Omgong fan Frankryk

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Omgong fan Frankryk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3514</id>
    <revision>
      <id>1236380</id>
      <parentid>1233589</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>2026</comment>
      <origin>1236380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77578" sha1="39nticv1gblo83pywty68sn14wxj6zq" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Le Tour de France
| ôfbylding         = Tour de France font.svg
| ôfbyldingsbreedte = 
| ûnderskrift       = 
| plak              = [[Frankryk]]
| jier              = 
| data              = july
| sport             = [[hurdfytsen]]
| organisator       = Amaury Sport Organisation
| ferienigings      = 
| lannen            = 
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = [[Omgong fan Frankryk 1903|1903]]
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Frankryk 2026]]
| folgjende         = [[Omgong fan Frankryk 2027]]
}}
De '''Omgong fan Frankryk''' ([[Frânsk]]: ''Tour de France'', ek wol ''Le Grand Boucle'') is in wrâldferneamde [[hurdfytsen|hurdfytswedstryd]] yn [[Frankryk]]. Mei de [[Omgong fan Itaalje]] en de [[Omgong fan Spanje]] is it ien fan de saneamde [[Grutte Omgongen]], de wichtichste en dreechste eveneminten fan it hurdfytsseizoen. De Omgong fan Frankryk jildt fan dy trije grutte omgongen as de earfolste wedstriid, en wurdt yn etappen troch gâns Frankryk fytst. It begjin is somtiden yn in oar lân, mar de oankomst is altiten yn [[Parys]], sûnt [[1975]] leit de finishstreek op de [[Champs-Élysées]]. De earste edysje fan 'e Omgong fan Frankryk waard ferriden yn [[1903]]. De koprinner yn it [[#Klasseminten|algemien klassemint]] draacht de [[#Winners Giele Trui|Giele Trui]]. Njonken it algemien klassemint besteane der noch ferskate oare klasseminten, lykas it [[#Berchklassemint|berchklassemint]] (mei de Boltsjestrui), it [[#Punteklassemint|punteklassemint]] (mei de Griene Trui) en it [[#Jongereinklassemint|jongereinklassemint]] (mei de Wite Trui). 

== Skiednis ==
===Unstean===
Begjin 20ste iuw hie Frankryk twa foaroprinnende [[Frankryk|Frânske]] sportkranten, ''L'Auto-Vélo'' en ''Le Vélo''. ''Le Vélo'', de sponsor fan de hurdfytsklassiker [[Bordeaux-Parys]], wie fierwei de bêst ferkeapjende krante; de oplaach bedroech 80.000 foar 20.000 oer fan ''L'Auto-Vélo''. [[Henri Desgrange]], haadredakteur fan ''L'Auto-Vélo'' en earste [[Wrâldoerrekôr (hurdfytsen)|wrâldoerrekôrhâlder]], woe dêr wat oan dwaan en tegearre mei [[Géo Lefèvre]] kaam er op it idee in Omgong fan Frankryk foar hurdfytsers te organisearjen.
[[Ofbyld:Départ de la première étape du premier Tour de France (Villeneuve-Saint-Georges 1903).jpg|thumb|left|200px|Omgong fan Frankryk 1903]]

Op [[16 jannewaris]] [[1903]] ferlear Desgrange in wichtich proses tsjin syn konkurrint Griffard fan ''Le Vélo''. Desgrange moast de namme Vélo út de titel fan syn krante skrasse. Haat wâle op. Desgrange liet lykwols de moedfearren net hingje en trije dagen letter, op [[19 jannewaris]], waard de earste Omgong fan Frankryk oan de parse foarsteld. Dit foarstel waard lykwols net fuortendaliks entûsjast ûnthelle, sadat de inisjatyfnimmers bang wiene dat de Omgong der nea komme soe. In wike foar it sluten fan de ynskriuwingen hiene mar 15 hurdfytsers harren ynskreaun. Dat wie op [[6 maaie]]. De earste Omgong soe begjinne op [[1 juny]] en duorje oant [[5 july]].&lt;br&gt;
Fan needs moast Desgrange al in tal dingen tajaan. De earste Omgong soe pas op [[1 july]] 1903 úteinsette en it startjild waard troch de helte dien. Uteinlik skreaune 108 hurdfytsers harren yn, en 60 dêrfan ferskynden op 1 july ek echt oan de startline. De Omgong bestie út seis etappes. Om nei te gean oft de hurdfytsers it foarsjoene parkoers ôfleine, wiene ûnderweis kontrôleposten ynstallearre. Uteinlik rieden fan de 60 mar 21 hurdfytsers de wedstriid út. [[Maurice Garin]] wûn mei in foarsprong fan hast trije oeren op de nûmer twa, al wie it, de perikels yn de omgong fan it dêropfolgjende jier yn acht nommen, wol de fraach oft er echt de hiele omgong op de fyts folbrocht hie.

===Iere ûntwikkelingen===
Nei de earste Omgong waard yn [[1904]] in twadde edysje organisearre, it iennige ferskil wie dat yn 1903 hurdfytsers harren ynskriuwe koene foar ien of mear ritten, mar yn 1904 mochten dielnimmers harren allinne noch mar ynskriuwe foar de hiele omgong. Spitigernôch wiene der yn dizze twadde edysje in tal swierrichheden. Yn it foarste plak gie it dêrby om aksjefierende omwenjenden, omdat de omgong harren nachtrêst fersteure soe (doe waard der ek nachts koerst). Fierders foelen op de [[Col de la République]] supporters fan [[Antoine Faure|Faure]] de achterfolgjende [[Maurice Garin|Garin]] lestich, wiene der strjitten dêr't bewust glêsdiggels struid wiene en waard de koers fersteurd troch fjochtpartijen. In fûl [[swierwaar]] makke de slotrit yn it [[Parc des Princes]] ûnmooglik. De ''Union Vélocipédique de France'' die ûndersyk nei wat der yn de omgong fan 1904 bard wie. De earste fjouwer fan it einklassemint waarden úteinlik nei oanlieding fan dat ûndersyk diskwalifisearre. Se hiene har ûnderweis skuldich makke oan ûntelbere oertrêdings: hjir en dêr de [[trein]] nommen, binnendykjes keazen, har lûke litten en gean samar troch. Resultaten: Pothier waard libbenslang útsletten, Garin mocht twa jier net mear koerse en de fyfde yn it einklassemint, [[Henri Cornet]], waard úteinlik ta einwinner fan 1904 útroppen.

It jier dêrnei kaam Desgrange mei in tal wizigingen op de lapen. Ynstee fan seis wiene der no alve etappes en mei de [[Ballon d'Alsace]] en de [[Col Bayard]] waarden de [[Fogezen]] en de [[Alpen]] foar it earst oandien. Noch in jier letter kaam Desgrange wer mei in nijichheidsje. De lêste kilometer fan in rit waard tenei oanjûn mei in flagge yn de foarm fan in reade trijehoeke. Yn [[1910]] waard de [[Col du Tourmalet|Tourmalet]], yn 'e [[Pyreneeën]], foar it earst yn de rûte opnommen. De hurdfytsers wiene lykwols net te sprekken oer dizze nije probearsels. Se skolden Desgrange út foar moardner en al wat net moai wie. Hoewol't der yn 't generaal gjin deaden foelen yn de Pyreneeënritten, wie der dochs in stjergefal. Hurdfytser [[Adolphe Hélière]] krige, op de rêstdei by in swimpartijtsje yn see by [[Nice]], in hertoanfal en ferdronk. Yn [[1911]] soe Desgrange it noch heger sykje, want doe stie der in Alpenrit oer de [[Col du Galibier|Galibier]] op it programma.

Yn [[1919]] waard de Giele Trui yntrodusearre, sadat suporters en sjoernalisten de lieder goed waarnimme koene. Wêrom giel? Ienfâldichwei om't de organisearjende krante, ''L'Auto'', op [[giel]] papier drukt waard. Op [[19 july]] 1919 waard [[Eugène Christophe]] de alderearste drager fan de Giele Trui. Yn [[1933]] waard it berchklassemint ynfierd foar de bêste klimmers ûnder de hurdfytsers, de earste winner fan dit klassemint wie de [[Spanje]]rt [[Vicente Trueba]]. De ferneamde byhearrende Boltsjestrui waard lykwols pas yn [[1975]] yntrodusearre.

===Heechtijdagen===
Oprjochter fan de Omgong fan Frankryk [[Henri Desgrange]] ferstoar yn [[1940]]; yn [[1949]] waard op de Galibier in monumint foar him oprjochte. Yn [[1926]] waard foar it earst net út [[Parys]] wei ôfset, mar fungearre [[Évian-les-Bains|Évian]] as startplak. Fan 1905 ôf waarden der bergen beklommen, mar yn [[1952]] wie it de earste kear dat der in etappe boppe op in berg oankaam, op de [[Alpe d'Huez]]. De rit begûn yn [[Lausanne]] en de [[Itaalje|Italjaan]] [[Fausto Coppi]] wûn. De oankomst lei yn 1952 net hielendal boppe-oan, mar yn it doarpke [[Huez]], likernôch op de helte fan de klim dy't hjoed-de-dei oant hielendal boppe riden wurdt.
[[Ofbyld:07-08-1954 12565A Start Tour de France (4074345007).jpg|thumb|left|200px|Start fan de Omgong fan Frankryk 1954 yn Amsterdam]]
By it 50-jierrich bestean fan de Omgong fan Frankryk yn [[1953]] waard it punteklassemint ynfierd. De lieder fan dit klassemint krige in Griene Trui. De [[grien]]e kleur wie te tankjen oan de earste sponsor, in fabrikant fan [[gersmeaner]]s. In jier letter begûn de Omgong foar it earst bûten Frankryk, nammentlik yn [[Amsterdam]], de haadstêd fan [[Nederlân]].

Yn [[1957]] debutearre de Frânsman [[Jacques Anquetil]] yn 'e omgong en wûn fuortendaliks. Hy soe de earste wêze dy't it slagge om de omgong fiif kear te winnen. Tsien jier letter, yn [[1967]], foel der in deade te betreurjen by de beklimming fan de [[Mont Ventoux]]. De [[Ingelân|Ingelske]] hurdfytser [[Tom Simpson]] stoar as gefolch fan it brûken fan [[amfetamine]]n. Yn kombinaasje mei de hjitte, de swiere beklimming en problemen mei de mage waard dat him fataal.

Yn [[1968]] waard de oankomst fan de slotetappe foar it earst hâlden op de [[Vélodrome Jacques-Anquetil|hurdfytsbaan fan Vincennes]]; foarhinne waard der altyd oankaam yn it Parc des Princes. [[Jan Janssen]] wûn dêr as earste, en as earste Nederlanner, de Omgong troch yn de lêste rit it giel ôf te nimmen fan de [[Belgje|Belch]] [[Herman Vanspringel]].&lt;br&gt;
Fiif jier nei de lêste oerwinning fan Anquetil begûn in nij haadstik yn de skiednis fan de omgong, dat fan [[Eddy Merckx]]. It slagge de Belch, krekt as Anquetil, en win de Omgong fiif kear. Yn [[1975]] wie de finish fan de Omgong fan Frankryk foar it earst op de [[Champs-Élysées]]. De folgjende dy't it slagge de Omgong fiif kear te winnen, wie de Frânsman [[Bernard Hinault]]. Yn [[1988]] stie der foar it earst in Fries oan de start fan de Omgong fan Frankryk. [[Wiebren Veenstra]] fan [[De Harkema]] helle dat jier de finish net, mar yn syn twadde en lêste Omgong yn [[1991]] waard er 157ste.

De folgjende yn it rychje fan fiiffâldige Omgongwinners wie de [[Baskelân (autonome mienskip)|Bask]] [[Miguel Induráin]]. Hy regearre yn it begjin fan de njoggentiger jierren. Syn lêste oerwinning op Frânske diken, yn 1995, foel gear mei it ferstjerren fan Casartelli. De [[Itaalje|Italjaan]] [[Fabio Casartelli]] kaam raar te fallen by de ôfdaling fan de [[Col de Portet-d'Aspet]]. De 24-jierrige Olympyske kampioen fan [[Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 1992|Barcelona '92]] stoar oan de oprûne ferwûningen. Op it plak fan it ûngelok stiet no in tinkteken foar Carsatelli.
[[Ofbyld:Etape 8 Tour de France 2005.jpg|thumb|200px|right|Pieter Weening en Andreas Klöden krekt oer de finish yn Gérardmer]]

===Dopingskandalen===
Yn [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] waard, foar it begjin fan de Omgong, fersoarger [[Willy Voet]] fan de ''Festina''-ploech trappearre mei in grutte hoemannichte [[Erytropoëtine|epo]] yn syn auto. Der waard strang kontrolearre en de Nederlânske ploech ''TVM'', de Frânske ploech ''Festina'' en alle Spaanske ploegen waarden út de Omgong set. Ploechlieder [[Cees Priem]] fan ''TVM'' bedarre efkes yn de Frânske finzenis. Fanwegen it hurde optreden fan de Frânske justysje wie der healwei de santjinde etappe in fytserssstaking wêrby't alle hurdfytsers harren rêchnûmers ferwideren. Mar 96 fan de 189 starte hurdfytsers hellen de einstreek yn Parys. Fanwegen dizze perikels krige de Omgong fan 1998 de bynamme ''Le Tour Noir'' of ''Le Tour Dopage''. Yn de jierren dêrnei folgen ferskate dopingskandalen inoar op. Sa moast sânfâldich omgongswinner [[Lance Armstrong]] syn titels ynleverje as gefolch fan dopinggebrûk. Foar dy edysjes waarden der gjin nije winners oanwiisd.

===Lettere jierren===
Yn [[2005]] waard der foar it earst in omgongsetappe wûn troch in Fries. Yn de achtste etappe kape de fan De Harkema ôfkomstige [[Pieter Weening]], fytsend foar de ''Rabobank''-ploech, yn [[Gérardmer]] mei 9,6 milimeter ferskil de oerwinning foar de noas fan de [[Dútslân|Dútske]] hurdfytser fan ''T-Mobile'' [[Andreas Klöden]] wei.

Yn [[2012]] waard foar it earst de [[Planche des Belles Filles]], in 1148 meter hege berchtop yn de Fogezen, opriden. De Ingelsman [[Chris Froome]] wie de earste winner op dizze tige steile berch. 

Yn [[2019]] moast de 19de etappe ôfbrutsen wurde. De plande oankomst wie de [[Montée de Tignes]]. As gefolch fan minne waarsomstannichheden (oerfloedige [[hagel]]) waard it parkoers foar [[Tignes]] blokkearre troch [[ierdferskowing]]en en besleat de organisaasje de wedstriid stil te lizzen. Fierder besleat de organisaasje dat der gjin etappewinner en gjin winner fan de striidberens foar dizze etappe oantsjut wurde soene. De tiden fan oankomst op de [[Col de l'Iseran]] binne brûkt foar it algemien klassemint.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/tour/artikel/2295210-touretappe-geneutraliseerd-vanwege-slechte-weersomstandigheden.html {{nl}} NOS, 26 july 2019 - Touretappe geneutraliseerd vanwege slechte weersomstandigheden]&lt;/ref&gt;

De omgong fan [[Omgong fan Frankryk 2020|2020]] waard útsteld oant [[29 augustus]], as gefolch fan de [[COVID-19|koroanapandemy]]. It wie foar it earst sûnt de ein fan de [[Twadde Wrâldkriich]] dat de Omgong fan Frankryk net yn de moanne [[july]] ferriden waard. Yn [[2024]] lei de einstreek yn [[Nice]] om't in pear dagen nei de finish fan de Omgong de [[Olympyske Simmerspullen 2024]] yn [[Parys]] organiseare waarden. In [[Omgong fan Frankryk 2026|2026]] gie de lêste etappe fan start op de Champs-Élysées om't de etappe ynkoarten wurde moast fanwegen in te koart oan helptsjinsten.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2624419-slotetappe-tour-de-france-ingekort-hulpdiensten-nodig-bij-bosbranden {{nl}} NOS.nl, 25 july 2026, Slotetappe Tour de France ingekort, hulpdiensten nodig bij bosbranden ''Rieplachte op 26-7-2026'']&lt;/ref&gt;

[[Ofbyld:Tour de France 2004, Champs Elysées.jpg|700px|left|thumb|Oankomst op de [[Champs-Élysées]]]]{{Clear}}

===Omgong fan Frankryk foar froulju===
De ''Tour de France Femmes'' of [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] is in meardeiske hurdfytswedstriid foar [[froulju]] yn Frankryk. Tusken [[1984]] en [[2009]] wiene der ferskate wedstriden dy't sjoen waarden as de Omgong fan Frankryk foar froulju. Fan [[2014]] oant en mei [[2021]] waard ûnder de Omgong fan Frankryk foar manlju in wedstriid fan ien dei foar froulju (''La Course'') organisearre troch it ynternasjonaal hurdfytsbûn [[Amaury Sport Organisation|ASO]]. Fan [[2022]] ôf is der wer in etappekoers fan mear dagen.

== Omgong fan Frankryk yn sifers ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! jier
! Startplak
! Tal&lt;br&gt;etappes
! Totale&lt;br&gt;ôfstân
! Dielnimmers
! Utfallers
! Opmerkingen
|-
| 1903 || {{Flagge FR}} [[Montgeron]] || 6 || 2428 km || 60 || 41 || finish yn [[Ville d'Avray]]
|-
| 1904 || {{Flagge FR}} [[Montgeron]] || 6 || 2428 km || 88 || 56 || finish yn Ville d'Avray
|-
| 1905 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 11 || 2994 km || 60 || 36 || Earste kear mei finish yn [[Parc des Princes]]
|-
| 1906 || {{Flagge FR}} [[Parys]] ||  13 || 4545 km || 82 || 68 || 
|-
| 1907 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 14 || 4488 km || 93 || 60 || 
|-
| 1908 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 14 || 4488 km || 114 || 78 || 
|-
| 1909 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 14 || 4497 km || 150 || 95 || 
|-
| 1910 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 4737 km || 110 || 69 || 
|-
| 1911 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5344 km || 84 || 56 || 
|-
| 1912 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5319 km || 131 || 90 || 
|-
| 1913 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5287 km || 140 || 115 || 
|-
| 1914 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5405 km || 145 || 91 || 
|-
| colspan=7 align=center bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| ''1915 t/m 1918: net ferriden fanwegen de [[Earste Wrâldkriich]]''
|-
| 1919 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5560 km || 69 || 59  || 
|-
| 1920 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5503 km || 113 || 91 ||  
|-
| 1921 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5503 km || 123 || 85 || 
|-
| 1922 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5375 km || 120 || 82 || 
|-
| 1923 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5386 km || 139 || 91 || 
|-
| 1924 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 15 || 5488 km || 157 || 97 || 
|-
| 1925 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 18 || 5440 km || 134 || 85 || 
|-
| 1926 || {{Flagge FR}} [[Évian-les-Bains|Évian]] || 17 || 5745 km || 126 || 85 || 
|-
| 1927 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 24 || 5398 km || 142 || 103 || 
|-
| 1928 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 22 || 5376 km || 162 || 121 || 
|-
| 1929 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 22 || 5286 km || 155 || 95 || 
|-
| 1930 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4822 km || 100 || 41 || 
|-
| 1931 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 24 || 5091 km || 81 || 46 || 
|-
| 1932 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4520 km || 80 || 23 || 
|-
| 1933 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 23 || 4409 km || 80 || 40 || 
|-
| 1934 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 23 || 4470 km || 60 || 21 || 
|-
| 1935 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4338 km || 93 || 47 || 
|-
| 1936 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4442 km || 90 || 47 || 
|-
| 1937 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 20 || 4415 km || 98 || 52 || 
|-
| 1938 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4694 km || 96 || 41 || 
|-
| 1939 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 18 || 4224 km || 79 || 30 || 
|-
| colspan=7 align=center bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| ''1940 t/m 1946: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]''
|-
| 1947 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4665 km || 100 || 47 || 
|-
| 1948 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4922 km || 120 || 76 || 
|-
| 1949 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 4819 km || 120 || 65 || 
|-
| 1950 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 22 || 4773 km || 116 || 56 || 
|-
| 1951 || {{Flagge FR}} [[Metz]] || 24 || 4690 km || 123 || 57 || 
|-
| 1952 || {{Flagge FR}} [[Brest (Frankryk)|Brest]] || 23 || 4898 km || 123 || 57 || 
|-
| 1953 || {{Flagge FR}} [[Straasburch]] || 22 || 4476 km || 119 || 43 || 
|-
| 1954 || {{Flagge NL}} [[Amsterdam]] || 23 || 4656 km || 110 || 41 || 
|-
| 1955 || {{Flagge FR}} [[Le Havre]] || 22 || 4495 km || 130 || 61 || 
|-
| 1956 || {{Flagge FR}} [[Reims]] || 22 || 4498 km || 120 || 32 || 
|-
| 1957 || {{Flagge FR}} [[Nantes]] || 22 || 4685 km || 120 || 64 || 
|-
| 1958 || {{Flagge BE}} [[Brussel]] || 24 || 4319 km || 120 || 42 || 
|-
| 1959 || {{Flagge FR}} [[Mulhouse]] || 22 || 4391 km || 120 || 55 || 
|-
| 1960 || {{Flagge FR}} [[Lille]] || 22 || 4173 km || 128 || 47 || 
|-
| 1961 || {{Flagge FR}} [[Rouen]] || 21 || 4397 km || 132 || 60 || 
|-
| 1962 || {{Flagge FR}} [[Nancy]] || 22 || 4274 km || 150 || 56 || 
|-
| 1963 || {{Flagge FR}} [[Nogent-sur-Marne]] || 21 || 4210 km || 130 || 54 || 
|-
| 1964 || {{Flagge FR}} [[Rennes]] || 22 || 4504 km || 132 || 51 || 
|-
| 1965 || {{Flagge DE}} [[Keulen]] || 22 || 4177 km || 130 || 49 || 
|-
| 1966 || {{Flagge FR}} [[Nancy]] || 25 || 4322 km || 130 || 48 || 
|-
| 1967 || {{Flagge FR}} [[Angers]] || 22 || 4780 km || 130 || 42 || Lêste finish yn Parc des Princes
|-
| 1968 || {{Flagge FR}} [[Vittel (plak)|Vittel]] || 22 || 4685 km || 110 || 47 || Earste kear mei finish yn [[Vélodrome Jacques-Anquetil]]
|-
| 1969 || {{Flagge FR}} [[Roubaix]] || 22 || 4117 km || 130 || 44 ||
|-
| 1970 || {{Flagge FR}} [[Limoges]] || 23 || 4254 km || 150 || 50 ||
|-
| 1971 || {{Flagge FR}} [[Mulhouse]] || 20 || 3608 km || 150 || 56 ||
|-
| 1972 || {{Flagge FR}} [[Angers]] || 20 || 3847 km || 132 || 44 ||
|-
| 1973 || {{Flagge NL}} [[Skeveningen]] || 20 || 4140 km || 132 || 45 || 
|-
| 1974 || {{Flagge FR}} [[Brest (Frankryk)|Brest]] || 22 || 4098 km || 130 || 25 || Lêste finish yn Vélodrome Jacques-Anquetil
|-
| 1975 || {{Flagge FR}} [[Charleroi]] || 22 || 3999 km || 140 || 54 || Earste kear mei finish op de [[Champs-Élysées]]
|-
| 1976 || {{Flagge FR}} [[Saint-Hilaire-de-Riez]] || 22 || 4016,5 km || 130 || 43 ||  
|-
| 1977 || {{Flagge FR}} [[Fleurance]]-[[Lectoure]] || 22 || 4096 km || 100 || 47 || 
|-
| 1978 || {{Flagge NL}} [[Leien]] || 22 || 3908 km || 110 || 32 || 
|-
| 1979 || {{Flagge FR}} [[Fleurance]] || 24 || 3720 km || 150 || 61 || 
|-
| 1980 || {{Flagge DE}} [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] || 25 || 3842 km || 130 || 45 || 
|-
| 1981 || {{Flagge FR}} [[Nice]] || 25 || 3753 km || 150 || 29 || 
|-
| 1982 || {{Flagge CH}} [[Basel]] || 23 || 3507 km || 169 || 44 || 
|-
| 1983 || {{Flagge FR}} [[Fontenay-sous-Bois]] || 23 || 3809 km || 140 || 52 || 
|-
| 1984 || {{Flagge FR}} [[Montreuil (Seine-Saint-Denis)|Montreuil]] || 24 || 4021 km || 170 || 46 || 
|-
| 1985 || {{Flagge FR}} [[Plumelec]] || 24 || 4109 km || 180 || 36 || 
|-
| 1986 || {{Flagge FR}} [[Boulogne-Billancourt]] || 23 || 4094 km || 208 || 76 || 
|-
| 1987 || {{Flagge DE}} [[West-Berlyn]] || 25 || 4231 km || 207 || 72 || 
|-
| 1988 || {{Flagge FR}} [[Pontchâteau]] || 22 || 3286 km || 198 || 47 || 
|-
| 1989 || {{Flagge LU}} [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]] || 22 || 3285 km || 198 || 60 || 
|-
| 1990 || {{Flagge FR}} [[Poitiers]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(atraksjepark Futuroscope)''&lt;/small&gt;|| 21 || 3504 km || 198 || 42 || 
|-
| 1991 || {{Flagge FR}} [[Lyon]] || 22 || 3914 km || 198 || 40 || 
|-
| 1992 || {{Flagge ES}} [[San Sebastián (Spanje)|San Sebastián]] || 22 || 3983 km || 198 || 68 || 
|-
| 1993 || {{Flagge FR}} [[Puy-du-Fou]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(atraksjepark)''&lt;/small&gt;|| 20 || 3714 km || 180 || 44 || 
|-
| 1994 || {{Flagge FR}} [[Lille]] || 22 || 3915,2 km || 189 || 72 || 
|-
| 1995 || {{Flagge FR}} [[Saint-Brieuc]] || 20 || 3653 km || 189 || 74 || 
|-
| 1996 || {{Flagge NL}} [[De Bosk]] || 22 || 3907 km || 189 || 69 || 
|-
| 1997 || {{Flagge FR}} [[Rouen]] || 21 || 3950 km || 189 || 49 || 
|-
| 1998 || {{Flagge IE}} [[Dublin]] || 21 || 3860 km || 189 || 93 || 
|-
| 1999 || {{Flagge FR}} [[Puy-du-Fou]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(atraksjepark)''&lt;/small&gt; || 21 || 3870 km || 180 || 39 || 
|-
| 2000 || {{Flagge FR}} [[Poitiers]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(atraksjepark Futuroscope)''&lt;/small&gt;|| 21 || 3662 km || 177 || 50 || 
|-
| 2001 || {{Flagge FR}} [[Dúntsjerk]] || 21 || 3453 km  || 189 || 45 || 
|-
| 2002 || {{Flagge LU}} [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]] || 21 || 3278 km  || 189 || 36 || 
|-
| 2003 || {{Flagge FR}} [[Parys]] || 21 || 3427 km  || 198 || 51 || 
|-
| 2004 || {{Flagge BE}} [[Luik (stêd)|Luik]] || 21 || 3391 km || 188 || 41 || 
|-
| 2005 || {{Flagge FR}} [[Fromentine]] || 22 || 3607 km || 189 || 34 || 
|-
| 2006 || {{Flagge FR}} [[Straasburch]] || 21 || 3657,1 km || 176 || 37 || 
|-
| 2007 || {{Flagge GB}} [[Londen]] || 21 || 3570 km || 189 || 48 || 
|- 
| 2008 || {{Flagge FR}} [[Brest (Frankryk)|Brest]] || 22 || 3559 km || 180 || 35 || 
|-
| 2009 || {{Flagge MC}} [[Monako]] || 22 || 3445 km || 180 || 24 || 
|-
| 2010 || {{Flagge NL}} [[Rotterdam]] || 21 || 3596 km || 197 || 28 || 
|-
| 2011 || {{Flagge FR}} [[Passage du Gois]] || 22 || 3430,5 km || 198 || 31 || 
|-
| 2012 || {{Flagge BE}} [[Luik (stêd)|Luik]] || 21 || 3430,5 km || 198 || 45 || 
|-
| 2013 || {{Flagge FR}} [[Porto-Vecchio]] || 22 || 3349 km || 198 || 29 || 
|-
| 2014 || {{Flagge GB}} [[Leeds]] || 22 || 3656 km || 198 || 34 || 
|-
| 2015 || {{Flagge NL}} [[Utert (stêd)|Utert]] || 22 || 3358 km || 198 || 38 || 
|-
| 2016 || {{Flagge FR}} [[Mont Saint-Michel]] || 22 || 3529 km || 198 || 24 || 
|-
| 2017 || {{Flagge DE}} [[Düsseldorf]] || 22 || 3540 km || 198 || 31 || 
|-
| 2018 || {{Flagge FR}} [[Noirmoutier-en-l'Île]] || 22 || 3351 km || 176 || 31 || 
|-
| 2019 || {{Flagge BE}} [[Brussel]] || 22 || 3365,8 km || 176 || 21 || 
|-
| 2020 || {{Flagge FR}} [[Nice]] || 22 || 3484,2 km || 176 || 30 || 
|-
| 2021 || {{Flagge FR}} [[Brest (Frankryk)|Brest]] || 22 || 3.414,2 km || 184 || 43 || 
|-
| 2022 || {{Flagge DK}} [[Keappenhaven]] || 22 || 3.328 km || 176 || 41 || 
|-
| 2023 || {{Flagge ES}} [[Ofbyld:Flag of the Basque Country.svg|20px]]  [[Bilbao]] || 22 || 3404 km || 176 || 22 ||
|-
| 2024 || {{Flagge IT}} [[Florâns]] || 22 || 3.492 km || 176 || 35 || De Omgong finiste yn [[Nice]] fanwegen de [[Olympyske Simmerspullen 2024|Olympyske Simmerspullen]]
|-
| 2025 || {{Flagge FR}} [[Lille]] || 21 || 3.320 km || 184 || 24 ||
|-
| 2026 || {{Flagge ES}} [[Barcelona]] || 21 || 3.289 km || 184 || 22 ||
|}

== Ferneamde bergen ==
Yn [[Omgong fan Frankryk 1903|1903]] wie [[Col de la République]] de earste berch ea dy't yn de Omgong fan Frankryk beklommen waard. Dat barde yn de 2e etappe, fan [[Lyon]] nei [[Marseille]]. De berch waard ek yn [[Omgong fan Frankryk 1904|1904]] yn de rûte opnaam. Yn dat jier waarden de hurdfytsers der lykwols oanfallen troch supporters fan de regionale hurdfytser [[Antoine Faure]]. As gefolch dêrfan waard de berch dêrnei pas wer yn [[Omgong fan Frankryk 1950|1950]] yn it parkoers opnommen.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1e&lt;br&gt;kear
! Namme
! Berchrige
! Kategory
! Hichte&lt;br&gt;&lt;small&gt;(m)&lt;/small&gt;
!rowspan=34 |
! 1e&lt;br&gt;kear
! Namme
! Berchrige
! Kategory
! Hichte&lt;br&gt;&lt;small&gt;(m)&lt;/small&gt;
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1903|1903]] || [[Col de la République]] || [[Sintraal Massyf]] || 2e/3e || 1161 || [[Omgong fan Frankryk 1969|1969]]|| [[Col du Firstplan]] ||Fogezen|| 2e || 722
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1905|1905]] || [[Ballon d'Alsace]] || [[Fogezen]] || 2e || 1247 || [[Omgong fan Frankryk 1970|1970]]|| [[Le Markstein]] || Fogezen|| 1e || 1183
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1910|1910]] || [[Col des Ares]] ||Pyreneeën || 2e/3e || 815 || [[Omgong fan Frankryk 1974|1974]]
|| [[Pla d'Adet]] ||Pyreneeën || HC || 1654
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1910|1910]] || [[Col d'Aspin]] ||Pyreneeën || 1e || 1489 || [[Omgong fan Frankryk 1971|1971]] || [[Col de Manse]] 
|| Alpen || 2e || 1286 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1910|1910]] || [[Col d'Aubisque]] ||[[Pyreneeën]]|| HC || 1709 || |[[Omgong fan Frankryk 1978|1978]]
|| [[Col de Joux Plane]] || Alpen || HC || 1691 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1910|1910]] || [[Col du Tourmalet]] ||Pyreneeën || HC || 2115 || [[Omgong fan Frankryk 1978|1978]] || [[Col de Marie-Blanque]]
||Pyreneeën || 2e || 1035 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1911|1911]] || [[Col du Galibier]] || Alpen || HC || 2645 || |[[Omgong fan Frankryk 1978|1978]] || [[Super Besse]] 
||Sintraal Massyf || 2e/3e || 1289 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1912|1912]] || [[Col du Soulor]] || Pyreneeën || HC/4e &lt;ref&gt;Kategory fan de [[Col du Soulor]] hinget fan de kant en kombinaasje ôf hoe 't er beklommen wurdt&lt;/ref&gt; || 1474 || [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]] || [[Cormet de Roselend]] 
|| Alpen || 1e || 1968 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1913|1913]] || [[Col de Grosse Pierre]] || Fogezen || 2e || 901 || [[Omgong fan Frankryk 1984|1984]] || [[La Plagne]] || Alpen || HC || 2080 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1922|1922]] || [[Col d'Izoard]] || Alpen || HC || 2361 || [[Omgong fan Frankryk 1985|1985]] || [[Luz-Ardiden]] ||Pyreneeën || HC || 1720 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1924|1924]] || [[Col du Télégraphe]] || Alpen || 1e || 1566 || [[Omgong fan Frankryk 1987|1987]] || [[Col de Soudet]] ||Pyreneeën || HC || 1540 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1938|1938]] || [[Col de l'Iseran]] || Alpen || HC || 2770 || [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]] || [[Col d'Agnes]] || Pyreneeën || 1e || 1570
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] || [[Col de la Croix-de-Fer]] || Alpen || HC || 2068 || [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] || [[Col de la Croix Fry]] 
|| Alpen || 1e || 1477 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] || [[Col du Glandon]] || Alpen || HC || 1924 || [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] || [[Val Thorens]] || Alpen || HC || 2340 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] || [[Col de Portet-d'Aspet]] ||Pyreneeën || 2e || 1069 || [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] || [[Hautacam]] || Pyreneeën || HC || 1515
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] || [[Col de Peyresourde]] || Pyreneeën || 1e || 1569 || [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] || [[Col de Val-Louron-Azet]] 
||Pyreneeën || 1e || 1580 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1949|1949]] || [[Lytse Sint-Bernhardpas|Petit-St-Bernard]] || Alpen || 1e || 2188 || [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] || [[Ordino-Arcalis]] || Pyreneeën || HC || 2240 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1950|1950]] || [[Col du Lautaret]] || Alpen || 1e || 2057 || [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] || [[Plateau de Beille]] || Pyreneeën || HC || 2001 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1951|1951]] || [[Mont Ventoux]] || Alpen || HC || 1912 || [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] &lt;ref&gt;De tweintichste (foarlêste) etappe fan de [[Omgong fan Frankryk 2013|Omgong 2013]] einige foar de earste kear op de [[Lytse Sint-Bernhardpas|Petit-St-Bernard]]. Der waard al oer dizze berch riden yn de [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]], mar fanwege de Festina-affêre waard dy etappe neutralisearre.&lt;/ref&gt; || [[Semnoz|Annecy-Semnoz]] || Alpen || HC || 1655 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] || [[Puy de Dôme]] || Sintraal Massyf || HC || 1464 || [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] || [[Chamrousse]] || Alpen || HC || 1730 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] || [[Alpe d'Huez]] || [[Alpen]] || HC ||1860 || [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] || [[Ax-3 Domaines]] ||Pyreneeën || 1e || 1360 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] || [[Sestrières]] || Alpen || 1e || 2035 || [[Omgong fan Frankryk 2003|2003]] || [[Port de Pailhères]] || Pyreneeën || HC || 2001
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] || [[Hourquette d'Ancizan]] || Pyreneeën || 1e || 1538 || [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]] || [[Port de Balès]] || Pyreneeën || HC || 1755
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1957|1957]] || [[Col de la Schlucht]] || Fogezen || 2e || 1140 || [[Omgong fan Frankryk 2008|2008]] || [[Agnelpas|Col Agnel]] || Alpen || HC || 2744 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1959|1959]] || [[Pas de Peyrol]] || Sintraal Massyf || 2e || 1589 || |[[Omgong fan Frankryk 2012|2012]] || [[Planche des Belles Filles]] || Fogezen || 1e || 1035 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1960|1960]] || [[Col de la Colombière]] || Alpen || HC || 1613 || [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[Risoul]] || Alpen || 1e || 1855 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1961|1961]] ||[[col du Donon]] || Fogezen || 2e || 1009 || [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[col de la Croix des Moinats]] || Fogezen|| 2e || 891 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1962|1962]] || [[Col de la Bonette]] || Alpen || HC || 2802 || [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[Petit Ballon]] ||Fogezen || 1e || 1163
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1963|1963]] || [[Grutte Sint-Bernhardpas|Grand-St-Bernard]] || Alpen || HC || 2469 || [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[Col des Croix]] || Fogezen || 3e || 678 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1966|1966]] || [[Col de Mente]] || Pyreneeën || 1e || 1349 || [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[Col des Chevrères]] || Fogezen || 1e || 914 
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1967|1967]] || [[Col du Platzerwasel]] ||Fogezen|| 1e || 1193 || [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]] || [[Col de Portet]] || Pyreneeën || HC || 2215  
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1969|1969]] || [[Col de la Madeleine]] || Alpen|| HC || 1993 || [[Omgong fan Frankryk 2020|2020]] || [[Col de la Loze]] ||Alpen || HC ||2302
|-
|[[Omgong fan Frankryk 1969|1969]] || [[Grand Ballon]] ||Fogezen || 1e/3e &lt;ref&gt;Kategory fan de [[Grand Ballon]] is ôfhinklik fan oft er út [[Le Markstein]] of út [[Willer-sur-Thur]] wei beklommen wurdt.&lt;/ref&gt;|| 1336 
|}

== Klasseminten ==
Njonken de oerwinnings yn de etappen wurdt yn de Omgong fan Frankryk ek striden om ferskate klasseminten. Der is in klassemint foar de bêste ploech, foar de bêste klimmer (Boltsjestrui), foar de bêste jonge hurdfytser (Wite Trui), foar de oanfallendst ridende hurdfytser, foar de bêste sprinter (Griene Trui), en fansels foar de fytser dy't oer de hiele omgong de minste tiid brûkt (Giele Trui).

De súksesfolste hurdfytser yn de Omgong fan Frankryk wie de Amerikaan [[Lance Armstrong]], dy't 7 kear efterinoar, fan [[1999]] oant [[2005]], oer de hiele omgong it fluchst wie. Doe't dúdlik waard dat hy doping brûkt hie, waarden dy oerwinningen offisjeel skrast. Yn alle jierren dat de Omgong ferriden wurdt, hawwe der oant no ta twa Nederlânders it einklassemint wûn. De earste wie [[Jan Janssen]] dy't yn [[1968]] it fluchst wie, en yn [[1980]] behelle [[Joop Zoetemelk]] de Giele Trui.

=== Winners Giele Trui===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Winner
! Aldens
! Nasjonaliteit
! Ploech
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1903|1903]] || [[Maurice Garin]] || 32 || {{FRAnasj}} || Yndividueel
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1904|1904]] || [[Henri Cornet]] || 19 || {{FRAnasj}} || [[Cycles JC-Michelin]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1905|1905]] || [[Louis Trousselier]] || 24 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1906|1906]] || [[René Pottier]] || 27 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1907|1907]] || [[Lucien Petit-Breton]] || 24 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1908|1908]] || [[Lucien Petit-Breton]] || 25 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1909|1909]] || [[François Faber]] || 22 || {{LUXnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1910|1910]] || [[Octave Lapize]] || 22 || {{FRAnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1911|1911]] || [[Gustave Garrigou]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1912|1912]] || [[Odiel Defraeye]] || 24 || {{BELnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1913|1913]] || [[Philippe Thys]] || 22 || {{BELnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1914|1914]] || [[Philippe Thys]] || 23 || {{BELnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| colspan=5 align=center bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| ''1915 o/m 1918: net ferriden fanwegen de [[Earste Wrâldkriich]]''
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1919|1919]] || [[Firmin Lambot]] || 33 || {{BELnasj}} || [[La Sportive]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1920|1920]] || [[Philippe Thys]] || 29 || {{BELnasj}} || [[La Sportive]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1921|1921]] || [[Léon Scieur]] || 33 || {{BELnasj}} || [[La Sportive]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1922|1922]] || [[Firmin Lambot]] || 36 || {{BELnasj}} || [[Peugeot-Wolber]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1923|1923]] || [[Henri Pélissier]] || 34 || {{FRAnasj}} || [[JB Louvet-Soly]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1924|1924]] || [[Ottavio Bottecchia]] || 29 || {{ITAnasj1946}}|| [[Automoto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1925|1925]] || [[Ottavio Bottecchia]] || 30 || {{ITAnasj1946}}|| [[Automoto-Hutchison]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1926|1926]] || [[Lucien Buysse]] || 33 || {{BELnasj}} || [[Automoto-Hutchison]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1927|1927]] || [[Nicolas Frantz]] || 27 || {{LUXnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1928|1928]] || [[Nicolas Frantz]] || 28 || {{LUXnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1929|1929]] || [[Maurice De Waele]] || 32 || {{BELnasj}} || [[Alcyon-Dunlop]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1930|1930]] || [[André Leducq]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1931|1931]] || [[Antonin Magne]] || 27 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1932|1932]] || [[André Leducq]] || 28 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1933|1933]] || [[Georges Speicher]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1934|1934]] || [[Antonin Magne]] || 30 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1935|1935]] || [[Romain Maes]] || 22 || {{BELnasj}} || [[Belgje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1936|1936]] || [[Sylvère Maes]] || 26 || {{BELnasj}} || [[Belgje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1937|1937]] || [[Roger Lapébie]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1938|1938]] || [[Gino Bartali]] || 24 || {{ITAnasj1946}}|| [[Itaalje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1939|1939]] || [[Sylvère Maes]] || 29 || {{BELnasj}} || [[Belgje]]
|-
| colspan=5 align=center bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| ''1940 o/m 1946: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]''
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1947|1947]] || [[Jean Robic]] || 26 || {{FRAnasj}} || West Frankryk
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]] || [[Gino Bartali]] || 34 || {{ITAnasj}} || [[Itaalje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1949|1949]] || [[Fausto Coppi]] || 29 || {{ITAnasj}} || [[Itaalje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1950|1950]] || [[Ferdi Kübler]] || 31 || {{SUInasj}} || [[Switserlân]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1951|1951]] || [[Hugo Koblet]] || 26 || {{SUInasj}} || [[Switserlân]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]] || [[Fausto Coppi]] || 32 || {{ITAnasj}} || [[Itaalje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1953|1953]] || [[Louison Bobet]] || 28 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1954|1954]] || [[Louison Bobet]] || 29 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1955|1955]] || [[Louison Bobet]] || 30 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1956|1956]] || [[Roger Walkowiak]] || 29 || {{FRAnasj}} || Noardeast-Frankryk
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1957|1957]] || [[Jacques Anquetil]] || 23 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1958|1958]] || [[Charly Gaul]] || 25 || {{LUXnasj}} || Nederlân-Lúksemboarch
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1959|1959]] || [[Federico Bahamontes]] || 31 || {{ESPnasj}} || [[Spanje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1960|1960]] || [[Gastone Nencini]] || 30 || {{ITAnasj}} || [[Itaalje]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1961|1961]] || [[Jacques Anquetil]] || 27 || {{FRAnasj}} || [[Frankryk]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1962|1962]] || [[Jacques Anquetil]] || 28 || {{FRAnasj}} || [[Saint-Raphaël (hurdfytsploech)|Saint-Raphaël]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1963|1963]] || [[Jacques Anquetil]] || 29 || {{FRAnasj}} || [[Saint-Raphaël (hurdfytsploech)|Saint-Raphaël]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]] || [[Jacques Anquetil]] || 30 || {{FRAnasj}} || [[Saint-Raphaël (hurdfytsploech)|Saint-Raphaël]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] || [[Felice Gimondi]] || 22 || {{ITAnasj}} || [[Salvarani]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1966|1966]] || [[Lucien Aimar]] || 25 || {{FRAnasj}} || [[Ford France-Gitane]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]] || [[Roger Pingeon]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot-BP-Michelin]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1968|1968]] || [[Jan Janssen]] || 28 || {{NEDnasj}} || [[Nederlân]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1969|1969]] || [[Eddy Merckx]] || 24 || {{BELnasj}} || [[Faema (hurdfytsploech)|Faema]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1970|1970]] || [[Eddy Merckx]] || 25 || {{BELnasj}} || [[Faema (hurdfytsploech)|Faema]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1971|1971]] || [[Eddy Merckx]] || 26 || {{BELnasj}} || [[Molteni]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1972|1972]] || [[Eddy Merckx]] || 27 || {{BELnasj}} || [[Molteni]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1973|1973]] || [[Luis Ocaña]] || 28 || {{ESPnasj}} || [[Bic (hurdfytsploech)|Bic]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1974|1974]] || [[Eddy Merckx]] || 29 || {{BELnasj}} || [[Molteni]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1975|1975]] || [[Bernard Thévenet]] || 27 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1976|1976]] || [[Lucien Van Impe]] || 29 || {{BELnasj}} || [[Gitane-Campagnolo]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1977|1977]] || [[Bernard Thévenet]] || 29 || {{FRAnasj}} || [[Peugeot]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1978|1978]] || [[Bernard Hinault]] || 23 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Gitane-Campagnolo]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]] || [[Bernard Hinault]] || 24 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Gitane]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1980|1980]] || [[Joop Zoetemelk]] || 33 || {{NEDnasj}} || [[TI-Raleigh]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1981|1981]] || [[Bernard Hinault]] || 26 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Elf-Gitane]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1982|1982]] || [[Bernard Hinault]] || 27 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Elf-Gitane]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1983|1983]] || [[Laurent Fignon]] || 22 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Elf]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1984|1984]] || [[Laurent Fignon]] || 23 || {{FRAnasj}} || [[Renault-Elf]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1985|1985]] || [[Bernard Hinault]] || 30 || {{FRAnasj}} || [[La Vie Claire]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1986|1986]] || [[Greg LeMond]] || 25 || {{USAnasj}} || [[La Vie Claire]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1987|1987]] || [[Stephen Roche]] || 27 || {{IRLnasj}} || [[Carrera (hurdfytsploech)|Carrera]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]] || [[Pedro Delgado]] || 28 || {{ESPnasj}} || [[Reynolds (hurdfytsploech)|Reynolds]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1989|1989]] || [[Greg LeMond]] || 28 || {{USAnasj}} || [[AD Renting]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1990|1990]] || [[Greg LeMond]] || 29 || {{USAnasj}} || [[Z (hurdfytsploech)|Z]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1991|1991]] || [[Miguel Induráin]] || 27 || {{ESPnasj}} || [[Banesto (hurdfytsploech)|Banesto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] || [[Miguel Induráin]] || 28 || {{ESPnasj}} || [[Banesto (hurdfytsploech)|Banesto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1993|1993]] || [[Miguel Induráin]] || 29 || {{ESPnasj}} || [[Banesto (hurdfytsploech)|Banesto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]] || [[Miguel Induráin]] || 30 || {{ESPnasj}} || [[Banesto (hurdfytsploech)|Banesto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]] || [[Miguel Induráin]] || 31 || {{ESPnasj}} || [[Banesto (hurdfytsploech)|Banesto]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1996|1996]] || [[Bjarne Riis]]&lt;ref&gt;Riis bekende yn [[2007]] dat er ûnder oaren ûnder de Omgong fan 1996 it ferbeane middel [[Erytropoëtine|epo]] brûkt hie. Neffens de regels fan de [[Ynternasjonale Hurdfytsuny|UCI]] koe him fanwege ferjierring de winst lykwols net mear ûntnaam wurde.&lt;/ref&gt; || 32 || {{DENf}} || [[Team Deutsche Telekom]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1997|1997]] || [[Jan Ullrich]] || 23 || {{GERnasj}} || [[Team Deutsche Telekom]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] || [[Marco Pantani]] || 28 || {{ITAnasj}} || [[Mercatone Uno]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 1999|1999]] ||rowspan=7 colspan=4  bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| &lt;center&gt;Gjin winner&lt;ref&gt;Tusken [[1999]] en [[2005]] wûn de Amerikaan [[Lance Armstrong]] sân kear op rige de Omgong fan Frankryk. Nei ferskate ûndersiken en ferklearringen fan âld-ploechgenoaten makke foarsitter [[Pat McQuaid]] fan de [[Ynternasjonale Hurdfytsuny|UCI]] op [[22 oktober]] [[2012]] bekend dat alle oerwinningen fan Armstrong him ôfnommen waarden yn ferbân mei dopinggebrûk. Ek de sân oerwinningen yn de Omgong fan Frankryk waarden him ûntnaam. Om't ek de nûmers 2 fan de jiergongen '99 oant '05 fertocht fan of feroardiele foar dopinggebrûk binne, waard besletten de oerwinningen net oan in oare hurdfytser ta te kennen.&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt; 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2000|2000]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2002|2002]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2003|2003]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2004|2004]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2005|2005]] 
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2006|2006]] || [[Óscar Pereiro|Óscar Pereiro Sio]]&lt;ref&gt;De oarspronklike winner, [[Floyd Landis]], waard posityf befûn op it brûken fan [[testosteron]] nei de santjinde etappe fan de Omgong fan Frankryk 2006. Landis ûntkende lykwols it dopinggebrûk en focht de útkomst fan de test oan. Op [[11 maaie]] [[2007]] kundige de Omgongdireksje lykwols oan dat Landis offisjeel skrast waard as einwinner. Op [[20 septimber]] 2007 befêstige it Amerikaanske anty-dopingburo USADA it brûken fan ferbeane prestaasjebefoarderjende middels en waard Óscar Pereiro Sio offisjeel ta winner útroppen. Op [[15 oktober]] 2007 waard Óscar Pereiro Sio yn Madrid offisjeel huldige as Omgongwinner fan 2006, troch Omgongbaas [[Christian Prudhomme]].&lt;/ref&gt; || 28 || {{ESPnasj}} || [[Team Movistar|Caisse d'Epargne-Illes Balears]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]] || [[Alberto Contador]] || 24 || {{ESPnasj}} || [[Discovery Channel]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2008|2008]] || [[Carlos Sastre]] || 33 || {{ESPnasj}} || [[Team Saxo Bank]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2009|2009]] || [[Alberto Contador]] || 26 || {{ESPnasj}} || [[Astana (hurdfytsploech)|Astana]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]] || [[Andy Schleck]]&lt;ref&gt;By in dopingkontrôle fan de oarspronklike winner, [[Alberto Contador]], waard in minym spoar fan it ferbeane middel [[clenbuterol]] oantroffen. Hy bewearde dat dit kaam troch it iten fan in entrecote fan in Baskyske slachter Op [[6 febrewaris]] [[2012]] waard Contador troch it [[Hôf fan Arbitraazje foar Sport|CAS]] dochs skuldich befûn oan dopinggebrûk, sadat de oerwinning oan de twadde-plakhâlder yn de Omgong fan Frankryk 2010, [[Andy Schleck]], takend waard.&lt;/ref&gt; || 25 || {{LUXnasj}} || [[Team Saxo Bank]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] || [[Cadel Evans]] || 34 || {{AUSnasj}} || [[BMC Racing Team]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2012|2012]] || [[Bradley Wiggins]] || 32 || {{GBRnasj}} || [[Sky ProCycling]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]] || [[Chris Froome]] || 28 || {{GBRnasj}} || [[Sky ProCycling]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] || [[Vincenzo Nibali]] || 29 || {{ITAnasj}} || [[Astana Pro Team|Astana]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2015|2015]] || [[Chris Froome]] || 30 || {{GBRnasj}} || [[Team Sky]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]] || [[Chris Froome]] || 31 || {{GBRnasj}} || [[Team Sky]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2017|2017]] || [[Chris Froome]] || 32 || {{GBRnasj}} || [[Team Sky]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]] || [[Geraint Thomas]] || 32 || {{GBRnasj}} || [[Team Sky]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2019|2019]] || [[Egan Bernal]] || 22 || {{COLnasj}} || [[Team INEOS]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2020|2020]] || [[Tadej Pogačar]] || 21 || {{SLOnasj}} || [[UAE Team Emirates]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] || [[Tadej Pogačar]] || 22 || {{SLOnasj}} || [[UAE Team Emirates]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2022|2022]] || [[Jonas Vingegaard]] || 25 || {{DENnasj}} || [[Jumbo-Visma]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] || [[Jonas Vingegaard]] || 26 || {{DENnasj}} || [[Jumbo-Visma]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]] || [[Tadej Pogačar]] || 25 || {{SLOnasj}} || [[UAE Team Emirates]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] || [[Tadej Pogačar]] || 26 || {{SLOnasj}} || [[UAE Team Emirates]]
|-
| [[Omgong fan Frankryk 2026|2026]] || [[Tadej Pogačar]] || 27 || {{SLOnasj}} || [[UAE Team Emirates]]
|}

==== Measte oerwinningen ====
5x
* [[Miguel Induráin]] wûn de Omgong fan 1991 oant 1995.
* [[Bernard Hinault]] wûn 1978, 1979, 1981, 1982 en 1985.
* [[Eddy Merckx]] wûn fan 1969 oant 1972 en noch ris yn 1974.
* [[Jacques Anquetil]] wûn yn 1957 en fan 1961 oant 1964.
* [[Tadej Pogačar]] wûn de Omgong yn 2020, 2021, 2024, 2025 en 2026.
4x
* [[Chris Froome]] wûn de Omgong yn 2013 en fan 2015 oant 2017.
3x
* [[Philippe Thys]] wûn de Omgong yn 1913, 1914 en yn 1920.
* [[Louison Bobet]] wûn de Omgong fan 1953 oant 1955.
* [[Greg LeMond]] wûn de Omgong yn 1986, 1989 en yn 1990.

=== Berchklassemint ===
[[Ofbyld:Jersey polkadot.svg|thumb|right|150px|De Boltsjestrui]]
It berchklassemint fan de Omgong fan Frankryk is in njonkenklassemint, dêr't punten foar te fertsjinjen binne by passaazjes op berchpassen en oare beklimmingen. De lieder yn it berchklassemint is de hurdfytser dy't by dizze passaazjes de measte punten fertsjinne hat troch as earste of by de earsten troch te kommen. Dejinge dy't oan 'e ein fan de Tour de France it klassemint liedt, wurdt ta berchkening útroppen.

De Boltsjestrui is it shirt dat droegen wurdt troch de lieder yn it berchklassemint en dat útrikt wurdt nei in ferriden etappe. Nei de lêste etappe fan de Omgong fan Frankryk krijt de winner fan it berchklassemint de lêste Boltsjestrui útrikt. De berchpriis bestiet langer as de Boltsjestrui dy't deroan keppele is. De earste Omgong fan Frankryk dêr't de lieder yn it berchklassemint de Boltsjestrui droech, wie dy fan [[Omgong fan Frankryk 1975|1975]]; de earste dy't him ea droech, wie [[Joop Zoetemelk]]. De earste einwinner fan dizze trui wie [[Lucien Van Impe]]. It boltsjesmotyf waard troch Tourbaas [[Félix Lévitan]] oanbrocht as in hulde oan [[Henri Lemoine]], in Frânske baanhurdfytser dy't yn de tweintiger en tritiger jierren omried yn in tenu mei reade stippen. Foar 1975 bestie der gjin aparte trui foar de berchkening.

De beklimmingen dy't meitelle foar it berchklassemint wurde yndield yn 5 kategoryen: ''Hors Catégorie'' (de grutste en swierste beklimmingen, lykas de [[Mont Ventoux]], [[Tourmalet]] en [[Alpe d' Huez]]) en de earste oant en mei fjirde kategory. Beklimmingen fan tredde en fjirde kategory binne earder heuvels as bergen. De te fertsjinjen punten binne navenant.

==== Winners berchklassemint ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Winner
! Nasjonaliteit
! Ploech
|-
| 1933 || [[Vicente Trueba]] || {{ESPnasj1931}} || Bestetti
|-
| 1934 || [[René Vietto]] || {{FRAnasj}} || Yndividueel
|-
| 1935 || [[Félicien Vervaecke]] || {{BELnasj}} || Alcyon-Labor
|-
| 1936 || [[Julián Berrendero]] || {{ESPnasj1938}} ||BH
|-
| 1937 || [[Félicien Vervaecke]] || {{BELnasj}} || Alcyon-Labor
|-
| 1938 || [[Gino Bartali]] || {{ITAnasj1946}} || Legnano
|-
| 1939 || [[Sylvère Maes]] || {{BELnasj}} || Alcyon-Dunlop
|-
| colspan=5 align=center bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| ''1940 o/m 1946: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]''
|-
| 1947 || [[Pierre Brambilla]] || {{ITAnasj}} || Viscontea
|-
| 1948 || [[Gino Bartali]] || {{ITAnasj}} || Tebag
|-
| 1949 || [[Fausto Coppi]] || {{ITAnasj}} || Ciclismo/Bianchi
|-
| 1950 || [[Louison Bobet]] || {{FRAnasj}} || Stella
|-
| 1951 || [[Raphaël Geminiani]] || {{FRAnasj}} || Métropole-Dunlop
|-
| 1952 || [[Fausto Coppi]] || {{ITAnasj}} || Ciclismo/Bianchi
|-
| 1953 || [[Jesús Loroño]] || {{ESPnasj1977}} || Splendid
|-
| 1954 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Mondia
|-
| 1955 || [[Charly Gaul]] || {{LUXnasj}} || Magnat
|-
| 1956 || [[Charly Gaul]] || {{LUXnasj}} || Faema
|-
| 1957 || [[Gastone Nencini]] || {{ITAnasj}} || Chlorodont-Leo
|-
| 1958 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Faema-Guerra
|-
| 1959 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Condor
|-
| 1960 || [[Imerio Massignan]] || {{ITAnasj}} || Legnano-Pirelli
|-
| 1961 || [[Imerio Massignan]] || {{ITAnasj}} || Legnano-Pirelli
|-
| 1962 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Margnat-Palona
|-
| 1963 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Margnat-Paloma-Dunlop
|-
| 1964 || [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} || Margnat-Paloma-Dunlop
|-
| 1965 || [[Julio Jiménez]] || {{ESPnasj1977}} || KAS-Kaskol
|-
| 1966 || [[Julio Jiménez]] || {{ESPnasj1977}} || Ford France-Geminiani
|-
| 1967 || [[Julio Jiménez]] || {{ESPnasj1977}} || Bic
|-
| 1968 || [[Aurelio Gonzalez]] || {{ESPnasj1977}} || KAS-Kaskol
|-
| 1969 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} || Faema
|-
| 1970 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} || Faemino–Faema
|-
| 1971 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Sonolor–Lejeune
|-
| 1972 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Sonolor–Lejeune
|-
| 1973 || [[Pedro Torres]] || {{ESPnasj1977}} || La Casera–Peña Bahamontes
|-
| 1974 || [[Domingo Perurena]] || {{ESPnasj1977}} || KAS-Kaskol
|-
| colspan=4 bgcolor=&quot;lightgrey&quot;| &lt;center&gt;ynfiering '''Boltsjestrui'''&lt;/center&gt;
|-
| 1975 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Gitane–Campagnolo
|-
| 1976 || [[Giancarlo Bellini]] || {{ITAnasj}} || Brooklyn
|-
| 1977 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Lejeune–BP
|-
| 1978 || [[Mariano Martínez]] || {{FRAnasj}} || Jobo–Spidel–La Roue d'Or
|-
| 1979 || [[Giovanni Battaglin]] || {{ITAnasj}}  || Inoxpran
|-
| 1980 || [[Raymond Martin]] || {{FRAnasj}} || Miko–Mercier–Vivagel
|-
| 1981 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Boston–Mavic
|-
| 1982 || [[Bernard Vallet]] || {{FRAnasj}} || La Redoute–Motobécane
|-
| 1983 || [[Lucien Van Impe]] || {{BELnasj}} || Metauro Mobili–Pinarello
|-
| 1984 || [[Robert Millar]] || {{GBRnasj}} || Peugeot–Shell–Michelin
|-
| 1985 || [[Luis Herrera (wielrenner)|Luis Herrera]] || {{COLnasj}} || Varta–Café de Colombia–Mavic
|-
| 1986 || [[Bernard Hinault]] || {{FRAnasj}} || La Vie Claire
|-
| 1987 || [[Luis Herrera (wielrenner)|Luis Herrera]] || {{COLnasj}} || Café de Colombia–Varta
|-
| 1988 || [[Steven Rooks]] || {{NEDnasj}} || PDM–Ultima–Concorde
|-
| 1989 || [[Gert-Jan Theunisse]] || {{NEDnasj}} || PDM–Concorde
|-
| 1990 || [[Thierry Claveyrolat]] || {{FRAnasj}} || RMO
|-
| 1991 || [[Claudio Chiappucci]] || {{ITAnasj}} || Carrera Jeans–Tassoni
|-
| 1992 || [[Claudio Chiappucci]] || {{ITAnasj}} || Carrera Jeans–Vagabond
|-
| 1993 || [[Tony Rominger]] || {{SUInasj}} || CLAS–Cajastur
|-
| 1994 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Festina–Lotus
|- 
| 1995 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Festina–Lotus
|-
| 1996 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Festina–Lotus
|-
| 1997 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Festina–Lotus
|-
| 1998 || [[Christophe Rinero]] || {{FRAnasj}} || Cofidis
|-
| 1999 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Team Polti
|-
| 2000 || [[Santiago Botero]] || {{COLnasj}} || Kelme–Costa Blanca
|-
| 2001 || [[Laurent Jalabert]] || {{FRAnasj}} || CSC–Tiscali
|-
| 2002 || [[Laurent Jalabert]] || {{FRAnasj}} || CSC–Tiscali
|-
| 2003 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Quick-Step–Davitamon
|-
| 2004 || [[Richard Virenque]] || {{FRAnasj}} || Quick-Step–Davitamon
|-
| 2005 || [[Michael Rasmussen]] || {{DENnasj}} || Rabobank
|-
| 2006 || [[Michael Rasmussen]] || {{DENnasj}} || Rabobank
|-
| 2007 || [[Mauricio Soler]] || {{COLnasj}} || Barloworld
|-
| 2008 || [[Carlos Sastre]] || {{ESPnasj}} || CSC–Saxo Bank
|-
| 2009 ||[[Egoi Martínez]] || {{ESPnasj}} || Euskaltel–Euskadi
|-
| 2010 || [[Anthony Charteau]] || {{FRAnasj}} || Bbox Bouygues Telecom
|-
| 2011 || [[Samuel Sánchez]] || {{ESPnasj}} || Euskaltel–Euskadi
|-
| 2012 || [[Thomas Voeckler]] || {{FRAnasj}} || Team Europcar
|-
| 2013 || [[Nairo Quintana]] || {{COLnasj}} || Movistar Team
|-
| 2014 || [[Rafał Majka]] || {{POLnasj}} || Tinkoff–Saxo
|-
| 2015 ||  [[Chris Froome]] || {{GBRnasj}} || Team Sky
|-
| 2016 || [[Rafał Majka]] || {{POLnasj}} || Tinkoff
|-
| 2017 || [[Warren Barguil]] || {{FRAnasj}} || Team Sunweb
|-
| 2018 || [[Julian Alaphilippe]] || {{FRAnasj}} || Quick-Step Floors
|-
| 2019 || [[Romain Bardet]] || {{FRAnasj}} || AG2R La Mondiale
|-
| 2020 || [[Tadej Pogačar]] || {{SLOnasj}} || UAE Team Emirates
|-
| 2021 || [[Tadej Pogačar]] || {{SLOnasj}} || UAE Team Emirates
|-
| 2022 || [[Jonas Vingegaard]] || {{DENnasj}} || Jumbo-Visma
|-
| 2023 || [[Giulio Ciccone]] || {{ITAnasj}} || Trek-Segafredo
|-
| 2024 || [[Richard Carapaz]] || {{ECUnasj}} || Trek-Segafredo
|-
| 2025 || [[Tadej Pogačar]] || {{SLOnasj}} || UAE Team Emirates
|-
| 2026 || [[Richard Carapaz]] || {{ECUnasj}} || EF Education-EasyPost
|}

=== Punteklassemint ===
[[Ofbyld:Jersey green.svg|thumb|right|150px|De Griene Trui]]
It punteklassemint yn de Omgong fan Frankryk is in njonkenklassemint foar sprinters wêrby't de hurdfytsers punten per etappe krije, ôfhinklik fan harren oankomst. Sûnt de ynfiering yn [[Omgong fan Frankryk 1953|1953]] draacht de lieder yn it punteklassemint in Griene Trui; de iennige útsûndering wie [[Omgong fan Frankryk 1968|1968]], doe't de liederstrui yn dit klassemint read wie fanwegen de sponsor fan it punteklassemint fan dat jier.

It klassemint waard yn de Omgong fan 1953 yntrodusearre: de [[Switserlân|Switser]] [[Fritz Schär]] wie de earste drager en de earste dy't de trui oan de ein fan de Omgong oandwaan mocht. De griene kleur wie keazen omdat de doetiidske sponsor in [[gersmeaner]]fabrikant wie. De edysjes fan [[Omgong fan Frankryk 1905|1905]] oant en mei [[Omgong fan Frankryk 1912|1912]] waard de Omgong ferriden op in puntesysteem. Dat wie in strafpuntesysteem op basis fan klassearring en tiid, wêrby't dejinge mei de minste punten wûn hie.

Hoewol't de krekte regels wol feroarje, is it tal punten dat per etappe fertsjinne wurde kin meastal net gelyk: yn flakke etappes kinne mear punten fertsjinne wurde as yn tiidritten en berchritten, om sa foar te kommen dat klimmers dêr by fersin it punteklassemint winne kinne. Nei foarbyld fan it punteklassemint yn de Omgong fan Frankryk hawwe de measte meardeiske hurdfytswedstriden tsjintwurdich in punteklassemint.

==== Winners punteklassemint====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Winner
! Nasjonaliteit
! Ploech
! Punten
|-
| 1953 ||[[Fritz Schär]] || {{SUInasj}} || Switserlân || 271
|-
| 1954 || [[Ferdi Kübler]] || {{SUInasj}} || Switserlân || 215.5
|-
| 1955 || [[Stan Ockers]] || {{BELnasj}} || Belgje || 322
|-
| 1956 || [[Stan Ockers]] || {{BELnasj}} || Belgje || 280
|-
| 1957 || [[Jean Forestier]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk || 301
|-
| 1958 || [[Jean Graczyk]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk || 347
|-
| 1959 || [[André Darrigade]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk || 613
|-
| 1960 || [[Jean Graczyk]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk || 74
|-
| 1961 || [[André Darrigade]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk || 174
|-
| 1962 || [[Rudi Altig]] || {{FRGnasj}} || Saint Raphaël-Hutchinson || 173
|-
| 1963 || [[Rik Van Looy]] || {{BELnasj}} || G.B.C-Libertas || 275
|-
| 1964 || [[Jan Janssen]] || {{NEDnasj}} || Pelforth-Sauvage || 208
|-
| 1965 || [[Jan Janssen]] || {{NEDnasj}} || Pelforth-Sauvage || 144
|-
| 1966 || [[Willy Planckaert]] || {{BELnasj}} ||Smiths || 211
|-
| 1967 || [[Jan Janssen]] || {{NEDnasj}} || Nederlân || 154
|-
| 1968 || [[Franco Bitossi]] || {{ITAnasj}} || Itaalje || 241
|-
| 1969 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} ||Faema || 244
|-
| 1970 || [[Walter Godefroot]] || {{BELnasj}} || Salvarani || 212
|-
| 1971 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} || Molteni || 202
|-
| 1972 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} || Molteni || 196
|-
| 1973 || [[Herman Vanspringel]] || {{BELnasj}} || Rokado || 187
|-
| 1974 || [[Patrick Sercu]] || {{BELnasj}} || Brooklyn || 283
|-
| 1975 || [[Rik Van Linden]] || {{BELnasj}} || Bianchi-Campagnolo || 342
|-
| 1976 || [[Freddy Maertens]] || {{BELnasj}} || Velda-Flandria || 293
|-
| 1977 || [[Jacques Esclassan]] || {{FRAnasj}} || Peugeot-Esso-Michelin || 236
|-
| 1978 || [[Freddy Maertens]] || {{BELnasj}} || Velda-Lano-Flandria || 242
|-
| 1979 || [[Bernard Hinault]] || {{FRAnasj}} || Renault-Gitane || 253
|-
| |1980 || [[Rudy Pevenage]] || {{BELnasj}} || Ijsboerke-Warncke || 194
|-
| 1981 || [[Freddy Maertens]] || {{BELnasj}} || Sunair-Sport || 428
|-
| 1982 || [[Sean Kelly]] || {{IRLnasj}} || Sem-France Loire-Campagnolo || 429
|-
| 1983 || [[Sean Kelly]] || {{IRLnasj}} || Sem-Mavic-Reydel || 360
|-
| 1984 || [[Frank Hoste]] || {{BELnasj}} || Europ Decor-Boule d'Or-Eddy Merckx || 322
|-
| 1985|| [[Sean Kelly]] || {{IRLnasj}} || Skil-Sem KAS Miko || 434
|-
| 1986 || [[Eric Vanderaerden]] || {{BELnasj}} || Panasonic || 277
|-
| 1987 || [[Jean-Paul van Poppel]] || {{NEDnasj}} || Superconfex || 263
|-
| 1988 || [[Eddy Planckaert]] || {{BELnasj}} || A.D.R-Mini Flat-IOC || 278
|-
| 1989 || [[Sean Kelly]] || {{IRLnasj}} || P.D.M || 277
|-
| 1990 || [[Olaf Ludwig]] || {{GDRnasj}} || Panasonic || 256
|-
| 1991 || [[Djamolidine Abdoujaparov]] || {{URSnasj}} || Carrera-Jeans || 316
|-
| 1992 || [[Laurent Jalabert]] || {{FRAnasj}} || ONCE || 293
|-
| 1993 || [[Djamolidine Abdoujaparov]] || {{UZBnasj}} || Lampre-Polti || 298
|-
| 1994 || [[Djamolidine Abdoujaparov]] || {{UZBnasj}} || TEAM POLTI || 322
|-
| 1995 || [[Laurent Jalabert]] || {{FRAnasj}} || ONCE || 333
|-
| 1996 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 335
|-
| 1997 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 350
|-
| 1998 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 327
|-
| 1999 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 323
|-
| 2000 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 321
|-
| 2001 || [[Erik Zabel]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom || 252
|-
| 2002 || [[Robbie McEwen]] || {{AUSnasj}} || Lotto-Adecco || 280
|-
| 2003 || [[Baden Cooke]] || {{AUSnasj}} || FDJeux || 216
|-
| 2004 || [[Robbie McEwen]] || {{AUSnasj}} || Lotto-Domo || 272
|-
| 2005 || [[Thor Hushovd]] || {{NORnasj}} || Crédit agricole || 194
|-
| 2006 || [[Robbie McEwen]] || {{AUSnasj}} || Davitamon-Lotto || 288
|-
| 2007 || [[Tom Boonen]] || {{BELnasj}} || Quick Step-Innergetic || 256
|-
| 2008 || [[Óscar Freire]] || {{ESPnasj}} || Rabobank || 270
|-
| 2009 || [[Thor Hushovd]] || {{NORnasj}} || Cervélo TestTeam || 280
|-
| 2010 || [[Alessandro Petacchi]] || {{ITAnasj}} || Lampre-Farnese || 243
|-
| 2011 || [[Mark Cavendish]] || {{GBRnasj}} || Team HTC-Highroad || 334
|-
| 2012 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Liquigas-Cannondale || 421
|-
| 2013 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Cannondale || 409
|-
| 2014 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Cannondale || 431
|-
| 2015 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Tinkoff-Saxo || 432
|-
| 2016 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Tinkoff || 470
|-
| 2017 || [[Michael Matthews (hurdfytser)|Michael Matthews]] || {{AUSnasj}} || Sunweb || 370
|-
| 2018 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Bora-Hansgrohe || 477
|-
| 2019 || [[Peter Sagan]] || {{SVKnasj}} || Bora-Hansgrohe || 323
|-
| 2020 || [[Sam Bennett (hurdfytser)|Sam Bennett]] || {{IRLnasj}} || Deceuninck-Quick-Step || 380
|-
| 2021 || [[Mark Cavendish]] || {{GBRnasj}} || Deceuninck-Quick-Step || 317
|-
| 2022 || [[Wout van Aert]] || {{BELnasj}} || Jumbo-Visma || 480
|-
| 2023 || [[Jasper Philipsen]] || {{BELnasj}} || Alpecin-Deceuninck || 377
|-
| 2024 || [[Biniam Girmay]] || {{ERInasj}} || Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux || 387
|-
| 2025 || [[Jonathan Milan]] || {{ITAnasj}} || Lidl-Trek || 372
|-
| 2026 || [[Mads Pedersen]] || {{DENnasj}} || Lidl-Trek || 559
|}

=== Ploegeklassemint ===
[[Ofbyld:Jersey yellow number.svg|thumb|right|150px|Giel rêchnûmer]]
It ploegeklassemint is it klassemint foar de bêst prestearjende hurdfytsploech as gehiel. Foar it berekkenjen fan it puntetal wurde nei elke etappe de tiden fan 'e trije earste riders fan elk team opteld. Earder mocht de liedende ploech mei in giel petsje ride. No rydt de liedende ploech mei in giel rêchnûmer, en yn 2012 foar it earst ek mei in giele helm.

Fan 1930 ôf waard de Tour ferriden mei lanneploegen. Fanwege de grutte kommersjele druk op de Tourorganisaasje waard fan 1962 ôf de toer wer ferriden mei merkploegen. Ek yn 1967 en 1968 kamen lanneploegen oan de start.{{clear}}

==== Winners ploegeklassemint ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
|-
! Jier
! Ploech
! Registraasje&lt;br&gt;Lân
!rowspan=24 |
! Jier
! Ploech
! Registraasje&lt;br&gt;Lân
!rowspan=24 |
! Jier
! Ploech
! Registraasje&lt;br&gt;Lân
!rowspan=24 |
! Jier
! Ploech
! Registraasje&lt;br&gt;Lân
|-
| 1930 ||Frankryk ||{{FRAf}}|| 1959||Belgje||{{BELf}} || 1983 || Raleigh || {{NEDf}} || 2006 || T-Mobile || {{GERf}}
|-
| 1931 ||Belgje ||{{BELf}} || 1960||Frankryk||{{FRAf}}  || 1984 || Renault || {{FRAf}} || 2007 || Discovery || {{USAf}}
|-
| 1932 ||Itaalje||{{ITAf}} ||1961||Frankryk||{{FRAf}}|| 1985 || La Vie Claire || {{FRAf}} ||  2008 || CSC || {{DENf}}
|-
| 1933||Frankryk||{{FRAf}} || 1962||St. Raphael||{{FRAf}} || 1986 || La Vie Claire || {{FRAf}} || 2009 || Astana || {{KAZf}}
|-
| 1934 ||Frankryk ||{{FRAf}} || 1963 ||St. Raphael||{{FRAf}} || 1987 || Système U || {{FRAf}} || 2010 || RadioShack || {{USAf}}
|-
| 1935 ||Belgje||{{BELf}} || 1964 ||Pelforth||{{FRAf}} || 1988 || P.D.M. || {{NEDf}} || 2011 || Garmin-Cervélo || {{USAf}}
|-
| 1936||Belgje||{{BELf}} || 1965 ||KAS ||{{ESPf}} || 1989 || P.D.M. || {{NEDf}} || 2012 || RadioShack || {{USAf}}
|-
| 1937||Frankryk||{{FRAf}} || 1966 ||KAS ||{{ESPf}} || 1990 || Z || {{FRAf}} || 2013 || Saxo-Tinkoff || {{DENf}}
|-
| 1938||Belgje||{{BELf}} || 1967 ||Frankryk ||{{FRAf}} ||  1991 || Banesto || {{ESPf}} || 2014 || AG2R || {{FRAf}}
|-
| 1939 ||Belgje B ||{{BELf}} ||  1968||Spanje||{{ESPf}} || 1992 || Carrera || {{ITAf}} || 2015 || Movistar || {{ESPf}}
|-
|1947||Itaalje||{{ITAf}} ||1969 ||Feama||{{BELf}} || 1993 || Carrera || {{ITAf}} || 2016 || Movistar || {{ESPf}}
|-
| 1948||Belgje A||{{BELf}} || 1970||Salvarani||{{ITAf}} || 1994 || Festina || {{FRAf}} || 2017 || Sky || {{GBRf}}
|-
| 1949||Itaalje||{{ITAf}} || 1971||BIC||{{FRAf}} || 1995 || ONCE || {{ESPf}} || 2018 || Movistar || {{ESPf}}
|-
| 1950||Belgje||{{BELf}}|| 1972||GAN||{{FRAf}} || 1996 || Festina || {{FRAf}} ||2019 || Movistar || {{ESPf}}
|-
| 1951||Frankryk||{{FRAf}}|| 1973||BIC||{{FRAf}} || 1997 || Deutsche Telekom || {{GERf}} || 2020 || Movistar || {{ESPf}}
|-
| 1952||Itaalje||{{ITAf}}|| 1974||KAS||{{ESPf}} || 1998 || Cofidis || {{FRAf}} || 2021 || Bahrain || {{BRNf}} 
|-
| 1953||Nederlân||{{NEDf}}|| 1975||GAN||{{FRAf}} || 1999 || Banesto || {{ESPf}} || 2022 || Ineos || {{GBRf}}
|-
| 1954||Switserlân||{{SUIf}}|| 1976||KAS||{{ESPf}} || 2000 || Kelme || {{ESPf}} || 2023 || Jumbo-Visma || {{NEDf}}
|-
| 1955||Frankryk||{{FRAf}} || 1977||Raleigh||{{NEDf}} || 2001 || Kelme || {{ESPf}} || 2024 || Team Emirates  || {{UAEf}}
|-
| 1956||Belgje||{{BELf}} || 1979 || Renault || {{FRA}} || 2002 || ONCE || {{ESPf}} || 2025 || Visma–Lease a Bike || {{NEDf}}
|-
| 1978 || Miko || {{FRAf}} || 1980 || Miko || {{FRAf}} || 2003 || CSC || {{DENf}} || 2026 || Lidl-Trek || {{GERf}}
|-
| 1957||Frankryk||{{FRAf}} || 1981 || Peugeot || {{FRAf}} || 2004 || T-Mobile || {{GERf}} || || ||
|-
| 1958||Belgje||{{BELf}} || 1982 || Coop || {{FRAf}} || 2005 || T-Mobile || {{GERf}} || || ||
|}


=== Jongereinklassemint ===
[[Ofbyld:Jersey white.svg|thumb|right|150px|De Wite Trui]]
It jongereinklassemint waard yn [[1975]] ynfierd. It Wite Trui waard oernommen fan it kombinaasjeklassemint ([[1968]] - [[1974]]), dat (tydlik) ôfskaft waard. De regels om yn oanmerking te kommen foar dit klassemint hawwe net altyd itselde west. Tusken [[1983]] en [[1985]] wie it in klassemint foar debutanten, mar de lêste jierren is it in klassemint foar hurdfytsers dy't op 1 jannewaris fan it oanbelangjende omgongsjier jonger as 25 jier binne.

Fan 1989 oant en mei 1999 wie der wol in jongereinklassemint mar gjin Wite Trui. In oantal kear wûn de winner fan it jongereinklassemint ek de Omgong fan Frankryk sels.

==== Winners jongereinklassemint====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Winner
! Nasjonaliteit
! Ploech
! &lt;small&gt;Posysje&lt;br&gt;algemien&lt;br&gt;klassemint&lt;br&gt;''(Giele Trui)''&lt;/small&gt;
|-
|1975
|[[Francesco Moser]]||{{ITAnasj}}
|Filotex
|7
|-
|1976
|[[Enrique Martínez Heredia]]||{{ESPnasj}}
|Kas–Campagnolo
|23
|-
|1977
|[[Dietrich Thurau]]||{{FRGnasj}}
|TI–Raleigh
|5
|-
|1978
|[[Henk Lubberding]]||{{NEDnasj}}
| TI–Raleigh–McGregor
|8
|-
|1979
|[[Jean-René Bernaudeau]]||{{FRAnasj}}
|Renault–Gitane
|5
|-
| 1980
|[[Johan van der Velde]]||{{NEDnasj}}
|TI–Raleigh–Creda
|12
|-
|1981
|[[Peter Winnen]]||{{NEDnasj}}
|Capri Sonne–Koga Miyata
|5
|-
|1982
|[[Phil Anderson (hurdfytser)|Phil Anderson]]||{{AUSnasj}}
|Peugeot–Shell–Michelin
|5
|-
|1983
|[[Laurent Fignon]]||{{FRAnasj}}
|Renault–Elf
|'''1'''
|-
|1984 
|[[Greg LeMond]]||{{USAnasj}}
|Renault–Elf
|3
|-
|1985 
|[[Fabio Parra]]||{{COLnasj}}
| Varta–Café de Colombia–Mavic
|8
|-
|1986
|[[Andrew Hampsten]]||{{USAnasj}}
|La Vie Claire
|4
|-
|1987 
|[[Raúl Alcalá]]||{{MEXnasj}}
|7-Eleven
|9
|-
|1988 
|[[Erik Breukink]]||{{NEDnasj}}
|Panasonic–Isostar–Colnago–Agu
|12
|-
|1989
|[[Fabrice Philipot]]||{{FRAnasj}}&lt;ref&gt;[[Fabrice Philipot]] einige as 24e yn de Omgong van 1989, fjouwer plakken efter de 24-jierrige [[Luis Alberto Camargo]], dy't it jongereinklassemint wûn hawwe soe as syn ploechlieder him net fergetten wie yn te skriuwen foar it klassemint.&lt;/ref&gt;
|Toshiba
|24
|-
|1990 
|[[Gilles Delion]]||{{FRAnasj}}
|Helvetia–La Suisse
|15
|-
|1991 
|[[Álvaro Mejía (hurdfytser)|Álvaro Mejía]]||{{COLnasj}}
|Postobón–Manzana–Ryalcao
|19
|-
|1992 
|[[Eddy Bouwmans]]||{{NEDnasj}}
|Panasonic–Sportlife
|14
|-
|1993 
|[[Antonio Martín]]||{{ESPnasj}}
|Amaya Seguros
|12
|-
|1994 
|[[Marco Pantani]]||{{ITAnasj}}
|Carrera Jeans–Tassoni
|3
|-
|1995 
|[[Marco Pantani]]||{{ITAnasj}}
|Carrera Jeans–Tassoni
|13
|-
|1996 
|[[Jan Ullrich]]||{{GERnasj}}
|Deutsche Telekom
|2
|-
|1997 
|[[Jan Ullrich]]||{{GERnasj}}
|Deutsche Telekom
|'''1'''
|-
|1998 
|[[Jan Ullrich]]||{{GERnasj}}
|Deutsche Telekom
|2
|-
|1999
|[[Benoît Salmon]]||{{FRAnasj}}
|AG2R
|16
|-
|2000 
|[[Francisco Mancebo]]||{{ESPnasj}}
|Banesto
|9
|-
|2001 
|[[Óscar Sevilla]]||{{ESPnasj}}
|Kelme–Costa Blanca
|7
|-
|2002 
|[[Ivan Basso]]||{{ITAnasj}}
|Fassa Bortolo
|11
|-
|2003 
|[[Denis Menchov]]||{{RUSnasj}}
| iBanesto
|11
|-
|2004 
|[[Vladimir Karpets]]||{{RUSnasj}}
|Illes Balears–Banesto
|13
|-
|2005 
|[[Yaroslav Popovych]]||{{UKRnasj}}
|Discovery
|12
|-
|2006
|[[Damiano Cunego]]||{{ITAnasj}}
|Lampre–Fondital
|12
|-
|2007 
|[[Alberto Contador]]||{{ESPnasj}}
|Discovery
|'''1'''
|-
|2008
|[[Andy Schleck]]||{{LUXnasj}}
|CSC–Saxo Bank
|12
|-
|2009
|[[Andy Schleck]]||{{LUXnasj}}
|Saxo Bank
|2
|-
|2010 
|[[Andy Schleck]]||{{LUXnasj}}
|Saxo Bank
|'''1'''
|-
|2011 
|[[Pierre Rolland (hurdfytser)|Pierre Rolland]]||{{FRAnasj}}
|Europcar
|10
|-
|2012
|[[Tejay van Garderen]]||{{USAnasj}}
|BMC
|5
|-
|2013
|[[Nairo Quintana]]||{{COLnasj}}
|Movistar
|2
|-
|2014
|[[Thibaut Pinot]]||{{FRAnasj}}
|FDJ
|3
|-
|2015 
|[[Nairo Quintana]]||{{COLnasj}}
|Movistar
|2
|-
|2016 
|[[Adam Yates (hurdfytser)|Adam Yates]]||{{GBRnasj}}
| Orica–BikeExchange
|4
|-
|2017
|[[Simon Yates (hurdfytser)|Simon Yates]]||{{GBRnasj}}
|Orica–Scott
|7
|-
|2018 
|[[Pierre Latour]]||{{FRAnasj}}
| AG2R
|13
|-
|2019 
|[[Egan Bernal]]||{{COLnasj}}
|Ineos
|'''1'''
|-
|2020
|[[Tadej Pogačar]]||{{SLOnasj}}
|UAE Team Emirates
|'''1'''
|-
|2021 
|[[Tadej Pogačar]]||{{SLOnasj}}
|UAE Team Emirates
|'''1'''
|-
|2022 
|[[Tadej Pogačar]]||{{SLOnasj}}
|UAE Team Emirates
|2
|-
|2023
|[[Tadej Pogačar]]||{{SLOnasj}}
|UAE Team Emirates
|2
|-
|2024
|[[Remco Evenepoel]]||{{BELnasj}}
|Soudal–Quick-Step
|3
|-
|2025
|[[Florian Lipowitz]]||{{GERnasj}}
|Red Bull-BORA-hansgrohe
|3
|-
|2025
|[[Isaac del Toro]]||{{MEXnasj}}
|UAE Team Emirates
|3
|}

===Priis fan de striidberens===
[[Ofbyld:Jersey red number.svg|thumb|right|150px|Read rêchnûmer]]
De priis fan de striidberens wurdt yn de Omgong fan Frankryk útrikt oan de striidlustichste hurdfytser. Nei elke etappe wurdt de priis troch in achtkoppige ynternasjonale sjuery takend oan de striidlustichste hurdfytser fan dy deis, dy't dan de oare deis mei in read rêchnûmer ride mei. Oan de ein wurdt besjoen wa't de meast striidlustichste hurdfytser yn de hiele Omgong fan dat jier west hat.

Yn ûnderskate jierren waard it reade rêchnûmer ferskillend oanjûn. Soms wie it allinne firtueel yn it read te sjen, soms waard it ramt read makke, of waard in wyt rêchnûmerfel mei reade sifers brûkt. Sûnt [[Omgong fan Frankryk 2006|2006]] wurdt in read fel mei wite sifers brûkt.

Yn de njoggende etappe yn [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] waard foar it earst yn tweintich jier de deipriis fan de striidlustichste hurdfytser takend oan twa persoanen. Sawol [[Johnny Hoogerland]] as [[Juan Antonio Flecha]] krigen de priis tawiisd. Allebeide makken diel út fan de kopgroep doe't se oanriden waarden troch in wein fan de Frânske TV, wêrby't se swier te fallen kamen en yn it [[stikeltrie]] bedarren. De beide setten harren paad dochs fuort en passearren dy deis fier efter it peloton de einstreek. Yn de sechstjinde etappe yn [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]] waard de priis foar it earst útrikt oan twa hurdfytsers fan deselde ploech. [[Tony Martin]] en [[Julian Alaphilippe]] fan Quickstep waarden beiden beleanne mei it reade rêchnûmer nei 't se 170 kilometer tegearre yn de oanfal riden hiene.

==== Winners priis fan de striidberens ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Winner
! Nasjonaliteit
! Ploech
|-
|1956 ||  [[André Darrigade]] || {{FRAnasj}} ||Frankryk
|- 
|1957 ||  [[Nicolas Barone]]|| {{FRAnasj}} ||Frankryk
|-
|1958 ||  [[Federico Bahamontes]] || {{ESPnasj1977}} ||Spanje
|-
|1959 ||  [[Gérard Saint]]|| {{FRAnasj}}||Ouest-Sud-Ouest
|-  
|1960 || [[Jean Graczyk]]|| {{FRAnasj}}  ||Frankryk
|-   
|1961 || || ||Équipe Ouest-Sud-Ouest
|-
|1962 || [[Eddy Pauwels]]||{{BELnasj}} ||Wiel's-Groene Leeuw
|-   
|1963 ||  [[Rik Van Looy]]||{{BELnasj}}||G.B.C.-Libertas
|-
|1964 ||[[Henri Anglade]]|| {{FRAnasj}} ||Pelforth-Sauvage-Lejeune
|-
|1965 || [[Felice Gimondi]]||{{ITAnasj}} ||Salvarani
|-   
|1966 ||[[Rudi Altig]]|| {{FRGnasj}} ||Molteni
|-  
|1967 ||[[Désiré Letort]]|| {{FRAnasj}} ||Frankryk
|-
|1968 ||[[Roger Pingeon]]|| {{FRAnasj}} ||Frankryk
|-
|1969 ||[[Eddy Merckx]]|| {{BELnasj}} ||Faema
|-
| 1970 ||[[Eddy Merckx]]|| {{BELnasj}} ||Faema
|- 
| 1971 ||[[Luis Ocaña]]|| {{ESPnasj1977}} ||BIC
|-
| 1972 ||[[Cyrille Guimard]]|| {{FRAnasj}} ||Gan-Mercier
|-
| 1973 ||[[Luis Ocaña]]|| {{ESPnasj1977}} ||BIC
|-
| 1974 ||[[Eddy Merckx]]|| {{BELnasj}} ||Molteni
|-
| 1975 ||[[Eddy Merckx]]|| {{BELnasj}} ||Molteni
|-
| 1976 ||[[Raymond Delisle]]|| {{FRAnasj}} ||Peugeot-Esso-Michelin
|- 
| 1977 ||[[Gerrie Knetemann]]|| {{NEDnasj}} ||TI-Raleigh
|- 
| 1978 ||[[Paul Wellens (hurdfytser)|Paul Wellens]]|| {{BELnasj}} ||TI-Raleigh
|-  
| 1979 ||[[Hennie Kuiper]]|| {{NEDnasj}} ||Ti-Raleigh
|-  
| 1980 ||[[Christian Levavasseur]]|| {{FRAnasj}} ||Miko-Mercier
|-
| 1981 ||[[Bernard Hinault]]|| {{FRAnasj}} ||Renault-Elf
|-  
| 1982 ||[[Régis Clère]]|| {{FRAnasj}} ||Coop-Mercier
|- 
| 1983 ||[[Serge Demierre]]|| {{SUInasj}} ||Cilo-Aufina
|-
| 1984 ||[[Bernard Hinault]]|| {{FRAnasj}} ||La Vie Claire
|-
| 1985 ||[[Maarten Ducrot]]|| {{NEDnasj}} ||Kwantum-Yoko
|- 
| 1986 ||[[Bernard Hinault]]|| {{FRAnasj}} ||La Vie Claire
|-  
| 1987 ||[[Régis Clère]]|| {{FRAnasj}} ||Teka
|- 
| 1988 ||[[Jérôme Simon]]|| {{FRAnasj}} ||Z-Peugeot
|- 
| 1989 || [[Laurent Fignon]]||{{FRAnasj}}||Super U-Raleigh-Fiat
|-
| 1990 || [[Eduardo Chozas]]||{{ESPnasj}} ||ONCE
|-
| 1991 ||  [[Claudio Chiappucci]]||{{ITAnasj}}||Carrera 
|-
| 1992 || [[Claudio Chiappucci]]||{{ITAnasj}} ||Carrera 
|- 
| 1993 ||  [[Massimo Ghirotto]]||{{ITAnasj}}||ZG Mobili-Bottecchia
|-
| 1994 ||  [[Eros Poli]]||{{ITAnasj}}||Mercatone Uno-Medeghini
|-
| 1995 ||[[Hernán Buenahora]]|| {{COLnasj}} ||Kelme
|- 
| 1996 ||  [[Richard Virenque]]||{{FRAnasj}}||Festina-Lotus
|-
| 1997 ||[[Richard Virenque]]|| {{FRAnasj}} ||Festina-Lotus
|-         
| 1998 ||  [[Jacky Durand]]||{{FRAnasj}}||AG2R
|- 
| 1999 || [[Jacky Durand]]||{{FRAnasj}} ||Lotto-Mobistar
|-
| 2000 ||[[Erik Dekker]]|| {{NEDnasj}} ||Rabobank
|-
| 2001 ||[[Laurent Jalabert]]|| {{FRAnasj}} ||CSC-Tiscali
|-  
| 2002 ||[[Laurent Jalabert]]|| {{FRAnasj}} ||CSC-Tiscali
|- 
| 2003 ||[[Alexandre Vinokourov]]|| {{KAZnasj}} ||Deutsche Telekom
|-
| 2004 ||[[Richard Virenque]]|| {{FRAnasj}} ||Quick Step-Davitamon
|-
| 2005 ||[[Óscar Pereiro]]|| {{ESPnasj}} ||Phonak
|- 
| 2006 ||[[David de la Fuente]]|| {{ESPnasj}} ||Saunier Duval-Prodir
|-
| 2007 ||[[Amets Txurruka]]|| {{ESPnasj}} ||Euskaltel-Euskadi
|-
| 2008 ||[[Sylvain Chavanel]]|| {{FRAnasj}} ||Cofidis
|-
| 2009 || net útrikt || ||
|-
| 2010 ||[[Sylvain Chavanel]]|| {{FRAnasj}} ||Quick Step
|-
| 2011 ||[[Jérémy Roy]]|| {{FRAnasj}} ||FDJ
|-
| 2012 ||[[Chris Anker Sørensen]]|| {{DENnasj}} ||Saxo Bank-Tinkoff
|-
| 2013 ||[[Christophe Riblon]]|| {{FRAnasj}} ||AG2R
|-
| 2014 ||[[Alessandro De Marchi (hurdfytser)|Alessandro De Marchi]]|| {{ITAnasj}} ||Cannondale
|-
| 2015 || [[Romain Bardet]]||{{FRAnasj}} ||AG2R 
|-
| 2016 ||  [[Peter Sagan]]||{{SVKnasj}}||Tinkoff
|-
| 2017 ||  [[Warren Barguil]]||{{FRAnasj}}||Sunweb
|-
| 2018 ||  [[Daniel Martin (hurdfytser)|Daniel Martin]]||{{IRLnasj}}||UAE Emirates
|-
| 2019 ||  [[Julian Alaphilippe]] ||{{FRAnasj}}|| Deceuninck-Quick Step
|-
| 2020 ||  [[Marc Hirschi]]||{{SUInasj}} || Sunweb
|-
| 2021 ||  [[Franck Bonnamour]]||{{FRAnasj}} || B&amp;B Hotels
|-
| 2021 ||  [[Franck Bonnamour]]||{{FRAnasj}} || B&amp;B Hotels
|-
| 2022 || [[Wout van Aert]] || {{BELnasj}} || Jumbo-Visma 
|-
| 2023 || [[Victor Campenaerts]] || {{BELnasj}} || Lotto–Dstny
|-
| 2024 || [[Richard Carapaz]] || {{ECUnasj}} || Lotto–Dstny
|-
| 2025 || [[Ben Healy]] || {{IRLnasj}} || EF Education-EasyPost
|}

== Fryske Dielnimmers ==
In tal Friezen hat meidien oan de Omgong fan Frankryk. Yn [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]] wie [[Wiebren Veenstra]] de earste. [[Pieter Weening]] wie yn [[Omgong fan Frankryk 2005|2005]] de earste Fries dy't in etappe wûn yn de Omgong fan Frankryk. En [[Gerrit de Vries]] hat oant no ta (''2022'') mei sân dielnimmings yn de jierren-90 fan de tweintichste iuw it faakst meidien oan de Omgong fan Frankryk.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Namme
! Jier(ren)
! Ploech
! &lt;small&gt;Posysje&lt;br&gt;algemien&lt;br&gt;klassemint&lt;br&gt;''(Giele Trui)''&lt;/small&gt;
|-
| [[Johannes Draaijer]]
|[[Omgong fan Frankryk 1989|1989]]
|P.D.M.
|130
|-
| [[Eddy Schurer]] 
|[[Omgong fan Frankryk 1989|1989]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1990|1990]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1991|1991]]
|TVM,&lt;br&gt;TVM,&lt;br&gt;TVM
|132,&lt;br&gt; net finisht,&lt;br&gt;152
|-
| [[Maarten Tjallingii]]
|[[Omgong fan Frankryk 2010|2010]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2011|2011]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2012|2012]]
|Rabobank,&lt;br&gt;Rabobank,&lt;br&gt;Rabobank
|132,&lt;br&gt;99,&lt;br&gt;net finisht
|-
| [[Wiebren Veenstra]]
|[[Omgong fan Frankryk 1988|1988]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1991|1991]] 
|Hitachi,&lt;br&gt;Buckler
|net finisht,&lt;br&gt;157
|-
| [[Gerrit de Vries]]
| [[Omgong fan Frankryk 1990|1990]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1991|1991]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1992|1992]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1993|1993]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1994|1994]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1996|1996]] &lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 1997|1997]]
|Buckler,&lt;br&gt;Buckler,&lt;br&gt;Buckler,&lt;br&gt;TVM,&lt;br&gt;Novemail-Histor,&lt;br&gt;Team Polti,&lt;br&gt;Team Polti
|67,&lt;br&gt;34,&lt;br&gt; net finisht, &lt;br&gt;55,&lt;br&gt;77,&lt;br&gt;119,&lt;br&gt;125
|-
| [[Pieter Weening]]
|[[Omgong fan Frankryk 2005|2005]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2006|2006]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2007|2007]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2008|2008]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2012|2012]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2015|2015]]
|Rabobank,&lt;br&gt;Rabobank,&lt;br&gt;Rabobank,&lt;br&gt;Rabobank,&lt;br&gt;Orica GreenEDGE,&lt;br&gt;Orica GreenEDGE
|72,&lt;br&gt;93,&lt;br&gt;128,&lt;br&gt;62,&lt;br&gt;72,&lt;br&gt;144
|-
| [[Lieuwe Westra]] 
|[[Omgong fan Frankryk 2011|2011]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2012|2012]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2013|2013]],&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2014|2014]]&lt;br&gt;[[Omgong fan Frankryk 2015|2015]]
|Vacansoleil,&lt;br&gt;Vacansoleil,&lt;br&gt;Vacansoleil,&lt;br&gt;Astana,&lt;br&gt;Astana
|128,&lt;br&gt; net finisht,&lt;br&gt; net finisht,&lt;br&gt;79,&lt;br&gt;77
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* [http://www.letour.fr/indexus.html Offisjele webstee] {{Noat|Ingesk}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk| ]]
[[Kategory:Hurdfytsen]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Frankryk]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1903]]</text>
      <sha1>39nticv1gblo83pywty68sn14wxj6zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Bres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8561</id>
    <revision>
      <id>1236372</id>
      <parentid>993731</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Keppeling om utens */ deade kepp.</comment>
      <origin>1236372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="ap7k2vjfetq1pirr63xgv0ugs9qzkcd" xml:space="preserve">De '''Bres''' is it ûnderkommen fan Fryske en kulturiele organisaasjes.

It pân is festige oan de Skoalstrjitte 4 te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Der is in gearkomste- en kantoarromte en in seal mei breed ynsetber gebrûk. It gebou waard offisjeel iepene troch kultuerwethâlder frou Y. Bleize op 6 oktober 2006. It gebou moat in ynformeel moetingsplak wurde foar Fryske - en kultuerynstellings en in útfalsbasis foar aktiviteiten mei in leechdrompelich karakter.

''De Bres'' is ornearre foar ûndersteande aktiviteiten: 
* Poadium foar optredens fan Fryske (of oare minderhydstalige) bands en artysten
* Lêzings, diskusjejûnen en polityk kafee
* Untfangstromte foar ynternasjonale gasten
* broeinêst en briedplak foar Fryske en kulturiele organisaasjes
* toaniel en teater
* romte jaan foar koarte eksposysjes fan Fryske en allochtoane keunstners
* multykulturiele feesten
* brânpunt foar hjoeddeistige Fryske yntellektuele diskusje


Guon fan de belutsen organisaasjes:
* Fryske Klup Ljouwert
* Doar
* Eftrije
* [[FYK]]
* Vision Africana

== Keppeling om utens ==
[http://www.fryskeklup.net Fryske Klup] &lt;small&gt; (deade keppeling) &lt;/small&gt;

{{DEFAULTSORT:Bres, De}}
[[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert]]
[[Kategory:Kantoargebou yn Fryslân]]
[[Kategory:Bouwurk út 2006]]
[[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert (gemeente)]]</text>
      <sha1>ap7k2vjfetq1pirr63xgv0ugs9qzkcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galamadammen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9876</id>
    <revision>
      <id>1236365</id>
      <parentid>1218247</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fotored.</comment>
      <origin>1236365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5150" sha1="5ij1npr5a2c4p1426s6llk6h5oke29u" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = DeMorra.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = Sicht op e Galamadammen fan De Moarre ôf
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = 
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= {{SWFf}}
| bestjoerlike ienheid 3      = himrik
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Ofbyld:Koudum flag.svg|20px|border]] [[Koudum]]
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|359}}
| postkoade                   = 8723
| netnûmer                    = 0514
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_53_57_N_5_27_48_E_type:landmark_zoom:16_region:NL|52° 54' NB, 5° 28' EL}}
| webside                     = [http://www.koudum.nl www.koudum.nl]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Súdwest-Fryslân
| mapwidth                    = 260
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 53
| lat_sec                     = 57
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 27
| lon_sec                     = 48
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Galamadammen''' is in [[buorskip]] yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. Galamadammen leit súdeastlik fan [[Koudum]] by it [[akwadukt]] yn it [[Johan Frisokanaal]]. Hy leit op it plak dêr't de [[Moarre]] en [[de Fluezen]] by inoar komme oan de dyk Balk-Koudum. Der is ek in grutte jachthaven by en in hotel-restaurant. 

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Galamadammen, brêge herberch 1920-40.jpg|thumb|left|Herberch en brêge Galamadammen, foar 1940]] 
Oarspronklik leinen der dammen yn de âlde binnendyk dy't neamd binne nei de famylje Galama. 

Op [[12 septimber]] [[1572]] waard de bluodderige Slach by de Galamadammen útfochten dêr't de [[geuzen]] troch Spaanske troepen ûnder lieding fan [[Caspar de Robles]] ferslein waarden.

Yn [[1732]] kaam der in [[skutslûs]] yn de doe oanleine [[slieperdyk]].

Nei [[1835]] sieten der twa beweechbere [[brêge]]n yn de dyk nei [[Starum]].

Yn [[1945]] is it âlde [[tolhûs]] ôfbaarnd.

Der soenen noch klokken yn de mar lizze fan it âlde [[Sint Odulfuskleaster]].

Galamadammen wurdt noch neamd yn [[Jacob van Lennep|J. van Lennep]] syn &quot;Roos van Dekama&quot;. Hy jout dêr in koartswilige ferklearring fan de namme as 'gala-madammen'. De namme komt fan de aadlike famylje Galama.

== Akwadukt ==
'''Galamadammen''' is ek de namme fan it [[akwadukt]] op de krusing fan de [[provinsjale wei 356|N356]] en it [[Johan Frisokanaal]]. De bou  begûn desimber [[2005]] en wie klear yn [[2007]]. It akwadukt bestiet út in súdeastlike [[ôfreed]] fan 193 m, in ticht tunneldiel fan 73 m en in noardwestlike ôfreed fan 203 m. Mei inoar 469 m. 

It akwadukt hat twa rydbanen en in fytspaad. Boppe de noardwestlike ôfreed is in fuotgongersbrêge. Ut it neistlizzende hotel wei kin sa de provinsjale dyk oerstutsen wurde, yn de rjochting fan de [[jachthaven]]. Bylâns de súdlike ouwer fan it Johan Frisokanaal komt in [[ekologyske ferbiningssône|ekosône]]. Bisten krije sa de gelegenheid om de provinsjale dyk oer te stekken.

It tichte diel is útfierd as [[sinktunnel]], sadat it krusende wetterferkear sa min mooglik lêst hat fan de bou-aktiviteiten. De besteande fytstunnel oan de súdeastkant wurdt sloopt en de besteande fytstunnel oan de noardkant (ek tunnel Galamadammen neamd) bliuwt bestean. As it akwadukt ienkear klear is wurdt de ophelbrêge ek sloopt.

Galamadammen yn sifers:
* tal heipeallen; 282
* tal liuwankerpeallen; 107
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Ofbyld:BuildingPitGalamadammen.JPG|[[Galamadammen Akwadukt]] yn oanbou.
Ofbyld:Galamadammen, het Galamadammen Akwadukt IMG 2256 2018-04-18 10.26.jpg|Galamadammen Akwuadukt yn gebrûk
&lt;/gallery&gt;

==Keppelings om utens==
*[http://nostalgisch.koudum.nl/dammen/slag-dammen.htm Slach by de Galamadammen 12 septimber 1572]
*[https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2021/01/Fryslan%20jan%20feb%202021.pdf Nijsgjirrige ynformaasje oer de rôl dy't de Galamadammen spile by de turfwinning yn de Súdwesthoeke]

{{koördinaten|52_53_57_N_5_27_48_E_type:landmark_zoom:16_region:NL|52° 54' NB, 5° 28' EL}}
{{Súdwest-Fryslân}}
[[Kategory:Koudum]]
[[Kategory:Buorskip yn Himmelumer Aldefurd]]
[[Kategory:Buorskip yn Nijefurd]]
[[Kategory:Buorskip yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>5ij1npr5a2c4p1426s6llk6h5oke29u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hongaarsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21318</id>
    <revision>
      <id>1236385</id>
      <parentid>1177292</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9300" sha1="cwmhc8i378uxxiesmfmf5umbf8q2zo2" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Hongaarsk|
oare nammen =  |
Ingelske namme = Hungarian  |
eigen namme = Magyar  |
sprutsen yn = [[Hongarije]] en troch de Hongaarske minderheden yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]], [[Oekraïne]], [[Kroaasje]], [[Eastenryk]] en [[Sloveenje]]|
taalgebiet = [[Hongarije]], [[Jeropeeske Uny]], [[Sloveenje]] (regionale taal), [[Servje]] (regionale taal), [[Eastenryk]] (regionale taal), meardere gebieten yn [[Roemeenje]], inkele ofisjele rjochten yn [[Oekraïne]], [[Kroaasje]] en [[Slowakije]] |
tal sprekkers = 13 miljoen| 
teljier =?|
dialekten =?|
taalklassifikaasje = [[Oeralyske talen|Oeralysk]]
* [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegrysk]]
** [[Oegryske talen|Oegrysk]]
*** '''Hongaarsk'''|
skrift = it [[Latynske alfabet]] (Hongaarsk fariant)|
bibeloersetting = [[1380]] - [[1390]]|
taalstatus = [[Grut-Brittanje]], [[Feriene Steaten]]|
taalkoade ISO 639-1 = hu |
taalkoade ISO 639-2 = hun |
taalkoade ISO 639-3/DIS = hun |
}}
[[Ofbyld:Dist of hu lang europe.png|thumb|right|300px|De Hongaarske taal yn Midden-Jeropa]]
'''Hongaarsk''' (''Hongaarsk: magyar&amp;nbsp;nyelv; letterlik: Hongaarske taal'') is in taal mei sa'n fyftjin miljoen sprekkers. It is de offisjele taal fan [[Hongarije]], en dêrmei ien fan de talen fan de [[Jeropeeske Uny]].

== Fersprieding en status ==
It Hongaarsk is de offisjele taal fan [[Hongarije]] en is ien fan 'e wichtichste talen fan [[Sintraal-Eyropa]]. De taal wurdt troch sa likernôch [[13 miljoen]] minsken sprutsen en heart dêrmei ta de grutste talen fan Europa dy't net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] hearre.

Yn Hongarije is it Hongaarsk de dominante taal en wurdt it brûkt yn it ûnderwiis, de oerheid, de rjochtspraak, de media en it deistich libben. De taal hat in sterke posysje yn 'e Hongaarske kultuer en spilet in wichtige rol yn 'e nasjonale identiteit.

=== Hongaarske minderheden yn buorlannen ===
Troch histoaryske feroarings fan grinzen, benammen nei it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]], wenje grutte groepen Hongaarsktaligen bûten de grinzen fan it hjoeddeistige Hongarije.

Yn [[Roemeenje]] wennet de grutste Hongaarske minderheid, benammen yn [[Transsylvaanje]]. Yn guon gebieten, lykas it [[Székelylân]], foarmje Hongaarsktaligen in grut part fan 'e befolking.

Yn [[Slowakije]] is it Hongaarsk in wichtige minderheidstaal, benammen yn 'e súdlike dielen fan it lân. Yn [[Servje]] wurdt de taal benammen sprutsen yn it gebiet [[Vojvodina]], dêr't it in offisjele status hat yn ferskate gemeenten.

Ek yn [[Oekraïne]] (benammen yn [[Transkarpaasje]], tichtby de Hongaarske grins) en yn [[Kroaasje]] en [[Sloveenje]] besteane tradisjonele Hongaarske mienskippen.

=== Ynternasjonale fersprieding en juridyske status ===
Troch migraasje yn 'e 19e en 20e iuw binne Hongaarsktaligen ek te finen yn oare dielen fan 'e wrâld. Grutte mienskippen besteane ûnder oaren yn [[Feriene Steaten]], [[Kanada]], [[Austraalje]] en ferskate lannen yn West-Jeropa.

Yn de diaspoara wurdt it Hongaarsk faak brûkt yn kulturele ferienings, tsjerken, media en famyljekringen. De oerdracht fan 'e taal oan jongere generaasjes ferskilt lykwols sterk tusken lannen en mienskippen.

It Hongaarsk is ien fan 'e 24 offisjele talen fan 'e [[Europeeske Uny]] sûnt it tatreedzjen fan Hongarije yn [[2004]]. Dêrmei kin de taal brûkt wurde yn offisjele kommunikaasje mei EU-ynstellingen.

=== Tal memmetaalpraters ===
* [[Eastenryk]]: minderheidstaal, erkend - 14.000 sprekkers
* [[Hongarije]]: offisjele taal - 8.734.000 sprekkers
* [[Israel]]: minderheidstaal, erkend - 70.000 sprekkers
* [[Kanada]]: minderheidstaal, erkend - 75.555 sprekkers
* [[Kroaasje]]: minderheidstaal, erkend - 20.000 sprekkers
* [[Oekraïne]]: minderheidstaal, erkend - 187.000 sprekkers
* [[Roemeenje]]: minderheidstaal, erkend - 2.000.000 sprekkers
* [[Servje]]: minderheidstaal, erkend; ien fan 'e offisjele talen yn 'e provinsje [[Woiwodina]], njonken it [[Servysk]] - 420.000 sprekkers
* [[Sloveenje]]: minderheidstaal, erkend - 9.000 sprekkers
* [[Slowakije]]: minderheidstaal, erkend - 600.000 sprekkers
* [[USA]]: minderheidstaal, erkend - 117.973 sprekkers

== Sibskip ==
Hongaarsk heart by de [[Oegryske talen]] fan de [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske]] taalfamylje. Hongaarsk is dêrmei besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]].

== Skiednis ==
De skiednis fan it '''Hongaarsk''' is unyk binnen Europa, om't de taal net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] heart, mar ta de [[Oeralyske talen]]. It Hongaarsk is benammen besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]] en makket diel út fan 'e [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske taalgroep]]. De ûntwikkeling fan it Hongaarsk is nau ferbûn mei de migraasjes en de skiednis fan it [[Hongaarske folk]].

=== Oarsprong en iere ûntwikkeling ===
De ierste foarmen fan it Hongaarsk ûntstiene tûzenen jierren lyn yn it gebiet benoarden de [[Oeralberchtme]], dêr't de foarâlden fan 'e Finsk-Oegryske folken wennen. Yn 'e rin fan 'e iuwen ferfearen Hongaarske stammen stadichoan nei it westen en kamen se yn kontakt mei ferskate folken en talen.

Foar de komst nei it [[Karpatenbekken]] yn 'e [[9e iuw]] waard it Hongaarsk beynfloede troch talen fan folken dêr't de Hongaren mei yn kontakt kamen, lykas de [[Turkske talen|Turkske folken]], benammen de [[Bulgaarske Turken]] en oare nomadyske groepen fan 'e [[Euraziatyske steppe]]. Dy kontakten lieten spoaren nei yn 'e wurdskat en kultuer.

Yn it jier [[895]]  kamen de Hongaren ûnder lieding fan prins [[Árpád]] it [[Karpatenbekken]] binnen. Dêr fêstigen se har tusken oare folken yn Sintraal-Europa en ûntwikkele har taal him fierder yn in nije omjouwing.

=== Aldhongaarsk ===
De perioade fan likernôch de [[10e iuw]] oant de [[16e iuw]] wurdt faak beskôge as de perioade fan it [[Aldhongaarsk]]. De earste Hongaarske wurden waarden al betiid opskreaun yn Latynske teksten, mar de earste langere teksten yn it Hongaarsk ûntstienen yn 'e [[midsiuwen]].

In wichtich iere dokumint is de [[begraffenisrede en gebed]] (''Halotti beszéd és könyörgés''), oan 'e ein fan 'e [[12e iuw]]. Dat is de âldst bekende folsleine tekst yn it Hongaarsk en lit sjen dat de taal doe al in eigen ûntwikkele grammatika en wurdskat hie.

Yn 'e midsiuwen waard it [[Latyn]] brûkt as de taal fan 'e tsjerke, it bestjoer en de wittenskip. It Hongaarsk bleau lykwols de wichtichste omgongstaal fan 'e befolking en ûntwikkele him fierder yn ferskate regionale foarmen.

=== It Hongaarsk yn 'e tiid fan it keninkryk Hongarije ===
Nei de stifting fan it [[Keninkryk Hongarije]] yn 'e [[11e iuw]] waard it Hongaarsk de taal fan it Hongaarske folk binnen in meartalige steat. Njonken it Hongaarsk waarden ek it Latyn, Dútsk, Slowaaksk, Kroätysk en oare talen brûkt.

Yn dy perioade ûntstiene in soad lienwurden yn it Hongaarsk troch kontakt mei buorfolken. Ut it [[Slavysk]], [[Dútsk]], [[Latyn]] en letter ek it [[Turksk]] waarden in protte wurden oernommen.

=== De Ottomaanske en Habsburchske perioaden ===
Yn 'e [[16e iuw]] waard in grut part fan Hongarije ferovere troch it [[Ottomaanske Ryk]]. Dy perioade brocht nije taalynfloeden út it [[Turksk]]. Tagelyk waard it westlike part fan it Hongaarske gebiet ûnderdiel fan 'e [[Habsburchske monargy]], dêr't it Hongaarsk yn kontakt kaam mei it [[Dútsk]] en oare Midden-Europeeske talen.

Yn 'e [[18e iuw]] en [[19e iuw]] waard it Hongaarsk hieltyd wichtiger as taal fan kultuer en bestjoer. Der kaam in sterke beweging op om de taal te standerdisearjen en te ûntwikkeljen as in moderne literêre taal.

=== De Hongaarske taalfernijing ===
Yn 'e lette [[18e iuw]] en iere [[19e iuw]] fûn de saneamde [[Hongaarske taalfernijing]] (''nyelvújítás'') plak. Skriuwers en taalkundigen, mei ûnder oaren [[Ferenc Kazinczy]], makken tûzenen nije wurden om it Hongaarsk geskikt te meitsjen foar moderne wittenskip, polityk en literatuer.

Dy beweging spile in wichtige rol yn 'e ûntwikkeling fan 'e moderne Hongaarske standerttaal. Yn [[1844]] waard it Hongaarsk de offisjele taal fan it Keninkryk Hongarije, yn it plak fan it [[Latyn]].

=== Moderne tiidrek ===
Nei de [[Earste Wrâldoarloch]] en it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]] waard it gebiet fan Hongarije aardich lytser. In grut tal Hongaarsktaligen kaam bûten de nije grinzen fan Hongarije te wenjen, benammen yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]] en [[Oekraïne]].

Yn 'e [[20e iuw]] waard it Hongaarsk fierder ûntwikkele as in moderne nasjonale taal. Under it kommunistyske bewâld nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] bleau it Hongaarsk de dominante taal yn Hongarije, wylst Hongaarske taalminderheden yn buorlannen faak yn in mindere posysje wiene.

Tsjintwurdich is it Hongaarsk de offisjele taal fan [[Hongarije]] en wurdt it ek sprutsen troch grutte Hongaarske mienskippen yn ferskate lannen fan Sintraal- en East-Europa. De taal hat in sterke literêre tradysje en wurdt beskôge as ien fan 'e meast opfallende net-Yndo-Europeeske talen fan Europa.


[[Kategory:Hongaarsk| ]]
[[Kategory:Finsk-Oegryske talen]]
[[Kategory:Hongaren]]
[[Kategory:Taal yn Hongarije]]
[[Kategory:Taal yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Taal yn Eastenryk]]
[[Kategory:Taal yn Kroaasje]]
[[Kategory:Taal yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Taal yn Roemeenje]]
[[Kategory:Taal yn Servje]]
[[Kategory:Taal yn Sloveenje]]
[[Kategory:Taal yn Slowakije]]</text>
      <sha1>cwmhc8i378uxxiesmfmf5umbf8q2zo2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236386</id>
      <parentid>1236385</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="s41i6tngmitb8fgsgemo6g29mbszgtu" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Hongaarsk|
oare nammen =  |
Ingelske namme = Hungarian  |
eigen namme = Magyar  |
sprutsen yn = [[Hongarije]] en troch de Hongaarske minderheden yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]], [[Oekraïne]], [[Kroaasje]], [[Eastenryk]] en [[Sloveenje]]|
taalgebiet = [[Hongarije]], [[Jeropeeske Uny]], [[Sloveenje]] (regionale taal), [[Servje]] (regionale taal), [[Eastenryk]] (regionale taal), meardere gebieten yn [[Roemeenje]], inkele ofisjele rjochten yn [[Oekraïne]], [[Kroaasje]] en [[Slowakije]] |
tal sprekkers = 13 miljoen| 
teljier =?|
dialekten =?|
taalklassifikaasje = [[Oeralyske talen|Oeralysk]]
* [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegrysk]]
** [[Oegryske talen|Oegrysk]]
*** '''Hongaarsk'''|
skrift = it [[Latynske alfabet]] (Hongaarsk fariant)|
bibeloersetting = [[1380]] - [[1390]]|
taalstatus = [[Grut-Brittanje]], [[Feriene Steaten]]|
taalkoade ISO 639-1 = hu |
taalkoade ISO 639-2 = hun |
taalkoade ISO 639-3/DIS = hun |
}}
[[Ofbyld:Dist of hu lang europe.png|thumb|right|300px|De Hongaarske taal yn Midden-Jeropa]]
'''Hongaarsk''' (''Hongaarsk: magyar&amp;nbsp;nyelv; letterlik: Hongaarske taal'') is in taal mei sa'n tretjin miljoen memmetaalsprekkers. It is de offisjele taal fan [[Hongarije]], en dêrmei ien fan de talen fan de [[Jeropeeske Uny]]. It is de grutste taal fan 'e [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske]] taalgroep en ien fan 'e grutste talen fan Europa dy't net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] heart.

It Hongaarsk hat in bysûnder plak yn it Europeeske taallânskip. Wylst de measte talen yn 'e omkriten fan Hongarije, lykas it [[Dútsk]], [[Slowaaksk]], [[Kroätysk]] en [[Roemeensk]], ta de Yndo-Jeropeeske taalfamylje hearre, is it Hongaarsk besibbe oan talen lykas [[Finsk]] en [[Estysk]]. Troch de lange skiednis fan 'e Hongaren yn it [[Karpatenbekken]] hat de taal lykwols ek in soad ynfloeden ûndergien fan buortalen.

It Hongaarsk stiet bekend om syn [[agglutinaasje]], wêrby't grammatikaal betsjuttingen útdrukt wurde troch it tafoegjen fan efterheaksels oan wurden. De taal hat in útwurke systeem fan namfallen, gjin grammatikaal geslacht en in karakteristike [[fokaalharmoany]]. It wurdt skreaun mei in oanpast [[Latynsk alfabet]] mei eigen letters lykas ''ö'', ''ő'', ''ü'' en ''ű''.

== Fersprieding en status ==
It Hongaarsk is de offisjele taal fan [[Hongarije]] en is ien fan 'e wichtichste talen fan [[Sintraal-Eyropa]]. De taal wurdt troch sa likernôch [[13 miljoen]] minsken sprutsen en heart dêrmei ta de grutste talen fan Europa dy't net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] hearre.

Yn Hongarije is it Hongaarsk de dominante taal en wurdt it brûkt yn it ûnderwiis, de oerheid, de rjochtspraak, de media en it deistich libben. De taal hat in sterke posysje yn 'e Hongaarske kultuer en spilet in wichtige rol yn 'e nasjonale identiteit.

=== Hongaarske minderheden yn buorlannen ===
Troch histoaryske feroarings fan grinzen, benammen nei it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]], wenje grutte groepen Hongaarsktaligen bûten de grinzen fan it hjoeddeistige Hongarije.

Yn [[Roemeenje]] wennet de grutste Hongaarske minderheid, benammen yn [[Transsylvaanje]]. Yn guon gebieten, lykas it [[Székelylân]], foarmje Hongaarsktaligen in grut part fan 'e befolking.

Yn [[Slowakije]] is it Hongaarsk in wichtige minderheidstaal, benammen yn 'e súdlike dielen fan it lân. Yn [[Servje]] wurdt de taal benammen sprutsen yn it gebiet [[Vojvodina]], dêr't it in offisjele status hat yn ferskate gemeenten.

Ek yn [[Oekraïne]] (benammen yn [[Transkarpaasje]], tichtby de Hongaarske grins) en yn [[Kroaasje]] en [[Sloveenje]] besteane tradisjonele Hongaarske mienskippen.

=== Ynternasjonale fersprieding en juridyske status ===
Troch migraasje yn 'e 19e en 20e iuw binne Hongaarsktaligen ek te finen yn oare dielen fan 'e wrâld. Grutte mienskippen besteane ûnder oaren yn [[Feriene Steaten]], [[Kanada]], [[Austraalje]] en ferskate lannen yn West-Jeropa.

Yn de diaspoara wurdt it Hongaarsk faak brûkt yn kulturele ferienings, tsjerken, media en famyljekringen. De oerdracht fan 'e taal oan jongere generaasjes ferskilt lykwols sterk tusken lannen en mienskippen.

It Hongaarsk is ien fan 'e 24 offisjele talen fan 'e [[Europeeske Uny]] sûnt it tatreedzjen fan Hongarije yn [[2004]]. Dêrmei kin de taal brûkt wurde yn offisjele kommunikaasje mei EU-ynstellingen.

=== Tal memmetaalpraters ===
* [[Eastenryk]]: minderheidstaal, erkend - 14.000 sprekkers
* [[Hongarije]]: offisjele taal - 8.734.000 sprekkers
* [[Israel]]: minderheidstaal, erkend - 70.000 sprekkers
* [[Kanada]]: minderheidstaal, erkend - 75.555 sprekkers
* [[Kroaasje]]: minderheidstaal, erkend - 20.000 sprekkers
* [[Oekraïne]]: minderheidstaal, erkend - 187.000 sprekkers
* [[Roemeenje]]: minderheidstaal, erkend - 2.000.000 sprekkers
* [[Servje]]: minderheidstaal, erkend; ien fan 'e offisjele talen yn 'e provinsje [[Woiwodina]], njonken it [[Servysk]] - 420.000 sprekkers
* [[Sloveenje]]: minderheidstaal, erkend - 9.000 sprekkers
* [[Slowakije]]: minderheidstaal, erkend - 600.000 sprekkers
* [[USA]]: minderheidstaal, erkend - 117.973 sprekkers

== Sibskip ==
Hongaarsk heart by de [[Oegryske talen]] fan de [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske]] taalfamylje. Hongaarsk is dêrmei besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]].

== Skiednis ==
De skiednis fan it '''Hongaarsk''' is unyk binnen Europa, om't de taal net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] heart, mar ta de [[Oeralyske talen]]. It Hongaarsk is benammen besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]] en makket diel út fan 'e [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske taalgroep]]. De ûntwikkeling fan it Hongaarsk is nau ferbûn mei de migraasjes en de skiednis fan it [[Hongaarske folk]].

=== Oarsprong en iere ûntwikkeling ===
De ierste foarmen fan it Hongaarsk ûntstiene tûzenen jierren lyn yn it gebiet benoarden de [[Oeralberchtme]], dêr't de foarâlden fan 'e Finsk-Oegryske folken wennen. Yn 'e rin fan 'e iuwen ferfearen Hongaarske stammen stadichoan nei it westen en kamen se yn kontakt mei ferskate folken en talen.

Foar de komst nei it [[Karpatenbekken]] yn 'e [[9e iuw]] waard it Hongaarsk beynfloede troch talen fan folken dêr't de Hongaren mei yn kontakt kamen, lykas de [[Turkske talen|Turkske folken]], benammen de [[Bulgaarske Turken]] en oare nomadyske groepen fan 'e [[Euraziatyske steppe]]. Dy kontakten lieten spoaren nei yn 'e wurdskat en kultuer.

Yn it jier [[895]]  kamen de Hongaren ûnder lieding fan prins [[Árpád]] it [[Karpatenbekken]] binnen. Dêr fêstigen se har tusken oare folken yn Sintraal-Europa en ûntwikkele har taal him fierder yn in nije omjouwing.

=== Aldhongaarsk ===
De perioade fan likernôch de [[10e iuw]] oant de [[16e iuw]] wurdt faak beskôge as de perioade fan it [[Aldhongaarsk]]. De earste Hongaarske wurden waarden al betiid opskreaun yn Latynske teksten, mar de earste langere teksten yn it Hongaarsk ûntstienen yn 'e [[midsiuwen]].

In wichtich iere dokumint is de [[begraffenisrede en gebed]] (''Halotti beszéd és könyörgés''), oan 'e ein fan 'e [[12e iuw]]. Dat is de âldst bekende folsleine tekst yn it Hongaarsk en lit sjen dat de taal doe al in eigen ûntwikkele grammatika en wurdskat hie.

Yn 'e midsiuwen waard it [[Latyn]] brûkt as de taal fan 'e tsjerke, it bestjoer en de wittenskip. It Hongaarsk bleau lykwols de wichtichste omgongstaal fan 'e befolking en ûntwikkele him fierder yn ferskate regionale foarmen.

=== It Hongaarsk yn 'e tiid fan it keninkryk Hongarije ===
Nei de stifting fan it [[Keninkryk Hongarije]] yn 'e [[11e iuw]] waard it Hongaarsk de taal fan it Hongaarske folk binnen in meartalige steat. Njonken it Hongaarsk waarden ek it Latyn, Dútsk, Slowaaksk, Kroätysk en oare talen brûkt.

Yn dy perioade ûntstiene in soad lienwurden yn it Hongaarsk troch kontakt mei buorfolken. Ut it [[Slavysk]], [[Dútsk]], [[Latyn]] en letter ek it [[Turksk]] waarden in protte wurden oernommen.

=== De Ottomaanske en Habsburchske perioaden ===
Yn 'e [[16e iuw]] waard in grut part fan Hongarije ferovere troch it [[Ottomaanske Ryk]]. Dy perioade brocht nije taalynfloeden út it [[Turksk]]. Tagelyk waard it westlike part fan it Hongaarske gebiet ûnderdiel fan 'e [[Habsburchske monargy]], dêr't it Hongaarsk yn kontakt kaam mei it [[Dútsk]] en oare Midden-Europeeske talen.

Yn 'e [[18e iuw]] en [[19e iuw]] waard it Hongaarsk hieltyd wichtiger as taal fan kultuer en bestjoer. Der kaam in sterke beweging op om de taal te standerdisearjen en te ûntwikkeljen as in moderne literêre taal.

=== De Hongaarske taalfernijing ===
Yn 'e lette [[18e iuw]] en iere [[19e iuw]] fûn de saneamde [[Hongaarske taalfernijing]] (''nyelvújítás'') plak. Skriuwers en taalkundigen, mei ûnder oaren [[Ferenc Kazinczy]], makken tûzenen nije wurden om it Hongaarsk geskikt te meitsjen foar moderne wittenskip, polityk en literatuer.

Dy beweging spile in wichtige rol yn 'e ûntwikkeling fan 'e moderne Hongaarske standerttaal. Yn [[1844]] waard it Hongaarsk de offisjele taal fan it Keninkryk Hongarije, yn it plak fan it [[Latyn]].

=== Moderne tiidrek ===
Nei de [[Earste Wrâldoarloch]] en it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]] waard it gebiet fan Hongarije aardich lytser. In grut tal Hongaarsktaligen kaam bûten de nije grinzen fan Hongarije te wenjen, benammen yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]] en [[Oekraïne]].

Yn 'e [[20e iuw]] waard it Hongaarsk fierder ûntwikkele as in moderne nasjonale taal. Under it kommunistyske bewâld nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] bleau it Hongaarsk de dominante taal yn Hongarije, wylst Hongaarske taalminderheden yn buorlannen faak yn in mindere posysje wiene.

Tsjintwurdich is it Hongaarsk de offisjele taal fan [[Hongarije]] en wurdt it ek sprutsen troch grutte Hongaarske mienskippen yn ferskate lannen fan Sintraal- en East-Europa. De taal hat in sterke literêre tradysje en wurdt beskôge as ien fan 'e meast opfallende net-Yndo-Europeeske talen fan Europa.


[[Kategory:Hongaarsk| ]]
[[Kategory:Finsk-Oegryske talen]]
[[Kategory:Hongaren]]
[[Kategory:Taal yn Hongarije]]
[[Kategory:Taal yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Taal yn Eastenryk]]
[[Kategory:Taal yn Kroaasje]]
[[Kategory:Taal yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Taal yn Roemeenje]]
[[Kategory:Taal yn Servje]]
[[Kategory:Taal yn Sloveenje]]
[[Kategory:Taal yn Slowakije]]</text>
      <sha1>s41i6tngmitb8fgsgemo6g29mbszgtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236387</id>
      <parentid>1236386</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1236387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="1fxwhncxulvhfs7vfatdt82vaqyv3rr" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Hongaarsk|
oare nammen =  |
Ingelske namme = Hungarian  |
eigen namme = Magyar  |
sprutsen yn = [[Hongarije]] en troch de Hongaarske minderheden yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]], [[Oekraïne]], [[Kroaasje]], [[Eastenryk]] en [[Sloveenje]]|
taalgebiet = [[Hongarije]], [[Jeropeeske Uny]], [[Sloveenje]] (regionale taal), [[Servje]] (regionale taal), [[Eastenryk]] (regionale taal), meardere gebieten yn [[Roemeenje]], inkele ofisjele rjochten yn [[Oekraïne]], [[Kroaasje]] en [[Slowakije]] |
tal sprekkers = 13 miljoen| 
teljier =?|
dialekten =?|
taalklassifikaasje = [[Oeralyske talen|Oeralysk]]
* [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegrysk]]
** [[Oegryske talen|Oegrysk]]
*** '''Hongaarsk'''|
skrift = it [[Latynske alfabet]] (Hongaarsk fariant)|
bibeloersetting = [[1380]] - [[1390]]|
taalstatus = [[Grut-Brittanje]], [[Feriene Steaten]]|
taalkoade ISO 639-1 = hu |
taalkoade ISO 639-2 = hun |
taalkoade ISO 639-3/DIS = hun |
}}
[[Ofbyld:Dist of hu lang europe.png|thumb|right|300px|De Hongaarske taal yn Midden-Jeropa]]
'''Hongaarsk''' (Hongaarsk: ''magyar&amp;nbsp;nyelv''; letterlik: Hongaarske taal) is in taal mei sa'n tretjin miljoen memmetaalsprekkers. It is de offisjele taal fan [[Hongarije]], en dêrmei ien fan de talen fan de [[Jeropeeske Uny]]. It is de grutste taal fan 'e [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske]] taalgroep en ien fan 'e grutste talen fan Europa dy't net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] heart.

It Hongaarsk hat in bysûnder plak yn it Europeeske taallânskip. Wylst de measte talen yn 'e omkriten fan Hongarije, lykas it [[Dútsk]], [[Slowaaksk]], [[Kroätysk]] en [[Roemeensk]], ta de Yndo-Jeropeeske taalfamylje hearre, is it Hongaarsk besibbe oan talen lykas [[Finsk]] en [[Estysk]]. Troch de lange skiednis fan 'e Hongaren yn it [[Karpatenbekken]] hat de taal lykwols ek in soad ynfloeden ûndergien fan buortalen.

It Hongaarsk stiet bekend om syn [[agglutinaasje]], wêrby't grammatikaal betsjuttingen útdrukt wurde troch it tafoegjen fan efterheaksels oan wurden. De taal hat in útwurke systeem fan namfallen, gjin grammatikaal geslacht en in karakteristike [[fokaalharmoany]]. It wurdt skreaun mei in oanpast [[Latynsk alfabet]] mei eigen letters lykas ''ö'', ''ő'', ''ü'' en ''ű''.

== Fersprieding en status ==
It Hongaarsk is de offisjele taal fan [[Hongarije]] en is ien fan 'e wichtichste talen fan [[Sintraal-Eyropa]]. De taal wurdt troch sa likernôch [[13 miljoen]] minsken sprutsen en heart dêrmei ta de grutste talen fan Europa dy't net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] hearre.

Yn Hongarije is it Hongaarsk de dominante taal en wurdt it brûkt yn it ûnderwiis, de oerheid, de rjochtspraak, de media en it deistich libben. De taal hat in sterke posysje yn 'e Hongaarske kultuer en spilet in wichtige rol yn 'e nasjonale identiteit.

=== Hongaarske minderheden yn buorlannen ===
Troch histoaryske feroarings fan grinzen, benammen nei it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]], wenje grutte groepen Hongaarsktaligen bûten de grinzen fan it hjoeddeistige Hongarije.

Yn [[Roemeenje]] wennet de grutste Hongaarske minderheid, benammen yn [[Transsylvaanje]]. Yn guon gebieten, lykas it [[Székelylân]], foarmje Hongaarsktaligen in grut part fan 'e befolking.

Yn [[Slowakije]] is it Hongaarsk in wichtige minderheidstaal, benammen yn 'e súdlike dielen fan it lân. Yn [[Servje]] wurdt de taal benammen sprutsen yn it gebiet [[Vojvodina]], dêr't it in offisjele status hat yn ferskate gemeenten.

Ek yn [[Oekraïne]] (benammen yn [[Transkarpaasje]], tichtby de Hongaarske grins) en yn [[Kroaasje]] en [[Sloveenje]] besteane tradisjonele Hongaarske mienskippen.

=== Ynternasjonale fersprieding en juridyske status ===
Troch migraasje yn 'e 19e en 20e iuw binne Hongaarsktaligen ek te finen yn oare dielen fan 'e wrâld. Grutte mienskippen besteane ûnder oaren yn [[Feriene Steaten]], [[Kanada]], [[Austraalje]] en ferskate lannen yn West-Jeropa.

Yn de diaspoara wurdt it Hongaarsk faak brûkt yn kulturele ferienings, tsjerken, media en famyljekringen. De oerdracht fan 'e taal oan jongere generaasjes ferskilt lykwols sterk tusken lannen en mienskippen.

It Hongaarsk is ien fan 'e 24 offisjele talen fan 'e [[Europeeske Uny]] sûnt it tatreedzjen fan Hongarije yn [[2004]]. Dêrmei kin de taal brûkt wurde yn offisjele kommunikaasje mei EU-ynstellingen.

=== Tal memmetaalpraters ===
* [[Eastenryk]]: minderheidstaal, erkend - 14.000 sprekkers
* [[Hongarije]]: offisjele taal - 8.734.000 sprekkers
* [[Israel]]: minderheidstaal, erkend - 70.000 sprekkers
* [[Kanada]]: minderheidstaal, erkend - 75.555 sprekkers
* [[Kroaasje]]: minderheidstaal, erkend - 20.000 sprekkers
* [[Oekraïne]]: minderheidstaal, erkend - 187.000 sprekkers
* [[Roemeenje]]: minderheidstaal, erkend - 2.000.000 sprekkers
* [[Servje]]: minderheidstaal, erkend; ien fan 'e offisjele talen yn 'e provinsje [[Woiwodina]], njonken it [[Servysk]] - 420.000 sprekkers
* [[Sloveenje]]: minderheidstaal, erkend - 9.000 sprekkers
* [[Slowakije]]: minderheidstaal, erkend - 600.000 sprekkers
* [[USA]]: minderheidstaal, erkend - 117.973 sprekkers

== Sibskip ==
Hongaarsk heart by de [[Oegryske talen]] fan de [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske]] taalfamylje. Hongaarsk is dêrmei besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]].

== Skiednis ==
De skiednis fan it '''Hongaarsk''' is unyk binnen Europa, om't de taal net ta de [[Yndo-Jeropeeske talen]] heart, mar ta de [[Oeralyske talen]]. It Hongaarsk is benammen besibbe oan it [[Finsk]] en it [[Estysk]] en makket diel út fan 'e [[Finsk-Oegryske talen|Finsk-Oegryske taalgroep]]. De ûntwikkeling fan it Hongaarsk is nau ferbûn mei de migraasjes en de skiednis fan it [[Hongaarske folk]].

=== Oarsprong en iere ûntwikkeling ===
De ierste foarmen fan it Hongaarsk ûntstiene tûzenen jierren lyn yn it gebiet benoarden de [[Oeralberchtme]], dêr't de foarâlden fan 'e Finsk-Oegryske folken wennen. Yn 'e rin fan 'e iuwen ferfearen Hongaarske stammen stadichoan nei it westen en kamen se yn kontakt mei ferskate folken en talen.

Foar de komst nei it [[Karpatenbekken]] yn 'e [[9e iuw]] waard it Hongaarsk beynfloede troch talen fan folken dêr't de Hongaren mei yn kontakt kamen, lykas de [[Turkske talen|Turkske folken]], benammen de [[Bulgaarske Turken]] en oare nomadyske groepen fan 'e [[Euraziatyske steppe]]. Dy kontakten lieten spoaren nei yn 'e wurdskat en kultuer.

Yn it jier [[895]]  kamen de Hongaren ûnder lieding fan prins [[Árpád]] it [[Karpatenbekken]] binnen. Dêr fêstigen se har tusken oare folken yn Sintraal-Europa en ûntwikkele har taal him fierder yn in nije omjouwing.

=== Aldhongaarsk ===
De perioade fan likernôch de [[10e iuw]] oant de [[16e iuw]] wurdt faak beskôge as de perioade fan it [[Aldhongaarsk]]. De earste Hongaarske wurden waarden al betiid opskreaun yn Latynske teksten, mar de earste langere teksten yn it Hongaarsk ûntstienen yn 'e [[midsiuwen]].

In wichtich iere dokumint is de [[begraffenisrede en gebed]] (''Halotti beszéd és könyörgés''), oan 'e ein fan 'e [[12e iuw]]. Dat is de âldst bekende folsleine tekst yn it Hongaarsk en lit sjen dat de taal doe al in eigen ûntwikkele grammatika en wurdskat hie.

Yn 'e midsiuwen waard it [[Latyn]] brûkt as de taal fan 'e tsjerke, it bestjoer en de wittenskip. It Hongaarsk bleau lykwols de wichtichste omgongstaal fan 'e befolking en ûntwikkele him fierder yn ferskate regionale foarmen.

=== It Hongaarsk yn 'e tiid fan it keninkryk Hongarije ===
Nei de stifting fan it [[Keninkryk Hongarije]] yn 'e [[11e iuw]] waard it Hongaarsk de taal fan it Hongaarske folk binnen in meartalige steat. Njonken it Hongaarsk waarden ek it Latyn, Dútsk, Slowaaksk, Kroätysk en oare talen brûkt.

Yn dy perioade ûntstiene in soad lienwurden yn it Hongaarsk troch kontakt mei buorfolken. Ut it [[Slavysk]], [[Dútsk]], [[Latyn]] en letter ek it [[Turksk]] waarden in protte wurden oernommen.

=== De Ottomaanske en Habsburchske perioaden ===
Yn 'e [[16e iuw]] waard in grut part fan Hongarije ferovere troch it [[Ottomaanske Ryk]]. Dy perioade brocht nije taalynfloeden út it [[Turksk]]. Tagelyk waard it westlike part fan it Hongaarske gebiet ûnderdiel fan 'e [[Habsburchske monargy]], dêr't it Hongaarsk yn kontakt kaam mei it [[Dútsk]] en oare Midden-Europeeske talen.

Yn 'e [[18e iuw]] en [[19e iuw]] waard it Hongaarsk hieltyd wichtiger as taal fan kultuer en bestjoer. Der kaam in sterke beweging op om de taal te standerdisearjen en te ûntwikkeljen as in moderne literêre taal.

=== De Hongaarske taalfernijing ===
Yn 'e lette [[18e iuw]] en iere [[19e iuw]] fûn de saneamde [[Hongaarske taalfernijing]] (''nyelvújítás'') plak. Skriuwers en taalkundigen, mei ûnder oaren [[Ferenc Kazinczy]], makken tûzenen nije wurden om it Hongaarsk geskikt te meitsjen foar moderne wittenskip, polityk en literatuer.

Dy beweging spile in wichtige rol yn 'e ûntwikkeling fan 'e moderne Hongaarske standerttaal. Yn [[1844]] waard it Hongaarsk de offisjele taal fan it Keninkryk Hongarije, yn it plak fan it [[Latyn]].

=== Moderne tiidrek ===
Nei de [[Earste Wrâldoarloch]] en it [[Ferdrach fan Trianon]] yn [[1920]] waard it gebiet fan Hongarije aardich lytser. In grut tal Hongaarsktaligen kaam bûten de nije grinzen fan Hongarije te wenjen, benammen yn [[Roemeenje]], [[Slowakije]], [[Servje]] en [[Oekraïne]].

Yn 'e [[20e iuw]] waard it Hongaarsk fierder ûntwikkele as in moderne nasjonale taal. Under it kommunistyske bewâld nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] bleau it Hongaarsk de dominante taal yn Hongarije, wylst Hongaarske taalminderheden yn buorlannen faak yn in mindere posysje wiene.

Tsjintwurdich is it Hongaarsk de offisjele taal fan [[Hongarije]] en wurdt it ek sprutsen troch grutte Hongaarske mienskippen yn ferskate lannen fan Sintraal- en East-Europa. De taal hat in sterke literêre tradysje en wurdt beskôge as ien fan 'e meast opfallende net-Yndo-Europeeske talen fan Europa.


[[Kategory:Hongaarsk| ]]
[[Kategory:Finsk-Oegryske talen]]
[[Kategory:Hongaren]]
[[Kategory:Taal yn Hongarije]]
[[Kategory:Taal yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Taal yn Eastenryk]]
[[Kategory:Taal yn Kroaasje]]
[[Kategory:Taal yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Taal yn Roemeenje]]
[[Kategory:Taal yn Servje]]
[[Kategory:Taal yn Sloveenje]]
[[Kategory:Taal yn Slowakije]]</text>
      <sha1>1fxwhncxulvhfs7vfatdt82vaqyv3rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stellingmole</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24840</id>
    <revision>
      <id>1236375</id>
      <parentid>1062617</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1236375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="b7izu3o8xt1cztemnkvuy29kupb83n3" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Windlust Molen Wolvega 02c.JPG|thumb|right|200px|''Wynlust'' yn Wolvegea]]
[[Ofbyld:Koog aan de Zaan - molen De Bleeke Dood.jpg|200px|thumb|Saanske houten stellingmole ''De Bleke Dea'']]
In '''stellingmole''' is in [[wynmole]] dy't heech genôch wêze moat, om yn de beboude kom genôch wyn fange te kinnen, de saneamde 'frije wynfang'.
 
Om de mole betsjinje te kinnen moat der dêrom healwei syn hichte in [[stelling (stellingmole)|stelling]] wêze (ek wol ''omloop, swichtstelling, galerij, geanderij'' of ''baalje'' neamd), dy't om de mole hinne rint. 
Fan de stelling ôf betsjinnet de moolner de mole om te kruien (dat is de wjukken op de wyn draaie) en it foarlizzen fan de seilen oan de wjukken. Dêrmei is it tagelyk ek in '[[boppekruier|bûtenkruier]]'.

Sadwaande is der ûnder in soad romte om mei hynder en wein of auto binnendoar ride te kinnen. De foet fan in stellingmole is meastentiids fan stien, fan de stelling ôf nei boppe ta is it faak in houten konstruksje.

''Stellingmoles'' binne meastal [[nôtmole]]s, [[oaljemole]]s of [[pelmole]]s.

De heechste mole fan de wrâld is in stellingmole: [[Schiedamske moles|ien fan de fiif stedsmoles]] fan [[Schiedam]] is oant de boppeste wjuk hast 45 meter heech. 

Moles sûnder stelling, dêr't de wjukken fan hast de grûn reitsje kinne, wurde '[[grûnsiler]]s' neamd.

Mole [[De Bleke Dea]] yn [[Zaandijk]] is de âldste noch besteande houten stellingmole fan [[Nederlân]]. 

De [[Groenendaalske Mole]] by [[Heemstede (Noard-Hollân)|Heemstede]] hat sels twa stellingen.

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek|stellingmole}}
{{commonscat|Smock mills}}
[[Kategory:Mole nei bou]]</text>
      <sha1>b7izu3o8xt1cztemnkvuy29kupb83n3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236376</id>
      <parentid>1236375</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>eigennamme</comment>
      <origin>1236376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="k7mjrtk53jewqremqlznr8z52ci1vrk" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Windlust Molen Wolvega 02c.JPG|thumb|right|200px|''Winlust'' yn Wolvegea]]
[[Ofbyld:Koog aan de Zaan - molen De Bleeke Dood.jpg|200px|thumb|Saanske houten stellingmole ''De Bleeke Dood'']]
In '''stellingmole''' is in [[wynmole]] dy't heech genôch wêze moat, om yn de beboude kom genôch wyn fange te kinnen, de saneamde 'frije wynfang'.
 
Om de mole betsjinje te kinnen moat der dêrom healwei syn hichte in [[stelling (stellingmole)|stelling]] wêze (ek wol ''omloop, swichtstelling, galerij, geanderij'' of ''baalje'' neamd), dy't om de mole hinne rint. 
Fan de stelling ôf betsjinnet de moolner de mole om te kruien (dat is de wjukken op de wyn draaie) en it foarlizzen fan de seilen oan de wjukken. Dêrmei is it tagelyk ek in '[[boppekruier|bûtenkruier]]'.

Sadwaande is der ûnder in soad romte om mei hynder en wein of auto binnendoar ride te kinnen. De foet fan in stellingmole is meastentiids fan stien, fan de stelling ôf nei boppe ta is it faak in houten konstruksje.

''Stellingmoles'' binne meastal [[nôtmole]]s, [[oaljemole]]s of [[pelmole]]s.

De heechste mole fan de wrâld is in stellingmole: [[Schiedamske moles|ien fan de fiif stedsmoles]] fan [[Schiedam]] is oant de boppeste wjuk hast 45 meter heech. 

Moles sûnder stelling, dêr't de wjukken fan hast de grûn reitsje kinne, wurde '[[grûnsiler]]s' neamd.

Mole [[De Bleke Dea]] yn [[Zaandijk]] is de âldste noch besteande houten stellingmole fan [[Nederlân]]. 

De [[Groenendaalske Mole]] by [[Heemstede (Noard-Hollân)|Heemstede]] hat sels twa stellingen.

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek|stellingmole}}
{{commonscat|Smock mills}}
[[Kategory:Mole nei bou]]</text>
      <sha1>k7mjrtk53jewqremqlznr8z52ci1vrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Waterton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25557</id>
    <revision>
      <id>1236394</id>
      <parentid>1037070</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Charles_Waterton_by_Charles_Wilson_Peale,_1824,_National_Gallery,_London.JPG ferfongen troch [[c:File:Charles_Waterton_by_Charles_Willson_Peale,_1824,_National_Gallery,_London.jpg|Charles_Waterton_by_Charles_Willson_Peale,_1824,_National_Gallery,_London.j</comment>
      <origin>1236394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5975" sha1="kk9asljws6iems7dzhilq2471nfxpzr" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Charles Waterton by Charles Willson Peale, 1824, National Gallery, London.jpg
| ôfbyldingstekst              = Charles Waterton &lt;br&gt;&lt;small&gt;Charles Wilson Peale, 1824, National Gallery, Londen&lt;/small&gt;
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Feriene Keninkryk|Britsk]]
| berne                        = [[3 juny]], [[1782]] 
| berteplak                    = ûnder [[Wakefield]]
| stoarn                       = [[27 maaie]] [[1865]]
| stjerplak                    = Wakefield
| etnisiteit                   = 
| berop/amt                    = grûnbesitter
| aktyf as                     = natuerûndersiker
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = miljeubeskerming, ûntdekkingsreizger, eksintrisiteit
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
''Squire'' '''Charles Waterton''' [[Walton Hall (West-Yorkshire)|Walton Hall]] by [[Wakefield]], [[3 juny]], [[1782]] - Walton Hall, [[27 maaie]] [[1865]]) wie in [[Ingelân|Ingelsk]] [[Natuerlike histoarje|natuerûndersiker]] en [[ûntdekkingsreizger]]. Hy stie bekend as tige eksintryk.

Hy wie in soan fan Thomas Waterton en Anne Bedingfield. Op [[11 maaie]] [[1829]], doe wie er 47 jier, troude er mei de 17-jierrige Anne Edmonstone. Anne wie de pakesizzer fan in [[Arawakken|Arawak]] yndiaan en Skotske hege adel. &quot;Syn frou stoar koart nei de berte fan harren soan [[Edmund Waterton|Edmund]]. Sy wie noch mar 18. Nei har dea sliepte er op de flier mei in blok hout as kessen&quot; &lt;ref&gt;http://www.trivia-library.com/c/biography-of-explorer-charles-waterton.htm &lt;/ref&gt;

Waterton wie ien fan de earsten dy't him bekroade om fersmoarging fan de omwrâld troch fabriken. Hy hat jierrenlang prosedearre tsjin de eigners fan in [[Sjippesieder|sjippefabryk]] yn de omkriten fan syn bûtenpleats ([[Walton Hall, West Yorkshire|Walton Hall]], [[Wakefield]], [[Yorkshire]]).

== Eksintrisiteit ==
Der geane in protte ferhalen oer it nuveraardich hâlden en dragen fan Waterton; dy binne net allegear te bewizen, mar skilderje wol in populêr portret fan in [[argetype|argetypyske]] [[Aristokrasy|aristokratyske]] [[eksintrisiteit]]:
* Waterton hie syn hier tige koart ''[[crew cut]]'' yn in tiid dat in grut bosk lang hier yn 'e moade wie.
* Yn 1817 beklom er de [[St. Pieter's Basilyk|St. Pieter]] yn [[Rome (stêd)|Rome]] en liet er in mof efter op in tongerlieder. [[Paus Pius VII]] frege him om dy mof fuort te heljen en dat hat er doe dien.
* Waterton hie in soad wille at er syn gasten yn de skonken bite koe ûnder de tafel wei, wilens blafte er as in hûn.
* Hy besocht te fleanen troch fan in gebou op syn bûten te springen, en neamde dy aksje &quot;Navigating the atmosphere&quot;.
* Hy betocht in eigen wize fan behâld fan bistefellen en makke dêrfan karikatueren fan syn fijannen. Hy wie ek betuft yn meitsjen fan modellen, dy't in krityske ferbylding wiene fan it aktuele politike barren.
* Hy wie oertsjûge fan it nut fan [[ierlitten]], in praktyk dy't doe meast al as âldfrinzich sjoen waard. At Waterton siik wie sette er sels it mes yn in ier.

== Erfskip ==
* Walton Hall is no it haadgebou fan in hotel mei golfbaan, ek begjin fan kuierpaden nei ûnder oaren natuergebieten yn de omkriten.
* [[Waterton Lake]]s, no in nasjonaal park (''Waterton Lakes National Park'') yn [[Alberta]], [[Kanada]], waard yn 1858 neamd nei Charles Waterton troch [[Thomas Blakiston]].
* Charles Waterton is de namme fan in dyk en in skoalle yn Wakefield.
* Watterton yntrodusearre ferskate útlânske bistesoarten yn Ingelân.

== Publikaasjes (ûnfolslein)==
* [[1871]] : ''Essays on natural history''&lt;ref&gt;Exemplaire numérique sur  [http://www.archive.org/details/essaysonnaturalh00waterichhttp://www.archive.org/details/essaysonnaturalh00waterich Internet Archive]&lt;/ref&gt; (F. Warne ; New York : Scribner, Welford, Londen).
* [[1838]] : ''Essays on natural history : chiefly ornithology''&lt;ref&gt;Exemplaire numérique sur  [http://www.archive.org/details/essaysonnaturalh00wateuofthttp://www.archive.org/details/essaysonnaturalh00wateuoft Internet Archive]&lt;/ref&gt; (Longman, Orme, Brown, Green &amp; Longmans, Londen).
* [[1828]] : ''Wanderings in South America, the North-west of the United States and the Antilles : in the years 1812, 1816, 1820 &amp; 1824. With original instructions for the perfect preservation of birds, &amp;c. for cabinets of natural history''&lt;ref&gt;Exemplaire numérique sur Internet Archive : [http://www.archive.org/details/wanderinsouthame00wateiala ferzje mei plaatsjes] of [http://www.archive.org/details/wanderingsinsout08159gut tekstferzje]&lt;/ref&gt; (T. Fellowes, Londen).
* Oare edysjes fan syn wurk binne te finen op [http://www.archive.org/search.php?query=Waterton%2C%20Charles%2C%201782-1865 Ynternet argyf].

== Literatuer ==
* {{Aut|[[Julia Blackburn]]}}, ''Charles Waterton 1782 - 1865. De eerste natuurbeschermer.'', 1990. Utjûn troch [[G.A. van Oorschot]].

== Keppeling om utens ==
*[http://infomotions.com/etexts/gutenberg/dirs/etext05/7wnsa10.htm Charles Waterton's book '''Wanderings in South America''' Frije ferzje]
*[http://www.archive.org/search.php?query=charles%20waterton%20AND%20mediatype%3Atexts Works by Charles Waterton] op Ynternet Argyf
*[http://www.nature.com/bjp/journal/v126/n8/full/0702409a.html Waterton and Wouralia]
* [http://archive.is/20121223181230/www.wakefield.gov.uk/CultureAndLeisure/HistoricWakefield/Highlights/People/CharlesWaterton/default.htm Charles Waterton, in naturalist]
* [http://www.overtown.org.uk/cw/Charles_Waterton/index.htm www.overtown.org.uk ''Charles_Waterton'']

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Waterton, Charles}}
[[Kategory:Ingelsk ûntdekkingsreizger]]
[[Kategory:Ingelsk biolooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1782]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1865]]</text>
      <sha1>kk9asljws6iems7dzhilq2471nfxpzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroätysk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27654</id>
    <revision>
      <id>1236384</id>
      <parentid>1177295</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10540" sha1="7mi0s4e7tsy910xlp28uexa6dryuhg5" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = '''Kroätysk''' |
oare nammen =  |
Ingelske namme = Croatian |
eigen namme = hrvatski jezik |
sprutsen yn = [[Kroaasje]], [[Bosnje en Herzegovina]], [[Itaalje]], [[Eastenryk]], [[Servje]] en inkele oare lannen. |
tal sprekkers = 6,2 miljoen| 
teljier =?|
dialekten = Kajkavisk,Chakavisk,Shtokavisk
taalklassifikaasje = [[Yndo-Jeropeesk]]
* [[Slavysk]]
** [[Súd-Slavysk]]
*** ([[Servo-Kroätysk]])
**** '''Kroätysk''' |
skrift = it [[Latynske alfabet]] |
bibeloersetting = [http://www.ihjj.hr/index.aspx Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje]|
taalstatus = [[Kroaasje]], [[Bosnje en Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Burgenland]] ([[Eastenryk]]), [[Molise]] ([[Itaalje]]) |
taalkoade ISO 639-1 = hr |
taalkoade ISO 639-2 = hrv/scr |
taalkoade ISO 639-3 = hrv |
}}
It '''Kroätysk''' is ien fan de standertfariëteiten fan it [[Servo-Kroätysk]]. De taal is de offisjele taal fan [[Kroaasje]] en [[Bosnje en Herzegovina]]. Ek wurdt de taal sprutsen yn parten fan [[Eastenryk]] en [[Itaalje]]. Yn de Italjaanske regio [[Molise]] wennet in Kroätyske mindertal. Yn it [[Eastenrykske]] [[Burgenland]] wurdt in fariëteit fan it Kroätysk sprutsen.

== Status, dialekten en fersprieding ==
It Kroatysk is de offisjele taal fan 'e [[Kroaasje|Republyk Kroaasje]] en is ien fan 'e offisjele talen fan 'e [[Jeropeeske Uny]]. De taal wurdt beskerme en befoardere troch de Kroatyske steat en wurdt brûkt yn it ûnderwiis, de rjochtspraak, it iepenbier bestjoer, de media en de kultuer.

Neffens ferskate skattings wurdt it Kroatysk troch sa'n 5 miljoen minsken sprutsen. De measte memmetaalsprekkers wenje yn Kroaasje, dêr't it de dominante taal is. Dêrneist wurdt it Kroatysk sprutsen troch Kroatyske mienskippen yn ferskate lannen fan 'e regio en troch de Kroatyske diaspora wrâldwiid.

=== Kroaasje ===
[[Ofbyld:Croatian_dialects_in_Cro_and_BiH_1.PNG|thumb|Dialektkaart fan it Kroatysk út it jier 1991.]]
Yn Kroaasje is it Kroatysk de iennichste offisjele taal en wurdt it brûkt yn alle lagen fan it maatskiplik libben. It wurdt leard op alle skoallen en universiteiten en is de wichtichste taal fan boeken, kranten, televyzje en digitale media.

Binnen Kroaasje besteane ferskate regionale dialekten. De standerttaal is benammen basearre op it [[Sjtokavysk]] dialekt, mar oare dialektgroepen, lykas it [[Kajkavysk]] yn it noarden en it [[Tsjakavysk]] oan 'e kust, hawwe in wichtige kulturele en histoaryske wearde.

=== Regionale fersprieding ===
Bûten Kroaasje wurdt it Kroatysk ek sprutsen yn gebieten dêr't histoarysk Kroatyske mienskippen wenje. Yn [[Bosnje en Herzegovina]] is it Kroatysk ien fan 'e trije offisjele talen, njonken [[Bosnysk]] en [[Servysk]]. Benammen yn gebieten mei in grutte Kroatyske befolking, lykas [[West-Herzegovina]], hat it Kroatysk in sterke posysje.

Yn [[Servje]] wurdt it Kroatysk erkend as minderheidstaal, benammen yn 'e regio [[Vojvodina]], dêr't in tradisjonele Kroatyske mienskip wennet. Ek yn [[Montenegro]] en oare dielen fan 'e westlike Balkan binne Kroatyske sprekkers te finen.

=== De Kroatyske diaspoara ===
Troch ekonomyske migraasje en histoaryske barrens hawwe in protte Kroaten har nei wenjen setten yn oare dielen fan 'e wrâld. Grutte Kroatyske mienskippen besteane ûnder oaren yn [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Switserlân]], [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]], [[Austraalje]] en [[Sily]].

Yn dy mienskippen wurdt it Kroatysk faak brûkt yn kulturele ferienings, tsjerken, famyljes en media. Hoe goed oft de taal trochjûn wurdt (sawol yn kwantiteit as kwaliteit), ferskilt lykwols sterk per lân en mienskip.

== Skiednis ==
De skiednis fan it Kroatysk giet werom nei de ûntwikkeling fan 'e [[Súd-Slavyske talen]] nei de komst fan 'e [[Slaven]] nei it gebiet fan it hjoeddeistige [[Kroaasje]] en de omlizzende regio's yn 'e [[6e iuw]]. It Kroatysk ûntstie út 'e mienskiplike Slavyske taal dy't de basis foarmet fan alle hjoeddeistige Slavyske talen. Troch kontakt mei oare folken en troch de ûntwikkeling fan eigen steats- en kulturele tradysjes groeide it út ta in selsstannige taal.

=== Iere ûntwikkeling en Aldkroatysk ===
De earste Slavyske bewenners fan 'e Balkan namen har eigen taal mei nei it gebiet dat letter Kroaasje wurde soe. Yn 'e [[9e iuw]] ûntstie in skriftlike tradysje ûnder de Súdlike Slaven, mei in wichtige rol foar it [[Glagolitysk alfabet]], dat ferbûn wie mei it wurk fan [[Cyrillus en Metodus]]. De Kroaten wiene ien fan 'e pear Slavyske folken dy't it Glagolityske skrift lange tiid brûkten njonken it [[Latynske alfabet]].
[[Ofbyld:Bascanska ploca.jpg|thumb|right|250px|&lt;center&gt; Kroätysk 1100.]] 
De âldste bekende Kroatyske skriftlike boarnen datearje út 'e [[11e iuw]]. In wichtich dokumint is it [[Baška-tablet]] (om 1100 hinne), in yn it Glagolitysk skreaune ynskripsje dy't beskôge wurdt as ien fan 'e wichtichste iere dokuminten fan 'e Kroatyske taal en kultuer.

=== Midsiuwen en regionale ûntwikkeling ===
[[Ofbyld:Vatican Croatian Prayer Book.jpg|thumb|200px|&lt;center&gt;Kroätysk 1380-1400.]]
Yn 'e midsiuwen ûntwikkelen har binnen it Kroatysk ferskate regionale foarmen. Troch de geografyske fersprieding fan 'e Kroaten ûntstienen ferskillen tusken de kustgebieten fan 'e [[Adriatyske See]], sintraal Kroaasje en de gebieten yn it binnenlân.

It Kroatysk waard brûkt yn ferskate domeinen: yn religieuze teksten, rjochtlike dokuminten en literatuer. Njonken it folkstaalgebrûk bleaune ek it [[Latyn]] en it [[Aldtsjerkeslavysk]] wichtige talen foar de tsjerke en de gelearde wrâld.

Yn 'e [[15e iuw]] en [[16e iuw]] ûntstie in bloeiende Kroatyske literatuer, benammen yn 'e kuststêden oan 'e Adriatyske See. Skriuwers út [[Dubrovnik]] en [[Dalmaasje (regio)|Dalmaasje]] spilen in wichtige rol yn 'e ûntwikkeling fan in skreaune literêre taal.

=== De Ottomaanske en Habsburchske perioaden ===
Fan 'e [[15e iuw]] ôf krigen dielen fan [[Kroaasje]] te krijen mei de útwreiding fan it [[Ottomaanske Ryk]]. Troch oarloggen en migraasjes waarden ferskate dialekten en taalfoarmen ferspraat en beynfloede troch kontakt mei oare talen.

Tagelyk kaam in grut part fan Kroaasje ûnder de ynfloed fan 'e [[Habsburchske monargy]]. Yn dy perioade kaam it Kroatysk yn kontakt mei benammen it [[Dútsk]], [[Hongaarsk]] en [[Italjaansk]]. Dy kontakten lieten spoaren nei yn wurdskat en bestjoerstaal.

Yn 'e [[17e iuw]] en [[18e iuw]] waard de needsaak foar in mienskiplike skriuwtaal hieltyd grutter. Ferskate gelearden en skriuwers besochten de ferskillende Kroatyske taalfoarmen te ferienigjen.

=== De Kroatyske taalbeweging en standerdisearring ===
Yn 'e [[19e iuw]] spile de [[Illyryske beweging]] in wichtige rol yn 'e ûntwikkeling fan 'e moderne Kroatyske standerttaal. Dy kulturele beweging stribbe nei in gruttere ienheid fan 'e Súd-Slavyske folken en befoardere it brûken fan in mienskiplike literêre taal.

Yn 1850 waard de saneamde [[Wener literatuerakkoart|Wener ôfspraak]] sletten troch Kroatyske en Servyske taalkundigen. Dêrby waard besocht om in mienskiplike literêre standert op te bouwen op basis fan it [[Sjtokavysk]] dialekt. Dy foarm waard letter de basis foar sawol it Kroatysk as it Servysk, hoewol't beide talen har dêrnei fierder apart ûntwikkele hawwe.

De [[19e iuw]] wie ek it tiidrek wêryn't it Latynske alfabet de dominante skriuwfoarm waard. De Kroatyske stavering waard stadichoan fêstlein en oanpast oan 'e eigen taalstruktuer.

=== Kroatysk yn Joegoslaavje ===
Nei de oprjochting fan it [[Keninkryk fan de Serven, Kroaten en Slovenen]] yn 1918 kaam it Kroatysk yn in politike uny mei it Servysk en it Sloveensk. De offisjele taal waard faak oantsjut as [[Servokroatysk]].

Yn 'e tiid fan 'e [[Sosjalistyske Federale Republyk Joegoslaavje]] (1945–1991) waard it begryp ''Servokroatysk'' brûkt as namme foar in taal dy't ferskate standertfoarmen omfette. Yn 'e praktyk bleaune der lykwols dúdlike ferskillen bestean tusken it Kroatysk en it Servysk, benammen yn wurdskat, stavering en kulturele tradysje.

Yn 1967 tekenen Kroatyske skriuwers en taalkundigen de [[Ferklearring oer de namme en posysje fan 'e Kroatyske literêre taal]], wêryn't se pleiten foar gruttere erkenning fan it Kroatysk as in selsstannige taal.

=== Moderne perioade ===
Nei de ûnôfhinklikens fan [[Kroaasje]] yn 1991 waard it Kroatysk de offisjele taal fan 'e nije steat. De taal waard fierder standerdisearre en krige in sintrale rol yn ûnderwiis, bestjoer en media.

Yn 'e moderne tiid wurdt it Kroatysk beskôge as in selsstannige [[Súd-Slavyske taal]], mei in eigen standert, wurdboeken en grammatikale tradysje. It brûkt it Latynske alfabet mei in tal spesjale letters, lykas [[č]], [[ć]], [[đ]], [[š]] en [[ž]].

== Alfabet ==
Yn tsjinstelling ta de measte lannen op de [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] wurdt yn Kroaasje it [[Latynske alfabet]] brûkt.

&lt;gallery widths=&quot;100px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
Image:Latin alphabet Aa.svg|('''a''')
Image:Latin alphabet Bb.svg|('''be''')
Image:Latin alphabet Cc.svg|('''ce''')
Image:Latin alphabet Čč.png|('''če''')
Image:Latin alphabet Ćć.svg|('''će''')
Image:Latin alphabet Dd.svg|('''de''')
Image:Latin alphabet Dždž.png|('''dže''')
Image:Latin alphabet Đđ.svg|('''đe''')
Image:Latin alphabet Ee.svg|('''e''')
Image:Latin alphabet Ff.svg|('''ef''')
Image:Latin alphabet Gg.svg|('''ge''')
Image:Latin alphabet Hh.svg|('''ha''')
Image:Latin alphabet Ii.svg|('''i''')
Image:Latin alphabet Jj.svg|('''je''')
Image:Latin alphabet Kk.svg|('''ka''')
Image:Latin alphabet Ll.svg|('''el''')
Image:Latin alphabet Ljlj.png|('''elj''')
Image:Latin alphabet Mm.svg|('''em''')
Image:Latin alphabet Nn.svg|('''en''')
Image:Latin alphabet Njnj.png|('''enj''')
Image:Latin alphabet Oo.svg|('''o''')
Image:Latin alphabet Pp.svg|('''pe''')
Image:Latin alphabet Rr.svg|('''er''')
Image:Latin alphabet Ss.svg|('''es''')
Image:Latin alphabet Šš.png|('''eš''')
Image:Latin alphabet Tt.svg|('''te''')
Image:Latin alphabet Uu.svg|('''u''')
Image:Latin alphabet Vv.svg|('''ve''')
Image:Latin alphabet Zz.svg|('''ze''')
Image:Latin alphabet Žž.png|('''že''')
&lt;/gallery&gt;

[[Kategory:Kroätysk| ]]
[[Kategory:Slavyske talen]]
[[Kategory:Kroäten]]
[[Kategory:Taal yn Kroaasje]]
[[Kategory:Taal yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Taal yn Eastenryk]]
[[Kategory:Taal yn Hongarije]]
[[Kategory:Taal yn Itaalje]]
[[Kategory:Taal yn Kosovo]]
[[Kategory:Taal yn Montenegro]]
[[Kategory:Taal yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Taal yn Roemeenje]]
[[Kategory:Taal yn Servje]]
[[Kategory:Taal yn Sloveenje]]
[[Kategory:Taal yn Slowakije]]</text>
      <sha1>7mi0s4e7tsy910xlp28uexa6dryuhg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuberkuloaze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29216</id>
    <revision>
      <id>1236368</id>
      <parentid>1181205</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hy ---&gt; er</comment>
      <origin>1236368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31123" sha1="m6dqm6z8wqwa9ak5falt8424k52pi4d" xml:space="preserve">{{Disclaimer medyske side}}
[[Ofbyld:TB Culture.jpg|thumb|right|240px|''Tuberkelkultuer'']]
[[Ofbyld:Tuberculous caseous granuloma (2) TBLB.jpg|miniatur|thumb|right|240px|''Mikroskopysk byld fan in tuberkuloazebesmetting. Troch de kleurtechnyk binne hjirop gjin mykobaktearjen te sjen'']]
[[Ofbyld:Mycobacterium tuberculosis 8438 lores.jpg|thumb|right|240px|''Tuberkelbaktearjen ûnder de elektroanemikroskoop.'']]
'''Tuberkuloaze''' is in slimme, bytiden besmetlike [[baktearje]]le [[ynfeksjesykte]] meast feroarsake troch ''Mycobacterium tuberculosis''. Dy baktearje is yn 1882 ûntdekt troch [[Robert Koch]]. Troch brûken fan meardere dêrta geskikte [[Antibiotikum|antibiotika]] tagelyk is tuberkuloaze tsjintwurdich meast goed te behanneljen.

== Taalgebrûk ==
Yn de folksmûle wurdt tuberkuloaze ek wol '''tarring''' neamd. Yn de perioade dat der noch gjin wurksume genêsmiddels bestienen tsjin tuberkuloaze ûntstie de [[eufemisme|eufemistyske]] ôfkoarting '''TBC''', of sels '''TB''', dy't ek tsjintwurdich noch wol brûkt wurde. De term 'wite pest' is ek wolris foar tuberkuloaze brûkt.

By hurd ferrinnende gefallen waard de sykte wol oantsjutten as 'fliegende tarring'. Ek it eufemisme 'pleuritis' (dat longfluesûntstekking betsjut, los fan de oarsaak) waard wol ris brûkt. De namme tuberkuloaze komt fan de tuberkels, knolfoarmige lichemkes, ek wol [[granuloom|granulomen]] neamd, dy't in skaaimerk binne foar ûntstekkings feroarsake troch dizze baktearjegroep.

== Skiednis ==
Op [[24 maart]] [[1882]] makke [[Robert Koch]] bekend dat er de baktearje ''Mycobacterium tuberculosis'' dy't tuberkuloaze feroarsake ûntdekt hie. Yn [[1905]] hat er dêrfoar de [[Nobelpriis foar de Genêskunde]] krigen. Op 24 maart [[1982]], presys 100 jier nei de ûntdekking fan de tuberkuloazebaktearje, waard de earste Wrâld Tuberkuloazedei sponsorre troch de [[WHO]] en de [[IUATLD]] ynsteld. Op dy dei wurdt wrâldwiid ynformaasje jûn oer tuberkuloaze en de effekten dy't de sykte hat op de (wrâldwide) folkssûnens en ekonomy.

Hûndert jier lyn waard eigentlik eltsenien der úteinlik mei besmetten, mar de measte minsken waarden better fan de earste besmetting sûnder der merkber siik fan te wurden, wêrmei't se troch harren ymmuniteit dêrtsjin beskerme wienen. Wol hienen se faak yn harren longen of earne oars noch djip ynkapsele, libbene tbc-baktearjen, dy't by in slimme fermindering fan de wjerstân noch wolris aktivearre wurde koenen.

Foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] hie tbc in status dy't allinnich fergelykber is mei de behanneling fan [[aids]] fan no: in faak fataal ferrinnende, amper behannelbere sykte. De behanneling bestie út rêst en kueren yn [[sanatoarium]]s mei 'sûne lucht', op de [[Feluwe]], [[Appelskea]] ([[Beatrixoard]]) of yn it [[heechberchtme]] (bygelyks [[Davos]]). It earste sanatoarium foar TBC pasjinten waard yn [[1855]] iepene yn Görbersdorf yn [[Dútslân]], tsjintwurdich hjit dat plak Sokołowsko en leit it yn [[Poalen]]. Nederlân hie yn it jier 1900 ± 5 miljoen ynwenners, jierliks ferstoarnen ûngefear 10.000 minsken oan tuberkuloaze. Dat is relatyf sawat trije kear de hjoeddeiske stjerte oan [[longkanker]].

== Sykteferwekkers ==
[[Ofbyld:Mycobacterium tuberculosis Ziehl-Neelsen stain 02.jpg|thumb|240px|''Mycobacterium tuberculosis yn de Ziehl-Neelsen-kleuring (soerfêste staven)'']]
Oer it generaal wurdt tuberkuloaze feroarsake troch in lid fan it [[Mycobacterium Tuberculosis Kompleks]] ('''MBTC'''), meastal giet it dan om de baktearje ''[[Mycobacterium tuberkulosis]]''. Oare leden fan it M. tuberculosis kompleks binne ''[[Mycobacterium bovis]]'', ''[[Mycobacterium bovis BCG]]'' (de baktearje út it faksin tsjin TBC), ''[[Mycobacterium africanum]]'', ''[[Mycobacterium microti]]'', ''[[Mycobacterium pinnipedi]]'', ''[[Mycobacterium caprae]]'' en ''[[Mycobacterium canetii]]''. Mycobaktearjen binne bepaalde typen [[baktearje]]s, faak oantsjutten as [[soerfêste staaf|soerfêste staven]], sa neamd nei de eigenskip dat se by de [[Ziehl-Neelsen-kleuring]] net troch soer ûntkleure wurde lykas oare baktearjes (en ek net deade wurde kin troch maachsoer).

Tuberkuloaze by de minsk dy't net troch in mykobaktearje út it MBTC feroarsake wurde, wurdt 'atypyske tuberkuloaze' neamd, dus gjin 'echte' tuberkuloaze.

== Ferskynsels ==
Tbc is benammen in sykte fan de [[long (orgaan)|longen]] mar yn prinsipe kinne alle organen troch de tuberkelbaktaerje oantaasten wurde. Yn it Westen makket longtuberkuloaze ûngefear 60% fan alle gefallen fan tuberkuloaze út. Yn Aziatyske lannen wurdt relatyf mear tuberkuloaze yn oare organen fûn, lykas lymfekliertuberkuloaze. De meast foarkommende symptomen fan longtuberkuloaze binne oanhâldend hoastjen, gewichtsferlies, nachtswitten, pine yn de boarstkas en bloed ophoastje. &quot;Iepen longtuberkuloaze&quot; betsjut dat der yn it [[sputum]] nei kleuring ûnder de mikroscoop tuberkuloazebaktearjen te sjen binne. Dat is de besmetlikste fariant fan longtuberkuloaze.
Lymfekliertuberkuloaze utert him troch in opsetten fan lymfeklieren, bg. yn de hals. It is ek mooglik dat tuberkuloaze him op mear plakken tagelyk oppenearret. De symptoamen fan tuberkuloaze bûten de longen hingje ôf fan it plak dêr't de sykte sit. By werveltuberkuloaze sil bygelyks rêchpine optrede kinne. Harsenfluesûntstekking (tuberkuleuze meningitis) is de meast libbensbedrigende foarm fan tbc bûten de longen.

== Foarkommen ==
[[Ofbyld:Mapa tuberculose.png|right|thumb|350px|''80% fan de gefallen fan tuberkuloaze docht him foar yn de read oanjûne lannen. Boarne: [[Wrâldsûnensorganisaasje'']]]]
De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) skat dat der yn 2004 wrâldwiid 9 miljoen minsken tuberkuloaze krigen hawwe en dat 1,7 miljoen minsken stoarn binne troch dizze sykte. Dit binne sawat 5000 tuberkuloaze-deaden op in dei. Ungefear 1/3 fan de wrâldbefolking is besmetten mei tbc-baktearjen, sûnder siik te wêzen. Dizze minsken hawwe in saneamde &quot;latinte tuberkuloaze ynfeksje&quot;, faak ôfkoarte as LTBI. It is fan belang dit te ûnderskieden fan de saneamde &quot;aktive tuberkuloaze&quot;, de tuberkuloaze as sykte. It is net altiten like dúdlik oft in tb aktyf is of dat it giet om in âlde ynfeksje mei tbc-baktearjen.

Tsjintwurdich (2006) binne der noch altiden ± 1100 tbc-pasjinten yn it jier yn Nederlân, hast de helte hjirfan wurdt fûn yn de fjouwer grutte stêden. Wat minder as twa tredde fan de Nederlânske pasjinten is fan bûtenlânske komôf. Dit is net frjemd omdat tbc benammen bûten westerske lannen foarkomt en tanimt.

Ungefear 25-30% fan de tbc-pasjinten wurdt bûten it sikehûs fûn, meastentiids troch de [[Gemeentlike sûnenstsjinst|GGD]].

In 2005 berikte de tuberkuloaze-ynsidinsje (oantal nije tuberkuloazepasjinten per 100.000 ynwenners per jier) yn Belgje opnij it nivo fan de foarbye jierren. Der waard oanjefte dien fan 1.144 pasjinten, wat oerienkomt mei in ynsidinsje fan 11,0 nije tuberkuloazepasjinten op de 100.000 persoan-jierren.
Ungefear 51% fan dizze nije pasjinten gie net-Belgen oan.

== Besmettingswize ==
Fierwei de measte besmettings komme troch it ynademjen fan lytse yn de loft swevende tuberkuloazebaktearjen. Benammen by hoastjen wurde in soad ynfektueuze dieltsjes ferspraat. In oare wize fan ynfektearjen is it iten fan fiedsel mei tuberkuloazebaktearjen. As bygelyks yn in bar de glêzen net goed ûntsmetten wurde, kin dat in eksploazje fan tbc feroarsaakje ûnder de besikers. Ek kinne minsken besmetten reitsje troch it drinken fan molke dy't kijtuberkuloaze hawwe. [[Kijtuberkuloaze]] wurdt feroarsake troch [[Mycobacterium bovis]]. Yn Fryslân kaam sa'n besmetting eartiids in soad foar, mar dit waard mei súkses bestriden troch it ynfieren fan [[pasteurisearje|pasteurisearre]] molke en it tbc-frij meitsjen fan de feesteapel.

== Patology ==
By besmetting mei tuberkuloazebaktearjen komt de baktearje it lichem yn troch de longen. Op it plak fan binnenkommen yn de long, fermannichfâldiget de baktearje him en lit him mei de lymfe nei it regionale lymfeklierstasjon transportearje. Dit is faak de [[hilus]]. Yn de lymfeklieren yn de hilus of op in oar plak yn it [[mediastinum]], treedt in ôfwarreaksje op wêrtroch't de lymfeklier grutter wurdt. Dit kin sichtber wêze op in [[toaraksfoto|longfoto]]. Hjirnei folget in fersprieding fan de tuberkuloazebaktearje fia lymfe en bloed troch it hiele lichem. Nei likernôch seis wike hat it lichem meastentiids genôch ôfwar ûntwikkele om de ynfeksje te wjerstean. Wol bliuwe rûnom yn it lichem noch 'sliepende' tuberkuloazebaktearjen efter. By ûngefear 1% fan de minsken sil oanslutend oan de besmetting tuberkuloaze ûntstean. By ûngefear 10% sil de 'sliepende' tuberkuloazebaktearje op in letter stuit wer aktyf wurde en de sykte tuberkuloaze feroarsaakje. Dit is de saneamde post-primêre tuberkuloaze. Hjirby bestiet in foarkar foar de boppeste longkwabben (benammen foar it apiko-dorsale segmint), mar tuberkuloaze kin op alle plakken yn it lichem ûntstean. Tuberkuloaze is dêrom in [[systeemsykte]], it weiheljen fan allinnich it diel dêr't tuberkuloaze ta uting komt (bygelyks in longkwab) is net genôch. Meastal treedt sykte binnen in jier of twa nei de besmetting op, mar it kin ek 60 jier of langer duorje. By minsken mei in ferlege ôfwar of jonge bern is de kâns grutter as ± 10% op it ûntwikkeljen fan tuberkuloaze. By mei [[HIV]] ynfektearre minsken dy't net behannele wurde, is de kâns op it krijen fan tbc nei besmetting ûngefear 10% ''per jier''. Yn lannen mei in soad HIV is dêrom faak ek tuberkuloaze. Yn Afrika besuden de [[Sahara]] sille de measte tbc-pasjinten hjirtroch ek HIV-posityf wêze. Tbc makket it ferrin fan in HIV-ynfeksje minder en oarsom fersterket in HIV-ynfeksje it ûntstean en ûntwikkeljen fan tuberkuloaze.

== Resistinsje ==
De baktearje is de lêste jierren wrâldwiid foar guon [[medikamint]]en minder gefoelich of sels [[Resistinsje tsjin antibiotika|resistint]] wurden. As in tbc-baktearje resistint wurdt, is dat meastal it gefolch fan in ferkearde behanneling: de arts kin ferkearde medisinen foarskriuwe, de apteek kin de ferkearde medisinen ôfleverje, de medisinen binne fan minne kwaliteit en/of de pasjint kin de medisinen ferkeard of net ynnimme.

Der wurdt ûnderskied makke tusken ferskillende gradaasjes fan resistinsje:
* Monoresistinsje
* MDR-TB (''Multi Drug Resistant Tuberculosis'')
* XDR-TB (''Extensively Drug Resistant Tuberculosis'')

As in pasjint besmetten wurdt mei in al resistinte baktearje hjit dit in primêre resistinsje. As de baktearje pas by de behanneling resistint wurdt, giet it om in sekundêre resistinsje. Yn 2005 wie yn Belgje 1,5% fan alle tuberkuloazepasjinten mei positive sputumkultuer en beskikber antibiogram, besmetten mei de multidrug-resistinte tuberkelbasil (resistint tsjin teminsten isoniazide en rifampisine) en 5,5% wie isoniazide-resistint. Yn 2005 wie yn Nederlân 6,5% fan alle kweekte tuberkuloazebaktearjes resistint tsjin INH en 0,8% foel ûnder de definysje fan MDR-TB. 

=== Monoresistinsje ===
Dit is resistinsje tsjin ien tuberkuloaze-medisyn. Soms is hjirtroch oanpassing fan de behanneling nedich. By resistinsje tsjin allinnich INH ([[Isoniazide]]) kin de behanneling mei in lytse oanpassing yn de medikaasje noch altiten yn 6 moannen ôfrûne wurde. By in medikaasjeskema sûnder Rifampisine, lykas by monoresistinsje tsjin [[Rifampisine]], moat de behanneling ferlinge wurde nei 12-18 moannen.

=== Multi Drug Resistant Tuberculosis (MDR-TB) ===
In MDR-TB (''Multi Drug Resistant Tuberculosis'') is resistint foar teminsten INH en Rifampisine, los fan oare resistinsjes.

MDR-TB wurdt benammen fûn yn gedieltes fan East-Europa (de trije Baltyske steaten (10-20%), [[Kazachstan]] (25%, &gt;50% by TB-residiven)), [[Kirgyzje]], in [[Israel]] (troch ymmigraasje út Ruslân), [[Súd-Afrika]], [[Sjina]] en ûnder mear [[Haïti]] en [[India]]. Finzenissen binne yn in soad lannen berucht troch de grute oantallen tbc-pasjinten. Wrâldwiid binne der jierliks sirka 500.000 nije MDR-TB pasjinten, dit is 5% fan alle nije tuberkuloazegefallen per jier. 

Yn 2009 soenen yn Kirgyzje 1400 lijers oan MDR-TB wêze, fan wa't der mar 600 ûnder behanneling wienen en fan wa't der 300 finzenen wienen. De behanneling kostet ûngefear US $7.000 per pasjint - in grut bedrach yn in lân dêr't it gemiddelde jierlean $1600 is.

Yn Nederlân wie der de lêste jierren gjin taname te sjen yn it foarkommen fan resistinsje. Ferwachte wurdt, dat it foarkommen fan resistinsje tanimme sil no't de EU sûnt maaie 2004 inkele lannen omfiemet dêr't in soad Multi-Drug-Resistant-TB foarkomt en grinzet oan lannen mei in soad MDR-TB. De behandeldoer is meastal 18-24 moannen en de behanneling kin wol 100 kear sa djoer útpakke as de behanneling fan in gewoane tuberkuloaze. By de behanneling wurde neist modernere medisinen ek faak medisinen brûkt út de jierren '40 of '50 dy't net mear brûkt waarden fanwege harren lytse effektiviteit of omdat se in soad bywurkings hienen. Foarbylden hjirfan binne [[PAS]], [[etionamide]], [[klofazimine]], [[sykloserine]] en [[kapreomysine]]. It bestriden fan in frij beheinde útbrek fan MDR-TB yn New York yn 1993 koste 4,2 miljard dollar.

=== Extensively Drug Resistant Tuberculosis (XDR-TB) ===
By XDR-TB (''Extensively Drug Resistant Tuberculosis'') bestiet der neist de resistinsjes dy't foarkomme by de MDR-TB ek resistinsje tsjin teminsten ien fan de [[fluorkwuinolon]]en en teffens tsjin minimaal ien fan de trije &quot;Injectable Agents&quot; út de twaddelynsmedikaasje tsjin tuberkuloaze ([[Amikasine]], [[Kanamysine]] of [[Kapreomysine]]). Dizze fariant is noch slimmer te behanneljen as de MDR-TB; se wurdt banammen oantroffen yn East-Europa en Ruslân. Koartlyn wie der lykwols ek in eksploazje fan XDR-TB yn [[KwaZoeloe-Natal]] (Súd-Afrika), wêr't 52 fan de 53 XDR-TB-pasjinten stoarn binne. De mediane oerlibbing nei it stellen fan de diagnoaze wie by dizze groep pasjinten mar 16 dagen. Sels ûnder goede omstannichheden en mei de goede foarsjennings en medikaasje kin XDR-TB mar by in minderheid fan de pasjinten genêzen wurde. Yn Letlân falt yntiden 9% fan de MDR-TB-pasjinten ek ûnder de definysje fan XDR-TB. Yn in oantal eardere Sovjet-republiken sil dit oandiel heger lizze, krekte sifers ûntbrekke dêr troch de ôfwêzichheid fan goede tb-bestriding dêr. Hoe langer at wachte wurdt mei yngrepen yn de brânhurden mei XDR-TB hoe djoerder it wurdt. Yn Súd-Afrika liket de XDR-TB eksploazje grutter as ferwachte wie, mar hjir ûntbrekke ek goede gegevens. XDR-TB liket him yn Súd-Afrika benammen yn sikehuzen te fersprieden.

De oarsaak fan dizze tige resistinte foarm fan tb is, krektas it ûntstean fan oare resistinsjes, in net goed wurkjend tb-bestridingsprogramma: de resistinsjes binne &quot;man made&quot;. Hjirmei wurdt bedoeld dat de baktearje de gelegenheid krigen hat troch in te lege dosearring fan te min middels tagelyk yn in oantal stappen ien foar ien resistint te wurden tsjin de brûkte genêsmiddels.

== Diagnostyk ==
=== Mantouxtest ===
[[Ofbyld:EN-TBC.PNG|200px|thumb|''Erythema Nodosum by positive mantoux nei tbc-besmetting'']]
By de mantouxtest wurdt in lytse hoeveelheid suvere aaiwiten fan ''Mycobacterium tuberculosis'' (tuberkuloaze-[[Antigeen|antigenen]]) yn de hûd spuite. At de pasjint yn it ferline ris besmetten rekke is mei tbc, hat hy of sy hjirtroch in immuniteitsreaksje ûntwikkele (Type IV allergy) dy't him dan utert troch in reade, opsetten plak op it stee fan de ynfeksje (mei mear as 10mm trochsneed). Dit hoecht niet te bewizen dat sa'n ien oan tbc lijt, allinnich dat it immuunsysteem yn it ferline alris yn kontakt west hat mei de baktearje. Die kin al troch it lichem oerwûn wêze (genêzen, âlde tbc) of noch aktyf wêze. De grutte fan de mantouxreaksje seit hast neat oer de mate fan ôfwar tsjin de tbc-baktearje. De útslach fan de mantouxtest wurdt opjûn yn it oantal millimeters dat de swelling ('ynduraasje') breed is. De soms oanwêzige reade ferkleuring fan de hûd is foar de útslach net fan belang. Troch HIV/AIDS, sommige ôfwarferleegjede medisinen en akute firusynfeksjes kin de mantouxreaksje minder betrouber wurde. It oantal [[fout-negative]] útslaggen nimt dan dus ta.

Eartiids waard eltsenien op jonge leeftyd al besmetten mei de baktearje mar tsjintwurdich is dit yn de measte Westerske lannen in seldsumheid. By jonge minsken dy't berne binne yn in lân dat al in hiel skoft relatyf net folle tuberkuloazepasjinten hat, komt in positive mantoux troch in besmetting mei tuberkuloazebaktearjen sa net folle foar; op hege jierren is it earder regel as ûtsûndering, omdat hja yn harren jeugd, doe't tuberkuloaze mear foarkaam, besmetten wurde binne. Dit jildt ek foar in protte allochtoanen dy't jierrenlang yn in lân wenne hawwe dêr't in soad tuberkuloaze foarkomt. Yn de praktyk binne dat faak net-Westerse lannen. Dit makket de test yn lannen dêr't al langere tiid net folle tuberkuloaze foarkomt geskikt as [[screening|screenend]] ynstrumint foar it opspoaren fan minsken dy't troch in besmetlike tuberkuloazepasjint ynfektearre binne.

=== Röntgenfoto ===
[[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 183-09221-0007, Bernau, Schloss Lanke, Tbc-Krankenhaus, Röntgen.jpg|thumb|right|240px|''Tuberkuloaze-diagnostyk 1951 yn de DDR'']]
[[Ofbyld:Miliaire-TB.jpg|thumb|240px|''Miliêre tb mei lymfeklierfergrutting yn it mediastinum en konsolidaasjes rjochtsûnder (foar de sjogger links)]]
Yn de tuberkuloazebestriding wurdt foar it oanwizen fan tuberkuloaze yn en by de longen in soad gebrûk makke fan longfoto's. Longtuberkuloaze jout hast altiten in sichtbere ôfwiking op de foto. By in minne immúnstatus (bg. troch HIV/AIDS) wurdt de foto (krektas de mantouxtest) minder betrouber omdat de ôfwikingen ôfnimme kinne.

=== Interferon-γ assays ===
De lêste jierren besteane der bloedtesten dy't presizer binne as de mantoux en gjin lêst mear hawwe fan earsdere faksinaasjes of besmettingen mei (de measte) atypyske Mycobaktearjen. Dizze groep testen wurdt yn de literatuer faak oantsjutten mei de term IGRA: Interferon Gamma Release Assay. Dizze testen binne meastal basearre op mjitting fan de γ-interferonproduksje troch beskate sellen fan it immúnsysteem nei ynkubaasje mei de aaiwiten ESAT-6, CFP-10 en ek TB7.7. De earder neamde selektiviteit bestiet omdat dizze aaiwiten allinnich fûn wurde by de Mycobacterium tuberculosis en de atypyske Mycobaktearjen M. marinum, M. kansasii en M. szulgai dy't by minsken net faak sykte feroarsaakje. Fan oarer atypyske Mycobaktearjen hat de test gjin lêst. De Kwuantiferon Gold™ test en de T-Spot.TB™ binne bekende represintanten fan dizze nije klasse tests. It is noch net goed dúdlik wat dizze tests yn de praktyk foar wearde hawwe. It liket der op dat se foar in diel wat oars mjitte as de mantoux. De [[spesifisiteit]] liket better te wêzen as by de mantouxtest. De [[sensitiviteit]] liket benammen by de BCG-faksinearden better te wêzen as by de Mantoux. Mar by net mei BCG faksinearden dy't bleatsteld binne oan tuberkuloaze binne de mantoux en de IGRA kwa [[sensitiviteit]] fergelykber.

=== Direkte Mikroscopy (fan sputum of BAL) ===
It bekendste binne de [[Ziehl-Neelsen-kleuring|Ziehl-Neelsen kleuring]] en de [[Auramine kleuring]]. Hjirmei kinne soerfêste staven oantoand wurde. Dit binne meastentiids tuberkuloazebaktearjes, mar atypyske mycobaktearjen en ûnder mear [[Nocardia]] komme ek posityf út dizze testen. Dizze testen jouwe de wichtichste yndikaasje oer de besmetlikheid fan de tuberkuloazepasjint.
BAL stiet foar [[Broncho-Alveolaire Lavage]]: by in [[bronchoskopy]] wurdt in bytsje fysjologysk sâlt yn de long ynbrocht, dat letter wer opsûge wurdt.

=== Kweken ===
As it mooglik is wurdt besocht materiaal fan de tuberkuloazepasjint te kweken. Fan hast alles is in kweek te meitsjen, sputum, urine, [[biopt]]en ensfh. By in positive tuberkuloazekweek stiet de diagnoaze tbc fêst en bestiet de mooglikheid om ferskate resistinsjes tsjin medisinen te testen. Yn ûngefear in tredde fan de pasjinten slagget it net om de baktearje te kweken. De diagnoaze moat dan op oare grûnen fêststeld wurde, bg. troch de klachten, [[röntgenfoto]]'s ensfh. De bekendste tuberkuloazekweek is de kweek op de Löwenstein-Jensen kweekboaim, sjoch figuer. Omdat de M. tuberculosis mar stadich groeit duorret sa'n kweek tige lang, oant 3 moannen oan ta. Tsjintwurdich dogge de measte laboratoria ek in kweek yn in floeiber medium, om in positive kweekútslach gauwer te finen; 1-2 wiken heart ta de mooglikheden. In tuberkuloazekweek moat troch de arts altyd apart oanfrege wurde. By bern mei in begjinnende tuberkuloaze blykt it heechút yn de helte fan de pasjinten mooglik om de tuberkuloazebaktearje te kweken. Ek hat mar ûngefear de helte klachten. De diagnoaze wurdt by bern dêrom faak oan de hân fan de longfoto en de oanwêzichheid fan in besmetlike tuberkuloazepasjint yn de direkte omjouwing steld.

=== DNA-genprobes ===
Twa bekende binne de [[PCR]] en de [[Accuprobe]]. Der wurdt mei dizze testen sjoen oft it DNA-fragmint mei de namme IS6110 oanwêzich is. As dit it gefal is, heart de fûne mycobaktearje ta it Mycobacterium Tuberculosis complex (MBTC). De [[PCR]] kin ek op direkt sputum dien wurde. De Accuprobe™ kin net op direkt sputum dien wurde, dizze wurdt op in positive kweek útfierd. It is fan belang te betinken dat de PCR ek in positive útslach jaan kin as de tuberkuloazebaktearjen al dea binne. &lt;br /&gt;
Resint besteane ek testen (&quot;sneltest&quot;) dy't sûnder kweek op ôfnomd sputum dien wurde kinne om resistinsje tsjin antibiotika oan te toanen. Dit bart troch it oantoanen fan bepaalde bekende mutaasjes yn it DNA fan de tuberkuloazebaktearje dy't liede ta resistinsje foar antibiotika. By rifampisine giet it om in mutaasje yn it rpoB gen dy't by mear as 95% fan de tuberkuloazebaktearjen mei rifampisine resistinsje fûn wurdt. By INH giet it lestiger omdat der ferskillende mutaasjes foarkomme dy't de tuberkuloazebaktearje yn mear of mindere mate resistint meitsje. In bekende mutaasje is de katG mutaasje dy't foar wat mear as 50% fan de INH-resistinsje ferantwurdlik is.

== Behanneling ==
Tbc is gewoanwei te behanneljen mei in kombinaasje fan antibiotika. De meast brûkte antibiotika binne [[Isoniazide]] (INH), [[Rifampisine]], [[Pyrazinamide]] en [[Etambutol]]. De behanneling duorret minimaal 6 moannen en kin bywurkingen hawwe. De behanneling wurdt meastal thús dien mei isolaasjemaatregels. In minderheid fan de tbc-pasjinten wurdt foar behandeling opnomd yn in [[sikehûs]] of [[sanatoarium]].

As de meast tapaste medisinen net genôch resultaat opleverje, wurdt twaddelynsmedikaasje tapast.
Der binne seis haadgroepen fan de twaddelynsmedikaasje tsjin tuberkuloaze: [[aminoglycosiden]], [[polypeptiden]] (bygelyks Capreomysine), [[fluorkwinoloanen]], [[tioamides]], [[sykloserine]] en [[Para-Amino Salisylsoer|PAS]].

By TBC-pasjinten mei in min funksjonearend ymmúnsysteem lykas by AIDS is it mooglik dat de pasjint tidens de TBC behanneling mear klachten krijt en tanimmende ôfwikingen by ûndersyk. Dit kin it gefolch wêze fan in better funksjonearjend ymmúnsysteem. Dit syndroom is bekend ûnder de ôfkoarting [[IRIS]] ''Immune Reconstitution Inflammatory Syndrome''.

Net alle minsken dy't besmetten wurde mei de tbs-baktearje krije ek de sykte tuberkuloaze. Ta foarkomming fan aktive tbc kinne de minsken dy't allinnich noch mar besmetten binne preventyf medisinen ynnimme. Meastal komt dat del op INH-tabletten yn 6 moanne tiid. Minsken mei in swakke ôfwar (troch [[Aids|AIDS]], [[kanker]], sommige medisinen (prednisolon, sitostatika), nei [[orgaantransplantaasje]]s ensfh.) rinne mear risiko op it ûntwikkeljen fan tbc nei besmetting as sûne misnken. Ek is dan de test om besmettings oan te toanen, de [[mantouxtest]], minder betrouber wurden.

Wrâldwiid wurdt hieltiten faker de DOTS strategy (Directly Observed Therapy Short course) tapast as behannelmetoade. Hjirby wurdt ûnder mear de medikaasje ferstrekt ûnder tasicht. Oare eleminten fan DOTS binne in oerheid dy't aktyf meiwurkjen bliuwt by it tb-bestridingsprogramma, tagang ta goed mikroskopysk ûndersyk fan [[sputum]] (ZN-kleuring), oanwêzichheid fan kwalitatyf goede genêsmiddels en de registraasje fan gegevens tidens de tb-behanneling.

De measte Nederlânske artsen, ynklusyf medysk spesjalisten, sjogge hast nea tuberkuloazepasjinten en witte der dêrom faak net folle fan. Dêrom moat de sykte behannele wurde troch in lyts tal artsen om de kennis en ûnderfining op peil te hâlden. Dit is yn it sikehûs de longarts (ek foar tbc op oare plakken as de longen) en bûten it sikehûs de tuberkuloaze-arts fan de GGD dy't him relatyf faker mei min berikbere pasjinten dwaande hâldt, lykas drugsverslaafden, alkoholisten, asylsikers en yllegalen mei tuberkuloaze.

=== Ferâldere behannelingen ===
Troch it bewust feroarsaakjen fan in [[pneumotoaraks|klaplong]] woe men de troch TB oandiene long rêst jaan yn de hoop dat de pasjint gauwer netter wurde koe. In fergelykbere technyk is it meitsjen fan in [[pneumoperitoneum]]. Hjirby wurdt lucht yn de búkholte brocht wêrtroch't it [[mulruft|diafragma]] nei boppe ta treaun wurdt wat benammen de ûnderkwabben fan de longen minder romte jaan sil. Geregeld, bygelyks wykliks, moast lucht byfold wurde omdat de pneumotoaraks of it pneumoperitoneum spontaan fermindere.
In oare manier om de long minder romte te jaan en dus 'ta rêst te bringen' wie it kniezen of trochsnijen fan de linker of rjochter [[nervus phrenicus]] wêrtroch't it diafragma healsidich ferlamme rekke. In alternatiyf wie it ynspuitsjen fan [[fenol]] by de n. frenikus wat itselde effekt joech. Benammen yn de jierren 1940 waarden pingpongballen yn de boarstholte brocht sadat de long inelkoar drukt waard. Alternativen foar pingpongballen wienen paraffine of fet. Yngripender wie de [[torakoplastyk]], by dizze operaasje waard in oantal fan de boppeste ribben weihelle. Hjirtroch waarden de boppeste longsegminten geardrukt. Dizze operaasje hâlde eartiids in behoarlik risko yn op ferstjerren.

De lêste jierren ferskine somtiden stúdzjes út ûnder mear Ruslân, dêr't de pneumotoaraks opnij opfierd wurdt as behanneling yn de gevallen dat medisinen net goed genôch wurkje soenen.

== Previnsje ==
=== Boarne- en kontaktûndersyk ===
By eltse tbc-pasjint wurdt, at it needsaaklik is- in boarne en/of kontaktûndersyk dien en wurde besmetten pasjinten previntyf behannele. Dêrby wurdt it ringprinsipe oanhâlden. De minsken mei de yntinsyfske kontakten (bygelyk de húshâlding, kollega's op it wurk) wurde it earste ûndersocht. At hjir dúdlik mear besmettings binne as normaal, wurdt it ûndersyk útwreide nei de minder yntinsive kontakten. Fan de Nederlânske 50-jierrigen is ûngefear 5% ris besmetten rekke mei tbc-baktearje. Hoe âlder, hoe grutter dy kâns. Hoe jonger hoe lytser de kâns op in eardere besmetting. By ferbliuw yn lannen mei in soad tbc, lykas by in protte net-westerske ymmigranten it gefal is, is de kâns grutter op in eardere besmetting as yn Nederlân. Dizze minsken komme dan nei Nederlân ynklusyf tbc-baktearje en hawwe in (lytse) kâns om hjir aktive tuberkuloaze te krijen.

=== Faksinaasje ===
[[Faksinaasje]] mei it [[BCG-faksin]] kin besermje tsjin slimme gefolgen fan in besmetting mei de tbc-baktearje. De beskermjende wurking tsjin ûnder oare tbc-meningitis en militêre tb is allinnich goed oantoand by bern. De BCG faksinatie is net opnomd yn it Nederlânske [[Ryksfaksinaasjeprogramma]]. Hy wurdt allinnich oanbean oan persoanen dy't in ferghege risiko rinne op it krijen fan de sykte, bygelyks oan persoanen en bern dy't faak of lang nei in [[steat|lân]] geane dêr't tbs in soad foarkomt.

In neidiel fan faksinaasje is dat de mantouxtest minder spesifyk wurdt om tbc oan te toanen. Eartiids waard tocht dat de mantouxtest net mear brûkber wêze soe nei BCG faksinaasje, dit is lykwols yn de praktyk meastal net sa. Faak wurdt de mantouxtest negatyf nei ferrin fan tiid of reageart hy noch mar in lyts bytsje. De mantouxútslach fan bern dy't foar harren earste jierdei faksinearre wurde, mei ynterpretearre wurde as wienen se net faksinearre. Yn in soad lannen wurdt by de ynterpretasje fan de mantouxtest gjin rekken hâlden mei in eventuele BCG faksinaasje. Yn Nederlân wurdt wol in ferskil makke yn de beoardieling fan de mantouxútslach. By werhelle mantouxtesten kin boosting optrede by earder BCG faksinearden of by minsken dy't lang ferlyn in kear besmetten binne. Dit kin bebtize wurde mei in resinte ynfeksje mei tuberkuloazebaktearjen.

=== Profylakse ===
Minsken dy't besmetten binne mei tuberkuloazebaktearjen, mar net oan de sykte tuberkuloaze lije, hawwe in latinte tuberkuloaze ynfeksje (LTBI). Unbehandele sil dit by sûne folwoeksenen by ± 10% in kear ta aktive tuberkuloaze late, wêrby't de measte tuberkuloazepasjinten binnen inkele jierren nei de besmetting fûn wurde sille. By minsken mei ôfwarsteurnissen en lytse bern jonger as fiif jier treedt de sykte faker op en ek faker as by folwoeksnen yn in slimme foarm. Ta foarkomming fan tuberkuloaze letter, wurdt ûnder betingsten INH-profylakse starten. Dit hâldt yn dat de besmette pasjint yn minimaal 6 moannen it genêsmiddel [[isoniazide]] (INH) brûkt, of in fergelykber skema mei in oar medisyn as INH net brûkt wurde kin. Dizze behanneling ferleget de kâns op tuberkuloaze ta ± 2% foar de rest fan it libben as 6 moannen lang INH slokt wurdt. In langere behandelingsdoer (oant maksimaal 12 maoannen) ferleget de kâns op it ûntwikkeljen fan tuberkuloaze noch fierder. Noch langer duorjende previntive behannelingen lykje net folle mear ta te foegjen. Ek nei in slagge profylakse bliuwt de mantouxtest posityf. Faak wurdt troch leken - mar ek troch artsen - de term latinte tuberkuloaze ynfeksje (LTBI) betize mei de sykte tuberkuloaze.

== Mytology, opera en literatuer ==
Yn de tiid dat de oarsaak fan tbc net bekend wie, waard it beskôge as in lot, dat benammen gefoelige en keunstsinnige minsken treffe koe, dy't dan faak op jonge leeftiid ûnder tragyske omstannichheden út harren fermidden weiskuord waarden. Foarbylden binne ûnder mear [[Franz Kafka]], [[George Orwell]], alle fiif gesusters [[Brontë]], [[Albert Camus]] (litte oan TB mar ferstoar by in auto-ûngelok) en [[Igor Stravinsky]]. Under oare de [[opera (muzyk)|opera]]'s ''[[La bohème]]'' ([[Giacomo Puccini]]) en ''[[La traviata]]'' ([[Giuseppe Verdi]]) gean oer soksoarte tragyske gefallen fan 'de tarring'. Ek [[George Bernard Shaw]] hat der in toanielstik oer skreaun, [[The doctor's dilemma]]. [[Thomas Mann]]s roman &quot;Der Zauberberg&quot; spilet him ôf tsjin de eftergrûn fan in langduerich ferbliuw yn in tbc-[[sanatoarium]] yn [[Davos]].

== Keppelings om utens ==
* [http://www.stoptbc.nl Stop TBC]
* [http://www.tbcforum.nl TBCforum.nl]
* [http://www.tuberculose.nl KNCV Tuberculosefonds]
* [http://www.stoptb.org Stop TB ]
* [http://www.who.int/topics/tuberculosis/en/ Ingelsktalige ynformaasje oer TB fan de WHO ]

{{Nijsgjirrige side}}

[[Kategory:Tuberkuloaze| ]]
[[Kategory:Ynfeksjesykte]]
[[Kategory:Longoandwaning]]
[[Kategory:Lienwurd út it Latyn]]</text>
      <sha1>m6dqm6z8wqwa9ak5falt8424k52pi4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ankara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34167</id>
    <revision>
      <id>1236363</id>
      <parentid>1124338</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst útwreide.</comment>
      <origin>1236363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7379" sha1="kh7vndh80lm7w4p1nihuyl5n3ab2exj" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Ankara
| ôfbylding   = Ankara asv2021-10 img11 view from Atakule mall.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = 
| wapen       = 
| lân         = [[Ofbyld:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Turkije]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Sintraal-Anatoalje]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ankara (provinsje)|Ankara]]
| ynwennertal = 5.910.320 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;reF&gt;[https://nieuws.turkinfo.nl/turkije-s-bevolking-stijgt-naar-86-miljoen-vergrijzing-en-verstedelijking-in-de-lift/39336/ Turkije Ynfo]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 25.632 km²
| befolkingstichtens = 231 ynw./km²
| hichte      = 938 m
| koördinaten = 
| tiidsône    = [[UTC]]+03.00
| postkoade   = 06000–06999
| netnûmer    = (+90) 312
| webside     = [https://www.ankara.bel.tr/ www.ankara.bel.tr]
| mapname     = Turkije
| lat_deg = 39 | lat_min = 55 | lat_sec = 38 | lat_dir = N
| lon_deg = 32 | lon_min = 51 | lon_sec = 22 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Ankara road map.png
| ôfbyldingstekst99 = Plattegrûn fan Ankara
}}
'''Ankara''' is de haadstêd en de twadgrutste stêd fan [[Turkije]]. De eardere haadstêd [[Istanbûl]] is de grutste stêd neffens ynwennertal. Yn 1919 sette [[Mustafa Kemal Atatürk]] him yn Ankara nei wenjen en makke fan Ankara de haadstêd fan Turkije.

== Skiednis ==
Yn 'e âldheid hiet Ankara &quot;Ancyra&quot; en yn in letter tiidrek &quot;Angora&quot;. De stêd stie yn dy tiid bekend om de wol fan langhierrige geiten, de angorageitewol of mohêr. De stêd hat noch in soad [[Romeinen|Romeinske]] en [[Byzantinen|Byzantynske]] oantinkens.

Ankara is neffens in âlde sêge yn 'e 9e iuw f.Kr. troch kening [[Midas (Mytology)|Midas]] stifte. Nei 278 f.Kr. waard it de haadstêd fan 'e [[Galaten (folk)|Galaten]] en de nei harren neamde lânkrite [[Galaasje]]. Yn 621 n.Kr. waard it gebiet troch de [[Arabieren]] oermastere en net lang dêrnei feroveren de Byzantinen de stêd werom. Yn 'e 13e iuw namen de Turkske [[Seltsjoeken]] it lân oer.

Nei de [[Ottomanen|Ottomaanske]] nederlaach yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] waard de Ottomaanske haadstêd [[Konstantinopel]] (it hjoeddeiske Istanbul) en in grut part fan [[Anatoalje]] beset troch de Alliearde troepen. As reaksje hjirop fêstige de lieder fan 'e Turkske nasjonalistyske beweging, Mustafa Kemal Atatürk, yn 1920 it haadkertier fan syn fersetsbeweging yn Angora. Doe't nei de Turkske Unôfhanklikheidsoarloch it Ferdrach fan Sèvres fervongen waard troch it Ferdrach fan Lausanne (1923), ferfongen de Turkske nasjonalisten it Ottomaanske Ryk troch de Republyk Turkije op 29 oktober 1923. In pear wiken earder hie Angora offisjeel Konstantinopel ferfongen as de nije Turkske haadstêd (13 oktober 1923) en Republikeinske funksjonarissen ferklearren dat de namme fan 'e stêd Ankara wêze soe.

De beneaming ta haadstêd fan it doe noch lytse stedsje Ankara hie grutte gefolgen. Stadichoan waard de stêd útwreide. It krige brede strjitten en nije gebouwen mei in moderne arsjitektuer. Der kamen oerheidsgebouwen, universiteiten, sikehûzen en ek in lofthaven. Flakby de stêd waard in yndustryterrein oanlein, wêrmei't ek de ekonomy in oantrún krige. Dat alles gyng mank mei in stadige taname fan it ynwennertal fan Ankara, wêrtroch't it útgroeide ta de twadde stêd fan Turkije. De wyk Ulus foarmet it histoaryske hert fan Ankara.

== Geografy == 
De gemeente Ankara grinzget yn it easten oan 'e provinsje Kırıkkale, yn it noardeasten oan Kalecik, yn it noarden oan Çankırı, yn it noardwesten en westen oan Güdül en Beypazarı, yn it suden oan Polatlı en yn it suidoosten oan Bala. Troch it sintrum streamt de Ankara Çayı, in sydrivier fan 'e Sakarya.

== Klimaat ==
Ankara leit op de Anatolyske heechflakte en hat in kontinintaal steppeklimaat mei kâlde, snierike winters en hite, drûge simmers. De temperatuerferskillen tusken simmer en winter en tusken dei en nacht binne grut. De trochsneed temperatuer is 11,1 °C en de delslach bedraagt alle jierren likernôch 415 mm. Maitiid en hjerst binne it wietst, wylst de simmer it drûch is. Ankara is ien fan 'e drûchste stêden fan Turkije, hoewol't der it hiele jier troch delslach falt.

== Befolkingsûntwikkeling ==
Foardat Ankara de haadstêd waard, hie de stêd mar tritichtûzen ynwenners. Mei't it yn 1923 de haadstêd waard, waard rekkene op 500.000 ynwenners. Yn 'e jierren 1920, 1930 en 1940 groeide de stêd oarderlik en waard Ankara nei Istanbul en [[Izmir]] de grutste stêd.

Sûnt 1950 groeide de stêd folle flugger troch plattelânsmigraasje út ûndermear Çorum, Yozgat en Sivas, wêrtroch't in soad yllegale 'gecekondu'-wiken ûntstiene. In protte fan dy wiken binne letter ferfongen troch heechbouw en nije wiken lykas Eryaman. Ankara hat Izmir yntusken ynhelle en is no de twadde stêd fan it lân. Yn 2021 hie de provinsje 5.747.325  ynwenners, wêrfan 5.747.325 yn it stedsgebiet wenne. De stêd heart ta de grutste stêden fan de wrâld en groeit noch altiten troch binnenlânske migraasje.

{|class=&quot;wikitable&quot; width=450
|-class=
!align=left |Jier || 1927 || 1935 || 1940 || 1950 || 1960 || 1975 || 1990 || 2000 || 2009 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 107.641 || 123.699 || 188.015 || 450.968 || 783.851 || 1.997.980 || 2.559.471 || 3.203.362 || 4.097.051
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 404.581 || 534.025 || 602.965 || 819.693 || 1.321.380 || 2.585.293 || 3.236.626 || 4.007.860 || 4.650.802
|-
|-class=&quot;hintergrundfarbe8&quot;
!align=left |Jier || 2015 || 2021 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 4.587.558 || 5.013.432 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 5.270.575 || 5.747.325 || || || || || || || 
|}

== Kultuer == 
=== Anıtkabir ===
Anıtkabir is it mausoleum fan Mustafa Kemal Atatürk, de oprjochter fan 'e Republyk Turkije. It mausoleum leit op in yndrukwekkende heuvel dy't Anıttepe hjit. It gebouw waard yn 1953 foltôge en is in mingeling fan âlde en moderne boustilen. Yn it oangrinzgjende museum is in byld fan Atatürk, syn geskriften en brieven, en ek syn persoanlike besittings te sjen. De Anıtkabir is alle dagen iepen, al is it museum moandeis ticht.

=== Museum fan Anatolyske Beskavings ===
It Museum fan Anatolyske Beskavings (''Anadolu Medeniyetleri Müzesi'') leit by de yngong fan it kastiel fan Ankara. It is in âlde, restaurearre oerdutsen bazaar. Hjoed-de-dei is it in museum mei in kolleksje fan wurken út it Paleolitikum, Neolitikum, Hattiërs, Hittiten, Frygjers, Urarteeërs, Griken en Romeinen.

=== Sitadel ===
De sitadel fan Ankara is it histoaryske hert fan 'e stêd, wêrfan de oarsprong werom giet oant de tiid fan 'e Frygjers yn 'e achtste iuw foar Kristus. De fersterking is troch de iuwen hinne troch ûnder oaren de Romeinen, Byzantinen en Seltsjûken fierder útwreide en ferboud. Binnen de dikke stiennen muorren, dy't opboud binne út in soad werbrûkte antike boumaterialen, leit in doalhôf fan smelle strjitsjes. Yn dit histoaryske gebiet steane in soad tradisjonele Ottomaanske hûzen dy't hjoed-de-dei tsjinje as wenning, winkeltsje of restaurant. Fanôf de heechste wâlen fan it fort is in frij útsjoch oer de hiele moderne haadstêd.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Ankara}}
}}
[[Kategory:Plak yn Turkije]]
[[Kategory:Haadstêd yn Aazje]]</text>
      <sha1>kh7vndh80lm7w4p1nihuyl5n3ab2exj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236364</id>
      <parentid>1236363</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7405" sha1="evk3zii8mts92ji3j775zlcg5zq5eoq" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Ankara
| ôfbylding   = Ankara asv2021-10 img11 view from Atakule mall.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = 
| wapen       = 
| lân         = [[Ofbyld:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Turkije]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Sintraal-Anatoalje]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ankara (provinsje)|Ankara]]
| ynwennertal = 5.910.320 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;reF&gt;[https://nieuws.turkinfo.nl/turkije-s-bevolking-stijgt-naar-86-miljoen-vergrijzing-en-verstedelijking-in-de-lift/39336/ Turkije Ynfo]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 25.632 km²
| befolkingstichtens = 231 ynw./km²
| hichte      = 938 m
| koördinaten = 
| tiidsône    = [[UTC]]+03.00
| postkoade   = 06000–06999
| netnûmer    = (+90) 312
| webside     = [https://www.ankara.bel.tr/ www.ankara.bel.tr]
| mapname     = Turkije
| lat_deg = 39 | lat_min = 55 | lat_sec = 38 | lat_dir = N
| lon_deg = 32 | lon_min = 51 | lon_sec = 22 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Ankara road map.png
| ôfbyldingstekst99 = Plattegrûn fan Ankara
}}
'''Ankara''' is de haadstêd en de twadgrutste stêd fan [[Turkije]]. De eardere haadstêd [[Istanbûl]] is de grutste stêd neffens ynwennertal. Yn 1919 sette [[Mustafa Kemal Atatürk]] him yn Ankara nei wenjen en makke fan Ankara de haadstêd fan Turkije.

== Skiednis ==
Yn 'e âldheid hiet Ankara &quot;Ancyra&quot; en yn in letter tiidrek &quot;Angora&quot;. De stêd stie yn dy tiid bekend om de wol fan langhierrige geiten, de angorageitewol of mohêr. De stêd hat noch in soad [[Romeinen|Romeinske]] en [[Byzantinen|Byzantynske]] oantinkens.

Ankara is neffens in âlde sêge yn 'e 9e iuw f.Kr. troch kening [[Midas (Mytology)|Midas]] stifte. Nei 278 f.Kr. waard it de haadstêd fan 'e [[Galaten (folk)|Galaten]] en de nei harren neamde lânkrite [[Galaasje]]. Yn 621 n.Kr. waard it gebiet troch de [[Arabieren]] oermastere en net lang dêrnei feroveren de Byzantinen de stêd werom. Yn 'e 13e iuw namen de Turkske [[Seltsjoeken]] it lân oer.

Nei de [[Ottomanen|Ottomaanske]] nederlaach yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] waard de Ottomaanske haadstêd [[Konstantinopel]] (it hjoeddeiske Istanbul) en in grut part fan [[Anatoalje]] beset troch de Alliearde troepen. As reaksje hjirop fêstige de lieder fan 'e Turkske nasjonalistyske beweging, Mustafa Kemal Atatürk, yn 1920 it haadkertier fan syn fersetsbeweging yn Angora. Doe't nei de Turkske Unôfhanklikheidsoarloch it Ferdrach fan Sèvres fervongen waard troch it Ferdrach fan Lausanne (1923), ferfongen de Turkske nasjonalisten it Ottomaanske Ryk troch de Republyk Turkije op 29 oktober 1923. In pear wiken earder hie Angora offisjeel Konstantinopel ferfongen as de nije Turkske haadstêd (13 oktober 1923) en Republikeinske funksjonarissen ferklearren dat de namme fan 'e stêd Ankara wêze soe.

De beneaming ta haadstêd fan it doe noch lytse stedsje Ankara hie grutte gefolgen. Stadichoan waard de stêd útwreide. It krige brede strjitten en nije gebouwen mei in moderne arsjitektuer. Der kamen oerheidsgebouwen, universiteiten, sikehûzen en ek in lofthaven. Flakby de stêd waard in yndustryterrein oanlein, wêrmei't ek de ekonomy in oantrún krige. Dat alles gyng mank mei in stadige taname fan it ynwennertal fan Ankara, wêrtroch't it útgroeide ta de twadde stêd fan Turkije. De wyk Ulus foarmet it histoaryske hert fan Ankara.

== Geografy == 
De gemeente Ankara grinzget yn it easten oan 'e provinsje Kırıkkale, yn it noardeasten oan Kalecik, yn it noarden oan Çankırı, yn it noardwesten en westen oan Güdül en Beypazarı, yn it suden oan Polatlı en yn it súdeasten oan Bala. Troch it sintrum streamt de Ankara Çayı, in sydrivier fan 'e Sakarya.

== Klimaat ==
Ankara leit op de Anatolyske heechflakte en hat in kontinintaal steppeklimaat mei kâlde, snierike winters en hite, drûge simmers. De temperatuerferskillen tusken simmer en winter en tusken dei en nacht binne grut. De trochsneed temperatuer is 11,1 °C en de delslach bedraagt alle jierren likernôch 415 mm. De maitiid en hjerst binne it wietst, wylst de simmer drûch is. Ankara is ien fan 'e drûchste stêden fan Turkije, hoewol't der it hiele jier troch delslach falt.

== Befolkingsûntwikkeling ==
Foardat Ankara de haadstêd waard, hie de stêd mar tritichtûzen ynwenners. Mei't it yn 1923 de haadstêd waard, waard rekkene op 500.000 ynwenners. Yn 'e jierren 1920, 1930 en 1940 groeide de stêd oarderlik en waard Ankara nei Istanbul en [[Izmir]] de grutste stêd.

Sûnt 1950 groeide de stêd folle flugger troch plattelânsmigraasje út ûndermear Çorum, Yozgat en Sivas, wêrtroch't in soad yllegale 'gecekondu'-wiken ûntstiene. In protte fan dy wiken binne letter ferfongen troch heechbouw en nije wiken lykas Eryaman. Ankara hat Izmir yntusken ynhelle en is no de twadde stêd fan it lân. Yn 2021 hie de provinsje 5.747.325  ynwenners, wêrfan 5.013.432 yn it stedsgebiet wenne. De stêd heart ta de grutste stêden fan de wrâld en groeit noch altiten troch binnenlânske migraasje.

{|class=&quot;wikitable&quot; width=450
|-class=
!align=left |Jier || 1927 || 1935 || 1940 || 1950 || 1960 || 1975 || 1990 || 2000 || 2009 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 107.641 || 123.699 || 188.015 || 450.968 || 783.851 || 1.997.980 || 2.559.471 || 3.203.362 || 4.097.051
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 404.581 || 534.025 || 602.965 || 819.693 || 1.321.380 || 2.585.293 || 3.236.626 || 4.007.860 || 4.650.802
|-
|-class=&quot;hintergrundfarbe8&quot;
!align=left |Jier || 2015 || 2021 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 4.587.558 || 5.013.432 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 5.270.575 || 5.747.325 || || || || || || || 
|}

== Kultuer == 
=== Anıtkabir ===
Anıtkabir is it mausoleum fan Mustafa Kemal Atatürk, de oprjochter fan 'e Republyk Turkije. It mausoleum leit op in yndrukwekkende heuvel dy't Anıttepe hjit. It gebouw waard yn 1953 foltôge en is in mingeling fan âlde en moderne boustilen. Yn it oangrinzgjende museum is in byld fan Atatürk, syn geskriften en brieven, en ek syn persoanlike besittings te sjen. De Anıtkabir is alle dagen iepen, al is it museum op moandei ticht.

=== Museum fan Anatolyske Beskavings ===
It Museum fan Anatolyske Beskavings (''Anadolu Medeniyetleri Müzesi'') leit by de yngong fan it kastiel fan Ankara. It is in âlde, restaurearre oerdutsen bazaar. Hjoed-de-dei is it in museum mei in kolleksje fan wurken út it [[Paleolitikum]], [[Neolitikum]], [[Hattiërs]], [[Hittiten]], [[Frygjers]], [[Urarteeërs]], Griken en Romeinen.

=== Sitadel ===
De sitadel fan Ankara is it histoaryske hert fan 'e stêd, wêrfan de oarsprong werom giet oant de tiid fan 'e Frygjers yn 'e achtste iuw foar Kristus. De fersterking is troch de iuwen hinne troch ûnder oaren de Romeinen, Byzantinen en Seltsjûken fierder útwreide en ferboud. Binnen de dikke stiennen muorren, dy't opboud binne út in soad werbrûkte antike boumaterialen, leit in doalhôf fan smelle strjitsjes. Yn dit histoaryske gebiet steane in soad tradisjonele Ottomaanske hûzen dy't hjoed-de-dei tsjinje as wenning, winkeltsje of restaurant. Fanôf de heechste wâlen fan it fort is in frij útsjoch oer de hiele moderne haadstêd.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Ankara}}
}}
[[Kategory:Plak yn Turkije]]
[[Kategory:Haadstêd yn Aazje]]</text>
      <sha1>evk3zii8mts92ji3j775zlcg5zq5eoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236390</id>
      <parentid>1236364</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1236390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7784" sha1="johxibeu91tqmg65fs42nl1mze6nv37" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Ankara
| ôfbylding   = Ankara asv2021-10 img30 Kale and Citadel.jpg
| ôfbyldingstekst = Sitadel
| flagge      = 
| wapen       = 
| lân         = [[Ofbyld:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Turkije]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Sintraal-Anatoalje]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ankara (provinsje)|Ankara]]
| ynwennertal = 5.910.320 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;reF&gt;[https://nieuws.turkinfo.nl/turkije-s-bevolking-stijgt-naar-86-miljoen-vergrijzing-en-verstedelijking-in-de-lift/39336/ Turkije Ynfo]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 25.632 km²
| befolkingstichtens = 231 ynw./km²
| hichte      = 938 m
| koördinaten = 
| tiidsône    = [[UTC]]+03.00
| postkoade   = 06000–06999
| netnûmer    = (+90) 312
| webside     = [https://www.ankara.bel.tr/ www.ankara.bel.tr]
| mapname     = Turkije
| lat_deg = 39 | lat_min = 55 | lat_sec = 38 | lat_dir = N
| lon_deg = 32 | lon_min = 51 | lon_sec = 22 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Ankara road map.png
| ôfbyldingstekst99 = Plattegrûn fan Ankara
}}
'''Ankara''' is de haadstêd en de twadgrutste stêd fan [[Turkije]]. De eardere haadstêd [[Istanbûl]] is de grutste stêd neffens ynwennertal. Yn 1919 sette [[Mustafa Kemal Atatürk]] him yn Ankara nei wenjen en makke fan Ankara de haadstêd fan Turkije.

== Skiednis ==
Yn 'e âldheid hiet Ankara &quot;Ancyra&quot; en yn in letter tiidrek &quot;Angora&quot;. De stêd stie yn dy tiid bekend om de wol fan langhierrige geiten, de angorageitewol of mohêr. De stêd hat noch in soad [[Romeinen|Romeinske]] en [[Byzantinen|Byzantynske]] oantinkens.
[[Ofbyld:Ankara asv2021-10 img33 Citadel.jpg|thumb|left|Sicht op 'e Wite Toer fan 'e sitadel.]]
Ankara is neffens in âlde sêge yn 'e 9e iuw f.Kr. troch kening [[Midas (Mytology)|Midas]] stifte. Nei 278 f.Kr. waard it de haadstêd fan 'e [[Galaten (folk)|Galaten]] en de nei harren neamde lânkrite [[Galaasje]]. Yn 621 n.Kr. waard it gebiet troch de [[Arabieren]] oermastere en net lang dêrnei feroveren de Byzantinen de stêd werom. Yn 'e 13e iuw namen de Turkske [[Seltsjoeken]] it lân oer.

Nei de [[Ottomanen|Ottomaanske]] nederlaach yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] waard de Ottomaanske haadstêd [[Konstantinopel]] (it hjoeddeiske Istanbul) en in grut part fan [[Anatoalje]] beset troch de [[Entente|Alliearde]] troepen. As reaksje hjirop fêstige de lieder fan 'e Turkske nasjonalistyske beweging, Mustafa Kemal Atatürk, yn 1920 it haadkertier fan syn fersetsbeweging yn Angora. Doe't nei de Turkske Unôfhanklikheidsoarloch it [[Ferdrach fan Sèvres]] fervongen waard troch it [[Frede fan Lausanne (1923)|Ferdrach fan Lausanne]] (1923), ferfongen de Turkske nasjonalisten it Ottomaanske Ryk troch de Republyk Turkije op 29 oktober 1923. In pear wiken earder hie Angora offisjeel Konstantinopel ferfongen as de nije Turkske haadstêd (13 oktober 1923) en Republikeinske funksjonarissen ferklearren dat de namme fan 'e stêd Ankara wêze soe.
[[Ofbyld:Atatürk Boulevard, Great Theatre (Ankara Opera House), 1952 (17051400276).jpg|thumb|left|Atatürk Boulevard yn it moderne Ankara fan 'e jierren 1950.]]
De beneaming ta haadstêd fan it doe noch lytse stedsje Ankara hie grutte gefolgen. Stadichoan waard de stêd útwreide. It krige brede strjitten en nije gebouwen mei in moderne arsjitektuer. Der kamen oerheidsgebouwen, universiteiten, sikehûzen en ek in lofthaven. Flakby de stêd waard in yndustryterrein oanlein, wêrmei't ek de ekonomy in oantrún krige. Dat alles gyng mank mei in stadige taname fan it ynwennertal fan Ankara, wêrtroch't it útgroeide ta de twadde stêd fan Turkije. De wyk Ulus foarmet it histoaryske hert fan Ankara.

== Geografy == 
De gemeente Ankara grinzget yn it easten oan 'e provinsje Kırıkkale, yn it noardeasten oan Kalecik, yn it noarden oan Çankırı, yn it noardwesten en westen oan Güdül en Beypazarı, yn it suden oan Polatlı en yn it súdeasten oan Bala. Troch it sintrum streamt de Ankara Çayı, in sydrivier fan 'e Sakarya.

== Klimaat ==
Ankara leit op de Anatolyske heechflakte en hat in kontinintaal steppeklimaat mei kâlde, snierike winters en hite, drûge simmers. De temperatuerferskillen tusken simmer en winter en tusken dei en nacht binne grut. De trochsneed temperatuer is 11,1 °C en de delslach bedraagt alle jierren likernôch 415 mm. De maitiid en hjerst binne it wietst, wylst de simmer drûch is. Ankara is ien fan 'e drûchste stêden fan Turkije, hoewol't der it hiele jier troch delslach falt.

== Befolkingsûntwikkeling ==
Foardat Ankara de haadstêd waard, hie de stêd mar tritichtûzen ynwenners. Mei't it yn 1923 de haadstêd waard, waard rekkene op 500.000 ynwenners. Yn 'e jierren 1920, 1930 en 1940 groeide de stêd oarderlik en waard Ankara nei Istanbul en [[Izmir]] de grutste stêd.

Sûnt 1950 groeide de stêd folle flugger troch plattelânsmigraasje út ûndermear Çorum, Yozgat en Sivas, wêrtroch't in soad yllegale 'gecekondu'-wiken ûntstiene. In protte fan dy wiken binne letter ferfongen troch heechbouw en nije wiken lykas Eryaman. Ankara hat Izmir yntusken ynhelle en is no de twadde stêd fan it lân. Yn 2021 hie de provinsje 5.747.325  ynwenners, wêrfan 5.013.432 yn it stedsgebiet wenne. De stêd heart ta de grutste stêden fan de wrâld en groeit noch altiten troch binnenlânske migraasje.

{|class=&quot;wikitable&quot; width=450
|-class=
!align=left |Jier || 1927 || 1935 || 1940 || 1950 || 1960 || 1975 || 1990 || 2000 || 2009 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 107.641 || 123.699 || 188.015 || 450.968 || 783.851 || 1.997.980 || 2.559.471 || 3.203.362 || 4.097.051
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 404.581 || 534.025 || 602.965 || 819.693 || 1.321.380 || 2.585.293 || 3.236.626 || 4.007.860 || 4.650.802
|-
|-class=&quot;hintergrundfarbe8&quot;
!align=left |Jier || 2015 || 2021 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (stêd)
| 4.587.558 || 5.013.432 || || || || || || || 
|- align=center
! align=left |Ankara (provinsje)
| 5.270.575 || 5.747.325 || || || || || || || 
|}

== Kultuer == 
=== Anıtkabir ===
[[Ofbyld:Ankara asv2021-10 img04 Anıtkabir.jpg|thumb|left|Mausoleum fan Atatürk.]]
Anıtkabir is it mausoleum fan Mustafa Kemal Atatürk, de oprjochter fan 'e Republyk Turkije. It mausoleum leit op in yndrukwekkende heuvel dy't Anıttepe hjit. It gebouw waard yn 1953 foltôge en is in mingeling fan âlde en moderne boustilen. Yn it oangrinzgjende museum is in byld fan Atatürk, syn geskriften en brieven, en ek syn persoanlike besittings te sjen. De Anıtkabir is alle dagen iepen, al is it museum op moandei ticht.

=== Museum fan Anatolyske Beskavings ===
It Museum fan Anatolyske Beskavings (''Anadolu Medeniyetleri Müzesi'') leit by de yngong fan it kastiel fan Ankara. It is in âlde, restaurearre oerdutsen bazaar. Hjoed-de-dei is it in museum mei in kolleksje fan wurken út it [[Paleolitikum]], [[Neolitikum]], [[Hattiërs]], [[Hittiten]], [[Frygjers]], [[Urarteeërs]], Griken en Romeinen.

=== Sitadel ===
De sitadel fan Ankara is it histoaryske hert fan 'e stêd, wêrfan de oarsprong werom giet oant de tiid fan 'e Frygjers yn 'e achtste iuw foar Kristus. De fersterking is troch de iuwen hinne troch ûnder oaren de Romeinen, Byzantinen en Seltsjûken fierder útwreide en ferboud. Binnen de dikke stiennen muorren, dy't opboud binne út in soad werbrûkte antike boumaterialen, leit in doalhôf fan smelle strjitsjes. Yn dit histoaryske gebiet steane in soad tradisjonele Ottomaanske hûzen dy't hjoed-de-dei tsjinje as wenning, winkeltsje of restaurant. Fanôf de heechste wâlen fan it fort is in frij útsjoch oer de hiele moderne haadstêd.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Ankara}}
}}
[[Kategory:Plak yn Turkije]]
[[Kategory:Haadstêd yn Aazje]]</text>
      <sha1>johxibeu91tqmg65fs42nl1mze6nv37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39174</id>
    <revision>
      <id>1236393</id>
      <parentid>1182636</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Devon_numbered_districts.svg ferfongen troch [[c:File:Devon_numbered_districts_(1974-2028).svg|Devon_numbered_districts_(1974-2028).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).</comment>
      <origin>1236393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="ddk0t8btbtphaqqk9o1hi4xv17981nx" xml:space="preserve">[[Ofbyld:EnglandDevon.png|right|framed|Lizzing Devon yn Ingelân]]
[[Ofbyld:Exeter Cathedral 2923rw.jpg|thumb|Katedraal fan Exeter]]
[[Ofbyld:Ilfracombe.jpg|thumb|[[Ilfracombe]], oan de noardkust fan Devon]]
'''Devon''' (earder ek wol ''Devonshire'' neamd) is in [[Greefskippen fan Ingelân|greefskip]] yn de [[Regio's fan Ingelân|Ingelske regio]] [[Súdwest-Ingelân]], dat nei alle gedachten yn 'e earste helte fan 'e [[tsiende iuw]] oprjochte is. Mei Devon kin sawol it histoaryske- en seremoniële greefskip bedoeld wurde as ek it bestjoerlike greefskip. Yn it lêste gefal hearre de ''unitairy authorities'' fan [[Plymouth (Ingelân)|Plymouth]] en [[Torbay]] net by Devon: sy foarmje twa selsstannige bestjoerlike ienheden.

It gebiet omfiemet sa’n 6700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (it administrative greefskip is in bytsje lytser) en hat goed in miljoen ynwenners, dêr't 704.493 fan yn it administrative greefskip wenje. De haadstêd is [[Exeter]].

== Koarte skiednis ==
Nei de lêste [[iistiid]], wie Devon ien fan de earste kontreien dêr’t minsken har nei wenjen setten. [[Archeolooch|Archeologen]] hawwe in soad oerbliuwsels fan [[Prehistoarje|prehistoaryske]] delsettingen fûn. Sa binne bygelyks frijwat ruïnen fan gebouwen op [[Dartmoor (gebiet)|Dartmoor]] (no in Nasjonaal Park) fûn.&lt;br /&gt; 
Devon hat syn namme krigen fan de ''Dumnonii'', in [[Romeinen|Romeinske]] oantsjutting fan it [[Kelten|Keltyske]] folk út dy kontrei. De Romeinen besetten Devon om it jier 50 hinne. De namme ''Dumnonii'' kin betsjutte 'persoan dy’t yn in djippe delling wennet' of 'oanbidders fan de god Dumnonos'. It Romeinske [[leger (lânmacht)|leger]] hâlde sa’n 350 jier yn Devon ta. De stêd Exeter wie harren militêr [[haadkertier]]

Dêrnei hat it lang duorre ear’t Devon wer frjemde folken sjoen hat. De [[Saksen (folk)|Saksen]] kamen yn de [[7e iuw]], en de kening fan [[Wesseks]] hat nei alle gedachten yn [[614]] in oanfal dien. It skeel tusken Devon en Wesseks hat sa'n 200 jier oanholden. Guon histoarisy wolle hawwe dat Wesseks de oerhân yn it konflikt krige yn [[715]], mar oaren miene dat dêr net fan sprutsen wurde kin foar teminsten [[936]]. Lang om let rekken de keningen fan Devon lykwols ûnder oerhearsking fan Wesseks.

Tiidgenoat [[William fan Malmesbury]] skriuwt dat Britten en Saksen lykweardich wiene yn it Exeter fan [[927]], mar dat kening [[Athelstan fan Wesseks]] doe de Britten út Exeter ferdreaun hat. De rivier Tamar waard de grins mei [[Cornwall]] yn [[936]]. Ofgeande op plaknammen en tsjerkeynwijingen liket it derop dat de Britten net fier fuort ferdreaun binne en letter ek weromkaam binne, want in skoftke letter hie Exeter in stedsdiel mei de namme &quot;Britayne&quot; dat oant koartlyn ta bestien hat. 

In protte plaknammen yn Devon befetsje it wurd &quot;combe&quot; (b.g. [[Ilfracombe]]). Dat wurd komt út de [[Brittoansk]]e (Keltysk) taal en betsjut itselse as it Welske wurd &quot;cwm&quot;. Ek typysk foar Devon is it wurd &quot;tor&quot;, ek út it Brittoansk, en te fergelykjen mei it [[Welsk]]e &quot;twr&quot;.
Beide wurden wurde ek fûn yn oanswettende greefskippen, mar net sa faak. Oare plaknammen komme fan it [[Aldingelsk]] en in stikmannich ek út it [[Noarsk]]. Devon syn plaknammen hawwe in soad fan dy yn west [[Somerset]] en eastlik [[Cornwall]] dy't beide part wiene fan it âlde kenynkryk &quot;Dumnonia&quot;.

Yn de [[9e iuw]] besochten groepen [[Wytsingen]] Devon yn te nimmen. Dat gie sa troch oant de [[Normandyske Ferôvering|Normandyske Ferovering]] fan Ingelân ([[1066]]). De namme fan it eilân ''[[Lundy]]'' komt ek fan in Wytsingetaal, it saneamde ''Norse''. Fierders wiene de Wytsingen ferantwurdlik foar it ferpleatsen fan de [[katedraal]] fan [[Crediton]] nei [[Exeter]].

Devon hat belutsen west by in soad konflikten yn it Ingelân fan nei [[1066]]:
* By de Normandyske ferovering fan Ingelân hat Exeter 18 dagen belegere west troch it leger fan [[Willem de Oermasterder]].
* Yn [[1140]] waarden Exeter en [[Plympton]] belegere troch kening [[Stephen fan Ingelân|Stephen]].
* Yn de [[Krigen fan de Roazen]] hawwe der fjildslaggen yn Devon west.
* It leger fan [[Perkin Warbeck]] besingele - en die oanfallen op Exeter yn [[1497]].
* De [[Gebedeboek Rebûlje|Prayer Book Rebellion]] yn 1549.
* Exeter en [[Dartmouth]] hawwe belegere west yn de [[Ingelske boargerkriich]] 
* Doe’t kening-steedhâlder [[Willem III fan Oranje]] Brittanje yn [[1688]] oanfoel (de ''Glorious Revolution''), lâne er by it plak [[Brixham]].

Devon hat fan âlds [[tin (elemint)|tin]], [[koper]] en oare metalen levere.

== Toerisme ==
[[Ofbyld:Devon fields stitch.jpg|thumb|center|800px|&lt;center&gt;Fjilden fan súd- Devon yn’e snie.&lt;/center&gt;]]
De measte ynkomsten fan Devon komme út it [[toerisme]], it leverjen fan klaai foar de nasjonale ierdewurkyndustry en swiere yndustry dy’t foar it grutste part konsintrearre is om de grutte stêden Plymouth en Exeter hinne.
It súdwesten fan Ingelân lûkt benammen toeristen troch it betreklik sêfte klimaat, dat sels subtropyske plantegroei hat, de moaie autentike doarpen, it lânskip dat in soad minsken oanlûkt en de oanwêzigens fan in protte prehistoaryske oerbliuwsels.

== Distrikten ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Distrikten
! Detailkaart
|-
|
# [[Noard Devon]]
# [[Torridge]]
# [[Midden Devon]]
# [[East Devon]]
# [[Exeter]]
# [[West Devon]]
# [[Teignbridge]]
# [[Plymouth (Ingelân)|Plymouth]] (Unitary authority)
# [[Súd Hams]]
# [[Torbay]] (Unitary authority)
| [[Ofbyld:Devon numbered districts (1974-2028).svg|190px]]
|}

== Plakken ==
De haadstêd is [[Exeter]].

Oare plakken binne: [[Plymouth (Ingelân)|Plymouth]], [[Dawlish]], [[Exmouth]], [[Sidmouth]], [[Ilfracombe]], [[Woolacombe]], [[Lynmouth]], [[Torquay]], [[Paignton]], [[Brixham]], [[Axminster]], [[Barnstaple]], [[Bideford]], [[Honiton]], [[Newton Abbot]], [[Okehampton]], [[Childe's Tomb]], [[Tavistock ((Devon)|Tavistock]], [[Tiverton (Devon)|Tiverton]] en [[Chudleigh]]

== Ferneamde persoanen út Devon ==
* [[Francis Drake]] (ca. 1540 - 1596), seeheld
* [[George Monck]] (1608 - 1670), generaal
* [[Samuel Bellamy]] (1689 - 1717), seerôver
* [[John Gay]] (1685 - 1732), dichter
* [[Agatha Christie]] (1890 - 1976), skriuwer fan detektives
* [[Chris Martin]] (1977), muzikant

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Dartmoor.jpg|''Dartmoor National Park''
Ofbyld:Spinsters' Rock.jpg|''Spinsters' Rock'', in [[neolitikum|neolitysk]] begraafplak. 
Ofbyld:Torquay.devon.750pix.jpg|''Torquay''
Image:Pnies5.jpg|Ponnys op Exmoor by [[Brendon]]
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Devon}}

[[Kategory:Devon| ]]
[[Kategory:Greefskip yn Ingelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 10e iuw]]</text>
      <sha1>ddk0t8btbtphaqqk9o1hi4xv17981nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fenlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40998</id>
    <revision>
      <id>1236391</id>
      <parentid>1124427</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, skiednis tafoege.</comment>
      <origin>1236391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5536" sha1="edwjl2rmdvfd0otyltibgfy7ffh029x" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Fenlo
| ôfbylding   = Overzicht voorgevel met bordes en hoektorens en rechter zijgevel - Venlo - 20369154 - RCE.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = Venlo vlag.svg
| wapen       = Coat of arms of Venlo.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|20px]] [[Limburg (Nederlân)|Limburg]]
| ynwennertal = stêd: 70.021 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/venlo/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;gem.: 104.195 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/gemeente/venlo/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =  stêd: 62,13 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter: 1,26 km²&lt;br&gt;gem: 128,99 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter 4,83 km²
| befolkingstichtens = stêd: 1127 ynw./km²&lt;br&gt;gem: 808 ynw./km²
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 5900–5951
| netnûmer    = 077
| webside     = {{URL|https://www.venlo.nl/}}
| mapname     = Nederlân
| lat_deg = 51 | lat_min = 22 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 6 | lon_min = 10 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Venlo-plaats-OpenTopo.jpg
| ôfbyldingstekst99 = Fenlo
}}
'''Fenlo''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Venlo'') is in stêd en gemeente yn it noarden fan 'e Nederlânske provinsje [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. De gemeente hat sa'n 104.195 ynwenners (2026) en is 128 km² grut. De stêd hat sa'n 70.021 ynwenners (2026) en krige yn [[1343]] [[stedsrjochten]].

== Skiednis ==
=== Aldheid ===
Fenlo leit op in strategysk plak op in wichtige krusing fan diken by in [[furde]] oer de [[Maas]]. De delsetting waard al yn 'e iere [[Romeinske tiid]] (50 f.Kr. - 70 n.Kr.) bewenne. Der binne ferskate fynsten fan ierdewurk, munten en sieraden oantroffen, dy't wize op bewenning troch Romeinske militêren en romanisearre hannelers. Argeologysk ûndersyk yn en oan 'e Maas hat net oantoand dat hjir in brêge lein hat. Nei de tredde iuw bleau de delsetting by de hjoeddeiske binnenstêd fan Fenlo in oantal iuwen ûnbewenne. Der binne gjin spoaren út de let-Romeinske tiid bekend. Wol binne der spoaren fan bewenning oant yn 'e sânde iuw fûn oan 'e westkant fan 'e Maas, yn Blerick, lâns de noard-súdferbining Nimwegen-Maastricht-Tongeren.

=== Midsiuwen ===
[[Ofbyld:Blaeu 1652 - Venlo.jpg|thumb|left|Kaart fan Fenlo (1642)]]
Yn 1991 waard by argeologysk ûndersyk in grêft bleatlein dy't út 900 datearret. Dat betsjut dat der yn 'e 9e iuw al in doarp fan betsjutting yn dit diel fan 'e lettere stêd lei.

Yn 'e midsiuwen wie de stêd Fenlo in wichtich hannelsplak oan 'e Maas, sels te ferlykjen mei [[Dútslân|Dútske]] plakken as [[Keulen]], [[Spiers]] en [[Worms]]. Fenlo hearde ta [[Opper-Gelre]] en yn 1481 waard Fenlo lid fan it [[Hânzebûn]]. Alhoewol't it Hânzebûn doe al oer it hichtepunt hinne wie, betsjutte it de status fan in erkende hannelsstêd.

===  Nije Tiid ===
It hartochdom Gelre kaam as lêste gewest by de fal fan Fenlo yn 1543 de facto, en by it Traktaat fan Fenlo de jure yn hannen fan keizer [[Karel V]], dy't it by de rest fan syn Nederlânske besittings foege. Sûnt 1590 wie Gelre splitst yn in noardlik en in sudlik diel en hearde it sudlike diel, Opper-Gelre, ta de Súdlike Nederlannen. Yn 'e 17e iuw wie Fenlo ôfwikseljend [[Spanje|Spaansk]] en [[Steaten|Steatsk]] besit. De [[Spaanske Suksesjeoarloch]] late dêrnei ta it Barriêretraktaat, wêrby't Opper-Gelre by de [[Frede fan Utert]] yn 1713 opdield waard tusken [[Prusen]], de [[Eastenrykse Nederlannen]] en de [[Nederlânske Republyk]]. De stêd waard ûnderdiel fan 'e Republyk en kaam te lizzen yn it Generaliteitslân Steatsk-Opper-Gelre.

Hiel Steatsk-Opper-Gelre waard yn 1794 troch de Frânsen oermastere. Nei harren fertrek gyng Fenlo by de nij foarme provinsje Limburch hearren yn it Keninkryk fan de Nederlannen. Oars as de rest fan Limburch waard Fenlo (lykas ek it gebiet fan 'e stêd [[Maastricht]]) gjin lid fan it [[Dútske Bûn]]. By de [[Belgyske Revolúsje|Belgyske Opstân]] keas hast hiel Limburch en ek Fenlo de kant fan 'e Belgen, mar by de fredesregeling waard Limburch opsplitst en kaam Fenlo by Nederlân. Healwei de 19e iuw waarden de stêdsmuorren sljochte en wreide de stêd him flink út oer de bûtengebieden en lâns de tagongsdiken.

De 21 âldste foto's fan Fenlo datearje fan 1857-1861 en binne te finen yn in album fan 'e militêre arts Petrus Jan van der Grijp, dat hjoed-de-dei yn it besit fan it Gemeenteargyf Fenlo is.

=== Tweintichste iuw ===
[[Ofbyld:1945 03 Amerikaanse militairen verzamelen zich op de Hertog Reinoudsingel na de bevrijding in maart 1945.jpg|thumb|left|Befrijing fan Fenlo.]]
Op 9 novimber 1939 barde yn Fenlo it Fenlo-ynsidint, wêrby't twa Britske aginten troch de Dútske [[Gestapo]] finzen nommen waarden. Oant oktober 1944 wie Fenlo hast net rekke troch de oarloch, mar dat feroare doe't it front Limburch nadere. Fenlo hie fan in soad skea te lijen meidat de frontliny trije moanne lang troch it sintrum rûn. By fûle Alliearde bombardeminten op 'e strategyske Maasbrêge en it tichtebylizzende Dútske fleanfjild waard it stedssintrum foar in part ferneatige en kamen der in soad ynwenners om. De stêd waard yn it ramt fan operaasje Grenade op 1 maart 1945 befrijd troch de Amerikanen fan it 9e Leger 


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Fenlo}}
}}

{{GemeentenLimburch}}
[[Kategory:Fenlo| ]]
[[Kategory:Plak yn Fenlo]]
[[Kategory:Gemeente yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1343]]</text>
      <sha1>edwjl2rmdvfd0otyltibgfy7ffh029x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236395</id>
      <parentid>1236391</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1236395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10294" sha1="nvenu4artxr4b3lnt8fes4xm3vb46zu" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Fenlo
| ôfbylding   = Overzicht voorgevel met bordes en hoektorens en rechter zijgevel - Venlo - 20369154 - RCE.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = Venlo vlag.svg
| wapen       = Coat of arms of Venlo.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|20px]] [[Limburg (Nederlân)|Limburg]]
| ynwennertal = stêd: 70.021 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/venlo/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;gem.: 104.168 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://venlo.incijfers.nl/dashboard/bevolking Fenlo yn sifers.]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =  stêd: 62,13 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter: 1,26 km²&lt;br&gt;gem: 128,99 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter 4,83 km²
| befolkingstichtens = stêd: 1127 ynw./km²&lt;br&gt;gem: 808 ynw./km²
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 5900–5951
| netnûmer    = 077
| webside     = [https://www.venlo.nl/ www.venlo.nl] (gemeente)
| mapname     = Limburch (Nederlân)
| lat_deg = 51 | lat_min = 22 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 6 | lon_min = 10 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Venlo-plaats-OpenTopo.jpg
| ôfbyldingstekst99 = Fenlo
}}
'''Fenlo''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Venlo'') is in stêd en gemeente yn it noarden fan 'e Nederlânske provinsje [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. De gemeente hat sa'n 104.195 ynwenners (2026) en is 128 km² grut. De stêd hat sa'n 70.021 ynwenners (2026) en krige yn [[1343]] [[stedsrjochten]].

== Skiednis ==
=== Aldheid ===
Fenlo leit op in strategysk plak op in wichtige krusing fan diken by in [[furde]] oer de [[Maas]]. De delsetting waard al yn 'e iere [[Romeinske tiid]] (50 f.Kr. - 70 n.Kr.) bewenne. Der binne ferskate fynsten fan ierdewurk, munten en sieraden oantroffen, dy't wize op bewenning troch Romeinske militêren en romanisearre hannelers. Argeologysk ûndersyk yn en oan 'e Maas hat net oantoand dat hjir in brêge lein hat. Nei de tredde iuw bleau de delsetting by de hjoeddeiske binnenstêd fan Fenlo in oantal iuwen ûnbewenne. Der binne gjin spoaren út de let-Romeinske tiid bekend. Wol binne der spoaren fan bewenning oant yn 'e sânde iuw fûn oan 'e westkant fan 'e Maas, yn Blerick, lâns de noard-súdferbining Nimwegen-Maastricht-Tongeren.

=== Midsiuwen ===
[[Ofbyld:Blaeu 1652 - Venlo.jpg|thumb|left|Kaart fan Fenlo (1642)]]
Yn 1991 waard by argeologysk ûndersyk in grêft bleatlein dy't út 900 datearret. Dat betsjut dat der yn 'e 9e iuw al in doarp fan betsjutting yn dit diel fan 'e lettere stêd lei.

Yn 'e midsiuwen wie de stêd Fenlo in wichtich hannelsplak oan 'e Maas, sels te ferlykjen mei [[Dútslân|Dútske]] plakken as [[Keulen]], [[Spiers]] en [[Worms]]. Fenlo hearde ta [[Opper-Gelre]] en yn 1481 waard Fenlo lid fan it [[Hânzebûn]]. Alhoewol't it Hânzebûn doe al oer it hichtepunt hinne wie, betsjutte it de status fan in erkende hannelsstêd.

===  Nije Tiid ===
It hartochdom Gelre kaam as lêste gewest by de fal fan Fenlo yn 1543 de facto, en by it Traktaat fan Fenlo de jure yn hannen fan keizer [[Karel V]], dy't it by de rest fan syn Nederlânske besittings foege. Sûnt 1590 wie Gelre splitst yn in noardlik en in sudlik diel en hearde it sudlike diel, Opper-Gelre, ta de Súdlike Nederlannen. Yn 'e 17e iuw wie Fenlo ôfwikseljend [[Spanje|Spaansk]] en [[Steaten|Steatsk]] besit. De [[Spaanske Suksesjeoarloch]] late dêrnei ta it Barriêretraktaat, wêrby't Opper-Gelre by de [[Frede fan Utert]] yn 1713 opdield waard tusken [[Prusen]], de [[Eastenrykse Nederlannen]] en de [[Nederlânske Republyk]]. De stêd waard ûnderdiel fan 'e Republyk en kaam te lizzen yn it Generaliteitslân Steatsk-Opper-Gelre.

Hiel Steatsk-Opper-Gelre waard yn 1794 troch de Frânsen oermastere. Nei harren fertrek gyng Fenlo by de nij foarme provinsje Limburch hearren yn it Keninkryk fan de Nederlannen. Oars as de rest fan Limburch waard Fenlo (lykas ek it gebiet fan 'e stêd [[Maastricht]]) gjin lid fan it [[Dútske Bûn]]. By de [[Belgyske Revolúsje|Belgyske Opstân]] keas hast hiel Limburch en ek Fenlo de kant fan 'e Belgen, mar by de fredesregeling waard Limburch opsplitst en kaam Fenlo by Nederlân. Healwei de 19e iuw waarden de stêdsmuorren sljochte en wreide de stêd him flink út oer de bûtengebieden en lâns de tagongsdiken.

De 21 âldste foto's fan Fenlo datearje fan 1857-1861 en binne te finen yn in album fan 'e militêre arts Petrus Jan van der Grijp, dat hjoed-de-dei yn it besit fan it Gemeenteargyf Fenlo is.

Oant yn 'e 19e iuw leine om de stêd noch útwrydske lânbougebieten en ûnlân. Der binne doe ferskate pleaten stifte om it lân oan te meitsjen. Guon fan dy pleatsen groeide út ta hearehûzen mei grêften der om hinne. Yn 'e 19e iuw ûntwikkele Fenlo him ek jimmermear ta in sintrum fan 'e glêstúnbou.  

=== Tweintichste iuw ===
[[Ofbyld:1945 03 Amerikaanse militairen verzamelen zich op de Hertog Reinoudsingel na de bevrijding in maart 1945.jpg|thumb|left|Befrijing fan Fenlo.]]
Op 9 novimber 1939 barde yn Fenlo it Fenlo-ynsidint, wêrby't twa Britske aginten troch de Dútske [[Gestapo]] finzen nommen waarden. Oant oktober 1944 wie Fenlo hast net rekke troch de oarloch, mar dat feroare doe't it front Limburch nadere. Fenlo hie fan in soad skea te lijen meidat de frontliny trije moanne lang troch it sintrum rûn. By fûle Alliearde bombardeminten op 'e strategyske Maasbrêge en it tichtebylizzende Dútske fleanfjild waard it stedssintrum foar in part ferneatige en kamen der in soad ynwenners om. De stêd waard yn it ramt fan operaasje Grenade op 1 maart 1945 befrijd troch de Amerikanen fan it 9e Leger 

== Gemeente ==
Nei't yn 1940 de plakken Blerick, Boekend en Hout-Blerick en de buorskip 't Ven by de doetiidske gemeente Fenlo foege binne, fusearren de oant dan ta selsstannige gemeenten Tegelen en Belfeld op 1 jannewaris 2001 mei de gemeente Fenlo. Fierder makket ek it kleasterdoarp Steyl (earder ûnderdiel fan 'e gemeente Tegelen) noch diel út fan 'e gemeente. Offisjeel bestiet de gemeente Fenlo no út fjouwer stedsdielen, te witten: Fenlo, Blerick, Tegelen en Belfeld. Boppedat waard op 1 jannewaris 2010 de noardlik fan 'e stêd lizzende gemeente Arcen en Velden by de hjoeddeiske gemeente Fenlo yndield. De eardere gemeente omfieme de doarpen Arcen, Velden en Lomm. Mei de lêste yndieling gyng de gemeente foar it earst oer de grins fan 'e 100.000 ynwenners. 

=== Plakken ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Nederlânske namme
! Lokale namme
! Ynwennertal&lt;ref&gt;[https://www.cbs.nl/-/media/_excel/2023/14/kwb-2022.xls CBS Kerncijfers] 31-12-2022&lt;/ref&gt;
|-
|Fenlo
|''Venlo''
| align=&quot;right&quot; |40.945
|-
|[[Blerick]]
|''Bliërik''
| align=&quot;right&quot; |23.990
|-
|[[Tegelen]]
|''Tegele''
| align=&quot;right&quot; |15.125
|-
|[[Belfeld]]
|''Belvend''
| align=&quot;right&quot; |5.475
|-
|[[Velden (Nederland)|Velden]]
|''Velde''
| align=&quot;right&quot; |5.415
|-
|[[Steyl]]
|''Sjteil''
| align=&quot;right&quot; |3.635
|-
|[[Hout-Blerick]]
|''Holt-Bliërik''
| align=&quot;right&quot; |2.865
|-
|[[Arcen]]
|''Árse''
| align=&quot;right&quot; |2.760
|-
|[[Lomm]]
|''Lóm''
| align=&quot;right&quot; |1.040
|-
|[[Boekend]]
|''d'n Bookend''
| align=&quot;right&quot; |880
|}

== Gea ==
Yn 'e gemeente lizze ferskate natuergebieden. Lâns de Maas is it 70 ha grutte ''Rivierpark Fenlo-Velden'' te finen, in uterwaardengebiet, wylst benoarden Fenlo, by Velden, it natuergebiet ''Zwart Water'' mei de ''Venkoelen'' leit, dat út nullebosken en dobben bestiet. Eastlik fan Fenlo leit de ''Grote en Kleine Heide''. De hichte rint dêr op oant 43 meter. Súdlik fan Fenlo leit de ''Onderste en Bovenste Molen'' en it ''Jammerdaal''. De gebieten binne allegear yn it besit fan 'e Stifting it Limburchsk Gea. Yn it gebiet leit de boarne fan 'e Wijlderbeek, de Wittebeek en de Venlose Molenbeek.

De stêd Fenlo leit oan 'e rjochter igge fan 'e Maas op in hichte fan likernôch 18 meter NAP. De stêd wurdt, foaral oan 'e noardkant, troch ferskillende bedriuweterreinen omfieme. Troch de stêd streamt de Rijnbeek, in beek dy't al yn 'e midsiuwen kanalisearre waard en dy't as ôfwetteringskanaal tsjinnet. Yn it noardeastlike part fan Fenlo is by de Dútske grins noch in gebiet mei in soad glêstúnbou. 

== It besjen wurdich ==
=== Stêd === 
[[Ofbyld:Venlo - Maasboulevard.jpg|thumb|260px|Maasbûlevard.]]
* It stedhûs fan Fenlo is in letgoatysk bouwurk oan 'e ''Markt'', dat datearret fan 'e midsiuwen en letter ferfraaid is.
* De [[Sint-Martinusbasilyk (Fenlo)|Sint-Martinusbasilyk]] is in monumintale goatyske tsjerke yn it hert fan 'e binnenstêd mei bysûndere keunstwurken en in ferneamde toer.
* Ien fan 'e âldste strjitten yn Fenlo is de Jodenstraat, in histoaryske winkelstrjitte mei in soad monuminten.
* ''Huize Ottenheym'' oan 'e ''Vleesstraat'' yn 'e binnenstêd is in bewarre hannelshûs út de 16e iuw. In oar monumint is it ''Romerhuis'', in letgoatysk hûs út 1490 op 'e hoeke fan 'e ''Kwartelenmarkt/Wijngaardstraat''.
* De bûlevard oan 'e Maas. 
* Fan 'e eardere stedsmuorre is in 60 m lang restant mei de namme ’t Lanckwaemes oerbleaun. Oare restanten binne De Luif en in stik muorre yn 'e kleastertún fan Mariaweide. 
==== Musea ====
* [https://www.vanbommelvandam.nl/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=1350866520&amp;gbraid=0AAAAADAwPbIj-Em1JiA4I8rU8x2hPyCHi&amp;gclid=Cj0KCQjwg5zTBhCLARIsAP2AFU77e1uvAZXKMxySwCy3n4L1tuJdnQwCSF1dc_05FmiTuSesjLWx_YIaAle_EALw_wcB Museum van Bommel van Dam], in museum foar hjoeddeiske keunst.
* [https://www.limburgsmuseum.nl/tentoonstellingen/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=21252088789&amp;gbraid=0AAAAADnBUYvYcEtZBXG79ZBtI_XIp9GfQ&amp;gclid=Cj0KCQjwg5zTBhCLARIsAP2AFU710tB56yytIbRv0R4ouyGD6JVJKVNTdd9qrrrP2_o4TpaWatQQ6KMaAjmlEALw_wcB Limburgs Museum], provinsjaal kultuer-histoarysk museum mei in rike kolleksje oer de regio. 

=== Gemeente === 
[[Ofbyld:2023 Kleasterdoarp Steyl, Hillich Hertkleaster (1).jpg|thumb|260px|Ien fan 'e kleasters fan Steyl: it Hillich Hertkleaster.]]
* Steyl (Tegelen): in bysûnder kleasterdoarp mei monumintale tsjerken, tunen en in rike religieuze skiednis oan 'e Maas.
* Arcen: de kastieltunen op it terrein fan in midsiuwsk kastiel.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Fenlo}}
}}

{{GemeentenLimburch}}
[[Kategory:Fenlo| ]]
[[Kategory:Plak yn Fenlo]]
[[Kategory:Gemeente yn Limburch (Nederlân)]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1343]]</text>
      <sha1>nvenu4artxr4b3lnt8fes4xm3vb46zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43388</id>
    <revision>
      <id>1236381</id>
      <parentid>1000602</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8364" sha1="dukd9duszfjema49le390z2538h24as" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme            = Hindy
| ôfbylding        = Hindispeakers.png
| ôfbyldingstekst  = Taalgebiet fan it Hindy (rûchwei)
| oare namme(n)    = Hindi
| eigen namme      = ''हिन्दी'' (Hindī)
| lânseigen yn     = [[File:Flag of India.svg|20px]] [[Yndia]]
| tal sprekkers    = 345 miljoen &lt;small&gt;(609 miljoen ynkl. twadde taalpraters)&lt;/small&gt;
| skrift           = [[Devanagary]]
| taalfamylje      = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Yndo-Iraanske talen|Yndo-Iraansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Yndo-Aryske talen|Yndo-Arysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Sintraal-Yndo-Aryske talen|Sintraal-Yndo-Arysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Hindy]]
| dialekten        = &lt;small&gt;[[Khariboli]], [[Braj]], [[Kannaujysk]], [[Bundeli]], [[Bagheli]], [[Awadhi]], [[Chhattisgarhi]] e.o.&lt;/small&gt;
| offisjele status = [[File:Flag of India.svg|20px]] [[Yndia]]&lt;br&gt;([[Uny fan Yndia]])&lt;br&gt;Ek offisjeel yn ferskate steaten en unyterritoaria.
| ISO 639-1        = hi
| ISO 639-2        = hin
| ISO 639-3        = hin
}}
[[Ofbyld:Indian states by official language.png|thumb|Amtstalen per dielsteat. Hindy en Ingelsk binne de amtstalen foar de hiele steat [[Yndia]].]]
'''Hindy''' (हिन्दी) is in [[Yndo-Aryske talen|Yndo-Aryske taal]] dy't benammen yn [[Yndia]] sprutsen wurdt. It is in [[standerttaal|standerisearre]] fariant fan it [[Hindoestany]]. De taal is ien fan 'e twa offisjele talen fan it regear fan Yndia (njonken it [[Ingelsk]]) en tsjinnet as ''lingua franca'' yn grutte dielen fan Noard- en Sintraal-Yndia. Hindy wurdt troch likernôch 345 miljoen minsken as memmetaal sprutsen en troch mear as 600 miljoen minsken ferstien of as twadde taal brûkt, wat it ta ien fan 'e meast sprutsen talen fan 'e wrâld makket.

Hindy wurdt skreaun yn it [[Devanagary]]-skrift en heart ta de [[Sintraal-Yndo-Aryske talen]]. De taal hat him ûntwikkele út it [[Sanskryt]] fia [[Prakryt]] en [[Apabhramsha]]. It moderne standert-Hindy is basearre op it dialekt [[Khariboli]], dat syn oarsprong hat yn 'e omkriten fan [[Delhy]].

Hindy is nau besibbe oan it [[Urdu]]. Yn 'e sprektaal binne beide talen foar in grut part ûnderling fersteanber en wurde se gauris gearfette ûnder de namme ''Hindustani''. It wichtichste ferskil sit yn it skrift en yn 'e wurdskat: Hindy brûkt it Devanagary-skrift en hat in soad lienwurden út it Sanskryt, wylst Urdu skreaun wurdt yn in [[Perzysk-Arabysk skrift]] en mear wurden út it [[Perzysk]] en it [[Arabysk]] oernommen hat.

== Status ==
It Hindy is de primêre [[Talen yn Yndia|offisjele taal fan Yndia]] en wurdt yn in grut diel fan it noarden fan dat lân sprutsen, ek as [[lingua franca]]. It is de offisjele taal of ien fan de offisjele talen fan de steaten [[Bihar]], [[Chhattisgarh]], [[Haryana]], [[Himachal Pradesh]], [[Jharkhand]], [[Madhya Pradesh]], [[Rajasthan]], [[Uttarakhand]] en [[Uttar Pradesh]]. Dêrneist ek fan [[Delhy (territoarium)|Delhy]] en de unyterritoria de [[Andamanen en Nicobaren]] en [[Chandigarh (unyterritoarium)|Chandigarh]].

Yn it suden fan Yndia, dêr't [[Dravidyske talen]] sprutsen wurde, dy't dus perfoarst net besibbe binne oan de [[Yndo-Europeeske talen|Yndo-Europeeske]] Yndo-Aryske talen yn it noarden, hat de taal net de status fan in lingua franca.

== Skaaimerken ==
De taal wurdt suver fonetysk skreaun yn it [[Devanagary]], krektas it [[Sanskryt]] en [[Nepaleesk]]. Hindy stammet ôf fan ferskate [[Prakrit]]s en is úteinlik besibbe oan it Sanskryt, mar hat it stelsel fan [[namfal]]len fan dizze taal goeddiels ferlern. De offisjele standert - de saneamde ''kharî bolî'': &quot;rjochtopsteande spraak&quot; - basearret [[neologisme]]n op it Sanskryt. Der binne noch mar twa namfallen: in neutrale namfal (te fergelykjen mei de [[nominatyf]]-foarm) en in (meastal troch in efterheaksel) regearde namfal:

* De jonge seit: ''larkâ kahtâ hai'' (neutraal)
* De jonge sei: ''larke ne kahâ'' (regeard troch ''ne'')
* Myn namme: ''merâ nâma'' (neutraal)
* Foar my: ''mere liye'' (regeard troch ''liye'')

Fierders wurdt de taal skaaimerke troch it faak brûken fan gearstalde [[tiidwurd]]en. Sa bestiet de [[notiid]] fan elk [[tiidwurd]] út in [[tsjintwurdich mulwurd]] en in [[persoansfoarm]] fan it tiidwurd ''hona'' (wêze).

* Sprekke: ''bolnâ''
* De jonge sprekt: ''larkâ boltâ hai''
* It famke sprekt: ''larkî boltî hai''

De taal ken, lykas bygelyks it [[Frânsk]], twa geslachten: manlik en froulik.

== Skiednis ==
De skiednis fan it '''Hindy''' begjint by it [[Sanskryt]], de klassike taal fan it âlde Yndia. Ut it Sanskryt ûntstiene tusken likernôch 500 f.Kr. en 1000 n.Kr. ferskate [[Prakryt]]-talen, dy't har ûntwikkelen ta de [[Apabhramsha]]-talen. Ut ien fan dy taalfarianten ûntstie yn it noarden fan Yndia de taalfoarm dy't úteinlik ta it moderne Hindy liede soe.

Yn 'e [[Midsiuwen]] ûntstienen yn Noard-Yndia ferskate regionale taalfoarmen, lykas [[Braj]], [[Awadhy]] en [[Khariboli]]. Benammen Braj en Awadhy hiene in rike literêre tradysje en waarden brûkt troch bekende dichters lykas [[Surdas]] en [[Tulsidas]]. It hjoeddeistige standert-Hindy is lykwols basearre op Khariboly, it dialekt út de omkriten fan [[Delhy]].

Under it [[Mogulryk]] (1526–1858) kaam de taal yn nau kontakt mei it [[Perzysk]] en it [[Arabysk]], dy't de bestjoers- en kultuertalen fan it ryk wiene. Dêrtroch waarden in grut tal lienwurden yn 'e taal opnommen. Yn dyselde tiid ûntwikkele him neist Hindy ek it [[Urdu]], dat deselde grammatikale basis hat, mar it [[Perzysk-Arabysk skrift]] brûkt en mear Perzyske en Arabyske wurden oernaam.

Yn 'e njoggentjinde iuw waard standert-Hindy fierder ûntwikkele ûnder Britsk bestjoer. Skriuwers en taalwittenskippers keazen derfoar om de taal yn it [[Devanagary]]-skrift te skriuwen en de wurdskat faker op it [[Sanskryt]] te basearjen. Dêrmei waard it ferskil mei it Urdu grutter.

Nei't [[Yndia]] yn 1947 ûnôfhinklik waard, krige Hindy yn 1950 de status fan ien fan 'e twa offisjele talen fan it sintrale regear, njonken it [[Ingelsk]]. Hoewol't Hindy yn in grut part fan Noard-Yndia de meast sprutsen taal is, hawwe in protte oare Yndiaaske talen ek in offisjele status yn harren eigen steaten.

Tsjintwurdich is Hindy ien fan 'e grutste talen fan 'e wrâld. Troch de groei fan 'e [[Bollywood]]-filmsektor, de media en it ynternet hat de taal him ek bûten Yndia ferspraat. Ek yn lannen mei in grutte Yndiaaske diaspora, lykas [[Fidzjy]], [[Mauritsius]], [[Súd-Afrika]], [[Feriene Arabyske Emiraten]], [[Feriene Keninkryk]], [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]], wurdt Hindy troch miljoenen minsken sprutsen of ferstien.

== Skriuwsysteem ==
It Hindy wurdt skreaun mei it [[Devanagary]]-alfabet. Dat skrift is oarspronklik ûntwikkele út âldere Yndiaaske skriften en wurdt ek brûkt foar oare talen, lykas [[Sanskryt]], [[Maraty]] en [[Nepaleesk]].

Devanagary is in [[abugida]], wêrby't in konsonanteteken standert in ynboude fokaallûd hat. Feroaringen oan dy fokalen wurde oanjûn mei spesjale tekens dy't om of oan it konsonanteteken hinne pleatst wurde.

== Literatuer en kultuer ==
Hindy hat in rike literêre tradysje dy't weromgiet nei de [[midsiuwen]]. Religieuze en poëtyske teksten yn talen as [[Braj]] en [[Awadhi]] foarmen wichtige iere stadia fan 'e Hindy-literatuer.

Yn 'e moderne tiid hawwe skriuwers lykas [[Munshi Premchand]] in grutte rol spile yn 'e ûntwikkeling fan 'e Hindy-romankunst en it realisme yn 'e literatuer. Hjoed-de-dei is Hindy ek de wichtichste taal fan 'e [[Yndiaaske filmyndustry]], benammen fan [[Bollywood]], dy't in grutte ynfloed hat op 'e fersprieding fan 'e taal.

== Besibbe talen ==
Hindy heart ta de [[Yndo-Aryske talen]], in tûke fan 'e [[Yndo-Jeropeeske talen]]. De taal is nau besibbe oan talen lykas [[Urdu]], [[Punjaby]], [[Bengali]], [[Gujarati]] en [[Maraty]].

De relaasje tusken Hindy en Urdu is benammen bysûnder: de sprutsen foarm fan beide talen is foar in grut part ûnderling fersteanber en wurdt faak oantsjut as [[Hindustany]]. It wichtichste ferskil sit yn it skrift en yn dielen fan 'e formele wurdskat.


[[Kategory:Hindy| ]]
[[Kategory:Yndo-Aryske talen]]
[[Kategory:Taal yn Yndia]]
[[Kategory:Hindoestanen]]

[[bar:Hoamseitn]]

[[ee:Axa do Ŋgɔ]]
[[lmo:Pagina principala]]
[[mzn:گت صفحه]]
[[scn:Pàggina principali]]</text>
      <sha1>dukd9duszfjema49le390z2538h24as</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236383</id>
      <parentid>1236381</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8438" sha1="bmh9o16c1zfthezgpprcvjpqzj6yw4e" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme            = Hindy
| ôfbylding        = Hindispeakers.png
| ôfbyldingstekst  = Taalgebiet fan it Hindy (rûchwei)
| oare namme(n)    = Hindi
| eigen namme      = ''हिन्दी'' (Hindī)
| lânseigen yn     = [[File:Flag of India.svg|20px]] [[Yndia]]
| tal sprekkers    = 345 miljoen &lt;small&gt;(609 miljoen ynkl. twadde taalpraters)&lt;/small&gt;
| skrift           = [[Devanagary]]
| taalfamylje      = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Yndo-Iraanske talen|Yndo-Iraansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Yndo-Aryske talen|Yndo-Arysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Sintraal-Yndo-Aryske talen|Sintraal-Yndo-Arysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Hindy]]
| dialekten        = &lt;small&gt;[[Khariboli]], [[Braj]], [[Kannaujysk]], [[Bundeli]], [[Bagheli]], [[Awadhi]], [[Chhattisgarhi]] e.o.&lt;/small&gt;
| offisjele status = [[File:Flag of India.svg|20px]] [[Yndia]]&lt;br&gt;([[Uny fan Yndia]])&lt;br&gt;Ek offisjeel yn ferskate steaten en unyterritoaria.
| ISO 639-1        = hi
| ISO 639-2        = hin
| ISO 639-3        = hin
}}
[[Ofbyld:Indian states by official language.png|thumb|Amtstalen per dielsteat. Hindy en Ingelsk binne de amtstalen foar de hiele steat [[Yndia]].]]
'''Hindy''' (हिन्दी) is in [[Yndo-Aryske talen|Yndo-Aryske taal]] dy't benammen yn [[Yndia]] sprutsen wurdt. It is in [[standerttaal|standerisearre]] fariant fan it [[Hindoestany]]. De taal is ien fan 'e twa offisjele talen fan it regear fan Yndia (njonken it [[Ingelsk]]) en tsjinnet as ''lingua franca'' yn grutte dielen fan Noard- en Sintraal-Yndia. Hindy wurdt troch likernôch 345 miljoen minsken as memmetaal sprutsen en troch mear as 600 miljoen minsken ferstien of as twadde taal brûkt, wat it ta ien fan 'e meast sprutsen talen fan 'e wrâld makket.

Hindy wurdt skreaun yn it [[Devanagary]]-skrift en heart ta de [[Sintraal-Yndo-Aryske talen]]. De taal hat him ûntwikkele út it [[Sanskryt]] fia [[Prakryt]] en [[Apabhramsha]]. It moderne standert-Hindy is basearre op it dialekt [[Khariboli]], dat syn oarsprong hat yn 'e omkriten fan [[Delhy]].

Hindy is nau besibbe oan it [[Urdu]]. Yn 'e sprektaal binne beide talen foar in grut part ûnderling fersteanber en wurde se gauris gearfette ûnder de namme ''Hindustani''. It wichtichste ferskil sit yn it skrift en yn 'e wurdskat: Hindy brûkt it Devanagary-skrift en hat in soad lienwurden út it Sanskryt, wylst Urdu skreaun wurdt yn in [[Perzysk-Arabysk skrift]] en mear wurden út it [[Perzysk]] en it [[Arabysk]] oernommen hat.

== Status ==
It Hindy is de primêre [[Talen yn Yndia|offisjele taal fan Yndia]] en wurdt yn in grut diel fan it noarden fan dat lân sprutsen, ek as [[lingua franca]]. It is de offisjele taal of ien fan de offisjele talen fan de steaten [[Bihar]], [[Chhattisgarh]], [[Haryana]], [[Himachal Pradesh]], [[Jharkhand]], [[Madhya Pradesh]], [[Rajasthan]], [[Uttarakhand]] en [[Uttar Pradesh]]. Dêrneist ek fan [[Delhy (territoarium)|Delhy]] en de unyterritoria de [[Andamanen en Nicobaren]] en [[Chandigarh (unyterritoarium)|Chandigarh]].

Yn it suden fan Yndia, dêr't [[Dravidyske talen]] sprutsen wurde, dy't dus perfoarst net besibbe binne oan de [[Yndo-Europeeske talen|Yndo-Europeeske]] Yndo-Aryske talen yn it noarden, hat de taal net de status fan in lingua franca.

== Skaaimerken ==
De taal wurdt suver fonetysk skreaun yn it [[Devanagary]], krektas it [[Sanskryt]] en [[Nepaleesk]]. Hindy stammet ôf fan ferskate [[Prakrit]]s en is úteinlik besibbe oan it Sanskryt, mar hat it stelsel fan [[namfal]]len fan dizze taal goeddiels ferlern. De offisjele standert - de saneamde ''kharî bolî'': &quot;rjochtopsteande spraak&quot; - basearret [[neologisme]]n op it Sanskryt. Der binne noch mar twa namfallen: in neutrale namfal (te fergelykjen mei de [[nominatyf]]-foarm) en in (meastal troch in efterheaksel) regearde namfal:

* De jonge seit: ''larkâ kahtâ hai'' (neutraal)
* De jonge sei: ''larke ne kahâ'' (regeard troch ''ne'')
* Myn namme: ''merâ nâma'' (neutraal)
* Foar my: ''mere liye'' (regeard troch ''liye'')

Fierders wurdt de taal skaaimerke troch it faak brûken fan gearstalde [[tiidwurd]]en. Sa bestiet de [[notiid]] fan elk [[tiidwurd]] út in [[tsjintwurdich mulwurd]] en in [[persoansfoarm]] fan it tiidwurd ''hona'' (wêze).

* Sprekke: ''bolnâ''
* De jonge sprekt: ''larkâ boltâ hai''
* It famke sprekt: ''larkî boltî hai''

De taal ken, lykas bygelyks it [[Frânsk]], twa geslachten: manlik en froulik.

== Skiednis ==
De skiednis fan it '''Hindy''' begjint by it [[Sanskryt]], de klassike taal fan it âlde Yndia. Ut it Sanskryt ûntstiene tusken likernôch 500 f.Kr. en 1000 n.Kr. ferskate [[Prakryt]]-talen, dy't har ûntwikkelen ta de [[Apabhramsha]]-talen. Ut ien fan dy taalfarianten ûntstie yn it noarden fan Yndia de taalfoarm dy't úteinlik ta it moderne Hindy liede soe.

Yn 'e [[Midsiuwen]] ûntstienen yn Noard-Yndia ferskate regionale taalfoarmen, lykas [[Braj]], [[Awadhy]] en [[Khariboli]]. Benammen Braj en Awadhy hiene in rike literêre tradysje en waarden brûkt troch bekende dichters lykas [[Surdas]] en [[Tulsidas]]. It hjoeddeistige standert-Hindy is lykwols basearre op Khariboly, it dialekt út de omkriten fan [[Delhy]].

Under it [[Mogulryk]] (1526–1858) kaam de taal yn nau kontakt mei it [[Perzysk]] en it [[Arabysk]], dy't de bestjoers- en kultuertalen fan it ryk wiene. Dêrtroch waarden in grut tal lienwurden yn 'e taal opnommen. Yn dyselde tiid ûntwikkele him neist Hindy ek it [[Urdu]], dat deselde grammatikale basis hat, mar it [[Perzysk-Arabysk skrift]] brûkt en mear Perzyske en Arabyske wurden oernaam.

Yn 'e njoggentjinde iuw waard standert-Hindy fierder ûntwikkele ûnder Britsk bestjoer. Skriuwers en taalwittenskippers keazen derfoar om de taal yn it [[Devanagary]]-skrift te skriuwen en de wurdskat faker op it [[Sanskryt]] te basearjen. Dêrmei waard it ferskil mei it Urdu grutter.

Nei't [[Yndia]] yn 1947 ûnôfhinklik waard, krige Hindy yn 1950 de status fan ien fan 'e twa offisjele talen fan it sintrale regear, njonken it [[Ingelsk]]. Hoewol't Hindy yn in grut part fan Noard-Yndia de meast sprutsen taal is, hawwe in protte oare Yndiaaske talen ek in offisjele status yn harren eigen steaten.

Tsjintwurdich is Hindy ien fan 'e grutste talen fan 'e wrâld. Troch de groei fan 'e [[Bollywood]]-filmsektor, de media en it ynternet hat de taal him ek bûten Yndia ferspraat. Ek yn lannen mei in grutte Yndiaaske diaspora, lykas [[Fidzjy]], [[Mauritsius]], [[Súd-Afrika]], [[Feriene Arabyske Emiraten]], [[Feriene Keninkryk]], [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]], wurdt Hindy troch miljoenen minsken sprutsen of ferstien.

== Skriuwsysteem ==
[[Ofbyld:Hindi typewriter.jpg|thumb|Toetseboerd fan in âlde typmasine.]]
It Hindy wurdt skreaun mei it [[Devanagary]]-alfabet. Dat skrift is oarspronklik ûntwikkele út âldere Yndiaaske skriften en wurdt ek brûkt foar oare talen, lykas [[Sanskryt]], [[Maraty]] en [[Nepaleesk]].

Devanagary is in [[abugida]], wêrby't in konsonanteteken standert in ynboude fokaallûd hat. Feroaringen oan dy fokalen wurde oanjûn mei spesjale tekens dy't om of oan it konsonanteteken hinne pleatst wurde.

== Literatuer en kultuer ==
Hindy hat in rike literêre tradysje dy't weromgiet nei de [[midsiuwen]]. Religieuze en poëtyske teksten yn talen as [[Braj]] en [[Awadhi]] foarmen wichtige iere stadia fan 'e Hindy-literatuer.

Yn 'e moderne tiid hawwe skriuwers lykas [[Munshi Premchand]] in grutte rol spile yn 'e ûntwikkeling fan 'e Hindy-romankunst en it realisme yn 'e literatuer. Hjoed-de-dei is Hindy ek de wichtichste taal fan 'e [[Yndiaaske filmyndustry]], benammen fan [[Bollywood]], dy't in grutte ynfloed hat op 'e fersprieding fan 'e taal.

== Besibbe talen ==
Hindy heart ta de [[Yndo-Aryske talen]], in tûke fan 'e [[Yndo-Jeropeeske talen]]. De taal is nau besibbe oan talen lykas [[Urdu]], [[Punjaby]], [[Bengali]], [[Gujarati]] en [[Maraty]].

De relaasje tusken Hindy en Urdu is benammen bysûnder: de sprutsen foarm fan beide talen is foar in grut part ûnderling fersteanber en wurdt faak oantsjut as [[Hindustany]]. It wichtichste ferskil sit yn it skrift en yn dielen fan 'e formele wurdskat.


[[Kategory:Hindy| ]]
[[Kategory:Yndo-Aryske talen]]
[[Kategory:Taal yn Yndia]]
[[Kategory:Hindoestanen]]

[[bar:Hoamseitn]]

[[ee:Axa do Ŋgɔ]]
[[lmo:Pagina principala]]
[[mzn:گت صفحه]]
[[scn:Pàggina principali]]</text>
      <sha1>bmh9o16c1zfthezgpprcvjpqzj6yw4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan van Swinderen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46647</id>
    <revision>
      <id>1236370</id>
      <parentid>1027200</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hy ---&gt; er</comment>
      <origin>1236370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="dkekj0flvcb1xmfryr1xk70kvdi2v5e" xml:space="preserve">[[Ofbyld:J.H.F.K. van Swinderen.jpg|thumb|J.H.F.K. van Swinderen]]
[[Jonkhear]] Mr. '''Jan Hendrik Frans Karel van Swinderen''' ([[Balk]], [[Huzinge Riis]], [[5 septimber]] [[1837]] - dêre, [[15 maaie]] [[1902]]) wie lid fan de [[Earste Keamer|Earste]] en [[Twadde Keamer]], steatelid en [[boargemaster]] fan [[Gaasterlân (gemeente)|Gaasterlân]]. Hy wie de soan fan jonkhear [[Gerard Regnier Gerlacius van Swinderen|Gerard van Swinderen]] en fan dy syn earste frou Constantia Johanna barones Rengers. 

Hy studearre yn [[Universiteit Leien|Leien]] en promovearre dêr yn [[1861]] ta doktor yn de rjochten, op it proefskrift: ''Over den oorsprong en de geschiedenis van de Floreenen in Friesland'', in noch lang rieplachte wurk. Yn 1863 waard er beneamd as boargemaster fan [[Gaasterlân]], dêr't hy troch syn amtners op hannen droegen waard. Fan alles besocht er om de wolfeart fan de gemeente te ferheegjen. Ferskate nije wegen waarden oanlein, foar in part betelle út de gemeentekas, mar ek wol út eigen middelen. Hy waard dêrby stipe troch syn [[sydsulver]], dy't har talei op de sikesoarch. 9 maaie 1865 waard er lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. As oertsjûge liberaal waard er yn [[1878]] foar it kiesdistrikt Dokkum ôffurdige nei de [[Twadde Keamer]], mar al in jier letter (ynstee fan syn heit) op 15 septimber [[1879]] ta lid fan [[Earste Keamer]] keazen. Hy erfde 14 juny 1860 de [[ridderhofstêd]] Lunenburg fan syn sib, E.J.C.G.M. barones van Lijnden v. Lunenburg en liet it kastieltsje troch syn heit bewenje. Letter ferhierde her it oan jhr. Van den Berch van Heemstede, mar ferkocht it yn 1887.

Van Swinderen boaske yn Utert [[19 april]] [[1866]] mei Frederika Christina Henriëtte barones Taets van Amerongen (dêre, [[11 septimber]] [[1833]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] [[19 juny]] [[1892]] ), dochter fan baron Frederik Christiaan Hendrik en fan Anna Digna de Beaufort. Ut dit houlik kamen 6 bern.

Van Swinderen waard yn 1887 beneamd ta [[ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw]]. Hy stoar yn 1902 yn de âldens fan 64 jier.

{{Boarnen|boarnefernijing=
[http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#source=10&amp;page=511&amp;accessor=accessor_index&amp;view=transcriptiePane NNBW]
}}

{{DEFAULTSORT:Swinderen, Jan fan}}
[[Kategory:Frysk abbekaat]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Boargemaster fan Gaasterlân]]
[[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]]
[[Kategory:Earste Keamerlid]]
[[Kategory:Twadde Keamerlid]]
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Frysk liberaal]]
[[Kategory:Persoan berne yn Balk]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Balk]]
[[Kategory:Riis]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1837]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1902]]</text>
      <sha1>dkekj0flvcb1xmfryr1xk70kvdi2v5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christiaan Johannes Eastersee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51373</id>
    <revision>
      <id>1236373</id>
      <parentid>992320</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1236373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="8r6ftzcue31xpnvy6lv5hhr8rz8c0kf" xml:space="preserve">'''Christiaan Johannes Eastersee''' wie [[grytman]] fan [[Lemsterlân]].

Wenne op de state [[Easterseestins|Eastersee]], ek wol Blaauwhûs neamd, yn [[Eastersee]], mei rûnom in grêft. Op [[21 maart]] [[1609]]  waard er as grytman oansteld, wie al yn 1601 folmacht op de [[Lândei]], en yn itselde jier deputearre. Yn [[1607]] wie hy bûtengewoan kommitearde yn de Steaten Generaal. As lid fan de Fryske Steaten folge hy de lykstaasje fan greve [[Willem Loadewyk]] yn [[1620]].
 
== Sjoch ek ==
* [[List fan grytmannen fan Lemsterlân]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog17_01/aa__001biog17_01_0304.php#o0301 DBNL]
* ''Woordenboek van Friesland'', side 94; 
* ''Winsemius, Kron. side 905; 
* Van Sminia, Nieuwe Naamlijst van grietmannen, side 371.
}}

{{DEFAULTSORT:Eastersee, Christiaan Johannes}}
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Grytman fan Lemsterlân]]
[[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]]
[[Kategory:Frysk deputearre]]
[[Kategory:Deputearre nei de Steaten-Generaal foar 1796]]
[[Kategory:Persoan berne yn Eastersee]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Fryslân (stjerplak ûnbekend)]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 16e iuw]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 17e iuw]]</text>
      <sha1>8r6ftzcue31xpnvy6lv5hhr8rz8c0kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katershorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52200</id>
    <revision>
      <id>1236397</id>
      <parentid>1151874</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst.</comment>
      <origin>1236397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="hsr3pi73ab2k8vu1k28ipz2gj33v2a2" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Katershorn
| lokaalnamme  = Katershorn
| ôfbylding   = 
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = 
| wapen       = 
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag Groningen.svg|20px]] [[Grinslân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[It Hegelân]]
| plattelânsdiel = [[Uithuizen]]
| ynwennertal = 
| oerflak     = 
| befolkingstichtens = 
| hichte      = 
| koördinaten = 
| postkoade   = 9998 &lt;small&gt;(Rottum)&lt;/small&gt;
| netnûmer    = 0595
| webside     = 
| mapname     = Grinslân
| lat_deg = 53 | lat_min = 23 | lat_sec = 49 | lat_dir = N
| lon_deg = 6 | lon_min = 33 | lon_sec = 21 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = 
| ôfbyldingstekst99 = 
}}
'''Katershorn''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[It Hegelân]] yn 'e provinsje [[Grinslân]]. It leit benoarden [[Uithuizen]] oan in dearinnend dykje fanôf de Oudendijk.

De namme is nei alle gedachten in ferbastering fan ''Kottershörn'', in oantsjutting yn it [[Grinslânsk]] foar in útoarde dêr't earmelju yn klinten (''kotten'') wennen.

Yn 'e tiid dat de lânbou noch in soad wurkfolk nedich hie, wie Katershorn in plakje dêr't lânarbeiders foar de omlizzende pleatsen wennen. De buorskip bestie út sân dûbele arbeiderswenten, dêr't dus fjirtjin hûshâldings wenje koene. Dy hûskes hiene in flieroerflak fan likernôch 40 m² de hûshâlding en in souder.

Fan dy sân oarspronklike hûskes binne der noch twa. Yn 1950 waard in tekening makke fan Katershorn fanút it perspektyf fan 'e ''Laan'' yn Uithuizen. Dêrop binne noch fjouwer hûskes fan it buorskip te sjen.   

Yn 'e jierren 1970 binne de twa hûskes dy't der noch wiene ferboud dat simmerhûskes. 

{{msg:GemeenteItHegelân}}
[[Kategory:Plak yn It Hegelân]]
[[Kategory:Plak yn Iemsmûn]]</text>
      <sha1>hsr3pi73ab2k8vu1k28ipz2gj33v2a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulitzerpriis foar Fiksje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56609</id>
    <revision>
      <id>1236389</id>
      <parentid>869323</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1236389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="6dpyhw4c319bbhl5ll16e81woesz2uh" xml:space="preserve">[[File:Gen pulitzer.jpg|thumb|Gouden medalje fan de Pulitzerpriis]]
De '''[[Pulitzerpriis]] foar [[Fiksje]]''' (''Pulitzer Prize for Fiction'') is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[literatuer]]priis dy't sûnt [[1948]] útrikt wurdt foar fiksje troch in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[auteur]], it leafst foar in wurk dat oer it Amerikaanske libben giet.

De priis kaam yn it plak fan de [[Pulitzerpriis foar de Roman]], dy't fan [[1918]] oant [[1947]] bestie. De nammeferoaring wie nedich meidat yn 1948 foar it earst in [[Koart ferhaal|ferhalebondel]] bekroand waard. 

De neifolgjende wurken en auteurs hawwe de priis wûn&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/ Offisjeel webstee fan de Pulitzerpriis]&lt;/ref&gt;:

* 1948 ''Tales of the South Pacific'' [[James A. Michener]]
* 1949 ''Guard of Honor'' [[James Gould Cozzens]]
* 1950 ''The Way West'' [[A. B. Guthrie, Jr.]]
* 1951 ''The Town'' [[Conrad Richter]]
* 1952 ''The Caine Mutiny'' [[Herman Wouk]]
* 1953 ''[[De oude man en de zee|The Old Man and the Sea]]'' [[Ernest Hemingway]]
* 1954 (net útrikt)
* 1955 ''A Fable'' [[William Faulkner]]
* 1956 ''Andersonville'' [[MacKinlay Kantor]]
* 1957 (net útrikt)
* 1958 ''A Death In The Family'' [[James Agee]] (postúm)
* 1959 ''The Travels of Jaimie McPheeters'' [[Robert Lewis Taylor]]
* 1960 ''Advise and Consent'' [[Allen Drury]]
* 1961 ''[[To Kill a Mockingbird]]'' [[Harper Lee]]
* 1962 ''The Edge of Sadness'' [[Edwin O'Connor]]
* 1963 ''The Reivers'' [[William Faulkner]]
* 1964 (net útrikt)
* 1965 ''The Keepers Of The House'' [[Shirley Ann Grau]]
* 1966 ''Collected Stories'' [[Katherine Anne Porter]]
* 1967 ''[[De fikser|The Fixer]]'' [[Bernard Malamud]]
* 1968 ''The Confessions of Nat Turner'' [[William Styron]]
* 1969 ''House Made of Dawn'' [[N. Scott Momaday]]
* 1970 ''Collected Stories'' [[Jean Stafford]]
* 1971 (net útrikt)
* 1972 ''Angle of Repose'' [[Wallace Stegner]]
* 1973 ''The Optimists Daughter'' [[Eudora Welty]]
* 1974 (net útrikt)
* 1975 ''The Killer Angels'' [[Michael Shaara]]
* 1976 ''Humboldt's Gift'' [[Saul Bellow]]
* 1977 (net útrikt)
* 1978 ''Elbow Room'' [[James Alan McPherson]]
* 1979 ''The Stories of John Cheever'' [[John Cheever]]
* 1980 ''The Executioner's Song'' [[Norman Mailer]]
* 1981 ''A Confederacy of Dunces'' [[John Kennedy Toole]] (postúm)
* 1982 ''Rabbit Is Rich'' [[John Updike]]
* 1983 ''[[The Color Purple (roman)|The Color Purple]]'' [[Alice Walker]]
* 1984 ''Ironweed'' [[William Kennedy]]
* 1985 ''Foreign Affairs'' [[Alison Lurie]]
* 1986 ''Lonesome Dove'' [[Larry McMurtry]]
* 1987 ''A Summons to Memphis'' [[Peter Taylor]]
* 1988 ''Beloved'' [[Toni Morrison]]
* 1989 ''Breathing Lessons'' [[Anne Tyler]]
* 1990 ''The Mambo Kings Play Songs of Love'' [[Oscar Hijuelos]]
* 1991 ''Rabbit At Rest'' [[John Updike]]
* 1992 ''A Thousand Acres'' [[Jane Smiley]]
* 1993 ''A Good Scent from a Strange Mountain'' [[Robert Olen Butler]]
* 1994 ''[[The Shipping News]]'' [[E. Annie Proulx]]
* 1995 ''The Stone Diaries'' [[Carol Shields]]
* 1996 ''Independence Day'' [[Richard Ford]]
* 1997 ''Martin Dressler: The Tale of an American Dreamer'' [[Steven Millhauser]]
* 1998 ''American Pastoral'' [[Philip Roth]]
* 1999 ''The Hours'' [[Michael Cunningham]]
* 2000 ''Interpreter of Maladies'' [[Jhumpa Lahiri]]
* 2001 ''The Amazing Adventures of Kavalier &amp; Clay'' [[Michael Chabon]]
* 2002 ''Empire Falls'' [[Richard Russo]]
* 2003 ''Middlesex'' [[Jeffrey Eugenides]]
* 2004 ''The Known World'' [[Edward P. Jones]]
* 2005 ''Gilead'' [[Marilynne Robinson]]
* 2006 ''March'' [[Geraldine Brooks]]
* 2007 ''The Road'' [[Cormac McCarthy]]
* 2008 ''The Brief Wondrous Life of Oscar Wao'' [[Junot Díaz]]
* 2009 ''Olive Kitteridge'' [[Elizabeth Strout]]
* 2010 ''Tinkers'' [[Paul Harding]]
* 2011 ''A Visit from the Goon Squad'' [[Jennifer Egan]]
* 2012 (net útrikt)
* 2013 ''The Orphan Master's Son'' [[Adam Johnson (skriuwer)|Adam Johnson]]
* 2014 ''The Goldfinch'' [[Donna Tartt]]
* 2015 ''All the Light We Cannot See'' [[Anthony Doerr]]
* 2016 ''The Sympathizer'' [[Viet Thanh Nguyen]] 
* 2017 ''The Underground Railroad'' [[Colson Whitehead]] 
* 2018 ''Less'' [[Andrew Sean Greer]]
* 2019 ''The Overstory'' [[Richard Powers]] 
* 2020 ''The Nickel Boys'' [[Colson Whitehead]] 
* 2021 ''The Night Watchman'' [[Louise Erdrich]] 
* 2022 ''The Netanyahus'' [[Joshua Cohen]]
* 2023 ''Trust'' [[Hernan Diaz]] 
* 2024 ''Night Watch'' [[Jayne Anne Phillips]]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;}}

[[Kategory:Pulitzerpriis foar Fiksje| ]]
[[Kategory:Pulitzerpriis]]
[[Kategory:Amerikaanske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1948]]</text>
      <sha1>6dpyhw4c319bbhl5ll16e81woesz2uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>National Book Award</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64010</id>
    <revision>
      <id>1236369</id>
      <parentid>1001587</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winners yn de kategory fiksje */ by de tiid brocht</comment>
      <origin>1236369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5104" sha1="600xiw20hduo6p7qn5sdis9wqzhvmm7" xml:space="preserve">De '''National Book Award''' (NBA) is mei de [[Pulitzerpriis (literatuer)|Pulitzerpriis]] de wichtichste literatuerpriis fan de [[Feriene Steaten]]. 

De priis wurdt sûnt 1950 alle jierren útrikt. Der binne op 't heden fjouwer kategoryen: [[fiksje]], [[non-fiksje]], [[lyryk]] en [[berneboek]]. Fierders wurde alle jierren twa prizen foar samle wurk ferjûn, de ''Medal for Distinguished Contribution to American Letters'' en de ''Literarian Award for Outstanding Service to the American Literary Community''.

De priis, fan $ 10.000, is allinne ornearre foar Amerikaanske steatsboargers; it wurk moat yn it Ingelsk skreaun wêze en yn de Feriene Steaten útjûn wêze.

== Winners yn de kategory fiksje==
* [[1950]] [[Nelson Algren]], ''The Man with the Golden Arm  ''
* [[1951]] [[William Faulkner]], ''The Collected Stories  ''
* [[1952]] [[James Jones]], ''From Here to Eternity  ''
* [[1953]] [[Ralph Ellison]], ''Invisible Man  ''
* [[1954]] [[Saul Bellow]], ''[[The Adventures of Augie March]]''
* [[1955]] [[William Faulkner]], ''A Fable  ''
* [[1956]] [[John O'Hara (schrijver)|John O'Hara]], ''Ten North Frederick  ''
* [[1957]] [[Wright Morris]], ''The Field of Vision  ''
* [[1958]] [[John Cheever]], ''The Wapshot Chronicle '' 
* [[1959]] [[Bernard Malamud]], ''The Magic Barrel '' 
* [[1960]] [[Philip Roth]], ''Goodbye, Columbus  ''
* [[1961]] [[Conrad Richter]], ''The Waters of Kronos  ''
* [[1962]] [[Walker Percy]], ''The Moviegoer  ''
* [[1963]] [[J. F. Powers]], ''Morte D'Urban '' 
* [[1964]] [[John Updike]], ''The Centaur  ''
* [[1965]] [[Saul Bellow]], ''Herzog  ''
* [[1966]] [[Katherine Anne Porter]], ''The Collected Stories  ''
* [[1967]] [[Bernard Malamud]], ''The Fixer  ''
* [[1968]] [[Thornton Wilder]], ''The Eighth Day  ''
* [[1969]] [[Jerzy Kosinski]], ''Steps  ''
* [[1970]] [[Joyce Carol Oates]], ''Them  ''
* [[1971]] [[Saul Bellow]], ''Mr. Sammler's Planet  ''
* [[1972]] [[Flannery O'Connor]], ''The Complete Stories  ''
* [[1973]] [[John Barth]], ''Chimera  ''
* [[1973]] [[John Edward Williams|John Williams]], ''Augustus  ''
* [[1974]] [[Isaac Bashevis Singer]], ''A Crown of Feathers...  ''
* [[1974]] [[Thomas Pynchon]], ''Gravity's Rainbow  ''
* [[1975]] [[Robert Stone]], ''Dog Soldiers  ''
* [[1975]] [[Thomas Williams]], ''The Hair of Harold Roux  ''
* [[1976]] [[William Gaddis]], ''JR  ''
* [[1977]] [[Wallace Stegner]], ''The Spectator Bird  ''
* [[1978]] [[Mary Lee Settle]], ''Blood Tie  ''
* [[1979]] [[Tim O'Brien (musicus)|Tim O'Brien]], ''Going after Cacciato''  
* [[1980]] [[William Styron]], ''[[Sophie's Choice (roman)|Sophie's Choice]]''  
* [[1981]] [[Wright Morris]], ''Plain Song''
* [[1982]] [[John Updike]], ''Rabbit is Rich''
* [[1983]] [[Alice Walker]], ''[[The Color Purple (roman)|The Color Purple]]''
* [[1983]] [[Eudora Welty]], ''The Collected Stories  ''
* [[1984]] [[Ellen Gilchrist]], ''Victory over Japan  ''
* [[1985]] [[Don DeLillo]], ''White Noise  ''
* [[1986]] [[E.L. Doctorow]], ''World's Fair  ''
* [[1987]] [[Larry Heinemann]], ''Paco's Story''  
* [[1988]] [[Pete Dexter]], ''Paris Trout''  
* [[1989]] [[John Casey]], ''Spartina  ''
* [[1990]] [[Charles Johnson]], ''Middle Passage  ''
* [[1991]] [[Norman Rush]], ''Mating  ''
* [[1992]] [[Cormac McCarthy]], ''All the Pretty Horses''  
* [[1993]] [[E. Annie Proulx]], ''[[The Shipping News]]''  
* [[1994]] [[William Gaddis]], ''A Frolic of his Own''  
* [[1995]] [[Philip Roth]], ''Sabbath's Theater  ''
* [[1996]] [[Andrea Barrett]], ''Ship Fever and Other Stories  ''
* [[1997]] [[Charles Frazier]], ''Cold Mountain''  
* [[1998]] [[Alice McDermott]], ''Charming Billy''  
* [[1999]] [[Ha Jin]], ''Waiting''  
* [[2000]] [[Susan Sontag]], ''In America''  
* [[2001]] [[Jonathan Franzen]], ''The Corrections''  
* [[2002]] [[Julia Glass]], ''Three Junes''  
* [[2003]] [[Shirley Hazzard]], ''The Great Fire''
* [[2004]] [[Lily Tuck]], ''The News from Paraguay ''
* [[2005]] [[William T. Vollmann]], ''Europe Central''
* [[2006]] [[Richard Powers]], ''The Echo Maker''
* [[2007]] [[Denis Johnson]], ''[[Tree of Smoke]]''
* [[2008]] [[Peter Matthiessen]], ''[[Shadow Country]]''
* [[2009]] [[Colum McCann]], ''[[Let the Great World Spin]]''
* [[2010]] [[Jaimy Gordon]], ''[[Lord of Misrule]]''
* [[2011]] [[Jesmyn Ward]], ''[[Salvage the Bones]]''
* [[2012]] [[Louise Eldrich]], ''[[The Round House]]'' 
* [[2013]] [[James McBride]], ''The Good Lord Bird''
* [[2014]] [[Phil Klay]], ''Redeployment''
* [[2015]] [[Adam Johnson (skriuwer)|Adam Johnson]], ''Fortune Smiles''
* 2016 [[Colson Whitehead]], ''The Underground Railroad''
* 2017 [[Jesmyn Ward]], ''Sing, Unburied, Sing''
* 2018 [[Sigrid Nunez]], ''The Friend''
* 2019 [[Susan Choi]], ''Trust Exercise'' 
* 2022 [[Tess Gunty]], ''The Rabbit Hutch''
* 2023 [[Justin Torres]], ''Blackouts''
* 2024 [[Percival Everett]], ''James''
* 2025 [[Rabih Alameddine]], ''The True True Story of Raja the Gullible (and His Mother)''

==Keppeling om utens==
*{{en}}[http://www.nationalbook.org/nba.html National Book Award]

[[Kategory:Amerikaanske literatuerpriis]]
[[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1950]]</text>
      <sha1>600xiw20hduo6p7qn5sdis9wqzhvmm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Derbyshire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71912</id>
    <revision>
      <id>1236392</id>
      <parentid>1182466</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Derbyshire_numbered_districts.svg ferfongen troch [[c:File:Derbyshire_numbered_districts_(1974-2028).svg|Derbyshire_numbered_districts_(1974-2028).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).</comment>
      <origin>1236392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="jzts0p800z0a5oahefrgxdwfm2yovld" xml:space="preserve">[[Ofbyld:EnglandDerbyshire.png|thumb|Derbyshire yn Ingelân]]
'''Derbyshire''' is in [[Greefskippen fan Ingelân|greefskip]] yn de [[Regio's fan Ingelân|Ingelske regio]] [[East Midlands]] en hat 734.585 ynwenners. It oerflak beslacht  2546,7 km². Derbyshire bestiet sûnt de midden of de ein fan 'e [[10e iuw]].

Derbishire grinzet oan [[Grut Manchester]], [[West-Yorkshire]], [[Súd-Yorkshire]], [[Nottinghamshire]], [[Leicestershire]], [[Staffordshire]] en [[Cheshire (greefskip)|Cheshire]].

It haadplak fan it greefskip is [[Matlock (Ingelân)|Matlock]].

== Distrikten ==
{|
|
# [[High Peak]]
# [[Derbyshire Dales]]
# [[Súd Derbyshire]]
# [[Erewash]]
# [[Amber Valley]]
# [[North East Derbyshire]]
# [[Chesterfield (Derbyshire)|Chesterfield]]
# [[Bolsover (distrikt)|Bolsover]]
# [[Derby (stêd)|Derby]] (Unitary authority)
| [[Ofbyld:Derbyshire numbered districts (1974-2028).svg|180px]]
|}
== Ferneamde lju út Derbyshire ==
* [[William Lamb|Lord Melbourne]] (1779-1848), politikus
* [[Thomas Cook]] (1808-1892), reisorganisator
* [[Vivienne Westwood]] (1941), moade-ûntwerper

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.statistics.gov.uk Folkstelling 2001, ''National Statistics'']
* Pevsner, Nikolaus (1953). ''The Buildings of England: Derbyshire. Middlesex'': [[Penguin Books]]. ISBN 0-14-071008-6.
* Smith, Roly (1999). ''Towns &amp; Villages of Britain: Derbyshire. Cheshire'': Sigma Press. ISBN 1-85058-622-5.
&lt;References/&gt;
}}

{{Commonscat|Derbyshire}}

[[Kategory:Derbyshire| ]]
[[Kategory:Greefskip yn Ingelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 10e iuw]]</text>
      <sha1>jzts0p800z0a5oahefrgxdwfm2yovld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thijs Terpstra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82111</id>
    <revision>
      <id>1236371</id>
      <parentid>906979</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>referinsje</comment>
      <origin>1236371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="rw8scp6lmuikqhibed2x9vjqyof38af" xml:space="preserve">{{Politikus
| namme                       = Thijs Terpstra
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingstekst             = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| echte namme                 = Thijs Terpstra
| nasjonaliteit               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| bertedatum                  = [[10 july]] [[1916]]
| berteplak                   = [[Grou (plak)|Grou]] ([[Fryslân]])
| stjerdatum                  = [[7 septimber]] [[2006]]
| stjerplak                   = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Fryslân]])
| etnisiteit                  = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]]
| partij                      = [[VVD]]
| prizen                      = 
| funksje1                    = [[Wethâlder]] fan [[Idaerderadiel]]
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = 19?? – 19??
| foargonger1                 = 
| opfolger1                   = 
| funksje2                    = Lid fan de gemeenterie fan [[Idaerderadiel]]
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = [[1974]] – [[1985]]
| foargonger2                 = 
| opfolger2                   = 
}}
'''Thijs Terpstra''' ([[Grou (plak)|Grou]] &lt;ref&gt; [https://www.openarchieven.nl/frl:be231f3a-c36a-7751-2497-3d285ec85642 ''Registratie op 10 juli 1916 te Grouw''] &lt;/ref&gt;, [[10 july]] [[1916]] – [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[7 septimber]] [[2006]]) wie in [[Fryslân|Frysk]] ûndernimmer en [[politikus]] út [[Grou (plak)|Grou]]. Hy runde jierrenlang in [[boekhannel|boek]]- en [[kantoarboekhannel]] oan 'e Parkstrjitte. Teffens wied er de oprjochter fan [[Utjouwerij Fryslân]], in [[útjouwerij]] dy't him talei op it publisearjen fan [[Frysk]]talige [[literatuer]], en dy't lange tiid oan 'e Lytse Buorren fêstige wie, mar letter troch de [[Afûk]] oernomd waard.

Terpstra bejoech him ek yn 'e pleatslike [[polityk]], en siet fan [[1974]] oant [[1985]] foar de [[VVD]] yn 'e gemeenterie, earst yn dy fan [[Idaerderadiel]], en nei de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[1984]] yn dy fan [[Boarnsterhim]]. Fierders wied er ek ferskate jierren [[wethâlder]] fan Idaerderadiel, en fan [[1938]] oant [[1954]] wied er foarsitter fan 'e Grouster [[gymnastyk]]feriening ''Sport Staalt Spieren'' (SSS), wêrfan't er nei syn ôftreden earelid waard. Yn it ferlingde fan dy lêste funksje stie Terpstra oan 'e widze fan it ''Sportcentrum Grou'', dêr't er jierrenlang siktaris fan wie.

Nei ferskate wiken fan slimme sykte ferstoar Terpstra op tongersdei [[7 septimber]] [[2006]] yn it [[sikehûs]] te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Hy waard 90 jier âld.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.degrouster.nl/archief/?show=article&amp;article_id=2796 ——, ''Oud-ondernemer en -wethouder Thijs Terpstra overleden'', yn: ''De Grouster'', 8 septimber 2006]
* ~, Stjerberjocht Thijs Terpstra, yn: de ''Ljouwerter Krante'', 9 septimber 2006 ([https://groups.yahoo.com/neo/groups/Friesland-genealogy/conversations/topics/35316 hjirre oanhelle])
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Terpstra, Thijs}}
[[Kategory:Frysk ûndernimmer]]
[[Kategory:Frysk útjouwer]]
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:VVD-politikus]]
[[Kategory:Frysk gemeenteriedslid]]
[[Kategory:Frysk wethâlder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Grou]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1916]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2006]]</text>
      <sha1>rw8scp6lmuikqhibed2x9vjqyof38af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sigga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121521</id>
    <revision>
      <id>1236377</id>
      <parentid>1154528</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>1236377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="a8rtzdchbi4lh9vbysnb7o8f9z473jb" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Sigga Beinteins 2011 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Sigga (2011)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Sigríður Beinteinsdóttir
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of Iceland.svg|border|20px]] [[Iislân]]sk
| berne                        = [[24 july]] [[1962]]
| berteplak                    = [[Reykjavik]] ([[Iislân]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Iceland.svg|border|20px]] [[Iislanners|Iislânsk]]
| sjenre                       = [[popmuzyk]]
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Iislânsk]]
| grutste hit(s)               = 
| jierren aktyf                = [[1980]]er jierren – no
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.siggabeinteins.is/ www.siggabeinteins.is]
}}
'''Sigga''' (wiere [[namme]]: '''Sigríður Beinteinsdóttir'''; [[Reykjavik]], [[24 july]] [[1962]]) is in [[Iislân]]sk [[sjongster]]. 

==Libben en karriêre==
Sigga waard yn [[1962]] yn 'e [[Iislân]]ske [[haadstêd]] [[Reykjavik]] [[berne]] as Sigríður Beinteinsdóttir. Fan 'e [[1980]]-er jierren ôf wie hja aktyf as [[sjongster]], en yn 'e [[1990]]-er jierren naam se fjouwer kear diel oan 'e Iislânske ynstjoering foar it [[Eurofyzjesjongfestival]]. 

Op it [[Eurofyzjesongfestival 1990|songfestival]] fan [[1990]] makke Sigga ûnderdiel út fan 'e [[band]] [[Stjórnin]], dy't mei it [[liet|nûmer]] ''[[Eitt Lag Enn]]'' op it fjirde plak (fan 22) einige mei in totaal fan 124 punten. Dat wie it bêste resultaat foar in Iislânske ynstjoering oant [[Selma Björnsdóttir]] yn [[1999]] twadde waard. In jier letter wie Sigga wer op it [[Eurofyzjesongfestival 1991|songfestival]], as [[eftergrûnsjongster]] foar [[Sálin hans Jóns míns (band)|Stefán]] en [[Eyfi]], dy't mei ''[[Draumur um Nínu]]'' it fyftjinde plak (fan 22) behellen mei 26 punten.

As lid fan 'e band [[Heart 2 Heart (band)|Heart 2 Heart]] naam Sigga in yn [[1992]] jitris diel oan it [[Eurofyzjesongfestival 1992|songfestival]]. Dat jiers berikte de Iislânske ynstjoering mei in totaal fan 80 punten it sânde plak (fan 23) mei it [[liet]] ''[[Nei eða Já]]''. Yn [[1994]], ta einbeslút, die Sigga foar de fjirde kear mei oan it [[Eurofyzjesongfestival 1994|Eurofyzjesongfestival]], diskear as solo-artyst mei it liet ''[[Nætur]]''. Dêrmei einige se op it tolfde plak (fan 25) mei in totaal fan 49 punten, wêrûnder twa kear de maksimale skoare fan tolve punten, dy't se ûntfong fan it [[Feriene Keninkryk]] en fan [[Portegal]]. 

==Keppelings om utens==
* {{is}}[https://www.siggabeinteins.is/ Offisjele webside fan Sigga]
* {{is}}[https://www.facebook.com/siggabeinteins.is/ Sigga op Facebook]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Sigga ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Yslânsk sjonger]]
[[Kategory:Dielnimmer oan it Eurofyzjesjongfestival]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1962]]</text>
      <sha1>a8rtzdchbi4lh9vbysnb7o8f9z473jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meppelerdjip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136662</id>
    <revision>
      <id>1236388</id>
      <parentid>1226628</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Meppel */ [[]]</comment>
      <origin>1236388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3513" sha1="n62wj0cyst3zjrn8b4h2jl286l4w3xr" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Location Meppelerdiep.PNG|thumb|It Meppelerdjip]]
It '''Meppelerdjip''' ([[Nederlânsk]]: ''Meppelerdiep'') is in [[kanaal (wetterwei)|kanaal]] dat rint fan [[Meppel]] oant [[Swartslûs]], dêr't it útmûnet yn it [[Swarte Wetter (rivier)|Swarte Wetter]]. It kanaal is 11 kilometer lang en rint troch de [[Nederlân]]ske [[provinsje]]s [[Drinte]] en [[Oerisel]].

It Meppelerdjip foarmet de rin nei ûnderen fan trije rivierkes: [[Wold Aa]], de [[Reest]] en de [[Beilerstroom]] en wie earst ek in natuerlike wetterwei, dat eartiids de ''Sethe'' neamd waard. De namme ''Sethe'' komt noch werom yn it ''Gemaal Zedemuden'', dat wer neamd wie nei in ferdronken delsetting oan de mûning fan de Sethe.

It Meppelerdjip ferbynt tsjintwurdich de [[Drintske Haadfeart]] en de [[Hoogeveense Vaart]] mei de [[Iselmar]] en is wichtichfoar it [[wetterbehear]] yn Drinte.

== Skiednis ==
Yn [[1134]] wurdt de ''Sethe'' foar it earst neamd. It Meppelerdjip is yn de rin fan de tiid stikmannich kear útgroeven. Yn [[1664]] waard der al mei úteinset, mar iuwenlang fielde net ien him ferantwurdlik foar it kanaal. Yn [[1859]] naam it Ryk by einbeslút it kanaal oer fan partikuliere eigeners, wêrnei't it djipper makke, ferbrede en rjochtlutsen waard. Dat wie ek nedich foar it [[turfstekke]]n en wetterôffier. It Meppelerdjip waard in wichtige wetterwei foar it ferfieren fan [[Turf (brânstof)|turf]], dat yn de [[Fyftjinde iuw|fyftjinde]] oant en mei de [[njoggentjinde iuw]] in wichtige brânstof wie. Meppel en Swartslûs wiene doe wichtige trochfierhavens, dêrwei't de turf ferfierd waard nei [[Hollân]]. Troch it turfstekken krige it Meppelerdjip mear wetter te ferwurkjen, dat gauris ta wetteroerlêst late. Dêrom is yn [[1974]] it Gemaal Zedemuden njonken de Meppelerdjipslûs yn gebrûk naam.

== Gebrûk ==
Meppel is oer it Meppelerdjip te berikken foar skippen dy't maksimaal 110 x 12 x 3,25 meter (by [[Normaal Amsterdamsk Peil|NAP]]) mjitte. Foarby de [[Kaapbrêgen]] nimt de maksimale tastiene omfang ôf ta 90 x 11,50 x 2,75m by NAP (mei ûntheffing en ûnder spesjale betingsten: 100 x 10,50 x 2,50m). It Meppelerdjip is part fan it nasjonale haadfarwegenet en is gaadlikfoar skippen oant 3000 ton.

=== Swartslûs ===
Oan it begjin fan it Meppelerdjip leit de stêd [[Swartslûs]]. In grutte skipswerf foar nijbou en reparaasje leit daliks njonken it Meppelerdjip. Dernjonken binne der noch ferskate jachtwerven en dêroan besibbe bedriuwen by de ouwers del en op yndustryterrein ''De Kranerweerd''.

=== Meppel ===
Yn [[Meppel]] giet it Meppelerdjip oer yn de [[Drintske Haadfeart]] en [[Hoogeveense Vaart]]. Oan de ouwers fan it Meppelerdjip lizze [[yndustryterrein]]en. In spesjaal nij ''wiet yndustryterrein Oevers D'', mei dêryn de nije haven ''[[Sethehaven]]'' is te berikken fan skippen oant 2000 ton en biedt bedriuwskavels in eigen loskaai.

Utsein op- en oerslachbedriuwen binne der ek skipswerven fêstige yn Meppel. Foar de beropsfeart is der bygelyks skipswerf ''De Kaap'' en binne der ferskate werven foar plezierfeart, dy't benammen ornearre binne foar nijbou en reparaasje.

== Slûzen ==
Der binne trije [[Slûs|slûzen]] en ien [[gemaal]] yn it Meppelerdjip en dy binne allegear by Swartslûs:
* Staphorsterslûs
* Grutte Kolkslûs
* Meppelerdjipslûs
* Gemaal Zedemuden


== Keppeling om utens ==
* [https://www.rijkswaterstaat.nl/meppelerdiep Aktuele ynformaasje - Rykswettersteat]

[[Kategory:Kanaal yn Drinte]]
[[Kategory:Kanaal yn Oerisel]]
[[Kategory:Bouwurk út 1859]]</text>
      <sha1>n62wj0cyst3zjrn8b4h2jl286l4w3xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske Marine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147159</id>
    <revision>
      <id>1236396</id>
      <parentid>1232517</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sàádî</username>
        <id>59043</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:US Navy CW4 insignia.svg]] → [[File:US Navy W4 insignia.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)</comment>
      <origin>1236396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33412" sha1="q2sbanh86ctrr4j3u3n02qcmh5hsuwe" xml:space="preserve">{{Diel fan de kriichsmacht
|namme= Amerikaanske Marine
|flagge= [[File:Flag of the United States Navy.svg|border|125px]] 
|embleem= [[File:Emblem of the United States Navy.svg|100px]] 
|biedwurd= ''Non Sibi Sed Partriae'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Latyn]], &quot;Net foar Ussels, Mar foar Us Lân&quot;&lt;/small&gt;
|lân= [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] 
|soarte= [[marine]] 
|doel= [[oarloch]]fiering op [[see]]
|namme folút= ''United States Navy'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Amerikaanske Marine&quot;)&lt;/small&gt;
|ôfkoarting= USN 
|lokaasje haadkertier= it [[Pentagon]] ([[Arlington County (Firginia)|Arlington&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; County]], [[Firginia]]) 
|oprjochte= [[1775]](-[[1785]]), [[1794]] 
|sterkte= 328.000 aktyf &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; 101.000 reserve &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 272 ynsetbere [[marineskip|skippen]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; 158 skippen reservefloat &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;  
|falt ûnder= ● [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje|Am. Min. f. Definsje]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Dep f.d. Marine]] 
|falt ûnder= ● [[File:Seal of the United States Department of Defense.svg|15px]] [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje|Am. Ministearje f. Definsje]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[File:Seal of the United States Department of the Navy.svg|15px]] [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Dep. fan de Marine]] 
|offisjele kleuren= [[blau]] en [[goud (kleur)|goud]]&lt;br&gt;{{color box|#022A3A}}&amp;nbsp;{{color box|#E8B00F}}
|webside= [http://www.navy.mil/ www.navy.mil] 
|ôfbyld= [[File:Naval jack of the United States.svg|border|125px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[geus (flagge)|geus]]&lt;/small&gt;
}}
De '''Amerikaanske Marine''' ([[Ingelsk]]: '''''United States Navy''''' of '''''U.S. Navy''''', [[ôfkoarte]] ta '''USN''') is ien fan 'e tûken fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]], de [[kriichsmacht]] fan 'e [[Feriene Steaten fan Amearika]]. It is in [[marine]] en ien fan 'e acht [[unifoarmearre tsjinsten fan de Feriene Steaten|unifoarmearre tsjinsten fan 'e Feriene Steaten]]. De Amerikaanske Marine hat (de [[militêre reserve|reserve]] ynbegrepen) in sterkte fan krapoan 430.000 man, en beskikt oer in totaal fan 430 [[marineskip]]pen. It is dêrmei de grutste en sterkste marine fan 'e wrâld. [[Bestjoer]]lik ressortearret de Amerikaanske Marine ûnder it [[Amerikaanske Ministearje fan Definsje]]. De marine waard yn [[1775]] oprjochte as de [[Kontinintale Marine]], en hat sûnt yn likernôch santich [[oarloch|oarloggen]] en oare konflikten fochten. De [[ofsier]]soplieding fan 'e Amerikaanske Marine wurdt fersoarge troch de [[Amerikaanske Marine-akademy]] te [[Annapolis (Marylân)|Annapolis]].

==Sterkte==
De Amerikaanske Marine is de grutste [[marine]] fan 'e wrâld, dy't tarist is mei it meast avansearre marinematerieel fan 'e wrâld. Kwa mankrêft bestie de marine anno [[2015]] út 328.194 man yn aktive tsjinst, oanfolle mei in [[militêre reserve]] fan 101.199 man. Opteld komt dat del op in totale mankrêft fan krapoan 430.000 man. Op it mêd fan materieel beskikte de Amerikaanske Marine (ek yn [[2015]]) oer 272 direkt ynsetbere [[marineskip]]pen, mei dêropta in [[reservefloat]] fan nochris 158 skippen dy't net direkt ynsetber binne, mar  binnen reedlike tiid wol wer ynsetber makke wurde kinne. Yn totaal binne dat 430 skippen, mei in mienskiplike [[ton (massa)|tonnaazje]] dy't de grutste fan alle [[float]]en fan 'e wrâld is. De grutste skippen binne de [[fleandekskip]]pen, wêrfan't de Amerikaanske Marine op elts momint tsien yn aktive tsjinst hat, mei dêropta twa yn 'e reservefloat en trije nijen yn oanbou. It Amerikaanske [[flottylje]] fleandekskippen is dêrmei ek fierwei it grutste fan 'e wrâld. De Amerikaanske Marine hie fierders yn [[febrewaris]] [[2016]] mear as 3.700 militêre [[fleantugen]] yn aktive tsjinst.

==Doelen==
De Amerikaanske Marine tsjinnet as it diel fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]] dat him taleit op oarloch op [[see]]. Dêrby binne de doelen:
*tarieding foar it effektyf fieren fan oarloch op see;
**dêrta it ûnderhâlden en ûntwikkeljen fan [[wapen]]s, materieel, [[taktyk|taktiken]] en oare plannen om soks mooglik te meitsjen;
*it ôfslaan fan agresje fan oer see dy't rjochte is tsjin 'e [[Feriene Steaten]], syn oerseeske gebietsdielen en besittings en syn bûnsgenoaten, oft dy agresje no ôfkomstich is fan oare [[steat|lannen]], fan partikuliere entiteiten ([[terrorisme]]) of troch [[ferrie]] fan binnenút;
*it ferdigenjen fan it rjocht fan 'e Feriene Steaten en syn bûnsgenoaten op frije trochfeart troch de [[ynternasjonale wetters]]. 

==Bestjoer==
It [[haadkertier]] fan 'e Amerikaanske Marine is fêstige yn it [[Pentagon]], yn [[Arlington County (Firginia)|Arlington County]] yn [[Firginia]], fuort besuden de Amerikaanske federale [[haadstêd]] [[Washington, D.C.]] De Amerikaanske Marine falt [[bestjoer]]lik ûnder it [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Amerikaansk Departemint fan 'e Marine]], oan it haad wêrfan't de [[ûnderminister]] fan 'e Marine stiet. It Departemint fan 'e Marine makket diel út fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje]], en de ûnderminister fan 'e Marine is ûnderhearrich oan 'e [[minister]] fan Definsje. De [[stêfsjef]] fan 'e marine (''Chief of Naval Operations'', CNO) is in [[ofsier]] mei de [[militêre rang]] fan [[admiraal]], en de heechste marine-ofsier yn it Departemint fan 'e Marine. It kin lykwols wêze dat hy (of sy) net de marine-ofsier mei de alderheechste rang is, yn it gefal dat de [[foarsitter]] of de [[fise-foarsitter]] fan 'e [[Mienskiplike Stêfsjefs (Feriene Steaten)|Mienskiplike Stêfsjefs]] ek in marine-ofsier is.
[[File:United States Navy bases.svg|left|thumb|300px|De lokaasje fan bases en oare fasiliteiten fan 'e Amerikaanske Marine yn 'e [[Feriene Steaten]].]]

De [[Amerikaanske Kustwacht]] is in tûke fan 'e Amerikaanske Striidkrêften dy't bestjoerlik folslein los stiet fan 'e Amerikaanske Marine, en dy't ek hiele oare taken hat as de marine. It [[Amerikaansk Marinierskorps]] is ek in selsstannige tûke fan 'e Amerikaanske Striidkrêften, dy't net ûnderhearrich is oan, mar wol nau gearwurket mei de marine.

==Ynfrastruktuer==
De Amerikaanske Marine hat in protte [[marinebasis|marinebases]] en oare fasiliteiten yn gebrûk, dy't benammen konsintrearre binne yn it noardeasten fan 'e [[legere 48 steaten]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] tusken súdlik [[Maine]] en sintraal [[Firginia]], en fierders oan 'e noardeastkust fan 'e [[Golf fan Meksiko]], en oan 'e Amerikaanske westkust, oan 'e [[Stille Oseaan]], fral yn [[Súdlik Kalifornje]] en yn 'e krite fan 'e [[Puget Sound]] by [[Seattle]]. It grutste kompleks fan 'e Amerikaanske Marine is it [[Marine Loftwapenstasjon China Lake]], yn [[Kalifornje]], in [[militêr oefenterrein]] mei in [[oerflak]] fan 4.500&amp;nbsp;[[km²]]. It op ien nei grutste kompleks is yn [[Hampton Roads (Firginia)|Hampton Roads]], yn [[Firginia]], dêr't in stikmannich bases mei-inoar 150&amp;nbsp;km² beslane. 
[[File:USS_Nimitz_in_Victoria_Canada_036.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Nimitz (CVN-68)|USS ''Nimitz'']], in [[fleandekskip]] fan 'e Amerikaanske Marine, hjir by in freonskiplik besyk oan [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]].]]

De wichtichste bases fan 'e Amerikaanske Marine binne it [[Marinestasjon Norfolk]], yn Firginia, dat de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Atlantyske Float]] is, en de [[Marinebasis San Diego]] yn Súdlik Kalifornje, de wichtichste thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Pasifyske Float]] (hoewol't it [[haadkertier]] dêrfan eins fêstige is yn it [[Marinestasjon Pearl Harbor]], sûnt [[2010]] de [[Mienskiplike Basis Pearl Harbor-Hickam]], yn [[Hawaï]]). De [[militêre akademy|ofsiersoplieding]] fan 'e Amerikaanske Marine wurdt fan âlds fersoarge oan 'e [[Amerikaanske Marine-akademy]] yn [[Annapolis (Marylân)|Annapolis]], yn [[Marylân]], hoewol't spesifike ofsiersopliedings no op oare plakken fêstige binne. De oplieding ta marine[[piloat]] wurdt bgl. fersoarge op it [[Marinefleanfjild Pensacola]] yn 'e [[Panhandle fan Floarida]], wylst de oplieding ta [[dûkboat]]ofsier fêstige is yn it [[Marine Undersee-oarlochsfieringssintrum]] yn [[Newport (Rhode Island)|Newport]], yn [[Rhode Island]].

Bûten it grûngebiet fan 'e eigentlike Feriene Steaten ûnderhâldt de Amerikaanske Marine ek wichtige bases yn [[ûnynkorporearre territoaria fan 'e Feriene Steaten]], lykas de grutte [[Marinebasis Gûam]] op [[Gûam]] en oare wichtige fasiliteiten yn [[Porto Riko]] en [[Amerikaansk-Samoä]]. Yn it bûtenlân is de grutste Amerikaanske marinebasis de [[Marinebasis Yokosuka]] op it [[Japan]]ske eilân [[Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. Dy tsjinnet as basis foar alle aktiviteiten fan 'e Amerikaanske Marine yn it westen fan 'e [[Stille Oseaan]]. Oare wichtige oerseeske bases fan 'e Amerikaanske Marine binne de [[Amerikaanske Marinebasis Napels]] yn [[Itaalje]] (de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Sechsde Float]] yn it [[Middellânske-Seegebiet]]), de [[Amerikaanske Marinebasis Bachrein]] (de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Fyfde Float]] yn 'e [[Perzyske Golf]]) en de [[Marinebasis Guantanamo Bay]] op [[Kuba]] (dy't bekend kommen is te stean as in plak dêr't lju dy't fan [[terrorist]]yske aktiviteiten foar [[Al-Qaida]] fertocht wurde, sûnder [[berjochting|foarm fan proses]] [[finzen]]set binne).

==Skiednis==
===Iere jierren===
Doe't yn [[1775]] de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch]] útbriek, wie der ûnder de leden fan it [[Twadde Kontinintaal Kongres]] diskusje oer de fraach oft de [[Trettjin Koloanjes|trettjin opstannige koloanjes]] wol in mienskiplike marine oprjochtsje moasten. [[Massachusetts]] hie bgl. yn 't earstoan syn eigen marine. De oerbefelhawwer fan it [[Koninintale Leger]] (de foarrinner fan it [[Amerikaanske Leger]]), [[generaal]] [[George Washington]], makke in ein oan it redendielen troch op [[13&amp;nbsp;oktober]] [[1775]] sân [[sylskip]]pen as [[oarlochsskip]]pen ta te rissen om [[Grut-Brittanje|Britske]] [[befoarrieding]]sskippen te ûnderskeppen. Dat wie it oanbegjin fan 'e [[Kontinintale Marine]]. 
[[File:USS_Constitution_vs_Guerriere.jpg|left|thumb|250px|De USS ''Constitution'' fan 'e Amerikaanske Marine ferwikkele yn in gefjocht mei de HMS ''Guerriere'' fan 'e [[Britske Keninklike Marine]] yn 'e [[Oarloch fan 1812]].]]

Nei't de Amerikanen yn 'e Unôfhinklikheidsoarloch de oerwinning behelle hiene, waard yn [[1785]] de Kontinintale Marine opheft en it lêste [[marineskip]], de [[USS Alliance (skip út 1778)|USS ''Alliance'']], ferkocht. Hast in [[desennium]] moasten de Feriene Steaten it doe sûnder marine dwaan, wat Amerikaanske [[keapfardij]]skippen bleatstelde oan 'e eigenwille fan [[seerôver]]s. De iennichste seemacht dy't it lân yn dy tiid hie, waard foarme troch de [[United States Revenue Cutter Service]], in soarte fan [[dûane]] op see dy't in foarrinner wie fan 'e hjoeddeistige [[Amerikaanske Kustwacht]]. Yn [[1794]] naam it [[Amerikaanske Kongres]] de [[Marinewet fan 1794]] oan, wêryn't de oprjochting fan in permaninte, steande marine regele waard. Pas yn [[oktober]] [[1797]] kamen lykwols de earste marineskippen ree, dy't ommers noch boud wurde moasten. Dy waarden sa gau mooglik ynset yn it [[Middellânske-Seegebiet]], tsjin 'e [[Barbarijske seerôvers]]. 

===Njoggentjinde iuw===
It earste grutte konflikt dêr't de weroprjochte Amerikaanske Marine by belutsen rekke, wie de [[Oarloch fan 1812]] tsjin 'e [[Grut-Brittanje|Britten]]. Hoewol't it net slagge en kom foar dat de fijân Amerikaanske [[haven]]s blokkearre en troepen oan lân sette, waarden de Britten wol ferdreaun út 'e [[Eriemar]], wat bydroech oan 'e nederlaach op lân fan harren en har [[Yndianen|Yndiaanske]] bûnsgenoaten. Fan [[1819]] ôf waard it saneamde [[Afrika-eskader]] fan 'e Amerikaanske Marine ynset om 'e yllegale oanfier fan nije [[slavernij|slaven]] út [[Afrika]] de kop yn te drukken. 

Yn 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]-[[1848]]) blokkearre de Amerikaanske Marine [[Meksiko|Meksikaanske]] havens, ferneatige de Meksikaanske float yn 'e [[Golf fan Kalifornje]], en spile it [[Pasifysk Eskader]] ûnder lieding fan [[kommandeur (rang)|kommandeur]] [[Robert Stockton]] in wichtige rol by de ferovering fan [[Opper-Kalifornje]]. De Amerikaanske Marine fierde yn dat konflikt ek syn earste grutskalige [[amfibyske operaasje]] út, doe't der 12.000 man fan it [[Amerikaanske Leger]] yn 'e Meksikaanske havenstêd [[Veracruz (Meksiko)|Veracruz]] oan lân set waarden. It súkses fan dy operaasje iepene de doar foar de ferovering fan [[Meksiko-Stêd]] en dêrmei de Amerikaanske oerwinning. 

Fan dy tiid ôf fêstige de Amerikaanske Marine him as in wichtige macht op 'e wrâldseeën, dy't bgl. yn [[1853]] it [[isolemint fan Japan]] trochbriek doe't [[Perry-ekspedysje|in eskader]] ûnder lieding fan kommandeur  [[Matthew Perry (marine-ofsier)|Matthew Perry]] de [[Baai fan Tokio|Baai fan Edo]] ynfear, wat yn [[1854]] resultearre yn 'e [[Konvinsje fan Kanagawa]]. 
[[File:Us-atlantic-fleet-1907.jpg|right|thumb|250px|De [[Grutte Wite Float]] makket in wrâldreis yn [[1907]].]]

Under de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]-[[1865]]) bleau de Amerikaanske Marine, oars as it Amerikaanske Leger, frijwol hielendal yn Noardlike hannen. Dat stelde de Feriene Steaten by steat om al ier ûnder de [[boargeroarloch]] de saneamde [[Unyblokkade]] tsjin 'e Súdlike [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre Steaten]] yn te stellen. It Suden waard dêrtroch [[ekonomy]]sk úthongere, wat sterk bydroech ta de úteinlike oerwinning fan it Noarden. De Amerikaanske Boargeroarloch wie ek it earste konflikt wêryn't [[izerbeklaaid oarlochsskip|izerbeklaaide oarlochsskippen]] it tsjininoar opnommen, spesifyk de [[USS Monitor|USS ''Monitor'']] en de [[CSS Virginia|CSS ''Virginia'']] yn 'e [[Slach by Hampton Roads]] yn [[1862]].

Yn 'e tweintich jier nei de Amerikaanske Boargeroarloch fertutearze de Amerikaanske Marine lykwols trochdat de [[polityk]] der net mear nei omseach, mei as gefolch dat it materieel folslein efter de tiid rekke. Yn 'e [[1880-er jierren]] waard lang om let in grutskalich modernisearringsprogramma ynset, wêrby't it tal marineskippen ek útwreide waard. Dat bliek fertuten dien te hawwen doe't de Amerikaanske Marine yn 'e [[Spaansk-Amerikaanske Oarloch]] yn [[1898]] handich ôfweefde mei de [[Spaanske Marine]]. 

De Amerikaanske Marine rûn neitiid foarop yn 'e ûntwikkeling fan [[slachskip]]pen (dy't as de takomst fan eltse himsels respektearjende marine sjoen waarden), yn 'e mande mei de marines fan lannen as it [[Feriene Keninkryk]], it [[Keizerryk Dútslân]] en it [[Keizerryk Japan]]. Yn [[1907]] stjoerde de [[Amerikaanske presidint]] [[Theodore Roosevelt]] de measte Amerikaanske slachskippen mei harren [[eskorteskip]]pen (de saneamde [[Grutte Wite Float]]) op in fjirtjin [[moanne (tiid)|moannen]] duorjende [[reis]] om 'e wrâld, mei as doel om 'e Amerikaanske macht op see út te stallen. Tsjin [[1911]] koe de Amerikaanske Marine yn sterkte de [[Britske Keninklike Marine]] belykje.

===Earste Wrâldoarloch en Ynterbellum===
Yn [[april]] [[1917]] rekken de Feriene Steaten behelle yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]]. Fanwegen in slim [[stookoalje]]tekoart yn it Feriene Keninkryk koene yn dat konflikt lykwols inkeld âldere, op [[stienkoal]] stokende Amerikaanske marineskippen ynset wurde. Under de [[Marinewet fan 1916]] groeide de Amerikaanske Marine yn 'e folgjende jierren fluch troch in ambisjeus [[skipsbou]]programma. Nei ôfrin fan 'e Earste Wrâldoarloch waard troch it [[Marineferdrach fan Washington]] yn [[1922]] de ynternasjonale [[wapenwedrin]] op see oan bannen lein, benammen wat it bouwen fan [[slachskip]]pen en [[kruser]]s oanbelange. Dêrom waarden inkele fan 'e earste Amerikaanske [[fleandekskip]]pen, de [[USS Lexington (CV-2)|USS ''Lexington'']] en de [[USS Saratoga (CV-3)|USS ''Saratoga'']], op rompen boud fan [[slachkruser]]s dy't healôf wiene doe't se omreden fan 'e beheinings yn it [[ferdrach]] skrast wurde moasten. 
[[File:Battleship-row-torpedos.jpg|thumb|left|250px|De [[slachskip]]pen fan 'e Amerikaanske Marine ôfmarre oan [[Battleship Row]] yn it [[Marinestasjon Pearl Harbor]] op [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]], ûnder de [[Japan]]ske [[Oanfal op Pearl Harbor]]. Yn it wetter fan 'e [[lagune]] binne de weagen fan guon [[torpedo (wapen)|torpedo's]] te sjen. Op 'e eftergrûn stiigje [[reek]]wolkens op fan it [[fleanfjild]] [[Hickam Field]].]]

Yn 'e [[Grutte Depresje]] fan 'e [[1930-er jierren]] omfieme de [[New Deal]] fan presidint [[Franklin D. Roosevelt]] in regeling yn it ramt fan 'e [[Public Works Administration]] (de Amerikaanske [[Wurkferskaffing]]), wêrby't [[wurkleazens|wurkleazen]] ynset waarden foar de bou fan mear fleandekskippen, lykas de [[USS Yorktown (CV-5)|USS ''Yorktown'']] en de [[USS Enterprise (CV-6)|USS ''Enterprise'']]. Sadwaande beskikte de Amerikaanske Marine tsjin [[1936]], doe't de [[USS Wasp (CV-7)|USS ''Wasp'']] reekaam, oer in flottylje fleandekskippen mei in [[deplassemint|wetterferpleatsing]] fan 165.000 [[long ton]]s, hoewol't dat optekene waard as 135.000 long tons om te foldwaan oan it Marineferdrach fan Washington.

===Twadde Wrâldoarloch===
Fanwegen oprinnende spannings yn it gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]], dy't ferbân holden mei de [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] en oanboaze waarden troch de oangeande [[Twadde Wrâldoarloch]] yn [[Jeropa]], ferhuze presidint Roosevelt de [[Amerikaanske Pasifyske Float]] yn begjin [[1941]] fan [[San Diego]], yn [[Kalifornje]], nei it [[Marinestasjon Pearl Harbor]], yn it [[Territoarium Hawaï]]. Op [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]] leine dêr sân slachskippen, de [[USS Arizona (BB-39)|USS ''Arizona'']], de [[USS California (BB-44)|USS ''California'']], de [[USS Maryland (BB-46)|USS ''Maryland'']], de [[USS Nevada (BB-36)|USS ''Nevada'']], de [[USS Oklahoma (BB-37)|USS ''Oklahoma'']], de [[USS Tennessee (BB-43)|USS ''Tennessee'']] en de [[USS West Virginia (BB-48)|USS ''West Virginia'']] ôfmarre oan [[Battleship Row]] op [[Ford Island]], wylst in achtste slachskip, de [[USS Pennsylvania (BB-38)|USS ''Pennsylvania'']], foar ûnderhâld yn in [[drûchdok]] lei, en de ôftanke [[USS Utah (BB-31)|USS ''Utah'']], dy't inkeld noch as [[doelskip]] foar oefenings brûkt waard, ek oanwêzich wie. Op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] fan dy dei fierde de [[Keizerlike Japanske Marine]] in ferrassingsbombardemint út, dat bekend wurden is as de [[Oanfal op Pearl Harbor]]. Dêrby waarden fjouwer slachskippen en de USS ''Utah'' ta [[sinken]] brocht, wylst de oaren skansearre rekken. Troch dat foarfal waarden de Feriene Steaten ûntsjinkearber de Twadde Wrâldoarloch ynskuord. 
[[File:New_Mexico_class_battleship_bombarding_Okinawa.jpg|right|thumb|250px|It [[slachskip]] de [[USS Idaho (BB-42)|USS ''Idaho'']] besjit [[Japan]]ske posysjes op [[Okinawa]] op [[1&amp;nbsp;april]] [[1945]] ûnder de [[Slach om Okinawa]].]]

De Japanners hiene harren oanfal konsintrearre op 'e [[slachskip]]pen, dy't yn [[1941]] noch altyd beskôge waarden as de skippen wêrmei't oarloggen op see wûn of ferlern waarden. De trije fleandekskippen dy't yn Pearl Harbor stasjonearre wiene, de USS ''Lexington'', de USS ''Enterprise'' en de ''USS Saratoga'', wiene op it stuit fan it bombardemint lykwols net yn 'e [[lagune]] fan [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]] oanwêzich om't se op [[patrûlje]] of training wiene. Dat soarge derfoar dat de Amerikaanske Marine him yn 'e [[Twadde Wrâldkriich yn de Stille Oseaan|Twadde Wrâldoarloch yn 'e Stille Oseaan]] mear ferlitte moast op 'e fleandekskippen. Doe bliek dat dy de wiere takomst fan 'e marine wiene. De fleandekskippen spilen bygelyks in rol fan krúsjaal belang yn 'e [[Slach by Midway]], wêrmei't de Japanske opsmars yn 'e Stille Oseaan ta stilstân brocht waard. 

De Amerikaanske Marine ûntwikkele fierders de súksesfolle [[strategy]] fan it [[eilânspringen]], wêrby't de eilannen yn 'e Stille Súdsee ien foar ien ferovere waarden troch elts ferovere eilân te brûken as basis foar de ferovering fan in folgjend eilân. De wichtichste [[seeslach|seeslaggen]] dêr't de Amerikaanske Marine oan dielnaam, wiene de [[Slach yn de Koraalsee|Slach yn 'e Koraalsee]], de [[Slach by Midway]], de [[Slach om Guadalcanal]], de [[Slach yn de Filipinensee|Slach yn 'e Filipinensee]], de [[Slach yn de Golf fan Leyte|Slach yn 'e Golf fan Leyte]] en de [[Slach om Okinawa]]. Dêrnjonken ûnderstipe de marine mei kustbombardeminten fan Japanske posysjes faak amfibyske operaasjes fan it [[Amerikaanske Leger]] of it [[Amerikaanske Marinierskorps]], lykas yn 'e [[Aleoetenkampanje]], de [[Slach om Kwajalein]], de [[Slach om Peleliu]], de [[Slach om Saipan]] en de [[Slach om Iwo Jima]]. Tsjin 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch, yn [[1945]], hie de Amerikaanske Marine der hûnderten skippen by krigen, wêrûnder 18 fleandekskippen en 8 slachskippen. Yn totaal bestie de Amerikaanske float doe út 6.768 marineskippen dy't 70% fan it totale oantal en de totale tonnaazje fan alle marineskippen fan 1.000 [[ton (massa)|ton]] en grutter op 'e wrâld fertsjintwurdigen.

===Nei 1945===
Nei ôfrin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard de Amerikaanske Marine behelle yn 'e [[wapenwedrin]] mei de [[Sovjet-Uny]] yn it ramt fan 'e [[Kâlde Oarloch]]. Dêrtroch waard de Amerikaanske Marine oan ien wei troch oanfitere om nije [[wapen]]systemen en nije [[taktyk|taktiken]] te ûntwikkeljen en nije skippen en fleantugen te bouwen. De wichtichste 'hjitte' konflikten wêrby't de Amerikaanske Marine ûnder de Kâlde Oarloch belutsen rekke, wiene de [[Koreaanske Oarloch]] ([[1950]]-[[1953]]) en de [[Fjetnamoarloch]] ([[1961]]-[[1973]]). Ek wie it de Amerikaanske Marine dy't troch de blokkade fan [[Kuba]] foarkaam dat de Sovjet-Uny yn [[1962]] ûnder de [[Kubakrisis]] [[atoombom|nukleêre wapens]] op dat eilân ynstallearre.

Nei ôfrin fan 'e Kâlde Oarloch wie de Amerikaanske Marine yngeand behelle yn 'e [[Earste Golfoarloch]] ([[1990]]-[[1991]]) en oare operaasjes út 'e [[1990-er jierren]] tsjin [[Irak]]. Nei [[2000]] spile de Amerikaanske Marine in wichtige rol by de [[Oarloch yn Afganistan]], de [[Irakoarloch]] en de [[Oarloch tsjin Islamityske Steat|ynternasjonale yntervinsje tsjin 'e saneamde Islamityske Steat]].

===List fan konflikten===
Yn syn skiednis hat de Amerikaanske Marine dielnommen oan likernôch 70 [[oarloch|oarloggen]] en oare konflikten:
[[File:USS_George_Washington_(SSBN-598).jpg|right|thumb|250px|De [[ballistyske raket]][[ûnderseeër]] de [[USS George Washington (SSBN-598)|USS ''George Washington'']].]]
[[File:US_Navy_030527-N-0000X-001_The_aircraft_carrier_USS_Carl_Vinson_(CVN_70)_pier_side_in_Apra_Harbor,_Guam.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Carl Vinson (CVN-70)|USS ''Carl Vinson'']], in [[fleandekskip]] fan 'e Amerikaanske Marine, foar anker yn [[Gûam]].]]
[[File:Four_Super_Hornets.jpg|right|thumb|18/0px|In squadron [[F/A-18F Super Hornet]]s fan 'e Amerikaanske Marine.]]
[[File:US_Navy_030903-N-5024R-003_USS_Port_Royal_(DDG_73)_departed_on_deployment.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Port Royal (CG-73)|USS ''Port Royal'']], in [[kruser]] fan 'e Amerikaanske Marine.]]

*de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch]] ([[1775]]-[[1783]])
*de [[Kwasy-Oarloch]] ([[1798]]-[[1799]])
*de [[Earste Barbarijske Oarloch]] ([[1801]]-[[ 1805]])
*de [[Oarloch fan 1812]] ([[1811]]-[[1815]])
*de [[Twadde Barbarijske Oarloch]] ([[1815]])
*de [[Westyndyske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Westyndyske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1817]]-[[ 1825]])
*de [[Seminoalske Oarloggen]] ([[1816]]-[[1858]])
**de [[Earste Seminoalske Oarloch]] ([[1816]]-[[1818]])
**de [[Twadde Seminoalske Oarloch]] ([[1835]]-[[1842]])
**de [[Tredde Seminoalske Oarloch]] ([[1855]]-[[1858]])
*de [[Afrikaanske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Afrikaanske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1819]]-[[1861]])
*de [[Egeyske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Egeyske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1825]]-[[1828]])
*de [[Earste Sumatra-ekspedysje]] ([[1832]])
*de [[Amerikaanske Ferkenningsekspedysje]] ([[1838]]-[[1842]])
*de [[Patriottyske Oarloch (Feriene Steaten)|Patriottyske Oarloch]] ([[1838]])
*de [[Twadde Sumatra-ekspedysje]] ([[1838]]-[[1839]])
*de [[Ferovering fan Monterey]] ([[1842]])
*de [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]-[[1848]])
*de [[Perry-ekspedysje]] ([[1853]]-[[1854]])
*it [[Bombardemint fan San Juan del Norte]] ([[1854]])
*de [[Slach yn de Baai fan Ty-ho]] ([[1855]])
*de [[Earste Fidzjy-ekspedysje]] ([[1855]])
*de [[Filibusteroarloch]] ([[1857]])
*de [[Twadde Opiumoarloch]] ([[1856]]-[[1860]])
*de [[Herfoarmingsoarloch]] ([[1857]]-[[1861]])
*de [[Paraguay-ekspedysje]] ([[1858]]-[[1859]])
*de [[Twadde Fidzjy-ekspedysje]] ([[1859]])
*de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]-[[1865]])
*it [[Bombardemint fan Qui Nhon]] ([[1861]])
*de [[Shimonoseki-kampanje]] ([[1863]]-[[1864]])
*de [[Formosa-ekspedysje]] ([[1867]])
*de [[Amerikaanske Ekspedysje nei Koreä]] ([[1871]])
*de [[Egyptyske Ekspedysje (1882)|Egyptyske Ekspedysje]] ([[1882]])
*de [[anty-streuperij-operaasjes yn de Beringsee]] ([[1891]])
*de [[steatsgreep tsjin de Hawaïaanske monargy]] ([[1893]])
*de [[Twadde Samoaanske Boargerloarloch]] ([[1898]])
*de [[Spaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1898]])
*de [[Filipynsk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1899]]-[[1902]])
**de [[Moaro-rebûlje]] ([[1899]]-[[1913]])
*de [[Bokseropstân]] ([[1899]]-[[1901]])
*de [[Banane-oarloggen]] ([[1912]]-[[1934]])
**de [[Negro-opstân]] ([[1912]])
**de [[Amerikaanske besetting fan Nikaragûa]] ([[1912]]-[[1933]])
**de [[Amerikaanske besetting fan Haïty]] ([[1915]]-[[1934]])
**de [[Amerikaanske besetting fan 'e Dominikaanske Republyk (1916-1924)|Amerikaanske besetting fan 'e Dominikaanske Republyk]] ([[1916]]-[[1924]])
*de [[Amerikaanske besetting fan Veracruz]] ([[1914]])
*de [[Earste Wrâldoarloch]] ([[1916]]-[[1918]])
*de [[Russyske Boargeroarloch]] ([[1918]]-[[1925]])
*it [[Bombardemint fan Samsun]] ([[1922]])
*de [[Twadde Wrâldoarloch]] ([[1941]]-[[1945]])
*de [[Koreaanske Oarloch]] ([[1950]]-[[1953]])
*de [[Libanonkrisis fan 1958]] ([[1958]])
*de [[Twadde Yndosineeske Oarloch]] ([[1955]]-[[1975]])
**de [[Fjetnamoarloch]] ([[1961]]-[[1973]])
*de [[Dominikaanske Boargeroarloch]] ([[1965]])
*de [[Iraanske Gizelderskrisis]] ([[1980]])
*de [[ynternasjonale yntervinsje yn de Libaneeske Boargeroarloch]] ([[1982]]-[[1984]])
*de [[Amerikaanske Ynfal op Grenada]] ([[1983]])
*it [[Amerikaansk bombardemint fan Lybje (1986)|Amerikaanske bombardemint fan Lybje]] ([[1986]])
*de [[Tankeroarloch]] ([[1987]]-[[1989]])
*de [[Amerikaanske ynfal yn Panama]] ([[1989]]-[[1990]])
*de [[Earste Golfoarloch]] ([[1990]]-[[1991]])
*de [[no-fly zones (Irak)|patrûljearjen fan de Iraakske no-fly zones]] ([[1991]])
*de [[Somalyske Boargeroarloch]] ([[1992]]-[[1995]])
*de [[Bosnyske Oarloch]] ([[1995]])
*de [[Kosovo-oarloch]] ([[1999]])
*[[Operaasje Enduring Freedom]] ([[2001]]-no)
**de [[Oarloch yn Afganistan]] ([[2001]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom op de Filipinen|Oarloch op de Filipinen]] ([[2002]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom yn de Hoarn fan Afrika|Oarloch yn de Hoarn fan Afrika]] ([[2002]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom yn Trans-Sahara|Oarloch yn Trans-Sahara]] ([[2007]]-no)
*de [[ynvaazje fan Irak (2003)|ynvaazje fan Irak]] ([[2003]])
*de [[Irakoarloch]] ([[2003]]-no)
* [[Operaasje Burnt Frost]] ([[2008]])
* [[Earste Libyske Boargeroarloch]] ([[2011]])
*de [[Oarloch tsjin Islamityske Steat|ynternasjonale yntervinsje tsjin de saneamde Islamityske Steat]] ([[2014]]-[[2019]])
*[[raketoanfal op Sjairat]] ([[2017]])
* [[Operaasje Inherent Resolve]] ([[2018]])

==Rangen==
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|[[ofsier]]srangen fan 'e Amerikaanske Marine

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[Feriene Steaten|Am.]] rangkoade'''||OF-10||OF-9||OF-8||OF-7||OF-6||OF-5||OF-4||OF-3||OF-2||colspan=2|OF-1||OF(D)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ofsierskandidaat)&lt;/small&gt;||[[kadet (militêr)|kadet]]

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
|[[File:US Navy O11 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O10 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O9 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O8 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O7 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O6 insignia.svg|80px]]
|[[File:U.S. Navy O-5 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O4 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O3 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O2 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O1 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy OC shoulderboard.svg|35px]]
|rowspan=2|''ferskaat''

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[floatadmiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''fleet admiral''&lt;/small&gt;
|| [[admiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''admiral''&lt;/small&gt;
|| [[fise-admiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''vice admiral''&lt;/small&gt;
|| [[skout-by-nacht]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''rear admiral''&lt;/small&gt;
|| [[kommandeur (rang)|kommandeur]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''rear admiral (lower half)''&lt;br&gt;histoarysk: ''commodore''&lt;/small&gt;
|| [[kaptein-op-see]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''captain''&lt;/small&gt;
|| [[kaptein-luitenant-op-see]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''commander''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant commander''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 2e klasse âldste kategory]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant (junior grade)''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''ensign''&lt;/small&gt;
|| [[kadet (militêr)|kadet]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''midshipman'' of&lt;br&gt; ''officer candidate''&lt;/small&gt;

|- align=center
||ôfkoarting||FADM&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || ADM || VADM || RADM || RDML || CAPT || CDR || LCDR || LT || LTJG|| ENS|| MIDN / OC 
|-
| colspan=&quot;14&quot; | &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) rang latint; yn fredestiid wurde der gjin floatadmiraals oansteld 

|}

{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|rangen fan 'e Amerikaanske Marine tusken [[ofsier]]s- en [[ûnderofsier]]srangen yn

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[Feriene Steaten|Am.]] rangkoade'''||W-2||W-3||W-4||W-5

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
| [[File:US Navy CW2 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy CW3 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy W4 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy CW5 insignia.svg|40px]]

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[adjudant (rang)|adjudant twadde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 2''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant trêde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 3''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant fjirde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 4''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant fyfde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 5''&lt;/small&gt;

|- align=center
||ôfkoarting||CWO-2|| CWO-3 || CWO-4 || CWO-5

|}

{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|[[ûnderofsier]]s- en [[matroas (rang)|matroazerangen]] fan 'e Amerikaanske Marine 

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[NATO]]-rangkoade'''||colspan=4|OR-9||OR-8|| OR-7|| OR-6|| OR-5|| OR-4|| OR-3|| OR-2|| OR-1

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
| [[File:MCPON.svg|70px]]
| [[File:FMCPO.svg|70px]]
| [[File:CMCPO.svg|70px]]
| [[File:MCPO GC.svg|70px]]
| [[File:SCPO GC.svg|70px]]
| [[File:CPO GC.svg|70px]]
| [[File:PO1 NOGC.svg|70px]]
| [[File:PO2 NOGC.svg|70px]]
| [[File:PO3 NOGC.svg|70px]]
| [[File:E3 SM USN.svg|70px]]
| [[File:E2 SM USN.svg|70px]]
| '''''gjin ûnder-&lt;br&gt;skiedingsteken'''''

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[sersjant-majoar|sersjant-majoar fan 'e marine]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''master chief petty officer of the navy''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant-majoar|sersjant-majoar fan 'e float]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''fleet/force master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant-majoar]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''command master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant|sersjant 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''senior chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant|sersjant 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 1st class''&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 2nd class'&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 3rd class''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman apprentice''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman recruit''&lt;/small&gt;

|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.navy.mil/ Offisjele webside fan 'e Amerikaanske Marine]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|United States Navy}}
}}

[[Kategory:Amerikaanske Marine| ]]
[[Kategory:Amerikaanske Striidkrêften|Marine]]
[[Kategory:Marine nei lân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1775]]
[[Kategory:Organisaasje opheft yn 1785]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1794]]</text>
      <sha1>q2sbanh86ctrr4j3u3n02qcmh5hsuwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Omgongen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159628</id>
    <revision>
      <id>1236382</id>
      <parentid>1205097</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Omgong fan Frankryk &amp; Omgong fan Itaalje */ 5x</comment>
      <origin>1236382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24685" sha1="92xog5mknb1a5m0e2rnb0okz377yq4z" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Tour de France font.svg|thumb|right|150px|Omgong fan Frankryk]]
[[Ofbyld:Giro d'Italia - Logo 2018.svg|thumb|right|150px|Omgong fan Itaalje]]
[[Ofbyld:La Vuelta (Spain) logo.svg|thumb|right|150px|Omgong fan Spanje]]
Yn it hurdfytsen op de dyk binne der trije grutte wedstriden. Dat binne de [[Omgong fan Frankryk]], offisjeel ''Tour de France'', de [[Omgong fan Itaalje]], offisjeel ''Giro d'Italia'', en de [[Omgong fan Spanje]], offisjeel La Vuelta. Mei-inoar wurde se de '''Grutte Omgongen''' neamd, en alle trije wedstriden binne te ferlykjen yn formaat, nammentlik trije wiken mei deistige etappen. Se hawwe in spesjale status yn de [[Ynternasjonale Hurdfytsersuny|UCI-regleminten]]: der wurde mear punten foar de ''UCI World Tour'' ferdield yn grutte omgongen as yn oare wedstriden, &lt;ref&gt;[http://www.uci.ch/mm/Document/News/Rulesandregulation/18/23/94/2-ROA-20170701-E_English.PDF {{en}} 07-06-2017 UCI Cycling regulations—Part 2: Road Races]&lt;/ref&gt; en it binne de iennige etappe koersen dy't langer as 14 dagen duorje meie.

De Omgong fan Itaalje wurdt trochstrings yn 'e [[maitiid]] riden, de Omgong fan Frankryk yn 'e [[simmer]] en de Omgong fan Spanje yn 'e [[hjerst]]. De Vuelta waard oarspronklik ek ferriden yn de maitiid, meastentiids ein april, mei in pear edysjes yn juny yn de jierren 40. Yn [[1995]] waard de Omgong fan Spanje lykwols ferpleatst nei septimber om direkte konkurrinsje mei de Omgong fan Itaalje te mijen. De Omgong fan Frankryk is de âldste en meast prestisjeuze fan alle trije.

==Beskriuwing==
Yn syn hjoeddeistige foarm wurde de grutte omgongen trije wiken efterinoar holden en omfetsje se meastal twa rêstdagen oan it begjin fan de twadde en tredde wike. As de iepenings etappen plakfine yn in lân dat net grinzget oan it thúslân fan de wedstriid, is der soms in ekstra rêstdei nei it iepeningswykein om in reis nei it thúslân mooglik te meitsjen. De etappen binne in mjuks fan etappen mei heuvels, bergen en flakke geaen, en faaks binne der ek yndividuele en teamtiidritten. Etappen yn de grutte omgongen binne oer it algemien minder as 200 kilometer lang.

Der is faak gedoch oer hokker ploegen útnûge wurde foar it evenemint. Ornaris jout de UCI de foarkar oan ploegen út de topklasse om mei te dwaan, wylst organisatoaren fan de omgongen faak ek ploegen wolle dy't yn harren lân fêstige binne of dy't nei alle gedachten gjin kontroverze feroarsaakje. Fan [[2005]] oant [[2007]] moasten de organisatoaren alle topklasse ploegen akseptearje, wêrtroch't der mar twa wildcard-teams de omgong oerbleaune. De ''Unibet'' ploech, in topklasse ploech, dy't ornaris tagong garandearret, waard lykwols útsletten fan de trije omgongen fanwegen it oertrêdzjen fan de reklame wetten foar [[gokken]]. Yn [[2008]] waard nei in tal dopingskandalen guon ploegen de tagong ta de grutte omgongen wegere: ''Astana'' die net mei oan de [[Omgong fan Frankryk 2008]] en ''Columbia'' die net mei oan de [[Omgong fan Spanje 2008]]. Sûnt [[2011]] binne neffens de UCI World Tour-regels alle UCI Topklasse garandearre fan in plak yn alle trije de eveneminten en binne se ek ferplichte om mei te dwaan, en it stiet de organisatoaren frij om in wildcard te jaan oan in ploech fan in leger nivo, om in peleton fan 22 ploegen te foarmjen.

It wichtichste klassemint is it ''algemien klassemint'', beslút op de totale tiid. Der binne ek klasseminten basearre op klim - en sprintpunten, klasseminten foar ploegen en jonge hurdfytsers en oare lytse klasseminten. Fiif riders hawwe trije yndividuele klasseminten wûn (algemien klassemint, berchklassemint, jongereinklassemint en punteklassemint) yn deselde wedstriid: [[Eddy Merckx]] yn de [[Omgong fan Itaalje 1968|Omgong fan Itaalje fan 1968]], de [[Omgong fan Frankryk 1969|Omgong fan Frankryk fan 1969]] en de [[Omgong fan Spanje 1973|Omgong fan Spanje fan 1973]], [[Tony Rominger]] yn de [[Omgong fan Spanje 1993]] , [[Laurent Jalabert]] yn de [[Omgong fan Spanje 1995]], [[Marco Pantani]] yn de [[Omgong fan Itaalje 1998]] en [[Tadej Pogačar]] yn de [[Omgong fan Frankryk 2020]] en de [[Omgong fan Frankryk 2021]].

It komt selden foar dat fytsers alle grutte omgongen yn itselde jier fytse. Yn 'e rin fan 'e jierren hawwe 34 hurdfytsers alle trije de grutte omgongen yn ien jier foltôge: [[Adam Hansen]] die dat seis jier op rige. De iennige hurdfytsers dy't yn itselde jier yn elk fan de trije omgongen yn de top 10 einigen, binne [[Raphaël Géminiani]] yn [[1955]] en [[Gastone Nencini]] yn [[1957]].

==Winners fan alle trije de Grutte Omgongen==
Sân hurdfytsers wisten de trije Grutte Omgongen op syn minst ien kear te winnen; it is noch nea ien slagge om alle trije de Omgongen yn ien seizoen te winnen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Oerwinningen||width=100px| || Hurdfytser|| Omgong || Jierren
|-
|rowspan=3| 11 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Eddy Merckx Molteni 1973.jpg|100px]]||rowspan=3| {{Flagge BE}} [[Eddy Merckx]]
| 5x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1969|1969]], [[Omgong fan Frankryk 1970|1970]], [[Omgong fan Frankryk 1971|1971]], [[Omgong fan Frankryk 1972|1972]], [[Omgong fan Frankryk 1974|1974]]
|-
| 5x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1968|1968]], [[Omgong fan Itaalje 1970|1970]], [[Omgong fan Itaalje 1972|1972]], [[Omgong fan Itaalje 1973|1973]], [[Omgong fan Itaalje 1974|1974]] 
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]] 
|[[Omgong fan Spanje 1973|1973]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 10 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Bernard hinault.jpg|100px]]||rowspan=3| {{Flagge FR}} [[Bernard Hinault]] 
| 5x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1978|1978]], [[Omgong fan Frankryk 1979|1979]], [[Omgong fan Frankryk 1981|1981]], [[Omgong fan Frankryk 1982|1982]], [[Omgong fan Frankryk 1985|1985]]
|-
|3x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1980|1980]], [[Omgong fan Itaalje 1982|1982]], [[Omgong fan Itaalje 1985|1985]] 
|-
|2x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1978|1978]], [[Omgong fan Spanje 1983|1983]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 8 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Jacques Anquetil 1963.jpg|100px]]||rowspan=3|{{Flagge FR}} [[Jacques Anquetil]] 
| 5x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1957|1957]], [[Omgong fan Frankryk 1961|1961]], [[Omgong fan Frankryk 1962|1962]], [[Omgong fan Frankryk 1963|1963]], [[Omgong fan Frankryk 1964|1964]]
|-
|2x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1960|1960]], [[Omgong fan Itaalje 1964|1964]]
|-
| 1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1963|1963]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 7 ||rowspan=3|[[Ofbyld:2015 Tour de France team presentation, Alberto Contador (cropped).jpg|100px]]||rowspan=3| {{Flagge ES}} [[Alberto Contador]]&lt;ref&gt;Op 6 febrewaris 2012 waard Alberto Contador mei weromwurkjende krêft feroardiele fanwegen it brûken fan it ferbeane middel [[clenbuterol]] ûnder de [[Omgong fan Frankryk 2010]]. Dêrtroch rekke er syn oerwinningen yn de [[Omgong fan Frankryk 2010]] en de [[Omgong fan Itaalje 2011]] kwyt. [http://www.sporza.be/cm/sporza/wielrennen/1.1213610] {{nl}} sporza.be, 6 februari 2012&lt;/ref&gt;
| 2x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]], [[Omgong fan Frankryk 2009|2009]]
|-
|2x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 2008|2008]], [[Omgong fan Itaalje 2015|2015]]
|-
|3x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]] 
|[[Omgong fan Spanje 2008|2008]], [[Omgong fan Spanje 2012|2012]], [[Omgong fan Spanje 2014|2014]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 7 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Critérium du Dauphiné 2013 - 4e étape (clm) - 3 (cropped).JPG|100px]]||rowspan=3| {{Flagge GB}} [[Chris Froome]]&lt;ref&gt;De einoerwinning yn de Vuelta fan 2011 waard op 13 juny 2019 op namme fan Froome skreaun nei it skrassen fan de oarspronklike winner. [[Juan José Cobo]] nei ûnregelmjittichheden yn syn biologysk paspoart. [https://api.sporza.be/permalink/web/articles/1560435647494 {{nl}} sporza.be, 13 juni 2019]&lt;/ref&gt;
| 4x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 2013|2013]], [[Omgong fan Frankryk 2015|2015]], [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]], [[Omgong fan Frankryk 2017|2017]] 
|-
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]] 
|[[Omgong fan Itaalje 2018|2018]] 
|-
|2x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]] 
|[[Omgong fan Spanje 2011|2011]], [[Omgong fan Spanje 2017|2017]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 5 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Felice Gimondi 1966.jpg|100px]]||rowspan=3| {{Flagge IT}} [[Felice Gimondi]] 
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1965|1965]] &lt;br&gt; 
|-
| 3x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]] 
|[[Omgong fan Itaalje 1967|1967]], [[Omgong fan Itaalje 1969|1969]], [[Omgong fan Itaalje 1976|1976]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1968|1968]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=3| 4 ||rowspan=3|[[Ofbyld:Vincenzo Nibali (cropped).jpg|100px]]||rowspan=3| {{Flagge IT}} [[Vincenzo Nibali]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]]
|-
| 2x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]] 
|[[Omgong fan Itaalje 2013|2013]], [[Omgong fan Itaalje 2016|2016]] 
|-
| 1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 2010|2010]]
|}

==Winners fan twa fan de trije Grutte Omgongen==
Njonken de sân binne der ek njoggentjin hurdfytsers dy 't it slagge twa fan de trije Grutte Omgongen te winnen:
===Omgong fan Frankryk &amp; Omgong fan Itaalje===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Oerwinningen||width=100px| || Hurdfytser|| Omgong || Jierren
|-
|rowspan=2| 7 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Fausto Coppi, Tour de France 1952 01 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Fausto Coppi]] 
| 2x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1949|1949]], [[Omgong fan Frankryk 1952|1952]]
|-
|5x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1940|1940]], [[Omgong fan Itaalje 1947|1947]], [[Omgong fan Itaalje 1949|1949]], [[Omgong fan Itaalje 1952|1952]], [[Omgong fan Itaalje 1953|1953]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 7 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Miguel Indurain en la Vuelta a Castilla y León 2009 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge ES}} [[Miguel Indurain]]
| 5x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1991|1991]], [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]], [[Omgong fan Frankryk 1993|1993]], [[Omgong fan Frankryk 1994|1994]], [[Omgong fan Frankryk 1995|1995]]
|-
| 2x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1992|1992]], [[Omgong fan Itaalje 1993|1993]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 6 ||rowspan=2|[[Ofbyld:2022 Tour of Slovenia (Stage 3, Tadej Pogačar celebrating victory on Celje Castle v2).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| 5x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 2020|2020]], [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]], [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]], [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]], [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 2024|2024]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 5 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Gino Bartali 1945.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Gino Bartali]]
| 2x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1938|1938]], [[Omgong fan Frankryk 1948|1948]]
|-
|3x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1936|1936]], [[Omgong fan Itaalje 1937|1937]], [[Omgong fan Itaalje 1946|1946]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 3 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Charly Gaul 1959 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge LU}} [[Charly Gaul]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1958|1958]]
|-
|2x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1956|1956]], [[Omgong fan Itaalje 1959|1959]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 3 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Laurent FIGNON.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge FR}} [[Laurent Fignon]]
| 2x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1983|1983]], [[Omgong fan Frankryk 1984|1984]]
|-
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1989|1989]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Hugo Koblet (1951)-a.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge CH}} [[Hugo Koblet]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1951|1951]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1950|1950]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Gastone Nencini 1960.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Gastone Nencini]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1960|1960]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1957|1957]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Roche - Tour de France 1993 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IE}} [[Stephen Roche]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] &lt;br&gt; 
| [[Omgong fan Frankryk 1987|1987]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1987|1987]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Marco Pantani.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Marco Pantani]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] 
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
|[[Omgong fan Itaalje 1998|1998]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Egan Bernal TdR 2018.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge CO}} [[Egan Bernal]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 2019|2019]] 
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]] 
|[[Omgong fan Itaalje 2021|2021]]
|}

===Omgong fan Frankryk &amp; Omgong fan Spanje===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Oerwinningen||width=100px| || Hurdfytser|| Omgong || Jierren
|-
|rowspan=2| 3 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Charla de Pedro Delgado sobre ciclismo - 24595507914 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge ES}} [[Pedro Delgado]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]] 
| [[Omgong fan Frankryk 1988|1988]]
|-
| 2x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1985|1985]], [[Omgong fan Spanje 1989|1989]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Jan Janssen (28 juni 1967).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge NL}} [[Jan Janssen]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1968|1968]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1967|1967]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Roger Pingeon en 1968 176.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge FR}} [[Roger Pingeon]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1967|1967]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1969|1969]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Tour de France, Luis Ocaña, Bestanddeelnr 926-5233 (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge ES}} [[Luis Ocaña]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
|[[Omgong fan Frankryk 1973|1973]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
| [[Omgong fan Spanje 1970|1970]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Joop Zoetemelk Gitane 1973 c.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
| [[Omgong fan Frankryk 1980|1980]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1979|1979]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Jan Ullrich 2016 01.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge DE}} [[Jan Ullrich]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] [[Omgong fan Frankryk]]
|[[Omgong fan Frankryk 1997|1997]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1999|1999]]
|}

===Omgong fan Itaalje &amp; Omgong fan Spanje===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Oerwinningen||width=100px| || Hurdfytser|| Omgong || Jierren
|-
|rowspan=2| 4 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Toni ROMINGER.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge CH}} [[Tony Rominger]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
| [[Omgong fan Itaalje 1995|1995]]
|-
|3x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1992|1992]], [[Omgong fan Spanje 1993|1993]], [[Omgong fan Spanje 1994|1994]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 4 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Primož Roglič (Team Jumbo-Visma, 2019).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge SI}} [[Primož Roglič]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
| [[Omgong fan Itaalje 2023|2023]]
|-
|3x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 2019|2019]], [[Omgong fan Spanje 2020|2020]], [[Omgong fan Spanje 2021|2021]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Battaglin.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Giovanni Battaglin]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]] &lt;br&gt; 
| [[Omgong fan Itaalje 1981|1981]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 1981|1981]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Denis Menchov Tour 2010 team presentation.jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge RU}} [[Denis Mensjov]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
| [[Omgong fan Itaalje 2009|2009]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
| [[Omgong fan Spanje 2007|2007]] 
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
|rowspan=2| 2 ||rowspan=2|[[Ofbyld:Nairo Quintana with fans, 2019 Paris-Nice (cropped).jpg|100px]]||rowspan=2| {{Flagge CO}} [[Nairo Quintana]]
| 1x [[Ofbyld:Jersey pink.svg|20px]] [[Omgong fan Itaalje]]
| [[Omgong fan Itaalje 2014|2014]]
|-
|1x [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] [[Omgong fan Spanje]]
|[[Omgong fan Spanje 2016|2016]] 
|}

==Winners fan meardere Grutte Omgongen yn itselde seizoen==
Tsien hurdfytsers wûnen ien of mear kearen twa Grutte Omgongen yn itselde seizoen. Alle trije de Grutte Omgongen winne troch in hurdfytser yn itselde seizoen is noch nea prestearre. Al wûn de Belch [[Eddy Merckx]] yn 1970 -1973 fjouwer kear twa Grutte Omgongen op rige.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier || Hurdfytser|| Omgongen 
|-
| 1949 ||rowspan=2| {{Flagge IT}} [[Fausto Coppi]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1949|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1949|Frankryk]]
|-
| 1952 || Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1952|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1952|Frankryk]]
|-
| 1963 ||rowspan=2| {{Flagge FR}} [[Jacques Anquetil]]|| Omgong fan [[Omgong fan Frankryk 1963|Frankryk]] en [[Omgong fan Spanje 1963|Spanje]]
|-
| 1964 ||  Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1964|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1964|Frankryk]]
|-
| 1970 ||rowspan=4| {{Flagge BE}} [[Eddy Merckx]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1970|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1970|Frankryk]]
|-
| 1972 || | Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1972|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1972|Frankryk]]
|-
| 1973 ||  Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1973|Itaalje]] en [[Omgong fan Spanje 1973|Spanje]]
|-
| 1974 ||  Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1974|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1974|Frankryk]]
|-
| 1978 || {{Flagge FR}} [[Bernard Hinault]]|| Omgong fan [[Omgong fan Frankryk 1978|Frankryk]] en [[Omgong fan Spanje 1978|Spanje]]
|-
| 1981 || {{Flagge IT}} [[Giovanni Battaglin]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1981|Itaalje]] en [[Omgong fan Spanje 1981|Spanje]]
|-
| 1982 ||rowspan=2| {{Flagge FR}} Bernard Hinault|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1982|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1982|Frankryk]]
|-
| 1985 || Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1985|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1985|Frankryk]]
|-
| 1987 || {{Flagge IE}} [[Stephen Roche]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1987|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1987|Frankryk]]
|-
| 1992 ||rowspan=2| {{Flagge ES}} [[Miguel Indurain]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1992|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1992|Frankryk]]
|-
| 1993 || Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1993|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1993|Frankryk]]
|-
| 1998 || {{Flagge IT}} [[Marco Pantani]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 1998|Itaalje]] en [[Omgong fan Frankryk 1998|Frankryk]]
|-
| 2008 || {{Flagge ES}} [[Alberto Contador]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 2008|Itaalje]] en [[Omgong fan Spanje 2008|Spanje]]
|-
| 2017 || {{Flagge GB}} [[Chris Froome]]|| Omgong fan [[Omgong fan Frankryk 2017|Frankryk]] en [[Omgong fan Spanje 2017|Spanje]]
|-
| 2024 || {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]|| Omgong fan [[Omgong fan Itaalje 2024|Itaalj]] en [[Omgong fan Frankryk 2024|Frankryk]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
| Giro-Tour || 12x || 1949, 1952, 1964, 1970, 1972, 1974, 1982, 1985, 1987, 1992, 1993, 1998, 2024
|-
| Giro-Vuelta || 3x || 1973, 1981, 2008
|-
| Tour-Vuelta || 3x || 1963, 1978, 2017
|}

==Aldste winners fan in Grutte Omgong==
De Amerikaan [[Chris Horner]] waard troch syn winst yn de [[Omgong fan Spanje 2013]] de âldste winner fan in grutte omgong. Hy die dit op in leeftiid fan 41 jier en 327 dagen en is sa goed 5 jier âlder as nûmer twa yn dizze rangskikking, de Belch [[Furmin Lambot]].

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
!Aldens||Hurdfytser||Omgong
|-
|41 jier 327 dagen
|{{Flagge US}} [[Chris Horner]] 
|[[Omgong fan Spanje 2013]]
|-
|36 jier 131 dagen
|{{Flagge BE}} [[Firmin Lambot]]
|[[Omgong fan Frankryk 1922]]
|-
|34 jier 181 dagen
|{{Flagge FR}} [[Henri Pélissier]]
||[[Omgong fan Frankryk 1923]]
|-
|34 jier 180 dagen
|{{Flagge IT}} [[Fiorenzo Magni]]
|[[Omgong fan Itaalje 1955]]
|-
|34 jier 160 dagen
|{{Flagge AU}} [[Cadel Evans]]
|[[Omgong fan Frankryk 2011]]
|-
|34 jier 069 dagen
|{{Flagge CH}} [[Tony Rominger]]
|[[Omgong fan Itaalje 1995]]
|-
|34 jier 007 dagen
|{{Flagge IT}} [[Gino Bartali]]
|[[Omgong fan Frankryk 1948]]
|-
|33 jier 310 dagen
|{{Flagge BE}} [[Lucien Buysse]]
|[[Omgong fan Frankryk 1926]]
|-
|33 jier 260 dagen
|{{Flagge IT}} [[Fausto Coppi]]
|[[Omgong fan Itaalje 1953]]
|-
|33 jier 257 dagen
|{{Flagge IT}} [[Felice Gimondi]]
|[[Omgong fan Itaalje 1976]]
|-
|33 jier 231 dagen
|{{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]]
|[[Omgong fan Frankryk 1980]]
|}

==Oerwinningen nei lân==
&lt;small&gt;Bywurke oant en mei de ''Omgong fan Spanje 2025''&lt;/small&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! # || Land 
! style=&quot;background-color:pink;&quot; | [[Omgong fan Itaalje|ITA]]
! style=&quot;background-color:yellow;&quot; | [[Omgong fan Frankryk|FRA]]
! style=&quot;background-color:#FF8666;&quot; | [[Omgong fan Spanje|SPA]]
! Totaal
|- 
| 1 || {{ITAf}} || '''69''' || 10 || 6 
! 85
|- 
| 2 || {{FRAf}} || 6 || '''36''' || 9 
! 51
|- 
| 3 || {{ESPf}} || 4 || 12 || '''32''' 
! 48
|-
| 4 || {{BELf}} || 7 || 18 || 7
! 32
|-
| 5 || {{GBRf}} || 2 || 6 || 3 
! 11
|-
| 6 || {{SUIf}} || 3 || 2 || 5
! 10
|-
| 7 || {{SLOf}} ||2 || 4 || 4
! 10 
|-
| 8 || {{LUXf}} || 2 || 5 || 0
! 7
|-
| 9 || {{USAf}} || 1 || 3 || 2
! 6
|-
| rowspan=2 | 10 || | {{COLf}} || 2 || 1 || 2
! 5
|-
| {{NEDf}} || 1 || 2 || 2
! 5
|-
| rowspan=3 |12 || {{GERf}} || 0 || 1 || 3
! 4
|-
| {{RUSf}} || 3 || 0 || 1
! 4
|-
| {{DEN}} || 0 || 3 || 1 
! 4
|-
||14 || {{IRLf}} || 1 || 1 || 1
! 3
|-
| 15 || {{AUSf}} || 1 || 1 || 0
! 2
|-
| rowspan=4 |16 || {{CANf}} || 1 || 0 || 0 
! 1
|-
| {{ECUf}} || 1 || 0 || 0
! 1
|-
| {{KAZf}} || 0 || 0 || 1
! 1
|-
| {{SE}} || 1 || 0 || 0
! 1
|-
! Colspan=2| Totaal || 108 || 104&lt;ref&gt;Troch de dopingferklearringen fan de Amerikaan [[Lance Armstrong]] waarden syn sân oerwinningen yn de Omgong fan Frankryk fan 1999 oant en mei 2005 skrast. Der waarden troch de organisaasje en de UCI gjin nije winners oantsjut, wêrtroch't der dus sân lege plakken op de earelist oerbliuwe.&lt;/ref&gt; || 79 || 291 &lt;!-- ITA 105/2022; FRA 108-7=101/2021; SPA 76/2021 --&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:hurdfytsen]]</text>
      <sha1>92xog5mknb1a5m0e2rnb0okz377yq4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sauwerd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174218</id>
    <revision>
      <id>1236398</id>
      <parentid>1175675</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere, + tekst.</comment>
      <origin>1236398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4553" sha1="isdmc8w9x1kcv8hvxa1hficijb0oivh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Sauwerd
| ôfbylding                   = Sauwerd - gereformeerde kerk.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = ''Grifformearde tsjerke Sauwerd (2015)''
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = 1.051 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/sauwerd/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Het Hogeland vlag.svg|20px|border]] [[It Hegelân]]
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = [[Spoar fan Grins nei Delfsyl]],&lt;br&gt;[[Hegelânspoar]],&lt;br&gt;{{Piktogram dyk Nederlân N-wei|361}}
| postkoade                   = 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_17_36_N_6_32_5_E_type:city_scale:12500_region:NL|53° 17' NB, 6° 32' EL}}
| webside                     = [https://sauwerdwetsinge.nl/ sauwerdwetsinge.nl]
| mapname                     = Grinslân
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 17
| lat_sec                     = 36
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 32
| lon_sec                     = 5
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding2                = Station Sauwerd.jpg
| ôfbyldingstekst2         = [[Stasjon Sauwerd]] (2007)
}}
'''Sauwerd''' ([[Grinslânsk]]: ''Saauwerd'') is in doarp yn 'e gemeente [[It Hegelân]] yn [[Grinslân]]. It doarp is boud om in [[Terp|wier]] hinne, dêr't it ek syn namme oan tanket.

== Skiednis ==
Oant de gemeentlike weryndieling fan [[1990]] hearde it doarp by de eardere gemeente [[Adorp]]. It gemeentehûs fan Adorp stie yn Sauwerd. By Sauwerd stie eartiids de machtige [[Onstaborg]], dy't letter werboud waard by [[Wetsinge]]. 

[[Ofbyld:Sauwerd - oude kerk.jpg|thumb|left|De âlde tsjerke fan Sauwerd.]]
It doarp hie eartiids in midsiuwske tsjerke dy't oan [[Laurentius fan Rome|Sint-Laurentius]] wijd wie. Dy tsjerke stamme út de midden fan 'e 13e iuw en ferfong in âlder gebou út it lêste fearn fan 'e 12e iuw.&lt;ref&gt;[https://frisian.eu/corpusroemeling/data.html Corpus Roemeling, 27 july 2026.]&lt;/ref&gt; By dy tsjerke stie in  frijsteande 14e of 15e-iuwske toer. Yn 1840 waard de tsjerke fanwegen brekfalligens ôfbrutsen. Tagelyk waard ek de tsjerke fan [[Wetsinge|Groot-Wetsinge]] ôfbrutsen. Foar beide doarpen waard healwei yn Klein-Wetsinge in nij tsjerkje boud. Hjoed-de-dei is op it âlde tsjerkhôf fan Sauwert te sjen wêr't de Laurentiustsjerke stien hat.  

Yn 1859 waard in kristlik-grifformearde tsjerke oan it Hoogpad boud. Nei de fúzje mei de Nederdútsk-grifformearde tsjerke yn 1897 waard dat de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] tsjerke. Yn 1898 folge de bou fan in nije tsjerke oan 'e Kerkstraat 12. Nei de skuorring yn 1945 yn 'e grifformearde tsjerke  ûntstie de [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|frijmakke gemeente]], dy't oant 1950 yn in eardere garaazje har tsjinsten holden en yn dat jier nei de nijbou oan 'e Kromme Elleboog 3 ferhûze. Dat gebou waard yn 1983 ferruile foar it eardere griene krúsgebou oan 'e Oude Winsumerstraatweg 7. 

[[Ofbyld:Beeld van de schade, Bestanddeelnr 930-9392.jpg|thumb|left|Treinûngemak fan 1980.]]
Sauwerd leit oan it [[spoar fan Grins nei Delfsyl]] en oan it [[Hegelânspoar]]. Dy spoarlinen splitse har by it doarp. Op 'e iere moarn 25 july 1980 fûn der tusken [[Winsum (Grinslân|Winsum]] en Sauwerd in slim treinûngemak plak wêrby't 9 deaden en 21 ferwûnen foelen.

== ''&quot;Hiltjes toen&quot;'' ==
Efter de Skoalstrjitte leit in âlde tún op in âlde wier dy't bekend stiet as ''Hiltjes toen'' (Hiltsjes tún) en ferneamd is nei Hiltje van der Laan, de frou dy't de grûn besiet. Hja wie in biologyske túnker en hie dêr har griente- en blommetún. Flak foar har ferstjerren joech hja de tún oan 'e gemeente mei it betingst dat it altiten in grientetún bliuwe moast. Yn 2019 krige de tún offisjeel de hjoeddeiske namme. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Sauwerd}}
}}
{{msg:GemeenteItHegelân}}
{{DEFAULTSORT:Sauwerd}}
[[Kategory:Plak yn It Hegelân]]</text>
      <sha1>isdmc8w9x1kcv8hvxa1hficijb0oivh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stasjon Vroomshoop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174461</id>
    <revision>
      <id>1236374</id>
      <parentid>1152840</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1236374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="bktf3sv3efeo3530isc9k1820wt6u0m" xml:space="preserve">{{Ynfoboks stasjon
| namme                       = Stasjon Vroomshoop&lt;br&gt;''station Vroomshoop''
| ôfbylding                   = Vroomshoop - Station.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = ''Stasjon Vroomshoop (2018)''
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-OVf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Twenterand.svg|20px|border]] [[Twinterâne]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Vroomshoop]]
| adres                       = Stationslaan
| koördinaten                 = {{koördinaten yn tekst |52_27_27_N_6_34_9_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 27' NB &amp;nbsp; 6° 34' EL}}
| stasjonskoade               = Vhp
| type                        = [[Standerttype NOLS|NOLS 3e klasse]]
| iepening                    = [[1 oktober]] [[1906]] 
| sluting                     = 
| boujier                     = [[1905]] 1e stasjonsgebou,&lt;br&gt;[[1979]] 2e stasjonsgebou
| sloopjier                   = [[2002]] 2e stasjonsgebou
| arsjitekt                   = [[Eduard Cuypers]]
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| perrons                     = 1
| perronspoaren               = 2
| perrontagong                = 
| tagong                      = 
| spoarline                   = [[Spoar fan Mariënberg nei Almelo|Mariënberg - Almelo]]
| metroline                   = 
| busline                     = 
| stedsbus                    =
| tramline                    = 
| tal reizgers                = 
| webside                     = [https://www.ns.nl/stationsinformatie/vhp/vroomshoop NS stasjonsynformaasje]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Oerisel
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 27
| lat_sec                     = 27
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 34
| lon_sec                     = 9
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
'''Stasjon Vroomshoop''' ('''Vhp''')  is in spoarweistasjon  yn it doarp [[Vroomshoop]] yn de gemeente [[Twinterâne]] yn de provinsje [[Oerisel]]. It waard iepene yn [[1906]] oan it [[Spoar fan Mariënberg nei Almelo]]. It stasjon hjitte oant [[1952]] Den Ham-Vroomshoop, de namme waard wizige fanwege de ôfstân fan [[Den Ham (Oerisel)|Den Ham]] nei it stasjon.

== Gebou == 
It stasjonsgebou fan Mariënberg is in  [[Standerttype NOLS]] 3e klasse, boud oan it begjin fan de 20ste iuw, en ien fan de sân stasjons dy't ea fan dit type boud waard. in ferienfâldige fariant fan it stasjonsgebou fan it type 2e klasse ûntwurpen troch arsjitekt [[Eduard Cuypers]]. Dêr't type twadde klasse twa foarútspringende geveldielen hat, krijt it stasjonsgebou fan Vroomshoop der mar ien. Lykas de measte oare gruttere stasjons fan de NOLS is ek oan it stasjonsgebou fan Vroomshoop in lytse frachtloads boud. Dizze loads is al yn [[1909]] fergrutte. 

Yn [[1979]] is it folsleine stasjonsgebiet modernisearre. De treinen hâlde tenei op in nij eilânperron. Op it perron is in ienfâldige wachtromte mei loket delset it loketgebou waard yn. It dak is inkelde meters trochlutsen as oerkaping. Under de spoaren is boppedat in fyts- en fuotgongerstunnel oanlein. It perron is net alline te beriken fia de tunnel, mar ek fia in oergong njonken it âlde stasjonsgebou. Tagelyk ferdwine de stasjonsfunksjes út it âlde stasjonsgebou út 1905 dat hjoed de dei yn gebrûk is as wenhûs. It stasjonsgebou út 1979 waard yn [[2002]] ôfbrútsen.

== Treinferbinings ==
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
! Searje
! Treintype
! Rûte
! Tsjinstroaster
|-
|RS 21&lt;br&gt;31000
|Stoptrein ([[Arriva Persoaneferfier Nederlân|Arriva]])
|[[Stasjon Almelo|Almelo]] – '''Vroomshoop''' – [[Stasjon Mariënberg|Mariënberg]] –  [[Stasjon Hardenberg|Hardenberg]]
| 1x it oere
|}

&lt;small&gt;Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de [https://arriva-reisinfo.fis.nl/ side fan Arriva].&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
* {{nl}} [https://www.stationsweb.nl/station.asp?station=vroomshoop Stasjon vroomshoop op Stasjonsweb.]
* {{nl}} [https://martijnvanvulpen.nl/stations/vroomshoop/ Martijnvanvulpen.nl, vroomshoop]
{{Commonscat|Station Vroomshoop|Stasjon Vroomshoop}}
}}

[[Kategory:Spoarstasjon yn Oerisel|Vroomshoop]]
[[Kategory:Bouwurk yn Twinterâne]]
[[Kategory:Bouwurk út 1905]]
[[Kategory:Bouwurk út 1979]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 2002]]</text>
      <sha1>bktf3sv3efeo3530isc9k1820wt6u0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Frankryk 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192843</id>
    <revision>
      <id>1236378</id>
      <parentid>1236230</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>lêste etappe</comment>
      <origin>1236378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11561" sha1="thbs1nk2kkjawa3sfs5u0j3y3r9sk1n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026
| edysje            = 113
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = Route of the 2026 Tour de France.png
| tiidrek           = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| finishplak        = [[Parys]]
| totale ôfstân     = 3.289,3 km
| hichtemeters      = 54.450 m
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 184
| type wedstriid    = 
| etappe            = 21st
| klass1            = Giele trui
| lieder1           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]]
| klass4            = Wite trui
| lieder4           = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge DE}} Lidl–Trek
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]]
}}

De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Deceuninck
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{FRA}} Groupama-FDJ
* {{GER}} Lidl-Trek
* {{ESP}} Movistar
* {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe
* {{AUS}} Jayco AlUla
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{NOR}} Uno-X 
* {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA
* {{SUI}} Pinarello-Q36.5
* {{SUI}} Tudor
|Kolom2=
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{USA}} EF Education-EasyPost
* {{GBR}} Netcompany Ineos
* {{BEL}} Lotto-Intermarché
* {{SUI}} NSN
* {{BEL}} Soudal Quick-Step
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{FRA}} Cofidis
* {{FRA}} TotalEnergies
}}

== Startplak ==
De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet.
{{clear}}
== Etappe-oersjoch&lt;ref&gt;[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr&lt;/ref&gt; ==
Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in &quot;harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast&quot; oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer, yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km. De 21ste en lêste etappe waard fanwegen in te koart oan helptsjinsten ta gefolch fan meardere boskbrannen yn Frankryk ynkoarten ta 89 km yn stee fan de plande 133 km. De start fan dizze etappe hie derom net plak yn [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] mar op de [[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]] yn [[Parys]].
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|-
| 1
| align=&quot;center&quot;| 4 july
| {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| 19.7 km
| {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}}
| {{NED}} Visma–Lease a Bike
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]]
|-
| 2
| align=&quot;center&quot;| 5 july
| {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -&lt;br&gt; {{flagge ES}} [[Barcelona]]
| 178 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{MEX}} [[Isaac del Toro]]
|-
| 3
| align=&quot;center&quot;| 6 july
| {{Flagge ES}} [[Granollers]] -&lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]]
| 196 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 4
| align=&quot;center&quot;| 7 july
| [[Carcassonne]] -&lt;br&gt; [[Foix]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
|{{DEN}} [[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{NOR}} [[Torstein Træen]]
|-
| 5
| align=&quot;center&quot;| 8 july
| [[Lannemezan]] -&lt;br&gt; [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]]
| 158 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Olav Kooij]]
|-
| 6
| align=&quot;center&quot;| 9 july
| [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -&lt;br&gt; [[Gavarnie-Gèdre]]
| 186 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 7
| align=&quot;center&quot;| 10 july
| [[Hagetmau]] -&lt;br&gt; [[Bordeaux]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 8
| align=&quot;center&quot;| 11 july
| [[Périgueux]] -&lt;br&gt; [[Bergerac (stêd)|Bergerac]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 9
| align=&quot;center&quot;| 12 july
| [[Malemort]] -&lt;br&gt; [[Ussel (Corrèze)|Ussel]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;|13 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Cantal]]'''
|-
| 10
| align=&quot;center&quot;| 14 july
| [[Aurillac]] -&lt;br&gt; [[Le Lioran]]
| 167 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 11
| align=&quot;center&quot;| 15 july
| [[Vichy]] -&lt;br&gt; [[Nevers]]
| 161 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]]
|-
| 12
| align=&quot;center&quot;| 16 july
| [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -&lt;br&gt; [[Chalon-sur-Saône]]
| 181 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 13
| align=&quot;center&quot;| 17 july
| [[Dole (Jura)|Dole]] -&lt;br&gt; [[Belfort]]
| 205 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{SUI}} [[Mauro Schmid]]
|-
| 14
| align=&quot;center&quot;| 18 july
| [[Mulhouse]] -&lt;br&gt; [[Le Markstein]] [[Fellering]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 15
| align=&quot;center&quot;| 19 july
| [[Champagnole]] -&lt;br&gt; [[Col de Solaison]]
| 184 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 20 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]'''
|-
| 16
| align=&quot;center&quot;| 21 july
| [[Évian-les-Bains]] -&lt;br&gt; [[Thonon-les-Bains]]
| 26 km
| {{piktogram etappe|tiidrit}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 17
| align=&quot;center&quot;| 22 july
| [[Chambéry]] -&lt;br&gt; [[Voiron]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Jasper Philipsen]]
|-
| 18
| align=&quot;center&quot;| 23 july
| [[Voiron]] -&lt;br&gt; [[Orcières-Merlette]]
| 185 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{ECU}} [[Richard Carapaz]]
|-
| 19
| align=&quot;center&quot;| 24 july
| [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 128 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 20
| align=&quot;center&quot;| 25 july
| [[Le Bourg-d'Oisans]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 171 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{ECU}} [[Richard Carapaz]]
|-
| 21
| align=&quot;center&quot;| 26 july
| [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) &lt;br&gt; [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]])
| 130 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Giele trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Griene trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''Bolletsjestrui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]]
|-
! 1ste
| {{NED}}&lt;br&gt;Visma–Lease a Bike
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Jonas Vingegaard]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Egan Bernal]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;Netcompany INEOS
| ''Net útrikt''
|-
!2e
| {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Alex Molenaar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates XRG
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Felix Engelhardt]]
|-
!3e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
|-
!4e
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Torstein Træen]]
| rowspan=&quot;18&quot; bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{CZE}}&lt;br&gt;[[Mathias Vacek]]
| rowspan=&quot;18&quot;  bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Pablo Castrillo]]
|-
!5e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Olav Kooij]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;16&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!8ste
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Liam Slock]]
|-
!9e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
|-
!10e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!11e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Søren Wærenskjold]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Anthon Charmig]]
|-
!12e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!13e
| {{SUI}}&lt;br&gt;[[Mauro Schmid]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Tom Pidcock]]
|-
!14e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Paul Seixas]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!15e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Quinn Simmons]]
|-
!16e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| ''Net útrikt''
|-
!17e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Jasper Philipsen]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
|-
!18e
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!19e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!20ste
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Sepp Kuss]]
|-
!21ste
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| ''Net útrikt''
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]'''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]'''
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]'''
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek'''
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]'''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>thbs1nk2kkjawa3sfs5u0j3y3r9sk1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236379</id>
      <parentid>1236378</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Etappe-oersjochParcours 2026 op Letour.fr */</comment>
      <origin>1236379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11560" sha1="j3t0zkfahqj2j8umht932u3wppdldnm" xml:space="preserve">{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026
| edysje            = 113
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = Route of the 2026 Tour de France.png
| tiidrek           = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| finishplak        = [[Parys]]
| totale ôfstân     = 3.289,3 km
| hichtemeters      = 54.450 m
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 184
| type wedstriid    = 
| etappe            = 21st
| klass1            = Giele trui
| lieder1           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]]
| klass4            = Wite trui
| lieder4           = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge DE}} Lidl–Trek
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]]
}}

De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Deceuninck
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{FRA}} Groupama-FDJ
* {{GER}} Lidl-Trek
* {{ESP}} Movistar
* {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe
* {{AUS}} Jayco AlUla
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{NOR}} Uno-X 
* {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA
* {{SUI}} Pinarello-Q36.5
* {{SUI}} Tudor
|Kolom2=
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{USA}} EF Education-EasyPost
* {{GBR}} Netcompany Ineos
* {{BEL}} Lotto-Intermarché
* {{SUI}} NSN
* {{BEL}} Soudal Quick-Step
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{FRA}} Cofidis
* {{FRA}} TotalEnergies
}}

== Startplak ==
De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet.
{{clear}}
== Etappe-oersjoch&lt;ref&gt;[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr&lt;/ref&gt; ==
Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in &quot;harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast&quot; oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer, yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km. De 21ste en lêste etappe waard fanwegen in te koart oan helptsjinsten ta gefolch fan meardere boskbrannen yn Frankryk ynkoarten ta 89 km yn stee fan de plande 133 km. De start fan dizze etappe hie derom net plak yn [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] mar op de [[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]] yn [[Parys]].
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|-
| 1
| align=&quot;center&quot;| 4 july
| {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| 19.7 km
| {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}}
| {{NED}} Visma–Lease a Bike
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]]
|-
| 2
| align=&quot;center&quot;| 5 july
| {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -&lt;br&gt; {{flagge ES}} [[Barcelona]]
| 178 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{MEX}} [[Isaac del Toro]]
|-
| 3
| align=&quot;center&quot;| 6 july
| {{Flagge ES}} [[Granollers]] -&lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]]
| 196 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 4
| align=&quot;center&quot;| 7 july
| [[Carcassonne]] -&lt;br&gt; [[Foix]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
|{{DEN}} [[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{NOR}} [[Torstein Træen]]
|-
| 5
| align=&quot;center&quot;| 8 july
| [[Lannemezan]] -&lt;br&gt; [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]]
| 158 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Olav Kooij]]
|-
| 6
| align=&quot;center&quot;| 9 july
| [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -&lt;br&gt; [[Gavarnie-Gèdre]]
| 186 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 7
| align=&quot;center&quot;| 10 july
| [[Hagetmau]] -&lt;br&gt; [[Bordeaux]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 8
| align=&quot;center&quot;| 11 july
| [[Périgueux]] -&lt;br&gt; [[Bergerac (stêd)|Bergerac]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 9
| align=&quot;center&quot;| 12 july
| [[Malemort]] -&lt;br&gt; [[Ussel (Corrèze)|Ussel]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;|13 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Cantal]]'''
|-
| 10
| align=&quot;center&quot;| 14 july
| [[Aurillac]] -&lt;br&gt; [[Le Lioran]]
| 167 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 11
| align=&quot;center&quot;| 15 july
| [[Vichy]] -&lt;br&gt; [[Nevers]]
| 161 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]]
|-
| 12
| align=&quot;center&quot;| 16 july
| [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -&lt;br&gt; [[Chalon-sur-Saône]]
| 181 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 13
| align=&quot;center&quot;| 17 july
| [[Dole (Jura)|Dole]] -&lt;br&gt; [[Belfort]]
| 205 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{SUI}} [[Mauro Schmid]]
|-
| 14
| align=&quot;center&quot;| 18 july
| [[Mulhouse]] -&lt;br&gt; [[Le Markstein]] [[Fellering]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 15
| align=&quot;center&quot;| 19 july
| [[Champagnole]] -&lt;br&gt; [[Col de Solaison]]
| 184 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 20 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]'''
|-
| 16
| align=&quot;center&quot;| 21 july
| [[Évian-les-Bains]] -&lt;br&gt; [[Thonon-les-Bains]]
| 26 km
| {{piktogram etappe|tiidrit}}
| {{BEL}} [[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 17
| align=&quot;center&quot;| 22 july
| [[Chambéry]] -&lt;br&gt; [[Voiron]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Jasper Philipsen]]
|-
| 18
| align=&quot;center&quot;| 23 july
| [[Voiron]] -&lt;br&gt; [[Orcières-Merlette]]
| 185 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{ECU}} [[Richard Carapaz]]
|-
| 19
| align=&quot;center&quot;| 24 july
| [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 128 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 20
| align=&quot;center&quot;| 25 july
| [[Le Bourg-d'Oisans]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 171 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{ECU}} [[Richard Carapaz]]
|-
| 21
| align=&quot;center&quot;| 26 july
| [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) &lt;br&gt; [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]])
| 89 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Giele trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Griene trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''Bolletsjestrui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]]
|-
! 1ste
| {{NED}}&lt;br&gt;Visma–Lease a Bike
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Jonas Vingegaard]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Egan Bernal]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;Netcompany INEOS
| ''Net útrikt''
|-
!2e
| {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Alex Molenaar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates XRG
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Felix Engelhardt]]
|-
!3e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
|-
!4e
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Torstein Træen]]
| rowspan=&quot;18&quot; bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{CZE}}&lt;br&gt;[[Mathias Vacek]]
| rowspan=&quot;18&quot;  bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Pablo Castrillo]]
|-
!5e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Olav Kooij]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;16&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!8ste
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Liam Slock]]
|-
!9e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
|-
!10e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!11e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Søren Wærenskjold]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Anthon Charmig]]
|-
!12e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!13e
| {{SUI}}&lt;br&gt;[[Mauro Schmid]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Tom Pidcock]]
|-
!14e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Paul Seixas]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!15e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Quinn Simmons]]
|-
!16e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Remco Evenepoel]]
| ''Net útrikt''
|-
!17e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Jasper Philipsen]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
|-
!18e
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!19e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!20ste
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Sepp Kuss]]
|-
!21ste
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| ''Net útrikt''
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]'''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]'''
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]'''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]'''
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek'''
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''{{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]'''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>j3t0zkfahqj2j8umht932u3wppdldnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túfljurken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193132</id>
    <revision>
      <id>1236360</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding           = Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[túfljurk]]. | takson1             =  | namme1              =  | takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4...&quot;</comment>
      <origin>1236360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4596" sha1="jz8qelror7kpb4xdnahyw7ojnu2ifx1" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[túfljurk]].
| takson1             = 
| namme1              = 
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme4              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson5             = [[skift]]:
| namme5              = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson6             = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6              = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'')
| takson7             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7              = '''túfljurken''' (''Galerida'')
| beskriuwer, jier    = [[Friedrich Boie|Boie]], 1828
}}
De '''túfljurken''' (''Galerida'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan fûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De fûgels út dit skaai binne benammen te werkennen oan har opfallende, spitse túf op 'e kop en libje foar it meastepart yn drûge, iepen lânskippen, steppes en healwoestinen yn Jeraazje en Afrika.

== Skaaimerken ==
Túfljurken binne middelgrutte, griisbrune fûgels dy't oer it algemien wat mear op 'e grûn libje. Se ha oer it generaal in ûnopfallend fearrekleed, dat se in goede kamûflaazje biedt yn drûch of stiennich terrein. It meast opfallende skaaimerk is harren túf. De snaffel is faak wat langer en steviger as dy fan 'e gewoane [[ljurk]] en geskikt foar it sykjen nei sied en ynsekten op en yn 'e grûn.

== Hâlden en dragen ==
De soarten út dit skaai foerazjearje op 'e grûn en it binne faak [[stânfûgel]]s dy't har briedgebiet net graach ferlitte. Se briede yn in ûndjip kûltsje op 'e grûn. Se sjonge meast heech yn 'e loft of op in ferheging lykas in peal. It dieet bestiet benammen út sied, gers en ferskate ynsekten.

== Soarten ==
It skaai ''Galerida'' omfiemet seis erkende soarten. De ''Galerida cristata macrorhyncha'' (de langsnaffelljurk of de Mahrebljurk) troch guon autoriteiten lykas de IOC World Bird List as in selsstannige soarte beskôge, yn stee fan in [[ûndersoarte]] fan 'e gewoane túfljurk (''Galerida cristata'').

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status&lt;br&gt;Trend
|-
|[[Ofbyld:Cochevis huppé Gbollat.jpg|120px]]|| [[túfljurk]]|| ''Galerida cristata'' || [[Europa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata ''Galerida cristata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ofbyld:Thekla's lark (Galerida theklae theklae) Loja.jpg|120px]] || [[Theklaljurk]] || ''Galerida theklae'' || [[Ibearysk Skiereilân]], Noard- en [[East-Afrika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/theklas-lark-galerida-theklae ''Galerida theklae'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ofbyld:Malabar Lark in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|120px]] || [[Malabarljurk]] || ''Galerida malabarica'' || [[Yndia]] (súdwestlik diel) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malabar-lark-galerida-malabarica ''Galerida malabarica'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ofbyld:A Sykes's Lark at Osman Sagar, Hyderabad (49869179593).jpg|120px]] || [[Sykesljurk]]  || ''Galerida deva''|| (ynlânsk) [[Yndia]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sykes's-lark-galerida-deva ''Galerida deva'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ofbyld:Sun Lark (Galerida modesta) (8080033500).jpg|120px]] || [[sinneljurk]] || ''Galerida modesta'' || [[Sahel]] en West-Afrika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sun-lark-galerida-modesta ''Galerida modesta'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ofbyld:Long-billed Lark - Natal - South Africa S4E7266 (16740106237).jpg|120px]] || [[grutsnaffelljurk]]|| ''Galerida magnirostris'' || súdlik Afrika ([[Súd-Afrika]], it súdlikste part fan [[Namybje]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-lark-galerida-magnirostris ''Galerida magnirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Galerida|Túfljurken}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufljurken}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Túfljurk| ]]
[[Kategory:Ljurkfûgel]]</text>
      <sha1>jz8qelror7kpb4xdnahyw7ojnu2ifx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galerida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193133</id>
    <redirect title="Túfljurken" />
    <revision>
      <id>1236361</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Túfljurken]]</comment>
      <origin>1236361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="380ktz69tvo69j8t717k0pdthr5g7fu" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Túfljurken]]</text>
      <sha1>380ktz69tvo69j8t717k0pdthr5g7fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toefljurken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193134</id>
    <redirect title="Túfljurken" />
    <revision>
      <id>1236362</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Túfljurken]]</comment>
      <origin>1236362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="380ktz69tvo69j8t717k0pdthr5g7fu" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Túfljurken]]</text>
      <sha1>380ktz69tvo69j8t717k0pdthr5g7fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friedrich Boie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193135</id>
    <revision>
      <id>1236366</id>
      <timestamp>2026-07-26T14:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding                    = Friedrich Boie.jpg | ôfbyldingstekst              =  | ôfbyldingsbreedte            =  | echte namme                  =  | oare namme(n)                =  | nasjonaliteit                = {{GERnasj}} | berne                        = [[4 juny]] [[1789]] | berteplak                    = [[Meldorf]] | stoarn                       = [[3 maart]] [[1870]] | stjerplak                    = [[Kiel]] | etnisiteit...&quot;</comment>
      <origin>1236366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="crjjiajt5dr9cnw6hynagiu56cfy7hl" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Friedrich Boie.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[4 juny]] [[1789]]
| berteplak                    = [[Meldorf]]
| stoarn                       = [[3 maart]] [[1870]]
| stjerplak                    = [[Kiel]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[Rjochter]]
| aktyf as                     = Fûgelkundige, abbekaat, reptylkundige, rjochter, ynsektekundige
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Friedrich Boie''' (Meldorf yn [[Sleeswyk-Holstein|Holstein]], [[4 juny]] [[1789]] – [[Kiel]], [[3 maart]] [[1870]]) wie in Dútske [[entomolooch]], [[herpetolooch]], [[ornitolooch]] en [[abbekaat]]. &lt;ref name=EDR&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 ss. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Boie&quot;, s. 31).&lt;/ref&gt; Hy wie de broer fan [[Heinrich Boie]], de soölooch dy't ûndersyk die yn [[Nederlânsk-Ynje]] foar it Ryksmuseum fan Natuerlike Histoarje yn [[Leien]] en dy't yn 1827 op [[Java]] oan [[malaria]] stoar.

Yn maart 1842 waard er lid fan de Entomologyske Feriening fan [[Stettin]]  en yn 1860 waard Boie keazen ta lid fan de Dútske Akademy fan Wittenskippen Leopoldina. 

Friedrich Boie wie de skriuwer fan ''Bemerkungen über Merrem sein Versuch eines Systems der Amphibien (Isis von [[Lorenz Oken|Oken]] 1827)'' en ''Auszüge aus dem System der Ornithologie (Isis von Oken 1844)''.

Friedrich is de beskriuwer fan tsientallen skaainammen — lykas ''Spatula'' ([[slobeinen]]), ''Glaucis'' (kolibries), ''Progne'' (swellen), ''Chrysococcyx'' ([[koekoekfûgels]]) en ''Athene'' ([[stienûlen]]) — en fan ferskate fûgelsoarten, lykas de lytse kniksturtstern (''Anous minutus''). Hy wurke ek op mei syn broer, en tegearre beskreaune se likernôch 50 nije soarten [[reptilen]]. &lt;ref&gt;&quot;Boie&quot;. The Reptile Database. www.reptile-database.org.&lt;/ref&gt;

== Eksterne keppeling ==
*{{de}}{{aut|Möbius K}}. (1870). &quot;''Friedrich Boie.'' '''†''' ''Nekrolog'' &quot;. ''Journal für Ornithologie'' '''1''' (3): 231-233. [http://www.biodiversitylibrary.org/item/103205#page/245/mode/1up  online]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Boie, Friedrich}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk herpetolooch]]
[[Kategory:Dútsk entomolooch]]
[[Kategory:Dútsk rjochter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1789]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>crjjiajt5dr9cnw6hynagiu56cfy7hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236367</id>
      <parentid>1236366</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1236367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="9moypufh00691qzyqw65eubhsmmqjmd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Friedrich Boie.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[4 juny]] [[1789]]
| berteplak                    = [[Meldorf]]
| stoarn                       = [[3 maart]] [[1870]] (80 jier)
| stjerplak                    = [[Kiel]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[Rjochter]]
| aktyf as                     = Fûgelkundige, abbekaat, reptylkundige, rjochter, ynsektekundige
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Friedrich Boie''' (Meldorf yn [[Sleeswyk-Holstein|Holstein]], [[4 juny]] [[1789]] – [[Kiel]], [[3 maart]] [[1870]]) wie in Dútske [[entomolooch]], [[herpetolooch]], [[ornitolooch]] en [[abbekaat]]. &lt;ref name=EDR&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 ss. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Boie&quot;, s. 31).&lt;/ref&gt; Hy wie de broer fan [[Heinrich Boie]], de soölooch dy't ûndersyk die yn [[Nederlânsk-Ynje]] foar it Ryksmuseum fan Natuerlike Histoarje yn [[Leien]] en dy't yn 1827 op [[Java]] oan [[malaria]] stoar.

Yn maart 1842 waard er lid fan de Entomologyske Feriening fan [[Stettin]]  en yn 1860 waard Boie keazen ta lid fan de Dútske Akademy fan Wittenskippen Leopoldina. 

Friedrich Boie wie de skriuwer fan ''Bemerkungen über Merrem sein Versuch eines Systems der Amphibien (Isis von [[Lorenz Oken|Oken]] 1827)'' en ''Auszüge aus dem System der Ornithologie (Isis von Oken 1844)''.

Friedrich is de beskriuwer fan tsientallen skaainammen — lykas ''Spatula'' ([[slobeinen]]), ''Glaucis'' (kolibries), ''Progne'' (swellen), ''Chrysococcyx'' ([[koekoekfûgels]]) en ''Athene'' ([[stienûlen]]) — en fan ferskate fûgelsoarten, lykas de lytse kniksturtstern (''Anous minutus''). Hy wurke ek op mei syn broer, en tegearre beskreaune se likernôch 50 nije soarten [[reptilen]]. &lt;ref&gt;&quot;Boie&quot;. The Reptile Database. www.reptile-database.org.&lt;/ref&gt;

== Eksterne keppeling ==
*{{de}}{{aut|Möbius K}}. (1870). &quot;''Friedrich Boie.'' '''†''' ''Nekrolog'' &quot;. ''Journal für Ornithologie'' '''1''' (3): 231-233. [http://www.biodiversitylibrary.org/item/103205#page/245/mode/1up  online]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Boie, Friedrich}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk herpetolooch]]
[[Kategory:Dútsk entomolooch]]
[[Kategory:Dútsk rjochter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1789]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>9moypufh00691qzyqw65eubhsmmqjmd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>