmich nêst fan gers en beklaaie dat mei fearkes. == Status == De maskeramarant hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is net yn gefaar. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as 'net bedrige' (Least Concern). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is foaral de ûndersoarte ''vinacea'' bekend ûnder de namme wyndrúfamarant. It binne gjin maklike fûgels om mei te fokken, om't se yn 'e briedtiid ferlet hawwe fan in soad libbene ynsekten en in rêstich, goed beplante omjouwing. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-firefinch-lagonosticta-larvata BirdLife International (''larvata''), oproppen 24 maart 2026.] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-firefinch-lagonosticta-nigricollis Birdlife International (''nigricollis''), oproppen 24 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/bkffir1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkffir1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lagonosticta larvata|Maskeramarant}} }} {{DEFAULTSORT:Maskeramarant}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amarant (fûgelskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] g5sucyjew795rxsowjxwxd6vp7q4bcr 0 191560 1236288 1229241 2026-07-25T23:32:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236288 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskarslange-earn |Ofbyld = [[Ofbyld:Eutriorchis astur.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Underfamylje = [[slange-earnen]] (''Circaetinae'') |Skaai = [[Madagaskarslange-earnen]] (''Eutriorchis'') |Wittenskiplike namme= Eutriorchis astur |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1875 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Madagaskarslange-earn''' (''Eutriorchis astur'') is in middelgrutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Hoewol’t de soarte tradisjoneel as in soarte fan hauk klassifisearre waard, suggerearret genetysk ûndersyk in nauwe besibbing oan 'e [[slange-earnen]] (''Circaetinae''), wylst de krekte [[Taksonomy|taksonomyske]] posysje noch hieltyd net folslein dúdlik is. It is de iennichste soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e Madagaskarslange-earnen (''Eutriorchis''). == Beskriuwing == De Madagaskarslange-earn is likernôch 57 oant 66 cm lang en hat in wjukspanne fan 90 oant 110 sm. Hy hat in hiele opfallende bou mei koarte, rûne wjukken en in tige lange, rûne sturt. Dit is in oanpassing oan it libben yn it tichte reinwâld, wêrtroch't er goed tusken de beammen troch fleane kin. It fearrekleed is oan 'e boppekant donkergriis oant brún, wylst de ûnderkant fan it lichem, de kiel en it boarst mei fine, donkere dwersstreken op in ljochte eftergrûn tekene is. De eagen binne opfallend giel en de snaffel is krêftich mei in skerpe heak. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Madagaskar]]. De fûgel libbet allinnich yn 'e tichte reinwâlden yn it noardeasten en it easten fan it eilân. Hy wurdt komselden sjoen om't er him ophâldt yn it tichte beamtegrien fan it bosk en hast nea boppe de beamtoppen útfljocht. == Ekology en gedrach == Sa't de namme al seit, bestiet in grut part fan it dieet fan dizze earn út [[slangen]], [[hagedissen]] en lytse [[wringedieren]]. Hy jaget fan in sitplak yn 'e middelste laach fan it wâld, wêrby't er syn proai mei de krêftige klauwen fan 'e tûken of fan 'e grûn grypt. Fanwegen de seldsumheid fan 'e fûgel waard it earste nêst pas yn 1997 wittenskiplik beskreaun. == Status == De Madagaskarslange-earn hat de status '''bedrige''' op 'e [[Reade List fan de IUCN]]. Tusken 1930 en 1990 wienen der gjin befêstige waarnimmings mear, wêrtroch't der tocht waard dat de soarte útstoarn wie. Yn 1993 trof in team fan ûndersikers fan 'e organisaasje The Peregrine Fund, ûnder lieding fan de biolooch Lily-Arison Rene de Roland, in fûgel oan yn it [[Ambatovakyreservaat]], yn it noardeasten fan Madagaskar dy't hja ynearsten net thúsbringe koene. Nei bestudearring fan âlde museumeksimplaren koene hja de soarte as ''Eutriorchis astur'' identifisearje. Yn novimber 1997 fûn in team fan Russell Thorstrom foar it earst yn 'e skiednis in beset nêst op it [[Nasjonaal park Masoala| Masoalaskiereilân]]. It die doe bliken hoe't it koe dat de fûgel sa lang net mear sjoen waard: oars as de measte rôffûgels sirkelt de Madagaskarslange-earn hast nea heech yn 'e loft, hy jaget yn it tichte blêdetek en kin hiel lang op ien plak stil sitte te wachtsjen op in proai, wat him hast ûnsichtber makket foar ûndersikers op 'e grûn. De grutste bedriging foar it fuortbestean fan dizze earn is de grutskalige [[ûntbosking]] op Madagaskar, wêrtroch't it spesifike leefgebiet fan 'e fûgel stadichoan ferdwynt. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-serpent-eagle-eutriorchis-astur BirdLife International, oproppen op 3 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/maseag1/cur/introduction Bird of the World, oproppen op 3 maaie 2026.] {{reflist}} * [https://ebird.org/species/maseag1?siteLanguage=pt_BR eBird, oproppen op 3 maaie 2026.] ---- {{Commonscat|Eutriorchis astur}} }} [[Kategory:Madagaskarslange-earn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] ah547b4hb2l9tka2qtwvwettrha7vkh 0 192192 1236316 1231024 2026-07-26T00:07:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1236316 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Maorywaaiersturt |Ofbyld = [[Ofbyld:Fantail perched on tree fern frond.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:South-island-fantail.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[waaiersturten]] (''Rhipiduridae'') |Skaai = [[echte waaiersturten]] (''Rhipidura'') |Wittenskiplike namme= Rhipidura fuliginosa |Beskriuwer, jier= ([[Anders Sparrman|Sparrman]], 1787) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Maorywaaiersturt''' (''Rhipidura fuliginosa'') is in [[sjongfûgel]] út de [[famylje]] fan 'e [[waaiersturten]] (''Rhipiduridae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] fan [[Nij-Seelân]]. De Maory-namme is ''Pīwakawaka''. == Taksonomy == Dizze soarte is ôfsplitst fan 'e grize waaiersturt. Neffens de regels fan de [[soölogy]]ske nomenklatuer behâldt dizze soarte de wittenskiplike namme ''Rhipidura fuliginosa''. Dêrtroch liket it as is de grize waaiersturt – dy't no de wittenskiplike namme ''Rhipidura albiscapa'' kriget – derfan ôfsplitst. De grize waaiersturt komt foar yn [[Austraalje]] en op [[Nij-Kaledoanje]]. == Skaaimerken == De fûgel hat in grize oant griisbrune rêch en it boarst en de búk binne gieloranje fan kleur mei in swarte bân oer it boarst ûnder de wite hals. De fûgel hat wite streekjes boppe de eagen en - ôfhinklik fan 'e ûndersoarte - folslein wite sturtfearren of sturtfearren mei wite bûtenkanten,. [[Ofbyld:DSC 8500 (10740935166).jpg|thumb|left|In swarte morf]] De fûgel is 14 oant 17 sm lang, wêrfan't de helte út de sturtfearren bestiet. De bûtenste sturtfearren binne ljocht en de binnenste binne donker fan kleur, wat goed te sjen is as de fûgel syn sturt útteard as in waaier. Der is ek in swarte morf, dy't 4% fan 'e Maorywaaiersturten op it Sudereilân útmakket en minder as 1% op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]], mar net foarkomt op 'e [[Chathameilannen]]. De swarte morf is folslein donker fan kleur en hat gjin wite markearrings, útsein in wyt plakje efter de eagen. Jonge fûgels misse dúdlike kleurmarkearings en ha in mear bruneftich liche. == Fersprieding en ûndersoarten == Oarspronklik libbe de foar Nij-Seelân endemyske fûgel yn in lânskip mei iepen bosk en strûken, mar hjoed-de-dei komt de fûgel ek by minsken foar yn parken, op ikkers en yn tunen. De soarte is te finen fan leechlân oant de sniegrins. De Maorywaaiersturt telt fjouwer [[ûndersoarte]]n, wêrfan't ien útstoarn is: * ''R. f. fuliginosa'': [[Stewarteilân]] en [[Sudereilân]]. * ''R. f. placabilis'': [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]. * ''R. f. penita'': [[Chathameilannen]]. * † ''R. f. cervina'' [[Lord Howe-eilân]] (útstoarn). === ''R. f. cervina'' === Yn juny 1918 rûn 'e SS Makambo, in Britsk hannelsskip, oan 'e grûn by Lord Howe-eilân. It skip waard reparearre mar ûndertusken wienen der [[Swarte rôt|swarte rotten]] (''Rattus rattus'') fan skip gien. Yn in pear jier tiid eksplodearre de rottepopulaasje op it lytse eilân. Om't de fûgels dêr tûzenen jierren sûnder lânsûchdieren libbe hienen, kenden se it gefaar fan rotten net. De rotten frieten de briedende fûgels, de aaien en de piken. Tagelyk mei de R. f. cervina stoaren noch fjouwer oare unike fûgelsoarten op it eilân út. == Iten == De Maorywaaiersturt yt in breed skala oan ynsekten. De fûgel brûkt syn brede sturtfearren om fluch yn 'e loft te manûvrearjen as er op ynsekten jaget. Soms hingje se op 'e kop oan tûken om by ynsekten oan 'e ûnderkant fan blêden te kommen. == Status == De grutte fan de populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt beskreaun as algemien oant lokaal tige talryk. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-zealand-fantail-rhipidura-fuliginosa BirdLife, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/nezfan1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/nezfan1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhipidura fuliginosa|Maorywaaiersturt}} }} {{DEFAULTSORT:Maorywaaiersturt}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte waaiersturt]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] 8avulw62a9u3vxkuferum9vv07amra0 0 192843 1236228 1236131 2026-07-25T15:42:48Z FreyaSport 40716 20ste etappe 1236228 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 20st | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Jasper Philipsen]] |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{ECU}} [[Richard Carapaz]] |- | 19 | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{ECU}} [[Richard Carapaz]] |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="17" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="17" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="15" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="13" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFFFF" | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{USA}}<br>[[Quinn Simmons]] |- !16e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | ''Net útrikt'' |- !17e | {{BEL}}<br>[[Jasper Philipsen]] | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] |- !18e | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !19e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFABBB" |{{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !20ste | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{USA}}<br>[[Sepp Kuss]] |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] dvpjaahe18itw69d78hinkci5264tlp 1236230 1236228 2026-07-25T17:19:25Z Drewes 2754 /* Etappe-oersjochParcours 2026 op Letour.fr */ 1236230 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 20st | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer, yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Jasper Philipsen]] |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{ECU}} [[Richard Carapaz]] |- | 19 | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{ECU}} [[Richard Carapaz]] |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="17" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="17" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="15" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="13" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFFFF" | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{USA}}<br>[[Quinn Simmons]] |- !16e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | ''Net útrikt'' |- !17e | {{BEL}}<br>[[Jasper Philipsen]] | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] |- !18e | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !19e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFABBB" |{{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !20ste | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] | {{USA}}<br>[[Sepp Kuss]] |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] gawvtpey4rmyzxdbg25q4og5c06ojha 0 193110 1236259 1236209 2026-07-25T20:32:29Z RomkeHoekstra 10582 1236259 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Great crested grebe 2025 10 16 05.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme4 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson5 = [[boppeskift]]: | namme5 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') | takson7 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme7 = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') | takson8 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme8 = '''dûkers''' (''Podiceps'') | beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1787 }} De '''dûkers''' (''Podiceps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan wetterfûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarten út it skaai komme foar op swietwettermarren en sompen oer de hiele wrâld, al libje se bûten de briedtiid somtiden ek oan kusten. De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]] '('Podiceps cristatus''). == Skaaimerken == Dûkers binne opfallende middelgrutte wetterfûgels. Se hawwe in krêftige, spitse snaffel, in frij lange hals en poaten dy't hielendal efteroan it lichem sitte. Dat makket harren treflike swimmers en dûkers, mar op it lân binne se hast net te sjen en wat knoffelich. Yn 'e briedtiid hawwe folwoeksen fûgels faak in prachtich en opfallend fearrekleed mei túfkes, kraachjes of fearretekenings op 'e kop. Harren dieet bestiet hast folslein út dierlik iten lykas fiskjes, dy't se dûkend fange. == Soarten == It skaai telt ferskate libbene soarten, wêrûnder in pear dy't ek yn Fryslân foarkomme. De Andesdûker is in fûgel dy't yn 1977 foar it lêst waarnommen is en hjoed-de-dei as útstoarn beskôge wurdt. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | — || † [[Andesdûker]] || ''Podiceps andinus'' || Kolombia (útstoarn). || [[Ofbyld:IUCN-EX.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/colombian-grebe-podiceps-andinus ''Podiceps andinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|120px]] || [[Grutte dûker]] || ''Podiceps major'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major ''Podiceps major'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Crested Grebe 2026 03 23 02.jpg|120px]] || [[Hjerringslynder]] || ''Podiceps cristatus'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Oseaanje. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-crested-grebe-podiceps-cristatus ''Podiceps cristatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Macá tobiano sobre vinagrilla en lago de la patagonia Argentina.jpg|120px]] || [[Patagonyske dûker]] || ''Podiceps gallardoi'' || Súdlik Súd-Amearika (Patagoanje). || [[Ofbyld:IUCN-CR.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi ''Podiceps gallardoi'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|120px]] || [[Pûnadûker]] || ''Podiceps taczanowskii'' || Perû (Junínmar). || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii ''Podiceps taczanowskii'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps grisegena (32852498153).jpg|120px]] || [[Readhalsdûker]] || ''Podiceps grisegena'' || Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-grebe-podiceps-grisegena ''Podiceps grisegena'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps occipitalis juninensis 239363255.jpg|120px]] || [[Sulverdûker]] || ''Podiceps occipitalis'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silvery-grebe-podiceps-occipitalis ''Podiceps occipitalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|120px]] || [[Swarthalsdûker]] || ''Podiceps nigricollis'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Noard- en Midden-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-necked-grebe-podiceps-nigricollis ''Podiceps nigricollis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Slavonian Grebe (Podiceps auritus).jpg|120px]] || [[Toefdûker]] || ''Podiceps auritus'' || Noardlik Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus ''Podiceps auritus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Podiceps|Dûkers}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûker| ]] h7jqsdprpp21wjg2bk681er167j42f4 1236268 1236259 2026-07-25T23:04:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Soarten */ kt 1236268 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Great crested grebe 2025 10 16 05.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme4 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson5 = [[boppeskift]]: | namme5 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') | takson7 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme7 = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') | takson8 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme8 = '''dûkers''' (''Podiceps'') | beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1787 }} De '''dûkers''' (''Podiceps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan wetterfûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarten út it skaai komme foar op swietwettermarren en sompen oer de hiele wrâld, al libje se bûten de briedtiid somtiden ek oan kusten. De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]] '('Podiceps cristatus''). == Skaaimerken == Dûkers binne opfallende middelgrutte wetterfûgels. Se hawwe in krêftige, spitse snaffel, in frij lange hals en poaten dy't hielendal efteroan it lichem sitte. Dat makket harren treflike swimmers en dûkers, mar op it lân binne se hast net te sjen en wat knoffelich. Yn 'e briedtiid hawwe folwoeksen fûgels faak in prachtich en opfallend fearrekleed mei túfkes, kraachjes of fearretekenings op 'e kop. Harren dieet bestiet hast folslein út dierlik iten lykas fiskjes, dy't se dûkend fange. == Soarten == It skaai telt ferskate libbene soarten, wêrûnder in pear dy't ek yn Fryslân foarkomme. De Andesdûker is in fûgel dy't yn 1977 foar it lêst waarnommen is en hjoed-de-dei as útstoarn beskôge wurdt. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | — || † [[Andesdûker]] || ''Podiceps andinus'' || Kolombia (útstoarn). || [[Ofbyld:IUCN-EX.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/colombian-grebe-podiceps-andinus ''Podiceps andinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|120px]] || [[Grutte dûker]] || ''Podiceps major'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major ''Podiceps major'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Crested Grebe 2026 03 23 02.jpg|120px]] || [[Hjerringslynder]] || ''Podiceps cristatus'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Oseaanje. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-crested-grebe-podiceps-cristatus ''Podiceps cristatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Macá tobiano sobre vinagrilla en lago de la patagonia Argentina.jpg|120px]] || [[Patagonyske dûker]] || ''Podiceps gallardoi'' || Súdlik Súd-Amearika (Patagoanje). || [[Ofbyld:IUCN-CR.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi ''Podiceps gallardoi'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|120px]] || [[Pûnadûker]] || ''Podiceps taczanowskii'' || Perû (Junínmar). || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii ''Podiceps taczanowskii'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps grisegena (32852498153).jpg|120px]] || [[Readhalsdûker]] || ''Podiceps grisegena'' || Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-grebe-podiceps-grisegena ''Podiceps grisegena'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps occipitalis juninensis 239363255.jpg|120px]] || [[Sulverdûker]] || ''Podiceps occipitalis'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silvery-grebe-podiceps-occipitalis ''Podiceps occipitalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|120px]] || [[Swarthalsdûker]] || ''Podiceps nigricollis'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Noard- en Midden-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-necked-grebe-podiceps-nigricollis ''Podiceps nigricollis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Slavonian Grebe (Podiceps auritus).jpg|120px]] || [[Toefdûker]] || ''Podiceps auritus'' || Noardlik Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus ''Podiceps auritus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Podiceps|Dûkers}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûker| ]] [[Kategory:Dûkerfûgel]] l9leljrdnvruz8kp4asj8uou0vey7r1 1236278 1236268 2026-07-25T23:16:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Patagonysk --> Patagoanysk 1236278 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Great crested grebe 2025 10 16 05.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme4 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson5 = [[boppeskift]]: | namme5 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') | takson7 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme7 = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') | takson8 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme8 = '''dûkers''' (''Podiceps'') | beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1787 }} De '''dûkers''' (''Podiceps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan wetterfûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarten út it skaai komme foar op swietwettermarren en sompen oer de hiele wrâld, al libje se bûten de briedtiid somtiden ek oan kusten. De [[typesoarte]] is de [[hjerringslynder]] '('Podiceps cristatus''). == Skaaimerken == Dûkers binne opfallende middelgrutte wetterfûgels. Se hawwe in krêftige, spitse snaffel, in frij lange hals en poaten dy't hielendal efteroan it lichem sitte. Dat makket harren treflike swimmers en dûkers, mar op it lân binne se hast net te sjen en wat knoffelich. Yn 'e briedtiid hawwe folwoeksen fûgels faak in prachtich en opfallend fearrekleed mei túfkes, kraachjes of fearretekenings op 'e kop. Harren dieet bestiet hast folslein út dierlik iten lykas fiskjes, dy't se dûkend fange. == Soarten == It skaai telt ferskate libbene soarten, wêrûnder in pear dy't ek yn Fryslân foarkomme. De Andesdûker is in fûgel dy't yn 1977 foar it lêst waarnommen is en hjoed-de-dei as útstoarn beskôge wurdt. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | — || † [[Andesdûker]] || ''Podiceps andinus'' || Kolombia (útstoarn). || [[Ofbyld:IUCN-EX.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/colombian-grebe-podiceps-andinus ''Podiceps andinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|120px]] || [[Grutte dûker]] || ''Podiceps major'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major ''Podiceps major'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Crested Grebe 2026 03 23 02.jpg|120px]] || [[Hjerringslynder]] || ''Podiceps cristatus'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Oseaanje. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-crested-grebe-podiceps-cristatus ''Podiceps cristatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Macá tobiano sobre vinagrilla en lago de la patagonia Argentina.jpg|120px]] || [[Patagoanyske dûker]] || ''Podiceps gallardoi'' || Súdlik Súd-Amearika (Patagoanje). || [[Ofbyld:IUCN-CR.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi ''Podiceps gallardoi'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|120px]] || [[Pûnadûker]] || ''Podiceps taczanowskii'' || Perû (Junínmar). || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii ''Podiceps taczanowskii'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps grisegena (32852498153).jpg|120px]] || [[Readhalsdûker]] || ''Podiceps grisegena'' || Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-grebe-podiceps-grisegena ''Podiceps grisegena'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Podiceps occipitalis juninensis 239363255.jpg|120px]] || [[Sulverdûker]] || ''Podiceps occipitalis'' || Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/silvery-grebe-podiceps-occipitalis ''Podiceps occipitalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|120px]] || [[Swarthalsdûker]] || ''Podiceps nigricollis'' || Jeropa, Aazje, Afrika en Noard- en Midden-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-necked-grebe-podiceps-nigricollis ''Podiceps nigricollis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Slavonian Grebe (Podiceps auritus).jpg|120px]] || [[Toefdûker]] || ''Podiceps auritus'' || Noardlik Jeropa, Aazje en Noard-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus ''Podiceps auritus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Podiceps|Dûkers}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûker| ]] [[Kategory:Dûkerfûgel]] jvvxf5258aw1o7k6zc3x5b18d5k9z2z 14 193111 1236271 1236210 2026-07-25T23:07:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort 1236271 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Podiceps|Dûkers}} {{DEFAULTSORT:Duker}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûkerfûgel]] 24gjcs8yy4ohs3gccu2abkijj2o0q6u 0 193112 1236258 1236219 2026-07-25T20:31:44Z RomkeHoekstra 10582 1236258 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = pûnadûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii |Beskriuwer, jier= [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Stolzmann]], 1894 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = [[File:Podiceps taczanowskii map.svg|center|250px]] }} De '''pûnadûker''' (''Podiceps taczanowskii'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] en komt allinnich foar op 'e heechlânmar [[Junínmar|Junín]] yn 'e [[Perû|Perûviaanske]] [[Andes]]. De fûgel is folslein ferleard om te fleanen en heart ta de meast bedrige fûgelsoarten fan 'e wrâld. == Uterlik == De pûnadûker is in slanke, net-fleanende dûker mei in lingte fan likernôch 35 sintimeter. Hy hat in lange hals en in opfallend spitse kop. De foarkant fan 'e kop en de earfearkes binne donkergriis, wylst de efterkant fan 'e hals, de krún en de boppekant fan 'e nekke swart-griis binne. De boppekant fan it lichem is hielendal swart-griis, wylst de ûnderkant wyt is mei roetplakken op 'e flanken. De snaffel is smel en griis, de eagen binne read en de poaten hawwe in gielbrune kleur. == Fersprieding == De fûgel komt allinnich foar yn 'e Junínmar yn 'e Perûviaanske Andes, op in hichte fan wol 4.080 meter boppe de seespegel. Hjoed-de-dei is de folsleine populaasje foaral beheind ta it súdlike diel fan 'e mar. == Ekology == De pûnadûker libbet op 'e ûndjippe, mar grutte Junínmar dy't troch reidlân omseame wurdt. De fûgels sykje har iten op iepen wetter: tichteby de wâl yn 'e briedtiid (novimber oant maart) en fierder op 'e mar yn 'e rest fan it jier. It dieet bestiet foar it grutste part út fiskjes fan it skaai ''Orestias'', oanfolle mei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes en har larven. It nêst wurdt boud fan reid en driuwt yn it wetter. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien. == Namme == De wittenskiplike soartenamme ''taczanowskii'' is in earbetoan oan de Poalske [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] (1819–1890). == Status == Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de fûgel noch algemien, mar troch miljeufersmoarging, wetterkrêftprojekten en ekstreme fluktuaasjes yn 'e wetterstân binne de oantallen dramatysk tebekrûn. Tsjintwurdich bestiet de populaasje út mar in pear hûndert folwoeksen fûgels. Om dizze reden is de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as sterk bedrige (''Endangered''). De Junínmar is oanwiisd as in beskerme natuerreservaat (it Reserva Nacional de Junín) en hat de status fan somplân fan ynternasjonaal belang. De lokale mynbou en agraryske aktiviteiten bedrigen de wetterkwaliteit en der binne no projekten opset om it ôffalwetter better te suverjen. De reidseames fan 'e mar binne foar de fûgel fan grut belang om't se dêr harren nêsten bouwe. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jungre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/jungre1/CA-NL eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps taczanowskii}} }} {{DEFAULTSORT:Punaduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 5e2b6204fnoygo4ujvs17xpi3mceyhc 1236260 1236258 2026-07-25T20:33:07Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Punadûker]] omneamd ta [[Pûnadûker]] 1236258 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = pûnadûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii |Beskriuwer, jier= [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Stolzmann]], 1894 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = [[File:Podiceps taczanowskii map.svg|center|250px]] }} De '''pûnadûker''' (''Podiceps taczanowskii'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] en komt allinnich foar op 'e heechlânmar [[Junínmar|Junín]] yn 'e [[Perû|Perûviaanske]] [[Andes]]. De fûgel is folslein ferleard om te fleanen en heart ta de meast bedrige fûgelsoarten fan 'e wrâld. == Uterlik == De pûnadûker is in slanke, net-fleanende dûker mei in lingte fan likernôch 35 sintimeter. Hy hat in lange hals en in opfallend spitse kop. De foarkant fan 'e kop en de earfearkes binne donkergriis, wylst de efterkant fan 'e hals, de krún en de boppekant fan 'e nekke swart-griis binne. De boppekant fan it lichem is hielendal swart-griis, wylst de ûnderkant wyt is mei roetplakken op 'e flanken. De snaffel is smel en griis, de eagen binne read en de poaten hawwe in gielbrune kleur. == Fersprieding == De fûgel komt allinnich foar yn 'e Junínmar yn 'e Perûviaanske Andes, op in hichte fan wol 4.080 meter boppe de seespegel. Hjoed-de-dei is de folsleine populaasje foaral beheind ta it súdlike diel fan 'e mar. == Ekology == De pûnadûker libbet op 'e ûndjippe, mar grutte Junínmar dy't troch reidlân omseame wurdt. De fûgels sykje har iten op iepen wetter: tichteby de wâl yn 'e briedtiid (novimber oant maart) en fierder op 'e mar yn 'e rest fan it jier. It dieet bestiet foar it grutste part út fiskjes fan it skaai ''Orestias'', oanfolle mei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes en har larven. It nêst wurdt boud fan reid en driuwt yn it wetter. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien. == Namme == De wittenskiplike soartenamme ''taczanowskii'' is in earbetoan oan de Poalske [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] (1819–1890). == Status == Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de fûgel noch algemien, mar troch miljeufersmoarging, wetterkrêftprojekten en ekstreme fluktuaasjes yn 'e wetterstân binne de oantallen dramatysk tebekrûn. Tsjintwurdich bestiet de populaasje út mar in pear hûndert folwoeksen fûgels. Om dizze reden is de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as sterk bedrige (''Endangered''). De Junínmar is oanwiisd as in beskerme natuerreservaat (it Reserva Nacional de Junín) en hat de status fan somplân fan ynternasjonaal belang. De lokale mynbou en agraryske aktiviteiten bedrigen de wetterkwaliteit en der binne no projekten opset om it ôffalwetter better te suverjen. De reidseames fan 'e mar binne foar de fûgel fan grut belang om't se dêr harren nêsten bouwe. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jungre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/jungre1/CA-NL eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps taczanowskii}} }} {{DEFAULTSORT:Punaduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 5e2b6204fnoygo4ujvs17xpi3mceyhc 1236272 1236260 2026-07-25T23:10:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236272 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Pûnadûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Junin-Grebe-Podiceps-tacznowskii Photo - Gunnar Engblom, Kolibri Expeditions.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps taczanowskii |Beskriuwer, jier= [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Stolzmann]], 1894 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = [[File:Podiceps taczanowskii map.svg|center|250px]] }} De '''Pûnadûker''' (''Podiceps taczanowskii'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] en komt allinnich foar op 'e heechlânmar [[Junínmar|Junín]] yn 'e [[Perû|Perûviaanske]] [[Andes]]. De namme "Pûna-" is in [[synonym]] foar it [[Heechlân fan Bolivia]]. De fûgel is folslein ferleard om te fleanen en heart ta de meast bedrige fûgelsoarten fan 'e wrâld. == Uterlik == De Pûnadûker is in slanke, net-fleanende dûker mei in lingte fan likernôch 35 sintimeter. Hy hat in lange hals en in opfallend spitse kop. De foarkant fan 'e kop en de earfearkes binne donkergriis, wylst de efterkant fan 'e hals, de krún en de boppekant fan 'e nekke swart-griis binne. De boppekant fan it lichem is hielendal swart-griis, wylst de ûnderkant wyt is mei roetplakken op 'e flanken. De snaffel is smel en griis, de eagen binne read en de poaten hawwe in gielbrune kleur. == Fersprieding == De fûgel komt allinnich foar yn 'e Junínmar yn 'e Perûviaanske Andes, op in hichte fan wol 4.080 meter boppe de seespegel. Hjoed-de-dei is de folsleine populaasje foaral beheind ta it súdlike diel fan 'e mar. == Ekology == De Pûnadûker libbet op 'e ûndjippe, mar grutte Junínmar dy't troch reidlân omseame wurdt. De fûgels sykje har iten op iepen wetter: tichteby de wâl yn 'e briedtiid (novimber oant maart) en fierder op 'e mar yn 'e rest fan it jier. It dieet bestiet foar it grutste part út fiskjes fan it skaai ''Orestias'', oanfolle mei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes en har larven. It nêst wurdt boud fan reid en driuwt yn it wetter. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien. == Namme == De wittenskiplike soartenamme ''taczanowskii'' is in earbetoan oan de Poalske [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] (1819–1890). == Status == Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de fûgel noch algemien, mar troch miljeufersmoarging, wetterkrêftprojekten en ekstreme fluktuaasjes yn 'e wetterstân binne de oantallen dramatysk tebekrûn. Tsjintwurdich bestiet de populaasje út mar in pear hûndert folwoeksen fûgels. Om dizze reden is de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as sterk bedrige (''Endangered''). De Junínmar is oanwiisd as in beskerme natuerreservaat (it Reserva Nacional de Junín) en hat de status fan somplân fan ynternasjonaal belang. De lokale mynbou en agraryske aktiviteiten bedrigen de wetterkwaliteit en der binne no projekten opset om it ôffalwetter better te suverjen. De reidseames fan 'e mar binne foar de fûgel fan grut belang om't se dêr harren nêsten bouwe. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/junin-grebe-podiceps-taczanowskii BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jungre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/jungre1/CA-NL eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps taczanowskii}} }} {{DEFAULTSORT:Punaduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] b7d0h6zayox4holl84hq8dla94tq3b8 0 193113 1236262 1236217 2026-07-25T20:34:07Z RomkeHoekstra 10582 def 1236262 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps major |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Podiceps major map.svg|center|250px]]{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] }} De '''grutte dûker''' (''Podiceps major'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e dûkereftigen (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Podiceps major -Santa Vitoria do Palmar, Rio Grande do Sul, Brazil-8.jpg|thumb|left|Grutte dûker yn Brazylje.]] De grutte dûker is lykas de namme al seit in grutte soarte yn it skaai mei in lichmslingte fan mar leafst 67 oant 77 sintimeter. Hy hat fierder in lange en tige smelle readbrune hals mei in donkere streek yn 'e nekke, in lange dolkfoarmige snaffel, in grize kop mei in readbrún each, in donkere rêch en in wyteftige ûnderkant. Bûten de briedtiid is it gesicht ljochter. == Fersprieding en systematyk == De grutte dûker komt foar yn it suden fan [[Súd-Amearika]]. Hy wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Podiceps major major'' – komt foar fan it suden fan [[Brazylje]] oant it suden fan [[Argentynje]] en sintraal [[Sily]], en ek yn 'e kustkriten fan [[Perû]]. * ''Podiceps major navasi'' – komt foar yn it suden fan Argentynje en it suden fan Sily. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Huala (Podiceps major) alimentándose en Chile.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel dy't in jonge fûgel fuorret.]] De grutte dûker libbet yn in grut ferskaat oan ferskillende soarten wettermiljeus, fan rotseftige kusten en sompige riviermûningen oant ynlânske rivieren en marren. De fûgel dûkt nei fisk en oare wetterdierkes en pakt bytiden ek wolris in pyk fan oare wetterfûgels, foaral fan [[markols]]. De measte populaasjes briede tusken oktober en jannewaris, ôfhinklik fan 'e regio: wat mear nei it suden, wat letter der bret wurdt. By in isolearre populaasje yn Perû wurdt der fan septimber oant oktober bret mei mooglik in twadde lechsel yn jannewaris of febrewaris. In lechsel bestiet út trije oant fiif of somtiden seis aaien. Bûten de briedtiid kinne de fûgels groepen foarmje fan wol hûnderten fûgels. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de fûgel as net-bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gregre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps major}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte duker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] 9w9pulbhr67tr9jztvyb3gfmiecbpdr 1236273 1236262 2026-07-25T23:12:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236273 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Great Grebe Podiceps major, Aguirre, Santiago del Estero, Argentina 1.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps major |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Podiceps major map.svg|center|250px]]{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] }} De '''grutte dûker''' (''Podiceps major'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e dûkereftigen (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Podiceps major -Santa Vitoria do Palmar, Rio Grande do Sul, Brazil-8.jpg|thumb|left|Grutte dûker yn Brazylje.]] De grutte dûker is lykas de namme al seit in grutte soarte yn it skaai mei in lichmslingte fan mar leafst 67 oant 77 sintimeter. Hy hat fierder in lange en tige smelle readbrune hals mei in donkere streek yn 'e nekke, in lange dolkfoarmige snaffel, in grize kop mei in readbrún each, in donkere rêch en in wyteftige ûnderkant. Bûten de briedtiid is it gesicht ljochter. == Fersprieding en systematyk == De grutte dûker komt foar yn it suden fan [[Súd-Amearika]]. Hy wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Podiceps major major'' – komt foar fan it suden fan [[Brazylje]] oant it suden fan [[Argentynje]] en sintraal [[Sily]], en ek yn 'e kustkriten fan [[Perû]]. * ''Podiceps major navasi'' – komt foar yn it suden fan Argentynje en it suden fan Sily. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Huala (Podiceps major) alimentándose en Chile.jpg|thumb|left|Folwoeksen fûgel dy't in jonge fûgel fuorret.]] De grutte dûker libbet yn in grut ferskaat oan ferskillende soarten wettermiljeus, fan rotseftige kusten en sompige riviermûningen oant ynlânske rivieren en marren. De fûgel dûkt nei fisk en oare wetterdierkes en pakt bytiden ek wolris in pyk fan oare wetterfûgels, foaral fan [[markols]]. De measte populaasjes briede tusken oktober en jannewaris, ôfhinklik fan 'e regio: wat mear nei it suden, wat letter der bret wurdt. By in isolearre populaasje yn Perû wurdt der fan septimber oant oktober bret mei mooglik in twadde lechsel yn jannewaris of febrewaris. In lechsel bestiet út trije oant fiif of somtiden seis aaien. Bûten de briedtiid kinne de fûgels groepen foarmje fan wol hûnderten fûgels. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de fûgel as net-bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gregre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grebe-podiceps-major eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps major}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte duker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] al7v5n7ytpbngerbhxbi57xw3ith85c 4 193117 1236226 2026-07-25T15:24:03Z ~2026-41635-75 59024 Side makke mei "{{Literatuer | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingswd = | titel = ''Skipperssankje'' | oarspr. titel = | auteur = [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]] | taal = [[Frysk]] | foarm = [[gedicht]] | sjenre = | skreaun = | 1e publikaasje = [[1829]], [[Dimter]] | 1e o..." 1236226 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingswd = | titel = ''Skipperssankje'' | oarspr. titel = | auteur = [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]] | taal = [[Frysk]] | foarm = [[gedicht]] | sjenre = | skreaun = | 1e publikaasje = [[1829]], [[Dimter]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = fa. J. de Lange | rige = | foarich diel = | folgjend diel = | bondel = ''[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]'' <br> (no: ''[[Rimen en Teltsjes]]'') | prizen = | ISBN = }} þe '''''skipperssankje''''' wrytehandæn is fyra [[Fryslân|Fyrscse]] [[skriuwer|wrytmana]] æn [[dichter|wrythandmana]] "[[Eelstje Hiddes Halbertsma]]" ([[1797]]-[[1858]]), Sysce in geara [[1829]] ien gepublisierþode, sysce heagrnæn is lyc [[dichtbondel|smalwrytmanigase]] ''[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]'' hwoþ smalgeare in geara [[1871]], sysce med inniþe is oþerwyrcu [[bruorren Halbertsma|Halbertsmes braþes]]. Sþo sysce groweagn hwyl in þan manigecolectiera ''[[Rimen en Teltsjes]]'' þe ''Skipperssankje'' eþænþa is fyra en [[skipper (berop)|scipmana]], sþo fergoþe is ne hyle, ne in goeþadagu æn neþaran in yfeldagu, þe wrytehande in [[muzyk|mysicu]] gesmaldageagn hys, æn sþo sysce in folcsingu gemyrþen, hwoþ sysc med in singcolectiera ''[[Fryslân Sjongt]]'' gegyfen hys. ==Tekst== :::::::::::'''Skipperssankje''' {| class="vatop" | :Ferjit my net as bolle wyntsjes waaie, <br> :En ik oan 't roer myn sankje sjong;<br> :As kroeze weagen 't glêde skip omaaie;<br> :Ferjit my net. <br> <br> :Ferjit my net as millioenen stjerren,<br> :En 't freonlik moantsje my beskynt; <br> :En do swiet dreamd hast yn 'e sêfte fearren, <br> :Ferjit my net. <br> <br> :Ferjit my net as wrede touwerfleagen<br> :My slingerje dêr't God it wol, <br> :As ik ompolskje mei de dea foar eagen; <br> :Ferjit my net. <br> | width=25 | | :Ferjit my net as wreed de stoarmen bylje, <br> :En 't libben hinget oan in tried; <br> :As wy ferslein oan 't needtou ride en fylje;<br> :Ferjit my net. <br> <br> :Ferjit my net as swarte tommelweagen <br> :Oertrûzelje it warleas skip,<br> :En alle eleminten tsjin ús teagen; <br> :Ferjit my net.<br> <br> :Ferjit my net as w' einlings jit fersinke, <br> :En teare yn 'e djippe see: <br> :Wol dan mei triennen, triennen om my tinke; <br> :Ferjit my net. <br> |} {{boarnen|boarnefernijing= * ――, ''Fryslân Sjongt'', Ljouwert, 2000 (Afûk), ISBN 9 06 27 33 611, s. 66-67. * {{Aut|[[bruorren Halbertsma|Halbertsma, bruorren]]}}, ''Rimen en Teltsjes'', Boalsert/Ljouwert, 1958 (A.J. Osinga Utjouwerij/R. van der Velde), sûnder ISBN, s. 44. * {{Aut|[[bruorren Halbertsma|Halbertsma, bruorren]]}}, ''Rimen en Teltsjes'', Drachten, 1993 (A.J. Osinga Utjouwerij), ISBN 9 06 06 64 892, s. 133. }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Literêr wurk fan de bruorren Halbertsma]] [[Kategory:Frysktalich gedicht]] [[Kategory:Gedicht út 1829]] [[Kategory:Frysk folksferske]] [[Kategory:Frysktalich liet]] o2nmvqh9nfj7te6urqp0pio8g8b35af 0 193118 1236227 2026-07-25T15:39:57Z Drewes 2754 Side makke mei "{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Hans von Berlepsch.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[29 july]] [[1850]] | berteplak = by Witzenhausen | stoarn = [[27 febrewaris]] [[1915]] | stjerpl..." 1236227 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Hans von Berlepsch.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[29 july]] [[1850]] | berteplak = by Witzenhausen | stoarn = [[27 febrewaris]] [[1915]] | stjerplak = [[Göttingen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Hans Graf von Berlepsch''' (op it bûten Fahrenbach by [[Witzenhausen]], [[29 july]] [[1850]] - [[Göttingen]], [[27 febrewaris]] [[1915]]) wie in Dútske [[ornitolooch]]. Von Berlepsch hie kontakt mei de measte Jeropeeske ornitologen en samlers fan syn tiid en ûntfong harren faak by him thús. == Biografy == Berlepsch waard berne yn Fahrenbach, tichtby Witzenhausen. Hy kaam út in Hessyske famylje mei in wapen dêr't fiif papegaaien yn ferwurke wiene. Hy wie de âldste soan fan Karl von Berlepsch en dy syn frou Johanna Margaretha Theodora, de dochter fan steatsried Koch út Kassel. Hy krige thús privee-ûnderwiis. Doe't er tolve jier wie gie er nei in gymnasium yn [[Kassel]]. Syn âlden ferhuzen nei kastiel Berlepsch, en hy kaam allinne yn 'e fakânsjes thús. Yn 1870 moast er him by it huzarrezjimint fan Kassel melde doe't de [[Frânsk-Dútske Oarloch|Frânsk-Prusyske Oarloch]] útbruts. <ref> [http://www.grosser-generalstab.de/regiment/husaren/steuerung/h14f.html Husaren-Regiment Landgraf Friedrich II. von Hessen-Homburg (2. Kurhessisches) Nr. 14 ]</ref> Hoewol't er befoardere waard ta luitenant, beskreau er syn tiid as soldaat letter as in ferskriklike ûnderfining. Dêrnei studearre er [[soölogy]] yn [[Leipzig]] en oan de [[Universiteit fan Halle]]. Yn Halle moete er [[Wilhelm Schlitter]], dy't him yn 'e kunde brocht mei fûgelkolleksjes; Schlitter hie nammentlik in grutte samling fûgels út Santa Catharina yn [[Brazylje]]. Hy bestudearre de kolleksjes en skreau yn 1873-1874 in ferhanneling oer de fûgelkunde fan de provinsje Santa Catharina. Hy erfde in grut fermogen, dat er brûkte om in grutte kolleksje fûgeleksemplaren foar musea te ûnderhâlden, wêrûnder fûgels dy't troch [[Hermann von Ihering]] yn [[Súd-Amearika]] sammele wiene. Dy kolleksje, dy't op it stuit fan syn ferstjerren 55.000 fûgels omfette, waard ferkocht oan it Senckenberg-museum foar natuerhistoarje yn [[Frankfurt am Main]]. Hy akseptearre Darwin syn [[evolúsjeteory]], ta grutte argewaasje fan fan syn freon, fûgelkundige en teolooch, Otto Kleinschmidt. == Publikaasjes <small> (kar-út) </small>== [[File:BerlepschiaRikeriKeulemans.jpg|thumb|upright|[[Palmkruiper]] (''Berlepschia rikeri'') tekene troch John Gerrard Keulemans]] * ''Kritische Bemerkungen zur Colibri-Literatur'', Separat. aus der Festschrift des Vereins für Naturkunde zu Cassel, Band 1, 1886. * ''Kritische Uebersicht der in den sogenannten Bogota-Collectionen (S. O. Colombia) vorkommenden Colibri-Arten und Beschreibung eines neuen Colibri (Cyanolesbia nehrkorni) '', Journal für Ornithologie, Band 35, Nummer 3, 1888, S. 313-336. * ''Die Vögel der Insel Curaçao: nach einer von Herrn cand. theol. Ernst Peters daselbst angelegten Sammlung'', G. Pätz, 1892. * ''On the birds of Cayenne'', Zoological Museum, 1908. * mei [[Gustav Mützel]]: ''Systematisches Verzeichniss der von Herrn [[Otto Garlepp|Gustav Garlepp]] in Brasilien und Nord-Peru im Gebiete des oberen Amazonas gesammelten Vogelbälge'', Miscellanea ornithologica, Band 31, 1886. * mei [[Hermann von Ihering]]: ''Die Vögel der Umgegend von Taquara do Mundo Novo, Prov. Rio Grande do Sul'', Zeitschrift für die Gesammte Ornithologie, Band 2, 1885, S. 144-145. * mei [[Jan Sztolcman]] en [[John Gerrard Keulemans]]: ''On the ornithological researches of M. Jean Kalinowski in Central Peru'', Proceedings of the Zoological Society of London, 1896. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:en:Hans von Berlepsch]] * Carl Eduard Hellmayr: ''Hans Graf von Berlepsch - Eine Lebensskizze'', Journal of Ornithology, Volume 63, Number 4, 1915 {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Berlepsch, Hans Graf von}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Dútske adel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1850]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1915]] k6rxpljss2dkr814p5kdcj07f4xbcsj 1236274 1236227 2026-07-25T23:14:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 sille we der mar fan meitsje 1236274 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Hans von Berlepsch.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[29 july]] [[1850]] | berteplak = by Witzenhausen | stoarn = [[27 febrewaris]] [[1915]] | stjerplak = [[Göttingen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Ornitolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Hans Graf von Berlepsch''' (op it bûten Fahrenbach by [[Witzenhausen]], [[29 july]] [[1850]] - [[Göttingen]], [[27 febrewaris]] [[1915]]) wie in Dútske [[ornitolooch]]. Von Berlepsch hie kontakt mei de measte Jeropeeske ornitologen en samlers fan syn tiid en ûntfong harren faak by him thús. == Biografy == Berlepsch waard berne yn Fahrenbach, tichtby Witzenhausen. Hy kaam út in Hessyske famylje mei in wapen dêr't fiif papegaaien yn ferwurke wiene. Hy wie de âldste soan fan Karl von Berlepsch en dy syn frou Johanna Margaretha Theodora, de dochter fan steatsried Koch út Kassel. Hy krige thús privee-ûnderwiis. Doe't er tolve jier wie gie er nei in gymnasium yn [[Kassel]]. Syn âlden ferhuzen nei kastiel Berlepsch, en hy kaam allinne yn 'e fakânsjes thús. Yn 1870 moast er him by it huzarrezjimint fan Kassel melde doe't de [[Frânsk-Dútske Oarloch|Frânsk-Prusyske Oarloch]] útbruts. <ref> [http://www.grosser-generalstab.de/regiment/husaren/steuerung/h14f.html Husaren-Regiment Landgraf Friedrich II. von Hessen-Homburg (2. Kurhessisches) Nr. 14 ]</ref> Hoewol't er befoardere waard ta luitenant, beskreau er syn tiid as soldaat letter as in ferskriklike ûnderfining. Dêrnei studearre er [[soölogy]] yn [[Leipzig]] en oan de [[Universiteit fan Halle]]. Yn Halle moete er [[Wilhelm Schlitter]], dy't him yn 'e kunde brocht mei fûgelkolleksjes; Schlitter hie nammentlik in grutte samling fûgels út Santa Catharina yn [[Brazylje]]. Hy bestudearre de kolleksjes en skreau yn 1873-1874 in ferhanneling oer de fûgelkunde fan de provinsje Santa Catharina. Hy erfde in grut fermogen, dat er brûkte om in grutte kolleksje fûgeleksemplaren foar musea te ûnderhâlden, wêrûnder fûgels dy't troch [[Hermann von Ihering]] yn [[Súd-Amearika]] sammele wiene. Dy kolleksje, dy't op it stuit fan syn ferstjerren 55.000 fûgels omfette, waard ferkocht oan it Senckenberg-museum foar natuerhistoarje yn [[Frankfurt am Main]]. Hy akseptearre Darwin syn [[evolúsjeteory]], ta grutte argewaasje fan fan syn freon, fûgelkundige en teolooch, Otto Kleinschmidt. == Publikaasjes <small> (kar-út) </small>== [[File:BerlepschiaRikeriKeulemans.jpg|thumb|upright|[[Palmkrûper]] (''Berlepschia rikeri'') tekene troch John Gerrard Keulemans]] * ''Kritische Bemerkungen zur Colibri-Literatur'', Separat. aus der Festschrift des Vereins für Naturkunde zu Cassel, Band 1, 1886. * ''Kritische Uebersicht der in den sogenannten Bogota-Collectionen (S. O. Colombia) vorkommenden Colibri-Arten und Beschreibung eines neuen Colibri (Cyanolesbia nehrkorni) '', Journal für Ornithologie, Band 35, Nummer 3, 1888, S. 313-336. * ''Die Vögel der Insel Curaçao: nach einer von Herrn cand. theol. Ernst Peters daselbst angelegten Sammlung'', G. Pätz, 1892. * ''On the birds of Cayenne'', Zoological Museum, 1908. * mei [[Gustav Mützel]]: ''Systematisches Verzeichniss der von Herrn [[Otto Garlepp|Gustav Garlepp]] in Brasilien und Nord-Peru im Gebiete des oberen Amazonas gesammelten Vogelbälge'', Miscellanea ornithologica, Band 31, 1886. * mei [[Hermann von Ihering]]: ''Die Vögel der Umgegend von Taquara do Mundo Novo, Prov. Rio Grande do Sul'', Zeitschrift für die Gesammte Ornithologie, Band 2, 1885, S. 144-145. * mei [[Jan Sztolcman]] en [[John Gerrard Keulemans]]: ''On the ornithological researches of M. Jean Kalinowski in Central Peru'', Proceedings of the Zoological Society of London, 1896. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:en:Hans von Berlepsch]] * Carl Eduard Hellmayr: ''Hans Graf von Berlepsch - Eine Lebensskizze'', Journal of Ornithology, Volume 63, Number 4, 1915 {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Berlepsch, Hans Graf von}} [[Kategory:Dútsk ornitolooch]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Dútske adel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1850]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1915]] rvdhdjqxp5cwcropja7yhs9s7zn8kbx 0 193119 1236231 2026-07-25T17:25:34Z RomkeHoekstra 10582 Kaart net meinommen yn 'e ynfoboks om't dy allinnich it ferspriedingsgebiet fan 'e súdlike populaasje toant. 1236231 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sulverdûker |Ofbyld = [[File:Podiceps occipitalis 103079512 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps occipitalis |Beskriuwer, jier= [[Prosper Garnot|Garnot]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sulverdûker''' (''Podiceps occipitalis'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == De sulverdûker is in lytse, ljochte dûker fan 25 oant 28,5 sintimeter lang. Mantsjes binne yn 'e regel wat grutter as wyfkes. Op ôfstân liket er it foar in grut part wyt, oars as de donkere [[wytwangdûker]] (''Rollandia rolland''). De súdlike fûgels ha in sulverblûne kape (minder dúdlik by jonge fûgels en fûgels bûten de briedtiid) en in grize kiel, wylst de noardlike populaasje in blûne krún mei streken, in wite kiel en it hiele jier troch itselde fearrekleed hat. Ek binne der tusken de noardlike en de súdlike populaasjes ferskillen yn it lûd. De eagen binne oranjeread. De sulverdûker en dan benammen ''juninensis'' hat in soad fan 'e [[Punadûker]] (''Podiceps taczanowskii''). == Fersprieding en systematyk == Der binne twa aparte populaasjes dy't fysiek fan inoar skieden binne, mar yn 'e koptekening, de kleur fan 'e fearren fan it gesicht en it hawwen fan in briedkleed fan inoar ferskille. Guon autoriteiten behannelje dy populaasjes as aparte soarten, lykas [[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN). Oare autoriteiten ferdiele de sulverdûker yn twa [[ûndersoarte]]n: * de noardlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis juninensis'') – komt lokaal foar yn 'e [[Andes]] yn [[Kolombia]], noardlik [[Sily]] en [[Argentynje]]. * de súdlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis occipitalis'') – komt foar yn 'e Andes fan sintraal Argentynje oant [[Fjoerlân]] en de [[Falklâneilannen]]. == Hâlden en dragen == De sulverdûker is te finen op marren en opslachmarren, faak sûnder begroeiïng oan 'e rânen. Hy briedt meastentiids yn koloanjes, lokaal yn hûnderttallen. Súdlike fûgels binne winterdeis ek te finen by de kusten. == Status == De sulverdûker is in algemiene fûgel mei in grut ferspriedingsgebiet yn 'e súdike Andes en de tuskenbeide sône fan it súdlike part fan Súd-Amearika, mar seldsum en yn oantallen ôfnimmend yn 'e noardlike Andes, benammen [[Ekwador]] en [[Kolombia]]. De IUCN hat foar ''juninensis'' en ''occipitalis'' elk in eigen status. Occipitalis wurdt troch de IUCN as net-bedrige (Least Concern) kategorisearre, wylst ''juninensis'' as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-grebe-podiceps-juninensis Noardlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-silvery-grebe-podiceps-occipitalis Súdlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/silgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps major}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 7twgefjpimxi8x0zgrqlldklteitejm 1236232 1236231 2026-07-25T17:27:09Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Patagonyske dûker]] omneamd ta [[Sulverdûker]]: Fersin. 1236231 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sulverdûker |Ofbyld = [[File:Podiceps occipitalis 103079512 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps occipitalis |Beskriuwer, jier= [[Prosper Garnot|Garnot]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sulverdûker''' (''Podiceps occipitalis'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == De sulverdûker is in lytse, ljochte dûker fan 25 oant 28,5 sintimeter lang. Mantsjes binne yn 'e regel wat grutter as wyfkes. Op ôfstân liket er it foar in grut part wyt, oars as de donkere [[wytwangdûker]] (''Rollandia rolland''). De súdlike fûgels ha in sulverblûne kape (minder dúdlik by jonge fûgels en fûgels bûten de briedtiid) en in grize kiel, wylst de noardlike populaasje in blûne krún mei streken, in wite kiel en it hiele jier troch itselde fearrekleed hat. Ek binne der tusken de noardlike en de súdlike populaasjes ferskillen yn it lûd. De eagen binne oranjeread. De sulverdûker en dan benammen ''juninensis'' hat in soad fan 'e [[Punadûker]] (''Podiceps taczanowskii''). == Fersprieding en systematyk == Der binne twa aparte populaasjes dy't fysiek fan inoar skieden binne, mar yn 'e koptekening, de kleur fan 'e fearren fan it gesicht en it hawwen fan in briedkleed fan inoar ferskille. Guon autoriteiten behannelje dy populaasjes as aparte soarten, lykas [[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN). Oare autoriteiten ferdiele de sulverdûker yn twa [[ûndersoarte]]n: * de noardlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis juninensis'') – komt lokaal foar yn 'e [[Andes]] yn [[Kolombia]], noardlik [[Sily]] en [[Argentynje]]. * de súdlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis occipitalis'') – komt foar yn 'e Andes fan sintraal Argentynje oant [[Fjoerlân]] en de [[Falklâneilannen]]. == Hâlden en dragen == De sulverdûker is te finen op marren en opslachmarren, faak sûnder begroeiïng oan 'e rânen. Hy briedt meastentiids yn koloanjes, lokaal yn hûnderttallen. Súdlike fûgels binne winterdeis ek te finen by de kusten. == Status == De sulverdûker is in algemiene fûgel mei in grut ferspriedingsgebiet yn 'e súdike Andes en de tuskenbeide sône fan it súdlike part fan Súd-Amearika, mar seldsum en yn oantallen ôfnimmend yn 'e noardlike Andes, benammen [[Ekwador]] en [[Kolombia]]. De IUCN hat foar ''juninensis'' en ''occipitalis'' elk in eigen status. Occipitalis wurdt troch de IUCN as net-bedrige (Least Concern) kategorisearre, wylst ''juninensis'' as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-grebe-podiceps-juninensis Noardlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-silvery-grebe-podiceps-occipitalis Súdlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/silgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps major}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 7twgefjpimxi8x0zgrqlldklteitejm 1236257 1236232 2026-07-25T20:29:52Z RomkeHoekstra 10582 1236257 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sulverdûker |Ofbyld = [[File:Podiceps occipitalis 103079512 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps occipitalis |Beskriuwer, jier= [[Prosper Garnot|Garnot]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sulverdûker''' (''Podiceps occipitalis'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == De sulverdûker is in lytse, ljochte dûker fan 25 oant 28,5 sintimeter lang. Mantsjes binne yn 'e regel wat grutter as wyfkes. Op ôfstân liket er foar in grut part wyt, oars as de donkere [[wytwangdûker]] (''Rollandia rolland''). De súdlike fûgels ha in sulverblûne kape (minder dúdlik by jonge fûgels en fûgels bûten de briedtiid) en in grize kiel, wylst de noardlike populaasje in blûne krún mei streken, in wite kiel en it hiele jier troch itselde fearrekleed hat. Ek binne der tusken de noardlike en de súdlike populaasjes ferskillen yn it lûd. De eagen binne oranjeread. De sulverdûker en dan benammen it takson ''juninensis'' hat in soad fan 'e [[Pûnadûker]] (''Podiceps taczanowskii''). == Fersprieding en systematyk == Der binne twa aparte populaasjes dy't fysiek fan inoar skieden binne, mar yn 'e koptekening, de kleur fan 'e fearren fan it gesicht en it hawwen fan in briedkleed fan inoar ferskille. Guon autoriteiten behannelje dy populaasjes as aparte soarten, lykas [[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN). Oare autoriteiten ferdiele de sulverdûker yn twa [[ûndersoarte]]n: * de noardlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis juninensis'') – komt lokaal foar yn 'e [[Andes]] yn [[Kolombia]], noardlik [[Sily]] en [[Argentynje]]. * de súdlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis occipitalis'') – komt foar yn 'e Andes fan sintraal Argentynje oant [[Fjoerlân]] en de [[Falklâneilannen]]. == Hâlden en dragen == De sulverdûker is te finen op marren en opslachmarren, faak sûnder begroeiïng oan 'e rânen. Hy briedt meastentiids yn koloanjes, lokaal yn hûnderttallen. Súdlike fûgels binne winterdeis ek te finen by de kusten. == Status == De sulverdûker is in algemiene fûgel mei in grut ferspriedingsgebiet yn 'e súdlike Andes en de tuskenbeide sône fan it súdlike part fan Súd-Amearika, mar seldsum en yn oantallen ôfnimmend yn 'e noardlike Andes, benammen yn [[Ekwador]] en [[Kolombia]]. De IUCN hat foar ''juninensis'' en ''occipitalis'' elk in eigen status. Occipitalis wurdt troch de IUCN as net-bedrige (Least Concern) kategorisearre, wylst ''juninensis'' as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-grebe-podiceps-juninensis Noardlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-silvery-grebe-podiceps-occipitalis Súdlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/silgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps occipitalis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] qpifnchnzm0u6j1vyfohdf5h93qu5k9 1236263 1236257 2026-07-25T20:34:43Z RomkeHoekstra 10582 def 1236263 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sulverdûker |Ofbyld = [[File:Podiceps occipitalis 103079512 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps occipitalis |Beskriuwer, jier= [[Prosper Garnot|Garnot]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sulverdûker''' (''Podiceps occipitalis'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes''). == Skaaimerken == De sulverdûker is in lytse, ljochte dûker fan 25 oant 28,5 sintimeter lang. Mantsjes binne yn 'e regel wat grutter as wyfkes. Op ôfstân liket er foar in grut part wyt, oars as de donkere [[wytwangdûker]] (''Rollandia rolland''). De súdlike fûgels ha in sulverblûne kape (minder dúdlik by jonge fûgels en fûgels bûten de briedtiid) en in grize kiel, wylst de noardlike populaasje in blûne krún mei streken, in wite kiel en it hiele jier troch itselde fearrekleed hat. Ek binne der tusken de noardlike en de súdlike populaasjes ferskillen yn it lûd. De eagen binne oranjeread. De sulverdûker en dan benammen it takson ''juninensis'' hat in soad fan 'e [[Pûnadûker]] (''Podiceps taczanowskii''). == Fersprieding en systematyk == Der binne twa aparte populaasjes dy't fysiek fan inoar skieden binne, mar yn 'e koptekening, de kleur fan 'e fearren fan it gesicht en it hawwen fan in briedkleed fan inoar ferskille. Guon autoriteiten behannelje dy populaasjes as aparte soarten, lykas [[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN). Oare autoriteiten ferdiele de sulverdûker yn twa [[ûndersoarte]]n: * de noardlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis juninensis'') – komt lokaal foar yn 'e [[Andes]] yn [[Kolombia]], noardlik [[Sily]] en [[Argentynje]]. * de súdlike sulverdûker (''Podiceps occipitalis occipitalis'') – komt foar yn 'e Andes fan sintraal Argentynje oant [[Fjoerlân]] en de [[Falklâneilannen]]. == Hâlden en dragen == De sulverdûker is te finen op marren en opslachmarren, faak sûnder begroeiïng oan 'e rânen. Hy briedt meastentiids yn koloanjes, lokaal yn hûnderttallen. Súdlike fûgels binne winterdeis ek te finen by de kusten. == Status == De sulverdûker is in algemiene fûgel mei in grut ferspriedingsgebiet yn 'e súdlike Andes en de tuskenbeide sône fan it súdlike part fan Súd-Amearika, mar seldsum en yn oantallen ôfnimmend yn 'e noardlike Andes, benammen yn [[Ekwador]] en [[Kolombia]]. De IUCN hat foar ''juninensis'' en ''occipitalis'' elk in eigen status. Occipitalis wurdt troch de IUCN as net-bedrige (Least Concern) kategorisearre, wylst ''juninensis'' as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-grebe-podiceps-juninensis Noardlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-silvery-grebe-podiceps-occipitalis Súdlike sulverdûker op BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/silgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/silgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps occipitalis}} }} {{DEFAULTSORT:Sulverduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 4xush40r2721ckupnwi77ldjzr7bknj 0 193120 1236233 2026-07-25T17:27:09Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Patagonyske dûker]] omneamd ta [[Sulverdûker]]: Fersin. 1236233 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sulverdûker]] 2rb6ovtxzr9jvlvac9xvvara3dt14wd 1236253 1236233 2026-07-25T20:23:45Z RomkeHoekstra 10582 Trochferwizing nei [[Sulverdûker]] wiske 1236253 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagonyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagonyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagonyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagonyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagonyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Beedrige Fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] 3yyu83qozkadepv674vd2kyccsrc0od 1236255 1236253 2026-07-25T20:24:45Z RomkeHoekstra 10582 1236255 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagonyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagonyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagonyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagonyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagonyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige Fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] s8w3ngcb6qnrow91w8dsajjm74vzdpy 1236256 1236255 2026-07-25T20:25:21Z RomkeHoekstra 10582 1236256 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagonyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagonyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagonyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagonyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagonyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] r9veyuqi2fozz4inmnlbqyf3sa5gvhb 1236264 1236256 2026-07-25T20:35:14Z RomkeHoekstra 10582 def 1236264 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagonyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagonyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagonyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagonyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagonyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} {{DEFAULTSORT:Patagonyske duker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] iizybv6kjrz0ab5fvtc5hbxp48hg2uq 1236275 1236264 2026-07-25T23:15:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Patagonyske dûker]] omneamd ta [[Patagoanyske dûker]]: sjoch: Patagoanje 1236264 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagonyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagonyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagonyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagonyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagonyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} {{DEFAULTSORT:Patagonyske duker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] iizybv6kjrz0ab5fvtc5hbxp48hg2uq 1236277 1236275 2026-07-25T23:16:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Patagonysk --> Patagoanysk 1236277 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Patagoanyske dûker |Ofbyld = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi - Francisco González Táboas (1).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps gallardoi |Beskriuwer, jier= [[Mauricio Rumboll|Rumboll]], 1974 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Podiceps gallardoi map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Patagoanyske dûker''' (''Podiceps gallardoi'') is in tige bedrige wetterfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel waard foar it earst yn 1974 wittenskiplik bekreaun troch [[Mauricio Rumboll]]. == Skaaimerken == It fearrekleed fan dizze likernôch 34 sm lange dûker is opfallend swart en wyt mei in kanielbrune en swarte túf en ek in fine dolkfoarmige snaffel. Beide skaaien ha itselde fearrekleed. It gewicht is likernôch 500 gram. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte briedt op in pear marren yn basaltgebieten yn 'e binnenlannen fan [[Santa Cruz (provinsje fan Argentynje|Santa Cruz]] yn it meast súdwestlike part fan [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út sompen en wetterpartijen mei stilsteand wetter. De soarte wurdt ek oan kust sjoen. Patagoanyske dûkers briede yn koloanjes op in pear ôfhandige marren mei in rike begroeiïng oan 'e iggen yn 'e eastlike útrinners fan 'e [[Andes]] op hichten fan 500 oant 1200 m boppe de seespegel. Winterdeis sykje se baaien yn 'e lijte op oan 'e eastlike kust fan Argentynje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps gallardoi 238173801.jpg|thumb|left|Balts fan Patagoanyske dûkers.]] Yn 'e briedtiid swimme beide partners op inoar ta en pikke se yn 'e loft, wêrby't se mei de kop wylde op- en delgeande bewegingen meitsje. Se binne gefoelich foar wetterfersmoarging en fersteuring yn 'e briedtiid. De fûgel is in [[trekfûgel]] op koarte ôfstân. As de winter te kâld wurde en de wettergebieten fan 'e briedgebieten tichtfrieze, trekke se nei it easten ta om te oerwinterjen. == Status == De totale populaasje waard healwei de jierren 1980 op 3.000 oant 5.000 fûgels rûsd. De grutte fan 'e populaasje waard op basis fan tellingen út 2015/2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 650 oant 800 folwoeksen yndividuen. Dat is in tebekgong fan 78,3% oant 84% fan 'e wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de populaasjetrend no (2026) stabyl is, mar de sitewaasje is wif. De lytse populaasje hat mei bedrigingen te krijen lykas predaasje troch [[kelpmiuw]]en, mar foaral fan 'e [[Amerikaanske nerts]]. De yntrodusearre Amerikaanske nerts is in grutte bedriging foar de Patagoanyske dûker en is sûnt 2010-2011 foar it earst op it Buenos Aires-plato oanwêzich. Dit slûchslimme rôfdier makket in soad slachtoffers ûnder piken en folwoeksen fûgels en kin maklik hiele koloanjes yn ien kear útrûgje. Fierder foarmje it oerbeweidzjen fan skiep, wêrtroch't de iggebegroeiïng feroaret of ferdwynt, en jiskerein by fulkaanútbarstingen in gefaar foar de fûgel. Dêrfandinne is de [[IUCN]]-status fan dizze fûgel krityk (''Critical Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-grebe-podiceps-gallardoi BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoogre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/hoogre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps gallardoi}} }} {{DEFAULTSORT:Patagoanyske duker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] hfqoehcxga9n5c2srklg5wayandz16z 0 193121 1236254 2026-07-25T20:24:07Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Patagonyske dûker]] 1236254 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Patagonyske dûker]] ncsod05yi924i8x9gnm0y4rh1bsvbo1 0 193122 1236261 2026-07-25T20:33:08Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Punadûker]] omneamd ta [[Pûnadûker]] 1236261 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pûnadûker]] 7q9xkeu8tgwcxaqsd1875koo0pn6n59 14 193123 1236270 2026-07-25T23:06:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1236270 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Tachybaptus|Dûkerkes}} {{DEFAULTSORT:Dukerke}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûkerfûgel]] 9jr6w4x3cclduq2zt40y626m0jnwo03 0 193124 1236276 2026-07-25T23:15:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Patagonyske dûker]] omneamd ta [[Patagoanyske dûker]]: sjoch: Patagoanje 1236276 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Patagoanyske dûker]] fx6jzst6le4kw9yjs27r83diom41q2w 14 193125 1236345 2026-07-26T05:32:20Z Kneppelfreed 2013 Side makke mei "[[Kategory:Wikipedy]]" 1236345 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Wikipedy]] f32cdjav3v7cmsv2zadse7iwijnnkw6 10 193126 1236346 2026-07-26T06:33:44Z Kneppelfreed 2013 Side makke mei "{{Wurk}} <includeonly><!-- Foarkomt wytrigel --><nowiki />{{Koördinaten2|{{{1}}}_{{{2}}}_{{{3}}}_{{{4}}}_{{{5}}}_{{{6}}}_{{{7}}}_{{{8}}}_{{#If:{{{9|}}}|{{{9}}}|}}|{{#switch:{{#if:{{{9|}}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|{{#switch:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|camera|edu|pass|building|landmark|railwaystation|airport=dms| #default =dm}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}}|{{#ifexpr: {{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}} >..." 1236346 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} <includeonly><!-- Foarkomt wytrigel --><nowiki />{{Koördinaten2|{{{1}}}_{{{2}}}_{{{3}}}_{{{4}}}_{{{5}}}_{{{6}}}_{{{7}}}_{{{8}}}_{{#If:{{{9|}}}|{{{9}}}|}}|{{#switch:{{#if:{{{9|}}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|{{#switch:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|camera|edu|pass|building|landmark|railwaystation|airport=dms| #default =dm}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}}|{{#ifexpr: {{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}} > 40000 | dm | dms }}|dm}}}}|dm}}|dms={{{1}}}° {{{2}}}&prime; {{#Expr:{{{3|0.0}}} round 0}}&Prime; {{#switch:{{{4}}}|N=NB|SB|S=SB|NB}}, {{{5}}}° {{{6}}}&prime; {{#Expr:{{{7|0.0}}} round 0}}&Prime; {{#switch:{{{8}}}|E=OL|WL|W=WL|OL}}|dm={{{1}}}° {{#expr:({{{2|0}}} + ( {{{3|0.0}}} / 60 )) round 0}}&prime; {{#switch:{{{4}}}|N=NB|SB|S=SB|NB}}, {{{5}}}° {{#expr:({{{6|0}}} + ( {{{7|0.0}}} / 60 )) round 0}}&prime; {{#switch:{{{8}}}|E=EL|WL|W=WL|EL}}}}|name={{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|text_coordinates}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{#Switch:{{{4|}}}|N|S=|#default=[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}} }}{{#if:{{{8|}}}|{{#Switch:{{{8|}}}|E|W=|#default=[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}} }}{{#if:{{{10|}}}{{{11|}}}{{{12|}}}{{{type|}}}{{{scale|}}}{{{region|}}}{{{display|}}}{{{dim|}}}{{{source|}}}|[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#if:{{{9|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:CoorCheck|check|{{{9}}}}}|Error|[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|{{#Switch:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9}}}_region:XX|type}}|country|satellite|state|adm1st|adm2nd|adm3rd|city|mountain|isle|river|waterbody|event|forest|glacier|airport|camera|edu|pass|landmark|railwaystation|building= | #default =[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}}}}}{{#iferror: {{#expr:{{{1|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{2|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{3|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{5|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{6|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{7|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{1|}}} }} = {{{1|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{2|}}} }} = {{{2|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{5|}}} }} = {{{5|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{6|}}} }} = {{{6|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#coordinates:primary|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{4}}}|{{{5}}}|{{{6}}}|{{{7}}}|{{{8}}} }}</includeonly><noinclude> == Tool == Tool om de koördinaten fan in beskate lokaasje te kedizen: [https://locator.toolforge.org/coordinates.php?template=coor_title_dms&wiki=nl.wikipedia.org&page= coordinates tool] # Selektearje it type # Kediis de koördinaten en zoom yn za't it ûnderwerp goed yn byld is # Nim it koördinateberjocht oer en set it ûnder oan op 'e side, boppe de kategoryen === Alternative tool === * [https://tools.freeside.sk/geolocator/?q=&ct={{Coor%20title%20dms&#124;{latdegabs}&#124;{latminint:2}&#124;{latsecdec:2}&#124;{latNS}&#124;{londegabs}&#124;{lonminint:2}&#124;{lonsecdec:2}&#124;{lonEW}&#124;{ghparams}}} Alternative tool] == Doel == Dit berjocht is ornearre om koördinaten oan siden ta te foegjen yn de titelromte rjochts boppe oan op 'e side. * De koördinaten keppelje oan in tool om utens dêr't de ferskate koördinatesiden yn keppele wurde dy't de opjûne koördinaten op in kaart sjen litte. It berjocht rekkenet de opjûne koördinaten om nei it formaat dat de tool brûkt. * Njonken de koördinaten wurdt in keppeling sjen litten dy't in kaart fan [[OpenStreetMap]] mei dêr de opjûne koördinaten uitflapt yn. * De krektens fan de jûne koördinaten (it wol of net sjen litten fan sekonden) rjochts boppe oan yn 'e siden wurdt basearre op it opjûne type, as it ûnferwachts ûntbreke soe, wurdt der sjoen nei de scale. It is de bedoeling dat yn siden safolle mooglik it type ynfolle wurdt, dêr't de defaultwearde dy't dêrby heart yn korrizjearre wurde kin troch it dêrnjonken opjaan fan in scale. * It berjocht kontrolearret op in tal punten as it berjocht wol goed ynfolle is en ferminderje flaters. == Gebrûk == Brûk it leafst in tool om koördinaten te setten. In oare manear is en nim de koördinaten fan in oare Wikipedy of Wikidata oer. Tink der om! Der binne '''twa manearen''' om koördinaten wer te jaan, oan iene kant yn graden, minuten en sekonden (60-tallich stelsel) (<code>51° 26′ 30″ NB, 4° 55′ 55″ EL</code>) en oan oare kant yn desimale graden (<code>51.441667, 4.931944</code>). Dit berjocht brûkt de metoade mei graden, minuten en sekonden. Omrekkenje kin fluch en ienfâldich mei [http://tools.freeside.sk/geolocator/?q=&ct={{Coor%20title%20dms%7C{latdegabs}%7C{latminint:2}%7C{latsecdec:2}%7C{latNS}%7C{londegabs}%7C{lonminint:2}%7C{lonsecdec:2}%7C{lonEW}%7C{ghparams}}} dizze tool] troch loftsboppe yn it fek de koördinaten yn te foljen. Omrekkenjen fan desimale graden naar graden, minuten en sekonden: * it earste getal is de [[breedtegraad]], it twadde getal de [[lingtegraad]]. Almeast sille desimale punten brûkt wurde, dêr't yn it Frysk komma's ornaris brûkt wurde. Positive getallen steane foar it [[Eastlik healrûn|eastlik]] respektyflik [[noardlik healrûn]], wylst negative foar it [[Westlik healrûn|westlik]] respektyflik [[súdlik healrûn]] stean. In foarbyld: * de koördinaten binne oanjûn as (51.44167, 4.931944). Ferfang earst de punten troch komma's. * de breedtegraad is 51,441667. It getal foar de komma binne de graden: 51. * lûk de graden fan de jûne breedtegraad ôf: 0,441667. * fermannichfâldigje dat mei 60: 60 × 0,441667 = 26,50002. It gânse part dêrfan binne de minuten: 26. * fermannichfâldigje it part benefter de komma mei 60: 60 × 0,50002 = 30,0012. Dat binne de sekonden. * doch deselde berekkening foar de lingtegraad (4,931944): ** 4 graden ** 0,931944 × 60 = 55,91664 → 55 minuten ** 0,91664 × 60 = 54,9984 → 55 sekonden * gearfetsjend: (51.441667, 4.931944) komt oerien mei 51° 26′ 30″ noarderbreedte, 4° 55′ 55″ easterlingte. As de koördinaten bysûnder krekt binne, kin dêrfoar keazen wurde sifers dy't by it berekkenjen fan de sekonden 'benefter de komma' oerbliuwe, mei te nimmen. Ferfang yn dat gefal de komma wer troch in punt: 12,34 sekonden wurdt yn berjocht ynfolle as 12.34. === Parameters === It berjocht hat 9 parameters (allegear troch in <nowiki>|</nowiki> skaat) dêr't de earste 8 ferplichte fan binne. * De earste trije parameters binne ornearre foar de graden, minuten en sekonden fan de breedtegraad. * De fjirde parameter is foar it healrûn fan de breedtegraad (<code>N</code> foar noarderbreedte of <code>S</code> foar suderbreedte). * De fyfde oant sande parameters binne foar de graden, minuten en sekonden fan de lingtegraad. * De achtste parameter is foar it healrûn fan de lingtegraad (<code>E</code> foar easterlingte of <code>W</code> foar westerlingte). * De njoggende parameter is om it type, de scale en eventueel de region op te jaan. It standertformaat is <code>type:landmark_scale:25000_region:NL</code>. Tink der om op dat nei type, scale en region een dûbelde punt folget mei de spesifikaasje derefter en type, scale en region ûnderinoar skaat wurde troch in leech streekje (ûnderstreekje). ** <code>type:</code> hjir efter moat it type opjûn wurde, sa't de sekonden by beskate ûnderwerpen sjoen litten wurdt en by oare ûnderwerpen net (sjoch it skema hjir ûnder). Typen binne fêst ynsteld yn de software fan de tool. ** <code>scale:</code> hjir efter kin eventueel de skaal dêr't op in kaart ynzoomd wurde moat opjûn wurde. It opjûne type soarget automatysk foar in beskate skaal, dy't oerskreaun wurdt as der in skaal opjûn wurdt. ** <code>region:</code> hjir efter wurdt de twaletterige [[ISO 3166-1]]-lânkoade fan de lokaasje ynfolle yn haadletters. Dy soene allinnich ynfolle wurde meie as de koördinaten yn in beskaat lân binne, en net yn it midden fan in see of op in lânsgrins. === Type === It gebrûk fan type hat de foarkar boppe it gebrûk fan scale. Type passet automatysk in standertskaal ta. Mocht soks net de winske skaal wêze, kin scale as oanfolling op type oanjûn wurde. {{{!}} class="wikitable" ! type: !! Ratio !! scale: !! Sekonden sjen litte {{!}}- ! country, satellite {{!}} 1 : 10.000.000 {{!}}{{!}} 10000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! state {{!}} 1 : 3.000.000 {{!}}{{!}} 3000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm1st {{!}} 1 : 1.000.000 {{!}}{{!}} 1000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm2nd (default) {{!}} 1 : 300.000 {{!}}{{!}} 300000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm3rd, city, mountain, isle, river, waterbody {{!}} 1 : 100.000 {{!}}{{!}} 100000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! event, forest, glacier {{!}} 1 : 50.000 {{!}}{{!}} 50000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! airport {{!}} 1 : 30.000 {{!}}{{!}} 30000 {{!}}{{!}} ja {{!}}- ! camera, edu, pass, landmark, railwaystation {{!}} 1 : 10.000 {{!}}{{!}} 10000 {{!}}{{!}} ja {{!}}- ! building * {{!}} 1 : 3.000 {{!}}{{!}} 3000 {{!}}{{!}} ja {{!}}} <nowiki>*</nowiki> Gjin offisjele parameter, wurdt lykwols wol ûnderstipe. Dizze parameters binne dêrfoar ornearre om te brûken foar: * <code>adm1st</code>: foar bestjoerlike gebieten op it earste nivo * <code>adm2nd</code>: foar bestjoerlike gebieten op it twadde nivo * <code>adm3rd</code>: foar bestjoerlike gebieten op it tredde nivo (dêr kin ek <code>city</code> foar brûkt wurde) * <code>airport</code>: foar lofthavens, fleanfjilden en fleanbasissen * <code>city</code>: foar gemeenten, stêden, doarpen, buorskippen, útbuorrens, foarstêden, wiken, buerten en oare delsettings * <code>country</code>: foar lannen en foar grutte ôfhinklike gebieten en autonome regio's * <code>edu</code>: foar skoallen, hegeskoallen en universiteiten * <code>event</code>: foar ynsidintele of weromkearende eveneminten op in spesifike lokaasje, ynklusyf fjildslaggen, ierdbevingen, festivals en skipswrakken * <code>forest</code>: foar bosk en natoergebieten * <code>glacier</code>: foar gletsjers en iiskapen * <code>isle</code>: foar eilannen en skiereilannen * <code>landmark</code>: voor bouwwerken, grotten, begraafplaatsen, geologische breuken, mijnen, toeristische attracties, monumenten en andere bezienswaardigheden (hiervoor kan ook <code>building</code> worden gebruikt) * <code>mountain</code>: voor bergen, heuvels, kliffen, bergketens, riffen en onderzeese bergen * <code>pass</code>: voor bergpassen * <code>railwaystation</code>: voor stations, haltes en onderhoudsplaatsen van spoorwegen en treinen, inclusief metro, tram, premetro, etc (hiervoor kan ook <code>building</code> worden gebruikt) * <code>river</code>: voor rivieren, kanalen, beken, inclusief alle tussenliggende varianten (alternatief: <code>waterbody</code>) en valleien * <code>waterbody</code>: voor baaien, fjorden, meren, reservoirs, vijvers, poelen, lagunes, riviermondingen, meren en watervallen Als het opgegeven type een default schaal geeft die afwijkt van de gewenste schaal, kan naast type gebruik gemaakt worden van <code>scale:</code> om de defaultwaarde te overschrijven. == Voorbeelden == <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}}</pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}} geeft de link rechtsboven op deze pagina. <pre>{{Coor title dms|51|26|30|N|4|55|0|E|type:landmark}}</pre> <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}}</pre> Als het bijpassende type een andere schaal geeft dan de gewenste schaal: <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark_scale:25000}}</pre> Als er ook een regio is opgegeven: <pre>{{Coor title dms|51|26|0|N|4|55|0|E|type:landmark_region:NL}}</pre> <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark_scale:25000_region:NL}}</pre> == Overzicht alternatieve sjablonen == {{Tabel overzicht coördinaten}} == Zie ook == * [[Help:Externe kaarten]] == Gebruikte afbeelding == {{Ontlinkte afbeelding|Internet-web-browser.svg}} == Gebruikt sjablonen == * [[Sjabloon:MapsServer]] * [[Module:AddNearby]] * [[Module:CoorCheck]] == TemplateData == <templatedata> { "description": "Dit sjabloon is bedoeld om coördinaten aan artikelen toe te voegen in de titelruimte rechts bovenaan de pagina. Het sjabloon wordt geplaatst onderaan de pagina boven de categorieën.", "params": { "1": { "label": "Breedtegraad: aantal graden", "description": "Breedtegraad: aantal graden", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Breedtegraad: aantal minuten", "description": "Breedtegraad: aantal minuten", "type": "number", "required": true }, "3": { "label": "Breedtegraad: aantal seconden", "description": "Breedtegraad: aantal seconden", "type": "number", "required": true }, "4": { "label": "Halfrond: N (Noordelijk) of S (Zuidelijk)", "description": "Halfrond: N (Noordelijk) of S (Zuidelijk)", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "N", "S" ] }, "5": { "label": "Lengtegraad: aantal graden", "description": "Lengtegraad: aantal graden", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Lengtegraad: aantal minuten", "description": "Lengtegraad: aantal minuten", "type": "number", "required": true }, "7": { "label": "Lengtegraad: aantal seconden", "description": "Lengtegraad: aantal seconden", "type": "number", "required": true }, "8": { "label": "Halfrond: E (Oostelijk) of W (Westelijk)", "description": "Halfrond: E (Oostelijk) of W (Westelijk)", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "E", "W" ] }, "9": { "label": "Type, schaal, regio", "description": "Vul hier type, scale en/of regio in", "example": "type:landmark_scale:1563_region:DE", "type": "line", "required": true } } } </templatedata> }} [[Kategory:Berjocht mei koördinaten| Coor title dms]] </noinclude> b10x90rk219q9vym23gr61lov0ryrza 1236347 1236346 2026-07-26T06:55:02Z Kneppelfreed 2013 1236347 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- Foarkomt wytrigel --><nowiki />{{Koördinaten2|{{{1}}}_{{{2}}}_{{{3}}}_{{{4}}}_{{{5}}}_{{{6}}}_{{{7}}}_{{{8}}}_{{#If:{{{9|}}}|{{{9}}}|}}|{{#switch:{{#if:{{{9|}}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|{{#switch:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|camera|edu|pass|building|landmark|railwaystation|airport=dms| #default =dm}}|{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}}|{{#ifexpr: {{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|scale}} > 40000 | dm | dms }}|dm}}}}|dm}}|dms={{{1}}}° {{{2}}}&prime; {{#Expr:{{{3|0.0}}} round 0}}&Prime; {{#switch:{{{4}}}|N=NB|SB|S=SB|NB}}, {{{5}}}° {{{6}}}&prime; {{#Expr:{{{7|0.0}}} round 0}}&Prime; {{#switch:{{{8}}}|E=OL|WL|W=WL|OL}}|dm={{{1}}}° {{#expr:({{{2|0}}} + ( {{{3|0.0}}} / 60 )) round 0}}&prime; {{#switch:{{{4}}}|N=NB|SB|S=SB|NB}}, {{{5}}}° {{#expr:({{{6|0}}} + ( {{{7|0.0}}} / 60 )) round 0}}&prime; {{#switch:{{{8}}}|E=EL|WL|W=WL|EL}}}}|name={{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|text_coordinates}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{#Switch:{{{4|}}}|N|S=|#default=[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}} }}{{#if:{{{8|}}}|{{#Switch:{{{8|}}}|E|W=|#default=[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}} }}{{#if:{{{10|}}}{{{11|}}}{{{12|}}}{{{type|}}}{{{scale|}}}{{{region|}}}{{{display|}}}{{{dim|}}}{{{source|}}}|[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#if:{{{9|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:CoorCheck|check|{{{9}}}}}|Error|[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#if:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9|}}}|type}}|{{#Switch:{{#invoke:CoorCheck|extract|{{{9}}}_region:XX|type}}|country|satellite|state|adm1st|adm2nd|adm3rd|city|mountain|isle|river|waterbody|event|forest|glacier|airport|camera|edu|pass|landmark|railwaystation|building= | #default =[[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}}}}}{{#iferror: {{#expr:{{{1|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{2|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{3|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{5|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{6|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#iferror: {{#expr:{{{7|}}}}} | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten|X]] | }}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{1|}}} }} = {{{1|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{2|}}} }} = {{{2|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{5|}}} }} = {{{5|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#ifexpr: {{#expr: trunc {{{6|}}} }} = {{{6|}}} | | [[Kategory:Siden mei ferkearde koördinaten]]}}{{#coordinates:primary|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{4}}}|{{{5}}}|{{{6}}}|{{{7}}}|{{{8}}} }}</includeonly><noinclude> == Tool == Tool om de koördinaten fan in beskate lokaasje te kedizen: [https://locator.toolforge.org/coordinates.php?template=coor_title_dms&wiki=nl.wikipedia.org&page= coordinates tool] # Selektearje it type # Kediis de koördinaten en zoom yn za't it ûnderwerp goed yn byld is # Nim it koördinateberjocht oer en set it ûnder oan op 'e side, boppe de kategoryen === Alternative tool === * [https://tools.freeside.sk/geolocator/?q=&ct={{Coor%20title%20dms&#124;{latdegabs}&#124;{latminint:2}&#124;{latsecdec:2}&#124;{latNS}&#124;{londegabs}&#124;{lonminint:2}&#124;{lonsecdec:2}&#124;{lonEW}&#124;{ghparams}}} Alternative tool] == Doel == Dit berjocht is ornearre om koördinaten oan siden ta te foegjen yn de titelromte rjochts boppe oan op 'e side. * De koördinaten keppelje oan in tool om utens dêr't de ferskate koördinatesiden yn keppele wurde dy't de opjûne koördinaten op in kaart sjen litte. It berjocht rekkenet de opjûne koördinaten om nei it formaat dat de tool brûkt. * Njonken de koördinaten wurdt in keppeling sjen litten dy't in kaart fan [[OpenStreetMap]] mei dêr de opjûne koördinaten uitflapt yn. * De krektens fan de jûne koördinaten (it wol of net sjen litten fan sekonden) rjochts boppe oan yn 'e siden wurdt basearre op it opjûne type, as it ûnferwachts ûntbreke soe, wurdt der sjoen nei de scale. It is de bedoeling dat yn siden safolle mooglik it type ynfolle wurdt, dêr't de defaultwearde dy't dêrby heart yn korrizjearre wurde kin troch it dêrnjonken opjaan fan in scale. * It berjocht kontrolearret op in tal punten as it berjocht wol goed ynfolle is en ferminderje flaters. == Gebrûk == Brûk it leafst in tool om koördinaten te setten. In oare manear is en nim de koördinaten fan in oare Wikipedy of Wikidata oer. Tink der om! Der binne '''twa manearen''' om koördinaten wer te jaan, oan iene kant yn graden, minuten en sekonden (60-tallich stelsel) (<code>51° 26′ 30″ NB, 4° 55′ 55″ EL</code>) en oan oare kant yn desimale graden (<code>51.441667, 4.931944</code>). Dit berjocht brûkt de metoade mei graden, minuten en sekonden. Omrekkenje kin fluch en ienfâldich mei [http://tools.freeside.sk/geolocator/?q=&ct={{Coor%20title%20dms%7C{latdegabs}%7C{latminint:2}%7C{latsecdec:2}%7C{latNS}%7C{londegabs}%7C{lonminint:2}%7C{lonsecdec:2}%7C{lonEW}%7C{ghparams}}} dizze tool] troch loftsboppe yn it fek de koördinaten yn te foljen. Omrekkenjen fan desimale graden naar graden, minuten en sekonden: * it earste getal is de [[breedtegraad]], it twadde getal de [[lingtegraad]]. Almeast sille desimale punten brûkt wurde, dêr't yn it Frysk komma's ornaris brûkt wurde. Positive getallen steane foar it [[Eastlik healrûn|eastlik]] respektyflik [[noardlik healrûn]], wylst negative foar it [[Westlik healrûn|westlik]] respektyflik [[súdlik healrûn]] stean. In foarbyld: * de koördinaten binne oanjûn as (51.44167, 4.931944). Ferfang earst de punten troch komma's. * de breedtegraad is 51,441667. It getal foar de komma binne de graden: 51. * lûk de graden fan de jûne breedtegraad ôf: 0,441667. * fermannichfâldigje dat mei 60: 60 × 0,441667 = 26,50002. It gânse part dêrfan binne de minuten: 26. * fermannichfâldigje it part benefter de komma mei 60: 60 × 0,50002 = 30,0012. Dat binne de sekonden. * doch deselde berekkening foar de lingtegraad (4,931944): ** 4 graden ** 0,931944 × 60 = 55,91664 → 55 minuten ** 0,91664 × 60 = 54,9984 → 55 sekonden * gearfetsjend: (51.441667, 4.931944) komt oerien mei 51° 26′ 30″ noarderbreedte, 4° 55′ 55″ easterlingte. As de koördinaten bysûnder krekt binne, kin dêrfoar keazen wurde sifers dy't by it berekkenjen fan de sekonden 'benefter de komma' oerbliuwe, mei te nimmen. Ferfang yn dat gefal de komma wer troch in punt: 12,34 sekonden wurdt yn berjocht ynfolle as 12.34. === Parameters === It berjocht hat 9 parameters (allegear troch in <nowiki>|</nowiki> skaat) dêr't de earste 8 ferplichte fan binne. * De earste trije parameters binne ornearre foar de graden, minuten en sekonden fan de breedtegraad. * De fjirde parameter is foar it healrûn fan de breedtegraad (<code>N</code> foar noarderbreedte of <code>S</code> foar suderbreedte). * De fyfde oant sande parameters binne foar de graden, minuten en sekonden fan de lingtegraad. * De achtste parameter is foar it healrûn fan de lingtegraad (<code>E</code> foar easterlingte of <code>W</code> foar westerlingte). * De njoggende parameter is om it type, de scale en eventueel de region op te jaan. It standertformaat is <code>type:landmark_scale:25000_region:NL</code>. Tink der om op dat nei type, scale en region een dûbelde punt folget mei de spesifikaasje derefter en type, scale en region ûnderinoar skaat wurde troch in leech streekje (ûnderstreekje). ** <code>type:</code> hjir efter moat it type opjûn wurde, sa't de sekonden by beskate ûnderwerpen sjoen litten wurdt en by oare ûnderwerpen net (sjoch it skema hjir ûnder). Typen binne fêst ynsteld yn de software fan de tool. ** <code>scale:</code> hjir efter kin eventueel de skaal dêr't op in kaart ynzoomd wurde moat opjûn wurde. It opjûne type soarget automatysk foar in beskate skaal, dy't oerskreaun wurdt as der in skaal opjûn wurdt. ** <code>region:</code> hjir efter wurdt de twaletterige [[ISO 3166-1]]-lânkoade fan de lokaasje ynfolle yn haadletters. Dy soene allinnich ynfolle wurde meie as de koördinaten yn in beskaat lân binne, en net yn it midden fan in see of op in lânsgrins. === Type === It gebrûk fan type hat de foarkar boppe it gebrûk fan scale. Type passet automatysk in standertskaal ta. Mocht soks net de winske skaal wêze, kin scale as oanfolling op type oanjûn wurde. {{{!}} class="wikitable" ! type: !! Ratio !! scale: !! Sekonden sjen litte {{!}}- ! country, satellite {{!}} 1 : 10.000.000 {{!}}{{!}} 10000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! state {{!}} 1 : 3.000.000 {{!}}{{!}} 3000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm1st {{!}} 1 : 1.000.000 {{!}}{{!}} 1000000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm2nd (default) {{!}} 1 : 300.000 {{!}}{{!}} 300000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! adm3rd, city, mountain, isle, river, waterbody {{!}} 1 : 100.000 {{!}}{{!}} 100000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! event, forest, glacier {{!}} 1 : 50.000 {{!}}{{!}} 50000 {{!}}{{!}} nee {{!}}- ! airport {{!}} 1 : 30.000 {{!}}{{!}} 30000 {{!}}{{!}} ja {{!}}- ! camera, edu, pass, landmark, railwaystation {{!}} 1 : 10.000 {{!}}{{!}} 10000 {{!}}{{!}} ja {{!}}- ! building * {{!}} 1 : 3.000 {{!}}{{!}} 3000 {{!}}{{!}} ja {{!}}} <nowiki>*</nowiki> Gjin offisjele parameter, wurdt lykwols wol ûnderstipe. Dizze parameters binne dêrfoar ornearre om te brûken foar: * <code>adm1st</code>: foar bestjoerlike gebieten op it earste nivo * <code>adm2nd</code>: foar bestjoerlike gebieten op it twadde nivo * <code>adm3rd</code>: foar bestjoerlike gebieten op it tredde nivo (dêr kin ek <code>city</code> foar brûkt wurde) * <code>airport</code>: foar lofthavens, fleanfjilden en fleanbasissen * <code>city</code>: foar gemeenten, stêden, doarpen, buorskippen, útbuorrens, foarstêden, wiken, buerten en oare delsettings * <code>country</code>: foar lannen en foar grutte ôfhinklike gebieten en autonome regio's * <code>edu</code>: foar skoallen, hegeskoallen en universiteiten * <code>event</code>: foar ynsidintele of weromkearende eveneminten op in spesifike lokaasje, ynklusyf fjildslaggen, ierdbevingen, festivals en skipswrakken * <code>forest</code>: foar bosk en natoergebieten * <code>glacier</code>: foar gletsjers en iiskapen * <code>isle</code>: foar eilannen en skiereilannen * <code>landmark</code>: foar bouwurken, grotten, begraafplakken, geologyske brekken, minen, toeristyske attraksjes, monuminten en oare dingen it besjen wurdich (dêr kin ek <code>building</code> foar brûkt wurde) * <code>mountain</code>: foar bergen, heuvels, kliffen, berchkeatlings, riffen en ûnderseeske bergen * <code>pass</code>: foar berchpassen * <code>railwaystation</code>: foar stasjons, halten en ûnderhâldsplakken fan spoarwegen en treinen, ynklusyf metro, tram, premetro, ensfth (dêr kin ek <code>building</code> foar brûkt wurde) * <code>river</code>: foar rivieren, kanalen, beken, ynklusyf alle tuskenlizzende farianten (alternatyf: <code>waterbody</code>) en dellings * <code>waterbody</code>: foar baaien, fjorden, marren, opslachmarren, fivers, poelen, lagunen, riviermûnings en wetterfallen As it opjûne type in default skaal brûkt dy't ôfwykt fan 'e winske skaal, kin njonken type gebrûk makke wurde fan <code>scale:</code> om de defaultwearde te oerskriuwen. == Foarbylden == <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}}</pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}} jout de keppeling rjochtsboppe op dizze side. <pre>{{Coor title dms|51|26|30|N|4|55|0|E|type:landmark}}</pre> <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark}}</pre> As it bypassende type in oare skaal jout as de winske skaal: <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark_scale:25000}}</pre> As der ek in regio opjûn is: <pre>{{Coor title dms|51|26|0|N|4|55|0|E|type:landmark_region:NL}}</pre> <pre>{{Coor title dms|51|26|30.12|N|4|55|55.08|E|type:landmark_scale:25000_region:NL}}</pre> == Brûkt sjablonen == * [[Berjocht:MapsServer]] * [[Module:CoorCheck]] == TemplateData == <templatedata> { "description": "Dit berjocht is ornearre om koördinaten oan siden ta te foegjen yn 'e titelromte rjochtsboppe oan yn 'e side. It berjocht kin ûnder oan de side boppe de kategoryen pleatst wurde.", "params": { "1": { "label": "Breedtegraad: tal graden", "description": "Breedtegraad: tal graden", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "Breedtegraad: tal minuten", "description": "Breedtegraad: tal minuten", "type": "number", "required": true }, "3": { "label": "Breedtegraad: tal sekonden", "description": "Breedtegraad: tal sekonden", "type": "number", "required": true }, "4": { "label": "Healrûn: N (Noardlik) of S (Súdlik)", "description": "Healrûn: N (Noardlik) of S (Súdlik)", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "N", "S" ] }, "5": { "label": "Lingtegraad: tal graden", "description": "Lingtegraad: tal graden", "type": "number", "required": true }, "6": { "label": "Lingtegraad: tal minuten", "description": "Lingtegraad: tal minuten", "type": "number", "required": true }, "7": { "label": "Lingtegraad: tal sekonden", "description": "Lingtegraad: tal sekonden", "type": "number", "required": true }, "8": { "label": "Healrûn: E (Eastlik) of W (Westlik)", "description": "Healrûn: E (Eastlik) of W (Westlik)", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "E", "W" ] }, "9": { "label": "Type, skaal, regio", "description": "Folje hjir type, scale en/of regio in", "example": "type:landmark_scale:1563_region:DE", "type": "line", "required": true } } } </templatedata> }} [[Kategory:Berjocht mei koördinaten| Coor title dms]] </noinclude> 6yebpvha3erzv1te6mgdaoxznrzxiqk 10 193127 1236348 2026-07-26T07:08:11Z Kneppelfreed 2013 Side makke mei "<includeonly>{{#tag:indicator|<span id="tpl_Koordinaten"><span class="plainlinks" title="Klik op de koördinaten om in plattegrû of satellytfoto te besjen" style="font-size:87%;">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px|Koördinaten|link=]]}}} [{{MapsServer}}&params={{{1}}}&pagename={{PAGENAMEE}}{{#if: {{{name|}}} | &title={{urlencode:{{{name}}} }} }} {{{2}}}]</span></span>|name=coordinates}}{{#switch:{{NAMESPACE}}||{{ns:14}}=<!-- Allinnich siden en kategoryen -->..." 1236348 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:indicator|<span id="tpl_Koordinaten"><span class="plainlinks" title="Klik op de koördinaten om in plattegrû of satellytfoto te besjen" style="font-size:87%;">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px|Koördinaten|link=]]}}} [{{MapsServer}}&params={{{1}}}&pagename={{PAGENAMEE}}{{#if: {{{name|}}} | &title={{urlencode:{{{name}}} }} }} {{{2}}}]</span></span>|name=coordinates}}{{#switch:{{NAMESPACE}}||{{ns:14}}=<!-- Allinnich siden en kategoryen -->{{#if:{{#property:P625}} | [[Kategory:Koördinaten op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P159}} | [[Kategory:Koördinaten mei haadkertier op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P115}} | [[Kategory:Koördinaten mei haadakkommodaasje op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P189}} | | {{#if:{{#property:P1259}} | | [[Kategory:Berjocht mei koördinaten]] }}}}}}}} }}}}</includeonly><noinclude> o2lt6d9h21ltgj91n46o1fm603ewpr9 1236352 1236348 2026-07-26T07:36:57Z Kneppelfreed 2013 red 1236352 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:indicator|<span id="tpl_Koordinaten"><span class="plainlinks" title="Klik op de koördinaten om in plattegrûn of satellytfoto te besjen" style="font-size:87%;">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px|Koördinaten|link=]]}}} [{{MapsServer}}&params={{{1}}}&pagename={{PAGENAMEE}}{{#if: {{{name|}}} | &title={{urlencode:{{{name}}} }} }} {{{2}}}]</span></span>|name=coordinates}}{{#switch:{{NAMESPACE}}||{{ns:14}}=<!-- Allinnich siden en kategoryen -->{{#if:{{#property:P625}} | [[Kategory:Koördinaten op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P159}} | [[Kategory:Koördinaten mei haadkertier op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P115}} | [[Kategory:Koördinaten mei haadakkommodaasje op Wikidata]] | {{#if:{{#property:P189}} | | {{#if:{{#property:P1259}} | | [[Kategory:Berjocht mei koördinaten]] }}}}}}}} }}}}</includeonly><noinclude> qahwd3s9cau9ilqbcxgvwja07hwb6ii 1236355 1236352 2026-07-26T08:02:19Z Kneppelfreed 2013 1236355 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:indicator|<span id="tpl_Koordinaten"><span class="plainlinks" title="Klik op de koördinaten om in plattegrûn of satellytfoto te besjen" style="font-size:87%;">{{{label| [[Ofbyld:Internet-web-browser.svg|23px|Koördinaten|link=]]}}} [{{MapsServer}}&params={{{1}}}&pagename={{PAGENAMEE}}{{#if: {{{name|}}} | &title={{urlencode:{{{name}}} }} }} {{{2}}}]</span></span>|name=coordinates}}<!--{{#invoke:AddNearby|coordinates|{{{1|}}}_name:{{PAGENAME}}_primary:1}}-->{{#switch:{{NAMESPACE}}||{{ns:14}}=<!-- Allinnich siden en kategoryen -->{{#if:{{#property:P625}} | {{#if:{{#property:P159}} | {{#if:{{#property:P115}} | {{#if:{{#property:P189}} | | {{#if:{{#property:P1259}} | | [[Kategory:Berjocht mei koördinaten]] }}}}}}}} }}}}</includeonly><noinclude> jozlfabtd0cn4bf28qkuuxzfferiwyp 0 193128 1236356 2026-07-26T10:01:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = túfljurk |Ofbyld = [[Ofbyld:Crested Lark (22026336489).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[túfljurken]] (''Galerida'') |Wittenskiplike namme= Galerida cristata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]..." 1236356 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = túfljurk |Ofbyld = [[Ofbyld:Crested Lark (22026336489).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[túfljurken]] (''Galerida'') |Wittenskiplike namme= Galerida cristata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:GaleridaCristataIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] }} De '''túfljurk''' of '''toefljurk''' (''Galerida cristata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De soarte komt foar op drûch lân fan [[Jeropa]] eastlik oant [[Nepal]] en [[Sina]]. Oant de jierren 1980 briede de [[soarte (taksonomy)|soarte]] ek yn [[Nederlân]], mar as [[briedfûgel]] is de soarte útstoarn lykas ek yn in soad oare gebieten yn it meast westlike ferspriedingsgebiet. == Skaaimerken == De túfljurk wurdt 17 oant 19 sintimeter lang en is wat grutter as de gewoane ljurk. De fûgel is griisbrún. Lykas de gewoane ljurk hat er in spitse túf, mar dy fan 'e túfljurk is langer en ek te sjen as de túf plat op 'e achterholle leit. De túfljurk is fierder faak wat ljochter as de gewoane ljurk en hat gjin ljochte rânen oan efterwjuk en sturt. Ek binne de streken oer it boarst wat minder skerp. De ûnderwjukken en de dekfearren fan 'e boppesturt ha meastentiids in kastanjebrune gloed. De lingte fan 'e snaffel ferskilt wat ûndersoarte oanbelanget. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden túfljurk en gewoane ljurk</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg|Túfljurk Skowronek, Flommen (cropped).jpg|Gewoane ljurk </gallery> </div> == Fersprieding == De túfljurk is fan oarsprong in bewenner fan steppes en healwoestinen. De túfljurk is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn it grutste part fan [[Portegal]] oant noardeastlik [[Sina]] en eastlik [[Yndia]] en yn [[Afrika]] sa fier súdlik as [[Niger]]. De túfljurk wurdt selden bûten syn briedplakken waarnommen. Wis is dat de soarte sûnt healwei de njoggentjinde iuw ek yn Nederlân briede nei't de soarte syn ferspriedingsgebiet nei it noarden ta útwreide. Yn 'e 20e iuw kolonisearre de túfljurk ek stêden en briede er hjir en dêr oan 'e rânen fan stosân, skrale heide en agrarysk kultuerlân. Om 1975 wie de Nederlânske populaasje al oer it hichtepunt hinne, mar brieden der noch altiten sa'n 4.000 pearen. Dat oantal naam rap ôf oant 425 om 1990 hinne en minder as 100 sûnt 1997. Hjoed-de-dei is de soarte as briedfûgel út Nederlân ferdwûn. It lêste wisse suksesfolle briedgeval fûn plak op in bedriuweterrein yn [[Fenlo]]. Feroarings yn 'e bou en ferlies oan braaklizzend terrein hawwe nei alle gedachten de grutste oarsaak west fan 'e delgong. Ek op oare plakken yn West- en Sintraal-Jeropa is de soarte hast folslein ferdwûn. == Fersprieding en systematyk == De soarte is ferdield yn in grut tal [[ûndersoarte]]n. AviList werkent net minder as 36, mei de folgjende ferdieling: * ''Galerida cristata pallida'' - [[Ibearysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata cristata'' – súdlik [[Skandinaavje]] en [[Frankryk]] eastlik oant [[Oekraïne]] en [[Hongarije]] * ''Galerida cristata neumanni'' - west-sintraal [[Itaalje]] * ''Galerida cristata apuliae'' - Súd-Itaalje en [[Sisylje]] * ''Galerida cristata meridionalis'' – eastlik [[Kroaasje]] oant sintraal [[Grikelân]] en westlik [[Turkije]] * ''Galerida cristata cypriaca'' - eilannen fan [[Karpatos]], [[Rhodos]] en [[Syprus]] * ''Galerida cristata tenuirostris'' – eastlik Hongarije en [[Roemeenje]] oant súdlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] en [[Kazachstan]] * ''Galerida cristata caucasica'' – eilannen yn 'e eastlike [[Egeyske See]], noardlik Turkije en súdlik [[Kaukasus]] * ''Galerida cristata kleinschmidti'' - noardwestlik [[Marokko]] * ''Galerida cristata riggenbachi'' – westlik Marokko ([[Casablanca]] oant de Sous-delling) * ''Galerida cristata randonii'' – Hauts Plateaux yn eastlik Marokko en noardwestlik [[Algerije]] * ''Galerida cristata macrorhyncha'' – súdlik Marokko en noardwestlik Algerije súdlik fan 'e [[Sahara-Atlas]] oant west-sintraal [[Mauretaanje]] * ''Galerida cristata carthaginis'' - noardeastlik Marokko oant noardlik [[Tuneezje]] * ''Galerida cristata arenicola'' – noardeastlik Algerije, súdlik Tuneezje en noardwestlik [[Lybje]] * ''Galerida cristata festae'' - kust noardeastlik Lybje * ''Galerida cristata brachyura'' – yn it binnenlân fan noardeastlik Lybje oant súdlik [[Irak]] en it noardlik [[Arabysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata helenae'' - súdeastlik Algerije en súdwestlik Lybje * ''Galerida cristata jordansi'' - Noard-[[Niger]] ([[Aïr]]-bergen) * ''Galerida cristata nigricans'' - Noard-[[Egypte]] (delta fan 'e [[Nyl]]) * ''Galerida cristata maculata'' - Sintraal-Egypte * ''Galerida cristata halfae'' - súdlik Egypte en noardlik [[Sûdan]] * ''Galerida cristata altirostris'' - eastlik Sûdan en [[Eritreä]] * ''Galerida cristata somaliensis'' - noardlik [[Somaalje]], súdlik [[Etioopje]] en noardlik [[Kenia]] * ''Galerida cristata balsaci''- kust fan Mauretaanje * ''Galerida cristata senegallensis'' - Mauretaanje, [[Senegal]] en [[Gambia]] nei Niger * ''Galerida cristata alexanderi'' – noardlik [[Nigearia]] oant westlik Sûdan en noardeastlik [[Demokratyske Republyk Kongo]] * ''Galerida cristata isabellina'' - Sintraal-Sûdan * ''Galerida cristata cinnamomina'' - westlik [[Libanon]] en noardwestlik [[Israel]] * ''Galerida cristata zion'' – súdlik Turkije, [[Syrje]] oant noardeastlik Israel * ''Galerida cristata subtaurica'' - Sintraal-Turkije oant súdwestlik [[Turkmenistan]] en noardlik Iran * ''Galerida cristata magna'' - Sintraal-Iran en Sintraal-Turkmenistan oant noardwestlik [[Pakistan]], [[Kazachstan]], súdlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]] * ''Galerida cristata leautungensis'' - noardeastlik en eastlik Sina * ''Galerida cristata coreensis'' - [[Koreä|Koreaansk skiereilân]] * ''Galerida cristata lynesi'' - Noard-Pakistan * ''Galerida cristata tardinata'' - súdlik Arabysk Skiereilân * ''Galerida cristata chendoola'' – sintraal en eastlik Pakistan oer westlik en noardlik [[Yndia]] oant súdlik [[Nepal]] == Hâlden en dragen == Túfljurken sjonge heech yn 'e loft op likernôch 30 oant 60 m boppe de grûn. De gewoane ljurk sjongt ek sa, mar ek as er opstiicht, wylst de túfljurk of allinnich op grutte hichte of op 'e grûn sjongt. De flecht is yn in patroan fan weagen. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, faak op braaklizzend terrein en oan rânen fan stêden. De nêsten besteane út wat dea gers en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fiif brune aaikes mei spikkels, lykas dy fan 'e ljurk. De aaien komme nei 11 oant 12 dagen út en de piken ferlitte al ier it nêst nei likernôch acht dagen. Se fleane út as se 15 oant 16 dagen âld binne. Ornaris wurde der yn it jier twa lechsels grutbrocht. [[Ofbyld:Crested lark (Galerida cristata brachyura).jpg|thumb|left|Túfljurk yn Jordaanje.]] It iten fan túfljurken bestiet benammen út sied fan nôt lykas hjouwer, weet en koarn, mar se ite ek ynsekten, benammen krobben. It iten wurdt fan 'e grûn socht of opgroeven. == Status == De túfljurk stiet op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearreas 'net bedrige' (''Least Concern'') Rûzingen fan 'e wrâldpopulaasje ferskille tusken 172.000.000 oant 238.000.000 folwoeksen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken 34.300.000 oant 47.500.000 folwoeksen fûgels (20% fan 'e wrâldpopulaasje) rûsd ([[BirdLife International]], 2021). Sûnt de jierren 1980 wurdt der yn Jeropa in delgong fan 'e populaasje fêststeld, itjinge oanlieding is om der fanút te gean dat de soarte oer de hiele wrâld efterút giet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9720 SOVON, oproppen 26 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifleeuwerik Fûgelbeskerming, oproppen 26 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata BirdLife, oproppen 26 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/crelar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 july 2026.] * [https://ebird.org/species/crelar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Galerida cristata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Túfljurk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] 1v3izqyygyfm17dnunkr4tzyickj1pr 0 193129 1236357 2026-07-26T10:01:26Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Túfljurk]] 1236357 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Túfljurk]] cqdj6knlw22ode6ocgdni7fp123lvzk 0 193130 1236358 2026-07-26T10:01:48Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Túfljurk]] 1236358 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Túfljurk]] cqdj6knlw22ode6ocgdni7fp123lvzk 14 193131 1236359 2026-07-26T10:03:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Galerida}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] [[Kategory:Moskeftige]]" 1236359 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Galerida}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] [[Kategory:Moskeftige]] p58amhmyefans3g8lg3ggjbc2mpm9et