Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3465 1236460 1212990 2026-07-27T19:15:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236460 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=mosk |Ofbyld= [[File:House sparrow male in Prospect Park (53532).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:House Sparrow (female) 2- Manhasset, NY.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:House Sparrow (Passer domesticus) call.wav|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai= [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer domesticus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PasserDomesticusIUCNver2019-3.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= '''lânseigen''':<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#38ffaf}} [[jiergast]] |Kolom2= '''yntrodusearre''':<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]<br>{{Color box|#FF80FF}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''mosk''' of '''húsmosk''' (''Passer domesticus'') is in lytse oant middelgrutte [[Sjongfûgels|sjongfûgel]] dy't benammen fan sied en [[ynsekten]] libbet. Tegearre mei sa'n fjirtich oare moskesoarten sa as de [[fjildmosk]] foarmet er it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''Passer''. Mei sân oare skaaien foarmet dit skaai de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]] (''Passeridae''), dy't sa'n 43 soarten befiemet. == Foarkommen == Mosken wurde faak trochinoar helle mei [[fjildmosk]]en. It mantsje fan de Mosk hat lykwols in griis krún wylst de fjildmosk in brún krún hat. It wyfke fan de Mosk is wat ientoaniger fan kleur, nammentlik brún. De 14-16 cm grutte Mosk komt oeral foar dêr't minsken har te wenjen set ha. De fûgel komt foaral yn doarpen en stêden foar, minder yn de bosken. Mosken binne siediters, mar se meie ek graach ite wat de minsken falle litte. De jongen wurde fuorre mei [[ynsekten]]. [[Ofbyld:Passer domesticus domesticus MHNT.ZOO.2010.11.208.jpg|thumb|left|Moske-aaien.]] == Fersprieding== It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan de Mosk leit yn [[Jeropa]], [[Noard-Afrika]] en [[Aazje]]. Sûnt it midden fan de 19e iuw hat de mosk op tal fan oare kontinenten syn plak fûn en is dêrtroch ien fan de fûgels mei it grutste ferspriedingsgebiet. ==Taksonomy== De soarte ''Passer domesticus'' omfiemet 12 ûndersoarten: ''P. d. domesticus, balearoibericus, biblicus, hyrcanus, persicus, indicus, bactrianus, parkini, hufufae, tingitanus, niloticus'' en ''rufidorsalis''. De ûndersoarte ''domesticus'' ("nominaatfoarm") is de noardlikste, dy't fan [[West-Jeropa]] oant noardlik [[Japan]] foarkomt, en ek yn oare parten fan 'e wrâld yntroduseare is. De Italiaanske foarm is sa ferskillend fan 'e oare foarmen dat er tsjintwurdich as aparte soarte [[Italiaanske mosk]] (''Passer italiae'') beskôge wurdt. == Nêstplakken == De mosken bouwe rommelige nêsten meast fan gersstâlen ûnder dakpannen, dakspanten en yn hoalen yn muorren. Se kinne yn in jier tiid twa oant trije nêstjes jongen grutbringe. De [[Aai (bist)|aaien]] wurde troch beide âlden yn sa'n 10 oant 15 dagen útbret. Dêrnei duorret it meast sa'n 14 oant 16 dagen foardat de jongen útfleane. == Tebekrin yn Nederlân == Sûnt de 70-er jierren fan de 20e iuw is it tal mosken yn [[Nederlân]] hurd tebek rûn: fan nei skatting 1 á 2 miljoen yn de 70-er jierren oant sa'n 0,5 á 1 miljoen briedpearen yn 2015. Derom stiet de mosk as 'gefoelich' op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]]. As oarsaken binne ûnder oaren it lytser tal geskikte nêstgelegenheden troch oare en hechtere dakbedekking, it brûken fan bestridingsmiddels wêrtroch it tal ynsekten ôfnaam is, en it effisjinter brûken fan kealsleine grûn wêrtroch it tal foeraazjeplakken ôfnommen is oan te wizen. De [[fûgelbeskerming]] hat in aksje op tou set om it tebekgong fan de mosk tsjin te gean. Er moat mear grien yn de stêden en doarpen komme. Ek moatte der mear nêsthokken pleatst wurde. == Keppeling om utens == * [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=1985 aksjeplan op side fan Fûgelbeskerming] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] [[Kategory:Eksoat yn Senegal]] [[Kategory:Eksoat yn Gambia]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] [[Kategory:Eksoat yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Eksoat yn Angoala]] [[Kategory:Eksoat yn Namybje]] [[Kategory:Eksoat yn Botswana]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Simbabwe]] [[Kategory:Eksoat yn Lesoto]] [[Kategory:Eksoat yn Swazylân]] [[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]] [[Kategory:Eksoat yn Malawy]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Belize]] [[Kategory:Eksoat yn El Salvador]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Gûatemala]] [[Kategory:Eksoat yn Hondoeras]] [[Kategory:Eksoat yn Jamaika]] [[Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kosta Rika]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nikaragûa]] [[Kategory:Eksoat yn Panama]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Ekwador]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Paraguay]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn de Andamanen en Nikobaren]] [[simple:Sparrow#The House Sparrow]] tg4hzvzx2g8i759gx3go5rmpzz7svh9 0 3580 1236472 1177145 2026-07-27T19:25:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236472 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=mûzefalk |Ofbyld= [[File:Buteo buteo (5571928172).jpg|250px]] |lûd=[[File:Buteo buteo - Common Buzzard XC538678.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[mûzefalken]] (''Buteo'') |Wittenskiplike namme= Buteo buteo |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:ButeoButeoIUCN2019 1.png|center|250px]]<small>{{Color box|#047200}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#0DFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0062FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''mûzefalk''' of '''mûzebiter''' (''Buteo buteo'') is ien fan de meast foarkommende rôffûgels yn [[Nederlân]]. Hy bliuwt dêr ek it hiele jier troch. Yn de winter binne yn Nederlân ek mûzefalken út [[Skandinaavje]] te finen. De 51-57 sm grutte fûgel kin ferskate kleuren hawwe, fan hielendal brún oant en mei in frij ljochte fûgel mei in protte wite fearren. Troch de fariaasje oan kleuren kin de mûzefalk maklik ferwiksele wurde mei de [[rûchpoatmûzefalk]] en de [[Wapseglee]]. == Iten == De mûzefalk sweeft boppe syn jachtgebiet op 'e syk nei proai. At er wat te iten sjocht dûkt er der boppe-op. Lykas by in protte oare rôffûgels bestiet it iten fan de mûzefalk meast út [[mûs (bist)|mûzen]]. Dêrneist yt de mûzefalk ek wol oare proaien fan deselde grutte, lykas hagedissen en lytse fûgels. == Fuortplanting == De mûzefalken bouwe sels in nêst yn in beam. Dat nêst brûke se faker dat it kin in grut bouwurk wurde. Beide âlden briede op de 2-3 aaien, it wyfke wol it meast. Nei 30-35 dagen komme de jongen út, dy't sa'n 40 dagen op it nêst bliuwe. As der troch de âlden net in protte iten brocht wurdt, sil it lytste jong it faak net helje. [[Ofbyld:Buizerd vliegend-4961564.webm|thumb|left|Fleanende mûzefalk.]] [[File:Buteo buteo MHNT.ZOO.2010.11.89.1.jpg|left|thumb|Mûzefalke-aaien.]] {{DEFAULTSORT:Muzefalk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mûzefalk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 31b8dlfht87nwfsrygvl89hf7par6wz 0 4872 1236474 1177146 2026-07-27T19:28:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236474 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nettelkrûper |Ofbyld= [[File:Curruca Capirotada.( Sylvia atricapilla heineken)(♂) (5215354550).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Sylvia atricappila vogelartinfo chris romeiks R7F4015.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Blackcap (Sylvia atricapilla) (W1CDR0001539 BD11).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[hagekrûperfûgels]] (''Sylviidae'') |Skaai= [[nettelkrûpers]] (''Sylvia'') |Wittenskiplike namme= Sylvia atricapilla |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SylviaAtricapillaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF8080}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''nettelkrûper''' (''Sylvia atricapilla'') is in moskeftige út de famylje fan de Sylviidae. Se wurde sa'n 13,5 oant 15 sm grut. It is in skou, wat ferhoalen libjend fûgeltsje dat syn oanwêzigens ferried troch it sjongen. Winterdeis lit er him út-en-troch op de foerplanke sjen. == Uterlik == De nettelkrûper hat in opfallend mûtske, dat by it mantsje swart is en by it wyfke brún. Hy wurdt dêrom ek wol Swartkop (=atricapilla) neamd. De kleur fan it kleed is fierder griis: ûnder wat ljochter as boppe. De [[snaffel]] is griiseftich. == Biotoop == De nettelkrûper komt foar yn tunen en parken mei beammen en strûken en yn bosken mei in soad ûndergroei. == Ferspriedingsgebiet == It ferspriedingsgebiet is suver hiel [[Europa]], oant [[Aazje]] en [[Noard-Afrika]]. Winterdeis lûke se nei wat mear súdlike streken, it suden fan [[Ingelân]], [[Ierlân]] en Westfrankryk. [[Ofbyld:Sylvia atricapilla MHNT 232 Souk- Ahras Algérie.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan de Nettelkrûper]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nettelkrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] s0mj90xzqf8gavectg216nyagmf3azn 1236532 1236474 2026-07-28T06:10:44Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide. 1236532 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nettelkrûper |Ofbyld= [[File:Curruca Capirotada.( Sylvia atricapilla heineken)(♂) (5215354550).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Sylvia atricappila vogelartinfo chris romeiks R7F4015.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Blackcap (Sylvia atricapilla) (W1CDR0001539 BD11).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[hagekrûperfûgels]] (''Sylviidae'') |Skaai= [[nettelkrûpers]] (''Sylvia'') |Wittenskiplike namme= Sylvia atricapilla |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SylviaAtricapillaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF8080}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''nettelkrûper''' (''Sylvia atricapilla'') is in moskeftige út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e ''Sylviidae''. It is in skou, wat ferhoalen libjend fûgeltsje dat syn oanwêzigens ferried troch it sjongen. Winterdeis lit er him út-en-troch op 'e foerplanke sjen. == Uterlik == De fûgel is 13 oant 15 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 20 oant 23 sintimeter. Hy weaget 15 oant 22 gram. De nettelkrûper hat in opfallend mûtske, dat by it mantsje swart is en by it wyfke brún. Hy wurdt dêrom ek wol swartkop (= atricapilla) neamd. De kleur fan it fearrekleed is fierder griis: ûnder wat ljochter as boppe. De [[snaffel]] is griiseftich. == Fersprieding en systematyk == De nettelkrûper komt foar yn it westlike [[paleärktysk gebiet]] en briedt fan [[Skandinaavje]] yn it noarden oant noardlik [[Afrika]] en fan 'e [[Britske eilannen]] yn it westen oant [[Sibearje]] yn it easten. Yn West- en Súd-Jeropa is it in [[stânfûgel]], mar yn it noarden en easten fan Jeropa, en yn Sibearje is it in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn westlik en súdlik Jeropa om 'e [[Middellânske]] See hinne, yn Noard-Afrika en yn tropysk Afrika. De soarte telt fiif [[ûndersoarte]]n: * ''S. a. gularis'': [[Kaapverdje]] en de [[Azoaren]]. * ''S. a. heineken'': it westlike en súdlike [[Iberysk Skiereilân]], [[Madeira]], de [[Kanaryske Eilannen]] en noardwestlik [[Afrika]]. * ''S. a. pauluccii'': fan it eastlike [[Spanje]] oant sintraal en súdlik [[Itaalje]], en it noardlike diel fan [[Noard-Afrika]]. * ''S. a. atricapilla'': fan it westlike [[Jeropa]] oant súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''S. a. dammholzi'': fan eastlik [[Turkije]] oant noardlik [[Iran]]. === Nederlân === De Nederlânske populaasje nettelkrûpers libbet foaral op it hegere diel fan it lân. Nei 1975 hat de fûgel ek iepen dielen fan West- en Noard-Nederlân kolonisearre. It oantal fûgels is yn it noarden en westen fan Nederlân tanommen. Dat hat foaral te krijen mei stedsútwreiding en mear beplanting, mar de grutste konsintraasjes fan 'e soarte binne noch jimmeroan yn it suden en easten fan it lân te finen. Yn Fryslân binne Gaasterlân en it súdeasten fan 'e provinsje de gebieten mei de heechste tichtens fan 'e fûgel. Yn Nederlân is de soarte in trekfûgel; de trek begjin healwei augustus oant ein oktober en se komme begjin april werom. == Biotoop == [[Ofbyld:Sylvia atricapilla MHNT 232 Souk- Ahras Algérie.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan de Nettelkrûper]] De nettelkrûper komt foar yn mingde- en leafbosken tunen en parken mei hege beammen en strûken en yn bosken mei in soad ûndergroei. Hy briedt op hichtes oant 2000 meter en boud syn nêst leech yn tichte strûken. It nêst is komfoarmich en makke fan moas, gers en woartels. It wyfke leit yn 'e regel fiif aaikes, dy't tsien oant fyftjin dagen bebret wurde. De jonge fûgels bliuwe nei it útkommen tsien oan fjirtjin dagen yn it nêst. De âldste bekende nettelkrûper waard tsien jier en njoggen moannen âld. It iten bestiet út ynsekten en spinnen, mar yn 'e hjerst ek út beien. == Status == De nettelkrûper hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme en neffens in rûzing fan 2021 soe de folsleine populaasje út 93 oant 145 miljoen fûgels bestean. De nettelkrûper wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] as net bedrige beskôge. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-blackcap-sylvia-atricapilla BirdLife, oproppen 28 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blackc1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 july 2026.] * [https://ebird.org/species/blackc1 eBird, oproppen 28 july 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/12770 SOVON, oproppen 28 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sylvia atricapilla}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nettelkrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] o6zebnt2hiihr6hs6vzv5vxnas9kqdg 1236533 1236532 2026-07-28T06:11:03Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1236533 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nettelkrûper |Ofbyld= [[File:Curruca Capirotada.( Sylvia atricapilla heineken)(♂) (5215354550).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Sylvia atricappila vogelartinfo chris romeiks R7F4015.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Blackcap (Sylvia atricapilla) (W1CDR0001539 BD11).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[hagekrûperfûgels]] (''Sylviidae'') |Skaai= [[nettelkrûpers]] (''Sylvia'') |Wittenskiplike namme= Sylvia atricapilla |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SylviaAtricapillaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF8080}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''nettelkrûper''' (''Sylvia atricapilla'') is in moskeftige út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e ''Sylviidae''. It is in skou, wat ferhoalen libjend fûgeltsje dat syn oanwêzigens ferried troch it sjongen. Winterdeis lit er him út-en-troch op 'e foerplanke sjen. == Uterlik == De fûgel is 13 oant 15 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 20 oant 23 sintimeter. Hy weaget 15 oant 22 gram. De nettelkrûper hat in opfallend mûtske, dat by it mantsje swart is en by it wyfke brún. Hy wurdt dêrom ek wol swartkop (= atricapilla) neamd. De kleur fan it fearrekleed is fierder griis: ûnder wat ljochter as boppe. De [[snaffel]] is griiseftich. == Fersprieding en systematyk == De nettelkrûper komt foar yn it westlike [[paleärktysk gebiet]] en briedt fan [[Skandinaavje]] yn it noarden oant noardlik [[Afrika]] en fan 'e [[Britske eilannen]] yn it westen oant [[Sibearje]] yn it easten. Yn West- en Súd-Jeropa is it in [[stânfûgel]], mar yn it noarden en easten fan Jeropa, en yn Sibearje is it in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn westlik en súdlik Jeropa om 'e [[Middellânske See]] hinne, yn Noard-Afrika en yn tropysk Afrika. De soarte telt fiif [[ûndersoarte]]n: * ''S. a. gularis'': [[Kaapverdje]] en de [[Azoaren]]. * ''S. a. heineken'': it westlike en súdlike [[Iberysk Skiereilân]], [[Madeira]], de [[Kanaryske Eilannen]] en noardwestlik [[Afrika]]. * ''S. a. pauluccii'': fan it eastlike [[Spanje]] oant sintraal en súdlik [[Itaalje]], en it noardlike diel fan [[Noard-Afrika]]. * ''S. a. atricapilla'': fan it westlike [[Jeropa]] oant súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''S. a. dammholzi'': fan eastlik [[Turkije]] oant noardlik [[Iran]]. === Nederlân === De Nederlânske populaasje nettelkrûpers libbet foaral op it hegere diel fan it lân. Nei 1975 hat de fûgel ek iepen dielen fan West- en Noard-Nederlân kolonisearre. It oantal fûgels is yn it noarden en westen fan Nederlân tanommen. Dat hat foaral te krijen mei stedsútwreiding en mear beplanting, mar de grutste konsintraasjes fan 'e soarte binne noch jimmeroan yn it suden en easten fan it lân te finen. Yn Fryslân binne Gaasterlân en it súdeasten fan 'e provinsje de gebieten mei de heechste tichtens fan 'e fûgel. Yn Nederlân is de soarte in trekfûgel; de trek begjin healwei augustus oant ein oktober en se komme begjin april werom. == Biotoop == [[Ofbyld:Sylvia atricapilla MHNT 232 Souk- Ahras Algérie.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan de Nettelkrûper]] De nettelkrûper komt foar yn mingde- en leafbosken tunen en parken mei hege beammen en strûken en yn bosken mei in soad ûndergroei. Hy briedt op hichtes oant 2000 meter en boud syn nêst leech yn tichte strûken. It nêst is komfoarmich en makke fan moas, gers en woartels. It wyfke leit yn 'e regel fiif aaikes, dy't tsien oant fyftjin dagen bebret wurde. De jonge fûgels bliuwe nei it útkommen tsien oan fjirtjin dagen yn it nêst. De âldste bekende nettelkrûper waard tsien jier en njoggen moannen âld. It iten bestiet út ynsekten en spinnen, mar yn 'e hjerst ek út beien. == Status == De nettelkrûper hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme en neffens in rûzing fan 2021 soe de folsleine populaasje út 93 oant 145 miljoen fûgels bestean. De nettelkrûper wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] as net bedrige beskôge. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-blackcap-sylvia-atricapilla BirdLife, oproppen 28 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blackc1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 july 2026.] * [https://ebird.org/species/blackc1 eBird, oproppen 28 july 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/12770 SOVON, oproppen 28 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sylvia atricapilla}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nettelkrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] 2390h8e5xu7coznh4dfkchun0uycvr2 0 8392 1236410 1229747 2026-07-27T15:54:50Z Bluesfanaat123 45421 1236410 wikitext text/x-wiki '''''Early Bird''''' wie in [[Fryslân|Fryske]] [[Countrymuzyk|country]]band oprjochte yn [[Aldeboarn]] en wie aktyf tusken [[1963]] en [[1994|1991]]. De bandnamme waard yn it earstoan skreaun as The Earlybirds, letter as Early Bird. == Skiednis == Yn 1963 wurdt yn Aldeboarn de countrygroep ''The Earlybirds'' oprjochte troch bassist Albert Veld en sjonger/gitarist Hendrik Waringa, oanfold mei drummer Koene Paulusma en sjonger/gitarist Siebren Bangma. Twa albums binne makke yn dy perioade; 'Earlybirds' ût 1966 en 'Country & Western Songs' ût 1968. Oant 1970 binne se aktyf, dernei wurdt it stil.<br> Veld en Waringa beslute yn 1975 de trie wer op te pakken as Early Bird. Bystien troch steelgitarist Sjoerdjan de Wit, gitarist Marten Kootje en drummer Appie Bijlsma wurket de groep hurd oan nij repertoire. De band wurdt dan ek bystien troch de Fryske sjongster Aukje Kuiken.<br> Yn 1977 spilet Early Bird op in ynternasjonaal [[country]]festival yn West-Dútslan. Sjongster Fransien Jellema komt dan by de band. Der wurdt in soad yn it bar-dancing en jeugdsoas sirkwy optreden yn Noard-Nederlân. Se winne ek de 'Sulveren Gitaar', in priis foar de beste country act fan Nederlân. Mar letter dat jier stappe Fransien, Marten en Sjoerdjan nei muzikale mieningsferskillen dochs út de band en rjochtsje de groep ''New Deal'' op, in groep dy’t mar in pear jier bestean sil en sûnder folle súkses trije singles en in album opsmite sil. Yn 1978 wurde de nije bandleden; eks-Grinzer ‘''Zusjes''’-sjongster Karina Hensens, gitarist Piet Spoelstra en steelgitarist Meine Bruinsma oanlutsen.<br>Dan ferskynt ek it album 'First Flight' by it label Killroy fan [[Johnny Hoes]]. De opnames fan it album waarden lykwols al makke foardat de band útinoar gie. Hensens sjongt de sang-partijen fan Fransien Jellema opnij yn. Kootje en de Wit binne nog wol op it album te hearen. De eigen komposysje fan Hendrik Waringa; 'Mother Played The Dobro' dat op it album stiet, ferskynt ek as single. It nûmer is faak te hearen op de radio. Early Bird wikselt geregeld fan bandleden (sjoch by 'Besetting'). Hichtepunten binne, neist it ûtbringen fan in oantal singles en albums (sjoch by 'Diskografy'), ûnder oaren harren dielname yn 1979 oan it "International Festival of Country Music" yn Ahoy yn Rotterdam, foar sa'n 7000 man publyk (as ienige Nederlânske band tusken ferskate Amerikaanske artysten) en optredens yn tillefyzjeprogramma's; "Van Gewest tot Gewest" (1979), "Avro's Platenpanel" (1979) en "Nederland Muziekland", fanút [[Maastricht]] en [[Dwingelo]] ([[1987|1983]]). Op [[23 febrewaris]] 1991 jout de band syn ôfskiedskonsert. Mar Early Bird dûkt yn 1994 wer op as country-duo, besteande út oerlid Hendrik Waringa en Karin Wieling. Op 19 oktober 2013 jout Early Bird in reünykonsert mei âld-leden: Hendrik Waringa, Karin Wieling, Karina Hensens, Agnes Sambrink, Bert Piek, Meine Bruinsma, Leo Roodhof, Marjon Wattimena, Marten Kootje, Pieter Langius, Johannes Rudolphy, Pyt Palstra en Siebren Bangma. Bangma sjongt tegeare mei Waringa ek in oantal nûmers. Nei jieren fan wiksjelende duofoarmings (Hendrik Waringa mei Karin Wieling, Siebren Bangma en pakesizzer Maurits van Nijen) komt van Nijen ein 2023 mei it plan om noch ien kear mei de âlde formaasje in reünie/ofskiedskonsert te organisearen en in album mei eigen (net útbrocht) wurk fan Hendrik Waringa op te nimmen. Dit alles ta eare fan it 60 jierich jubileum fan de band. Nei't van Nijen ferskate âld leden benadere hat kinne de repetysjes begjinne. Nei in oantal moannen gean se yn augustus 2024 de studio yn (Oyo Sounds, Leeuwarden), om it album 'Good Old Country Songs' op te nimmen. Neist eigen wurk fan Waringa komt der ek in eigen nûmer fan van Nijen op te stean. De âld leden Karin Wieling, Hendrik Waringa, Agnes Sambrink, Leo Roodhof, Meine Bruinsma en Pieter Langius foarmje, tegearre mei Maurits van Nijen en syn freon (gitarist) Sander Grupstra, de formaasje. Fanwege de ferwachte massale opkomst fan in protte fans, beslute se om fjouwer konserten te jaan. De konserten dy't op 4, 6, 11 en 13 april 2025 plak fine sille, binne rap útferkocht en wurde in grut súkses! Der is ek in dokumintêre makke oer headrolspilers Hendrik Waringa en Maurits van Nijen mei alde en neie bylden en oer de skiednis van de band. De film lit ek sjen hoe't Maurits syn pake oertsjûget om de âlde formaasje noch ien kear byinoar te krijen. De [[dokumintêre]] "''It libben fan in Early Bird''" is makke troch [[Alexander Burger]] en Inge Hettinga en is útstjoerd op [[NPO 2]] en [[Omrop Fryslân]] ([[FryslânDOK]]) en is ek te sjen op [[YouTube]] en [[NPO Start]]. Neist de neamde formaasje binne op it album ek (âld bandlid) Pyt Palstra (sang), Frans van den Borg (piano) en Jelle Jan Wijcherson (sang) te hearen. Hendrik Waringa en Maurits van Nijen trede sa no en dan tegeare noch op ûnder de namme Early Bird. ==Besetting== Oarspronklike besetting: * Albert Veld – basgitaar (1963-1970) (1975-1980) * [[Henk Waringa|Hendrik Waringa]] – sang, akoestyske gitaar (1963-1970) (1975 - oant no ta) * [[Koene Paulusma]] – drums (1963-1970) (1975) (1980) * [[Siebren Bangma]] – akoestyske gitaar, sang (1963-1970) (2013) (2015-2018) Bandleden troch de jierren hinne: *[[Agnes Sambrink]] – sang (1984-1985) (2013) (2025) *[[Annemarie van der Wal]] – sang (1990-1991) *[[Ap Bijlsma|Appie Bijlsma]] – drums (1975-1979) *[[Aukje Kuiken]] – sang (1975-1977) *[[Barbara Kroon]] – piano (1990-1991) *[[Bert Piek]] – keyboards, piano (1984-1990) (2013) *[[Charley de Jong]] – drums, sang (1980-1984) *[[Ciska van der Meer]] – sang (1988-1989) *[[Fransien Jellema]] – sang (1977-1978) *[[Harrie Zijlstra|Harry Zijlstra]] – elektryske gitaar, sang (1979-1980) *[[Henk Wattimena]] – elektryske gitaar (1979) *[[Herman Driesten]] – elektryske gitaar (1984) *[[Ine Dijkstra]] – sang (1981) *[[Janet Kelery]] – sang (1980) *[[Jantine Paulusma]] – sang (1975) *[[Johannes Rudolphy]] – pedal-steelgitaar (1990-1991) (2013) *[[Karin Wieling]] – sang (1982-1984) (1985-1988) (1994-2015) (2025) *[[Karina Henssens|Karina Hensens]] – sang (1978-1982) (2013) *[[Kier van der Werf]] – elektryske gitaar (1980) *[[Klaas Levinga]] – elektryske gitaar (1980) *[[Lia Oosterhof]] – sang (1977) *[[Leo Roodhof]] – drums (1979-1980) (1984-1991) (2013) (2025) *[[Luuk van der Vloet]] – drums (1975) *[[Marjon Wattimena]] – elektryske gitaar (1989-1991) (2013) *[[Martin Kootje|Marten Kootje]] – elektryske gitaar, sang (1975-1978) (1980-1984) (2013) *[[Maurits van Nijen]] – elektryske en akoestyske gitaar, sang (2019 - oant no ta) *[[Meine Bruinsma]] – pedal-steelgitaar, dobro (1978-1990) (2013) (2025) *[[Piet Spoelstra]] – elektryske gitaar, mûlharmoanika (1978-1979) *[[Pieter Langius]] – basgitaar (1980-1984) (2013) (2025) *[[Pyt Palstra]] – basgitaar, sang (1989-1991) (2013) (2025) *[[Ronald Ligthart]] – basgitaar, sang (1980) (1984-1989) *[[Ronald Uiterwaal]] – elektryske gitaar (1985-1989) *[[Sjoerdjan de Wit|Sjoerd Jan de Wit]] – pedal-steelgitaar, dobro (1975-1978) *[[Sander Grupstra]] – elektryske gitaar, gitaar-dobro, piano, ukelele, sang (2025) == Diskografy == Singles: *''Mother Played The Dobro (1978)'' *''Saturdaynight’s Allright'' (1979) *''Born In A Manger'' (1980) *''I Can Only Hope That You Forgive'' (1983) *''My Beautiful Lady'' (1988) *''A House Is Not A Home'' (2025) Albums: *''Earlybirds'' (1966) *''Country & Western Songs'' (1968) *''First Flight'' (1978) *''Fly Away'' (1980) *''The Sound Of Country Music'' (1983) *''On The Wing'' (1987) *''Country Cover Story'' (1997) *''We’re Gonna Hold On'' (2004) *''Up Trough The Years'' (2006) *''Rocking Years'' (2009) *''Adios Amigo'' (2013) *''A Tribute To Jim Reeves'' (2023) *''Good Old Country Songs'' (2025) {{Boarnen|boarnefernijing= }} [[Kategory:Fryske countryband]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1963]] [[Kategory:Band opheft yn 1991]] eu2tko4uplhuvksokgn73djqv1tfbs8 0 9163 1236408 1228526 2026-07-27T15:22:03Z Drewes 2754 1236408 wikitext text/x-wiki De '''Lex Frisionum''' (Wet fan de Friezen) is in skrift dêr't it gewoanterjocht fan it [[Friezen|Fryske folk]] in optekene is. De Lex Frisionum waard foar it earst op skrift steld tusken [[785]] en [[793]]. It rjocht dat yn de Lex Frisionum optekene is, bestie wierskynlik al iuwen. Pas op inisjatyf fan [[Karel de Grutte]] waard it op papier set. It beskriuwt hokker straffen der stiene op deaslach, ferwûning, stellerij en ynbrek op de houlikswetten. Foar sokke fergripen moast in boete betelle wurde, oan it slachtoffer (of de neibesteanden), of oan de kening, of allebeide. [[File:Lex_Frisionum_division.png|thumb|De trije regio's fan de Lex Frisionum]] Yn de Lex Frisionum stien ek bepalingen oer de gong fan it proses, sa wienen der fêste rjochtsdagen, ''"placita generalia"'', dêr't alle dingplichtigen byien kamen. Yn it âlde rjocht bepaalde de kleier op hokker grûn it geding fierd waard. Dêrby jilde de rigel: dêr't gjin kleier is, is ek gjin rjochter. Wat ynhâlde dat allinnich rjocht sprutsen wurde koe as it slachtoffer of syn famylje de moed hienen om te kleien. Yn alle oare gefallen dus net. Omdat bûten in [[attrappearring op 'e die]] bewiis sûnder opspoaringstsjinst hast net te leverjen wie, spile it godsoardiel in wichtige rôle. En nei alle gedachten waard ek brûk makke fan eden. <ref>prof. mr. D.H. de Jong e.a., ''"strafprocesrecht"''. [http://books.google.com/books?id=f-mi385nr1MC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=oud+fries+recht&source=bl&ots=5AN_XhUmsj&sig=R99iF2NJyqAkpq4B7h9sAlAjJX0&hl=fy&ei=IxljS8eTDJDA-QaGzJStBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CBcQ6AEwBw#v=onepage&q=&f=false]</ref> Yn de iere Midsiuwen wie ''[[Frisia]]'' folle mear as de hjoeddeiske provinsje Fryslân: it wie de hiele kuststripe fan [[Flaanderen]], oer [[Hollân]], oant yn Noard-[[Dútslân]]. De Lex Frisionum jilde foar dat hiele gebiet. Alle kennis oer de Lex is basearre op de âldst printen ferzje fan de Lex Frisionum fan [[1557]]. De boekprinter Joannis Basilius Herold út [[Basel]] fersoarge doe in boekwurk dêr't hy alle Germaanske wetten út de tiid fan Karel de Grutte yn opnaam, wêrûnder de Lex Frisionum. Bûten tafoegings troch oaren, steane der ek artikels yn de Lex Frisionum dy't letterlik oernommen binne út oare Germaanske wetten. == Literatuer == *C. Scholten, 'De munten in de Lex Frisionum', ''Jaarboek van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Munt- en Penningkunde'' (1943-1945) 1-68. *W. Krogmann, 'Entstehung und Eigenart der Lex Frisionum', ''Philologia frisica'' 62 (1963) 76-103 *Harald Siems, ''Studien zur Lex Frisionum'' (Ebelsbach am Main, 1980; bewurking fan proefskrift München 1979) *Karl August Eckhardt - Albrecht Eckhardt, ''Lex Frisionum'', Hannover, 1982, ISBN 3775251340, ek [http://www.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000667/images/index.html?seite=3 online te rieplachtsjen] *Jean Baerten, 'L'interprétation de la Lex Frisionum en matière monétaire. Considérations méthodologiques', ''Studia varia Bruxellensia'' (1994) 3-12. *Rijk Timmer, 'Restanten van Oud-Germaans recht in de Lex Frisionum', ''Pro Memorie'' (2000) 17-45. *N.E. Algra, ''Zeventien keuren en vierentwintig landrechten'', twadde printinge, Doorn, 1991, ISBN 9074284043, ek [http://www.wumkes.nl/index.php?volg=1&id=98 online te rieplachtsjen] *D.J. Henstra, ''The evolution of the money standard in medieval Frisia (C.600-c.1500)'' (Hilversum: Utjouwerij Verloren, 2000; ek proefskrift Grins 2000, ISBN 9036712025) - ek [http://irs.ub.rug.nl/ppn/240019997 online te rieplachtsjen] *D.J. Henstra, "Het probleem van de geldbedragen in de Lex Frisionum".'' Jaarboek voor Munt- en Penningkunde'', 88 (2001) 1-32 == Keppeling om utens == *[http://wikisource.org/wiki/Main_Page:Frysk Lex Frisionum op Wikiboarne] *[http://www.keesn.nl/lex Lex Frisonum] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Frisionum, Lex}} [[Kategory:Skiednis fan Fryslân]] [[Kategory:Midsiuwsk rjocht]] o0js743wdu65w781a7a0tpa49o4jp7r 0 19978 1236540 1154374 2026-07-28T10:15:00Z RomkeHoekstra 10582 - stobbeberjocht, tekst útwreide. 1236540 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} '''Nijehou''' wie in [[terp]]doarp, dat mei [[Hoek (Ljouwert)|Hoek]] en [[Aldehou (doarp)|Aldehou]] op 3 augustus [[1435]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] waard. De terp fan Aldehou waard om it jier 100 hinne opsmiten op in [[kwelder]]wâl tichteby de igge fan 'e [[Middelsee]]. It gebiet oerstreamde regelmjittich en dêrom waarden der keunstmjittige ferhegingen oanlein. Om it jier 900 ûntstie eastlik dêrfan it terpdoarp Nijehou. Nijehou wie in doarp mei in dûbele terp, wêrtusken de [[Dokkumer Ie|Suder Ie]] streamde, dy't súdlik fan Nijehou yn in baai fan 'e Middelsee streamde.<ref>[https://fryslansite.com/d-base/html/lwd_oldehove.htm Fryslân Site, oproppen 28 july 2027.]</ref> De Kamminga's ornearren yn 'e lette 12e iuw in part fan harren besit op 'e noardlike terp fan Nijehou foar de stifting fan in [[parochytsjerke]], dy't wijd wie oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]. Dy tsjerke rekke nei de [[Reformaasje]] yn ûnbrûk en waard yn 1758 ôfbrutsen, mar de pastorije út it begjin fan 'e 14e iuw bleau bewarre en stiet bekend as de [[Keimpemastins]]. Dat is it âldste noch besteande gebou fan it eardere Nijehove.<ref>[https://frisian.eu/corpusroemeling/data.html Corpus Roemeling, oproppen 28 july 2027.]</ref><ref>[https://www.tresoar.nl/zoeken/collectie/69fb37d0-91a8-4c0a-9411-3f1b4888773a Tresoar, oproppe 28 july 2027]</ref> Nijehove wie al sûnt de 13e iuw mei in grêft, in houten palissade en tagongspoarten omfieme en hie al wat in stedsk oansjen. Undertusken wie ûnder ynfloed fan 'e Kamminga's noardeastlik fan Nijehove in tredde terpdoarp ûntstien, Hoek. Op 21 jannewaris 1435 waarden de dokuminten besegele, wêryn't de doarpen Aldehou en Nijehou ôfpraten om tegearre mei Hoek ien stêd te foarmen. De namme Liuwert of Linward wie doe lykwols al lang foar de trije doarpen tegearre bekend.<ref>Leeuwarden 750-2000 Hoofdstad van Friesland, ISBN 9789051941739 (útjouwerij Van Wijnen, Frjentsjer), side 78.</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tichodroma muraria}} }} [[Kategory:Skiednis fan Ljouwert]] 68unoh734d55rccoyg40igddoy6ez0p 0 26829 1236414 1124475 2026-07-27T16:53:11Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, navigaasje en wat tekst. 1236414 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Holkerveen | ôfbylding = Holkerveen entree.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Nijkerk]] | ynwennertal = 577 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/holkerveen-nijkerk/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 1,71 km² | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | postkoade = 3861, 3862 | netnûmer = 033 | webside = [https://www.buurtverenigingholkerveen.nl/ www.buurtverenigingholkerveen.nl] | mapname = Gelderlân | lat_deg = 52 | lat_min = 12 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 27 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Nijkerk - Holkerveen.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Holkerveen yn 'e gemeente Nijkerk }} '''Holkerveen''' is in doarp yn 'e gemeente [[Nijkerk]] yn 'e provinsje [[Gelderlân]]. It doarp is sûnt it jier 2000 troch nijbou tige groeid. Wylst it doarp yn 2004 noch 260 ynwenners telde, wie dat yn 2027 al tanommen ta 577 ynwenners. Foar de postbesoargong falt it doarp ûnder [[Nijkerkerveen]]. Holkerveen ûntstie yn 'e 19e iuw troch de lizzing yn in feangebiet tusken [[Nijkerkerveen]] en [[Amersfoort]]. De earste bewenners bewennen kavels dy't heaks op it rivierke de Laak leine. Fan dêrwei waard it lân oanmakke. Nei de turfôfgraving waard de grûn omfoarme ta greide. De bebouwing waard tichter mei 't de bern fan 'e feanarbeiders hûskes op 'e kavels fan harren âlden setten. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Holkerveen}} }} {{GemeenteNijkerk}} {{Koördinaten|52_11_57_N_5_27_12_E_type:city_scale:3000_region:NL|52° 12' NB, 5° 27' EL}} [[Kategory:Plak yn Nijkerk]] o39q5qekdjiv4az11ut6p5wftrsaaif 0 26892 1236512 1114959 2026-07-27T19:59:26Z Kneppelfreed 2013 /* Keppeling om utens */ navigaasje Nijkerk 1236512 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Nijkerk | ôfbyld = [[File:Aerial Nijkerk Grote Kerk 1.jpg|300px]] <br><small>''Sintrum fan Nijkerk''</small> | flagge = [[File:Nijkerk_vlag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Coat_of_arms_of_Nijkerk.svg|60px]] | lokaasje = [[File:Map gelderland nijkerk.jpg|300px]] | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Gelderland.svg|border|20px]] [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Gerard Renkema]] ([[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]) | haadplak = Nijkerk | grutste plak = Nijkerk | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Nijkerk}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 640 / [[km²]] | oerflak = 72,04 km² | wêrfan lân = 69,34 km² | wêrfan wetter = 2,7 km² | tal stêden = 1 | tal doarpen = 2 | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|1}} {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|28}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|301}} <br> [[Spoar fan Utert nei Kampen]] | oprjochte = [[1413]] | perioade 1 = | namme perioade 1 = | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 033 | postkoades = 3860-3864, 3870-3871 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [http://www.nijkerk.eu/ www.nijkerk.eu] }} [[Ofbyld:Gemeentehûs Nijkerk6.JPG|thumb|right|240px|'' Gemeentehûs Nijkerk'']] [[Ofbyld:Nijkerk-Grote-ofCatharinakerk.JPG|thumb|240px|''De nije, no 'Grutte Tsjerke''']] [[Ofbyld:Partikulier grifformeard Boargerweeshûs Nijkerk4.JPG|thumb|right|240px|''Grifformeard Boargerweeshûs'']] '''Nijkerk''' ([[Nedersaksysk]]: ''Niekark'') is in stêd en gemeente yn de provinsje [[Gelderlân]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Nijkerk}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]) en in oerflakte fan 72,05 [[kante kilometer|km²]], wêrfan 2,53 km² wetter. De stêd stiet by guon noch bekend as doarp, mar hat al sûnt [[1413]] [[stedsrjochten]]. De gemeente bestiet út de kearnen Nijkerk, [[Nijkerkerveen]] en [[Hoevelaken]], mei de [[buorskip]]pen [[Holkerveen]] en [[Driedorp]]. Nijkerk leit sintraal tusken de [[Feluwe]] en de [[Rânestêd]]. Sûnt [[2010]] is de gemeente Nijkerk oansletten op it gearwurkingsferbân ''Regio [[Foodvalley]]'' yn 'e mande mei de gemeenten [[Barneveld (gemeente)|Barneveld]], [[Skerpenseel (Gelderlân)|Skerpenseel]], [[Ede (gemeente)|Ede]], [[Wageningen]], [[Rhenen]], [[Veenendaal]] en [[Renswoude]]. == Skiednis == De namme komt fan de ''Nije tsjerke'', dy't boud waard neidat de âlde kapel yn [[1221]] troch in [[feanbrân]] ferwoaste wie. Nijkerk hat yn de skiednis in oantal kearen te krijen hân mei rampen. Yn [[1421]] baarnde de tsjerke ôf. Ek barden der oerstreamings fanút de [[Sudersee]]; ûnder oare op [[13 jannewaris|13 -]] en [[14 jannewaris]] [[1916]]. Omdat Nijkerk sintraal lei tusken it [[aartsbisdom Utert]] en it [[hartoch]]dom [[Hartochdom Gelre|Gelre]], wie de stêd geregeld wei striidtoaniel, en yn [[1412]] waard it doarp finaal ferwoaste. Op [[27 maart]] [[1413]] krige Nijkerk as fergoeding stedsrjochten en frijstelling fan [[toljild]] yn Gelre. Yn [[1540]] baarnde de stêd wer foar it grutste part ôf. Nijkerk bloeide yn de [[18e iuw]]. De stêd libbe fan [[tabakstylt]], handel, en [[glêsblazen|glêsblazerijen]], en wie yn [[1795]] de grutste stêd fan de Feluwe. Dit is goed te fernimmen oan de arsjitektuer. Yn dy tiid binne in soad hearehuzen boud yn it hjoeddeiske sintrum. Yn Gelderlân wie allinnich [[Arnhim]] grutter. In oantal wyk- en strjitnammen ferwize nei wichtige persoanen yn de skiednis. Foarbylden hjirfan binne [[Arent van Corlaer|Corlaer]], de [[Kiliaen van Rensselaer|Van Rensselaerstrjitte]] en de [[Slichtenhorst]]erwei dy't neamd binne nei pioniers dy't út Nijkerk wei nei [[Nij Nederlân]] lutsen (it hjoeddeiske [[New York (steat)|New York]]). Fierders de Ds Kuypersstrjitte (neamd nei [[Gerardus Kuypers]] ([[1749]]-[[1750]]), bekend fan de ''[[Nijkerkse beroeringen]]'') en de Boargemaster Stamstrjitte, neamd nei [[boargemaster]] Stam dy't bekend is fan it fersetwurk yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] en dy't ek boargemaster fan [[Dinxperlo]] west hat. En dan noch de Kardinaal Alfrinkleane, ferneamd nei [[Kardinaal Alfrink]]. [[Arent fan Corlaer]] út Nijkerk stifte yn [[1662]] de Hollânske Koloanje [[Schenectady]] yn Nij-Nederlân, no de steat [[New York (steat)|New York]] yn de [[Feriene Steaten]]. Nijkerk ûnderhâldt noch altyd freonskiplike betrekkingen mei de stêd Schenectady. == Sintrum == It sintrum bestiet út in tal winkelstrjitten mei it Grutte Plein. Neist in soad terraskes sit hjir ek de âlde waach fan Nijkerk by it stedsgrêftsje. Der binne in soad winkels en op it Plein is benammen simmerdeis in soad te rêden. Net allinnich toeristen fan de Feluwe komme hjir op ôf mar ek boatsjeminsken dy't yn de jachthaven fan Nijkerk lizze. Krekt bûten it sintrum stiet by de frachthaven oan de Arkerfeart it gemeentehûs fan Nijkerk. De âlde sûkelarjefabryk fan 'De Baronie' is omboud ta in grut meubel- en ynterieursintrum De Havenaer mei as blikfanger de âlde wettertoer. Hjir steane ek de mânske silo's fan Nijkerk dy't fan fierren te sjen binne. == Perioade nei de Twadde Wrâldoarloch == === Wenningbou === Nei de Twadde Wrâldoarloch groeide Nijkerk tige, benammen nei de oanlis fan de A28. It stik lân tusken dizze rykswei en de stêd waard brûkt foar bedriuwsterreinen, lykas ''de Arkerfeart'' en ''Watergoor'', wat in soad wurkgelegenheid oplevere. Dat late ta fierdere ekspânsje fan de wenningbou. De earste neioarlochske wenwiken ferriisden: ''Schulpkamp'', ''de Bruins Slotleane'' en ienige bebouwing om it sintrum hinne (benammen by de Kommissaris van Heemstrastrjitte en de Havenstrjitte). Ein jierren fyftich waard begûn oan de eastside fan de stêd. Ut dizze perioade, oant ± 1975 stamme de wiken ''Beulekamp'', ''Paasbos'' en ''Renselaer''; yn de lêste wyk waarden foar it earst flats oplevere (''van Oldenbarneveltstrjitte''). Ein jierren santich begûn mei de wyk ''Strijland'' in grut projekt, oanslutend op de wiken Beulekamp en Paasbos. Hjir boude men oant ûngefear [[1986]], dêrnei waard oan de westkant útwreide. <br> Ek waarden yn de jierren santich om ferpleechhûs Zilverschoon twa wiken oanlein. As earste in wyk tusken de Bruins Slotleane en de Berecamperwei (in soad strjitten hawwe it wurd "camp" yn de namme). As twadde waard der ek efter fersoargingstehûs ''Zilverschoon'' de wyk ''Hazeveld'' boud. Om [[1989]] begûn de gemeente ten westen fan de rûnwei oan de wyk ''Corlaer''. In grut projekt. Om [[1997]] starte men it twadde gedielte, ''Grut-Corlaer'', mei de dielplannen ''Boerderijakkers'' (1997-2000), ''De Bogen'' (2000-2006) en as lêste it dielplan ''De Terrassen''. Sûnt [[2007]] wurde yn dizze wyk 800 wenten boud. Sûnt dyselde tiid wurde in tal ynwreidingslokaasjes beboud, ûnder oare oan de Oranjeleane en it Molenplein/van Reenenpark. Ek de foarsjenningen binne útwreide. Sa binne der ferskate sportferienings en sûnt inkele jierren alle foarmen fan fuortset ûnderwiis yn it [[Corlaer Kolleezje]]. === Takomstfyzje romtlike oardering === Op basis fan de ûntwikkelingsfyzje soe Nijkerk yn 2030 trochgroeie kinne nei maksimaal 51.000 ynwenners. De kommende perioade bout Nijkerk yn de wenwiken De Terrassen en [[Middellaar]] ([[Hoevelaken]]) en op ferskate ynwreidingslokaasjes. Takomstige wenningbou is mooglik op fjouwer lokaasjes, direkt grinzend oan stêdlik gebiet: [[Doornsteeg]], Luxol, Middelaar East en Plankenburch. It doarp [[Nijkerkerfean]] sil ôfboud wurde. De mooglikheden foar nijbou by it doarp sille ûndersocht wurde. Op langere termyn soenen der eastlik fan Nijkerkerfean twa nije doarpen by komme kinne. == Underwiis == Nijkerk hat twa middelbere skoallen: *[[Corlaer College]] (protestantsk-kristlik) *[[Groenhorst College]] (agrarysk opliedingssintrum) *[[Het Accent]] (praktyk ûnderwiis) == Ryksmonuminten == * [[List fan ryksmonuminten yn Nijkerk]] <gallery> Ofbyld:Grutte Plein fan Nijkerk 4.JPG|''Plein Nijkerk'' Ofbyld:Nijkerk Winkelstrjitte 48.JPG|''Winkelstrjitte Nijkerk'' Ofbyld:Nijkerk Winkelstrjitte 47.JPG|''Winkelstrjitte Nijkerk'' ‎ Ofbyld:Nijkerk Stasjon NS 46.JPG |''Stasjon NS'' Ofbyld:Nijkerk Stasjon NS 45.JPG|''Stasjon NS'' Ofbyld:Nijkerk Fontein rotonde 49.JPG|''Fontein Nijkerk'' Ofbyld:Grêft yn Nijkerk 3.JPG|''Grêft Nijkerk'' Ofbyld:De Havenaer Nijkerk 8.JPG|''De Havenaer Nijkerk'' Ofbyld:Alde wettertoer Nijkerk 7.JPG|''Wettertoer Nijkerk'' Ofbyld:Silo Arkerfeart Nijkerk5.JPG|''Silo oan de Arkerfeart Nijkerk'' Ofbyld:Nijkerk De Terrassen 2010 19.JPG|''Nijbouwyk De Terrassen'' Ofbyld:Nijkerk De Terrassen 2010 18.JPG|''Nijbouwyk De Terrassen'' Ofbyld:Nijkerk P9180541.JPG|''Buorren'' Ofbyld:Nijkerk Den Hoek 40.JPG|''Den Hoek (1913)'' Ofbyld:Nijkerk Spoorzicht 64.JPG|''Spoorzicht'' Ofbyld:Nijkerk stasjon westside 61.JPG|''NS-stasjon-westside'' Ofbyld:Nijkerk stasjon eastside 63.JPG|''NS-statsjon eastside'' Ofbyld:Nijkerk Nutsgebou 65.JPG|''Nutsgebou'' Ofbyld:Nijkerk 72.JPG| Ofbyld:Nijkerk museum Oud Nijkerk 73.JPG|''Museum Ald Nijkerk'' Ofbyld:Nijkerk 70.JPG| Ofbyld:Nijkerk 67.JPG| Ofbyld:Nijkerk 60.JPG| Ofbyld:Nijkerk 59.JPG| Ofbyld:Nijkerk rotonde mei fontein 55.JPG|''rotonde mei fontein'' Ofbyld:Nijkerk wetter troch de stêd 63.JPG|''troch de stêd rint ek wetter'' </gallery> == Bekende ynwenners == === Berne === *[[Kiliaen fan Rensselaer]] (1585-1643), diamanthanneler en stifter fan de koloanje [[Rensselaerswijck]] yn [[Nij-Nederlân]] *[[Wouter van Twiller]] (1606-±1646), gûverneur fan [[Nij Nederlân]] *[[Arent van Corlaer]] (1619-1667), ûntdekkingsreizger *[[Christiaan Eijkman]] (1858-1931), arts en [[patolooch]] (winner [[Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde]] 1929) *[[Jacob van Domselaer]] (1890-1960), komponist *[[Bernardus Alfrink]] (1900-1987), kardinaal-aartsbiskop fan Utert *[[Henri Nouwen]] (1932-1996), preester, misjonaris, psycholooch en kristlik skriuwer *[[Paul Nouwen]] (1934-2009), topfunksjonaris en bestjoerder (âld-haaddirekteur fan de [[ANWB]], broer fan Henri Nouwen) *[[Pieter Bouw]] (1941), topman *[[Harm Bruins Slot]] (1948), amtner, politikus en bestjoerder ([[Publike Omrop]]) *[[Tijs van den Brink]] (1970), sjoernalist, radio- en tv-presintator en kristlik skriuwer *[[Vincent van Essen]] (1979), (tv-)kok *[[Theo Brack]] (1985), fuotbalkeeper === Bekende ynwenners === *[[Lex Harding]] (1945), ûndernimmer en earder Veronica-[[diskjockey]] *[[Gerard Renkema]] (1959), boargemaster sûn 2007 == Keppeling om utens == *[http://www.nijkerk.eu/ Webstee Nijkerk] *[http://www.vvvnijkerk.nl/ VVV Nijkerk en Barneveld] *[http://www.sppn.info/programma.htm Plein Promoasje] {{commonscat|Nijkerk}} {{Koördinaten|52_13_0_N_5_29_0_E_type:city_region:NL|52°13'NB, 5°29'EL}} {{GemeenteNijkerk}} {{GemeentenGelderlân}} [[Kategory:Nijkerk| ]] [[Kategory:Plak yn Nijkerk]] [[Kategory:Gemeente yn Gelderlân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1413]] ix4efmhbn7rmryyea3blzcrux37dnxb 0 29287 1236404 775278 2026-07-27T14:33:11Z Drewes 2754 kat. oars 1236404 wikitext text/x-wiki '''Keatsjen''' is in iisspul dat midden de 20e iuw noch dien waard yn de omkriten fan [[Akkrum]] en [[Terherne]]. Foar it spul wienen nedich: * in tal ''keatten'', út kowehakken, dy't by de slachter helle waarden; * in ''bol'': in silinderfoarmich stik hurdhout, op de snijflakken ôfrûne; * in ''lange juffer'': in peal om de weismitene bol oan de ein te kearen. De keatten waarden yn de lingte fan de baan op in rige setten, ôfhinklik fan it tal spilers. Bygelyks fiif spilers mei elk 20 keatten. Elk smiet mei de bol nei de efterste keat. Rekke men oaren, dan moast men safolle sinten by de rige sette as de keatten omsmiten wienen. Sa koe de lêste smiter, dy't it jild opkrije mocht, bytiden wol in ryksdaalder winne. Ek yn Hollân en yn Flaanderlân waard keatte. De regels wienen lykwols net oeral krekt itselde, mei as in grut ferskil dat it bûten Fryslân op fêste grûn spile waard. == Literatuer == * {{EvF|keatsje}} == Keppeling om utens == * {{Wikiwurdboek|keatsjen}} [[Kategory:Sport yn Fryslân]] [[Kategory:Terherne]] [[Kategory:Akkrum]] irol43eq51e09tmuk8sg7l3tlrtmlrn 0 29432 1236432 1236354 2026-07-27T18:44:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 synonimen fet 1236432 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ljurk |Ofbyld = [[File:Alauda arvensis 2.jpg|250px]] |lûd = [[File:XN Alauda arvensis.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[ljurken]] (''Alauda'') |Wittenskiplike namme= Alauda arvensis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]<br>{{Color box|#FF80FF}} eksoat, mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''ljurk''', ek: '''liuwerik''' of '''ljurts''', ([[wittenskiplike namme]]: ''Alauda arvensis'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (Alaudidae). Ljurken komme yn [[West-Europa|West-]] en [[Súd-Europa]] it hiele jier foar. Yn [[East-Europa]] komme se allinnich yn it briedseizoen foar. It bysûndere oan 'e ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te sakjen. Dat docht er om syn territoarium ôf te beakenjen. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Skylark (51094825637).jpg|thumb|left|Fleanende ljurk.]] De ljurk is 18 oant 19 sintimeter lang en lykas de oare soarten fan it skaai mei in ûnopfallend fearrekleed. De boppekant is benammen brún en de ûnderkant is ljochter fan kleur. De ljurk hat in koarte túf op 'e kop, dy't er opsette kin. Yn 'e flecht is de sturt koart en hat er koarte en brede wjukken. De sturt en de efterrâne fan 'e wjukken hawwe wite rânen. It mantsje hat bredere wjukken as it wyfke. De soarte stiet bekend om de sang fan it mantsje, dy 't er hearre lit as er op in hichte fan 50 oant 100 meter biddend fleant. De sang duorret meastentiids twa oant trije minuten, mar wurdt yn 'e briedtiid faak langer en kin dan wol oant 20 minuten duorje. By wynparken is waarnommen dat mantsjes op hegere frekwinsjes sjonge troch it lûd fan 'e wynturbines. Mantsjes ha lokaal in eigen dialet wêrmei't se harren ûnderskiede kinne fan fûgels út oare gebieten. == Fersprieding == Dizze ljurk briedt yn hast hiel Jeropa en [[Aazje]] en yn 'e bergen fan noardlik [[Afrika]]. Hy is benammen [[stânfûgel]] yn it westen fan syn ferspriedingsgebiet, mar eastlike populaasjes binne mear trekkend en lûke winterdeis fierder nei it suden. Sels yn it mildere westen fan syn ferspriedingsgebiet lûke in protte fûgels winterdeis nei de leechlannen en de kust. Aziatyske fûgels, ûndersoarte ''A. a. pekinensis'', komme as [[dwaalgast]] foar yn [[Alaska]]. Der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. a. arvensis'' Linnaeus, 1758 – noardlik, westlik en sintraal Jeropa * ''A. a. sierrae'' Weigold, 1913 – [[Portegal]], sintraal en súdlik [[Spanje]] * ''A. a. harterti'' Whitaker, 1904 – noardwestlik Afrika * ''A. a. cantarella'' Bonaparte, 1850 – súdlik Jeropa fan noardeastlik Spanje oant [[Turkije]] en de [[Kaukasus]] * ''A. a. armenica'' Bogdanov, 1879 – súdeastlik Turkije oant [[Iran]] * ''A. a. dulcivox'' Hume, 1872 – súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en westlik [[Sibearje]] oant noardwestlik [[Sina]] en súdwestlik [[Mongoalje]] * ''A. a. kiborti'' Zaliesski, 1917 – súdlik Sibearje, noardlik en eastlik Mongoalje en noardeastlik Sina * ''A. a. intermedia'' R. Swinhoe, 1863 – noard-sintraal Sibearje oant noardeastlik Sina en [[Koreä]] * ''A. a. lonnbergi'' Hachisuka, 1926 – it noardlike part fan it eilân [[Sachalin]] * ''A. a. japonica'' Temminck & Schlegel, 1848 – it súdlike part fan it eilân Sachalin, de súdlike [[Koerillen]], [[Japan]] en de [[Rjûkjû-eilannen]]: de Japanske ljurk Yn 'e 19e iuw waarden der ferskate kearen Jeropeeske ljurken yn [[Nij-Seelân]] útset, earst yn 1864 yn Nelson (op it [[Sudereilân]]) en letter yn 1867 yn [[Auckland]] (op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]). De populaasjes namen fluch ta en hienen har tsjin de jierren 1920 oer sawol it Noarder- as it Sudereilân ferspraat. [[Ofbyld:Skowronek, Flommen.jpg|thumb|260px|Ljurk yn it natuerreservaat Flommen, Sweden.]] Ek yn [[Austraalje]] waard de Jeropeeske ljurk op ferskate mominten yntrodusearre, foar it earst yn 1850. De fûgel komt dêr no rûnom foar yn it súdeasten. Yn 1865 waard de Jeropeeske ljurk yntrodusearre op 'e súdeastlike [[Hawaï]]-eilannen. Dêr wie de soarte earder algemien, mar de oantallen binne op [[Oahu]] tebekrûn en op [[Kauai]] is de soarte ferdwûn. Neffens in stúdzje út 1986 wiene der allinnich noch Jeropeeske ljurken op de eilannen [[Hawaï]] en [[Maui]], mei in rûsd totaal fan 10.000 yndividuen. Yn 1903 waarden ek Jeropeeske ljuken útset op [[Vancouver]]-eilân foar de westkust fan [[Kanada]] en yn 1913 nochris. De populaasje groeide en telde om 1962 hinne sawat 1000 yndividuen, mar is dêrnei tebekrûn troch ferlies fan leefgebiet. === Nederlân === De ljurk wie oant 1975 yn Nederlân in talrike briedfûgel op boerelân en kaam earder yn it hiele lân foar. Sûnt dy tiid sette fral yn greidegebieten en minder op boulân in delgong yn, dy't oant 2010 duorre. Dêrnei folge in stabilisaasje fan 'e populaasje of in lichte opgong. De ljurk hat slim te lijen hân fan 'e moderne yntinsive lânbou. == Hâlden en dragen == Jeropeeske ljurken briede foar it earst as se ien jier âld binne. It brieden begjint fan maart oant begjin april. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn, dat mei gers beklaaid wurdt. It lechsel bestiet út 3 oant 5 aaien. De aaien fan de nominaatûndersoarte hawwe in griiswite of griene basis en binne oerdutsen mei brune of oliifkleurige plakjes. Se wurde allinne troch it wyfke bebret, dêr't hja mei begjint nei't it earste aai lein is. Nei alve dagen komme se tagelyk út. De keale, ûnfolwoeksen piken wurde troch beide âlders fersoarge en krije de earste wike hast allinne ynsekten te iten. De piken fleane nei 18 oant 20 dagen út, mar ferlitte it nêst meastentiids al nei 8 oant 10 dagen. Se binne nei likernôch 25 dagen ûnôfhinklik fan har âlders. De âlders kinne oant 4 lechsels yn ien seizoen hawwe. De Jeropeeske ljurk foerazjearret op 'e grûn en siket nei ynsekten en plantemateriaal lykas sied en jonge blêden. Oars as finkfûgels (''Fringillidae'') yt er sied sûnder it flues der ôf te heljen. Simmerdeis foarmje ynsekten in wichtich part fan it dieet. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Alauda arvensis nest.jpg|Nêst Alauda arvensis nest 2 beentree.jpg|Aaien Alauda Arvensis Jungvogel-1.jpg|Pyk </gallery> </div> == Status == De ljurk hat in grut ferspriedingsgebiet en in tige grutte populaasje, dy't yn 2012 op 290.000.000 oant 530.000.000 folwoeksen fûgels rûsd waard. Oannommen wurdt dat de soarte tebekrint. De [[IUCN]] klassifisearet de ljurk lykwols as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. Boeren wurde oantrune om krûdenrike ikkerrânen oan te lizzen dêr't de fûgel foerazjearje en skûlje kin. Ut in Ingelske stúdzje oer de delgong fan 'e soarte die bliken dat de tiid fan ynsiedzjen fan nôt foar de fûgel fan grut belang is. Eartiids waard yn 'e maitiid siedde, groeide it gewaaks yn 'e simmer sadat der yn 'e iere hjerst rispe wurde koe. Hjoed-de-dei wurdt nôt dêr faak yn 'e hjerst siedde, groeit it yn 'e winter en wurdt it yn 'e iere simmer al rispe. It gewaaks op ikkers dat winterdeis ynsiedde is, stiet yn 'e simmer te ticht op inoar sadat de ljurk gjin romte hat om tusken it gewaaks te foerazjearjen. == Sjoch ek == * [[heideljurk]] * [[toefljurk]] * [[strânljurk]] == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Alauda+arvensis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9760 SOVON, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-skylark-alauda-arvensis BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/skylar/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/skylar eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alauda arvensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljurk]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Ascension]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] lroy1kaey2tdqdw76cty6705dcg82qi 1236433 1236432 2026-07-27T18:44:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 ynterpunksje 1236433 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ljurk |Ofbyld = [[File:Alauda arvensis 2.jpg|250px]] |lûd = [[File:XN Alauda arvensis.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[ljurken]] (''Alauda'') |Wittenskiplike namme= Alauda arvensis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]<br>{{Color box|#FF80FF}} eksoat, mar [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} De '''ljurk''', ek: '''liuwerik''' of '''ljurts''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Alauda arvensis''), is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (Alaudidae). Ljurken komme yn [[West-Europa|West-]] en [[Súd-Europa]] it hiele jier foar. Yn [[East-Europa]] komme se allinnich yn it briedseizoen foar. It bysûndere oan 'e ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te sakjen. Dat docht er om syn territoarium ôf te beakenjen. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Skylark (51094825637).jpg|thumb|left|Fleanende ljurk.]] De ljurk is 18 oant 19 sintimeter lang en lykas de oare soarten fan it skaai mei in ûnopfallend fearrekleed. De boppekant is benammen brún en de ûnderkant is ljochter fan kleur. De ljurk hat in koarte túf op 'e kop, dy't er opsette kin. Yn 'e flecht is de sturt koart en hat er koarte en brede wjukken. De sturt en de efterrâne fan 'e wjukken hawwe wite rânen. It mantsje hat bredere wjukken as it wyfke. De soarte stiet bekend om de sang fan it mantsje, dy 't er hearre lit as er op in hichte fan 50 oant 100 meter biddend fleant. De sang duorret meastentiids twa oant trije minuten, mar wurdt yn 'e briedtiid faak langer en kin dan wol oant 20 minuten duorje. By wynparken is waarnommen dat mantsjes op hegere frekwinsjes sjonge troch it lûd fan 'e wynturbines. Mantsjes ha lokaal in eigen dialet wêrmei't se harren ûnderskiede kinne fan fûgels út oare gebieten. == Fersprieding == Dizze ljurk briedt yn hast hiel Jeropa en [[Aazje]] en yn 'e bergen fan noardlik [[Afrika]]. Hy is benammen [[stânfûgel]] yn it westen fan syn ferspriedingsgebiet, mar eastlike populaasjes binne mear trekkend en lûke winterdeis fierder nei it suden. Sels yn it mildere westen fan syn ferspriedingsgebiet lûke in protte fûgels winterdeis nei de leechlannen en de kust. Aziatyske fûgels, ûndersoarte ''A. a. pekinensis'', komme as [[dwaalgast]] foar yn [[Alaska]]. Der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend: * ''A. a. arvensis'' Linnaeus, 1758 – noardlik, westlik en sintraal Jeropa * ''A. a. sierrae'' Weigold, 1913 – [[Portegal]], sintraal en súdlik [[Spanje]] * ''A. a. harterti'' Whitaker, 1904 – noardwestlik Afrika * ''A. a. cantarella'' Bonaparte, 1850 – súdlik Jeropa fan noardeastlik Spanje oant [[Turkije]] en de [[Kaukasus]] * ''A. a. armenica'' Bogdanov, 1879 – súdeastlik Turkije oant [[Iran]] * ''A. a. dulcivox'' Hume, 1872 – súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en westlik [[Sibearje]] oant noardwestlik [[Sina]] en súdwestlik [[Mongoalje]] * ''A. a. kiborti'' Zaliesski, 1917 – súdlik Sibearje, noardlik en eastlik Mongoalje en noardeastlik Sina * ''A. a. intermedia'' R. Swinhoe, 1863 – noard-sintraal Sibearje oant noardeastlik Sina en [[Koreä]] * ''A. a. lonnbergi'' Hachisuka, 1926 – it noardlike part fan it eilân [[Sachalin]] * ''A. a. japonica'' Temminck & Schlegel, 1848 – it súdlike part fan it eilân Sachalin, de súdlike [[Koerillen]], [[Japan]] en de [[Rjûkjû-eilannen]]: de Japanske ljurk Yn 'e 19e iuw waarden der ferskate kearen Jeropeeske ljurken yn [[Nij-Seelân]] útset, earst yn 1864 yn Nelson (op it [[Sudereilân]]) en letter yn 1867 yn [[Auckland]] (op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]). De populaasjes namen fluch ta en hienen har tsjin de jierren 1920 oer sawol it Noarder- as it Sudereilân ferspraat. [[Ofbyld:Skowronek, Flommen.jpg|thumb|260px|Ljurk yn it natuerreservaat Flommen, Sweden.]] Ek yn [[Austraalje]] waard de Jeropeeske ljurk op ferskate mominten yntrodusearre, foar it earst yn 1850. De fûgel komt dêr no rûnom foar yn it súdeasten. Yn 1865 waard de Jeropeeske ljurk yntrodusearre op 'e súdeastlike [[Hawaï]]-eilannen. Dêr wie de soarte earder algemien, mar de oantallen binne op [[Oahu]] tebekrûn en op [[Kauai]] is de soarte ferdwûn. Neffens in stúdzje út 1986 wiene der allinnich noch Jeropeeske ljurken op de eilannen [[Hawaï]] en [[Maui]], mei in rûsd totaal fan 10.000 yndividuen. Yn 1903 waarden ek Jeropeeske ljuken útset op [[Vancouver]]-eilân foar de westkust fan [[Kanada]] en yn 1913 nochris. De populaasje groeide en telde om 1962 hinne sawat 1000 yndividuen, mar is dêrnei tebekrûn troch ferlies fan leefgebiet. === Nederlân === De ljurk wie oant 1975 yn Nederlân in talrike briedfûgel op boerelân en kaam earder yn it hiele lân foar. Sûnt dy tiid sette fral yn greidegebieten en minder op boulân in delgong yn, dy't oant 2010 duorre. Dêrnei folge in stabilisaasje fan 'e populaasje of in lichte opgong. De ljurk hat slim te lijen hân fan 'e moderne yntinsive lânbou. == Hâlden en dragen == Jeropeeske ljurken briede foar it earst as se ien jier âld binne. It brieden begjint fan maart oant begjin april. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn, dat mei gers beklaaid wurdt. It lechsel bestiet út 3 oant 5 aaien. De aaien fan de nominaatûndersoarte hawwe in griiswite of griene basis en binne oerdutsen mei brune of oliifkleurige plakjes. Se wurde allinne troch it wyfke bebret, dêr't hja mei begjint nei't it earste aai lein is. Nei alve dagen komme se tagelyk út. De keale, ûnfolwoeksen piken wurde troch beide âlders fersoarge en krije de earste wike hast allinne ynsekten te iten. De piken fleane nei 18 oant 20 dagen út, mar ferlitte it nêst meastentiids al nei 8 oant 10 dagen. Se binne nei likernôch 25 dagen ûnôfhinklik fan har âlders. De âlders kinne oant 4 lechsels yn ien seizoen hawwe. De Jeropeeske ljurk foerazjearret op 'e grûn en siket nei ynsekten en plantemateriaal lykas sied en jonge blêden. Oars as finkfûgels (''Fringillidae'') yt er sied sûnder it flues der ôf te heljen. Simmerdeis foarmje ynsekten in wichtich part fan it dieet. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Alauda arvensis nest.jpg|Nêst Alauda arvensis nest 2 beentree.jpg|Aaien Alauda Arvensis Jungvogel-1.jpg|Pyk </gallery> </div> == Status == De ljurk hat in grut ferspriedingsgebiet en in tige grutte populaasje, dy't yn 2012 op 290.000.000 oant 530.000.000 folwoeksen fûgels rûsd waard. Oannommen wurdt dat de soarte tebekrint. De [[IUCN]] klassifisearet de ljurk lykwols as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. Boeren wurde oantrune om krûdenrike ikkerrânen oan te lizzen dêr't de fûgel foerazjearje en skûlje kin. Ut in Ingelske stúdzje oer de delgong fan 'e soarte die bliken dat de tiid fan ynsiedzjen fan nôt foar de fûgel fan grut belang is. Eartiids waard yn 'e maitiid siedde, groeide it gewaaks yn 'e simmer sadat der yn 'e iere hjerst rispe wurde koe. Hjoed-de-dei wurdt nôt dêr faak yn 'e hjerst siedde, groeit it yn 'e winter en wurdt it yn 'e iere simmer al rispe. It gewaaks op ikkers dat winterdeis ynsiedde is, stiet yn 'e simmer te ticht op inoar sadat de ljurk gjin romte hat om tusken it gewaaks te foerazjearjen. == Sjoch ek == * [[heideljurk]] * [[toefljurk]] * [[strânljurk]] == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Alauda+arvensis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9760 SOVON, oproppen 25 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-skylark-alauda-arvensis BirdLife, oproppen 25 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/skylar/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 july 2026.] * [https://ebird.org/species/skylar eBird, oproppen 25 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alauda arvensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljurk]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Ascension]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] 6ajwurt955u61cz3pqyu9vvbiq8fhd7 0 29920 1236411 1163369 2026-07-27T16:09:14Z RomkeHoekstra 10582 - stobbeberjocht, + ynfoboks en tekst. 1236411 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Moermansk<br><small>Mурманск</small> | ôfbylding = MurmanskHarbour.jpg | ôfbyldingstekst = Haven | flagge = | wapen = RUS Murmansk COA.svg | lân = {{RU}} | bestjoerlike ienheid 1 = Oblast | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Oblast Moermansk]] | ynwennertal = 264.339 <small>(2025)</small> | oerflak = 168,14 km² | befolkingstichtens = 1.572,14 ynw./km² | stêdekloft = 349.435 <small>(2025)</small> | hichte = 50 m (sintrum) | koördinaten = | postkoade = 183000–183950 | netnûmer = +7 8152 | webside = [https://tour.citymurmansk.ru/en/ tour.citymurmansk.ru] | mapname = Jeropeesk Ruslân | lat_deg = 68 | lat_min = 58 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 33 | lon_min = 05 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Murmansk in Russia.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Moermansk yn Ruslân }} '''Moermansk''' ([[Russysk]]: Мурманск) is in stêd oan 'e Moermankust fan 'e [[Barentssee]] yn it noardwesten fan 'e [[Ruslân|Russyske Federaasje]]. Moermansk is de haadstêd fan 'e bestjoerlike regio, de [[oblast]] [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. Moermansk hat 279.064 (2022) ynwenners en is de grutste stêd boppe de [[poalsirkel]]. Moermansk leit op it [[Kola-skiereilân]] en is in wichtige marinebasis. Dit komt omdat de haven it hiele jier troch frij fan iis bliuwt troch de waarme(re) [[Golfstream]]. It klimaat yn Moermansk is subarktysk en stiet bekend om de lange en strange winters. Strange froast is gjin útsûndering en snie is der yn in grut part fan it jier. Winterdeis is de sinne wikenlang net boppe de horison te sjen. Simmerdeis dêrfoar oer is it deiljocht 24 oeren oanwêzich. Moermansk is ek ien fan 'e bêste plakken yn Ruslân om winterdeis it poalljocht te sjen. Bûten de beboude kom begjint fuortendaliks de rûge natuer fan 'e [[tûndra]]. == Skiednis == Moermansk is de lêste stêd dy't stifte waard yn 'e tiid fan it [[Russyske Keizerryk]]. Yn 1915, yn 'e [[Earste Wrâldkriich]], late it ferlet fan in iisfrije lokaasje oan 'e Moermankust yn it Russyske Poalgebiet ta de oanlis fan it noardlike diel fan 'e Kirov-spoarwei: in spoar fan [[Petrosavodsk]] nei in einstasjon, dêr't de mei Ruslân ferbûne machten militêr materiaal hinne stjoere koene. It einstasjon waard bekend as it stasjon Moermansk en krige al gau in haven, in marinebasis en in oanswettende delsetting mei in ynwennertal dat fluch groeie soe en al gau de neistlizzende stêden [[Poljarny|Aleksandrovsk]] en [[Kola (stêd)|Kola]] foarbygroeide. [[Ofbyld:Fondation de Mourmansk.jpg|thumb|left|It lizzen fan 'e earste stien fan 'e Sint-Nikolaastsjerke yn 1916.]] Op 29 juny ([[Juliaanske kalinder]]: 12 july) 1916 tsjinne de Russyske minister fan Ferfier, Aleksander Trepov, in fersyk yn om de nije delsetting [[stedsrjochten]] te jaan. Op 6 july (Juliaanske kalinder: 19 july) 1916 waard it fersyk goedkard en krige it plak de namme "Romanov oan 'e Moerman" (Рома́нов-на-Му́рмане, Romanov-na-Murmane), ferneamd nei de Russyske keizerlike dynasty, de [[Romanovs]]. Op 21 septimber (Juliaanske kalinder: 4 oktober) 1916 fûn de offisjele seremoanje plak, en dy datum jildt no as de offisjele stiftingsdatum fan 'e stêd. Nei de [[Febrewarisrevolúsje (1917)|Febrewarisrevolúsje]] fan maart 1917 krige de stêd op 3 april (Juliaanske kalinder: 16 april) 1917 har hjoeddeiske namme. Yn 'e winter fan 1917 hie it British North Russia Squadron ûnder lieding fan fise-admiraal Thomas Kemp de basis yn Moermansk. Fan 1918 oant 1920, yn 'e [[Russyske Boargeroarloch]], waard de stêd troch de westlike mogendheden beset dy't yn 'e Earste Wrâldkriich noch ferbûn wiene mei Ruslân. Pas op 13 maart 1920 slagge it [[Reade Leger]] der yn de stêd werom te feroverjen. [[Dútslân]] krige fan 1922 oant 1941 tasizzings foar it brûken fan 'e haven, dy't hja de ''Norwegenhafen'' neamden, foar it ferfier fan guod en grûnstoffen. Moermansk waard yn 1918 de haadstêd fan it nije gûvernemint Moermansk. Nei de opheffing dêrfan yn 1927 waard de Okrûg Moermansk yn 'e [[oblast]] [[Leningrad (oblast)|Leningrad]] stifte en yn 1938 de oant hjoed-de-dei noch besteande oblast [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. [[Ofbyld:Разрушенный Мурманск 1942 год. ТАСС.jpg|thumb|left|It ferneatige Moermansk yn 1924.]] Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] setten [[Nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Finlân|Finske]] troepen fanôf Finsk grûngebiet de oanfal yn op Moermansk. Yn 'e iere simmer fan 1914 begûn de Operaasje Silberfuchs mei as doel Moermansk en syn haven te feroverjen. Dêrmei soe de ferbining mei de Barentsee en tagelyk de [[Noarske See]] ôfsnien wurde. Moermansk wie foar de [[Sovjet-Uny]] de ferbining mei de Westerske wrâld en poalkonvoaien brochten grutte hoemannichten guod, lykas militêr materieel en grûnstoffen. De Dútske striidkrêften wiene lykwols te swak, sadat de Dútsers der net yn slaggen om troch de bittere ferdigening fan it Reade Leger hinne te brekken. In ekstra belesting dêrby wiene de tige strange waarsomstannichheden. Moermansk hie lykwols te lijen ûnder swiere Dútske bombardeminten en allinnich [[Stalingrad]] waard noch slimmer troch de Dútske [[Luftwaffe]] bombardearre. By de stêd lei it kriichsfinzenenkamp 363 foar Dútske kriichsfinzenen. Op 6 maaie 1985 waard it ferset fan 'e stêd by it 40-jierrich jubileum fan 'e oerwinning op Nazy-Dútslân betocht mei de offisjele beneaming fan Moermansk ta Heldestêd. Yn 'e [[Kâlde Oarloch]] wie Moermansk in sintrum foar Sovjet-dûkboat- en iisbrekkersaktiviteiten. Sûnt it útinoarfallen fan 'e Sovjet-Uny yn desimber 1991 binne de deunbylizzende stêd en marinebasis [[Severomorsk]] it haadkertier bleaun fan de Russyske Noardlike Float. Op 1 jannewaris 2015 waard it stedsje Rosljakovo by Moermansk yndield, dat earder ûnder it bestjoer foel fan 'e sletten bestjoerlik-territoriale ienheid Severomorsk. == Stedsyndieling == It oerflak fan 'e stêd is 168,14 km². De stêd is ferdield yn trije bestjoerlik ienheden (''okrûgs''): * Leninsky (Ленинский - Lenin) * Oktjabrsky (Октябрьский - Oktober) * Perjomaysky (Первомайский - Earst Maaie) == It besjen wurdich == It 35,5 m hege Aljosja-monumint op in sokkel fan 7 m heech fan in Sovjet-soldaat betinkt de ferdigeners fan Moermansk yn 'e Twadde Wrâldkriich. Foar it byld oer leit it grêf fan in ûnbekende soldaat. It byld is makke fan beton en 35 meter heech. It waard yn 1974 boud. === Musea === * Regionaal Keunst Museum * Lokaal histoarysk Museum (iepene yn 1926) * Maritym Museum fan 'e Noardske Float * Museum fan 'e Moermansk-rederij * De atoom-iisbrekker Lenin, it earste nukleêre skip fan 'e wrâld == Keppelings om utens == {{commonscat|Murmansk}} * [http://atomic.msco.ru/cgi-bin/common.cgi?lang=eng&skin=menu1&fn=first Atomyske iisbrekkersfloat] * [http://maps.google.com/maps?ll=68.976381,33.075714&amp;spn=0.119116,0.468361&amp;t=k&amp;hl=en Satellytfoto fan Moermansk by Google Maps] * [http://www.naval-history.net/WW1z05NorthRussia.htm British North Russian Expeditionary Force 1918–1919 (based at Murmansk)] [[Kategory:Plak yn Moermansk (oblast)]] [[Kategory:Plak stifte yn 1916]] 3uq0aau7jk86qdd27toviaszuadylw2 1236412 1236411 2026-07-27T16:10:49Z RomkeHoekstra 10582 Deade keppeling ferwidere 1236412 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Moermansk<br><small>Mурманск</small> | ôfbylding = MurmanskHarbour.jpg | ôfbyldingstekst = Haven | flagge = | wapen = RUS Murmansk COA.svg | lân = {{RU}} | bestjoerlike ienheid 1 = Oblast | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Oblast Moermansk]] | ynwennertal = 264.339 <small>(2025)</small> | oerflak = 168,14 km² | befolkingstichtens = 1.572,14 ynw./km² | stêdekloft = 349.435 <small>(2025)</small> | hichte = 50 m (sintrum) | koördinaten = | postkoade = 183000–183950 | netnûmer = +7 8152 | webside = [https://tour.citymurmansk.ru/en/ tour.citymurmansk.ru] | mapname = Jeropeesk Ruslân | lat_deg = 68 | lat_min = 58 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 33 | lon_min = 05 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Murmansk in Russia.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Moermansk yn Ruslân }} '''Moermansk''' ([[Russysk]]: Мурманск) is in stêd oan 'e Moermankust fan 'e [[Barentssee]] yn it noardwesten fan 'e [[Ruslân|Russyske Federaasje]]. Moermansk is de haadstêd fan 'e bestjoerlike regio, de [[oblast]] [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. Moermansk hat 279.064 (2022) ynwenners en is de grutste stêd boppe de [[poalsirkel]]. Moermansk leit op it [[Kola-skiereilân]] en is in wichtige marinebasis. Dit komt omdat de haven it hiele jier troch frij fan iis bliuwt troch de waarme(re) [[Golfstream]]. It klimaat yn Moermansk is subarktysk en stiet bekend om de lange en strange winters. Strange froast is gjin útsûndering en snie is der yn in grut part fan it jier. Winterdeis is de sinne wikenlang net boppe de horison te sjen. Simmerdeis dêrfoar oer is it deiljocht 24 oeren oanwêzich. Moermansk is ek ien fan 'e bêste plakken yn Ruslân om winterdeis it poalljocht te sjen. Bûten de beboude kom begjint fuortendaliks de rûge natuer fan 'e [[tûndra]]. == Skiednis == Moermansk is de lêste stêd dy't stifte waard yn 'e tiid fan it [[Russyske Keizerryk]]. Yn 1915, yn 'e [[Earste Wrâldkriich]], late it ferlet fan in iisfrije lokaasje oan 'e Moermankust yn it Russyske Poalgebiet ta de oanlis fan it noardlike diel fan 'e Kirov-spoarwei: in spoar fan [[Petrosavodsk]] nei in einstasjon, dêr't de mei Ruslân ferbûne machten militêr materiaal hinne stjoere koene. It einstasjon waard bekend as it stasjon Moermansk en krige al gau in haven, in marinebasis en in oanswettende delsetting mei in ynwennertal dat fluch groeie soe en al gau de neistlizzende stêden [[Poljarny|Aleksandrovsk]] en [[Kola (stêd)|Kola]] foarbygroeide. [[Ofbyld:Fondation de Mourmansk.jpg|thumb|left|It lizzen fan 'e earste stien fan 'e Sint-Nikolaastsjerke yn 1916.]] Op 29 juny ([[Juliaanske kalinder]]: 12 july) 1916 tsjinne de Russyske minister fan Ferfier, Aleksander Trepov, in fersyk yn om de nije delsetting [[stedsrjochten]] te jaan. Op 6 july (Juliaanske kalinder: 19 july) 1916 waard it fersyk goedkard en krige it plak de namme "Romanov oan 'e Moerman" (Рома́нов-на-Му́рмане, Romanov-na-Murmane), ferneamd nei de Russyske keizerlike dynasty, de [[Romanovs]]. Op 21 septimber (Juliaanske kalinder: 4 oktober) 1916 fûn de offisjele seremoanje plak, en dy datum jildt no as de offisjele stiftingsdatum fan 'e stêd. Nei de [[Febrewarisrevolúsje (1917)|Febrewarisrevolúsje]] fan maart 1917 krige de stêd op 3 april (Juliaanske kalinder: 16 april) 1917 har hjoeddeiske namme. Yn 'e winter fan 1917 hie it British North Russia Squadron ûnder lieding fan fise-admiraal Thomas Kemp de basis yn Moermansk. Fan 1918 oant 1920, yn 'e [[Russyske Boargeroarloch]], waard de stêd troch de westlike mogendheden beset dy't yn 'e Earste Wrâldkriich noch ferbûn wiene mei Ruslân. Pas op 13 maart 1920 slagge it [[Reade Leger]] der yn de stêd werom te feroverjen. [[Dútslân]] krige fan 1922 oant 1941 tasizzings foar it brûken fan 'e haven, dy't hja de ''Norwegenhafen'' neamden, foar it ferfier fan guod en grûnstoffen. Moermansk waard yn 1918 de haadstêd fan it nije gûvernemint Moermansk. Nei de opheffing dêrfan yn 1927 waard de Okrûg Moermansk yn 'e [[oblast]] [[Leningrad (oblast)|Leningrad]] stifte en yn 1938 de oant hjoed-de-dei noch besteande oblast [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. [[Ofbyld:Разрушенный Мурманск 1942 год. ТАСС.jpg|thumb|left|It ferneatige Moermansk yn 1924.]] Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] setten [[Nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Finlân|Finske]] troepen fanôf Finsk grûngebiet de oanfal yn op Moermansk. Yn 'e iere simmer fan 1914 begûn de Operaasje Silberfuchs mei as doel Moermansk en syn haven te feroverjen. Dêrmei soe de ferbining mei de Barentsee en tagelyk de [[Noarske See]] ôfsnien wurde. Moermansk wie foar de [[Sovjet-Uny]] de ferbining mei de Westerske wrâld en poalkonvoaien brochten grutte hoemannichten guod, lykas militêr materieel en grûnstoffen. De Dútske striidkrêften wiene lykwols te swak, sadat de Dútsers der net yn slaggen om troch de bittere ferdigening fan it Reade Leger hinne te brekken. In ekstra belesting dêrby wiene de tige strange waarsomstannichheden. Moermansk hie lykwols te lijen ûnder swiere Dútske bombardeminten en allinnich [[Stalingrad]] waard noch slimmer troch de Dútske [[Luftwaffe]] bombardearre. By de stêd lei it kriichsfinzenenkamp 363 foar Dútske kriichsfinzenen. Op 6 maaie 1985 waard it ferset fan 'e stêd by it 40-jierrich jubileum fan 'e oerwinning op Nazy-Dútslân betocht mei de offisjele beneaming fan Moermansk ta Heldestêd. Yn 'e [[Kâlde Oarloch]] wie Moermansk in sintrum foar Sovjet-dûkboat- en iisbrekkersaktiviteiten. Sûnt it útinoarfallen fan 'e Sovjet-Uny yn desimber 1991 binne de deunbylizzende stêd en marinebasis [[Severomorsk]] it haadkertier bleaun fan de Russyske Noardlike Float. Op 1 jannewaris 2015 waard it stedsje Rosljakovo by Moermansk yndield, dat earder ûnder it bestjoer foel fan 'e sletten bestjoerlik-territoriale ienheid Severomorsk. == Stedsyndieling == It oerflak fan 'e stêd is 168,14 km². De stêd is ferdield yn trije bestjoerlik ienheden (''okrûgs''): * Leninsky (Ленинский - Lenin) * Oktjabrsky (Октябрьский - Oktober) * Perjomaysky (Первомайский - Earst Maaie) == It besjen wurdich == It 35,5 m hege Aljosja-monumint op in sokkel fan 7 m heech fan in Sovjet-soldaat betinkt de ferdigeners fan Moermansk yn 'e Twadde Wrâldkriich. Foar it byld oer leit it grêf fan in ûnbekende soldaat. It byld is makke fan beton en 35 meter heech. It waard yn 1974 boud. === Musea === * Regionaal Keunst Museum * Lokaal histoarysk Museum (iepene yn 1926) * Maritym Museum fan 'e Noardske Float * Museum fan 'e Moermansk-rederij * De atoom-iisbrekker Lenin, it earste nukleêre skip fan 'e wrâld * [http://maps.google.com/maps?ll=68.976381,33.075714&amp;spn=0.119116,0.468361&amp;t=k&amp;hl=en Satellytfoto fan Moermansk by Google Maps] * [http://www.naval-history.net/WW1z05NorthRussia.htm British North Russian Expeditionary Force 1918–1919 (based at Murmansk)] {{CommonsBalke|Murmansk}} [[Kategory:Plak yn Moermansk (oblast)]] [[Kategory:Plak stifte yn 1916]] isq8adepb22j48v8tpvfrh0opqmw2kd 1236526 1236412 2026-07-27T20:11:31Z Kneppelfreed 2013 noch in plaatsje 1236526 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Moermansk<br><small>Mурманск</small> | ôfbylding = MurmanskHarbour.jpg | ôfbyldingstekst = Haven | flagge = | wapen = RUS Murmansk COA.svg | lân = {{RU}} | bestjoerlike ienheid 1 = Oblast | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Oblast Moermansk]] | ynwennertal = 264.339 <small>(2025)</small> | oerflak = 168,14 km² | befolkingstichtens = 1.572,14 ynw./km² | stêdekloft = 349.435 <small>(2025)</small> | hichte = 50 m (sintrum) | koördinaten = | postkoade = 183000–183950 | netnûmer = +7 8152 | webside = [https://tour.citymurmansk.ru/en/ tour.citymurmansk.ru] | mapname = Jeropeesk Ruslân | lat_deg = 68 | lat_min = 58 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 33 | lon_min = 05 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Murmansk in Russia.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Moermansk yn Ruslân }} '''Moermansk''' ([[Russysk]]: Мурманск) is in stêd oan 'e Moermankust fan 'e [[Barentssee]] yn it noardwesten fan 'e [[Ruslân|Russyske Federaasje]]. Moermansk is de haadstêd fan 'e bestjoerlike regio, de [[oblast]] [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. Moermansk hat 279.064 (2022) ynwenners en is de grutste stêd boppe de [[poalsirkel]]. Moermansk leit op it [[Kola-skiereilân]] en is in wichtige marinebasis. Dit komt omdat de haven it hiele jier troch frij fan iis bliuwt troch de waarme(re) [[Golfstream]]. It klimaat yn Moermansk is subarktysk en stiet bekend om de lange en strange winters. Strange froast is gjin útsûndering en snie is der yn in grut part fan it jier. Winterdeis is de sinne wikenlang net boppe de horison te sjen. Simmerdeis dêrfoar oer is it deiljocht 24 oeren oanwêzich. Moermansk is ek ien fan 'e bêste plakken yn Ruslân om winterdeis it poalljocht te sjen. Bûten de beboude kom begjint fuortendaliks de rûge natuer fan 'e [[tûndra]]. == Skiednis == Moermansk is de lêste stêd dy't stifte waard yn 'e tiid fan it [[Russyske Keizerryk]]. Yn 1915, yn 'e [[Earste Wrâldkriich]], late it ferlet fan in iisfrije lokaasje oan 'e Moermankust yn it Russyske Poalgebiet ta de oanlis fan it noardlike diel fan 'e Kirov-spoarwei: in spoar fan [[Petrosavodsk]] nei in einstasjon, dêr't de mei Ruslân ferbûne machten militêr materiaal hinne stjoere koene. It einstasjon waard bekend as it stasjon Moermansk en krige al gau in haven, in marinebasis en in oanswettende delsetting mei in ynwennertal dat fluch groeie soe en al gau de neistlizzende stêden [[Poljarny|Aleksandrovsk]] en [[Kola (stêd)|Kola]] foarbygroeide. [[Ofbyld:Fondation de Mourmansk.jpg|thumb|left|It lizzen fan 'e earste stien fan 'e Sint-Nikolaastsjerke yn 1916.]] Op 29 juny ([[Juliaanske kalinder]]: 12 july) 1916 tsjinne de Russyske minister fan Ferfier, Aleksander Trepov, in fersyk yn om de nije delsetting [[stedsrjochten]] te jaan. Op 6 july (Juliaanske kalinder: 19 july) 1916 waard it fersyk goedkard en krige it plak de namme "Romanov oan 'e Moerman" (Рома́нов-на-Му́рмане, Romanov-na-Murmane), ferneamd nei de Russyske keizerlike dynasty, de [[Romanovs]]. Op 21 septimber (Juliaanske kalinder: 4 oktober) 1916 fûn de offisjele seremoanje plak, en dy datum jildt no as de offisjele stiftingsdatum fan 'e stêd. Nei de [[Febrewarisrevolúsje (1917)|Febrewarisrevolúsje]] fan maart 1917 krige de stêd op 3 april (Juliaanske kalinder: 16 april) 1917 har hjoeddeiske namme. Yn 'e winter fan 1917 hie it British North Russia Squadron ûnder lieding fan fise-admiraal Thomas Kemp de basis yn Moermansk. Fan 1918 oant 1920, yn 'e [[Russyske Boargeroarloch]], waard de stêd troch de westlike mogendheden beset dy't yn 'e Earste Wrâldkriich noch ferbûn wiene mei Ruslân. Pas op 13 maart 1920 slagge it [[Reade Leger]] der yn de stêd werom te feroverjen. [[Dútslân]] krige fan 1922 oant 1941 tasizzings foar it brûken fan 'e haven, dy't hja de ''Norwegenhafen'' neamden, foar it ferfier fan guod en grûnstoffen. Moermansk waard yn 1918 de haadstêd fan it nije gûvernemint Moermansk. Nei de opheffing dêrfan yn 1927 waard de Okrûg Moermansk yn 'e [[oblast]] [[Leningrad (oblast)|Leningrad]] stifte en yn 1938 de oant hjoed-de-dei noch besteande oblast [[Moermansk (oblast)|Moermansk]]. [[Ofbyld:Разрушенный Мурманск 1942 год. ТАСС.jpg|thumb|left|It ferneatige Moermansk yn 1924.]] Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] setten [[Nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Finlân|Finske]] troepen fanôf Finsk grûngebiet de oanfal yn op Moermansk. Yn 'e iere simmer fan 1914 begûn de Operaasje Silberfuchs mei as doel Moermansk en syn haven te feroverjen. Dêrmei soe de ferbining mei de Barentsee en tagelyk de [[Noarske See]] ôfsnien wurde. Moermansk wie foar de [[Sovjet-Uny]] de ferbining mei de Westerske wrâld en poalkonvoaien brochten grutte hoemannichten guod, lykas militêr materieel en grûnstoffen. De Dútske striidkrêften wiene lykwols te swak, sadat de Dútsers der net yn slaggen om troch de bittere ferdigening fan it Reade Leger hinne te brekken. In ekstra belesting dêrby wiene de tige strange waarsomstannichheden. Moermansk hie lykwols te lijen ûnder swiere Dútske bombardeminten en allinnich [[Stalingrad]] waard noch slimmer troch de Dútske [[Luftwaffe]] bombardearre. By de stêd lei it kriichsfinzenenkamp 363 foar Dútske kriichsfinzenen. Op 6 maaie 1985 waard it ferset fan 'e stêd by it 40-jierrich jubileum fan 'e oerwinning op Nazy-Dútslân betocht mei de offisjele beneaming fan Moermansk ta Heldestêd. Yn 'e [[Kâlde Oarloch]] wie Moermansk in sintrum foar Sovjet-dûkboat- en iisbrekkersaktiviteiten. Sûnt it útinoarfallen fan 'e Sovjet-Uny yn desimber 1991 binne de deunbylizzende stêd en marinebasis [[Severomorsk]] it haadkertier bleaun fan de Russyske Noardlike Float. Op 1 jannewaris 2015 waard it stedsje Rosljakovo by Moermansk yndield, dat earder ûnder it bestjoer foel fan 'e sletten bestjoerlik-territoriale ienheid Severomorsk. == Stedsyndieling == It oerflak fan 'e stêd is 168,14 km². De stêd is ferdield yn trije bestjoerlik ienheden (''okrûgs''): * Leninsky (Ленинский - Lenin) * Oktjabrsky (Октябрьский - Oktober) * Perjomaysky (Первомайский - Earst Maaie) == It besjen wurdich == [[Ofbyld:MurmanskProspektLenin.jpg|260px|thumb|Sintrum Moermansk]] It 35,5 m hege Aljosja-monumint op in sokkel fan 7 m heech fan in Sovjet-soldaat betinkt de ferdigeners fan Moermansk yn 'e Twadde Wrâldkriich. Foar it byld oer leit it grêf fan in ûnbekende soldaat. It byld is makke fan beton en 35 meter heech. It waard yn 1974 boud. === Musea === * Regionaal Keunst Museum * Lokaal histoarysk Museum (iepene yn 1926) * Maritym Museum fan 'e Noardske Float * Museum fan 'e Moermansk-rederij * De atoom-iisbrekker Lenin, it earste nukleêre skip fan 'e wrâld * [http://maps.google.com/maps?ll=68.976381,33.075714&amp;spn=0.119116,0.468361&amp;t=k&amp;hl=en Satellytfoto fan Moermansk by Google Maps] * [http://www.naval-history.net/WW1z05NorthRussia.htm British North Russian Expeditionary Force 1918–1919 (based at Murmansk)] {{CommonsBalke|Murmansk}} [[Kategory:Plak yn Moermansk (oblast)]] [[Kategory:Plak stifte yn 1916]] 15aqticolcs6nsmx39vzo3diylz3wmo 0 35987 1236409 1205383 2026-07-27T15:27:51Z Drewes 2754 - tikfl. 1236409 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Revolver Lefaucheux MKL Bd. 13 1890 (128905856).jpg|thumb|right|300px|''Lefaucheux-revolver mei patroanen'']] [[Ofbyld:Wielrijdersrevolver-Reclame-in-LeonidasPrijscourant-1913.jpg|thumb|right|300px|''Bûsrevolver foar fytsers yn Leonidas priiskrante (1913'')]] In '''revolver''' is in healautomatysk [[hânfjoerwapen|fûstfjoerwapen]] mei draaiend magazyn. In skaaimerk fan de revolver is de ''silinder'' mei in tal keamers (faak 6) dêr't de patroanen yn sitte. By in [[pistoal]] sitte de kûgels yn in aparte hâlder dy't yn de kolf skood wurdt. In revolver is nei elts skot klear om wer te sjitten. By in saneamde ''single-action''-útfiering moat de ''hoanne'' nei it sjitten wer spant wurde; by in ''double-action''-revolver giet dat automatysk by it oerheljen fan de trekker. == Utfiners == [[Samuel Colt]] wurdt meastal as [[útfiner]] fan de revolver beskôge. Yn [[1836]] krige er it patint op it wapen en makke der doe talleaze fan yn syn yn 1847 oprjochte wapenfabryk. Syn bekendste model wie de [[Colt .45 (revolver)|Colt .45]], dy't in symboal waard fan it [[Wylde Westen]]. Mar ek ''Elisha Collier'' út Boston makke oanspraak op de titel 'útfiner fan de revolver'. Hy ûntwikkele al om 1815 hinne in fergelykber wapen, dêr't in pear jier letter troch John Evans & Soan yn Londen, in behoarlik tal fan makke waard. == Galery == <gallery> Ofbyld:MAS 1873-p1030119.jpg|MAS mle 1873 Chamelot-Delvigne Ofbyld:Flingues-p1030069.jpg|MAS mle 1874 Chamelot-Delvigne Ofbyld:MWP Nagant.JPG|Nagant M1895 Ofbyld:MR 38 Match MA27147 01.jpeg|MR 38 Match Ofbyld:Korth 357 Magnum.JPG|Korth Combat Ofbyld:Anaconda-500.jpg|''Colt Anaconda .44 Magnum revolver'' Ofbyld:Python-nickel.jpg|''Colt Python .357 Magnum revolvers'' Ofbyld:S&W-686x2.jpg|''Smith & Wesson Model 686 .357 Magnum revolvers'' Ofbyld:Taurus-605-left.jpg|''Taurus .357 Magnum Model 605'' </gallery> {{CommonsBalke|Revolvers}} [[Kategory:Revolver| ]] [[Kategory:Fjoerwapen]] [[Kategory:Yntroduksje út 1836]] owhdbozvq7r6y5eyiccccv6ecdz075o 0 46597 1236415 977414 2026-07-27T17:05:09Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks en nav. 1236415 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Driedorp | ôfbylding = Driedorp_NH-kerk_74.JPG | ôfbyldingstekst = Herfoarme tsjerke | flagge = | wapen = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|20px]] [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Nijkerk]] | ynwennertal = | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | postkoade = 3861 | netnûmer = 033 | webside = | mapname = Gelderlân | lat_deg = 52 | lat_min = 13 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 26 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Nijkerk - Driedorp.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Driedorp yn 'e gemeente Nijkerk. }} '''Driedorp''' is in plak yn 'e gemeente [[Nijkerk]] yn 'e provinsje [[Gelderlân]]. It leit 10 km fan [[Amersfoort]] en 4 km fan Nijkerk. <ref name='ANWB'>''ANWB Topografische Atlas Nederland'', Topografische Dienst and ANWB, 2005.</ref> Troch de [[buorskip]] rint de [[Provinsjale wei 301|N301]] (Barneveldsewei) dy't Nijkerk mei [[Barneveld (doarp)|Barneveld]] ferbynt. De buorskip bestiet út in oantal huzen, in ienfâldich tsjerkegebou en in benzinestasjon/fytsmakkerswurkplak. De tsjerke is oansletten by it ferbân fan Frije Herfoarme Gemeenten. <gallery> 06190013driedorpbenzinepompmetfietsenmaker.JPG|Benzinestasjon 06190019wegwijzerdriedorp.png|Weiwizer </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Driedorp}} }} {{Koördinaten|52_12_25_N_5_31_7_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 12' NB, 5° 31' EL}} {{GemeenteNijkerk}} [[Kategory:Nijkerk]] jsdt8piy5vs9k6ocqj9on7q66uanle4 0 51752 1236401 978057 2026-07-27T14:01:18Z Drewes 2754 [[]] 1236401 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:ThomasBlakiston.jpg|thumb|250px|Thomas Wright Blakiston]] '''Thomas Wright Blakiston''' ([[Lymington]], [[Hampshire]], [[27 desimber]] [[1832]] – [[San Diego]], [[Kalifornje]], [[15 oktober]] [[1891]]) wie in [[Ingelân|Ingelsk]] [[ûntdekkingsreizger]] en [[natuerûndersiker]]. == Libben en wurk == Blakiston wie in soan fan boargemaster Major John Blakiston, de twadde soan fan Sir Matthew Blakiston, 2e Baronet. Jane, dochter fan dûmny Thomas Wright, rektor fan Market Bosworth, [[Leicestershire]] wie syn mem. Blakiston ferkende it westen fan [[Kanada]] op de [[Palliser-ekspedysje]] tusken 1857 en 1859 (Hy ferneamde dêr in pear marren nei de Ingelske naturalist en ûntdekkingsreizger [[Charles Waterton]], de ''Waterton Lakes'').<br> Yn 1861 fear er de rivier de [[Jangtse]] yn [[Sina]] op, fierder as hokker oare westerling foar him dien hie. De neifolgjende perioade fan syn libben hâlde er yn [[Japan]] ta en waard ien fan de meast wichtige naturalisten yn dat lân.<br> Hy ferfarre yn 1885 nei de [[Feriene Steaten]]. Blakiston stoar yn de âldens fan 58 jier oan in [[pneumony]] yn oktober 1891 doe’t er yn [[San Diego]], [[Kalifornje]] wie en kaam te hôf yn [[Kolumbus (Ohio)|Kolumbus]], [[Ohio]]. Blakiston wie de earste dy't it opfoel dat de bisten op [[Hokkaidō]], Japansk noardlike eilân, besibbe wienen oan soarten yn noard-[[Aazje]], wylst dy fan it súdlike eilân [[Honshū]] besibbe wienen oan soarten fan [[Súd-Aazje]]. De [[Strjitte fan Tsugaru]] tusken de beide eilannen wie dus in biogegrafyske grins en waard ferneamd as "[[Blakiston's Line]]". Blakiston fûn in beskate ûlesoarte yn [[Hakodate]], Japan yn 1883. De soarte waard letter beskreaun troch [[Henry Seebohm]] dy't de ûle, dy't ta de [[oehoes]] rekkene wurdt, [[Blakiston's Fiskûle]] (''Bubo blakistoni'') neamde. Blakiston boaske mei Ann Mary yn 1885, dochter fan James Dunn en in suster fan [[Edwin Dun]]. Sy krigen in dochter en in soan. Ann Mary oerlibbe him 46 jier en stoar yn Ingelân yn maart 1937. {{boarnen|boarnefernijing= *[http://www.thepeerage.com/ www.thepeerage.com] *[http://www.archive.org/stream/ibis29brit#page/n231/mode/2up Ibis Jubilee supplement 1908] }} {{DEFAULTSORT:Blakiston, Thomas}} [[Kategory:Ingelsk soölooch]] [[Kategory:Ingelsk botanikus]] [[Kategory:Ingelsk ûntdekkingsreizger]] [[Kategory:Persoan berne yn 1832]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1891]] djzhsvhfa849cqwz778tj6gw1bwpevn 0 53857 1236403 1011825 2026-07-27T14:18:56Z Drewes 2754 - tikfl. 1236403 wikitext text/x-wiki {{Koördinaten|53_00_46_N_6_20_21_E_type:landmark_scale:10000_region:NL|53° 01' NB, 6° 20' EL}} De '''Weperbult''' is in eardere [[dwingel (jiskelân)|dwingel]] yn de [[buorskip]] [[Weper]] yn de gemeente [[Eaststellingwerf]]. Jiske út de provinsje Fryslân waard hjir stoarten. It dwingelân waard brûkt tusken [[1970]] en [[1994]]. Neidat hy bûten gebrûk nommen is, is hy op natuerlike wze ynpast yn it lânskip. Boppe-op de bult stiet in keunstwurk fan [[Ids Willemsma]]. Njonken de bult stiet in [[wettersuvering]], dy’t it wetter út de bult suvert. Dêr wurdt ek it ôffongen [[ôffalgas]] ferbaarnd yn in [[gasturbine]] wêrnei’t de produsearre [[elektrisiteit]] weromfierd wurdt yn it net. De waarmte wurdt brûkt om de gebouwen te ferwaarmjen. == Utsjoch == By helder waar is der prachtich útsjoch fanôf de Weperbult. Yn it noardeasten is it [[Fochtelerfean]] te sjen mei dêrefter [[Assen]]. Yn it easten is de [[telefyzjetoer]] fan Smilde te sjen. Yn it noardwesten it [[Gasunygebou]] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en yn it suden de bebouwing fan [[De Fochtel]] en [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]]. [[Ofbyld:Panorama_vanaf_de_Weperbult.JPG|thumb|800px|<center>Utsjoch fan de Weperbult ôf</center>]] [[Kategory:Offal]] [[Kategory:Eaststellingwerf]] cnzq3lbzaw0h8k0llaj1656r2pp7o6r 0 121922 1236539 1210159 2026-07-28T09:44:17Z Redaktor GLAM 52898 Higher resolution version of image 1236539 wikitext text/x-wiki {{Dyn koart | ôfbylding = Gjergj Kastrioti.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | namme = Skanderbeg | echte namme = Gjergj Kastrioti | nasjonaliteit = [[File:Coat of arms of Albania.svg|10px]] [[Albaanje|Albaneesk]] | bertedatum = [[6 maaie]] [[1405]] | berteplak = [[noardeast]]lik [[Albaanje]] | stjerdatum = [[17 jannewaris]] [[1468]] | stjerplak = [[Lezhë]] ([[Albaanje]]) | dynasty = [[Kastrioti (laach)|Kastrioti]] | etnisiteit = [[File:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albanezen|Albaneesk]] | partij = | prizen = | funksje1 = [[gûverneur]] fan 'e [[Sandjak fan Dibra]] | regear1 = | amtsperioade1 = [[1440]] – [[1443]] | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = [[hear (titel)|hear]] fan [[Albaanje]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[1443]] – [[1468]] | foargonger2 = | opfolger2 = }} '''Skanderbeg''' ([[Albaneesk]]: ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''; wiere [[namme]]: '''Gjergj Kastrioti'''; [[Gryksk|helenisearre]] foarm: '''George Castriotis'''; [[noardeast]]lik [[Albaanje]], [[6&nbsp;maaie]] [[1405]]&nbsp;– [[Lezhë]], [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]]) wie in [[Albaanje|Albaneesk]] [[ealman]], [[ofsier]] en [[politikus]], dy't yn syn [[jonkheid]] yn it [[leger (lânmacht)|leger]] en de [[amtner]]ij fan it [[Osmaanske Ryk]] tsjinne, mar yn [[1443]] lieding joech oan in [[opstân]] yn it hjoeddeiske [[Albaanje]] en [[Masedoanje]] tsjin datselde Osmaanske Ryk. Dêrby hied er earst de stipe fan 'e [[Republyk Feneesje]] en letter fan it [[Keninkryk Napels]]. Hy hold in fearnsiuw lang stân, oant syn [[dea]] yn [[1468]], mar neitiid waard de rebûlje de kop yn drukt troch de Osmanen. Hjoed de dei wurdt Skanderbeg sjoen as in Albaneeske [[folksheld]] en syn opstân as in ier foarbyld fan Albaneesk [[nasjonalisme]], mar eins gie it barren oan 'e hiele súdlike helte fan Albaanje foarby, wylst in grut diel fan 'e folgelingen fan Skanderbeg út [[etnysk]]e [[Serven]], [[Montenegrinen]], [[Flachen]] en [[Griken]] bestie. Hoewol't it [[religy|religieuze]] aspekt tsjintwurdich ôfswakke wurdt troch de (fierhinne [[islam]]ityske) Albanezen, moat de opstân fan Skanderbeg dochs fral sjoen wurde yn it ramt fan [[kristendom|kristlik]] ferset tsjin 'e útwreiding fan 'e [[islaam]]. Skanderbeg foarme lange tiid in obstakel foar in fierdere Osmaanske opmars yn [[Jeropa]] en joech dêrmei de kristlike steaten yn [[Itaalje]] en op 'e noardlike [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] de tiid om har op 'e striid tsjin 'e Osmanen ta te rieden. ==Namme== Skanderbeg syn wiere ([[Albaneesk]]e) [[namme]] wie Gjergj Kastrioti. 'Gjergj' is de Albaneeske foarm fan 'Joaris', wylst de [[efternamme]] 'Kastrioti' ferwiist nei it plak [[Kastriot]], yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[famylje (besibskip)|famylje]] wei kaam. [[Etymology]]sk komt 'Kastrioti' fan it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar [[kastiel]], ''castrum'', fia it [[Gryksk]]e κάστρο, ''kástro''. Skanderbeg syn namme komt in soad foar yn 'e [[Gryksk|helenisearre]] foarm ''George Castriotis'', en ek wol yn 'e [[Latyn]]ske foarm ''Georgius Castriotus'' en de [[Slavyske talen|Slavyske]] foarm ''Đorđe Kastriot'' of Ђорђе Кастриот. [[File:Kruja_Skanderbeg_Museum_DSC01309.jpg|left|thumb|250px|It [[Skanderbegmuseum]] yn [[Krujë]].]] Hy waard lykwols folle bekender ûnder syn [[bynamme]] Skanderbeg, yn it Albaneesk ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''. Dat wie in [[ferbastering]] fan it [[Turksk]]e اسکندر بگ‎, ''İskender beğ'' of ''İskender Bey'', dat letterlik 'hear Aleksander' betsjut. Men giet derfan út dat dat in [[komplimint]] fan syn fijân wie, dy't syn [[militêr]]e betûftens ferliek mei dy fan [[Aleksander de Grutte]]. Sels ûndertekene Skanderbeg offisjele [[dokumint]]en mei '[[hear (titel)|hear]] fan Albaanje ([[Latyn]]: ''Dominus Albaniae''), mar fierders makke er nea oanspraak op [[aadlike titel]]s. ==Libben== ===Jonkheid=== De iere [[jonkheid]] fan Skanderbeg is noch altyd net alhiel dúdlik, hoewol't de pleatsing (troch [[Fan Noli]]) fan syn [[berte]] yn it jier [[1405]] no frij algemien akseptearre wurdt. Syn berteplak moat yn elts gefal socht wurde yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[heit]] [[Gjon Kastrioti]] en dêrfoar syn [[pake]] [[Pal Kastrioti]] in [[foarstedom]] bestjoerden dat de moderne [[distrikt]]en [[Mat (distrikt)|Mat]], [[Mirditë]] en [[Dibër (distrikt)|Dibër]] omfieme. Syn [[mem]] wie in [[Servje|Servyske]] [[prinsesse]] dy't fan [[Voisava]] hiet, nei alle gedachten in [[telch]] út it [[Branković (laach)|Branković-laach]]. Fierders is it bekend dat Skanderbeg trije âldere [[bruorren]] hie, [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], Reposh en Konstandin, en fiif [[suster]]s: Mara, Jelena, Angjelina, Vlajka en Mamica. [[File:Coa_Kastrioti_Family.svg|right|thumb|160px|It [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan 'e [[Kastrioti (laach)|famylje Kastrioti]].]] ===Yn Osmaanske tsjinst=== Yn it spanningsfjild tusken it [[roomsk-katolisisme]] en de [[eastersk-otterdoksy]] feroare de [[Kastrioti (laach)|Kastrioti-famylje]] fan [[religy]] al neigeraden dat se bûnsgenoaten fan it otterdokse [[Keninkryk Servje (Midsiuwen)|Keninkryk Servje]] of de roomske [[Republyk Feneesje]] wiene. Doe't Skanderbeg syn heit oan 'e ein fan 'e [[fjirtjinde iuw]] in [[fazal]] fan 'e ([[islam]]ityske) [[Osmaanske Ryk|Osmaanske Turken]] waard, bleau er lykwols [[kristen]], al moast er wol militêre bystân oan 'e Osmanen leverje, lykas yn 'e [[Slach by Ankara]], yn [[1402]]. [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], de âldste [[broer]] fan Skanderbeg, waard nei alle gedachten troch de Osmanen opeaske ûnder it ''[[devşirme]]''-stelsel, in soarte fan [[belesting]] yn 'e foarm fan [[jonge]]s út kristlike [[gesin]]nen dy't neitiid grutbrocht waarden yn 'e islaam en treend waarden om te tsjinjen by de [[janitsaren]], de elite-[[ynfantery]] fan 'e Osmanen. It tinken ûnder [[histoarisy]] is lykwols dat Skanderbeg sels net as ûnderdiel fan 'e ''devşirme'', mar ynstee as gizelder foar syn heite [[trou]] oan 'e [[sultan]] by de Osmanen kaam. Dat moat omtrint [[1423]] west hawwe, doe't er likernôch achttjin [[jier]] wie. Gizelders lykas hy waarden net yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten, mar krigen ynstee oan it hof fan 'e sultan yn [[Adrianopel]] (it hjoeddeiske [[Edirne]]) in earsten [[militêr]]e [[oplieding]]. Men giet derfan út dat Skanderbeg trije jier lang oan it [[hofhâlding|hof]] fan [[Moerad&nbsp;II]] bleau en ûnderrocht krige oan 'e [[Skoalle fan Enderun]]. Yn dy perioade bekearde er him ta de islaam. [[File:Skanderbeg_and_other_students_in_Enderun_receiving_military_training.png|left|thumb|250px|Skanderbeg en oare [[learling]]en krije ûnderrjocht oan 'e [[Skoalle fan Enderun]].]] Nei't er syn oplieding ôfrûne hie, waard Skanderbeg as [[ofsier]] yn Osmaanske tsjinst oansteld, en de folgjende jierren focht er oanhâldend mei de moslims tsjin 'e kristenen. Dat hold oan sels nei't syn heit yn [[1430]] tsjin 'e sultan yn opstân kommen en ferslein wie, wêrnei't de Kastrioti's it meastepart fan harren lân kwytrekken. Ek doe't [[Gjergj Arianiti]] en [[Ndreu Thopia]], dy't frijwol buorlju fan 'e Kastrioti wiene, tusken [[1432]] en [[1436]] in [[Albaneeske Opstân (1432-1436)|opstân tsjin 'e Osmanen]] oanfierden, die Skanderbeg neat en bleau er Moerad trou. Dêrfoar waard er yn [[1437]]-[[1438]] beleanne mei de posysje fan ''[[subaşi]]'' (distriktsgûverneur) fan [[Krujë]]. Teffens hied er yn dy snuorje it befel oer in [[kavalery]]-ienheid fan 5.000 man. Yn [[1440]] waard er oansteld as ''[[sancakbey]]'' (provinsjegûverneur) fan 'e [[Sandjak fan Dibra]]. ===Opstân tsjin 'e Osmanen=== ====Begjin==== It wurdt frij algemien foar wier oannommen dat Skanderbeg begjin [[novimber]] [[1443]], ûnder de [[Slach by Niš (1443)|Slach by Niš]], mei sa'n trijehûndert oare Albanezen [[desersje|desertearre]] út it [[leger (lânmacht)|leger]] fan [[sultan]] [[Moerad&nbsp;II]] en oerrûn nei de [[krústocht|krúsfarders]] fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] [[legeroerste]] [[János Huyadi]], hoewol't inkele iere boarnen hawwe wolle dat dat in pear moanne letter barde, ûnder de [[Slach by Kunovica]], op [[2 jannewaris]] [[1444]]. Neffens de meast wierskynlike ferzje fan it ferhaal late Skanderbeg syn mannen nei [[Krujë]] ta, dêr't er op [[28 novimber]] arrivearre en prompt de stêd ynnaam troch in ferfalske [[brief]] fan Moerad sjen te litten wêryn't hysels ta [[gûverneur]] fan Krujë beneamd waard. Nei't er in stikmannich minder wichtige stêden yn 'e omkriten bemastere hie, wêrûnder [[Petrela]], [[Prezë]], [[Guri i Bardhë]], [[Kodžadžik|Svetigrad]] en [[Modrič (Struga)|Modrič]], liet er by wize fan formele ferklearring dat er him tsjin it Osmaanske Ryk kearde, in reade [[flagge]] mei in dûbelkoppige swarte [[earn]] hise. Dat wie in [[banier]] fan it [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan syn famylje, dêr't de hjoeddeistige [[flagge fan Albaanje]] op basearre is. Skanderbeg swarde de islaam ôf en naam it kristendom wer oan, en twong alle oare moslims yn 'e gebieten dy't er behearske itselde te dwaan as se net om hals brocht wurde woene. [[File:Battle of Varna (Amman).jpg|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Torvioll]], yn [[1444]].]] Skanderbeg syn opstân kaam net samar út 'e loft fallen, mar wie winliken in fuortsetting fan 'e al jierrenlang smeulende opskuor yn it bercheftige en dêrom dreech te behearskjen noarden fan Albaanje. En yn [[augustus]] [[1443]] wie yn sintraal Albaanje, dus súdlik fan it no troch Skanderbeg bemastere gebiet, op 'e nij in rebûlje útbrutsen ûnder lieding fan [[Gjergj Arianiti]]. Op [[2 maart]] [[1444]] ûntbea Skanderbeg de oare Albaneeske foaroanmannen yn [[Lezhë]], in stêd dy't yn 'e hannen wie fan 'e [[Republyk Feneesje]]. Dêr waard ûnder Fenesiaanske beskerming de saneamde [[Liga fan Lezhë]] sletten, wêrfan't de leden njonken Skanderbeg sels de lieders fan 'e famyljes [[Arianiti (laach)|Arianiti]], [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]], [[Dushmani (laach)|Dushmani]], [[Muzaka (laach)|Muzaka]], [[Spani (laach)|Spani]], [[Thopia (laach)|Thopia]], [[Zaharia (laach)|Zaharia]] en [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]] wiene. Ek de machtige [[Montenegro|Montenegrynske]] ealman [[Stefan Crnojević]] sleat him dêrby oan. Doe't er de stipe fan dizze bûnsgenoaten hie, organisearre Skanderbeg in mobyl ferdigeningsleger dat yn lytseftige kloften operearre, sadat de Osmanen twongen waarden om harren legers ek te fersprieden, wat it foardiel fan harren nûmerike oermacht sterk ôfswakke. Skanderbeg focht in [[guerrilja-oarloch]] tsjin harren út, wêrby't er goed gebrûk makke fan it bercheftige terrein. De earste acht oant tsien jier hied er in leger fan nei skatting yn totaal sa'n 10.000 oant 15.000 man, dy't lykwols suver nea allegear op ien plak te finen wiene. Boppedat hied er inkeld oer syn eigen mannen it direkte befel; foar de rest moast er de oare eallju oertsjûgje om mei te gean yn syn [[polityk]] en [[strategy]]. Syn rippertwaar wie trouwens net beheind ta inkeld guerriljataktiken. Sa fersloech er yn 'e [[simmer]] fan [[1444]] yn 'e [[Slach by Torvioll]] yn in iepen [[fjildslach]] in 25.000 man tellend Osmaansk leger ûnder in [[Ali Pasja]]. Dêrby kamen 8.000 Osmanen om, wylst nochris 2.000 [[kriichsfinzen]] nommen waarden. Yn 'e folgjende pear jier fersloech Skanderbeg de Osmanen noch in pear kear: op [[10 oktober]] [[1445]] yn 'e [[Slach oan de Mokra]], en op [[27 septimber]] [[1446]] yn 'e [[Slach by Otonetë]]. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|left|thumb|250px|Skanderbeg sprekt syn folk ta ([[16e iuw|16e-iuwske]] [[gravuere]]).]] ====Oarloch mei Feneesje==== Neigeraden dat de Albanezen mear súksessen boekten tsjin it Osmaanske Ryk, groeide der in kleau tusken harren en har Fenesiaanske bûnsgenoaten. De [[Republyk Feneesje]] makke graach fan Skanderbeg-en-dy gebrûk om in buffer te kreëarjen tusken de eigen gebieten oan 'e [[kust]] fan 'e [[Adriatyske See]] en it Osmaanske Ryk, mar doe't de rebellen te sterk waarden, begûnen de Fenesianen harren as in bedriging te sjen. Yn [[1447]] ûntstie der in heechoprinnend skeel oer it besit fan 'e [[fêsting]] [[Dagnum]], dat de direkte oanlieding wie ta it útbrekken fan 'e [[Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch (1447-1448)|Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch]] fan [[1447]]-[[1448]]. Nei't Skanderbeg mei de Montenegrynske eallju [[Đurađ Branković]] en [[Stefan Crnojević]] en de pleatslike Albaneeske befolking ferskate oanfallen op 'e Fenesiaanske besittings [[Bar (Montenegro)|Bar]] en [[Ulcinj]] útfierd hie, ferklearre Feneesje him [[fûgelfaai]] en sette in [[preemje|priis]] fan hûndert [[goud]]ene [[dukaat|dukaten]] op syn holle. Wylst der yn it westen tsjin 'e Fenesianen fochten waard, foelen de Osmanen Skanderbeg op 'e nij út it easten wei oan, sadat er no in oarloch op twa fronten útfjochtsje moast. Op [[14&nbsp;maaie]] sloech in Osmaansk leger dat oanfierd waard troch Moerad&nbsp;II sels en syn [[soan]] [[Mehmed&nbsp;II|Mehmed]] [[Belis fan Svetigrad (1448)|belis foar Svetigrad]]. Wylst it Albaneeske [[garnizoen]] fan 'e fêsting de Osmaanske [[bestoarming]]s ôfsloech, fierde Skanderbeg sels fanút de omlizzende bergen oanhâldend oanfallen út op 'e belegerders. Tuskentroch fûn er noch de tiid om op [[23&nbsp;july]] [[1448]] yn 'e [[Slach by Shkodër ((1448)|Slach by Shkodër]] in Fenesiaansk leger ûnder [[Daniele Iurichi]], de Fenesiaanske gûverneur fan [[Shkodër]] ([[Italjaansk]]: Scutari) te ferslaan. Uteinlik foel it [[belegere]] Svetigrad om't de Osmanen de [[wetter]]tafier ûntdieken en ôfsniene. Hoewol't Skanderbeg troch dat ferlies net folle manskippen kwytrekke, wie Svetigrad in wichtige fêsting, dy't de tagong ta syn gebiet fanút it leechlân fan [[Masedoanje (regio)|Masedoanje]] behearske. [[File:Sfetigrad_001.jpg|right|thumb|250px|It [[Belis fan Svetigrad (1448)|Belis fan Svetigrad]] ([[1448]]).]] Underwilens belegere Skanderbeg sels de kuststêden [[Durrës]] (Italjaansk: Durazzo) en Lezhë, dy't yn Fenesiaanske hannen wiene. Yn [[augustus]] weefde er yn 'e [[Slach by Oranik]] ôf mei it Osmaanske leger fan in [[Mustafa Pasja]]. Dyselde waard kriichsfinzen nommen en neitiid foar 25.000 dukaten wer frijkocht, mar net foar't er Skanderbeg ferteld hie dat it Feneesje wie dat de Osmanen allegeduerigen oantrune om fan it easten út Albaanje binnen te fallen. Nei de swiere nederlaach yn 'e Slach by Shkodër, dêr't se 2.500 man ferlern hiene, woene de Fenesianen lykwols wol omlyk, en op [[4 oktober]] koe der troch [[bemiddeling]] fan [[Georgius Pelino]], de [[abt]] fan [[Ratac (abdij)|Ratac]], in [[frede]]sferdrach tekene wurde, wêrby't Feneesje de fêsting Dagnum hold, mar [[Buzëgjarpri]], oan 'e mûning fan 'e rivier de [[Drin (rivier)|Drin]], oan Skanderbeg ôfstie. Dêropta soe Feneesje jierliks in jildbedrach fan 1.400 dukaten oan Skanderbeg betelje, dy't dêrnjonken (ek jierliks) [[belesting]]frij twahûndert hynsteladings [[sâlt]] yn Durrës keapje koe. Ien fan 'e wichtichste redens foar de gau-gau sletten frede mei Feneesje wie de opmars fan it Hongaarske leger fan [[János Hunyadi]] tsjin it Osmaanske Ryk, dêr't Skanderbeg him by jaan woe. Hoewol't er daliks nei it ûndertekenjen fan it [[ferdrach]] nei it easten ta opteach, waard er nei't it skynt opholden troch gefjochten mei de troepen fan Đurađ Branković, dy't tsjin dy tiid oerrûn wie nei de Osmaanske kant (hoewol't dat troch guon histoarisy ûntstriden wurdt). Fan gefolgen arrivearre Skanderbeg te let yn [[Kosovo]], hoewol't er noch mar 30&nbsp;km te gean hie doe't Hunyadi syn leger yn 'e [[Slach op it Lysterfjild (1448)]] troch de Osmanen ferslein waard. ====It Earste Belis fan Krujë==== Yn [[juny]] [[1450]] krong in Osmaansk leger fan likernôch 100.000 man noardlik Albaanje binnen om [[Belis fan Krujë (1450)|belis te slaan foar Krujë]]. Krekt as twa jier earder waard dat leger oanfierd troch sultan Moerad sels en syn soan Mehmed. Skanderbeg koe it tsjin sa'n oermacht net hâlde en nei't er de [[taktyk fan 'e ferkroeide ierde]] tapast hie, liet er in [[garnizoen]] fan 1.500 man yn Krujë efter ûnder lieding fan [[Vrana Konti]], ien fan syn meast fertroude ûnderbefelhawwers, wêrnei't er himsels mei de rest fan syn leger yn 'e bergen weromloek. [[File:First siege of Kruje 1450 (81770646).jpg|left|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1450)|Earste Belis fan Krujë]] ([[1450]]).]] Mei troepen dy't bestiene út Albanezen, Serven en Montenegrinen, mar ek guon [[Hillige Roomske Ryk|Dútske]], [[Frankryk|Frânske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] aventoerslju, died er allegeduerigen oanfallen op 'e Osmaanske kampen om Krujë hinne en besocht er de Osmaanske befoarrieding ôf te snijen. It garnizoen sloech trije frontale bestoarmings ôf en Vrana Konti sels wegere in omkeapsom fan 300.000 [[sulver]]stikken. De Osmanen ferlearen 20.000 man by it belis fan Krujë, net inkeld oan 'e bestoarmings en de oanfallen fan Skanderbeg, mar ek oan 'e [[sykte]]n dy't al rillegau yn harren kampeminten útbrieken. Tsjin [[septimber]], mei de [[winter]] foar de doar en gjin útsicht op in oerwinning, wie Moerad twongen om 'e belegering ôf te brekken en him werom te lûken nei syn haadstêd [[Adrianopel]] (no: Edirne). Hy ferstoar dêr op [[3 febrewaris]] fan it folgjende jier en waard opfolge troch syn soan, dy't op 'e troan kaam ûnder de namme [[Mehmed&nbsp;II]]. [[File:Ardenica_Monastery_(by_Pudelek).JPG|right|thumb|250px|It [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], dêr't Skanderbeg yn [[1451]] mei [[Donika Skanderbeg|Donika Arianiti]] troude.]] ====Konsolidaasje==== Under de Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch hie Skanderbeg de bannen mei [[kening]] [[Alfûns&nbsp;V fan Aragon]] oanhelle, dy't behalven oer [[Kroan fan Aragon|Aragon]] ek regearre oer it [[Keninkryk Napels]], dat de ûnderein fan 'e [[Lears fan Itaalje]] besloech. Alfûns wie de wichtichste rivaal fan 'e Republyk Feneesje yn it gebiet fan 'e [[Adriatyske See]], dêr't syn dreamen fan in grut Mediterraan ryk allegeduerigen dwerseide waarden troch de Fenesianen. Hoewol't Skanderbeg him sawol de Fenesianen as sultan Moerad fan 'e lea witten hie te hâlden, wiene troch al it oarlogjen de [[rispinge]]n yn syn domein mislearre, mei [[hongersneed]] as gefolch. Dêrom socht er nei de frede mei Feneesje noch mear de stipe fan Alfûns, dy't him yn [[jannewaris]] [[1451]] oanstelde as 'kaptein-generaal fan de kening fan Aragon'. Op [[26&nbsp;maart]] fan dat jier sleaten Skanderbeg en Alfûns it [[Ferdrach fan Gaeta]], wêrby't Skanderbeg formeel as in soarte fan ûnôfhinklik operearjend [[fazal]] fan 'e [[Kroan fan Aragon]] erkend waard. Yn ruil dêrfoar ferplichte er himsels ta it jaan fan militêre stipe oan Aragon mocht dat ea nedich wêze. Guon histoarisy, wêrûnder [[Constantin Marinesco]], hawwe útholden dat fan dit tiidstip ôf Krujë en de rest fan it domein fan Skanderbeg eins (''[[de jure]]'') oan 'e Kroan fan Aragon tahearde, dy't der nei ferrin fan tiid in [[ûnderkening]] foar oanstelde. Dat idee waard fan 'e hân wiisd troch oaren, lykas [[Athanas Gegaj]], dy't skreau dat it disproporsjonele oerwicht tusken de Aragoneeske troepen yn it gebiet (sa'n 100) en it leger fan Skanderbeg (oant 15.000) dúdlik sjen lit wa't it der foar it sizzen hie. Yn elts gefal wurdt frij algemien oannommen, ek troch saakkundigen dy't de earste teory oanhingje, dat Skanderbeg ''de facto'' de folsleine sizzenskip oer syn gebieten útoefene. En hoewol't yn 'e [[argyf|argiven]] fan it Keninkryk Napels sprake is fan betellings oan en befoarrieding fan Skanderbeg, wurdt nearne it ôfdragen fan [[skatting (jild)|skatting]] troch Skanderbeg oan Alfûns neamd, útsein de pear kear dat Skanderbeg de kening inkele kriichsfinzen nommen Osmaanske ofsieren en bútmakke [[banier]]en tastjoerde, mar dat moat earder sjoen wurde as in geskink. Yn it Ferdrach fan Gaeta wie dan ek fêstlein dat Skanderbeg pas nei de definitive ferdriuwing fan 'e Osmanen út it gebiet dêr't er oanspraak op makke (hiel Albaanje en dielen fan Masedoanje) in regulier [[fazal]] fan Alfûns ûnder it gongbere [[feodale stelsel]] wurde soe mei alle rjochten en plichten dy't dêrmei mank giene, mar dy definitive ferdriuwing wie in sitewaasje dy't by Skanderbeg syn libben nea berikt waard. [[File:Battle_of_Polog_1453.png|left|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Polog]] ([[1453]]).]] Behalven dat er stipe fûn by Alfûns, besocht Skanderbeg syn posysje ek op oare manearen te konsolidearjen. Sa troude er in moanne nei it sluten fan it Ferdrach fan Gaeta, op [[21&nbsp;april]] [[1451]], yn it [[Eastersk-otterdoksy|eastersk-otterdokse]] [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], mei [[Donika Kastrioti|Donika]], de [[dochter]] fan [[Gjerj Arianiti]], ien fan 'e ynfloedrykste Albaneeske eallju fan dy tiid. It iennichste [[bern (persoan)|bern]] út dat [[houlik]] wie [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]]. Datselde jiers, wylst de nije sultan Mehmed syn hannen fol hie oan rebûlje yn it easten, liet Skanderbeg Krujë fersterkje en boude er boppedat in nije fêsting yn [[Modrica]], yn 'e [[Delling fan de Drin]], net fier fan it yn [[1448]] ferlern giene Svetigrad. Dêrnjonken sleat Alfûns&nbsp;V fan Aragon dat jiers oanfoljende ferdraggen mei Gjergj Arianiti en mei [[Demetrius Palaiologos]], de [[Despotaat fan de Moreä|despoat fan de Moreä]] (in [[Byzantynske Ryk|Byzantynsk]] restantsteatsje op 'e [[Peloponnesos]]). Ein [[maaie]] [[1451]] arrivearre in detasjemint fan 100 [[Kataloanje|Katalaanske]] [[soldaten]] yn [[Krujë]], oanfierd troch [[Bernard Vaquer]]. In jier letter stjoerde Alfûns in twadde [[ealman]], [[Ramon d'Ortafà]], dy't er ta [[ûnderkening]] beneamd hie. Noch wer in jier letter, yn [[1453]], brocht Skanderbeg in geheim besyk oan [[Napels (stêd)|Napels]] en oan it [[Fatikaan]] yn [[Rome (stêd)|Rome]], om mei Alfûns en [[paus]] [[Nikolaas V (paus)|Nikolaas&nbsp;V]] de sitewaasje te bepraten dy't ûntstien wie troch de [[Fal fan Konstantinopel]], earder dat jier, en de dêrmei mank geande definitive ein fan it Byzantynske Ryk. Hoewol't it domein fan Skanderbeg yn 'e earste jierren nei it Belis fan Krujë wat op azem komme koe wylst Mehmed de lêste oerbliuwsels fan it [[Byzantynske Ryk]] opdweilde en ûnder syn bewâld brocht, diene de Osmanen yn [[1452]] in [[Earste Albaneeske fjildtocht fan Mehmed II|nije wraam op Albaanje]]. Dêrby waard in leger fan sa'n 25.000 man útstjoerd, ferdield oer twa kolonnes ûnder [[Tahip Pasja]] en [[Hamza Pasja]]. Yn antwurd dêrop brocht Skanderbeg in legermacht fan 14.000 man byinoar, wêrmei't er de fijân yn 'e mjitte teach. Op [[21&nbsp;july]] foel er earst Hamza oan, dy't er fersloech en op 'e flecht jage, wêrnei't er dyselde deis noch de troepen fan Tahip oanfoel en besingele. Dêrby liet Tahip sels it libben en flechten de restanten fan syn leger úteinlik alle kanten út en rekken fersille. In nije ynfal waard yn [[1453]] ôfslein, doe't Skanderbeg yn 'e [[Slach by Polog]] mei in flugge oanfal fan syn [[ruterij]] by [[stoarm]] en [[swierwaar]] it legerkamp fan [[Ibrahim Pasja]] binnenkrong, de Osmaanske generaal deade en syn leger yn gaos en dusoarder efterliet. Mei it nije [[prestiizje]] dat dizze oerwinnings him beaen, slagge it Skanderbeg ek om 'e al ferskate jierren slepende fete tusken himsels en it laach [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]] troch pauslike bemiddeling te besljochtsjen, wêrnei't yn [[1454]] in duorjend yntern fredesferdrach sletten waard. [[File:Berat citadel.jpg|right|thumb|250px|De [[sitadel]] fan [[Berat]].]] ====Nije striid en ferrie==== Nei't Mehmed yn [[1453]] [[Konstantinopel]], de âlde en ûnnimber achte [[haadstêd]] fan it [[Byzantynske Ryk]] ynnommen hie, wêrby't de lêste Byzantynske [[keizer]], [[Konstantyn XI Palaiologos|Konstantyn&nbsp;XI]], omkommen wie, begûn Skanderbeg te warskôgjen foar de ekspânsje fan it Osmaanske Ryk nei de [[Lears fan Itaalje]]. Folle stipe hoegde er lykwols net te ferwachtsjen: Alfûns stjoerde nochris 500 soldaten, Napolitanen diskear, en de paus parte him 3.000 dukaten ta. De Napolitaanske soldaten waarden yn [[1455]] ynset by it [[Belis fan Berat (1455)|Belis fan Berat]]; dêr kamen se suver allegear by om en neitiid waarden se net mear ferfongen. De Fenesianen, dy't alhiel net gelokkich wiene mei de nauwe bân tusken Skanderbeg en Alfûns, talmen geregeldwei mei it beteljen fan 'e skatting oan Skanderbeg, sasear sels, dat der tusken [[1448]] en [[1458]] teminsten trije kear in driging mei oarloch oan te pas komme moast earst se ynbûnen. Yn [[1455]] [[Belis fan Berat (1455)|belegere Skanderbeg]] moannenlang de stêd [[Berat]], oant it Osmaanske garnizoen ree wie en jou him oer. Dêrop hefte er it belis op, en spjalte er syn legermacht midstwa. Wylst er sels ôfsette mei likernôch de helte fan syn troepen, bleau ien fan syn legeroersten, [[Muzakë Thopia]], efter om 'e oerjefte fan Berat te formalisearjen. Dat wie in kostbere flater, want de Osmanen seagen doe in kâns om it spul werom te draaien. Generaal [[Işak-Bey]] fersterke mei in grutte macht [[hynstefolk]] it garnizoen fan Berat, en doe't de striidmacht fan Thopia oan 'e [[igge]] fan 'e [[rivier]] de [[Osum (rivier)|Osum]] oan it bekommen wie foarôfgeande oan 'e oerjefte fan 'e stêd, waarden se dêr troch Işak-Bey en syn troepen oerfallen, mei [[Slach oan de Osum|in slimmen nederlaach]] en hast 5.000 deaden oan Albaneeske kant ta gefolch. It grutste part fan Thopia syn ûnderhearrigen hie ta de troepen fan Skanderbeg syn [[skoanheit]] Gjergj Arianiti beheard, en sadwaande wie dy syn rol yn 'e striid doe suver útspile. [[File:Battle_of_Oronichea.png|left|thumb|250px|De [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]], yn [[1456]].]] In oare oanhinger fan Skanderbeg, [[Moisi Golemi]], rûn datselde jiers oer nei de Osmanen, en kearde yn [[1456]] oan it haad fan in Osmaansk leger fan 15.000 man werom nei syn heitelân Albaanje, dêr't er lykwols yn 'e [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]] troch Skanderbeg ferslein waard. Op [[5&nbsp;april]] kaam Golemi, dy't nei syn nederlaach by de Osmanen syn libben net mear wis wie, slûksturtsjend werom yn Krujë, dêr't er oan Skanderbeg oanbea om fannijs de wapens tsjin 'e Osmanen op te nimmen. Skanderbeg skonk him ferjeffenis, en neitiid bleau Golemi him trou oant syn dea yn [[1464]]. Yn [[1456]] stokelen de Fenesianen mank de Albaneeske [[klan]]s, wêrfan't guon it tsjin Skanderbeg yn 'e kant setten en yn syn plak syn skoanheit Gjergj Arianiti, no in man op jierren, oanstelden as 'kaptein fan hiele Albaanje'. Yn 'e ûnderlinge striid tusken de klans wie Skanderbeg lykwols ornaris syn rivalen de baas, en ek diskear wer wist er de rebûlje del te slaan. Dêrby ûnteigene er de besittings fan 'e [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]]-famylje. Datselde lot trof de Servyske [[Balšić (laach)|Balšić]]-famylje nei't ien fan Skanderbeg syn [[omkesizzer]]s, [[Đorđe Strez Balšić]], de fêsting [[Modrič (Struga)|Modrič]] yn wat no [[Masedoanje]] is, foar 30.000 sulverstikken oan 'e Osmanen oerdroech. Hoewol't de [[ferrie]]der syn die besocht te behimmeljen, waard de wiere tadracht ûntdutsen, wêrnei't Skanderbeg him nei Napels ta stjoerde, dêr't er yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten waard. [[File:Assault_on_Turkish_encampment.jpg|right|thumb|250px|De Albaneeske oanfal op it Osmaanske legerkamp yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] ([[1457]]).]] Noch mear [[ferrie]] folge, doe't datselde jiers ([[1456]]), Skanderbeg syn [[soan]] [[Gjon II Kastrioti|Gjon]] [[berne]] waard. Syn [[omkesizzer]] en neiste fertrouling [[Hamza Kastrioti]], dy't himsels lange tiid Skanderbeg syn [[erfgenamt]] tocht hie, rûn dêrop nammentlik oer nei de Osmanen. Yn 'e simmer fan [[1457]] waard Albaanje binnenfallen troch in Osmaansk leger fan 70.000 man ûnder lieding fan Hamza en Işak-Bey, wêrmei't sultan Mehmed foar iens en foar altyd in ein oan 'e opstân fan Skanderbeg meitsje woe. Dy legermacht rjochte grutte skea en in protte bloedferjitten oan op it Albaneeske [[plattelân]]. Nei't er de fijân moannenlang ûntrûn wie en dêrmei sawol de Osmanen as syn Jeropeeske bûnsgenoaten kâldwei en mei opsetsin de yndruk jûn hie dat er diskear foargoed ferslein en miskien wol dea wie, foel Skanderbeg op [[2&nbsp;septimber]] [[1457]] it Osmaanske legerkamp oan dat op 'e flakte fan [[Ujëbardha]] opslein wie, likernôch healwei Lezhë en Krujë. Yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] (ek wol de Slach by Albulena) kaam er de Osmanen folslein oer it mad. Syn troepen deaden dy deis 15.000 Osmaanske soldaten, namen nochris 15.000 kriichsfinzen en makken 24 [[rezjimint]]standerts en alle foarrieden en rykdommen yn it legerkamp bút. Dit wie ien fan 'e meast ferneamde oerwinnings fan Skanderbeg, dy't ta in fiifjierrich [[bestân (oarlochsrjocht)|bestân]] mei sultan Mehmed late. De oerrinner Hamza Kastrioti wie mank de kriichsfinzenen en waard nei it tichthûs yn Napels stjoerd. Nei de Slach by Ujëbardha helle Skanderbeg de bannen mei de [[Pauslike Steat]] oan. Paus [[Kalikstus&nbsp;III]] stjoerde him jild, mar koe mar ien [[galei|oarlochsgalei]] misse, hoewol't er ûnthiet om letter mear skippen stjoere te sillen. Op [[23&nbsp;desimber]] [[1457]] waard Skanderbeg troch Kalikstus ta kaptein-generaal fan 'e [[Kuery]] yn 'e oarloch tsjin it Osmaanske Ryk útroppen. Dêropta krige Skanderbeg de titel ''[[Athleta Christi]]'' ("Foarfjochter fan Kristus"). [[File:Skanderbeg_expedition_in_Italy_(1460-1462)2.svg|left|thumb|230px|De [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg]].]] Op [[27 juny]] [[1458]] [[ferstoar]] kening [[Alfûns V fan Aragon]] yn [[Napels (stêd)|Napels]]. Doe't de deatynge him berikte, stjoerde Skanderbeg fertsjintwurdigers nei syn opfolger, kening [[Ferdinand&nbsp;I fan Napels]]. Hoewol't it [[ferstjerren]] fan Alfûns in ein makke oan 'e Aragoneeske dream fan in grut Mediterraan ryk, bleau de bân tusken Napels en Albaanje beholden, mei't Ferdinand grut respekt foar Skanderbeg hie. Yn beskate opsichten wie de dea fan Alfûns in foardiel foar Skanderbeg, mei't de minder feardige Ferdinand troch de Republyk Feneesje net as in reële bedriging sjoen waard. Dat makke bettere relaasjes mei de machtige hannelsrepublyk mooglik. Noardeastlik fan Skanderbeg syn domein waard yn [[april]] [[1459]] [[Stefan Branković]], de hearsker oer it [[Servysk Despotaat]], ôfset, wêrnei't er yn Albaanje yn [[ballingskip]] gie, dêr't er ûnder beskerming fan Skanderbeg stie. Yn [[novimber]] [[1460]] troude Branković mei [[Angjelina Arianiti]], de [[suster]] fan Skanderbeg syn eigen [[oarehelte|frou]] [[Donika Arianiti|Donika]]. Yn [[1461]] of mooglik yn [[1466]] sette Branković him yn it Keninkryk Napels nei wenjen. ====Italjaanske Ekspedysje==== Underwilens wie Ferdinand fan Napels yn 'e benearing rekke om't [[Giovanni Antonio del Balzo Orsini]], de [[prins]] fan [[Taranto]], ek oanspraak op 'e troan fan Napels makke. Dêrom died er in berop op Skanderbeg, dy't op [[17&nbsp;april]] [[1461]] mei in leger fan 1.000 man [[ruterij]] en 2.000 man [[fuotfolk]] oerstiek nei Itaalje. Orsini hie besocht him fan sa'n [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg|Italjaanske Ekspedysje]] te wjerhâlden troch oan te bieden in ferbûn mei him te sluten, mar yn in [[brief]] datearre op [[31&nbsp;oktober]] [[1460]] antwurde Skanderbeg dat Albanezen harren freonen net ferretten en dat se ôfstammelingen wiene fan [[Pyrrus fan Epierus]] (wêrmei't er ferwiisde nei de oerwinnings dy't dy [[Griken|Grykske]] [[kening]] yn it [[earste milennium f.Kr.]] yn súdlik Itaalje op 'e [[Romeinske Republyk]] behelle hie). Nei de oerstek fersloech Skanderbeg de Italjaanske en Frânske troepen fan Orsini yn 'e [[Slach by Barletta]] en de [[Slach by Trani]], wêrmei't er Ferdinand syn ferslopjende gryp op 'e troan foargoed ferstevige. [[File:Battle_of_Ohrid.png|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]].]] ====Werom yn Albaanje==== Nei syn oerwinnings op Orsini moast Skanderbeg halje-trawalje werom nei Albaanje, doe't him trochdien waard dat yn syn ôfwêzichheid trije Osmaanske legers nei syn domein opteagen. It earste, ûnder it befel fan [[Sinan Pasja]], fersloech er fuort nei syn weromkear yn 'e [[Slach by Mokra]], yn it hjoeddeiske Masedoanje. It twadde leger, ûnder [[Hasan Pasja]], weefde er mei ôf yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]]. It trêde leger, dat bestie út 30.000 man ûnder [[Karaza Bey]], waard ferslein yn 'e [[Slach by Skopje (1461)|Slach by Skopje]]. Nei dy trijefâldige nederlaach wie Mehmed&nbsp;II twongen om in tsienjierrich bestân mei Skanderbeg te sluten. Hoewol't de âlde opstanneling eins gjin [[wapenstilstân]] hawwe woe, waard er troch syn bûnsgenoat [[Tanush Thopia]] bepraat. Dyselde reizge neitiid ek nei Rome om 'e gong fan saken oan 'e paus út te lizzen. Doe't in pear jier letter de [[Earste Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch]] ([[1463]]-[[1479]]) útbriek, betteren de relaasjes tusken Skanderbeg en de Republyk Feneesje noch fierder op. De frede tusken harren fan [[1448]] waard op [[20&nbsp;augustus]] [[1463]] troch beide siden nochris bekrêftige, en de Fenesianen heakken dêr noch oan ta dat Skanderbeg en syn famylje it rjocht op [[polityk asyl]] yn 'e Republyk Feneesje hiene en dat fan in takomstige frede tusken de Republyk en it Osmaanske Ryk gjin sprake wêze koe as dêrby net ek de ûnôfhinklikens fan Albaanje fêstlein waard. [[File:SKANDERBEG_GRAVESITE.jpg|left|thumb|250px|It [[Mausoleum fan Skanderbeg]], foarhinne de Selimie-moskee en dêrfoar de Sint-Nikolaastsjerke, yn [[Lezhë]].]] Yn [[novimber]] [[1463]] besocht paus [[Pius&nbsp;II]] in nije [[krústocht]] tsjin 'e Osmanen te organisearjen en dêrta nûge er alle kristlike lieders yn [[Jeropa]] út om mei te dwaan. De Fenesianen, dy't ommers dochs al yn oarloch wiene mei it Osmaanske Ryk, joegen dêr daliks gehoar oan, en Skanderbeg die itselde. Op [[27&nbsp;novimber]] ferbriek er it tsienjierrige bestân en ferklearre er de Osmanen wer de oarloch. Daliks foel er it Osmaanske leger fan [[Şeremet Bey]] oan, dat stjoerd wie om 'e Osmaanske fêstings yn 'e neite fan Ohrid fuort te sterkjen. Foar dy fjildtocht krige Skanderbeg de stipe fan Feneesje, dat in leger fan 1.000 man ûnder [[Antonio da Cosenza]] stjoerde. Nei't er Şeremet Bey derta ferlaat hie om him bûten de sterke [[stedsmuorre|muorren]] fan Ohrid te weagjen, fersloech er dyselde yn 'e [[Slach by Ohrid (1463)|Slach by Ohrid]], wêrby't de Osmanen 10.000 man ferlearen. Dat wie in goed begjin foar de krústocht, mar it hiele fierdere plan kaam neat fan doe't paus Pius yn [[augustus]] [[1464]] op in krúsjaal momint yn 'e tarieding hommels kaam te ferstjerren. Fan gefolgen kaam Skanderbeg wer allinne foar de Osmanen oer te stean. Yn [[april]] [[1465]] fersloech Skanderbeg yn 'e [[Slach by Vaikal]] it Osmaanske leger fan [[Ballaban Badera]] (of Ballaban Pasja), in etnysk Albaneeske ''sancakbey'' fan Ohrid. Yn dy fjildslach foel troch in mûklaach lykwols in groep fan 21 neiste fertroulingen fan Skanderbeg yn Osmaanske hannen, wêrûnder syn kavalerykommandant [[Moisi Golemi]], syn [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster-generaal]] [[Vladan Gjurica]] en syn omkesizzer [[Muzaka Kastrioti]]. Dyselden waarden troch Badera fuortendaliks nei Konstantinopel stjoerd, dêr't se oer in perioade fan fyftjin dagen libben [[strûpen|strûpt]] waarden oant se it bestoaren, wêrnei't har [[lyk|liken]] yn stikken houd en oan 'e [[hûn]]en fuorre waarden. Skanderbeg syn smeekbeaen om him harren frijkeapje te litten waarden negearre. Letter datselde jiers besochten Badera en [[Jakup Bey]] om Skanderbeg mei in skjirrebeweging yn 'e tange te nimmen, mar yn 'e [[Twadde Slach by Vaikal]] makke er koarte metten mei Badera, wêrnei't er yn 'e [[Slach by Kashari]], yn 'e neite fan [[Tirana]], ôfweefde mei Jakup Bey. Nei ôfrin fan dy slaggen waarden alle Osmaanske kriichsfinzenen troch de Albanezen [[eksekutearre]] út [[wraak]] foar it lot fan Golemi, Gjurica en de oaren. [[File:Second_Siege_of_Krujë_1466.png|right|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1466-1467)|Twadde Belis fan Krujë]] ([[1466]]-[[1467]]).]] ====It Twadde Belis fan Krujë==== Yn [[1466]] joech sultan Mehmed sels lieding oan in Osmaansk leger fan 30.000 man dat yn Albaanje op 'e nij Krujë belegere. By dat [[Belis fan Krujë (1466-1467)|twadde Belis fan Krujë]] waard de stêd ferdigene troch in 4.400 man tellend Albaneesk garnizoen ûnder Tanush Thopia. De Fenesianen makken fan Mehmed syn ôfwêzigens yn Konstantinopel gebrûk om in kampanje yn 'e [[Egeyske See]] te begjinnen, wêrby't in [[float]] ûnder [[Vettore Capello]] de [[eilannen]] [[Imbros]] en [[Lemnos]] ferovere en dêrnei de stêd [[Patras]], oan 'e noardkust fan 'e [[Peloponnesos]], [[belegere]]. Hoewol't de Osmaanske legeroerste yn [[Grikelân]], [[Turahanoğlu Ömer Bey|Ömer Bey]] it belis al rillegau trochbriek, makke dit foar Mehmed dúdlik dat er eins net út Konstantinopel wei koe. Om't der alhiel gjin útsicht wie op 'e ferovering fan Krujë, kearde doe dêrhinne werom, wylst er syn leger by Krujë efterliet ûnder it befel fan Ballaban Badera. De Osmanen bouden yn 'e neite fan Krujë in eigen fêsting om harren belegering makliker te meitsjen. Dy fêsting, dy't se ''Il-basan'' neamden, woeks letter út ta [[Elbasan]], wat no ien fan 'e grutste stêden fan Albaanje is. Skanderbeg brocht de [[winter]] fan [[1466]] op [[1467]] yn Itaalje troch, dêr't er jild byinoar besocht te bringen om 'e oanhâldende oarloch mei de Osmanen fan te bekostjen. Op in stuit wied er yn Rome sa deunoan dat er syn [[hotel]]rekken net iens betelje koe. Paus [[Paulus II (paus)|Paulus&nbsp;II]], dy't him lang net sa tagedien wie as eardere pausen, hold de hân op 'e knip en joech him úteinlik by syn ôfreis 2.300 dukaten mei. It [[Keninklik Hof]] yn Napels wie goederjousker, en dêr krige Skanderbeg sawol jild as [[wapen]]s en oare foarrieden taparte. De konklúzje moat lykwols wêze dat Skanderbeg de kosten fan syn desennialange striid altyd foar it oergrutte part út eigen middels betelle, oanfolle mei guod dat bútmakke wie op 'e fijân. [[File:Elbasan_Castle_1.JPG|left|thumb|200px|It [[Kastiel fan Elbasan]].]] Nei't er wer oerstutsen wie nei Albaanje, gie Skanderbeg in ferbûn oan mei syn eardere fijân [[Lekë Dukagjini]], en tegearre fersloegen se op [[19&nbsp;april]] [[1467]] yn 'e [[Slach by Krrabë]] Osmaanske fersterkings dy't ûnder lieding fan [[Yonuz Badera]], de broer fan Ballaban, ûnderweis wiene nei it Belis fan Krujë. Dêrby waard Yonuz kriichsfinzen nommen. Fjouwer dagen letter, op [[23&nbsp;april]], foelen Skanderbeg en Dukagjini de Osmanen by Krujë oan, wêrby't de stêd [[ûntset]] waard. Ballaban Badera [[sneuvele]] by dat treffen troch de hân fan 'e Albaneeske [[heakbus]]skutter [[Gjergj Aleksi]]. Badera syn restearjende troepen, sa'n 10.000 man, rekken besingele en bepleiten in [[frije ôftocht]]. Skanderbeg wie ree om har dat ta te stean, nei't it skynt, mar Dukagjini en de oare Albaneeske lieders woene dêr neat fan witte en beävensearren dat de striid trochgie oant de Osmanen har oerjaan soene. Uteinlik wist in oansjenlik diel fan 'e Osmanen út te brekken en fia [[Dibra]] nei it suden te ûntkommen. Neitiid belegere Skanderbeg Elbasan, mar om't it him ûntbriek oan [[artillery]] en genôch troepen, slagge it him net om dy fêsting yn te nimmen. Mei om't Skanderbeg mei syn oerwinning by Krujë op 'e nij grutte rom behelle hie, wie Mehmed&nbsp;II it oan syn [[ear (gefoel)|ear]] ferplichte om yn 'e simmer fan [[1467]] wer tsjin him op te tsjen. Skanderbeg loek him werom yn 'e bergen, dêr't [[grutfizier]] [[Mahmud Pasja Anđelović]] him omdôch socht. Underwilens foel Mehmed sels oanhâldend de Albaneeske fêstings oan en died er ek útfallen nei de Fenesiaanske besittings oan 'e kust. Hoewol't it derûnder bringen fan Albaanje mislearre, krektlyk as it [[Belis fan Krujë (1467)|Trêde Belis fan Krujë]], wie de ferwuostging dy't de Osmanen yn Albaanje oanrjochten ûnbidich. Yn [[jannewaris]] [[1468]] kamen Skanderbeg en de oare Albaneeske lieders yn it Fenesiaanske bolwurk [[Lezhë]] gear om har oer de sitewaasje te berieden en in nije strategy út te stippeljen. Yn dy snuorje rekke Skanderbeg oanhelle mei [[malaria]] en kaam er op [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]] te [[ferstjerren]] yn 'e âlderdom fan 62 jier. Hy waard [[begroeven]] yn 'e Sint-Nikolaastsjerke fan Lezhë, dêr't syn [[grêf]] nei de ferovering fan dy stêd troch de Osmanen iepenbrutsen waard, sadat de Osmaanske soldaten [[amulet]]ten fan syn [[bonke]]n meitsje koene. Se leauden nammentlik dat dy Skanderbeg syn [[moed]] en [[krigelens]] oerbringe soene op 'e drager. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|right|thumb|250px|It [[ferstjerren]] fan Skanderbeg.]] ==Neisleep== Nei de dea fan Skanderbeg frege en krige Feneesje tastimming fan syn [[widdo]] om Krujë en de oare Albaneeske fêstings te ferdigenjen mei Fenesiaanske garnizoenen. Krujë sels waard yn [[1477]] [[Belis fan Krujë (1477-1478)|foar de fjirde kear belegere]], no troch Osmaanske troepen ûnder [[Gedik Ahmed Pasja]]. De stêd hold it út oan [[16&nbsp;juny]] [[1478]], doe't de úthongere ferdigeners har einlings oerjoegen. Der wie harren en har [[gesin]]nen in frije ôftocht ûnthjitten, mar doe't se ta de stêd út kamen, waarden de manlju ferriedlik troch de Osmanen fermoarde, wylst de froulju en bern ta [[slavernij|slaaf]] makke waarden. Yn [[1479]] waard [[Shkodër]] [[Belis fan Shkodër (1479)|belegere]] en ferovere troch Mehmed sels. Skanderbeg syn soan [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]] joech neitiid lieding oan it Albaneeske ferset fuort en besocht tusken [[1481]] en [[1484]] om 'e nocht om 'e troch Mehmed ferovere gebieten werom te winnen. Yn [[1492]] fûn der yn 'e [[Labëria]]-krite yn súdlik Albaanje in grutte opstân plak, foar it ûnderdrukken wêrfan't sultan [[Bayazid&nbsp;II]] sels fanwegen kaam. Yn [[1501]] stiek [[Gjergj&nbsp;II Kastrioti]], de [[pakesizzer]] fan Skanderbeg, mei [[Progon Dukagjini]] en 150 oant 200 oare Albaneeske ballingen út Itaalje oer nei Lezhë om in nije opstân te organisearjen, mar ek dat mislearre. Datselde jiers joech de Republyk Feneesje de havenstêd [[Durrës]] (Durazzo) op, de lêste Fenesiaanske besitting op 'e Albaneeske kust. [[File:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|left|thumb|200px|De [[helm]] fan Skanderbeg yn it [[Kunsthistorisches Museum]] yn [[Wenen]].]] De tankberens fan kening Ferdinand fan Napels oan Skanderbeg einige net mei dy syn dea. Yn in brief fan [[24&nbsp;febrewaris]] [[1468]] seid er: "Skanderbeg wie as in heit foar ús". Hy bea de widdo en soan fan Skanderbeg asyl oan en wreide dat út nei alle Albaneeske opstannelingen. De grutte mearderheid fan 'e Albaneeske hegerein naam sadwaande yn it lêste trêdepart fan 'e [[fyftjinde iuw]] de wyk nei it Keninkryk Napels en it dêrmei yn in [[personele uny]] ferbûne [[Keninkryk Sisylje]], dêr't de Albaneeske ballingen eigen wengebieten tawiisd krigen en eigen doarpen stiften. Dat is de oarsprong fan 'e noch altyd besteande [[Albaneeske minderheid yn Itaalje]], wêrfan't de leden ek wol Italo-Albanezen of Arberesjen neamd wurde. Skanderbeg syn famylje waard ûnder de namme Castriota opnommen yn 'e [[adel]] fan it Keninkryk Napels en krige it [[hartochdom]] [[San Pietro in Galatina]] en it [[greefskip]] [[Soleto]] taparte, yn 'e provinsje [[Lecce (provinsje)|Lecce]]. Syn soan Gjon troude dêr mei [[Jerina Branković (frou fan Gjon II Kastrioti)|Jerina Branković]], de dochter fan 'e earder útwykte Servyske [[balling]] [[Lazar Branković]] en ien fan 'e lêste neikommelingen fan 'e keizerlike Byzantynske [[Palaiologos]]-famylje. Twa linen fan [[neiteam]] fan Skanderbeg libben lange tiid yn súdlik Itaalje. Ien dêrfan stamme ôf fan Pardo Castriota Scanderbeg en de oare fan Achille Castriota Scanderbeg, dat allebeide [[oerwûne soan]]nen wiene fan Ferrante Castriota, de soan fan Gjon en Jerina. It iennichste wettige bern fan Ferrante wie syn dochter Irene Castriota Scanderbeg, dy't him skonken wie troch syn frou Andreana Acquaviva d'Aragona, hartoginne fan [[Nardò]]. Sy brocht it hartochdom San Pietro in Galatina en it greefskip Soleto&nbsp;– en it bloed fan Skanderbeg&nbsp;– yn it laach [[Sanseverino]] nei har houlik mei prins [[Pietrantonio Sanseverino]] ([[1508]]-[[1559]]). Harren soan wie [[Nicolò Bernardino Sanseverino]] ([[1541]]-[[1606]]). ==Betsjutting== [[File:Tirana_panorama_2016.jpg|right|thumb|280px|It [[Skanderbegplein]] yn 'e [[Albaanje|Albaneeske]] [[haadstêd]] [[Tirana]], mei de [[Albaneeske flagge]] en it [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]].]] Yn 'e heale iuw dat Skanderbeg as [[opstanneling]] aktyf wie, rûn de Osmaanske opmars yn súdwestlik Jeropa fêst. Dat wie net inkeld syn fertsjinste, want ek de wjerstân fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] legeroerste [[János Hunyadi]] en it ferset fan 'e [[foarst]]en [[Vlad&nbsp;III Dracula]] yn [[Foarstedom Walachije|Walachije]] en [[Steffen de Grutte fan Moldaavje|Steffen de Grutte]] yn [[Foarstedom Moldaavje|Moldaavje]] spile dêrby in grutte rol. Mar Skanderbeg kearde yn elts gefal eigenhandich tsjin dat de Osmanen fia de havens fan Albaanje de smelle [[Strjitte fan Otranto]] nei de hakke fan 'e [[Lears fan Itaalje]] oerstekke koene oant de Italjaanske foarstedommen ree wiene om sa'n ynfal ôf te slaan. Dat soks net tinkbyldich wie, bewiist it feit dat Mehmed&nbsp;II yn [[1481]] de havenstêd [[Otranto]] yn Súd-Itaalje ferovere en de hiele manlike befolking om hals bringe liet. Hoewol't Skanderbeg eins benammen in foarfjochter west hie fan it [[kristendom]] tsjin [[islam]]ityske oerhearsking, waard syn neitins ûnder de [[Albaneeske Nasjonale Untwekking]] fan it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] yn in ramt fan Albaneesk [[nasjonalisme]] pleatst as in [[symboal]] fan 'e eigen [[etnisiteit]] en [[kultuer]]. Mei't fierwei de measte Albanezen tsjin dy tiid moslims wiene, waard it religieuze aspekt fan syn striid nei de eftergrûn ferkrongen. Skanderbeg waard ta in [[folksheld]] makke, ferlykber mei [[William Wallace]] foar de [[Skotten]] en [[Grutte Pier]] foar de [[Westerlauwerske Friezen]]. Sadwaande stiet op in prominint plak op it [[Skanderbegplein]] yn it sintrum fan 'e Albaneeske [[haadstêd]] [[Tirana]] it mânske [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]]. De [[folksferhalen]] dy't no oer Skanderbeg ferteld wurde, wolle hawwe dat er nea mear as fiif oeren nachts sliepte en dat er mei ien slach fan syn [[kromswurd]] twa manlju midstwa houwe koe. Sa waard er in figuer fan 'e [[folkloare]], hoewol't ek de histoaryske persoan net fergetten rekke. Op [[27&nbsp;oktober]] [[2005]] naam it [[Amerikaanske Kongres]] in [[resolúsje]] oan "ta eare fan 'e 600e [[berte]]dei fan Gjergj Kastrioti (Skanderbeg), steatsman, diplomaat en militêr sjeny, foar syn rol yn it rêden fan West-Jeropa fan 'e Osmaanske besetting". {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg ''References'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Skanderbeg}} }} [[Kategory:Albaneeske adel]] [[Kategory:Albaneesk ofsier]] [[Kategory:Albaneesk politikus]] [[Kategory:Albaneesk opstanneling]] [[Kategory:Osmaansk ofsier]] [[Kategory:Osmaansk gûverneur]] [[Kategory:Opstanneling yn it Osmaanske Ryk]] [[Kategory:Osmaansk persoan fan Albaneesk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1405]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1468]] 5ewjl7modcq3f5cwjdpebzzwxgzzfvp 1236541 1236539 2026-07-28T10:45:37Z Redaktor GLAM 52898 Better quality version of image 1236541 wikitext text/x-wiki {{Dyn koart | ôfbylding = Gjergj Kastrioti.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | namme = Skanderbeg | echte namme = Gjergj Kastrioti | nasjonaliteit = [[File:Coat of arms of Albania.svg|10px]] [[Albaanje|Albaneesk]] | bertedatum = [[6 maaie]] [[1405]] | berteplak = [[noardeast]]lik [[Albaanje]] | stjerdatum = [[17 jannewaris]] [[1468]] | stjerplak = [[Lezhë]] ([[Albaanje]]) | dynasty = [[Kastrioti (laach)|Kastrioti]] | etnisiteit = [[File:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albanezen|Albaneesk]] | partij = | prizen = | funksje1 = [[gûverneur]] fan 'e [[Sandjak fan Dibra]] | regear1 = | amtsperioade1 = [[1440]] – [[1443]] | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = [[hear (titel)|hear]] fan [[Albaanje]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[1443]] – [[1468]] | foargonger2 = | opfolger2 = }} '''Skanderbeg''' ([[Albaneesk]]: ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''; wiere [[namme]]: '''Gjergj Kastrioti'''; [[Gryksk|helenisearre]] foarm: '''George Castriotis'''; [[noardeast]]lik [[Albaanje]], [[6&nbsp;maaie]] [[1405]]&nbsp;– [[Lezhë]], [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]]) wie in [[Albaanje|Albaneesk]] [[ealman]], [[ofsier]] en [[politikus]], dy't yn syn [[jonkheid]] yn it [[leger (lânmacht)|leger]] en de [[amtner]]ij fan it [[Osmaanske Ryk]] tsjinne, mar yn [[1443]] lieding joech oan in [[opstân]] yn it hjoeddeiske [[Albaanje]] en [[Masedoanje]] tsjin datselde Osmaanske Ryk. Dêrby hied er earst de stipe fan 'e [[Republyk Feneesje]] en letter fan it [[Keninkryk Napels]]. Hy hold in fearnsiuw lang stân, oant syn [[dea]] yn [[1468]], mar neitiid waard de rebûlje de kop yn drukt troch de Osmanen. Hjoed de dei wurdt Skanderbeg sjoen as in Albaneeske [[folksheld]] en syn opstân as in ier foarbyld fan Albaneesk [[nasjonalisme]], mar eins gie it barren oan 'e hiele súdlike helte fan Albaanje foarby, wylst in grut diel fan 'e folgelingen fan Skanderbeg út [[etnysk]]e [[Serven]], [[Montenegrinen]], [[Flachen]] en [[Griken]] bestie. Hoewol't it [[religy|religieuze]] aspekt tsjintwurdich ôfswakke wurdt troch de (fierhinne [[islam]]ityske) Albanezen, moat de opstân fan Skanderbeg dochs fral sjoen wurde yn it ramt fan [[kristendom|kristlik]] ferset tsjin 'e útwreiding fan 'e [[islaam]]. Skanderbeg foarme lange tiid in obstakel foar in fierdere Osmaanske opmars yn [[Jeropa]] en joech dêrmei de kristlike steaten yn [[Itaalje]] en op 'e noardlike [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] de tiid om har op 'e striid tsjin 'e Osmanen ta te rieden. ==Namme== Skanderbeg syn wiere ([[Albaneesk]]e) [[namme]] wie Gjergj Kastrioti. 'Gjergj' is de Albaneeske foarm fan 'Joaris', wylst de [[efternamme]] 'Kastrioti' ferwiist nei it plak [[Kastriot]], yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[famylje (besibskip)|famylje]] wei kaam. [[Etymology]]sk komt 'Kastrioti' fan it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar [[kastiel]], ''castrum'', fia it [[Gryksk]]e κάστρο, ''kástro''. Skanderbeg syn namme komt in soad foar yn 'e [[Gryksk|helenisearre]] foarm ''George Castriotis'', en ek wol yn 'e [[Latyn]]ske foarm ''Georgius Castriotus'' en de [[Slavyske talen|Slavyske]] foarm ''Đorđe Kastriot'' of Ђорђе Кастриот. [[File:Kruja_Skanderbeg_Museum_DSC01309.jpg|left|thumb|250px|It [[Skanderbegmuseum]] yn [[Krujë]].]] Hy waard lykwols folle bekender ûnder syn [[bynamme]] Skanderbeg, yn it Albaneesk ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''. Dat wie in [[ferbastering]] fan it [[Turksk]]e اسکندر بگ‎, ''İskender beğ'' of ''İskender Bey'', dat letterlik 'hear Aleksander' betsjut. Men giet derfan út dat dat in [[komplimint]] fan syn fijân wie, dy't syn [[militêr]]e betûftens ferliek mei dy fan [[Aleksander de Grutte]]. Sels ûndertekene Skanderbeg offisjele [[dokumint]]en mei '[[hear (titel)|hear]] fan Albaanje ([[Latyn]]: ''Dominus Albaniae''), mar fierders makke er nea oanspraak op [[aadlike titel]]s. ==Libben== ===Jonkheid=== De iere [[jonkheid]] fan Skanderbeg is noch altyd net alhiel dúdlik, hoewol't de pleatsing (troch [[Fan Noli]]) fan syn [[berte]] yn it jier [[1405]] no frij algemien akseptearre wurdt. Syn berteplak moat yn elts gefal socht wurde yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[heit]] [[Gjon Kastrioti]] en dêrfoar syn [[pake]] [[Pal Kastrioti]] in [[foarstedom]] bestjoerden dat de moderne [[distrikt]]en [[Mat (distrikt)|Mat]], [[Mirditë]] en [[Dibër (distrikt)|Dibër]] omfieme. Syn [[mem]] wie in [[Servje|Servyske]] [[prinsesse]] dy't fan [[Voisava]] hiet, nei alle gedachten in [[telch]] út it [[Branković (laach)|Branković-laach]]. Fierders is it bekend dat Skanderbeg trije âldere [[bruorren]] hie, [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], Reposh en Konstandin, en fiif [[suster]]s: Mara, Jelena, Angjelina, Vlajka en Mamica. [[File:Coa_Kastrioti_Family.svg|right|thumb|160px|It [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan 'e [[Kastrioti (laach)|famylje Kastrioti]].]] ===Yn Osmaanske tsjinst=== Yn it spanningsfjild tusken it [[roomsk-katolisisme]] en de [[eastersk-otterdoksy]] feroare de [[Kastrioti (laach)|Kastrioti-famylje]] fan [[religy]] al neigeraden dat se bûnsgenoaten fan it otterdokse [[Keninkryk Servje (Midsiuwen)|Keninkryk Servje]] of de roomske [[Republyk Feneesje]] wiene. Doe't Skanderbeg syn heit oan 'e ein fan 'e [[fjirtjinde iuw]] in [[fazal]] fan 'e ([[islam]]ityske) [[Osmaanske Ryk|Osmaanske Turken]] waard, bleau er lykwols [[kristen]], al moast er wol militêre bystân oan 'e Osmanen leverje, lykas yn 'e [[Slach by Ankara]], yn [[1402]]. [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], de âldste [[broer]] fan Skanderbeg, waard nei alle gedachten troch de Osmanen opeaske ûnder it ''[[devşirme]]''-stelsel, in soarte fan [[belesting]] yn 'e foarm fan [[jonge]]s út kristlike [[gesin]]nen dy't neitiid grutbrocht waarden yn 'e islaam en treend waarden om te tsjinjen by de [[janitsaren]], de elite-[[ynfantery]] fan 'e Osmanen. It tinken ûnder [[histoarisy]] is lykwols dat Skanderbeg sels net as ûnderdiel fan 'e ''devşirme'', mar ynstee as gizelder foar syn heite [[trou]] oan 'e [[sultan]] by de Osmanen kaam. Dat moat omtrint [[1423]] west hawwe, doe't er likernôch achttjin [[jier]] wie. Gizelders lykas hy waarden net yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten, mar krigen ynstee oan it hof fan 'e sultan yn [[Adrianopel]] (it hjoeddeiske [[Edirne]]) in earsten [[militêr]]e [[oplieding]]. Men giet derfan út dat Skanderbeg trije jier lang oan it [[hofhâlding|hof]] fan [[Moerad&nbsp;II]] bleau en ûnderrocht krige oan 'e [[Skoalle fan Enderun]]. Yn dy perioade bekearde er him ta de islaam. [[File:Skanderbeg_and_other_students_in_Enderun_receiving_military_training.png|left|thumb|250px|Skanderbeg en oare [[learling]]en krije ûnderrjocht oan 'e [[Skoalle fan Enderun]].]] Nei't er syn oplieding ôfrûne hie, waard Skanderbeg as [[ofsier]] yn Osmaanske tsjinst oansteld, en de folgjende jierren focht er oanhâldend mei de moslims tsjin 'e kristenen. Dat hold oan sels nei't syn heit yn [[1430]] tsjin 'e sultan yn opstân kommen en ferslein wie, wêrnei't de Kastrioti's it meastepart fan harren lân kwytrekken. Ek doe't [[Gjergj Arianiti]] en [[Ndreu Thopia]], dy't frijwol buorlju fan 'e Kastrioti wiene, tusken [[1432]] en [[1436]] in [[Albaneeske Opstân (1432-1436)|opstân tsjin 'e Osmanen]] oanfierden, die Skanderbeg neat en bleau er Moerad trou. Dêrfoar waard er yn [[1437]]-[[1438]] beleanne mei de posysje fan ''[[subaşi]]'' (distriktsgûverneur) fan [[Krujë]]. Teffens hied er yn dy snuorje it befel oer in [[kavalery]]-ienheid fan 5.000 man. Yn [[1440]] waard er oansteld as ''[[sancakbey]]'' (provinsjegûverneur) fan 'e [[Sandjak fan Dibra]]. ===Opstân tsjin 'e Osmanen=== ====Begjin==== It wurdt frij algemien foar wier oannommen dat Skanderbeg begjin [[novimber]] [[1443]], ûnder de [[Slach by Niš (1443)|Slach by Niš]], mei sa'n trijehûndert oare Albanezen [[desersje|desertearre]] út it [[leger (lânmacht)|leger]] fan [[sultan]] [[Moerad&nbsp;II]] en oerrûn nei de [[krústocht|krúsfarders]] fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] [[legeroerste]] [[János Huyadi]], hoewol't inkele iere boarnen hawwe wolle dat dat in pear moanne letter barde, ûnder de [[Slach by Kunovica]], op [[2 jannewaris]] [[1444]]. Neffens de meast wierskynlike ferzje fan it ferhaal late Skanderbeg syn mannen nei [[Krujë]] ta, dêr't er op [[28 novimber]] arrivearre en prompt de stêd ynnaam troch in ferfalske [[brief]] fan Moerad sjen te litten wêryn't hysels ta [[gûverneur]] fan Krujë beneamd waard. Nei't er in stikmannich minder wichtige stêden yn 'e omkriten bemastere hie, wêrûnder [[Petrela]], [[Prezë]], [[Guri i Bardhë]], [[Kodžadžik|Svetigrad]] en [[Modrič (Struga)|Modrič]], liet er by wize fan formele ferklearring dat er him tsjin it Osmaanske Ryk kearde, in reade [[flagge]] mei in dûbelkoppige swarte [[earn]] hise. Dat wie in [[banier]] fan it [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan syn famylje, dêr't de hjoeddeistige [[flagge fan Albaanje]] op basearre is. Skanderbeg swarde de islaam ôf en naam it kristendom wer oan, en twong alle oare moslims yn 'e gebieten dy't er behearske itselde te dwaan as se net om hals brocht wurde woene. [[File:Battle of Varna (Amman).jpg|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Torvioll]], yn [[1444]].]] Skanderbeg syn opstân kaam net samar út 'e loft fallen, mar wie winliken in fuortsetting fan 'e al jierrenlang smeulende opskuor yn it bercheftige en dêrom dreech te behearskjen noarden fan Albaanje. En yn [[augustus]] [[1443]] wie yn sintraal Albaanje, dus súdlik fan it no troch Skanderbeg bemastere gebiet, op 'e nij in rebûlje útbrutsen ûnder lieding fan [[Gjergj Arianiti]]. Op [[2 maart]] [[1444]] ûntbea Skanderbeg de oare Albaneeske foaroanmannen yn [[Lezhë]], in stêd dy't yn 'e hannen wie fan 'e [[Republyk Feneesje]]. Dêr waard ûnder Fenesiaanske beskerming de saneamde [[Liga fan Lezhë]] sletten, wêrfan't de leden njonken Skanderbeg sels de lieders fan 'e famyljes [[Arianiti (laach)|Arianiti]], [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]], [[Dushmani (laach)|Dushmani]], [[Muzaka (laach)|Muzaka]], [[Spani (laach)|Spani]], [[Thopia (laach)|Thopia]], [[Zaharia (laach)|Zaharia]] en [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]] wiene. Ek de machtige [[Montenegro|Montenegrynske]] ealman [[Stefan Crnojević]] sleat him dêrby oan. Doe't er de stipe fan dizze bûnsgenoaten hie, organisearre Skanderbeg in mobyl ferdigeningsleger dat yn lytseftige kloften operearre, sadat de Osmanen twongen waarden om harren legers ek te fersprieden, wat it foardiel fan harren nûmerike oermacht sterk ôfswakke. Skanderbeg focht in [[guerrilja-oarloch]] tsjin harren út, wêrby't er goed gebrûk makke fan it bercheftige terrein. De earste acht oant tsien jier hied er in leger fan nei skatting yn totaal sa'n 10.000 oant 15.000 man, dy't lykwols suver nea allegear op ien plak te finen wiene. Boppedat hied er inkeld oer syn eigen mannen it direkte befel; foar de rest moast er de oare eallju oertsjûgje om mei te gean yn syn [[polityk]] en [[strategy]]. Syn rippertwaar wie trouwens net beheind ta inkeld guerriljataktiken. Sa fersloech er yn 'e [[simmer]] fan [[1444]] yn 'e [[Slach by Torvioll]] yn in iepen [[fjildslach]] in 25.000 man tellend Osmaansk leger ûnder in [[Ali Pasja]]. Dêrby kamen 8.000 Osmanen om, wylst nochris 2.000 [[kriichsfinzen]] nommen waarden. Yn 'e folgjende pear jier fersloech Skanderbeg de Osmanen noch in pear kear: op [[10 oktober]] [[1445]] yn 'e [[Slach oan de Mokra]], en op [[27 septimber]] [[1446]] yn 'e [[Slach by Otonetë]]. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|left|thumb|250px|Skanderbeg sprekt syn folk ta ([[16e iuw|16e-iuwske]] [[gravuere]]).]] ====Oarloch mei Feneesje==== Neigeraden dat de Albanezen mear súksessen boekten tsjin it Osmaanske Ryk, groeide der in kleau tusken harren en har Fenesiaanske bûnsgenoaten. De [[Republyk Feneesje]] makke graach fan Skanderbeg-en-dy gebrûk om in buffer te kreëarjen tusken de eigen gebieten oan 'e [[kust]] fan 'e [[Adriatyske See]] en it Osmaanske Ryk, mar doe't de rebellen te sterk waarden, begûnen de Fenesianen harren as in bedriging te sjen. Yn [[1447]] ûntstie der in heechoprinnend skeel oer it besit fan 'e [[fêsting]] [[Dagnum]], dat de direkte oanlieding wie ta it útbrekken fan 'e [[Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch (1447-1448)|Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch]] fan [[1447]]-[[1448]]. Nei't Skanderbeg mei de Montenegrynske eallju [[Đurađ Branković]] en [[Stefan Crnojević]] en de pleatslike Albaneeske befolking ferskate oanfallen op 'e Fenesiaanske besittings [[Bar (Montenegro)|Bar]] en [[Ulcinj]] útfierd hie, ferklearre Feneesje him [[fûgelfaai]] en sette in [[preemje|priis]] fan hûndert [[goud]]ene [[dukaat|dukaten]] op syn holle. Wylst der yn it westen tsjin 'e Fenesianen fochten waard, foelen de Osmanen Skanderbeg op 'e nij út it easten wei oan, sadat er no in oarloch op twa fronten útfjochtsje moast. Op [[14&nbsp;maaie]] sloech in Osmaansk leger dat oanfierd waard troch Moerad&nbsp;II sels en syn [[soan]] [[Mehmed&nbsp;II|Mehmed]] [[Belis fan Svetigrad (1448)|belis foar Svetigrad]]. Wylst it Albaneeske [[garnizoen]] fan 'e fêsting de Osmaanske [[bestoarming]]s ôfsloech, fierde Skanderbeg sels fanút de omlizzende bergen oanhâldend oanfallen út op 'e belegerders. Tuskentroch fûn er noch de tiid om op [[23&nbsp;july]] [[1448]] yn 'e [[Slach by Shkodër ((1448)|Slach by Shkodër]] in Fenesiaansk leger ûnder [[Daniele Iurichi]], de Fenesiaanske gûverneur fan [[Shkodër]] ([[Italjaansk]]: Scutari) te ferslaan. Uteinlik foel it [[belegere]] Svetigrad om't de Osmanen de [[wetter]]tafier ûntdieken en ôfsniene. Hoewol't Skanderbeg troch dat ferlies net folle manskippen kwytrekke, wie Svetigrad in wichtige fêsting, dy't de tagong ta syn gebiet fanút it leechlân fan [[Masedoanje (regio)|Masedoanje]] behearske. [[File:Sfetigrad_001.jpg|right|thumb|250px|It [[Belis fan Svetigrad (1448)|Belis fan Svetigrad]] ([[1448]]).]] Underwilens belegere Skanderbeg sels de kuststêden [[Durrës]] (Italjaansk: Durazzo) en Lezhë, dy't yn Fenesiaanske hannen wiene. Yn [[augustus]] weefde er yn 'e [[Slach by Oranik]] ôf mei it Osmaanske leger fan in [[Mustafa Pasja]]. Dyselde waard kriichsfinzen nommen en neitiid foar 25.000 dukaten wer frijkocht, mar net foar't er Skanderbeg ferteld hie dat it Feneesje wie dat de Osmanen allegeduerigen oantrune om fan it easten út Albaanje binnen te fallen. Nei de swiere nederlaach yn 'e Slach by Shkodër, dêr't se 2.500 man ferlern hiene, woene de Fenesianen lykwols wol omlyk, en op [[4 oktober]] koe der troch [[bemiddeling]] fan [[Georgius Pelino]], de [[abt]] fan [[Ratac (abdij)|Ratac]], in [[frede]]sferdrach tekene wurde, wêrby't Feneesje de fêsting Dagnum hold, mar [[Buzëgjarpri]], oan 'e mûning fan 'e rivier de [[Drin (rivier)|Drin]], oan Skanderbeg ôfstie. Dêropta soe Feneesje jierliks in jildbedrach fan 1.400 dukaten oan Skanderbeg betelje, dy't dêrnjonken (ek jierliks) [[belesting]]frij twahûndert hynsteladings [[sâlt]] yn Durrës keapje koe. Ien fan 'e wichtichste redens foar de gau-gau sletten frede mei Feneesje wie de opmars fan it Hongaarske leger fan [[János Hunyadi]] tsjin it Osmaanske Ryk, dêr't Skanderbeg him by jaan woe. Hoewol't er daliks nei it ûndertekenjen fan it [[ferdrach]] nei it easten ta opteach, waard er nei't it skynt opholden troch gefjochten mei de troepen fan Đurađ Branković, dy't tsjin dy tiid oerrûn wie nei de Osmaanske kant (hoewol't dat troch guon histoarisy ûntstriden wurdt). Fan gefolgen arrivearre Skanderbeg te let yn [[Kosovo]], hoewol't er noch mar 30&nbsp;km te gean hie doe't Hunyadi syn leger yn 'e [[Slach op it Lysterfjild (1448)]] troch de Osmanen ferslein waard. ====It Earste Belis fan Krujë==== Yn [[juny]] [[1450]] krong in Osmaansk leger fan likernôch 100.000 man noardlik Albaanje binnen om [[Belis fan Krujë (1450)|belis te slaan foar Krujë]]. Krekt as twa jier earder waard dat leger oanfierd troch sultan Moerad sels en syn soan Mehmed. Skanderbeg koe it tsjin sa'n oermacht net hâlde en nei't er de [[taktyk fan 'e ferkroeide ierde]] tapast hie, liet er in [[garnizoen]] fan 1.500 man yn Krujë efter ûnder lieding fan [[Vrana Konti]], ien fan syn meast fertroude ûnderbefelhawwers, wêrnei't er himsels mei de rest fan syn leger yn 'e bergen weromloek. [[File:First siege of Kruje 1450 (81770646).jpg|left|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1450)|Earste Belis fan Krujë]] ([[1450]]).]] Mei troepen dy't bestiene út Albanezen, Serven en Montenegrinen, mar ek guon [[Hillige Roomske Ryk|Dútske]], [[Frankryk|Frânske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] aventoerslju, died er allegeduerigen oanfallen op 'e Osmaanske kampen om Krujë hinne en besocht er de Osmaanske befoarrieding ôf te snijen. It garnizoen sloech trije frontale bestoarmings ôf en Vrana Konti sels wegere in omkeapsom fan 300.000 [[sulver]]stikken. De Osmanen ferlearen 20.000 man by it belis fan Krujë, net inkeld oan 'e bestoarmings en de oanfallen fan Skanderbeg, mar ek oan 'e [[sykte]]n dy't al rillegau yn harren kampeminten útbrieken. Tsjin [[septimber]], mei de [[winter]] foar de doar en gjin útsicht op in oerwinning, wie Moerad twongen om 'e belegering ôf te brekken en him werom te lûken nei syn haadstêd [[Adrianopel]] (no: Edirne). Hy ferstoar dêr op [[3 febrewaris]] fan it folgjende jier en waard opfolge troch syn soan, dy't op 'e troan kaam ûnder de namme [[Mehmed&nbsp;II]]. [[File:Ardenica_Monastery_(by_Pudelek).JPG|right|thumb|250px|It [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], dêr't Skanderbeg yn [[1451]] mei [[Donika Skanderbeg|Donika Arianiti]] troude.]] ====Konsolidaasje==== Under de Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch hie Skanderbeg de bannen mei [[kening]] [[Alfûns&nbsp;V fan Aragon]] oanhelle, dy't behalven oer [[Kroan fan Aragon|Aragon]] ek regearre oer it [[Keninkryk Napels]], dat de ûnderein fan 'e [[Lears fan Itaalje]] besloech. Alfûns wie de wichtichste rivaal fan 'e Republyk Feneesje yn it gebiet fan 'e [[Adriatyske See]], dêr't syn dreamen fan in grut Mediterraan ryk allegeduerigen dwerseide waarden troch de Fenesianen. Hoewol't Skanderbeg him sawol de Fenesianen as sultan Moerad fan 'e lea witten hie te hâlden, wiene troch al it oarlogjen de [[rispinge]]n yn syn domein mislearre, mei [[hongersneed]] as gefolch. Dêrom socht er nei de frede mei Feneesje noch mear de stipe fan Alfûns, dy't him yn [[jannewaris]] [[1451]] oanstelde as 'kaptein-generaal fan de kening fan Aragon'. Op [[26&nbsp;maart]] fan dat jier sleaten Skanderbeg en Alfûns it [[Ferdrach fan Gaeta]], wêrby't Skanderbeg formeel as in soarte fan ûnôfhinklik operearjend [[fazal]] fan 'e [[Kroan fan Aragon]] erkend waard. Yn ruil dêrfoar ferplichte er himsels ta it jaan fan militêre stipe oan Aragon mocht dat ea nedich wêze. Guon histoarisy, wêrûnder [[Constantin Marinesco]], hawwe útholden dat fan dit tiidstip ôf Krujë en de rest fan it domein fan Skanderbeg eins (''[[de jure]]'') oan 'e Kroan fan Aragon tahearde, dy't der nei ferrin fan tiid in [[ûnderkening]] foar oanstelde. Dat idee waard fan 'e hân wiisd troch oaren, lykas [[Athanas Gegaj]], dy't skreau dat it disproporsjonele oerwicht tusken de Aragoneeske troepen yn it gebiet (sa'n 100) en it leger fan Skanderbeg (oant 15.000) dúdlik sjen lit wa't it der foar it sizzen hie. Yn elts gefal wurdt frij algemien oannommen, ek troch saakkundigen dy't de earste teory oanhingje, dat Skanderbeg ''de facto'' de folsleine sizzenskip oer syn gebieten útoefene. En hoewol't yn 'e [[argyf|argiven]] fan it Keninkryk Napels sprake is fan betellings oan en befoarrieding fan Skanderbeg, wurdt nearne it ôfdragen fan [[skatting (jild)|skatting]] troch Skanderbeg oan Alfûns neamd, útsein de pear kear dat Skanderbeg de kening inkele kriichsfinzen nommen Osmaanske ofsieren en bútmakke [[banier]]en tastjoerde, mar dat moat earder sjoen wurde as in geskink. Yn it Ferdrach fan Gaeta wie dan ek fêstlein dat Skanderbeg pas nei de definitive ferdriuwing fan 'e Osmanen út it gebiet dêr't er oanspraak op makke (hiel Albaanje en dielen fan Masedoanje) in regulier [[fazal]] fan Alfûns ûnder it gongbere [[feodale stelsel]] wurde soe mei alle rjochten en plichten dy't dêrmei mank giene, mar dy definitive ferdriuwing wie in sitewaasje dy't by Skanderbeg syn libben nea berikt waard. [[File:Battle_of_Polog_1453.png|left|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Polog]] ([[1453]]).]] Behalven dat er stipe fûn by Alfûns, besocht Skanderbeg syn posysje ek op oare manearen te konsolidearjen. Sa troude er in moanne nei it sluten fan it Ferdrach fan Gaeta, op [[21&nbsp;april]] [[1451]], yn it [[Eastersk-otterdoksy|eastersk-otterdokse]] [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], mei [[Donika Kastrioti|Donika]], de [[dochter]] fan [[Gjerj Arianiti]], ien fan 'e ynfloedrykste Albaneeske eallju fan dy tiid. It iennichste [[bern (persoan)|bern]] út dat [[houlik]] wie [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]]. Datselde jiers, wylst de nije sultan Mehmed syn hannen fol hie oan rebûlje yn it easten, liet Skanderbeg Krujë fersterkje en boude er boppedat in nije fêsting yn [[Modrica]], yn 'e [[Delling fan de Drin]], net fier fan it yn [[1448]] ferlern giene Svetigrad. Dêrnjonken sleat Alfûns&nbsp;V fan Aragon dat jiers oanfoljende ferdraggen mei Gjergj Arianiti en mei [[Demetrius Palaiologos]], de [[Despotaat fan de Moreä|despoat fan de Moreä]] (in [[Byzantynske Ryk|Byzantynsk]] restantsteatsje op 'e [[Peloponnesos]]). Ein [[maaie]] [[1451]] arrivearre in detasjemint fan 100 [[Kataloanje|Katalaanske]] [[soldaten]] yn [[Krujë]], oanfierd troch [[Bernard Vaquer]]. In jier letter stjoerde Alfûns in twadde [[ealman]], [[Ramon d'Ortafà]], dy't er ta [[ûnderkening]] beneamd hie. Noch wer in jier letter, yn [[1453]], brocht Skanderbeg in geheim besyk oan [[Napels (stêd)|Napels]] en oan it [[Fatikaan]] yn [[Rome (stêd)|Rome]], om mei Alfûns en [[paus]] [[Nikolaas V (paus)|Nikolaas&nbsp;V]] de sitewaasje te bepraten dy't ûntstien wie troch de [[Fal fan Konstantinopel]], earder dat jier, en de dêrmei mank geande definitive ein fan it Byzantynske Ryk. Hoewol't it domein fan Skanderbeg yn 'e earste jierren nei it Belis fan Krujë wat op azem komme koe wylst Mehmed de lêste oerbliuwsels fan it [[Byzantynske Ryk]] opdweilde en ûnder syn bewâld brocht, diene de Osmanen yn [[1452]] in [[Earste Albaneeske fjildtocht fan Mehmed II|nije wraam op Albaanje]]. Dêrby waard in leger fan sa'n 25.000 man útstjoerd, ferdield oer twa kolonnes ûnder [[Tahip Pasja]] en [[Hamza Pasja]]. Yn antwurd dêrop brocht Skanderbeg in legermacht fan 14.000 man byinoar, wêrmei't er de fijân yn 'e mjitte teach. Op [[21&nbsp;july]] foel er earst Hamza oan, dy't er fersloech en op 'e flecht jage, wêrnei't er dyselde deis noch de troepen fan Tahip oanfoel en besingele. Dêrby liet Tahip sels it libben en flechten de restanten fan syn leger úteinlik alle kanten út en rekken fersille. In nije ynfal waard yn [[1453]] ôfslein, doe't Skanderbeg yn 'e [[Slach by Polog]] mei in flugge oanfal fan syn [[ruterij]] by [[stoarm]] en [[swierwaar]] it legerkamp fan [[Ibrahim Pasja]] binnenkrong, de Osmaanske generaal deade en syn leger yn gaos en dusoarder efterliet. Mei it nije [[prestiizje]] dat dizze oerwinnings him beaen, slagge it Skanderbeg ek om 'e al ferskate jierren slepende fete tusken himsels en it laach [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]] troch pauslike bemiddeling te besljochtsjen, wêrnei't yn [[1454]] in duorjend yntern fredesferdrach sletten waard. [[File:Berat citadel.jpg|right|thumb|250px|De [[sitadel]] fan [[Berat]].]] ====Nije striid en ferrie==== Nei't Mehmed yn [[1453]] [[Konstantinopel]], de âlde en ûnnimber achte [[haadstêd]] fan it [[Byzantynske Ryk]] ynnommen hie, wêrby't de lêste Byzantynske [[keizer]], [[Konstantyn XI Palaiologos|Konstantyn&nbsp;XI]], omkommen wie, begûn Skanderbeg te warskôgjen foar de ekspânsje fan it Osmaanske Ryk nei de [[Lears fan Itaalje]]. Folle stipe hoegde er lykwols net te ferwachtsjen: Alfûns stjoerde nochris 500 soldaten, Napolitanen diskear, en de paus parte him 3.000 dukaten ta. De Napolitaanske soldaten waarden yn [[1455]] ynset by it [[Belis fan Berat (1455)|Belis fan Berat]]; dêr kamen se suver allegear by om en neitiid waarden se net mear ferfongen. De Fenesianen, dy't alhiel net gelokkich wiene mei de nauwe bân tusken Skanderbeg en Alfûns, talmen geregeldwei mei it beteljen fan 'e skatting oan Skanderbeg, sasear sels, dat der tusken [[1448]] en [[1458]] teminsten trije kear in driging mei oarloch oan te pas komme moast earst se ynbûnen. Yn [[1455]] [[Belis fan Berat (1455)|belegere Skanderbeg]] moannenlang de stêd [[Berat]], oant it Osmaanske garnizoen ree wie en jou him oer. Dêrop hefte er it belis op, en spjalte er syn legermacht midstwa. Wylst er sels ôfsette mei likernôch de helte fan syn troepen, bleau ien fan syn legeroersten, [[Muzakë Thopia]], efter om 'e oerjefte fan Berat te formalisearjen. Dat wie in kostbere flater, want de Osmanen seagen doe in kâns om it spul werom te draaien. Generaal [[Işak-Bey]] fersterke mei in grutte macht [[hynstefolk]] it garnizoen fan Berat, en doe't de striidmacht fan Thopia oan 'e [[igge]] fan 'e [[rivier]] de [[Osum (rivier)|Osum]] oan it bekommen wie foarôfgeande oan 'e oerjefte fan 'e stêd, waarden se dêr troch Işak-Bey en syn troepen oerfallen, mei [[Slach oan de Osum|in slimmen nederlaach]] en hast 5.000 deaden oan Albaneeske kant ta gefolch. It grutste part fan Thopia syn ûnderhearrigen hie ta de troepen fan Skanderbeg syn [[skoanheit]] Gjergj Arianiti beheard, en sadwaande wie dy syn rol yn 'e striid doe suver útspile. [[File:Battle_of_Oronichea.png|left|thumb|250px|De [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]], yn [[1456]].]] In oare oanhinger fan Skanderbeg, [[Moisi Golemi]], rûn datselde jiers oer nei de Osmanen, en kearde yn [[1456]] oan it haad fan in Osmaansk leger fan 15.000 man werom nei syn heitelân Albaanje, dêr't er lykwols yn 'e [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]] troch Skanderbeg ferslein waard. Op [[5&nbsp;april]] kaam Golemi, dy't nei syn nederlaach by de Osmanen syn libben net mear wis wie, slûksturtsjend werom yn Krujë, dêr't er oan Skanderbeg oanbea om fannijs de wapens tsjin 'e Osmanen op te nimmen. Skanderbeg skonk him ferjeffenis, en neitiid bleau Golemi him trou oant syn dea yn [[1464]]. Yn [[1456]] stokelen de Fenesianen mank de Albaneeske [[klan]]s, wêrfan't guon it tsjin Skanderbeg yn 'e kant setten en yn syn plak syn skoanheit Gjergj Arianiti, no in man op jierren, oanstelden as 'kaptein fan hiele Albaanje'. Yn 'e ûnderlinge striid tusken de klans wie Skanderbeg lykwols ornaris syn rivalen de baas, en ek diskear wer wist er de rebûlje del te slaan. Dêrby ûnteigene er de besittings fan 'e [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]]-famylje. Datselde lot trof de Servyske [[Balšić (laach)|Balšić]]-famylje nei't ien fan Skanderbeg syn [[omkesizzer]]s, [[Đorđe Strez Balšić]], de fêsting [[Modrič (Struga)|Modrič]] yn wat no [[Masedoanje]] is, foar 30.000 sulverstikken oan 'e Osmanen oerdroech. Hoewol't de [[ferrie]]der syn die besocht te behimmeljen, waard de wiere tadracht ûntdutsen, wêrnei't Skanderbeg him nei Napels ta stjoerde, dêr't er yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten waard. [[File:Assault_on_Turkish_encampment.jpg|right|thumb|250px|De Albaneeske oanfal op it Osmaanske legerkamp yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] ([[1457]]).]] Noch mear [[ferrie]] folge, doe't datselde jiers ([[1456]]), Skanderbeg syn [[soan]] [[Gjon II Kastrioti|Gjon]] [[berne]] waard. Syn [[omkesizzer]] en neiste fertrouling [[Hamza Kastrioti]], dy't himsels lange tiid Skanderbeg syn [[erfgenamt]] tocht hie, rûn dêrop nammentlik oer nei de Osmanen. Yn 'e simmer fan [[1457]] waard Albaanje binnenfallen troch in Osmaansk leger fan 70.000 man ûnder lieding fan Hamza en Işak-Bey, wêrmei't sultan Mehmed foar iens en foar altyd in ein oan 'e opstân fan Skanderbeg meitsje woe. Dy legermacht rjochte grutte skea en in protte bloedferjitten oan op it Albaneeske [[plattelân]]. Nei't er de fijân moannenlang ûntrûn wie en dêrmei sawol de Osmanen as syn Jeropeeske bûnsgenoaten kâldwei en mei opsetsin de yndruk jûn hie dat er diskear foargoed ferslein en miskien wol dea wie, foel Skanderbeg op [[2&nbsp;septimber]] [[1457]] it Osmaanske legerkamp oan dat op 'e flakte fan [[Ujëbardha]] opslein wie, likernôch healwei Lezhë en Krujë. Yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] (ek wol de Slach by Albulena) kaam er de Osmanen folslein oer it mad. Syn troepen deaden dy deis 15.000 Osmaanske soldaten, namen nochris 15.000 kriichsfinzen en makken 24 [[rezjimint]]standerts en alle foarrieden en rykdommen yn it legerkamp bút. Dit wie ien fan 'e meast ferneamde oerwinnings fan Skanderbeg, dy't ta in fiifjierrich [[bestân (oarlochsrjocht)|bestân]] mei sultan Mehmed late. De oerrinner Hamza Kastrioti wie mank de kriichsfinzenen en waard nei it tichthûs yn Napels stjoerd. Nei de Slach by Ujëbardha helle Skanderbeg de bannen mei de [[Pauslike Steat]] oan. Paus [[Kalikstus&nbsp;III]] stjoerde him jild, mar koe mar ien [[galei|oarlochsgalei]] misse, hoewol't er ûnthiet om letter mear skippen stjoere te sillen. Op [[23&nbsp;desimber]] [[1457]] waard Skanderbeg troch Kalikstus ta kaptein-generaal fan 'e [[Kuery]] yn 'e oarloch tsjin it Osmaanske Ryk útroppen. Dêropta krige Skanderbeg de titel ''[[Athleta Christi]]'' ("Foarfjochter fan Kristus"). [[File:Skanderbeg_expedition_in_Italy_(1460-1462)2.svg|left|thumb|230px|De [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg]].]] Op [[27 juny]] [[1458]] [[ferstoar]] kening [[Alfûns V fan Aragon]] yn [[Napels (stêd)|Napels]]. Doe't de deatynge him berikte, stjoerde Skanderbeg fertsjintwurdigers nei syn opfolger, kening [[Ferdinand&nbsp;I fan Napels]]. Hoewol't it [[ferstjerren]] fan Alfûns in ein makke oan 'e Aragoneeske dream fan in grut Mediterraan ryk, bleau de bân tusken Napels en Albaanje beholden, mei't Ferdinand grut respekt foar Skanderbeg hie. Yn beskate opsichten wie de dea fan Alfûns in foardiel foar Skanderbeg, mei't de minder feardige Ferdinand troch de Republyk Feneesje net as in reële bedriging sjoen waard. Dat makke bettere relaasjes mei de machtige hannelsrepublyk mooglik. Noardeastlik fan Skanderbeg syn domein waard yn [[april]] [[1459]] [[Stefan Branković]], de hearsker oer it [[Servysk Despotaat]], ôfset, wêrnei't er yn Albaanje yn [[ballingskip]] gie, dêr't er ûnder beskerming fan Skanderbeg stie. Yn [[novimber]] [[1460]] troude Branković mei [[Angjelina Arianiti]], de [[suster]] fan Skanderbeg syn eigen [[oarehelte|frou]] [[Donika Arianiti|Donika]]. Yn [[1461]] of mooglik yn [[1466]] sette Branković him yn it Keninkryk Napels nei wenjen. ====Italjaanske Ekspedysje==== Underwilens wie Ferdinand fan Napels yn 'e benearing rekke om't [[Giovanni Antonio del Balzo Orsini]], de [[prins]] fan [[Taranto]], ek oanspraak op 'e troan fan Napels makke. Dêrom died er in berop op Skanderbeg, dy't op [[17&nbsp;april]] [[1461]] mei in leger fan 1.000 man [[ruterij]] en 2.000 man [[fuotfolk]] oerstiek nei Itaalje. Orsini hie besocht him fan sa'n [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg|Italjaanske Ekspedysje]] te wjerhâlden troch oan te bieden in ferbûn mei him te sluten, mar yn in [[brief]] datearre op [[31&nbsp;oktober]] [[1460]] antwurde Skanderbeg dat Albanezen harren freonen net ferretten en dat se ôfstammelingen wiene fan [[Pyrrus fan Epierus]] (wêrmei't er ferwiisde nei de oerwinnings dy't dy [[Griken|Grykske]] [[kening]] yn it [[earste milennium f.Kr.]] yn súdlik Itaalje op 'e [[Romeinske Republyk]] behelle hie). Nei de oerstek fersloech Skanderbeg de Italjaanske en Frânske troepen fan Orsini yn 'e [[Slach by Barletta]] en de [[Slach by Trani]], wêrmei't er Ferdinand syn ferslopjende gryp op 'e troan foargoed ferstevige. [[File:Battle_of_Ohrid.png|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]].]] ====Werom yn Albaanje==== Nei syn oerwinnings op Orsini moast Skanderbeg halje-trawalje werom nei Albaanje, doe't him trochdien waard dat yn syn ôfwêzichheid trije Osmaanske legers nei syn domein opteagen. It earste, ûnder it befel fan [[Sinan Pasja]], fersloech er fuort nei syn weromkear yn 'e [[Slach by Mokra]], yn it hjoeddeiske Masedoanje. It twadde leger, ûnder [[Hasan Pasja]], weefde er mei ôf yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]]. It trêde leger, dat bestie út 30.000 man ûnder [[Karaza Bey]], waard ferslein yn 'e [[Slach by Skopje (1461)|Slach by Skopje]]. Nei dy trijefâldige nederlaach wie Mehmed&nbsp;II twongen om in tsienjierrich bestân mei Skanderbeg te sluten. Hoewol't de âlde opstanneling eins gjin [[wapenstilstân]] hawwe woe, waard er troch syn bûnsgenoat [[Tanush Thopia]] bepraat. Dyselde reizge neitiid ek nei Rome om 'e gong fan saken oan 'e paus út te lizzen. Doe't in pear jier letter de [[Earste Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch]] ([[1463]]-[[1479]]) útbriek, betteren de relaasjes tusken Skanderbeg en de Republyk Feneesje noch fierder op. De frede tusken harren fan [[1448]] waard op [[20&nbsp;augustus]] [[1463]] troch beide siden nochris bekrêftige, en de Fenesianen heakken dêr noch oan ta dat Skanderbeg en syn famylje it rjocht op [[polityk asyl]] yn 'e Republyk Feneesje hiene en dat fan in takomstige frede tusken de Republyk en it Osmaanske Ryk gjin sprake wêze koe as dêrby net ek de ûnôfhinklikens fan Albaanje fêstlein waard. [[File:SKANDERBEG_GRAVESITE.jpg|left|thumb|250px|It [[Mausoleum fan Skanderbeg]], foarhinne de Selimie-moskee en dêrfoar de Sint-Nikolaastsjerke, yn [[Lezhë]].]] Yn [[novimber]] [[1463]] besocht paus [[Pius&nbsp;II]] in nije [[krústocht]] tsjin 'e Osmanen te organisearjen en dêrta nûge er alle kristlike lieders yn [[Jeropa]] út om mei te dwaan. De Fenesianen, dy't ommers dochs al yn oarloch wiene mei it Osmaanske Ryk, joegen dêr daliks gehoar oan, en Skanderbeg die itselde. Op [[27&nbsp;novimber]] ferbriek er it tsienjierrige bestân en ferklearre er de Osmanen wer de oarloch. Daliks foel er it Osmaanske leger fan [[Şeremet Bey]] oan, dat stjoerd wie om 'e Osmaanske fêstings yn 'e neite fan Ohrid fuort te sterkjen. Foar dy fjildtocht krige Skanderbeg de stipe fan Feneesje, dat in leger fan 1.000 man ûnder [[Antonio da Cosenza]] stjoerde. Nei't er Şeremet Bey derta ferlaat hie om him bûten de sterke [[stedsmuorre|muorren]] fan Ohrid te weagjen, fersloech er dyselde yn 'e [[Slach by Ohrid (1463)|Slach by Ohrid]], wêrby't de Osmanen 10.000 man ferlearen. Dat wie in goed begjin foar de krústocht, mar it hiele fierdere plan kaam neat fan doe't paus Pius yn [[augustus]] [[1464]] op in krúsjaal momint yn 'e tarieding hommels kaam te ferstjerren. Fan gefolgen kaam Skanderbeg wer allinne foar de Osmanen oer te stean. Yn [[april]] [[1465]] fersloech Skanderbeg yn 'e [[Slach by Vaikal]] it Osmaanske leger fan [[Ballaban Badera]] (of Ballaban Pasja), in etnysk Albaneeske ''sancakbey'' fan Ohrid. Yn dy fjildslach foel troch in mûklaach lykwols in groep fan 21 neiste fertroulingen fan Skanderbeg yn Osmaanske hannen, wêrûnder syn kavalerykommandant [[Moisi Golemi]], syn [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster-generaal]] [[Vladan Gjurica]] en syn omkesizzer [[Muzaka Kastrioti]]. Dyselden waarden troch Badera fuortendaliks nei Konstantinopel stjoerd, dêr't se oer in perioade fan fyftjin dagen libben [[strûpen|strûpt]] waarden oant se it bestoaren, wêrnei't har [[lyk|liken]] yn stikken houd en oan 'e [[hûn]]en fuorre waarden. Skanderbeg syn smeekbeaen om him harren frijkeapje te litten waarden negearre. Letter datselde jiers besochten Badera en [[Jakup Bey]] om Skanderbeg mei in skjirrebeweging yn 'e tange te nimmen, mar yn 'e [[Twadde Slach by Vaikal]] makke er koarte metten mei Badera, wêrnei't er yn 'e [[Slach by Kashari]], yn 'e neite fan [[Tirana]], ôfweefde mei Jakup Bey. Nei ôfrin fan dy slaggen waarden alle Osmaanske kriichsfinzenen troch de Albanezen [[eksekutearre]] út [[wraak]] foar it lot fan Golemi, Gjurica en de oaren. [[File:Second Siege of Kruje 1466 (81771209).jpg|right|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1466-1467)|Twadde Belis fan Krujë]] ([[1466]]-[[1467]]).]] ====It Twadde Belis fan Krujë==== Yn [[1466]] joech sultan Mehmed sels lieding oan in Osmaansk leger fan 30.000 man dat yn Albaanje op 'e nij Krujë belegere. By dat [[Belis fan Krujë (1466-1467)|twadde Belis fan Krujë]] waard de stêd ferdigene troch in 4.400 man tellend Albaneesk garnizoen ûnder Tanush Thopia. De Fenesianen makken fan Mehmed syn ôfwêzigens yn Konstantinopel gebrûk om in kampanje yn 'e [[Egeyske See]] te begjinnen, wêrby't in [[float]] ûnder [[Vettore Capello]] de [[eilannen]] [[Imbros]] en [[Lemnos]] ferovere en dêrnei de stêd [[Patras]], oan 'e noardkust fan 'e [[Peloponnesos]], [[belegere]]. Hoewol't de Osmaanske legeroerste yn [[Grikelân]], [[Turahanoğlu Ömer Bey|Ömer Bey]] it belis al rillegau trochbriek, makke dit foar Mehmed dúdlik dat er eins net út Konstantinopel wei koe. Om't der alhiel gjin útsicht wie op 'e ferovering fan Krujë, kearde doe dêrhinne werom, wylst er syn leger by Krujë efterliet ûnder it befel fan Ballaban Badera. De Osmanen bouden yn 'e neite fan Krujë in eigen fêsting om harren belegering makliker te meitsjen. Dy fêsting, dy't se ''Il-basan'' neamden, woeks letter út ta [[Elbasan]], wat no ien fan 'e grutste stêden fan Albaanje is. Skanderbeg brocht de [[winter]] fan [[1466]] op [[1467]] yn Itaalje troch, dêr't er jild byinoar besocht te bringen om 'e oanhâldende oarloch mei de Osmanen fan te bekostjen. Op in stuit wied er yn Rome sa deunoan dat er syn [[hotel]]rekken net iens betelje koe. Paus [[Paulus II (paus)|Paulus&nbsp;II]], dy't him lang net sa tagedien wie as eardere pausen, hold de hân op 'e knip en joech him úteinlik by syn ôfreis 2.300 dukaten mei. It [[Keninklik Hof]] yn Napels wie goederjousker, en dêr krige Skanderbeg sawol jild as [[wapen]]s en oare foarrieden taparte. De konklúzje moat lykwols wêze dat Skanderbeg de kosten fan syn desennialange striid altyd foar it oergrutte part út eigen middels betelle, oanfolle mei guod dat bútmakke wie op 'e fijân. [[File:Elbasan_Castle_1.JPG|left|thumb|200px|It [[Kastiel fan Elbasan]].]] Nei't er wer oerstutsen wie nei Albaanje, gie Skanderbeg in ferbûn oan mei syn eardere fijân [[Lekë Dukagjini]], en tegearre fersloegen se op [[19&nbsp;april]] [[1467]] yn 'e [[Slach by Krrabë]] Osmaanske fersterkings dy't ûnder lieding fan [[Yonuz Badera]], de broer fan Ballaban, ûnderweis wiene nei it Belis fan Krujë. Dêrby waard Yonuz kriichsfinzen nommen. Fjouwer dagen letter, op [[23&nbsp;april]], foelen Skanderbeg en Dukagjini de Osmanen by Krujë oan, wêrby't de stêd [[ûntset]] waard. Ballaban Badera [[sneuvele]] by dat treffen troch de hân fan 'e Albaneeske [[heakbus]]skutter [[Gjergj Aleksi]]. Badera syn restearjende troepen, sa'n 10.000 man, rekken besingele en bepleiten in [[frije ôftocht]]. Skanderbeg wie ree om har dat ta te stean, nei't it skynt, mar Dukagjini en de oare Albaneeske lieders woene dêr neat fan witte en beävensearren dat de striid trochgie oant de Osmanen har oerjaan soene. Uteinlik wist in oansjenlik diel fan 'e Osmanen út te brekken en fia [[Dibra]] nei it suden te ûntkommen. Neitiid belegere Skanderbeg Elbasan, mar om't it him ûntbriek oan [[artillery]] en genôch troepen, slagge it him net om dy fêsting yn te nimmen. Mei om't Skanderbeg mei syn oerwinning by Krujë op 'e nij grutte rom behelle hie, wie Mehmed&nbsp;II it oan syn [[ear (gefoel)|ear]] ferplichte om yn 'e simmer fan [[1467]] wer tsjin him op te tsjen. Skanderbeg loek him werom yn 'e bergen, dêr't [[grutfizier]] [[Mahmud Pasja Anđelović]] him omdôch socht. Underwilens foel Mehmed sels oanhâldend de Albaneeske fêstings oan en died er ek útfallen nei de Fenesiaanske besittings oan 'e kust. Hoewol't it derûnder bringen fan Albaanje mislearre, krektlyk as it [[Belis fan Krujë (1467)|Trêde Belis fan Krujë]], wie de ferwuostging dy't de Osmanen yn Albaanje oanrjochten ûnbidich. Yn [[jannewaris]] [[1468]] kamen Skanderbeg en de oare Albaneeske lieders yn it Fenesiaanske bolwurk [[Lezhë]] gear om har oer de sitewaasje te berieden en in nije strategy út te stippeljen. Yn dy snuorje rekke Skanderbeg oanhelle mei [[malaria]] en kaam er op [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]] te [[ferstjerren]] yn 'e âlderdom fan 62 jier. Hy waard [[begroeven]] yn 'e Sint-Nikolaastsjerke fan Lezhë, dêr't syn [[grêf]] nei de ferovering fan dy stêd troch de Osmanen iepenbrutsen waard, sadat de Osmaanske soldaten [[amulet]]ten fan syn [[bonke]]n meitsje koene. Se leauden nammentlik dat dy Skanderbeg syn [[moed]] en [[krigelens]] oerbringe soene op 'e drager. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|right|thumb|250px|It [[ferstjerren]] fan Skanderbeg.]] ==Neisleep== Nei de dea fan Skanderbeg frege en krige Feneesje tastimming fan syn [[widdo]] om Krujë en de oare Albaneeske fêstings te ferdigenjen mei Fenesiaanske garnizoenen. Krujë sels waard yn [[1477]] [[Belis fan Krujë (1477-1478)|foar de fjirde kear belegere]], no troch Osmaanske troepen ûnder [[Gedik Ahmed Pasja]]. De stêd hold it út oan [[16&nbsp;juny]] [[1478]], doe't de úthongere ferdigeners har einlings oerjoegen. Der wie harren en har [[gesin]]nen in frije ôftocht ûnthjitten, mar doe't se ta de stêd út kamen, waarden de manlju ferriedlik troch de Osmanen fermoarde, wylst de froulju en bern ta [[slavernij|slaaf]] makke waarden. Yn [[1479]] waard [[Shkodër]] [[Belis fan Shkodër (1479)|belegere]] en ferovere troch Mehmed sels. Skanderbeg syn soan [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]] joech neitiid lieding oan it Albaneeske ferset fuort en besocht tusken [[1481]] en [[1484]] om 'e nocht om 'e troch Mehmed ferovere gebieten werom te winnen. Yn [[1492]] fûn der yn 'e [[Labëria]]-krite yn súdlik Albaanje in grutte opstân plak, foar it ûnderdrukken wêrfan't sultan [[Bayazid&nbsp;II]] sels fanwegen kaam. Yn [[1501]] stiek [[Gjergj&nbsp;II Kastrioti]], de [[pakesizzer]] fan Skanderbeg, mei [[Progon Dukagjini]] en 150 oant 200 oare Albaneeske ballingen út Itaalje oer nei Lezhë om in nije opstân te organisearjen, mar ek dat mislearre. Datselde jiers joech de Republyk Feneesje de havenstêd [[Durrës]] (Durazzo) op, de lêste Fenesiaanske besitting op 'e Albaneeske kust. [[File:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|left|thumb|200px|De [[helm]] fan Skanderbeg yn it [[Kunsthistorisches Museum]] yn [[Wenen]].]] De tankberens fan kening Ferdinand fan Napels oan Skanderbeg einige net mei dy syn dea. Yn in brief fan [[24&nbsp;febrewaris]] [[1468]] seid er: "Skanderbeg wie as in heit foar ús". Hy bea de widdo en soan fan Skanderbeg asyl oan en wreide dat út nei alle Albaneeske opstannelingen. De grutte mearderheid fan 'e Albaneeske hegerein naam sadwaande yn it lêste trêdepart fan 'e [[fyftjinde iuw]] de wyk nei it Keninkryk Napels en it dêrmei yn in [[personele uny]] ferbûne [[Keninkryk Sisylje]], dêr't de Albaneeske ballingen eigen wengebieten tawiisd krigen en eigen doarpen stiften. Dat is de oarsprong fan 'e noch altyd besteande [[Albaneeske minderheid yn Itaalje]], wêrfan't de leden ek wol Italo-Albanezen of Arberesjen neamd wurde. Skanderbeg syn famylje waard ûnder de namme Castriota opnommen yn 'e [[adel]] fan it Keninkryk Napels en krige it [[hartochdom]] [[San Pietro in Galatina]] en it [[greefskip]] [[Soleto]] taparte, yn 'e provinsje [[Lecce (provinsje)|Lecce]]. Syn soan Gjon troude dêr mei [[Jerina Branković (frou fan Gjon II Kastrioti)|Jerina Branković]], de dochter fan 'e earder útwykte Servyske [[balling]] [[Lazar Branković]] en ien fan 'e lêste neikommelingen fan 'e keizerlike Byzantynske [[Palaiologos]]-famylje. Twa linen fan [[neiteam]] fan Skanderbeg libben lange tiid yn súdlik Itaalje. Ien dêrfan stamme ôf fan Pardo Castriota Scanderbeg en de oare fan Achille Castriota Scanderbeg, dat allebeide [[oerwûne soan]]nen wiene fan Ferrante Castriota, de soan fan Gjon en Jerina. It iennichste wettige bern fan Ferrante wie syn dochter Irene Castriota Scanderbeg, dy't him skonken wie troch syn frou Andreana Acquaviva d'Aragona, hartoginne fan [[Nardò]]. Sy brocht it hartochdom San Pietro in Galatina en it greefskip Soleto&nbsp;– en it bloed fan Skanderbeg&nbsp;– yn it laach [[Sanseverino]] nei har houlik mei prins [[Pietrantonio Sanseverino]] ([[1508]]-[[1559]]). Harren soan wie [[Nicolò Bernardino Sanseverino]] ([[1541]]-[[1606]]). ==Betsjutting== [[File:Tirana_panorama_2016.jpg|right|thumb|280px|It [[Skanderbegplein]] yn 'e [[Albaanje|Albaneeske]] [[haadstêd]] [[Tirana]], mei de [[Albaneeske flagge]] en it [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]].]] Yn 'e heale iuw dat Skanderbeg as [[opstanneling]] aktyf wie, rûn de Osmaanske opmars yn súdwestlik Jeropa fêst. Dat wie net inkeld syn fertsjinste, want ek de wjerstân fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] legeroerste [[János Hunyadi]] en it ferset fan 'e [[foarst]]en [[Vlad&nbsp;III Dracula]] yn [[Foarstedom Walachije|Walachije]] en [[Steffen de Grutte fan Moldaavje|Steffen de Grutte]] yn [[Foarstedom Moldaavje|Moldaavje]] spile dêrby in grutte rol. Mar Skanderbeg kearde yn elts gefal eigenhandich tsjin dat de Osmanen fia de havens fan Albaanje de smelle [[Strjitte fan Otranto]] nei de hakke fan 'e [[Lears fan Itaalje]] oerstekke koene oant de Italjaanske foarstedommen ree wiene om sa'n ynfal ôf te slaan. Dat soks net tinkbyldich wie, bewiist it feit dat Mehmed&nbsp;II yn [[1481]] de havenstêd [[Otranto]] yn Súd-Itaalje ferovere en de hiele manlike befolking om hals bringe liet. Hoewol't Skanderbeg eins benammen in foarfjochter west hie fan it [[kristendom]] tsjin [[islam]]ityske oerhearsking, waard syn neitins ûnder de [[Albaneeske Nasjonale Untwekking]] fan it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] yn in ramt fan Albaneesk [[nasjonalisme]] pleatst as in [[symboal]] fan 'e eigen [[etnisiteit]] en [[kultuer]]. Mei't fierwei de measte Albanezen tsjin dy tiid moslims wiene, waard it religieuze aspekt fan syn striid nei de eftergrûn ferkrongen. Skanderbeg waard ta in [[folksheld]] makke, ferlykber mei [[William Wallace]] foar de [[Skotten]] en [[Grutte Pier]] foar de [[Westerlauwerske Friezen]]. Sadwaande stiet op in prominint plak op it [[Skanderbegplein]] yn it sintrum fan 'e Albaneeske [[haadstêd]] [[Tirana]] it mânske [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]]. De [[folksferhalen]] dy't no oer Skanderbeg ferteld wurde, wolle hawwe dat er nea mear as fiif oeren nachts sliepte en dat er mei ien slach fan syn [[kromswurd]] twa manlju midstwa houwe koe. Sa waard er in figuer fan 'e [[folkloare]], hoewol't ek de histoaryske persoan net fergetten rekke. Op [[27&nbsp;oktober]] [[2005]] naam it [[Amerikaanske Kongres]] in [[resolúsje]] oan "ta eare fan 'e 600e [[berte]]dei fan Gjergj Kastrioti (Skanderbeg), steatsman, diplomaat en militêr sjeny, foar syn rol yn it rêden fan West-Jeropa fan 'e Osmaanske besetting". {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg ''References'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Skanderbeg}} }} [[Kategory:Albaneeske adel]] [[Kategory:Albaneesk ofsier]] [[Kategory:Albaneesk politikus]] [[Kategory:Albaneesk opstanneling]] [[Kategory:Osmaansk ofsier]] [[Kategory:Osmaansk gûverneur]] [[Kategory:Opstanneling yn it Osmaanske Ryk]] [[Kategory:Osmaansk persoan fan Albaneesk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1405]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1468]] 86qooudcdxalbfvw5huaoqr6ff31caz 0 138129 1236422 1203242 2026-07-27T17:51:06Z FreyaSport 40716 oars 1236422 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks PC | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | gemeente = [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]] | byfjild = | datum = [[31 july]] [[2019]] | edysje = 166 | finale = Partoer 3 van der Bos -<br> Partoer 12 Bergsma | winners = [[Marten Bergsma]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] | kening = [[Hans Wassenaar]] | webside = [https://www.pc-franeker.nl pc-franeker.nl] | foarige = [[PC 2018]] | folgjende = [[PC 2021]] }} De '''[[PC]] fan [[2019]]''' waard op [[woansdei]] [[31 july]] [[keatsen|ferkeatst]]. It wie de 166e edysje fan it [[evenemint]], en fûn plak by [[sinne]]skynwaar op 'e [[moarn (deidiel)|moarn]], [[wolk|berûn]] [[waar]] mei no en dan in spatsje [[rein (delslach)|rein]] op 'e [[middei (deidiel)|middei]] en wat [[tonger (ûnwaar)|tonger]] yn 'e fierte. Der hearsken oangename [[temperatuer]]en, nei't de [[moandei]]s tefoaren in ein kommen wie oan in [[hjitteweach]] mei gleonhjit waar dy't [[Fryslân]] suver in [[wike]] yn syn gryp holden hie. De winners fan 'e PC 2019 wiene [[Marten Bergsma]] fan [[Minnertsgea]], [[Renze Pieter Hiemstra]] fan [[Deinum]] en [[Hans Wassenaar]] fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Hans Wassenaar waard ta [[kening (keatsen)|kening]] keazen, wat foar him de twadde kear wie nei de [[PC 2016|PC fan 2016]]. ==PC stillein== In unikum yn 'e [[skiednis]] fan 'e PC wie dat de [[tribune]]s [[ûntromme]] waarden fanwegen de driging fan [[swierwaar]]. Dat barde ûnder de earste list, sadat de partij fan 'e [[partoer]]en fan [[Haije Jan Nicolay]], [[Pier Piersma]] en [[Evert Pieter Tolsma]] en [[Enno Kingma]], [[Pieter Jan Plat]] en [[Sjoerd de Jong]] foar in diel plakfûn sûnder [[publyk]]. De organisaasje fan 'e PC rekkene op in [[oere]] om alle taskôgers te evakuëarjen; de keatsers sels rûnen minder gefaar op [[wjerljocht]]slaggen om't se tichter by de grûn wiene, en boppedat koene se yn gefal fan need fluch fan it fjild ôf helle wurde. Dat barde úteinlik ek doe't de [[loft]] sa driigjend waard dat de partij in skoft stillein waard. Uteinlik kaam der gjin swierwaar en koe de partij en de rest fan 'e PC ferfet wurde.<ref>——, ''Uniek: Kaatsen voor bijna lege tribunes op PC'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 1 augustus 2019, s. 12.</ref> ==Earste list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #90EE90" | [[Jelle Attema]]<br>[[Gabe-Jan van Popta]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |style="text-align:center;" | 5 – 1 <br> 6 – 0 |style="text-align:right;" |2. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Paul Dijkstra]]<br>[[Hendrik Jan van der Velde]]<br>[[Stefan van der Meer]] |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | [[Gert-Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Tjisse Steenstra]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 2 |style="text-align:right;" |4. |style="background-color: #FFB6C1" | [[André van Dellen]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Jouke Bosje]] |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #90EE90" | [[Bauke Triemstra]]<br>[[Dylan Drent]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |6. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Bouke Willem Tuinman]]<br>[[René de Haan]]<br>[[Yannick Hielkema]] |- |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #90EE90" | [[Auke Boomsma]]<br>[[Marten Feenstra]]<br>[[Laas Pieter van Straten]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |8. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jelte-Pieter Dijkstra]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Thomas van Zuiden]] |- |style="text-align:right;" |9. |style="background-color: #90EE90" | [[Johannes van der Veen (keatser)|Johannes van der Veen]]<br>[[Sip Jaap Bos]]<br>[[Tsjerk Elzinga]] |style="text-align:center;" | 5 – 3 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Remmelt Bouma]]<br>[[Jelte Visser]]<br>[[Willem Heeringa]] |- |style="text-align:right;" |11. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Johan Diertens]]<br>[[Kevin Jordi Hiemstra]]<br>[[Lennart Adema]] |style="text-align:center;" | 3 – 5 <br> 2 – 6 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | [[Marten Bergsma]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |- |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Haije Jan Nicolay]]<br>[[Pier Piersma]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |style="text-align:center;" | 4 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |14. |style="background-color: #90EE90" | [[Enno Kingma]]<br>[[Pieter Jan Plat]]<br>[[Sjoerd de Jong]] |- |style="text-align:right;" |15. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Lieuwe van der Werf]]<br>[[Sjoerd Smits]]<br>[[Riemer Hoekstra]] |style="text-align:center;" | 0 – 5 <br> 0 – 6 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #90EE90" | [[Menno van Zwieten]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |- |} ==Twadde list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #FFB6C1" | Jelle Attema<br>Gabe-Jan van Popta<br>Patrick Scheepstra |style="text-align:center;" | 2 – 5 <br> 0 – 6 |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>Tjisse Steenstra |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #FFB6C1" | Bauke Triemstra<br>Dylan Drent<br>Hendrik Kootstra |style="text-align:center;" | 4 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #90EE90" | Auke Boomsma<br>Marten Feenstra<br>Laas Pieter van Straten |- |style="text-align:right;" |9. |style="background-color: #FFB6C1" | Johannes van der Veen<br>Sip Jaap Bos<br>Tsjerk Elzinga |style="text-align:center;" | 2 – 5 <br> 0 – 6 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | Marten Bergsma<br>Renze Pieter Hiemstra<br>Hans Wassenaar |- |style="text-align:right;" |14. |style="background-color: #FFB6C1" | Enno Kingma<br>Pieter Jan Plat<br>Sjoerd de Jong |style="text-align:center;" | 4 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #90EE90" | Menno van Zwieten<br>Kees van der Schoot<br>Erwin Zijlstra |- |} ==Heale finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>Tjisse Steenstra |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #FFB6C1" | Auke Boomsma<br>Marten Feenstra<br>Laas Pieter van Straten |- |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | Marten Bergsma<br>Renze Pieter Hiemstra<br>Hans Wassenaar |style="text-align:center;" | 5 – 1 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #FFB6C1" | Menno van Zwieten<br>Kees van der Schoot<br>Erwin Zijlstra |- |} ==Finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #FFB6C1" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>Tjisse Steenstra |style="text-align:center;" | 2 – 5 <br> 4 – 6 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | Marten Bergsma<br>Renze Pieter Hiemstra<br>'''Hans Wassenaar''' ([[kening (keatsen)|kening]]) |- |} {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *Utslaggen PC 2019: ''166ste PC'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 1 augustus 2019, s. 12. }} {{Navigaasje PC}} [[Kategory:PC|2019]] [[Kategory:Barren yn 2019]] 65bz0ujid81r6gri3y6nuc9qg1440na 0 147824 1236464 1177143 2026-07-27T19:18:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236464 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=muorrekrûper |Ofbyld= [[File:Tichodroma muraria02 cropped.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') |Skaai= [[echte muorrekrûpers]] (''Tichodroma'') |Wittenskiplike namme= Tichodroma muraria |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TichodromaMurariaIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''muorrekrûper''' of '''rotskrûper''' (''Tichodroma muraria'') is de ienichste soarte fan it ienichste [[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Tichodroma'') fan de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') yn it skift fan de [[moskeftigen]]. De fûgel komt foar yn it heechberchte fan Midden- en Súd-Jeropa (Pyreneeën, Alpen, Balkan, Kaukasus) en fan Aazje. De soarte komt net foar yn Fryslân. Yn Nederlân is hy inkelde keren waarnommen yn Súd-Limburch. [[File:Tichodroma muraria MHNT.ZOO.2010.11.184.1.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e muorrekrûper.]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muorrekrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] hqguhqz82udzig471fbt4dpg3ukius1 1236534 1236464 2026-07-28T07:30:41Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide. 1236534 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=muorrekrûper |Ofbyld= [[File:Tichodroma muraria02 cropped.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') |Skaai= [[echte muorrekrûpers]] (''Tichodroma'') |Wittenskiplike namme= Tichodroma muraria |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TichodromaMurariaIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''muorrekrûper''' of '''rotskrûper''' (''Tichodroma muraria'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Tichodroma'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. De fûgel komt foar yn it heechberchte fan Midden- en Súd-Jeropa ([[Pyreneeën]], [[Alpen]], [[Balkan]], [[Kaukasus]]) en fan [[Aazje]]. De soarte komt net foar yn Fryslân. Yn Nederlân isde fûgel in pear kear waarnommen yn [[Limburch (Nederlân)|Súd-Limburch]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Wallcreeper (Tichodroma muraria) female Piatra Craiului.jpg|thumb|left|Muorrekrûper (wyfke).]] Muorrekrûpers wurde 15,5 oant 17 sintimeter lang, weagje 17 oant 19 gram en hawwe in lange, smelle, donkere en in wat nei ûnder bûge snaffel. It fearrekleed is foar it grutste part blaugriis mei in donkere sturt en donkere wjukpunten. It meast opfallend binne de djipreade dielen en in pear grutte wite plakken op 'e brede, ôfrûne wjukken. Dy tekening is it bêste te sjen yn 'e flecht. Simmerdeis hat in folwoeksen mantsje in folslein swarte kiel en boarst en in soad read op 'e wjukken, wylst it folwoeksen wyfke in griis-wite kiel hat mei mar in lyts griis-swart plak yn 'e midden. Winterdeis hawwe beide skaaien in wite kiel en in wyt oant ljochtgriis boarst. == Systematyk == Neffens de skaaimerken nimt de muorrekrûper in posysje yn tusken de [[blauspjochten]] en de [[beamkrûpers]] en der wurdt noch jimmeroan diskusearre oer de taksonomyske yndieling. Linnaeus sette de soarte ynearsten yn 'e beamkrûpers. Hjoed-de-dei wurdt de soarte faak yndield by de blauspjochten as iennige soarte yn 'e ûnderfamylje ''Tichodromadinae''. Guon ornearje dat de foarm en de tekening fan it fearrekleed mear ha fan dat fan 'e beamkrûpers, wat wiist op mear sibskip mei dy groep. Oaren setten de fûgel yn 'e eigen famylje ''Tichodromadidae''. Der is noch gjin sicht op in definitive taksonomyske yndieling. == Fersprieding == De muorrekrûper komt foar yn 'e berchtmes fan Sintraal- en Súd-Jeropa en Aazje. De soarte wurdt ûnderferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Tichodroma muraria muraria'' – de nominaatfoarm komt foar yn bercheftige regio's fan Sintraal- en Súd-Jeropa, [[Turkije]], de [[Kaukasus]] en westlik Aazje eastlik oant de [[Elbûrs-berchtme|Elbûrs-]] en [[Zagrosberchtme|Zagrosbergen]] yn [[Iran]]. [ 10 ] * ''Tichodroma muraria nipalensis'' (Bonaparte, 1850) - komt foar yn bercheftige gebieten fan Aazje, fan eastlik Iran oant [[Altai]] en bercheftige regio's fan noardlik [[Hebei]] en noardlik [[Fujian]]. De soarte briedt op hichten fan 1.000–3.000 meter, mar is waarnommen op hichten oant 4.900 meter. De measten binne [[stânfûgel]]s, mar guon migrearje winterdeis nei legere dielen fan it berchtme. Dwaalgasten binne waarnommen yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Portegal]], [[Malta]], [[Marokko]] en [[Tuneezje]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Picchi Muraioli,cure parentali.jpg|thumb|260px|It fuorjen fan in jonge fûgel.]] Muorrekrûpers ite fral ynsekten en spinnen dy't er fan 'e rotsmuorren pikt. Ut en troch snipt er ek fleanende ynsekten troch in koarte flecht fanôf de rotsmuorre. By it foerazjearjen op 'e rots krûpt er mei healiepen wjukken oer de stien en wikselet er dat ôf mei lytse hipkes en koarte flechten. [[File:Tichodroma muraria MHNT.ZOO.2010.11.184.1.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e muorrekrûper.]] De fûgel wurdt bûten de briedtiid selden yn pearen sjoen. It briedseizoen falt yn Súd- en Sintraal-Jeropa yn maaie en juny. It wyfke bout in frij grut, komfoarmich nêst fan gers, moas en fizels fan woartels yn in rotsspjalt. Mei sêfter materiaal lykas fearkes of wol wurdt it nêst ôfwurke. Faak hat in nêst twa yngongen. Meastentiids wurde der fjouwer oant fiif wite aaien mei hjir en dêr swarte of readbrune spikkels lein. It brieden begjint net earder as dat alle aaien lein binne. De briedtiid duorret 19 oant 20 dagen. By it brieden wurdt it wyfke troch it mantsje fuorre. De jongen binne by it útkommen keal en blyn en wurde troch it mantsje en it wyfke 28 oant 30 dagen fuorre, oant se útfleane. In pearke bringt yn it seizoen ien lechsel grut. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern''). It oantal Jeropeeske briedpearen wurdt op 29.000 oant 69.700 rûsd ([[BirdLife International]] 2015). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend, mar útgeande fan it feit dat Jeropa likernôch 10% fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte útmakket, soe de wrâldpopulaasje foarsichtich op 500.000 oant 1.500.000 folwoeksen fûgels rûsd wurde kinne. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallcreeper-tichodroma-muraria BirdLife, oproppen 28 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wallcr1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 july 2026.] * [https://ebird.org/species/wallcr1/RO1 eBird, oproppen 28 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tichodroma muraria}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muorrekrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] di1gngr8rc16481p0l1n62925zhsyfs 1236538 1236534 2026-07-28T08:11:03Z Ruurd Jorritsma 38557 1236538 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=muorrekrûper |Ofbyld= [[File:Tichodroma muraria02 cropped.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') |Skaai= [[echte muorrekrûpers]] (''Tichodroma'') |Wittenskiplike namme= Tichodroma muraria |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TichodromaMurariaIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''muorrekrûper''' of '''rotskrûper''' (''Tichodroma muraria'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Tichodroma'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. De fûgel komt foar yn it heechberchte fan Midden- en Súd-Jeropa ([[Pyreneeën]], [[Alpen]], [[Balkan]], [[Kaukasus]]) en fan [[Aazje]]. De soarte komt net foar yn Fryslân. Yn Nederlân is de fûgel in pear kear waarnommen yn [[Limburch (Nederlân)|Súd-Limburch]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Wallcreeper (Tichodroma muraria) female Piatra Craiului.jpg|thumb|left|Muorrekrûper (wyfke).]] Muorrekrûpers wurde 15,5 oant 17 sintimeter lang, weagje 17 oant 19 gram en hawwe in lange, smelle, donkere en in wat nei ûnder bûge snaffel. It fearrekleed is foar it grutste part blaugriis mei in donkere sturt en donkere wjukpunten. It meast opfallend binne de djipreade dielen en in pear grutte wite plakken op 'e brede, ôfrûne wjukken. Dy tekening is it bêste te sjen yn 'e flecht. Simmerdeis hat in folwoeksen mantsje in folslein swarte kiel en boarst en in soad read op 'e wjukken, wylst it folwoeksen wyfke in griis-wite kiel hat mei mar in lyts griis-swart plak yn 'e midden. Winterdeis hawwe beide skaaien in wite kiel en in wyt oant ljochtgriis boarst. == Systematyk == Neffens de skaaimerken nimt de muorrekrûper in posysje yn tusken de [[blauspjochten]] en de [[beamkrûpers]] en der wurdt noch jimmeroan diskusearre oer de taksonomyske yndieling. Linnaeus sette de soarte ynearsten yn 'e beamkrûpers. Hjoed-de-dei wurdt de soarte faak yndield by de blauspjochten as iennige soarte yn 'e ûnderfamylje ''Tichodromadinae''. Guon ornearje dat de foarm en de tekening fan it fearrekleed mear ha fan dat fan 'e beamkrûpers, wat wiist op mear sibskip mei dy groep. Oaren setten de fûgel yn 'e eigen famylje ''Tichodromadidae''. Der is noch gjin sicht op in definitive taksonomyske yndieling. == Fersprieding == De muorrekrûper komt foar yn 'e berchtmes fan Sintraal- en Súd-Jeropa en Aazje. De soarte wurdt ûnderferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Tichodroma muraria muraria'' – de nominaatfoarm komt foar yn bercheftige regio's fan Sintraal- en Súd-Jeropa, [[Turkije]], de [[Kaukasus]] en westlik Aazje eastlik oant de [[Elbûrs-berchtme|Elbûrs-]] en [[Zagrosberchtme|Zagrosbergen]] yn [[Iran]]. [ 10 ] * ''Tichodroma muraria nipalensis'' (Bonaparte, 1850) - komt foar yn bercheftige gebieten fan Aazje, fan eastlik Iran oant [[Altai]] en bercheftige regio's fan noardlik [[Hebei]] en noardlik [[Fujian]]. De soarte briedt op hichten fan 1.000–3.000 meter, mar is waarnommen op hichten oant 4.900 meter. De measten binne [[stânfûgel]]s, mar guon migrearje winterdeis nei legere dielen fan it berchtme. Dwaalgasten binne waarnommen yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Portegal]], [[Malta]], [[Marokko]] en [[Tuneezje]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Picchi Muraioli,cure parentali.jpg|thumb|260px|It fuorjen fan in jonge fûgel.]] Muorrekrûpers ite fral ynsekten en spinnen dy't er fan 'e rotsmuorren pikt. Ut en troch snipt er ek fleanende ynsekten troch in koarte flecht fanôf de rotsmuorre. By it foerazjearjen op 'e rots krûpt er mei healiepen wjukken oer de stien en wikselet er dat ôf mei lytse hipkes en koarte flechten. [[File:Tichodroma muraria MHNT.ZOO.2010.11.184.1.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e muorrekrûper.]] De fûgel wurdt bûten de briedtiid selden yn pearen sjoen. It briedseizoen falt yn Súd- en Sintraal-Jeropa yn maaie en juny. It wyfke bout in frij grut, komfoarmich nêst fan gers, moas en fizels fan woartels yn in rotsspjalt. Mei sêfter materiaal lykas fearkes of wol wurdt it nêst ôfwurke. Faak hat in nêst twa yngongen. Meastentiids wurde der fjouwer oant fiif wite aaien mei hjir en dêr swarte of readbrune spikkels lein. It brieden begjint net earder as dat alle aaien lein binne. De briedtiid duorret 19 oant 20 dagen. By it brieden wurdt it wyfke troch it mantsje fuorre. De jongen binne by it útkommen keal en blyn en wurde troch it mantsje en it wyfke 28 oant 30 dagen fuorre, oant se útfleane. In pearke bringt yn it seizoen ien lechsel grut. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern''). It oantal Jeropeeske briedpearen wurdt op 29.000 oant 69.700 rûsd ([[BirdLife International]] 2015). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend, mar útgeande fan it feit dat Jeropa likernôch 10% fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte útmakket, soe de wrâldpopulaasje foarsichtich op 500.000 oant 1.500.000 folwoeksen fûgels rûsd wurde kinne. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallcreeper-tichodroma-muraria BirdLife, oproppen 28 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wallcr1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 july 2026.] * [https://ebird.org/species/wallcr1/RO1 eBird, oproppen 28 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tichodroma muraria}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muorrekrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] i5seq0ldfqj72eywn5nyit3364lqq7x 0 147825 1236536 1030872 2026-07-28T07:47:11Z RomkeHoekstra 10582 Trochferwizingsdoel feroare fan [[Muorrekrûper]] nei [[Echte muorrekrûpers]] 1236536 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Echte muorrekrûpers]] 50fnl3wenkcygcrozuei8x5231kl2tc 0 151227 1236421 1203243 2026-07-27T17:50:06Z FreyaSport 40716 oars 1236421 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks PC | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | gemeente = [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]] | byfjild = | datum = [[4 augustus]] [[2021]] | edysje = 168 | finale = Partoer 3 Bergsma -<br> Partoer 13 Zijlstra | winners = [[Gert-Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Erwin Zijlstra]] | kening = [[Erwin Zijlstra]] | webside = [https://www.pc-franeker.nl pc-franeker.nl] | foarige = [[PC 2019]] | folgjende = [[PC 2022]] }} De '''[[PC]] fan [[2021]]''' waard op [[woansdei]] [[4 augustus]] [[keatsen|ferkeatst]]. It wie neffens de nûmering fan 'e PC-organisaasje de 168e edysje fan it [[evenemint]] (hoewol't de 167e edysje, yn [[2020]], eins net spile wie omreden fan 'e [[koroanafiruspandemy]]). It [[evenemint]] fûn plak by [[sinne]]skynwaar ôfwiksele mei wat lichte [[bewolktens]]. Der hearsken oangename [[temperatuer]]en. Oan 'e talitting fan [[publyk]] wiene beheinings steld y.f.m. de noch altyd hearskjende koroanapandemy. De winners fan 'e PC 2021 wiene [[Gert-Anne van der Bos]] fan [[Mantgum]], [[Taeke Triemstra]] fan [[Sint-Jabik]] en [[Erwin Zijlstra]] fan [[Easterlittens]]. Erwin Zijlstra waard ta [[kening (keatsen)|kening]] keazen. ==Koroanabeheinings== Yn it ramt fan 'e noch altyd hearskjende koroanafiruspandemy gouwen der by de PC fan [[2021]] in protte maatregels dy't fersprieding fan it [[SARS-CoV-2|firus]] foarkomme moasten. Sa wie de tagong beheind ta in [[publyk]] fan krapoan 5.000 minsken, wylst oare jierren altyd tusken de 8.500 en 9.000 belangstellenden op it [[Sjûkelân]] talitten waarden. Alle oanwêzigen waarden fierders strang kontrolearre en moasten oan 'e hân fan in [[QR-koade]] oantoane dat se òf folslein [[faksinaasje|faksinearre]] wiene, òf dat se maksimaal [[etmiel|24&nbsp;oeren]] foar it begjin fan 'e PC op koroana test wiene, mei negatyf resultaat. Eins hie it sa wêze moatten dat lju dy't net oer sa'n (boppedat funksjonearjende) QR-koade beskikten, net talitten waarden. Mar de organisaasje striek de hân oer it hert foar in stikmannich âldere [[fan (persoan)|keatsfans]] mei in útprinte QR-koade (om't se net oer [[mobile tillefoan]] beskikten) dy't troch de scanapparatuer net oppikt waard. Ek inkele [[Belgje|Belgen]] mei in yn [[Nederlân]] eins net jildige Belgyske QR-koade waarden dochs talitten. Foar lju dy't wol fuortstjoerd waarden, wie yn [[Grand Café De Doelen]], oan 'e [[Bredepleats (Frjentsjer)|Bredepleats]], in trijekoppige [[helpdesk]] ynrjochte om te besykjen it spul dochs noch op 'e rails te krijen.<ref>{{Aut|Lamme, Zander}}, ''"Het is hier net een vliegveld"'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 5 augustus 2021, s. 3.</ref> ==Earste list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #90EE90" | [[Tsjerk Elsinga]] <br> [[Kevin Jordi Hiemstra]] <br> [[Johannes van der Veen (keatser)|Johannes van der Veen]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |2. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Sip Jaap Bos]]<br>[[Riemer Hoekstra]] <br>[[Lieuwe van der Werff]] |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | [[Marten Bergsma]]<br>[[Dylan Drent]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |4. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jouke Bosje]]<br> [[André van Dellen]]<br> [[Willem Heeringa]] |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #90EE90" | [[Renze Hiemstra]]<br> [[Tjisse Steenstra]]<br> [[Hans Wassenaar]] |style="text-align:center;" | 5 – 4 <br> 6 – 0 |style="text-align:right;" |6. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Sjoerd de Jong]] <br> [[Pieter Jan Plat]]<br> [[Bauke Triemstra]] |- |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #90EE90" | [[Allard Hoekstra]] <br>[[Laas Pieter van Straten]]<br> [[Peter van Zuiden]] |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |8. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Haye Jan Nicolay]] <br>[[Evert Pieter Tolsma]] <br> [[Jelte Visser]] |- |style="text-align:right;" |9. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jorn Lars van Beem]]<br>[[Thomas Dijkstra]] <br> [[Steven Koster]] |style="text-align:center;" | 3 – 5 <br> 2 – 6 |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #90EE90" | [[Gerben de Boer]] <br> [[Paul Dijkstra]]<br>[[René de Haan]] |- |style="text-align:right;" |11. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jelle Attema]] <br>[[Pieter Jan Leijenaar]] <br> [[Gabe van Popta]] |style="text-align:center;" | 1 – 5 <br> 4 – 6 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | [[Auke Boomsma]]<br>[[Hyltje Bosma]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |- |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | [[Gert-Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |style="text-align:center;" | 5 – 1 <br> 6 – 0 |style="text-align:right;" |14. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jelte-Pieter Dijkstra]] <br> [[Youri de Groot]]<br>[[Hendrik Jan van der Velde]] |- |style="text-align:right;" |15. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Remmelt Bouma]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Thomas van Zuiden]] |style="text-align:center;" | 3 – 5 <br> 4 – 6 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #90EE90" | [[Enno Kingma]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Menno van Zwieten]] |- |} ==Twadde list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #FFB6C1" | Tsjerk Elsinga <br> Kevin Jordi Hiemstra <br> Johannes van der Veen |style="text-align:center;" | 1 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | Marten Bergsma<br>Dylan Drent<br>Hendrik Kootstra |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #90EE90" | Renze Hiemstra<br> Tjisse Steenstra<br> Hans Wassenaar |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 2 |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #FFB6C1" | Allard Hoekstra <br>Laas Pieter van Straten<br> Peter van Zuiden |- |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #90EE90" | Gerben de Boer <br> Paul Dijkstra<br>René de Haan |style="text-align:center;" | 5 – 4 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #FFB6C1" | Auke Boomsma<br>Hyltje Bosma<br>Patrick Scheepstra |- |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>Erwin Zijlstra |style="text-align:center;" | 5 – 2 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #FFB6C1" | Enno Kingma<br>Kees van der Schoot<br>Menno van Zwieten |- |} ==Heale finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | Marten Bergsma<br>Dylan Drent<br>Hendrik Kootstra |style="text-align:center;" | 5 – 1 <br> 6 – 4 |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #FFB6C1" | Renze Hiemstra<br> Tjisse Steenstra<br> Hans Wassenaar |- |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #FFB6C1" | Gerben de Boer <br> Paul Dijkstra<br>René de Haan |style="text-align:center;" | 3 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>Erwin Zijlstra |- |} ==Finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #FFB6C1" | Marten Bergsma<br>Dylan Drent<br>Hendrik Kootstra |style="text-align:center;" | 2 – 5 <br> 6 – 6 |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | Gert-Anne van der Bos<br>Taeke Triemstra<br>'''Erwin Zijlstra''' ([[kening (keatsen)|kening]]) |- |} {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *Utslaggen PC 2021: ''Uitslagen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 5 augustus 2021, s. 44. }} {{Navigaasje PC}} [[Kategory:PC|2021]] [[Kategory:Barren yn 2021]] euxv2f8nuhqou6s49rbli9nn7obsluz 0 153030 1236406 1051512 2026-07-27T14:44:38Z Drewes 2754 , 1236406 wikitext text/x-wiki '''John Morgan''' ([[Pentonville]], yn it noarden fan [[Londen]], [[1822]] - [[Hastings]], [[1885]]) wie in Ingelske suksesfolle [[Keunstskilder|sjenreskilder]]. == Wurkpaad == Morgan studearre oan de School of Design yn Londen en ek yn [[Parys]] by [[Thomas Couture]] (1815–1879). Doe't er yn 1861 yn [[Aylesbury]] wenne, waard er bekend mei syn skilderijen ''The Jury'' en ''The Country Auction''. Hy wie lid fan de Society of British Artists (SBA). Syn wurk waard beynfloede troch de skilders [[Thomas Webster (skilder)|Thomas Webster]] en [[William Powell Frith]]. Syn soan [[Frederick Morgan (skilder)|Frederick Morgan]] wie ek in populêre skilder dy't foaral bekend waard mei syn skilderij ''His Turn Next'', dat ferneamd waard troch de reklamekampanje foar Pears Soap. Hy stoar yn Hastings, East Sussex. ==Galery == <gallery widths="200" heights="200"> File:The Jury by John Morgan.jpg|''The Jury'' ('De sjuery', 1861) File:Snowballing, by John Morgan.jpg| ''Snowballing'' ('Sniebalje') File:John Morgan - The Schoolmistress's Birthday - M1882-1-2 - Auckland Art Gallery.jpg| ''The Schoolmistress's Birthday'' ('De jierdei fan de skoaljuffer') </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.artnet.com/artists/john-morgan/ Wurk fan Morgan op artnet] * [http://goldenagepaintings.blogspot.com/2009/07/john-morgan-which-hand-has-it.html ''Which hand has it?''] (skilderij, 1865) * [http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=5161214 ''The Lion and the Lamb]'' (skilderij, 1861) {{DEFAULTSORT:Morgan, John}} [[Kategory:Ingelsk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1822]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1885]] oumsl39hv5kd1wqxixd1v8ela6zz1ts 0 160007 1236420 1203244 2026-07-27T17:48:35Z FreyaSport 40716 oars 1236420 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks PC | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | gemeente = [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]] | byfjild = | datum = [[3 augustus]] [[2022]] | edysje = 169 | finale = Partoer 6 Bergsma -<br> Partoer 12 Steenstra | winners = [[Tjisse Steenstra]]<br>[[Hans Wassenaar]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]] | kening = [[Tjisse Steenstra]] | webside = [https://www.pc-franeker.nl pc-franeker.nl] | foarige = [[PC 2021]] | folgjende = [[PC 2023]] }} De '''[[PC]] fan [[2022]]''' waard op [[woansdei]] [[3 augustus]] [[keatsen|ferkeatst]]. It wie neffens de nûmering fan 'e PC-organisaasje de 169e edysje fan it [[evenemint]] (hoewol't de 167e edysje, yn [[2020]], eins net spile wie omreden fan 'e [[koroanafiruspandemy]]). It [[evenemint]] fûn plak by [[sinne]]skynwaar. Der hearsken waarme mar oangename [[temperatuer]]en. Yn in útferkocht [[Sjûkelân]]. De winners fan 'e PC 2022 wiene [[Tjisse Steenstra]] fan [[Bitgummole]], [[Hans Wassenaar]] fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Renze Pieter Hiemstra]] fan [[Deinum]]. Tjisse Steenstra waard ta [[kening (keatsen)|kening]] keazen. ==Earste list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #90EE90" | [[Gert-Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |style="text-align:center;" | 5-0 6-2 |style="text-align:right;" |2. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Youri de Groot]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Laas Pieter van Straten]] |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Johannes van der Veen (keatser)|Johannes van der Veen]]<br>[[Jorn Lars van Beem]]<br>[[Rick Minnesma]] |style="text-align:center;" | 1-5 6-6 |style="text-align:right;" |4. |style="background-color: #90EE90" | [[Enno Kingma]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Menno van Zwieten]] |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Rutger Torensma]]<br>[[Harold de Boer]]<br>[[Jurrit Osinga]] |style="text-align:center;" | 1-5 2-6 |style="text-align:right;" |6. |style="background-color: #90EE90" | [[Marten Bergsma]]<br>[[Hylke Bruinsma]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |- |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #90EE90" | [[Bauke Triemstra]]<br>[[Daniël Iseger]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |style="text-align:center;" | 5-3 6-6 |style="text-align:right;" |8. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Patrick van Dellen]]<br>[[Thomas Dijkstra]]<br>[[Steven Koster]] |- |style="text-align:right;" |9. |style="background-color: #90EE90" | [[Haye Jan Nicolay]]<br>[[Gabe-Jan Popta]]<br>[[Pieter Jan Leijenaar]] |style="text-align:center;" | 5-5 6-4 |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Peter van Zuiden]]<br>[[Kevin Jordi Hiemstra]]<br>[[Gerben de Boer]] |- |style="text-align:right;" |11. |style="background-color: #FFB6C1" |[[André van Dellen]]<br>[[Pieter Jan Plat]]<br>[[Willem Heeringa]] |style="text-align:center;" | 5-0 6-0 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #90EE90" | [[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |- |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | [[Remmelt Bouma]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |style="text-align:center;" | 5-3 6-0 |style="text-align:right;" |14. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Gerrit Jan Duiven]]<br>[[Hendrik Jan van der Velde]]<br>[[Riemer Hoekstra]] |- |style="text-align:right;" |15. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Paul Dijkstra]]<br>[[René de Haan]]<br>[[Hendrik Bouwhuis]] |style="text-align:center;" | 5-5 6-0 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #90EE90" | [[Auke Boomsma]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Tsjerk Elsinga]] |- |} ==Twadde list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |1 |style="background-color: #90EE90" | [[Gert Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |5-2 6-6 |4 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Enno Kingma]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Menno van Zwieten]] |- |6 |style="background-color: #90EE90" |[[Marten Bergsma]]<br>[[Hylke Bruinsma]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |5-5 6-4 |7 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Bauke Triemstra]]<br>[[Daniel Iseger]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |- |9 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Haye Jan Nicolai]]<br>[[Gabe Jan van Popta]]<br>[[Pieter Jan Leijenaar]] | 5-5 0-6 |12 |style="background-color: #90EE90" |[[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |- |13 |style="background-color: #90EE90" |[[Remmelt Bouma]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |5-3 6-4 |16 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Auke Boomsma]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Tsjerk Elsinga]] |} ==Heale finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |1 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Gert Anne vd Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Jan Tymen Eisma]]<ref>[[Jan Tymen Eisma]] is ynfallen foar [[Erwin Zijlstra]] dy't mei búkgryp it fjild ferlitte moast.</ref> | 3-5 4-6 |6 |style="background-color: #90EE90" |[[Marten Bergsma]]<br>[[Hylke Bruinsma]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |- |12 |style="background-color: #90EE90" |[[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |5-1 6-2 |13 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Remmelt Bouma]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |} ==Finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |6 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Marten Bergsma]]<br>[[Hylke Bruinsma]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |5-5 6-4 |12 |style="background-color: #90EE90" |'''[[Tjisse Steenstra]]''' ([[kening (keatsen)|kening]])<br>[[Renze Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://www.knkb.nl/ knkb.nl] * [https://www.kaatsnieuws.com/ kaatsnieuws.com] }} {{Navigaasje PC}} [[Kategory:PC|2022]] [[Kategory:Barren yn 2022]] tcnh3nrgxg5uosecufo1g4q98q7c34y 0 169807 1236419 1203245 2026-07-27T17:48:01Z FreyaSport 40716 oars 1236419 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks PC | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | gemeente = [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]] | byfjild = Sportfjilden<br>Hertog van Saxenlaan | datum = [[2 augustus]] [[2023]] | edysje = 170 | finale = Partoer 3 Steenstra -<br> Partoer 14 Nicolay | winners = [[Tjisse Steenstra]]<br>[[Hans Wassenaar]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]] | kening = [[Tjisse Steenstra]] | webside = [https://www.pc-franeker.nl pc-franeker.nl] | foarige = [[PC 2022]] | folgjende = [[PC 2024]] }} De '''[[PC]] fan [[2023]]''' waard op [[woansdei]] [[2 augustus]] [[keatsen|ferkeatst]]. It wie neffens de nûmering fan 'e PC-organisaasje de 170e edysje fan it [[evenemint]] (hoewol't de 167e edysje, yn [[2020]], eins net spile wie omreden fan 'e [[koroanafiruspandemy]]). It [[evenemint]] gie fanwegen de minne waarsomstannigheden pas om 12 oere los, fanwegen it minne waar pas om 12 oere, de tradisjonele tocht yn de koets mei de winners fan it foarige jier troch de stêd waard skrast. De earste twa omlopen waarden njonken it sjûkelân ek op de sportfjilden oan de Hertog fan Saxenlaan yn Frentsjer ferkeatst<ref>[https://www.kaatsnieuws.com/pc-2023-begint-later-en-op-twee-locaties/ kaatsnieuws.com, 2-8-2023, PC 2023 begint later en op twee locaties]</ref> De winners fan 'e PC 2023 wiene [[Tjisse Steenstra]] fan [[Bitgummole]], [[Hans Wassenaar]] fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Renze Pieter Hiemstra]] fan [[Deinum]]. Tjisse Steenstra waard krekt as yn [[PC 2022|2022]] ta [[kening (keatsen)|kening]] keazen. ==Earste list== * ''De partoeren 1 oant en mei 4 keatsten op it Sjûkelân.'' * ''De partoeren 5 oant en mei 16 keatsten op de sportfjilden.'' {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |style="text-align:right;" |1. |style="background-color: #90EE90"| [[Marten Bergsma]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |style="text-align:center;" | 5-1 6-4 |style="text-align:right;" |2. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Peter van Zuiden]]<br>[[Gerben de Boer]]<br>[[Willem Heeringa]] |- |style="text-align:right;" |3. |style="background-color: #90EE90" | [[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |style="text-align:center;" | 5-1 6-2 |style="text-align:right;" |4. |style="background-color:#FFB6C1" | [[André van Dellen]]<br>[[Pieter Jan Plat]]<br>[[Jurrit Osinga]] |- |style="text-align:right;" |5. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Wierd Baarda]]<br>[[Michel van der Veen]]<br>[[Jari Visser]] |style="text-align:center;" | 3-5 4-6 |style="text-align:right;" |6. |style="background-color: #90EE90" | [[Corne Tuinenga]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Jelmer Miedema]] |- |style="text-align:right;" |7. |style="background-color: #90EE90" | [[Paul Dijkstra]]<br>[[Steven Koster]]<br>[[Rick Minnesma]] |style="text-align:center;" | 5-2 6-0 |style="text-align:right;" |8. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Youri de Groot]]<br>[[Jelle Cnossen]]<br>[[Johan Sipma]] |- |style="text-align:right;" |9. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Johannes van der Veen (keatser)|Johannes van der Veen]]<br>[[Jorn Lars van Beem]]<br>[[Kevin Jordi Hiemstra]] |style="text-align:center;" | 4-5 0-6 |style="text-align:right;" |10. |style="background-color: #90EE90" | [[Menno van Zwieten]]<br>[[Gabe-Jan van Popta]]<br>[[Pieter Jan Leijenaar]] |- |style="text-align:right;" |11. |style="background-color:#90EE90" |[[Remmelt Bouma]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |style="text-align:center;" | 5-4 6-2 |style="text-align:right;" |12. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Patrick van Dellen]]<br>[[Thomas Dijkstra]]<br>[[René de Haan]] |- |style="text-align:right;" |13. |style="background-color: #90EE90" | [[Gert-Anne van der Bos]]<br>[[Taeke Triemstra]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |style="text-align:center;" | 5-5 6-6 |style="text-align:right;" |14. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Haye Jan Nicolay]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |- |style="text-align:right;" |15. |style="background-color: #90EE90" | [[Bauke Triemstra]]<br>[[Hendrik Jan van der Velde]]<br>[[Riemer Hoekstra]] |style="text-align:center;" | 5-3 6-4 |style="text-align:right;" |16. |style="background-color: #FFB6C1" | [[Jelle Attema]]<br>[[Gerrit Jan Duiven]]<br>[[Hendrik Bouwhuis]] |- |} ==Twadde list== * ''De partijen 1 tsjin 3 en 6 tsjin 7 waarden ferkeatst op it sjûkelân.'' * ''De partijen 10 tsjin 11 en 14 tsjin 16 waarden ferkeatst op de sportfjilden.'' {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |1 |style="background-color: #FFB6C1"| [[Marten Bergsma]]<br>[[Kees van der Schoot]]<br>[[Hendrik Kootstra]] | 3-5 4-6 |3 |style="background-color: #90EE90" | [[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |- |6 |style="background-color: #FFB6C1"| [[Corne Tuinenga]]<br>[[Bauke Dijkstra]]<br>[[Jelmer Miedema]] | 5-5 6-8 |7 |style="background-color: #90EE90"| [[Paul Dijkstra]]<br>[[Steven Koster]]<br>[[Rick Minnesma]] |- |10 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Menno van Zwieten]]<br>[[Gabe-Jan van Popta]]<br>[[Pieter Jan Leijenaar]] | 4-5 6-6 |11 |style="background-color: #90EE90"|[[Remmelt Bouma]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |- |14 |style="background-color: #90EE90"|[[Haye Jan Nicolay]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Patrick Scheepstra]] | 5-3 6-6 |16 |style="background-color: #FFB6C1"|[[Auke Boomsma]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Tsjerk Elsinga]] |} ==Heale finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |3 |style="background-color: #90EE90"|[[Tjisse Steenstra]]<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |5-3 6-6 |7 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Paul Dijkstra]]<br>[[Steven Koster]]<br>[[Rick Minnesma]] |- |11 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Remmelt Bouma]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] | 5-5 4-6 |14 |style="background-color: #90EE90"|[[Haye Jan Nicolay]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |} ==Finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- |3 |style="background-color: #90EE90" |'''[[Tjisse Steenstra]]''' ([[kening (keatsen)|kening]])<br>[[Renze Pieter Hiemstra]]<br>[[Hans Wassenaar]] |5-1 6-2 |14 |style="background-color: #FFB6C1" |[[Haye Jan Nicolay]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Patrick Scheepstra]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://www.knkb.nl/ knkb.nl] * [https://www.kaatsnieuws.com/ kaatsnieuws.com] }} {{Navigaasje PC}} [[Kategory:PC|2023]] [[Kategory:Barren yn 2023]] 0sjiukizer0xg5t7t9ywpuv0lzxkgl0 0 172088 1236509 1172568 2026-07-27T19:56:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236509 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardamerikaanske helmspjocht |Ofbyld = [[Ofbyld:PileatedWoodpeckerFeedingonTree.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Pileated Woodpecker Ash RWD2.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = [[File:Dryocopus pileatus - Pileated Woodpecker - XC61518.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje = [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai = [[iiktimmerspjochten]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Dryocopus'') |Wittenskiplike namme= Dryocopus pileatus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Dryocopus pileatus map.svg|center|250px]] }} De '''Noardamerikaanske helmspjocht''' (''Dryocopus pileatus'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Picus pileatus'' publisearre troch [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan ''Systema naturae''. As der fanút gien wurdt dat de [[keizerspjocht]] en de [[ivoarsnaffelspjocht]] útstoarn binne, dan is de Noardamerikaanske helmspjocht de grutste spjochtesoarte fan it kontinint. De Noardamerikaanske helmspjocht is besibbe oan de by ús bekende [[swarte spjocht]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Dryocopus pileatus UL 06.jpg|thumb|Dryocopus pileatus UL 06|thumb|left|''Wyfke.'']] [[Ofbyld:Pileated Woodpecker (6258355443).jpg|thumb|left|''Mantsje'']] De Noardamerikaanske helmspjocht is in 40 oant 49 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan likernôch 66 oant 75 sm. Se binne fral swart en hawwe in reade toefe mei in wite streek lâns de flanken fan 'e kiel. As se fleane is der wyt op 'e wjukken te sjen. Folwoeksen mantsjes hawwe in reade streek fan 'e snaffel nei de kiel, wylst dy by wyfkes swart is. == Habitat == Helmspjochten briede yn âldere bosken en parken mei in soad beammen. Hja hawwe in foarkar foar bosk mei grutte, hurdhouten beammen. == Iten == De fûgels ite fral ynsekten, lykas mychammels en larven fan kevers, mar folle harren iten oan mei fruit, nuten en beien. Se hakke grutte rjochthoekige gatten yn 'e beammen as se ynsekten sykje. Fral koloanjes fan mychammels binne populêr. == Fersprieding == De Noardamerikaanske helmspjocht is in [[stânfûgel]] yn 'e bosken fan [[Kanada]], de eastlike [[Feriene Steaten]] en dielen fan it wêsten fan 'e Feriene Steaten. De totale populaasje wurdt op likernôch 1 miljoen fûgels rûsd. Sûnt 1966 is der in taname fan 'e fûgel yn 'e westlike en noardwestlike gebieten, in gefolch fan minder jacht en it letter kappen fan beammen sadat dy in gruttere stamdiameter krije kinne. Yn in soad nasjonale bosken wurde libbene en deade beammen fan in stamdiameter fan mear as 50 sm net mear ferwidere. Oan de oare kant is der in ôfname yn it súdeasten fan it tal fûgels, dat fral taskreaun wurdt oan it ferdwinen fan it boskareaal sûnt de jierren 1970. De jacht is de lêste jierren ôfnommen, mar spilet noch altiten in rol. Wichtige bedrigingen foar de fûgels binne fral de feroarings yn it leefgebiet, lykas de ûntbosking, it oanlizzen fan diken en mynbouaktiviteiten. == Undersoarten == [[Ofbyld:PileatedWoodpeckerNest.jpg|thumb|left|''Jonge fûgels''.]] Der wurde twa ûndersoarten erkend: * D. p. abieticola ({{Aut|[[Outram Bangs|Bangs]]}}, 1898); súdlik Kanada, de noardeastlik, noardwestlike en noard-sintrale dielen fan 'e Feriene Steaten. * D. p. pileatus ({{Aut|[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]]}}, 1758) – it súdeasten fan 'e Feriene Steaten. == Oars == De Noardamerikaanske helmspjocht stie foar [[Walter Lantz]] model foar de cartoon-figuer [[Woody Woodpecker]]. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Helmspecht]] (ferzje fan 29 desimber 2023) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dryocopus pileatus|Noardamerikaanske helmspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Noardamerikaanske helmspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iiktimmerspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] s5ocqjfjv4bgajrvid98pbe7ukh4rv3 0 173305 1236449 1172005 2026-07-27T19:05:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236449 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = moarmerein |Ofbyld = [[Ofbyld:Marmaronetta angustirostris at Martin Mere.jpg|250px]]<br>Jerkje<br>[[File:Marmaronetta angustirostris 2.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moarmereinen]] (''Marmaronetta'') |Wittenskiplike namme= Marmaronetta angustirostris |Beskriuwer, jier= [[Édouard Ménétries|Ménétries]], 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''moarmerein''' (''Marmaronetta angustirostris'') is in [[Fûgels|fûgel]] út de famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De moarmerein komt foar yn Súd-Europa, it Midden-Easten en it Súdwest-Aazje. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Marmaronetta angustirostris, London Wetland Centre, UK - Diliff.jpg|thumb|left|''Jerkje''.]] De moarmerein is in 39 oant 42 sm lange ein mei in spanwiidte fan 63 oant 70 sm. De ein is ljochtbrún mei wyteftige flekken oer it hiele bealchje en in donkere flek op 'e sydkant fan 'e kop om it each hinne. De wjukken binne lang en hawwe gjin spegel (''speculum''), de snaffel is lang, tin en swart. De sturt is ek lang en de poatsjes binne swart. It jerkje is te werkennen oan 'e langere fearren oan 'e ûnderkant fan syn kop, krekt as begjint dêr in toefe. It wyfke hat op 'e basis fan 'e snaffel in griene flek en gjin langere fearren efter op 'e kop. == Fersprieding == De ein libbet yn it suden fan Europa, dielen fan it Midden-Easten en dielen fan Noard-Afrika. Yn 'e briedtiid sitte se by en op ûndjippe, lytse dobben mei in soad begroeiing oan 'e kant en ûnderwetterplanten of op rêstige rivieren yn in fierder drûge omjouwing. Yn Nederlân is de moarmerein in [[dwaalgast]]. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Marmaronetta angustirostris MHNT.ZOO.2010.11.18.5.jpg|thumb|left|''Aaien fan 'e moarmerein''.]] De moarmerein briedt allinne of yn lytsere groepkes yn strûken by in mar of in dobbe, somtiden ek yn dridzich gerslân. It wyfke leit yn juny of july 7 oant 12 giel- oant brúneftige aaien, dy't yn 25-27 dagen troch it wyfke útbret wurde. Jerkjes foarmje dan groepkes en [[Ferfearjen|ferfearje]] en nimme it brieden somtiden eefkes fan 'e wyfkes oer. By it driigjen fan gefaar fleant it jerkje mei in soad leven om 'e fijân hinne. As de aaien útkomme, bringt it wyfke se nei it wetter en fersoarget se oant se fleane kinne. == Iten == De moarmereinen ite planten, sied en wringeleaze wetterdierkes. == Status == De populaasje nimt al in skoft ôf en wurdt op 10.000-42.000 yndividuën rûsd (opjefte 2023). De moarmerein hat te lijen fan biotoopferlies as gefolch fan it oanmeitsjen fan lânbougrûn. Ek brûkt de lânbou yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel in soad wetter út de gebieten dêr't de moarmerein libbet, lykas dat it gefal is mei it [[Nasjonaal park Doñana]]. De moarmerein is yntusken al yn [[Syprus]], [[Noard-Masedoanje]], [[Kaapverdje]] en it grutste diel fan [[Turkije]] útstoarn.<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/22680339/205917761 IUCN, oproppen 26 febrewaris 2024]</ref> De fûgels is dêrom as gefoelich op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] opnommen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/martea1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://waarneming.nl/species/782/ Waarneming.nl] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marbled-teal-marmaronetta-angustirostris Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Marmaronetta angustirostris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] 587h9rcsjbbsamerwntue4e7k83t8do 0 173350 1236466 1189170 2026-07-27T19:19:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236466 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = muskusein |Ofbyld = [[Ofbyld:Muscovy Duck (Cairina moschata) male (48300658492).jpg|250px]]<br>Jerkje |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[muskuseinen]] (''Cairina'') |Wittenskiplike namme= Cairina moschata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Cairina moschata map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} Oarspronklik ferspriedingsgebiet <br>{{Color box|#800080}} Yntrodusearre ferwyldere populaasjes }} De '''muskusein''' (''Cairina moschata''), is in grutte einesoarte út 'e famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De [[Fûgels|fûgel]] komt út [[Súd-Amearika]] en is de iennige soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Cairina''. It is de wylde soarte fan 'e [[Húsdier|domestisearre]] 'warte-ein'. De fûgel waard foar it earst yn 1758 ûnder wittenskiplike namme ''Anas moschata'' troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]] beskreaun. De nuete foarm wurdt yn it [[Frânsk]] ek wol 'Barbarijske ein' (''Canard de Barbarie'') neamd. Oare nammen binne fanwegen syn stille oanwêzigens 'stomme ein', of, fanwegen it wartige gesicht 'warte-ein'. == Oarspronklike fersprieding == [[Ofbyld:Cairina moschata -Peru-8.jpg|thumb|left|''Wylde muskuseinen yn Perû.'']] De oarspronklike wylde muskusein komt yn lege, boskeftige, tropyske kustgebieten yn Sintraal- en Súd-Amerika foar. Yn lytsere oantallen wurde se ek op en om 'e hegere berchmarren en yn drûgere gebieten oantroffen. It binne [[stânfûgel]]s, se binne honkfêst. De soarte bestiet al lang en fan 'e muskuseinen binne [[Fossyl|fossilen]] út it [[Pleistoseen]] fûn yn [[Panama]] en [[Brazylje]]. Hjoed-de-dei binne der ek ferwyldere populaasjes yn [[Noard-Amearika]], Europa, [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Yn Nederlân komt de ein yn lytse oantallen as [[eksoat]] yn it wyld foar. It tal pearkes dat yn it wyld briedt wurdt troch SOVON op 50-100 rûsd. Winterdeis binne der gruttere tallen muskuseinen yn 'e Nederlânske natoer en benammen yn [[Súd-Hollân]]. Sûnt de jierren 1970 nimt it tal muskuseinen yn 'e Nederlânske natoer stadichoan ta.<ref>Vogelatlas van Nederland, ISBN 978 90 2157 0051, sechde printing, oktober 2019</ref> == Beskriuwing == [[Ofbyld:Muscovy duck portrait.jpg|thumb|left|''It warteftige gesicht fan 'e muskusein''.]] Hiel karakteristyk foar de soarte is it neakene gesicht, dat by de basis fan 'e snaffel en it each fan 'e jerkjes read en knobbelich is. Op de kop hat de fûgel in toefe, dy't opset wurde kinne. Oan 'e teannen sitte lange neils, dy't de fûgel hâld jouwe by it sitten op tûken yn beammen. De kop, hals, de toefe en de búk binne swart mei in griene en poarperen glâns op 'e rêch en wjukken. De spegel (de grutte en lytse dekfearren) fan 'e wjukken binne foar in part wyt, dy't mei it âlder wurden grutter wurdt en by it wyfke trochstrings lytser is. It each is ljocht- oant donkerbrún. De kleur fan 'e snaffel is swart mei oan 'e basis in blauwite bân. De sturt is breed en flak. Wylst de wylde muskuseinen fral swart binne, mei op 'e wjukken wyt, komme de nuete muskuseinen yn in soad ferskillende kleuren en kleurpatroanen foar. == Libben == [[Ofbyld:Nest 21.jpg|thumb|250px|''Nêst''.]] Muskuseinen libje fral yn 'e Súd-Amearikaanske boskgebieten mei wetter. Se ite planten, dy't se gerskjend op lân of grondeljend yn ûndjip wetter ynnimme. Ek lytse wringeleaze dierkes, ynsekten, kreeften, termiten, wjirms en kikkertsfiskjes wurde meiïten. Se ite fral jûns, nachts en op moarntiid. Muskuseinen briede oant trije kear yn 't jier. It lechsel kin wol oprinne oant 21 aaien, dy't meast yn in beamholte lein wurde. Nei 35 dagen komme de aaien út. De piken ferlitte lykas by oare einesoarten it nêst fuortendaliks en springe nei it útkommen út de beamholte de djipte yn. == Domestikaasje == [[Ofbyld:Birds (99758979).jpeg|thumb|left|''Domestisearre foarm fan muskuseinen.'']] Foardat de Europeanen yn Súd-Amearika kamen, waard de fûgel dêr al holden en fokt fanwegen it fleis. Yn 1514 waarden muskuseinen troch [[Spanje|Spaanske]] ûndekkingsreizgers mei werom nei [[Europa]] brocht. Fan dêrwei waard de ein yn Noard-[[Afrika]], [[Madagaskar]] en tropysk [[Aazje]] brocht. De namme fan it skaai tsjut op de stêd [[Kairo]]. Foar syn beskriuwing fan 'e soarte brûkte Carolus Linnaeus in beskriuwing út [[Yndia]] om de soarte yn te dielen. De wylde foarm waard wittenskiplik foar it earst yn 1902 beskreaun. Yn 'e nuete ferskining fariearje de fearren fan wite en grize kleuren oant blauwe, brune of de wylde kleuren. Njonken ienkleurige muskuseinen binne der ek flekte einen. Fanwegen de moaie kleuren wurde muskuseinen net allinne holden foar ekonomysk doelen, mar ek as sierein. De ferskillen tusken jerken en wyfkes binne by de nuete einen grutter as yn 'e wyldfoarm. Wyfkes fan fjouwer moanne wege likernôch 2 kg, wylst de jerken dan 3 oant 4 kg swier binne. Folwoeksen fûgels ha in gewicht fan 5 kg (wyfkes) of 7 kg (jerken). Njonken de domestisearre muskusein wurde ek krusings mei de [[Pekingein]] oanbean as muskuseinen, de saneamde ''mularden'' (Frânsk: mulard). Dy einen wurde allinne foar it fleis holden, om't de [[Hybride (biology)|hybriden]] yn 'e regel ûnfruchtber binne. == Status == De soarte komt yn in hiel grut gebiet foar en wurdt neffens [[IUCN]] net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Moschusente]] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/muskuseend Fûgelbeskerming Nederlân] * [https://waarneming.nl/species/151/ Waarneming.nl] * [https://ebird.org/species/musduc Ebird] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1750 SOVON] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cairina moschata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] 3hhwcyqc23hx68a6nkhs1kn1zsh5dz9 1236468 1236466 2026-07-27T19:21:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236468 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = muskusein |Ofbyld = [[Ofbyld:Muscovy Duck (Cairina moschata) male (48300658492).jpg|250px]]<br>Jerkje |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[muskuseinen]] (''Cairina'') |Wittenskiplike namme= Cairina moschata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Cairina moschata map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} Oarspronklik ferspriedingsgebiet <br>{{Color box|#800080}} Yntrodusearre ferwyldere populaasjes }} De '''muskusein''' (''Cairina moschata''), is in grutte einesoarte út 'e famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De [[Fûgels|fûgel]] komt út [[Súd-Amearika]] en is de iennige soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Cairina''. It is de wylde soarte fan 'e [[Húsdier|domestisearre]] 'warte-ein'. De fûgel waard foar it earst yn 1758 ûnder wittenskiplike namme ''Anas moschata'' troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]] beskreaun. De nuete foarm wurdt yn it [[Frânsk]] ek wol 'Barbarijske ein' (''Canard de Barbarie'') neamd. Oare nammen binne fanwegen syn stille oanwêzigens 'stomme ein', of, fanwegen it wartige gesicht 'warte-ein'. == Oarspronklike fersprieding == [[Ofbyld:Cairina moschata -Peru-8.jpg|thumb|left|''Wylde muskuseinen yn Perû.'']] De oarspronklike wylde muskusein komt yn lege, boskeftige, tropyske kustgebieten yn Sintraal- en Súd-Amerika foar. Yn lytsere oantallen wurde se ek op en om 'e hegere berchmarren en yn drûgere gebieten oantroffen. It binne [[stânfûgel]]s, se binne honkfêst. De soarte bestiet al lang en fan 'e muskuseinen binne [[Fossyl|fossilen]] út it [[Pleistoseen]] fûn yn [[Panama]] en [[Brazylje]]. Hjoed-de-dei binne der ek ferwyldere populaasjes yn [[Noard-Amearika]], Europa, [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Yn Nederlân komt de ein yn lytse oantallen as [[eksoat]] yn it wyld foar. It tal pearkes dat yn it wyld briedt wurdt troch SOVON op 50-100 rûsd. Winterdeis binne der gruttere tallen muskuseinen yn 'e Nederlânske natoer en benammen yn [[Súd-Hollân]]. Sûnt de jierren 1970 nimt it tal muskuseinen yn 'e Nederlânske natoer stadichoan ta.<ref>Vogelatlas van Nederland, ISBN 978 90 2157 0051, sechde printing, oktober 2019</ref> == Beskriuwing == [[Ofbyld:Muscovy duck portrait.jpg|thumb|left|''It warteftige gesicht fan 'e muskusein''.]] Hiel karakteristyk foar de soarte is it neakene gesicht, dat by de basis fan 'e snaffel en it each fan 'e jerkjes read en knobbelich is. Op de kop hat de fûgel in toefe, dy't opset wurde kinne. Oan 'e teannen sitte lange neils, dy't de fûgel hâld jouwe by it sitten op tûken yn beammen. De kop, hals, de toefe en de búk binne swart mei in griene en poarperen glâns op 'e rêch en wjukken. De spegel (de grutte en lytse dekfearren) fan 'e wjukken binne foar in part wyt, dy't mei it âlder wurden grutter wurdt en by it wyfke trochstrings lytser is. It each is ljocht- oant donkerbrún. De kleur fan 'e snaffel is swart mei oan 'e basis in blauwite bân. De sturt is breed en flak. Wylst de wylde muskuseinen fral swart binne, mei op 'e wjukken wyt, komme de nuete muskuseinen yn in soad ferskillende kleuren en kleurpatroanen foar. == Libben == [[Ofbyld:Nest 21.jpg|thumb|250px|''Nêst''.]] Muskuseinen libje fral yn 'e Súd-Amearikaanske boskgebieten mei wetter. Se ite planten, dy't se gerskjend op lân of grondeljend yn ûndjip wetter ynnimme. Ek lytse wringeleaze dierkes, ynsekten, kreeften, termiten, wjirms en kikkertsfiskjes wurde meiïten. Se ite fral jûns, nachts en op moarntiid. Muskuseinen briede oant trije kear yn 't jier. It lechsel kin wol oprinne oant 21 aaien, dy't meast yn in beamholte lein wurde. Nei 35 dagen komme de aaien út. De piken ferlitte lykas by oare einesoarten it nêst fuortendaliks en springe nei it útkommen út de beamholte de djipte yn. == Domestikaasje == [[Ofbyld:Birds (99758979).jpeg|thumb|left|''Domestisearre foarm fan muskuseinen.'']] Foardat de Europeanen yn Súd-Amearika kamen, waard de fûgel dêr al holden en fokt fanwegen it fleis. Yn 1514 waarden muskuseinen troch [[Spanje|Spaanske]] ûndekkingsreizgers mei werom nei [[Europa]] brocht. Fan dêrwei waard de ein yn Noard-[[Afrika]], [[Madagaskar]] en tropysk [[Aazje]] brocht. De namme fan it skaai tsjut op de stêd [[Kairo]]. Foar syn beskriuwing fan 'e soarte brûkte Carolus Linnaeus in beskriuwing út [[Yndia]] om de soarte yn te dielen. De wylde foarm waard wittenskiplik foar it earst yn 1902 beskreaun. Yn 'e nuete ferskining fariearje de fearren fan wite en grize kleuren oant blauwe, brune of de wylde kleuren. Njonken ienkleurige muskuseinen binne der ek flekte einen. Fanwegen de moaie kleuren wurde muskuseinen net allinne holden foar ekonomysk doelen, mar ek as sierein. De ferskillen tusken jerken en wyfkes binne by de nuete einen grutter as yn 'e wyldfoarm. Wyfkes fan fjouwer moanne wege likernôch 2 kg, wylst de jerken dan 3 oant 4 kg swier binne. Folwoeksen fûgels ha in gewicht fan 5 kg (wyfkes) of 7 kg (jerken). Njonken de domestisearre muskusein wurde ek krusings mei de [[Pekingein]] oanbean as muskuseinen, de saneamde ''mularden'' (Frânsk: mulard). Dy einen wurde allinne foar it fleis holden, om't de [[Hybride (biology)|hybriden]] yn 'e regel ûnfruchtber binne. == Status == De soarte komt yn in hiel grut gebiet foar en wurdt neffens [[IUCN]] net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Moschusente]] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/muskuseend Fûgelbeskerming Nederlân] * [https://waarneming.nl/species/151/ Waarneming.nl] * [https://ebird.org/species/musduc Ebird] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1750 SOVON] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cairina moschata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muskusein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] 9gy2fawdlgfo2alixf9l2if7ysq533b 0 173363 1236467 1172006 2026-07-27T19:20:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr. kat. 1236467 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = Muskusein | ôfbylding = Muscovy Duck (Cairina moschata) male (29039391935).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[ûnderklasse]]: | namme6 = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'') | takson7 = [[tuskenklasse]]: | namme7 = [[nijkakigen]] (''Neognathae'') | takson8 = [[boppeskift]]: | namme8 = [[goes- en hineftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Galloanserae'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[echte goeseftigen]] (''Anseres'') | takson12 = [[boppefamylje]]: | namme12 = [[goesfûgels]] (''Anatoidea'') | takson13 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme13 = [[einfûgels]] (Anatidae) | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]] | namme14 = [[muskuseinen]] | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[John Fleming|Fleming]], 1822 | soarten = | lânkaart = | lânkaarttekst = | lânkaartbreedte = | lânkaarttekst_links = }} '''Muskuseinen''' (''Cairina'') foarmje in [[Fûgels|fûgelskaai]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). It skaai hat ien soarte. == Soarte(n) == * ''[[Muskusein]] (''Cairina moschata'') {{CommonsBalke|Cairina}} [[Kategory:Muskusein| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Einfûgel]] etr389arjqdl86789v122h960i9vq2e 1236469 1236467 2026-07-27T19:22:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236469 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = Muskusein | ôfbylding = Muscovy Duck (Cairina moschata) male (29039391935).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[ûnderklasse]]: | namme6 = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'') | takson7 = [[tuskenklasse]]: | namme7 = [[nijkakigen]] (''Neognathae'') | takson8 = [[boppeskift]]: | namme8 = [[goes- en hineftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Galloanserae'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') | takson11 = [[ûnderskift]]: | namme11 = [[echte goeseftigen]] (''Anseres'') | takson12 = [[boppefamylje]]: | namme12 = [[goesfûgels]] (''Anatoidea'') | takson13 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme13 = [[einfûgels]] (Anatidae) | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]] | namme14 = [[muskuseinen]] (''Cairina'') | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[John Fleming|Fleming]], 1822 | soarten = | lânkaart = | lânkaarttekst = | lânkaartbreedte = | lânkaarttekst_links = }} '''Muskuseinen''' (''Cairina'') foarmje in [[Fûgels|fûgelskaai]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). It skaai hat ien soarte. == Soarte(n) == * ''[[Muskusein]] (''Cairina moschata'') {{CommonsBalke|Cairina}} [[Kategory:Muskusein| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Einfûgel]] paifv5jzvhmrh9hrcovdozfynref9ol 1236529 1236469 2026-07-27T20:31:03Z RomkeHoekstra 10582 Bytsje mear tekst. 1236529 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = Muskusein | ôfbylding = Muscovy Duck (Cairina moschata) male (29039391935).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[ûnderstamme]]: | namme3 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson4 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme4 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson5 = [[ûnderklasse]]: | namme5 = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'') | takson6 = [[tuskenklasse]]: | namme6 = [[nijkakigen]] (''Neognathae'') | takson7 = [[boppeskift]]: | namme7 = [[goes- en hineftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Galloanserae'') | takson8 = [[skift]]: | namme8 = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') | takson9 = [[ûnderskift]]: | namme9 = [[echte goeseftigen]] (''Anseres'') | takson10 = [[boppefamylje]]: | namme10 = [[goesfûgels]] (''Anatoidea'') | takson11 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme11 = [[einfûgels]] (Anatidae) | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]] | namme12 = [[muskuseinen]] (''Cairina'') | beskriuwer, jier = [[John Fleming|Fleming]], 1822 | soarten = }} '''Muskuseinen''' (''Cairina'') foarmje in [[monotypysk takson|monotypysk]] [[Fûgels|fûgelskaai]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). Fan oarsprong komme dizze einen foar yn tropyske gebieten fan [[Midden-Amearika|Midden-]] en [[Súd-Amearika]]. Muskuseinen binne te werkennen oan harren foarse lichemsbou en de opfallende, keale reade of swarte knobbels op it gesicht. Troch domestikaasje is de soarte hjoed-de-dei oer de hiele wrâld as hûsdier te finen, mar de wylde foarm libbet noch altiten yn syn oarspronklike tropyske ferspriedingsgebiet. Troch de jierren hinne binne ferwyldere populaasjes ûntstien yn dielen fan Noard-Amearika (benammen yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]], lykas [[Floarida]], en ek op ferskate plakken yn [[Meksiko]] en it [[Karibysk Gebiet]]). Dy populaasjes stamme ôf fan ûntsnapte of frijlitten hûsdieren. == Soarte(n) == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Muscovy Duck (Cairina moschata) male (48300537941).jpg|120px]] || [[Muskusein]] || ''Cairina moschata'' || Midden- en Súd-Amearika, yn Noard-Amearika yntrodusearre || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/muscovy-duck-cairina-moschata ''Cairina moschata'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|''Cairina''}} }} [[Kategory:Muskusein| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Einfûgel]] ttbthf6fgqbmebeo6vb5clc1sce06a2 0 174218 1236402 1236398 2026-07-27T14:14:18Z Drewes 2754 [[]] 1236402 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Sauwerd | ôfbylding = Sauwerd - gereformeerde kerk.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Grifformearde tsjerke Sauwerd (2015)'' | wapen = | ynwennertal = 1.051 <small>(2026)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/sauwerd/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Het Hogeland vlag.svg|20px|border]] [[It Hegelân]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = [[Spoar fan Grins nei Delfsyl]],<br>[[Hegelânspoar]],<br>{{Piktogram dyk Nederlân N-wei|361}} | postkoade = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_17_36_N_6_32_5_E_type:city_scale:12500_region:NL|53° 17' NB, 6° 32' EL}} | webside = [https://sauwerdwetsinge.nl/ sauwerdwetsinge.nl] | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 17 | lat_sec = 36 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 32 | lon_sec = 5 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding2 = Station Sauwerd.jpg | ôfbyldingstekst2 = [[Stasjon Sauwerd]] (2007) }} '''Sauwerd''' ([[Grinslânsk]]: ''Saauwerd'') is in doarp yn 'e gemeente [[It Hegelân]] yn [[Grinslân]]. It doarp is boud om in [[Terp|wier]] hinne, dêr't it ek syn namme oan tanket. == Skiednis == Oant de gemeentlike weryndieling fan [[1990]] hearde it doarp by de eardere gemeente [[Adorp]]. It gemeentehûs fan Adorp stie yn Sauwerd. By Sauwerd stie eartiids de machtige [[Onstaborg]] (sjoch [[Onsta]]), dy't letter werboud waard by [[Wetsinge]]. [[Ofbyld:Sauwerd - oude kerk.jpg|thumb|left|De âlde tsjerke fan Sauwerd.]] It doarp hie eartiids in midsiuwske tsjerke dy't oan [[Laurentius fan Rome|Sint-Laurentius]] wijd wie. Dy tsjerke stamme út de midden fan 'e 13e iuw en ferfong in âlder gebou út it lêste fearn fan 'e 12e iuw.<ref>[https://frisian.eu/corpusroemeling/data.html Corpus Roemeling, 27 july 2026.]</ref> By dy tsjerke stie in frijsteande 14e of 15e-iuwske toer. Yn 1840 waard de tsjerke fanwegen brekfalligens ôfbrutsen. Tagelyk waard ek de tsjerke fan [[Wetsinge|Groot-Wetsinge]] ôfbrutsen. Foar beide doarpen waard healwei yn Klein-Wetsinge in nij tsjerkje boud. Hjoed-de-dei is op it âlde tsjerkhôf fan Sauwert te sjen wêr't de Laurentiustsjerke stien hat. Yn 1859 waard in kristlik-grifformearde tsjerke oan it Hoogpad boud. Nei de fúzje mei de Nederdútsk-grifformearde tsjerke yn 1897 waard dat de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] tsjerke. Yn 1898 folge de bou fan in nije tsjerke oan 'e Kerkstraat 12. Nei de skuorring yn 1945 yn 'e grifformearde tsjerke ûntstie de [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|frijmakke gemeente]], dy't oant 1950 yn in eardere garaazje har tsjinsten holden en yn dat jier nei de nijbou oan 'e Kromme Elleboog 3 ferhûze. Dat gebou waard yn 1983 ferruile foar it eardere griene krúsgebou oan 'e Oude Winsumerstraatweg 7. [[Ofbyld:Beeld van de schade, Bestanddeelnr 930-9392.jpg|thumb|left|Treinûngemak fan 1980.]] Sauwerd leit oan it [[spoar fan Grins nei Delfsyl]] en oan it [[Hegelânspoar]]. Dy spoarlinen splitse har by it doarp. Op 'e iere moarn 25 july 1980 fûn der tusken [[Winsum (Grinslân|Winsum]] en Sauwerd in slim treinûngemak plak wêrby't 9 deaden en 21 ferwûnen foelen. == ''"Hiltjes toen"'' == Efter de Skoalstrjitte leit in âlde tún op in âlde wier dy't bekend stiet as ''Hiltjes toen'' (Hiltsjes tún) en ferneamd is nei Hiltje van der Laan, de frou dy't de grûn besiet. Hja wie in biologyske túnker en hie dêr har griente- en blommetún. Flak foar har ferstjerren joech hja de tún oan 'e gemeente mei it betingst dat it altiten in grientetún bliuwe moast. Yn 2019 krige de tún offisjeel de hjoeddeiske namme. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL {{Commonscat|Sauwerd}} }} {{msg:GemeenteItHegelân}} {{DEFAULTSORT:Sauwerd}} [[Kategory:Plak yn It Hegelân]] m1zx1fl2igoq7wo62bfrzjie8ywfgve 0 174269 1236447 1212754 2026-07-27T19:04:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236447 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = moannedo |Ofbyld = [[Ofbyld:Nicobar Pigeon profile.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[moannedowen]] (''Caloenas'') |Wittenskiplike namme = Caloenas nicobarica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''moannedo''' (ferneamd nei syn [[moannen (hier)|moannen]]) of '''kraachdo''' (''Caloenas nicobarica'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út 'e famylje fan 'e [[dofûgels|dowen]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Nicobar Pigeon, Jurong Bird Park, Singapore (27665222059).jpg|thumb|left|Oan 'e grutte fan 'e snaffelwrat is it geslacht fan 'e moannedo fêst te stellen.]] De moannedo is in grutte dowesoarte fan 30 oant 40 sm lang. De kop fan 'e moannedo is blaugriis. De fearren om 'e nekke binne smel en lang. De rest fan it fearrekleed is irisearjend grien, blau, brûns en wat read der trochhinne. It [[DNA]] fan 'e moannedo hat in soad fan dat fan 'e útstoarne [[Dodo (fûgel)|dodo]]. Fan alle fûgels dy't hjoed-de-dei noch besteane is de moannedo it meast oan 'e dodo besibbe. == Fersprieding == De moannedo komt op lytse Aziatyske eilannen en kustkontreien mei bosk foar. It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit tusken de eilannen fan 'e [[Andamanen]] en [[Nikobaren]] yn [[Yndia]] oant de eilannen fan [[Yndoneezje]] en de [[Filipinen]]. Dêrnjonken komt de soarte ek noch foar op 'e [[Salomonseilannen]] en [[Palau]]. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en hawwe op 'e donkere snaffel ek in lytsere wrat. == Fuortplanting == [[Ofbyld:04 Nicobar pigeon.jpg|thumb|left|De moannedo op syn nêst.]] De moannedo briedt yn koloanjes fan somtiden wol tûzenen fûgels. Se bouwe harren nêst yn 'e beammen oant 12 meter heech. It lechsel bestiet út ien aai, dat troch beide âlders yn 30 dagen útbret wurdt. Nei 70 oant 80 dagen kin it jong himsels rêde. == Undersoarten == moannedowen binne yn twa ûndersoarten te ûnderskieden: * ''C. n. nicobarica'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)): fan 'e Andamanen en Nicobaren, [[Malakka (skiereilân)|Malakka]] oant [[Nij-Guineä]], de [[Filipinen]] en de [[Salomonseilannen]]. * ''C. n. pelewensis'' ([[Otto Finsch|Finsch]], 1875): [[Palau]]. De ''C. n. nicobarica'' komt it measte foar; wylst de ''C. n. pelewensis'' allinne op Palau foarkomt. De populaasje fan 'e lêste ûndersoarte is likernôch 1000 fûgels grut. It ferskil tusken de twa ûndersoarten binne de koartere kraachfearren fan 'e ''C. n. pelewensis''. Fierder binne de fûgels identyk. == Status == [[Ofbyld:Caloenas nicobarica -Houston Zoo, Texas, USA-8a.jpg|thumb|250px|Moannedo yn 'e dieretún fan [[Houston]].]] Troch de jacht foar it fleis en it ferlies fan biotoop as gefolch fan houtkap foar plantaazjes en bouaktiviteiten rint it tal moannedowen al in skoft tebek. It toerisme nei de eilannen feroarsaket biotoopferlies en de driging dat rôfdieren mei komme, dy't hiele koloanjes yn ien kear ferneatigje kinne. Alhoewol't de fûgel noch in grutte fersprieding hat en op guon plakken sels in soad foarkomt, sjocht de takomst der foar de fûgel nuodlik út. Dêrom beskôget de [[IUCN]] de fûgel op 'e [[Reade list]] as gefoelich. De ynternasjonale hannel yn moannedowen is ferbean. De moannedois in populêre fûgel yn 'e grutte fûgelfolières fan dieretunen. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Kragentaube]] (ferzje 16 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/nicobar-pigeon-caloenas-nicobarica IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Caloenas nicobarica|moannedo}} }} {{DEFAULTSORT:Moannedo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannedo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] tj9q1weqs3rnfx4udmhb9sxjxy79ict 0 175753 1236505 1232693 2026-07-27T19:54:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236505 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske seachbek |Ofbyld = [[File:Mergus australis.jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[seachbekken]] (''Mergus'') |Wittenskiplike namme= Mergus australs |Beskriuwer, jier= [[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske seachbek''' of '''Aucklandseachbek''' (''Mergus australis'') is in útstoarne [[einfûgel]] út it [[skaai]] [[seachbekken]] (''Mergus''). De fûgel libbe eartiids yn [[Nij-Seelân]] en de [[Maori (folk)|Maori's]] joegen sa bot op fûgels, dat se al foar de komst fan 'e Europeanen yn it grut part fan Nij-Seelân útroege wiene. Troch de feroaring fan it biotoop en de ynfiering fan bargen, skiep, geiten, katten en hûnen stoaren de fûgels ek yn harren lêste gebieten oan it begjin fan 'e 20e iuw folslein út. == Beskriuwing == De soarte wie de iennige fertsjintwurdiger fan it skaai yn Nij-Seelân. De koarte wjukken fan 'e fûgel tsjutte der op dat de fûgel in beheind fleanfermogen hie. [[Ofbyld:Auckland Islands Merganser.jpg|thumb|left|Nijseelânske seachbek<br>neffens [[John Gerrard Keulemans|J.G. Keulemans]].]] Nijseelânske seachbekken waarden likernôch 58 sm grut en hiene in gewicht fan 900 gr. Se liken op it wyfke fan in [[grutte seachbek]], mar wiene lytser en donkerder. De kop wie readbrún en hie in donkerbrune iris, wylst de kiel en nekke oranjebrún wiene. Syn swart oant gieloranje snaffel wie langer as dy fan oare soarten yn it skaai. Jerken hiene in fiif oant seis sm lange readbrune toef, by wyfkes wie dy toef koarter. De rêch, skouders en de sturt wiene blauswart. De wjukken wiene jiskegriis mei swarte slachpinnen en oan 'e sekundêre slachpinnen in wite râne. It grize boarst hie in ljocht, skobbich patroan dat op de ûnderkant fan it bealchje yn in griis en wyt spikkelich patroan oergie. De poaten fan 'e fûgels wie readbrún mei in rôze tint. Juvenile fûgels hiene gjin toef. De piken wiene boppe foar it grutste part donkerbrún oant swart. Se hiene bleke plakken oan it ein fan 'e romp. It kin, kiel en it boarst wiene kastanjebrún. Under de eagen hiene de piken ek kastanjekleurige plakken. Oars as de oare seachbekken hiene de piken gjin wite streken op it gesicht. == Fersprieding == Troch fynsten fan bonken is it bekend dat de fûgel njonken de [[Aucklandeilannen]] foarhinne ek op it Nij-Seelânske fêstelân en op [[Stewarteilân]] libbe. De measte resten fan 'e fûgels wurde yn kustkriten fûn. Fan teminsten twa fûgels binne ek resten by Lake Poukawa opgroeven. Ek op de [[Chathameilannen]] binne bonken fan einen fûn, dy't in soad oerienkomsten mei dy fan 'e Nijseelânske seachbek hawwe. By in troch rotten útroege einesoarte fan it [[Campbelleilân]], dy't yn 1842 troch Robert McCormick as seachbek beskreaun waard, giet it nei alle gedachten om in populaasje fan 'e [[Campbelltsjilling]] (''Anas nesiotis'') of de [[Wynbrau-ein]] (''Anas superciliosa''). == Hâlden en dragen == Ut de ynhâld fan in deade fûgel koe fêststeld wurde dat de Nijseelânske seachbekken fisken en wringeleaze wetterdieren iet. Syn snaffel wie langer as dy fan oare soarten en hy koe poerbêst dûke, mar fanwegen de koarte wjukken min fleane. Nei alle gedachten bleau in pearke it hiele jier troch byioar. Tusken novimber en desimber waard der bret. In lechsel bestie út teminsten fiif aaien. == Utstjerren == [[Ofbyld:MA I156484 TePapa Mergus-australis.jpg|thumb|left|Opstoppe Nijseelânske seachbek.]] Nei alle gedachten stoar de Nijseelânske seachbek op it fêstelân fan Nij-Seelân al yn 'e 13e of 14e iuw út, noch fier foar de komst fan 'e Europeanen. By opgravingen fan jiskebulten fan Maori's waarden ferskillende bonken fan 'e fûgel fûn, wylst oars selden resten fan 'e soarte oerbleaun binne. Dat wurdt as bewiis oandroegen dat de Maori's in soad op 'e fûgel joegen. Yn 'e 19e iuw kaam de Nijseelânske seachbek allinne noch yn gruttere oantallen op 'e Aucklandeilannen foar. In pear eksimplaren oerlibben mooglik noch yn ûntagonklike gebieten oan 'e noardlike en eastlike kust fan Nij-Seelân. Om 1806 hinne waarden op 'e Aucklandeilannen bargen ynfierd, dy't in foarse tebekgong fan 'e fûgels feroarsaken. Nij-Seelânske seachbekken waarden by in Frânske ekspedysje yn 1840 foar it earst sammele en yn 1841 wittenskiplik beskreaun. Nei 1850 ferneatigen kij, geiten en skiep it biotoop fan 'e seachbekken. Wannear't de hûnen, katten en rotten op 'e eilannen kamen is net bekend. Sy joegen de fûgels de genedeklap. Foar musea binne 25 fûgels sammele. Dêrûnder ek it lêste pearke, dat op 9 jannewaris 1902 troch Lord Ranfurly deasketten waard. Yn 1909 waard der noch socht nei de fûgels, mar sûnder sukses. Yn 1910 waard in reservaat op 'e Aucklandeilannen ynsteld. By in lêste ekspedysje yn 1973 waarden ek gjin Nijeseelânske seachbekken mear waarnommen. Dêrmei waard de befêstiging levere dat de fûgel al lang lyn útstoarn wie. {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:de:Aucklandsäger]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mergus australs}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske seachbek}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seachbek]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1902]] bc4o7nhlsbmjxcyye7otcka4cbbz5ir 0 175764 1236448 1203342 2026-07-27T19:05:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236448 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Australian Wood Duck (Chenonetta jubata) at the Royal Botanic Gardens, Melbourne, Australia.jpg|250px]]<br>jerk<br>[[File:Female Wood Duck jun08.jpg|250px]]<br>wyfke<br> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= Chenonetta jubata |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Chenonetta jubata distribution map.png|250px]] }} [[File:Australian Wood Duck (Chenonetta jubata) 1080p.ogv|thumb|right|Gerskjende moanneguozzen]] De moannegoes (''Chenonetta jubata'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Sûnt it útstjerren fan 'e gruttere [[Nijseelânske moannegoes]] (''Chenonetta finschi'') is de moannegoes de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[moanneguozzen]] (''Chenonetta''). Hjoed-de-dei is syn meast besibbe fûgel de [[ringtsjilling]] (''Callonetta leucophrys''). De ein hat in grut ferspriedingsgebiet yn [[Austraalje]] en [[Tasmaanje]] en der wurdt in soad jage op de ein. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Australian Wood Duck male female.jpg|left|thumb|Pearke.]] De moannegoes is in middelgrutte ein fan likernôch 45 oant 51 sm lang. Oars as de namme oanjout is de fûgel gjin goes mar in ein. De fûgel liket op in lytse goes. De poaten binne yn ferhâlding lang, de snaffel is koart en de kop is relatyf grut. Jerken en wyfkes binne like grut. Yn 'e regel libbet de ein yn groepen. Yn 'e flecht falle fral de wite fearren fan 'e wjukken op, dy't sterk kontrastearje mei de donkere búk en sturt. Jerken ha in brune kop mei donkerbrune eagen en in spikkelich, wytswart oant griisswart boarst. Efter op 'e kop ha se in [[Moannen (hier)|moanne]]eftige fearren, dy't se ek opsette kinne. De fearren fan it bealchje ha in fyn griis patroan, wylst de rêch, romp, sturt en de búk swartbrún binne. De snaffel is donkergriis. De poaten binne griisbrún. Simmerdeis by it ferfearjen feroaret it mantsje en kriget dan faak de kleuren fan it wyfke. Mooglik dat soks allinne plakfynt as mantsjes suksesfol foar neiteam soarge hat. Wyfkes ha in ljochtgrize kop en foar de rest is se griisbrún. Under en boppe de eagen binne twa wyteftige streken. It boarst is lykas by it jerkje spikkelich. Op de ûnderkant fan it bealch binne brúne streken. Jonge fûgels lykje wat kleuren oanbelanget op 'e wyfkes. Se binne byinoar nommen wat bleker en by har is it boarst streke en net spikkelich. == Fersprieding == De ein libbet yn Austraalje en Tasmaanje en komt dêr yn in grut gebiet foar, útsein de drûge gebieten. As troch rein drûge gebieten feroarje witte se al hiel gau it gebiet te kolonisearjen. Yn gebieten dy't altiten wiet genôch binne trekke se net en neffens ringûnderysk bliuwe de measte moanneguozzen yn in relatyf lytse gebieten omhingjen. De fûgel is somtiden as [[dwaalgast]] op it [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] [[Sudereilân]] te sjen. == Iten en nêst == [[Ofbyld:Chenonetta jubata -Australia -adult female with chicks-8.jpg|thumb|left|Wyfke mei piken.]] Moanneguozzen binne monogaam en bliuwe mooglik sels in libben lang by inoar. As it wyfke briedt hinget it jerkje yn 'e buert fan it nêst om en as sy it nêst ferlit om te iten bliuwt it jerkje by it wyfke. Se briede yn holtes fan beammen en suksesfolle pearkes brûke de holtes yn 'e regel op 'e nij foar it folgjende nêst. De briedtiid is sterk ôfhinklik fan 'e geografyske fersprieding fan 'e soarte. In lechsel bestiet út acht oant tolve krêmkleurige aaien, dy't yn in tiidrek fan 28 dagen útbret wurde. Nei it útkommen ferlitte de piken al gau it nêst. Fijannen fan 'e ein binne rôffûgels en katten. De moannegoes yt planten, lykas gers, sied en krûden. Mei it plantemateriaal nimme se ek ynsekten op. Jonge piken ite fral ynsekten. == Status == De populaasje moanneguozzen wurdt op sa 500.000 fûgels rûsd. It liket der op dat de populaasje fan Tasmaanje groeit. Yn jierren mei in soad rein kin it oantal ek oer de miljoen gean. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Mähnenente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680111 Birdlife, oproppen 12 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=149A8E7EC51FC9E9 Avibase, oproppen 12 july 2024.] * [https://ebird.org/species/manduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 12 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta jubata}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 0oexfnrlg03sw0yg7wp3sv2c9wg7h0p 0 175765 1236500 1186601 2026-07-27T19:51:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236500 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chenonetta finschi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= † Chenonetta finschi |Beskriuwer, jier= [[Pierre-Joseph van Beneden|Van Beneden]], 1875 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske moannegoes''' (''Chenonetta finschi'') wie in grutte, [[Flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[Einfûgels|ein]] en endemysk yn [[Nij-Seelân]] wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske [[Skaai (famylje)|skaai]] ''Euryanas'' yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e [[moannegoes]] beskôge en dêrom yn it skaai ''Chenonetta'' set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch [[Otto Finsch]] '''Finschein''' neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte herkende. == Beskriuwing == De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân. Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes. == Utstjerren == De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de [[Maori]]'s en de komst fan [[Echte rotten|rotten]]. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare [[Flechtleaze fûgel|fûgels sûnder fleanfermogen]] slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Finschs Ente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta finschi}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]] b0gp3qslqmka5e4cqq6r09ik1awa235 1236501 1236500 2026-07-27T19:52:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1236501 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chenonetta finschi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= † Chenonetta finschi |Beskriuwer, jier= [[Pierre-Joseph van Beneden|Van Beneden]], 1875 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske moannegoes''' (''Chenonetta finschi'') wie in grutte, [[Flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[Einfûgels|ein]] en endemysk yn [[Nij-Seelân]] wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske [[Skaai (famylje)|skaai]] ''Euryanas'' yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e [[moannegoes]] beskôge en dêrom yn it skaai ''Chenonetta'' set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch [[Otto Finsch]] '''Finschein''' neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte erkende. == Beskriuwing == De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân. Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes. == Utstjerren == De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de [[Maori]]'s en de komst fan [[Echte rotten|rotten]]. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare [[Flechtleaze fûgel|fûgels sûnder fleanfermogen]] slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Finschs Ente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta finschi}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]] i8u4chveoicrpndbr3hxrsfwudcxg76 1236502 1236501 2026-07-27T19:52:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Utstjerren */ neffens en: 1236502 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chenonetta finschi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= † Chenonetta finschi |Beskriuwer, jier= [[Pierre-Joseph van Beneden|Van Beneden]], 1875 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske moannegoes''' (''Chenonetta finschi'') wie in grutte, [[Flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[Einfûgels|ein]] en endemysk yn [[Nij-Seelân]] wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske [[Skaai (famylje)|skaai]] ''Euryanas'' yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e [[moannegoes]] beskôge en dêrom yn it skaai ''Chenonetta'' set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch [[Otto Finsch]] '''Finschein''' neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte erkende. == Beskriuwing == De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân. Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes. == Utstjerren == De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de [[Maori]]'s en de komst fan [[Echte rotten|rotten]]. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare [[Flechtleaze fûgel|fûgels sûnder fleanfermogen]] slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Finschs Ente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta finschi}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] 6qw2ubo9xjkb2dvcx105y11vwlcx4ev 1236503 1236502 2026-07-27T19:52:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236503 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chenonetta finschi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= † Chenonetta finschi |Beskriuwer, jier= [[Pierre-Joseph van Beneden|Van Beneden]], 1875 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske moannegoes''' (''Chenonetta finschi'') wie in grutte, [[Flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[Einfûgels|ein]] en endemysk yn [[Nij-Seelân]] wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske [[Skaai (famylje)|skaai]] ''Euryanas'' yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e [[moannegoes]] beskôge en dêrom yn it skaai ''Chenonetta'' set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch [[Otto Finsch]] '''Finschein''' neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte erkende. == Beskriuwing == De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân. Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes. == Utstjerren == De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de [[Maoary]]s en de komst fan [[Echte rotten|rotten]]. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare [[Flechtleaze fûgel|fûgels sûnder fleanfermogen]] slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Finschs Ente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta finschi}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] i6zggunnk6zju04hmgjxg41bz7e0rlp 1236504 1236503 2026-07-27T19:53:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort 1236504 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chenonetta finschi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[moanneguozzen]] (''Chenonetta'') |Wittenskiplike namme= † Chenonetta finschi |Beskriuwer, jier= [[Pierre-Joseph van Beneden|Van Beneden]], 1875 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske moannegoes''' (''Chenonetta finschi'') wie in grutte, [[Flechtleaze fûgel|flechtleaze]] [[Einfûgels|ein]] en endemysk yn [[Nij-Seelân]] wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske [[Skaai (famylje)|skaai]] ''Euryanas'' yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e [[moannegoes]] beskôge en dêrom yn it skaai ''Chenonetta'' set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch [[Otto Finsch]] '''Finschein''' neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte erkende. == Beskriuwing == De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân. Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes. == Utstjerren == De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de [[Maoary]]s en de komst fan [[Echte rotten|rotten]]. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare [[Flechtleaze fûgel|fûgels sûnder fleanfermogen]] slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Finschs Ente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chenonetta finschi}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske moannegoes}} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Moannegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] ob3363sclaxnv18mtujwc7ozyxzx41r 10 176078 1236423 1211123 2026-07-27T17:51:52Z FreyaSport 40716 +2026 1236423 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" style="background:#90EE90" width="100%" | Keninklike [[PC]] |- | align="center" style="font-size: 90%;"| [[PC|1850]] · [[PC|1851]] · [[PC|1852]] · [[PC|1853]] · [[PC 1854|1854]] · [[PC 1855|1855]] · [[PC 1856|1856]] · [[PC 1857|1857]] · [[PC 1858|1858]] · <span style="text-decoration: line-through;">1859</span> · [[PC 1860|1860]] · [[PC 1861|1861]] · [[PC 1862|1862]] · [[PC 1863|1863]] · [[PC 1864|1864]] · [[PC 1865|1865]] · <span style="text-decoration: line-through;">1866</span> · [[PC 1867|1867]] · [[PC 1868|1968]] · [[PC 1869|1869]] · [[PC 1870|1870]] · [[PC 1871|1871]] · [[PC 1872|1872]] · [[PC 1873|1873]] · [[PC 1874|1874]] · [[PC 1875|1875]] · [[PC 1876|1876]] · [[PC 1877|1877]] · [[PC 1878|1878]] · [[PC 1879|1879]] · [[PC 1880|1880]] · [[PC 1881|1881]] · [[PC 1882|1882]] · [[PC 1883|1883]] · [[PC 1884|1884]] · [[PC 1885|1885]] · [[PC 1886|1886]] · [[PC 1887|1887]] · [[PC 1888|1888]] · [[PC 1889|1889]] · [[PC 1890|1890]] · [[PC 1891|1891]] · [[PC 1892|1892]] · [[PC 1893|1893]] · [[PC 1894|1894]] · [[PC 1895|1895]] · [[PC 1896|1896]] · [[PC 1897|1897]] · [[PC 1898|1898]] · [[PC 1899|1899]] · [[PC 1900|1900]] · [[PC 1901|1901]] · [[PC 1902|1902]] · [[PC 1903|1903]] · [[PC 1904|1904]] · [[PC 1905|1905]] · [[PC 1906|1906]] · [[PC 1907|1907]] · [[PC 1908|1908]] · [[PC 1909|1909]] · [[PC 1910|1910]] · [[PC 1911|1911]] · [[PC 1912|1912]] · [[PC 1913|1913]] · [[PC 1914|1914]] · [[PC 1915|1915]] · [[PC 1916|1916]] · [[PC 1917|1917]] · [[PC 1918|1918]] · [[PC 1919|1919]] · [[PC 1920|1920]] · [[PC 1921|1921]] · [[PC 1922|1922]] · [[PC 1923|1923]] · [[PC 1924|1924]] · [[PC 1925|1925]] · [[PC 1926|1926]] · [[PC 1927|1927]] · [[PC 1928|1928]] · [[PC 1929|1929]] · [[PC 1930|1930]] · [[PC 1931|1931]] · [[PC 1932|1932]] · [[PC 1933|1933]] · [[PC 1934|1934]] · [[PC 1935|1935]] · [[PC 1936|1936]] · [[PC 1937|1937]] · [[PC 1938|1938]] · [[PC 1939|1939]] · [[PC 1940|1940]] · [[PC 1941|1941]] · [[PC 1942|1942]] · <span style="text-decoration: line-through;">1943</span> · <span style="text-decoration: line-through;">1944</span> · [[PC 1945|1945]] · [[PC 1946|1946]] · [[PC 1947|1947]] · [[PC 1948|1948]] · [[PC 1949|1949]] · [[PC 1950|1950]] · [[PC 1951|1951]] · [[PC 1952|1952]] · [[PC 1953|1953]] · [[PC 1954|1954]] · [[PC 1955|1955]] · [[PC 1956|1956]] · [[PC 1957|1957]] · [[PC 1958|1958]] · [[PC 1959|1959]] · [[PC 1960|1960]] · [[PC 1961|1961]] · [[PC 1962|1962]] · [[PC 1963|1963]] · [[PC 1964|1964]] · [[PC 1965|1965]] · [[PC 1966|1966]] · [[PC 1967|1967]] · [[PC 1968|1968]] · [[PC 1969|1969]] · [[PC 1970|1970]] · [[PC 1971|1971]] · [[PC 1972|1972]] · [[PC 1973|1973]] · [[PC 1974|1974]] · [[PC 1975|1975]] · [[PC 1976|1976]] · [[PC 1977|1977]] · [[PC 1978|1978]] · [[PC 1979|1979]] · [[PC 1980|1980]] · [[PC 1981|1981]] · [[PC 1982|1982]] · [[PC 1983|1983]] · [[PC 1984|1984]] · [[PC 1985|1985]] · [[PC 1986|1986]] · [[PC 1987|1987]] · [[PC 1988|1988]] · [[PC 1989|1989]] · [[PC 1990|1990]] · [[PC 1991|1991]] · [[PC 1992|1992]] · [[PC 1993|1993]] · [[PC 1994|1994]] · [[PC 1995|1995]] · [[PC 1996|1996]] · [[PC 1997|1997]] · [[PC 1998|1998]] · [[PC 1999|1999]] · [[PC 2000|2000]] · [[PC 2001|2001]] · [[PC 2002|2002]] · [[PC 2003|2003]] · [[PC 2004|2004]] · [[PC 2005|2005]] · [[PC 2006|2006]] · [[PC 2007|2007]] · [[PC 2008|2008]] · [[PC 2009|2009]] · [[PC 2010|2010]] · [[PC 2011|2011]] · [[PC 2012|2012]] · [[PC 2013|2013]] · [[PC 2014|2014]] · [[PC 2015|2015]] · [[PC 2016|2016]] · [[PC 2017|2017]] · [[PC 2018|2018]] · [[PC 2019|2019]] · <span style="text-decoration: line-through;">2020</span> · [[PC 2021|2021]] · [[PC 2022|2022]] · [[PC 2023|2023]] · [[PC 2024|2024]] · [[PC 2025|2025]] · [[PC 2026|2026]] <br> |- |{{Bewurklinks|Berjocht:Navigaasje PC}} |} <noinclude> [[Kategory:Berjocht: Navigaasje sport]] </noinclude> fy08rdj6caeox5mj40o3xlm7zl2ncjy 14 177522 1236438 1172308 2026-07-27T18:55:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236438 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Alauda}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] sc2tiovhxlym8t4hqv4i93otbl4mhuw 0 179602 1236506 1212751 2026-07-27T19:54:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236506 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nikobarenparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:BirdsAsiaJohnGoVIGoul 0028 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula caniceps |Beskriuwer, jier = [[Edward Blyth|Blyth]], 1846 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nikobarenparkyt''' (''Psittacula caniceps'') is in fûgelsoarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] (''Psittacula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == De Nikobarenparkyt is in grutte, griene parkyt fan 56 oant 61 sm mei in lange sturt en grize kop. Lykas by de [[Derby's parkyt]] hat de fûgel in swarte slabbe op 'e kiel. Ek hat er in swarte streek tusken de eagen oer de foarholle, mar krêftiger as by de Derby's parkyt. It mantsje hat in reade boppesnaffel mei in kiele punt en in swarte ûndersnaffel. By wyfkes is de snaffel hielendal swart. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Nikobaren]], in groep [[Yndia|Yndiaaske]] eilannen yn 'e [[Golf fan Bingalen]] yn it easten fan 'e [[Yndyske Oseaan]]. == Status == De soarte bestiet út in relatyf lytse populaasje yn in lyts ferspriedingsgebiet. De fûgel wurdt út de natuer fongen om as kouwefûgel te hâlden en der is sprake fan biotoopferlies. Syn ferspriedingsgebiet is lykwols net fragmintearre en dêrom wurdt de fûgel as gefoelich op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. Mooglik hat de [[tsûnamy]] yn 'e Yndyske Oseaan fan 2004 grutte skea oan 'e populaasje brocht. It oantal eksimplaren wurdt tusken 10.000 oant 19.999 rûsd. Dat betsjut dat der 6.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels binne. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685508/152076509 oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/nicobar-parakeet-psittacula-caniceps Birdlife, oproppen 18 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/nicpar1 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3BC383B01A1BD382 Avibase, oproppen 18 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula caniceps|Nikobarenparkyt}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] je5kchg0hxn28g9438ac05gzkaglkkq 0 180034 1236489 1183491 2026-07-27T19:44:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236489 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske jolling |Ofbyld = [[Ofbyld:New Zealand scaup, The Groynes, Christchurch, New Zealand.jpg|250px]]<br><small>jerk</small><br>[[Ofbyld:New Zealand Scaup (8692550510).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[jollings]] (''Aythya'') |Wittenskiplike namme= Aythya novaeseelandiae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Aythya novaeseelandiae distribution map.png|center|250px]] }} De '''Nijseelânske jolling''' (''Aythya novaeseelandiae'') is in [[dûkein]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[jollings]] (''Aythya'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Nij-Seelân]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Aythya novaeseelandiae.jpg|thumb|left|Jerk mei iepen wjuk dêr't de wite streek op 'e wjuk te sjen is.]] De relatyf lytse Nijseelânske jolling wurdt yn 'e taal fan 'e Maori ''papango, matapouri, titiporangi'' of ''raipo'' neamd. Wyfkes en jerken ha in donker fearrekleed, mar binne ienfâldich fan inoar te ûnderskieden. Jerken ha in swartbrún fearrekleed mei in donkergrien glânzgjende kop, wylst wyfkes folle bruner binne. Jerken ha giele en wyfkes brune eagen en binne wat grutter as wyfkes. Yn 'e briedtiid ha wyfkes in wyt plak by de snaffel. Yn 'e flecht is by wyfkes en jerken in wite streek op 'e wjukken te sjen. Beide skaaien ha in blaugrize snaffel. De einepiken sitte ynearsten yn fealbrún oant wyteftich dûns en as se wat âlder binne lykje se op 'e wyfkes, mar sûnder it wite plak fan it wyfke by de basis fan 'e snaffel. == Fersprieding == Nijseelânske jollings komme sawol op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] as it [[Sudereilân]] foar yn djippe swietwettermarren, fivers en opslachmarren. Se ha in grut ferspriedingsgebiet, dat lykwols fragmintearre is. De measte fûgels binne yn geskikt biotoop op it Noardereilân te finen. Oars as de oare soarten fan it skaai is it in [[stânfûgel]]. Om't de marren yn 'e bergen winterdeis tichtfrieze kinne, sykje guon fûgels de legere gebieten en it iepen wetter op. Somtiden wurde der kloften fan wol 200 fûgels waarnommen. == Nêst en iten == [[Ofbyld:New Zealand Scaup ducklings at Lake Pegasus.jpg|thumb|left|Piken.]] It nêst wurdt by it wetter boud. De briedtiid falt tusken oktober en maart. De fiif oant acht, somtiden wol oant fyftjin krêmkleurige aaien wurde yn likernôch fjouwer wiken troch it wyfke útbret. De piken krûpe nei it útkommen al gau út it nêst en kinne fuortendaliks dûke. Se ite wetterplanten, lytse fiskjes, slakken, weakdieren, skaaldieren en ynsekten. Se wurde somtiden by [[markol]]s (''fulica atra'') sjoen en oannommen wurdt dat se profitearje fan it iten dat nei boppe opwâlet as de markols ûnder wetter nei garnalen sykje. Nij-Seelânske jollings dûke oant 3 m djip en kinne 20 oant 30 sekonden ûnder wetter bliuwe. == Status == Yn 'e lette en iere 20e iuw naam de populaasje bot ôf troch de ferneatiging fan harren biotoop, de yntroduksje fan rôfdieren en de jacht. De fûgels binne yn 'e briedtiid en fuort dêrnei kwetsber foar predaasje. De ferbettering kaam nei't se yn 1921 in foar in part beskerme en sûnt 1934 in hielendal beskerme status krigen. Ek de bestriding fan rôfdieren en nij biotoop brochten ferbettering foar de Nijseelânske jolling. Yn [[Christchurch]] ûnstie bygelyks in nije populaasje. De populaasje waard foar it lêst yn 'e jierren 1990 beöardiele. Doe waard de populaasje op 20.000 fûgels rûsd.<ref>[https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/new-zealand-scaup New Zeeland Birds Online, oproppen 27 jannewaris 2024]</ref> Sûnt is it oantal nei alle gedachten tanommen. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-zealand-scaup-aythya-novaeseelandiae Birdlife.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680395/92860915 IUCN.] * [https://ebird.org/species/nezsca1 Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3C157679 Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:New Zealand scaup]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aythya novaeseelandiae}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske jolling}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Jolling]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] 5kvzqtj10sc7yt48zetee39q2xnwcem 0 180356 1236522 1233869 2026-07-27T20:07:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236522 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske swan |Ofbyld = [[Ofbyld:Cygnus chathamensis mounted skeleton.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[swannen]] (''Cygnus'') |Wittenskiplike namme= Cygnus sumnerensis |Beskriuwer, jier= [[Henry Ogg Forbes|Forbes]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske swan''' (''Cygnus sumnerensis''), yn'e taal fan [[Maori (folk)|Maori]] Poūwa, is in útstoarne [[Swannen|swannesoarte]]. De [[fossyl|fossile]] resten waarden yn 'e Moncks Cave by [[Christchurch]] en op 'e [[Chathameilannen]] op it [[Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]] fûn. De tafoeging ''sumnerensis'' slacht op op Sumner, in plakje by Christchurch dêr't de fossilen fûn waarden. Earder waard de Nijseelânske swan ek as in ûndersoarte fan 'e [[swarte swan]] (''Cygnus atratus'') beskôge. Yn 2017 koe mei it [[DNA]] út de fossile bonken fêststeld wurde dat it om in aparte soarte gie. == Beskriuwing == De fûgel spjalte him nei alle gedachten twa oant ien miljoen jier ferlyn fan 'e swarte swan ôf. Op Nij-Seelân evoluearre de fûgel ta in aparte soarte, dy't likernôch 1 m heech, 20 oant 32% swierder as de Swarte Swan wie en in rûsd gewicht fan 6 oant 10 kg hie. De soarte op Nij Seelân hie boppedat langere poaten en koartere wjukken. De fûgel koe fleane, mar minder goed as de swarte swan en libbe mear op it lân. == Utstjerren == De soarte stoar út nei't minsken Nij-Seelân kolonisearren. Op it haadeilân wie dat om 1450 hinne en op de [[Chathameilannen]] om 1650 hinne. Om't de fossilen by Sumner fûn waarden mei pylken en resten fan [[moä's]] en oare bisten, is it wis dat de Maori op 'e fûgels jagen. De Nijseelânske swannen stoaren troch dy jacht en it sammeljen fan harren aaien út. Yn 'e jierren 1860 waard de Australyske swarte swan as [[eksoat]] op Nij-Seelân ynfierd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/new-zealand-swan-matapu New Zealand Birds Online, oproppen 1 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mergus milleneri}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske swan}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Fossyl yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Fossile fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] 98rtcflhlanwxepgw13hu7xow77gqrl 0 180488 1236494 1185145 2026-07-27T19:47:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236494 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske stikelsturt |Ofbyld = [[Ofbyld:MA I360048 Oxyura vantetsi.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[stikelsturten]] (''Oxyura'') |Wittenskiplike namme= † Oxyura vantetsi |Beskriuwer, jier= [[Trevor Worthy|Worthy]], 2005 |IUCN-status = status: [[File:Fossyl.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske stikelsturt''' (''Oxyura vantetsi'') wie in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It wie in soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[stikelsturten]] (''Oxyura''). De soarte is allinne bekend fan subfossile resten en waard foar it earst as in útstoarne soarte troch Trevor Worthy yn 2005 beskreaun. De fûgel wie nau besibbe oan 'e [[Australyske stikelsturt]], mar syn bonken wiene likernôch in tsiende lytser as de Australyske sibbe. It [[holotype]] waard yn 1967 fûn by de Poukawamar yn [[Hawke's Bay]] op it Nijseelânske [[Noardereilân (Nijseelân)|Noardereilân]] en wurdt bewarre yn 'e kolleksje fan it [[Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa]]. De soarte namme betinkt de [[Austraalje|Australyske]] [[ornitolooch]] [[Gerard Frederick van Tets]] (1929–1995), dy't yn 1983 as earste de relaasje fan 'e soarte mei de stikelsturteinen lei. Nei alle gedachten stoar de fûgel yn 'e 16e iuw út troch de jacht fan 'e Maori. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:New Zealand stiff-tailed duck]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oxyura vantetsi|Nijseelânske stikelsturt}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske stikelsturt}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Stikelsturt]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 16e iuw]] 0o0c7pi0q0gex432em4vboup97bjkzo 0 180693 1236507 1186589 2026-07-27T19:55:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236507 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nylgoes |Ofbyld = [[Ofbyld:Alopochen aegyptiaca (Nilgans) 2023-06-17 01.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Artis, Nijlgans - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[foksguozzen]] (Alopochen) |Wittenskiplike namme= Alopochen aegyptiaca |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:AlopochenAegyptiacaIUCN2019 2.png|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]</small> }} De '''Nylgoes''' (''Alopochen aegyptiaca'') of de '''Egyptyske goes''' is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] ''Anatidae''. Oarspronklik komt de Nylgoes foar yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]], mar tsjintwurdich komt de fûgel ek yn grutte oantallen yn [[Belgje]], [[Denemark]], [[Dútslân]], [[Grut-Brittanje]], [[Frankryk]], [[Nederlân]] en [[Sweden]] foar. De soarte is net skou en is ek regelmjittich yn stedsparken of op grienfoarsjennings oan wetter te sjen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Egyptian geese looking away.jpg|thumb|left|Nylgoes yn Dútslân.]] Nylguozzen binne 63 oant 73 sm lang en ha in gewicht fan likernôch 2,5 kg. Mantsjes en wyfkes binne wat fearrekleed oanbelanget lyk oaninoar. Se krije de folwoeksen kleuren as se fjouwer oant fiif moanne âld binne. Dan binne de plakken om it each en op it boarst hielendal ûntwikkele. De fûgels ha relatyf hege, bleekreade poarten, in bleekreade snaffel en in griene wjukspegel. == Fersprieding == It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit yn Afrika, fral besuden de Sahara en yn 'e delling fan 'e [[Nyl]]. It leefgebiet leit oan marren, sompen, rivieren. Sûnt de jierren 1960 hat de soarte in populaasje op it Europeeske fêstelân. Foar dy tiid wiene der ek al briedgefallen yn Ingelân, mar ûntsnapte sierfûgels wisten sûnt de jierren 1960 yn Nederlân te brieden. As [[eksoat]] komt de fûgel hjoed-de-dei yn in grut part fan West-Europa foar. Dêrnjonken binne der ek net-lânseigen populaasjes yn [[Israel]], [[Palestina]] en [[Jordaanje]] en yn de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Oman]]. Yn Nederlân briedt de fûgel sûnt 1967 by [[De Haach]], letter ek by [[Grins]] en yn it rivieregebiet. Sûnt 1980 groeide it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte nei de rest fan it lân. Nei Nederlân waarden ek [[Belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Dútslân]], noardlik [[Frankryk]], [[Denemark]] en súdlik [[Sweden]] kolonisearre. Dêrby spilen de grutte rivieren in grutte rol. Hjoed-de-dei lizze de grutste konsintraasjes fan 'e fûgels yn ús lân yn 'e [[Rânestêd]] en it rivieregebiet. [[Sovon]] rûst it oantal Nederlânske briedpearen op 7.700-13.000 (2018-2020). It oantal oerwinterjende Nylguozzen berrint yn 'e tsientûzenen. De groei fan 'e oantallen is nei de tige flugge groei al wat oan it ôfflakken. Dat hat ek te meitsjen mei it tastean fan it ôfsjitten fan in oantal fûgels yn guon provinsjes. Nylguozzen binne hast yn hiel Fryslân te sjen. == Gedrach == [[Ofbyld:Alopochen aegyptiacus family75.jpg|thumb|left|Pearke mei piken.]] De reintiid foarmet it begjin fan it briedseizoen. Yn it westen en suden fan Afrika falt dat briedseizoen yn 'e moannen juny oant en mei septimber. Yn [[Kenia]] briedt de soarte it hiele jier troch. Se binne tige territoariaal en ferneare gjin oare einen yn it territoarium. It komt de fûgels net sa krekt wat de lokaasje fan it nêst oanbelanget. Se wurde tusken rotsen of tusken it reid boud, mar likegoed yn beamholtes. Ek stelle se de nêsten fan oare gruttere fûgels en se binne sels net te benaud om rôffûgels oan te fallen. Beide skaaien briede en beide âlders soargje foar it grutbringen fan 'e piken. Se ite sied, blêd, gers en panten. Ut en troch frette se ek wringeleaze dieren. == Status == Nylguozzen ha in grut ferspriedingsgebiet. Yn it oarspronklike ferspriedingsgebiet liket de populaasje ôf te nimmen. Der wurdt yn Afrika in soad op 'e fûgel jage. Yn Europa nimme de oantallen ta en wurdt it ferspriedingsgebiet grutter. De Nylgoes wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/egyptian-goose-alopochen-aegyptiaca Birdlife, oproppen 8 febrewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22679993/131910647 IUCN, oproppen 8 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/egygoo/L4679861 Ebird, oproppen 8 febrewaris 2025.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/nijlgans#Verspreiding Fûgelbeskerming, oproppen 8 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:de:Feriene Arabyske Emiraten]] * Verschenen of Verdwenen, SOVON, ISBN 978 90 2157 6459 (2021) * Vogelatlas van Nederland, SOVON, 978 90 2157 0051 (6e printinge, 2018) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/egyptian-goose-alopochen-aegyptiaca BirdLife, oproppen 8 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alopochen aegyptiaca|Nylgoes}} }} {{DEFAULTSORT:Nilgoes}} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Foksgoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Israel]] [[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Oman]] [[Kategory:Eksoat yn Palestina]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] 9c7e8j1t4gjfoyfy3bwmmaze9470nbd 0 180728 1236521 1235433 2026-07-27T20:05:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Untdekking */ [[]] 1236521 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Centrornis majori.jpg|250px]]<br><small><center>Bonken fan 'e grutte Madagaskargoes</center></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''grutte Madagaskarguozzen''' <br>(''Centrornis'') <small>[[Charles William Andrews|Andrews]], 1897 </small> |Wittenskiplike namme= † Centrornis majori |Beskriuwer, jier = [[Charles William Andrews|Andrews]], 1897 |IUCN-status = status: [[File:Fossyl.png|250px]] |lânkaart = }} De '''grutte Madagaskargoes''' (''Centrornis majori'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Untdekking == De soarte waard yn 1897 troch Charles William Andrews oan 'e hân fan subfossile resten út de samling fan 'e [[soölooch]] Charles Immanuel Forsyth Major beskreaun, dy't in Sintraal-[[Madagaskar]] by [[Antsirabe]] ûntdutsen binne. Andrews koe de foarse langpoatige [[Healguozzen|healgoes]] lykwols net oan in bekend fûgelskaai tawize en fierde dêrom de [[Monotypysk takson|monotypyske]] ''centornis'' yn. Mei help fan in koalstofdatearing koe fêststeld wurde dat de [[subfossyl|subfossilen]] likernôch 17.000 jier âld wiene. == Beskriuwing == Madagaskarguozzen wiene relatyf grutte einfûgels. De soarte hat oerienkomsten mei de [[kaamein]], mar se wiene grutter en hiene langere poaten. Se wiene grutter en hiene langere poaten. De soarte wie ek folle grutter as de [[lytse Madagaskargoes]] (''Alopochen sirabensis'') en syn knokkels oan 'e wjukken brûkte de fûgel nei alle gedachten om him yn 'e briedtiid tsjin rôfdieren te warjen. It bist rûn nei alle gedachten yn ûndjip wetter yn stee fan dat er swom. Oannommen wurdt dat de fûgel noch oant de 14e of 15e iuw libbe hat. De soarte is nei alle gedachten troch natuerlike ferdrûging op it eilân en jacht troch de bewenners fan it eilân útstoarn. == Namme == De wittenskiplike namme ferwiist nei de ûntdekker Charles Immanuel Forsyth Major, dy't in soad subfossilen út Sintraal-Madagaskar nei it [[Britsk Museum]] stjoerde. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in part in oersetting fan it Dútsktalige artikel, sjoch: [[:de:Centrornis majori]] {{reflist}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]] [[Kategory:Fossyl yn Madagaskar]] cu04odlfh58weda7wgm1wau9oohvfvr 0 180955 1236490 1186850 2026-07-27T19:45:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236490 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske muskusein |Ofbyld = [[Ofbyld:MA I360014 Biziura delautouri.jpg|250px]]<br><small>Subfossilen fan 'e soarte yn it Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[kwabeinen]] (''Biziura'') |Wittenskiplike namme= Biziura delautouri |Beskriuwer, jier= [[Henry Ogg Forbes|Forbes]], 1892 |IUCN-status= status: [[File:Fossyl.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske muskusein''' of '''Nijseelânske kwabein''' (''Biziura delautouri'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte fan [[Nij-Seelân]]. De fûgel is allinne bekend fan [[Subfossyl|subfossile]] bonken. De soarte wie sa'n 10% grutter as syn meast besibbe famyljelid, de [[Australyske muskusein]], dêr't er earder ek wol mei kombinearre waard. De Nijseelânske muskusein stoar yn 'e 16e iuw út troch de jacht fan minsken. == Skiednis == It earste subfossyl fan 'e fûgel, in tarsometatarus (in stik fan 'e poat), waard mei in grut tal [[moä]]bonken fûn yn Enfield by Oamaru op it [[Sudereilân]] fan Nij-Seelân. De fûgel waard foar it earst yn 1892 troch Henry Forbes as ''Biziura delautouri'' beskreaun, de doetiidske direkteur fan it Canterbury Museum yn [[Christchurch]]. Hy ferneamd de fûgel nei H. de Lautour, dy't him oan 'e soarte holp. By in oare beskriuwing fan Forbes brûkte er de namme ''Biziura lautouri'', mar de earste wurdt oanholden. Dêrwei waard materiaal fûn op Marfells Beach by Lake Grassmere op it noardeastlike ein fan it Sudereilân. Dat materiaal waard yn 1969 troch Ron Scarlet beskreaun en hy brocht in ferwizing oan nei de B. lobata. Oare subfossilen waarden by Lake Poukawa en Waikuku Beach op it Noardereilân fûn. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Biziura lobata male - Sandford crop.jpg|thumb|left|De Australyske muskusein.]] Dúdlik is dat de soarte in soad like op 'e Australyske muskusein. Ut in analyse fan it beskikbere ''Biziura''-materiaal fan Nij-Seelân troch Trevor Worthy die bliken dat de Nijseelânske soarte grutter wie as syn Australyske sibbe. Rekkenhâldend mei it gruttere formaat, joegen de mjittingen oan dat de Nijseelânske fûgel ek relatyf gruttere poaten en koartere wjukken hie as syn Australyske sibbe, wat nei alle gedachten betsjut dat de Nijseelânske fûgel mear op de grûn libbe, alhoewol't er noch altiten wol fleane koe. De kombinaasje fan ferskillen yn formaat, foarm en de relative ferhâldingen fan 'e bonken befêstigen dat de Nijseelânske muskusein in aparte soarte west hat. == Ekology == De fossilen fan 'e soarte binne fûn yn grutte wiete gebieten. Dêrút kin opmakke wurde dat de soarte ferlet hie fan itselde biotoop as de Australyske muskusein: grutte, permaninte sompen, marren en [[Estuarium|estuaria]] mei in soad wetter om dêr yn te foerazjearjen. De soarte libbe hast folslein op it wetter en de Nijseelânske biolooch Kerry-Jayne Wilson spekulearre dat de fûgel mooglik op gruttere proaien as oare einen jaagde, lykas rivierkreeften, grutte ynsekten, weakdieren en fisken. == Keppeling om utens == * [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/new-zealand-musk-duck New Zealand Birds Online.] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:en:New Zealand musk duck]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Biziura delautouri|Nijseelânske muskusein}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske muskusein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwabein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 16e iuw]] kburk0yz111lfbbqrx94to6c727jz2a 0 182306 1236480 1199907 2026-07-27T19:34:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236480 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Niau-iisfûgel |Ofbyld =[[File:Niau Kingfisher, Îles Tuamotu-Gambier, PF imported from iNaturalist photo 395655001.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus gertrudae |Beskriuwer, jier= [[Robert Cushman Murphy|Murphy]], 1895 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Niau-iisfûgel''' (''Todiramphus gertrudae'') is in [[fûgel]]soarte út de famylje [[iisfûgels]]. De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Niau]] yn in noardwesten fan 'e [[Tuamotu-eilannen|Tuamotu-arsjipel]] ([[Frânsk-Polyneezje]]). It is in fûgelsoarte, dy't mei útstjerren bedrige wurdt. De Niau-iisfûgel wurdt troch [[BirdLife International]] as in ûndersoarte fan 'e yn 'e jierren 1920 útstoarne [[Mangareva-iisfûgel]] (''Todiramphus gambieri'') beskôge. == Beskriuwing == De Niau-iisfûgel hat in krêm- oant okerkleurige kop en nekke en in bytsje blau by it ear, in wyt kin en fin ljochte bân oer it boarst. Wat blau op 'e kroan fan 'e kop ferskilt mei it yndividu. De mantel, rêch, stút, wjukken en sturt binne blau. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân Niau en hat in foarkar fan in healiepen biotoop, ynklusyf kokosplantaazjes, kalkbosken en kultivearre gebieten om delsettings hinne. Hy jaget yn wiete- en kustgebieten. == Gedrach == De fûgel jaget fanôf hege posysjes, benammen yn kokosplantaazjes mei iepen ûndergroei en keale grûn. Se jeije op ynsekten en lytse hagedissen. Tusken septimber en jannewaris bouwe se harren nêst yn deade, rotsjende kokospalmen. == Status == De populaasje fan 'e soarte is al in hiel skoft lyts en skommele yn 'e jierren 2000 foars. Yn 1974 bestie de populaasje neffens waarnimmingen út 400 oant 600 fûgels. Yn 2003 en 2004 bestie de populaasje út noch mar 39 oant 51 fûgels. Dêrnei namen de oantallen oant yn 2009 ta oant in stabile populaasje fan 135 fûgels. Op it stuit (2025) wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as krityk klassifisearre fanwegen dy tige lytse populaasje en de beheinde fersprieding op in eilân fan mar 68 km² grut. De grutste bedriging foar de soarte foarmet de predaasje fan katten en de konkurrinsje mei ratten, in brek oan geskikte plakken om in nêst te bouwen (âlde kokospalmen) en in tekoart oan gebieten dêr't de fûgel jeije kin. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/tuamotu-kingfisher-todiramphus-gambieri Birdlife] * [https://ebird.org/species/niakin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C7C7C1AE4F24824B Avibase] [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] 18s6qibv94qpu7np70pbeininyh4vop 0 182478 1236442 1193861 2026-07-27T19:00:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236442 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mindanaoboskiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Pajaro 1 page-0001 (cropped).jpg|250px]]<br><small>mantje</small><br>[[Ofbyld:Femella page-0001.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'') |Wittenskiplike namme= Actenoides hombroni |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mindanaoboskiisfûgel''' (''Actenoides hombroni'') is in [[endemisme|endemyske]] [[fûgel]]soarte yn 'e [[Filipinen]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en hat gjin ûndersoarten. == Algemeen == [[Ofbyld:ActenoidesHombroniGould.jpg|thumb|left|Mindanaoboskiisfûgel.]] De oant 28 sm lange soarte is ien fan 'e kleurrykste iisfûgels fan 'e Filipinen. Se ha dikke reade snaffels, in wyteftige kiel, in blauwe stút en ljocht, rustbrune wangen. Mantsjes ha in blauwe krún, in blauwe sturt en blauwe wjukken mei bêzje plakken. By wyfkes is it blau ferfongen troch grien. It mantsje hat dêrnjonken ek in blauwe snorstreek. De soarte is dreech waar te nimmen en is by it lemieren troch syn lûd te finen. == Fersprieding == It natuerlike biotoop foarmje de bergen op [[Mindanao]] mei fochtich, tropysk bosk op hichten fan 1000 oant 2400 m. == Hâlden en dragen == Mindanaoboskiisfûgels ite ynsekten, slakken, kreefteftigen en lytse wringedieren. Oer de briedwensten is hast neat bekend. == Status == De grutste bedriging foar de soarte is it ferlies oan habitat. Op Mindanao ferdwine bosken om rubberplantaazjes oan te lizzen. Ek mynbou soarget foar habitatferlies. Der binne gjin rûzingen fan de oantallen, mar it is mooglik dat dy út tsientûzenen fûgels bestiet. Wol wurdt oannommen dat dy oantallen ôfnimme. De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. == Namme == De wittenskiplike namme ferwiist nei [[Jacques Bernard Hombron]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-capped-kingfisher-actenoides-hombroni Birdlife] * [https://ebird.org/species/blckin2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=171AA6895A92906E Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Actenoides hombroni|Mindanaoboskiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Mindanaoboskiisiisfugel}} [[Kategory:Boskiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 87lc4471g4of9udl3tdfvjppyy0iztd 0 182585 1236453 1194247 2026-07-27T19:08:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236453 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Moluccan Dwarf-Kingfisher 0A2A4033.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx lepidu |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Molukske dwerchiisfûgel''' (''Ceyx lepidus'') is in lytse, kleurrike [[Iisfûgels|iisfûgel]], dy't allinnich foarkomt op 'e [[Molukken]] yn [[Yndoneezje]]. == Beskriuwing == De fûgel is likernôch 14 sm lang en hat in opfallend kleurpatroan: in glânzjende blauwe rêch, in feloranje ûnderkant, in oranjereade snaffel en donkere eagen. Op it gesicht hat er boppe de snaffel in oranje plak mei in swarte râne, in wite bân yn 'e nekke en in wite oant ljochtgiele kiel. De donkerblauwe kroan en de dekfearren ha rigen felblauwe pjukkels. De poaten binne gieloranje en hawwe trije teannen. Mantsjes en wyfkes ha in soad fan inoar. == Fersprieding == De Molukske iisfûgel komt foar yn dielen fan 'e Molukken en wurdt yn twa ûndersoarten ferdield: * ''Ceyx lepidus uropygialis'' – Noardlike Molukken (Halmahera en oanbuorjende eilannen). * ''Ceyx lepidus lepidus'' – Súdlike Molukken (Seram, Ambon). Oarspronklik hie de ''Ceyx lepidu'' 15 ûndersoarten. Ut in molekulêr fylogenetysk ûndersyk fan 2013 die bliken dat de measte fan dy ûndersoarten genetysk fan inoar ferskille. Dêrom krigen tolve fan 'e ûndersoarten de status fan in aparte status. == Hâlden en dragen == It fûgeltsje is in solitêre ynsekte-iter, dy't er fangt troch oer it wetter te fleanen. Hy libbet yn fochtige leechlânwâlden, strewellen, sompegebieten en tichte begroeiïng by wetter. Hy fielt him ek thús yn ferlitten plantaazjes. It nêst wurdt meastentiids boud yn in wâl of tusken de woartels fan in omfallen beam. Guon grave in koarte tunnel, dy't nei in nêstromte liedt dêr't it wyfke twa aaikes leit. == Status == De [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearret de Molukske dwerchiisfûgel as net bedrige (LC). De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is yn guon gebieten algemien, mar troch biotoopferlies giet de soarte yn oantallen efterút. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moluccan-dwarf-kingfisher-ceyx-lepidus Birdlife] * [https://ebird.org/species/varkin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=DE53CCF7C0706793 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx lepidu|Molukske dwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Molukske dwerchiisiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 347s0g3rzml6tg9tajo9z1vtgxivbf6 0 182600 1236481 1194256 2026-07-27T19:37:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236481 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijbrittannyske dwerchiisfûgel |Ofbyld = [[File:Ceyx_sacerdotis_-_Jay_Pruett_-_334849299.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx sacerdotis |Beskriuwer, jier= [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1882 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijbrittannyske dwerchiisfûgel''' (''Ceyx sacerdotis'') is in lyts [[Iisfûgels|iisfûgeltsje]], dy't allinnich op 'e eilannen [[Nij-Brittanje]] en [[Umboi]] yn [[Papoea Nij-Guinea]]. De namme ferwiist nei in eilân yn [[Oseaanje]], net nei it [[Feriene Keninkryk]]. == Oansjen == De fûgel hat djipblau en poarperen boppedielen, in feloranje ûnderliif, in wyt plakje yn 'e nekke en helder oranje poatsjes. De snaffel is boppe roetswart en ûnder mear read, mar liket yn it fjild faak hielendal read. == Fersprieding == De Nijbrittannyske dwerchiisfûgel libbet yn subtropyske of tropyske fochtige leechlânwâlden. It is in [[stânfûgel]] mei in relatyf beheind ferspriedingsgebiet fan likernôch 71.800 km². Oarspronklik waard de fûgel as in ûndersoarte behannele fan 'e ''[[Ceyx lepidus]]''. Ut molekulêr fylogenetysk ûndersyk fan 2013 die bliken dat ferskate eilânpopulaasjes genetysk signifikant faninoar ferskille. Dêrom waard de ''Ceyx sacerdotis'' as in aparte soarte erkend. == Status == Alhoewol't de populaasje nei alle gedachten ôfnimt troch [[Habitat|habitatferlies]], wurdt de soarte troch [[BirdLife International]] op 'e [[Reade list]] yn 'e kategory net bedrige (LC) set, om't de delgong net fluch genôch is om as bedrige te wurden beskôge. Hoe grut de populaasje is, is net bekend. De fûgel wurdt yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet as algemien beoardiele. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-britain-dwarf-kingfisher-ceyx-sacerdotis Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk9 Ebird] ---- {{Commonscat|Ceyx sacerdotis|Nijbrittannyske dwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Nijbrittannyske dwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] twfbm57mziz81g6mmej2ot4ggdj9bnu 0 182618 1236519 1194374 2026-07-27T20:02:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236519 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Northernsilvery.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx flumenicola |Beskriuwer, jier= [[Joseph Beal Steere|Steere]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ceyx flumenicola distribution map.png|250px]] }} De '''noardlike sulverdwerchiisfûgel''' (''Ceyx flumenicola'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]] en libbet op 'e eilannen [[Bohol]], [[Leyte]] en [[Samar]]. De soarte waard earder mei de [[súdlike sulverdwerchiisfûgel]] as ien soarte behannele. It biotoop bestiet út de tropyske bosken yn it leechlân oan rivieren en streamkes. == Beskriuwing == It fûgeltsje is hast hielendal donkerblau, dat ûnder nei it pears oergiet. It hat in krêmkleurige kiel en in krêmkleurich plak efter it wang, in oranje plak efter it noasgat, in wite búk, in sulvereftige blauwe stripe oer de rêch nei de sturt en wyteftige plakjes op 'e kop en de wjuk. De poatsjes binne read. De soarte wykt fan 'e súdlike sulverdwerchiisfûgel ôf troch de krêmkleurige kiel, wang en búk, dy't by de súdlike sulverdwerchiisfûgel wyt binne. Ek is der ferskil yn formaat. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Fersprieding == De fûgel libbet yn beboske rivieren en streamkes ûnder de 1000 m boppe seenivo. Hy is ek te finen yn sekundêr bosk of bosk dêr selektyf kapt wurdt en yn begroeiïng oan wetter yn kokosnútplantaazjes. == Status == De [[IUCN]] hat de fûgel as gefoelich klassifisearre (2022). Neffens in rûzing bestiet de populaasje út 2500 oant 5000 folwoeksen fûgels (2020). De belangrykste bedriging fan 'e soarte foarmet de kap fan bosken, it feroarjend lângebrûk en mynaktiviteiten yn it ferspriedingsgebiet. Fan it oarspronklike bosk op Bohol is noch mar 4% oer. De hjoeddeiske wetjouwing foar it beskermjen fan rivierbiotopen is swak en is oan fernijing ta. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-kingfisher-ceyx-flumenicola Birdlife] * [https://ebird.org/species/norsik1?siteLanguage=nl Ebird] ---- {{Commonscat|Ceyx flumenicola|Noardlike sulverdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike sulverdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] mdp81j1ootge0hpuu6kc5zlpo9cglb1 1236520 1236519 2026-07-27T20:03:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236520 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = noardlike sulverdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Northernsilvery.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx flumenicola |Beskriuwer, jier= [[Joseph Beal Steere|Steere]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ceyx flumenicola distribution map.png|250px]] }} De '''noardlike sulverdwerchiisfûgel''' (''Ceyx flumenicola'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]] en libbet op 'e eilannen [[Bohol]], [[Leyte]] en [[Samar]]. De soarte waard earder mei de [[súdlike sulverdwerchiisfûgel]] as ien soarte behannele. It biotoop bestiet út de tropyske bosken yn it leechlân oan rivieren en streamkes. == Beskriuwing == It fûgeltsje is hast hielendal donkerblau, dat ûnder nei it pears oergiet. It hat in krêmkleurige kiel en in krêmkleurich plak efter it wang, in oranje plak efter it noasgat, in wite búk, in sulvereftige blauwe stripe oer de rêch nei de sturt en wyteftige plakjes op 'e kop en de wjuk. De poatsjes binne read. De soarte wykt fan 'e súdlike sulverdwerchiisfûgel ôf troch de krêmkleurige kiel, wang en búk, dy't by de súdlike sulverdwerchiisfûgel wyt binne. Ek is der ferskil yn formaat. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Fersprieding == De fûgel libbet yn beboske rivieren en streamkes ûnder de 1000 m boppe seenivo. Hy is ek te finen yn sekundêr bosk of bosk dêr selektyf kapt wurdt en yn begroeiïng oan wetter yn kokosnútplantaazjes. == Status == De [[IUCN]] hat de fûgel as gefoelich klassifisearre (2022). Neffens in rûzing bestiet de populaasje út 2500 oant 5000 folwoeksen fûgels (2020). De belangrykste bedriging fan 'e soarte foarmet de kap fan bosken, it feroarjend lângebrûk en mynaktiviteiten yn it ferspriedingsgebiet. Fan it oarspronklike bosk op Bohol is noch mar 4% oer. De hjoeddeiske wetjouwing foar it beskermjen fan rivierbiotopen is swak en is oan fernijing ta. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-silvery-kingfisher-ceyx-flumenicola Birdlife] * [https://ebird.org/species/norsik1?siteLanguage=nl Ebird] ---- {{Commonscat|Ceyx flumenicola|Noardlike sulverdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike sulverdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 2oefa5zit8l7gjsx3ronly80og74b8o 0 182629 1236476 1194342 2026-07-27T19:30:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236476 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx collectoris |Beskriuwer, jier= [[Walter Rothschild, 2nd Baron Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1901 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''New-Georgiadwerchiisfûgel''' (''Ceyx collectoris'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderdieling yn ûndersoarten is. De soarte waard earder as in ûndersoarte fan 'e ''[[Ceyx lepidus]]'' beskôge en guon dogge dat noch jimmeroan, mar nei in yn 2013 publisearre genetyske stúdzje wurdt de fûgel mei mear ûndersoarten fan dat takson oer it generaal hjoed-de-dei as in aparte soarte behannele. == Beskriuwing == It is in lytse pearse en oranje iisfûgel mei in fel oranje snaffel, in wite kiel, in ljochtoranje ûnderbealchje en in oranje-eftich nekplak. == Fersprieding == De soarte komt op Vella Lavella, New Georgia en Rendova west fan 'e [[Salomonseilannen]] foar yn bosk, en net perfoarst by wetter. De fûgel libbet ek yn degradearre bosk en plantaazjes. Yn it ferspriedingsgebiet binne fierder gjin oare soarten dwerchiisfûgels. De New-Georgiadwerchiisfûgel ûnderskiedt him fan in [[Iisfûgel|gewoane iisfûgel]] troch it lytsere formaat, de oranje snaffel en de pearseftige boppedielen. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte soe op in soad plakken algemien foarkomme. Wol wurdt tocht dat de fûgels yn oantal ôfnimme. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as gefoelich klassifisearre (2025). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-georgia-dwarf-kingfisher-ceyx-collectoris Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk11?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=416A62A11056FBB9 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx collectoris|New-Georgiadwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:New-Georgiadwerchiisfegel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] 0sq9vf30prxefd116wbyl7d62v65y0m 0 182631 1236508 1194358 2026-07-27T19:55:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236508 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceyx meeki 1902.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx meeki |Beskriuwer, jier= [[Walter Rothschild, 2nd Baron Rothschild|Rothschild]], 1901 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Noard-Salomonsdwerchiisfûgel''' (''Ceyx meeki'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De wittenskiplike fûgel is ferneamd nei de Britske natoerûndersiker [[Albert Stewart Meek]]. De soarte wie earder ien fan it grutte oantal [[ûndersoarte]]n fan 'e (''[[Ceyx lepidus]]'' of ''Alcedo lepidus''). In molekulêre fylogenetyske stúdzje yn 2013 toande oan dat der tusken de measte ûndersoarten grutte ûnderlinge genetyske ferskillen bestienen. Dêrfandinne binne dy ûndersoarten ôfsplitst om der in aparte soarte fan te meitsjen. Dêrûnder foel ek de Noard-Salomonsdwerchiisfûgel. Tagelyk krige de ''Ceyx lepidus'' de namme [[Molukske dwerchiisfûgel]]. == Beskriuwing == It lytse iisfûgeltsje hat donker grienblauwe boppedielen mei ljochtblauwe plakjes en in ljochtblauwe streek oer de rêch oant de sturt. Yn 'e nekke hat de fûgel in wyt nekkeplak en tusken it each en de snaffel is in gielwyt plak. De kiel is wyt en it boarst en de búk binne gielwyt. De snaffel is donker en de poatsjes binne giel. == Fersprieding == De fûgel libbet yn it noarden fan 'e [[Salomonseilannen]]. Fan 'e soarte wurde twa ûndersoarten erkend: * ''Ceyx meeki meeki'' <small>Rothschild, 1901</small>: [[Choiseul (eilân)|Choiseul]] en [[Santa Isabel (eilân)|Santa Isabel]]. * ''Ceyx meeki pallidus'' <small>Mayr, 1935</small>: [[Bûka (eilân)|Bûka]] en [[Bougainville (eilân)|Bougainville]]. De soarte libbet yn tichte begroeiïng yn primêr en sekundêr bosk. == Status == Om 't de soarte noch net lang lyn fan 'e ''Ceyx lepidus'' ôfsplitst is, besteane der gjin rûzings fan 'e populaasjegrutte. Bosk foarmet in belangryk habitat foar it fûgeltsje en der is sprake fan ferneatiging fan bosk yn syn ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt ynearsten oannommen dat der sprake is fan in licht tebekrinnen fan 'e grutte fan 'e populaasje. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-solomons-dwarf-kingfisher-ceyx-meeki Birdlife] * [https://ebird.org/species/nosdwk1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=86EF27C1 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx meeki|Noard-Salomonsdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Noard-Salomonsdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] 0tilcdkm8cgxv0f8o9c3lccwk5kv5wb 0 182632 1236484 1194354 2026-07-27T19:41:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236484 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx mulcatus |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1914 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijierlânske dwerchiisfûgel''' (''Ceyx mulcatus'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel libbet op in pear eilannen fan 'e [[Bismarckarsjipel]] noardeast fan [[Papoea Nij-Guineä]]. De soarte waard earder as in ûndersoarte fan 'e ''[[Ceyx lepidus]]'' beskôge. Lykas in grut oantal oare soarten yn it gebiet wurdt de fûgel nei in yn 2013 publisearre genetyske stúdzje hjoed-de-dei as in aparte soarte behannele. == Beskriuwing == De blau en oranje iisfûgel hat in folslein swart snaffel, in gieloranje ûnderbealchje, in wite kiel en blauwe boppedielen mei in wyt plak. Yn ferlikening mei de [[Iisfûgel|gewoane iisfûgel]] is de soarte lytser en minder grienblau. De gewoane iisfûgel is boppedat folle mear oan wetter bûn. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Nij-Hannover]], [[Nij-Ierlân]] en de [[Lihir-eilannen]]. Nijierlânske dwerchiisfûgels libje yn 'e tichte begroeiïng fan tropyske leechlânwâlden by streamkes en fivers. == Status == Om 't de soarte noch net lang lyn fan 'e ''Ceyx lepidus'' ôfsplitst is, besteane der gjin rûzings fan 'e populaasjegrutte. Bosk foarmet in belangryk habitat foar it fûgeltsje en der is sprake fan ferneatiging fan bosk yn syn ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt ynearsten oannommen dat der sprake is fan in licht tebekrinnen fan 'e populaasjegrutte. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-ireland-dwarf-kingfisher-ceyx-mulcatus Birdlife] * [https://ebird.org/species/nosdwk1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=86EF27C1 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx mulcatus|Nijierlânske dwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Nijierlanske dwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] mhseq9jcnq5wh3dcns3y7xk4nkva92n 0 182633 1236444 1194357 2026-07-27T19:02:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236444 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Dimorphic_Dwarf_Kingfisher_LightMorph.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx margarethae |Beskriuwer, jier= [[August Wilhelm Heinrich Blasius|Blasius]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mindanaodwerchiisfûgel''' (''Ceyx margarethae'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel komt op 'e [[Filipinen]] foar. De soarte wie earder ien fan it grutte oantal [[ûndersoarte]]n fan 'e (''[[Ceyx lepidus]]'' of ''Alcedo lepidus''). In molekulêre fylogenetyske stúdzje yn 2013 toande oan dat der tusken de measte ûndersoarten grutte ûnderlinge genetyske ferskillen bestienen. Dêrfandinne binne dy ûndersoarten ôfsplitst om der in aparte soarte fan te meitsjen. Dêrûnder foel ek de Mindanaodwerchiisfûgel. Tagelyk krige de ''Ceyx lepidus'' de namme [[Molukske dwerchiisfûgel]]. == Beskriuwing == Mindanaodwerchiisfûgels ha djipblauwe boppedielen mei in helderoranje ûnderbealchje. Tusken de snaffel en it each sit in oranje plak. De fûgel hat in wite kiel en in wyt plak efter it wang, in felreade snaffel en reade poatsjes. De blauwe boppedielen kinne donker of ljochter wêze. == Fersprieding == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] yn 'e sintrale en súdlike dielen fan 'e Filipinen, om krekt te wêzen [[Negros]], [[Cebu (eilân)|Cebu]], [[Camiguin Sur]], [[Mindanao]] en in soad oare lytse eilannen. It natuerlike habitat bestiet út tropyske leechlânwâlden. == Gedrach == Oannommen wurdt dat de soarte wringeleazen, lytse reptilen en fisk yt en allinne of yn pearkes libbet. Der is net in soad bekend oer it briedgedrach. Yn 2024 waard in nêst op [[Panay]] yn in liemen igge observearre. It lechsel bestie út fjouwer aaien en nei 21 dagen fleagen de jonge fûgels út. == Status == Der besteane gjin rûzings fan 'e populaasjegrutte. Bosk foarmet in belangryk habitat foar it fûgeltsje en der is sprake fan ferneatiging fan bosk yn syn ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt oannommen dat der sprake is fan in licht tebekrinnen fan 'e grutte fan 'e populaasje. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dimorphic-dwarf-kingfisher-ceyx-margarethae Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B797E63F6D643618 Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx margarethae|Mindanaodwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Mindanaodwerchiisiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 98ywnic8qjswq9c5tqjvkmadjy3d7mn 0 183707 1236443 1200098 2026-07-27T19:01:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236443 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Mindanaodolkstekdo |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO BLEEDING-HEART DOVE (6951813978).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') |Wittenskiplike namme = Gallicolumba crinigera |Beskriuwer, jier= ([[Jacques Pucheran|Pucheran]], 1853) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Mindanaodolkstekdo''' (''Gallicolumba crinigera'') is in [[Dowen|dowesoarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba''). It is in bedrige fûgelsoart fanwegen ferlies fan habitat en wurdt allinnich op 'e [[Filipinen]] oantroffen. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Gallicolumba crinigera -Artis Zoo, Netherlands-8.jpg|thumb|left|De fûgel yn [[Artis]].]] De Mindanaodolkstekdo is in middelgrutte do en wurdt likernôch 30 sm en hat in karakteristike readoranje plak op it boarst. De soarte hat in blaugrize kop en is glânzgjend brûnsgrien yn 'e nekke, it boppeste diel fan 'e mantel en de flanken fan it wite boarst, wylst de rest fan 'e boppedielen kastanjebrún is mei brede grize bannen oer de wjukdekveren. De búk is bêzje en nei de ûnderbúk ta krêmwyt. == Fersprieding == De Mindanaodolkstekdo wurdt yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding ferdield: * ''Gallicolumba crinigera leytensis'' - komt foar op 'e Filipinen ([[Samar (eilân)|Samar]], [[Leyte (eilân)|Leyte]] en [[Bohol]]) * ''Gallicolumba crinigera crinigera'' - komt foar it suden fan 'e Filipinen ([[Mindanao]] en [[Dinagat]]) * ''Gallicolumba crinigera bartletti'' - komt foar op [[Basilan]] (súdeastlike Filipinen) == Status == De soarte is seldsum en oannommen wurdt dat de oantallen troch ferlies fan biotoop ôfnimme. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer ([[IUCN]]) kategorisearret de soarte dêrom as kwetsber op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mindanao-bleeding-heart-gallicolumba-crinigera Birdlife] * [https://ebird.org/species/minblh1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F868CF77560D17E0 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gallicolumba crinigera|Mindanaodolkstekdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dolkstekdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] abr9nwe02z7tsp90d10a0x0cmq0gjie 0 183713 1236473 1197681 2026-07-27T19:28:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236473 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Negrosdolkstekdo |Ofbyld = [[Ofbyld:PhlegoenasKeayiKeulemans (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') |Wittenskiplike namme = Gallicolumba keayi |Beskriuwer, jier= ([[William Eagle Clarke|Clarke]], 1900) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Negrosdolkstekdo''' (''Gallicolumba keayi'') is in tige bedrige fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') út de [[Dowen|dowefamylje]], dy't op 'e [[Filipinen]] foarkomt. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Negros Bleeding-heart.jpg|thumb|left|Weryntrodusearre fûgel yn it Bayawan Nature Reserve op Negros.]] De do is in middelgrutte (30 sm) grûndo mei in koarte sturt en hat in smel bloedread plak oer it wite boarst. De boppedielen binne glânzgjend grien op 'e kroan, yn 'e nekke, de lytsere wjukdekveren, it boppeste diel fan 'e mantel. It glânzgjende grien wreidet him út nei de flanken fan it boarst, sadat der in ûnfolsleine boarstbân foarme wurdt. De rest fan 'e boppedielen binne glânzgjend pears oant kastanjebrún, mei in griis-wite bân oer de binnenste wjukdekveren. De búk is bêzje en feroaret nei de ûnderbúk en ûnderste sturtdekfearren yn krêmwyt. == Fersprieding == De fûgel wurdt yn bosken op 'e Sintraal-Filipynske eilannen [[Negros]] en [[Panay]] waarnommen. Op Panay is de fûgel de lêste jierren waarnommen yn it Natuerpark fan it Noardwestlike Panay-skiereilân, dêr't er ek briede kin. Op Negros wie de soarte yn 'e 19e iuw frij gewoan, mar sûnt de jierern 1930 tige seldsum. Resinte stúdzjes wize út dat der in pear populaasjes yn it suden op it eilân binne, mar mooglik is de fûgel yn it noardlike diel útstoarn. De fûgel libbet meast op 'e grûn en hat in foarkar foar primêr wâld mei in sletten blêdetek en in tichte ûndergroei op hichten tusken 300 en 1000 m. == Status == De Negrosdolkstekdo hat in lytse en fragmintearre populaasje fan likernôch 50 oant 250 folwoeksen fûgels (rûzing 1999). Oannommen wurdt dat de soarte ôfnimt troch habitatferlies. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer ([[IUCN]]) kategorisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as krityk. In fokprogramma yn [[Singapoer]] brocht 10 fûgels werom nei Negros om de eilannen Negros en Panay op 'e nij te befolkjen mei de soarte. It behâld fan 'e soarte is net allinne ôfhinklik fan fokprogramma's, mar ek fan kollektive ynspanningen foar it werbeboskjen, edukaasje en de belutsenens fan 'e lokale mienskip.<ref>[https://www.sunstar.com.ph/bacolod/singapore-wildlife-group-turns-over-10-bleeding-heart-pigeons-to-negros-occidental-provincial-gover Sunstar: ''Singapore Wildlife Group Turns Over 10 Bleeding Heart Pigeons to Negros Occidental Provincial Government'', 18 jannewaris 2025.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/negros-bleeding-heart-gallicolumba-keayi Birdlife] * [https://ebird.org/species/nebhea1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A5C58F8829102F1D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gallicolumba keayi|Negrosdolkstekdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dolkstekdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] k22j1xzldc8cruysfo01wn178pq9t55 0 183727 1236445 1197733 2026-07-27T19:03:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236445 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Mindorodolkstekdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Mindoro bleeding-heart Smithsonian specimen.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') |Wittenskiplike namme = Gallicolumba platenae |Beskriuwer, jier= ([[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1893) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Mindorodolkstekdo''' (''Gallicolumba platenae'') is ien fan 'e sân soarten yn it fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbiformes''), dat allinnich op 'e [[Filipinen]], [[Yndoneezje]] en [[Nij-Guineä]] foarkomt. Om 't der fan 'e Mindorodolkstekdo gjin waarnimmingen nei 2005 bekend binne, is it no ien fan 'e meast seldsume fûgels fan 'e wrâld. == Skaaimerken == De Mindorodolkstekdowen binne middelgrutte dowen fan 26 oant 30 sm lang. It is in knobske fûgel mei in koarte sturt. De Mindorodolkstekdo hat in wyt boarst en wite ûnderdielen, útsein in lyts oranje plak en in heale grize boarstbân. De kop is griis oan 'e foarkant. De kroan, de nekke en de siden fan 'e nekke en it boarst binne griis mei in pearse en griene irisaasje. De rêch en in grut part fan 'e wjukken binne kastanjebrún oant pears. De basis fan 'e wjukken is swart mei wite plakken, wylst de punten fan 'e wjukken griisbrún binne. Yn 'e midden fan 'e wjuk binne twa bannen fan swartwite stippen oer de breedte fan 'e wjuk. De snaffel is swart fan kleur. De poaten binne rôze. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op it Filipynske eilân [[Mindoro]] en wurdt oantroffen op 'e stieneftige hellingen yn reinwâlden mei in sletten blêdetek mei ûndergroei fan bamboe en rotanpalm, yn 'e regel ûnder de 400 m, mar somtiden ek wol tusken 750 en 800 m boppe de seepspegel. Se ite sied, beien en larven, dy't er fan 'e grûn siket. == Hâlden en dragen == It nêst wurdt likernôch 1,5 m boppe de grûn boud en lykas in soad dowen bestiet it lechsel meast út twa aaien. == Status == De Mindoro-bloeddo hat in tige lytse en fragmintearre fersprieding op it Filipynske eilân Mindoro en dêrom is de kâns op útstjerren grut. De soarte wie algemien yn 'e iere 20e iuw en oant 1954 ek lokaal noch algemien. De seldsume waarnimmingen dêrnei sugerearje dat de oantallen tige leech binne. Hast alle oerwâlden op Mindoro binne kapt en de soarte is hast wis as gefolch dêrfan tige bot ôfnommen. De fûgel libbet mooglik noch yn beskerme gebieten lykas it Iglit-Baco Nasjonaal Park. De situaasje fan 'e natoer op Mindoro is de lêste tiid ferbettere troch it krewearjen foar strangere wetten oant mear edukaasje oan ynwenners en de ynset fan lokale en bûtenlânske fûgelwachters dy't rapportearje oer de fersprieding fan fûgels.<ref>[https://news.mongabay.com/2016/09/philippine-bleeding-heart-doves-flutter-at-the-brink-but-ngos-respond/ Mongabay: ''Philippine Bleeding-heart doves flutter at the brink'', but NGOs respond, 20 septimber 2016.]</ref> Der binne lykwols guon biologen dy't tinke dat it foar de Mindorodolkstekdo te let is en dat de soarte al útstoarn is om't der sûnt 2005 gjin waarnimmingen mear dien binne. De populaasjegrutte waard yn 1999 troch BirdLife International rûsd op 50 oant 250 folwoeksen yndividuen en de populaasje nimt fierder ôf. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as krityk op 'e [[Reade list]] klassifiseare. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mindoro-bleeding-heart-gallicolumba-platenae Birdlife] * [https://ebird.org/species/mibhea2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6505921ED92B736A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gallicolumba platenae|Mindorodolkstekdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dolkstekdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] tdk8nrklzmclpyazy6atdfnjw7xe97z 0 183786 1236458 1197930 2026-07-27T19:14:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236458 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Moreno's grûndo |Ofbyld = [[Ofbyld:Metriopelia morenoi 242966736.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') |Wittenskiplike namme = Metriopelia morenoi |Beskriuwer, jier= ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1902) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Metriopelia morenoi map.svg|250px]] }} De '''Moreno's grûndo''' of '''morenogrûndo''' (''Metriopelia morenoi'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e dowen (''Columbidae''). de soarte wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Beskriuwing == De Moreno's grûndo is in lytse, grûnbewennende do mei in kleur, dy't goed past by de stieneftige, drûge omjouwing dêr't er libbet. De fûgel hat in griisbrune oant sânkleurige befearring mei in oranje neaken gebiet om it blauwe each. De Moren's grûndo is wat lytser as de measte oare dowesoarten mei in relatyf lytse kop en in koarte sturt. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn [[Argentynje]], fral yn it westlike part fan it lân. It ferspriedingsgebiet omfiemet benammen de [[Andes]]regio fan 'e provinsjes Catamarca, La Rioja, San Juan, Mendoza en Tucumán. De fûgel komt foar op hichten tusken 1.500 oant 4.000 meter boppe seenivo yn healwoastinen en heechlizzende steppe's mei kaktuslânskippen. == Hâlden en dragen == De Moreno grûndo siket it iten op 'e grûn. De soarte is net bot fan wetter ôfhinklik en kin him dêrom goed rêde yn it drûge klimaat fan syn habitat. == IUCN == De [[IUCN]] klassifisearret de Moreno's grûndo as net bedrige (LC, 2024). De populaasje liket stabyl en der binne op it stuit gjin direkte bedrigingen fan útstjerren. De fûgel hat wol in relatyf beheind ferspriedingsgebiet en kin dêrom gefoelich wêze foar feroarings yn it habitat. Poptinsjele risiko's binne mynbou, útwreiding fan lânbougrûn, klimatologyske feroaringen dy't ynfloed ha kinne op 'e begroeiïng en de beskikberens fan wetter yn heechlizzende gebieten en de ynfloed fan yntrodusearre rôfdieren. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel eart Francisco Josué Pascasio Moreno (1852-1919), in Argentynske [[soölooch]] en [[paleontolooch]] dy't it [[La Plata Museum]] yn 1884 stifte. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/morenos-ground-dove-metriopelia-morenoi Birdlife] * [https://ebird.org/species/begdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D64840239202FBB9 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Metriopelia morenoi|Moreno's grûndo}} }} {{DEFAULTSORT:Moreno's grundo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Andesgrûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] rgqejid2mn7s8ze8fv20rm85ajbfi6w 0 183816 1236488 1198030 2026-07-27T19:43:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236488 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Nijseelânske do |Ofbyld = [[Ofbyld:Kereru standing on a branch and looking back.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Nijseelânske dowen]] (''Hemiphaga'') |Wittenskiplike namme = Hemiphaga novaeseelandiae |Beskriuwer, jier= ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske do''' (''Hemiphaga novaeseelandiae'') is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Nijseelânske dowen]] (''Hemiphaga'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). Yn it Maoary wurdt de do kererū neamd. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Kereru sitting in flowering kowhai, picking kowhai flower.jpg|thumb|left|Bloeisel frettende do.]] De kererū is mei in lingte fan 51–55 cm en in gewicht fan likernôch 550-850 gram in grutte do. De kop en it boarst binne grien, de boppedielen en it skouder readbrún oant brûnskleurich en de wjukken blaugriis. Yn it sinneljocht binne de fearren irisearjend. De fûgel hat in wyt boarst en ûnderliif De sturt is lang en donker, mei oan 'e ein fan 'e sturtfearren in ljocht bân. De fûgel hat in read each, rôzereade poaten en in reade snaffel, dy't oan 'e ein oranje-eftich wurdt. Tusken mantsjes en wyfkes binne wat de fearren oanbelanget gjin ferskillen. == Fersprieding == De soarte komt op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] en [[Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]] foar en op guon omlizzen eilannen, lykas [[Stewart Island]]. Dêr libbet er yn natuerlik bosk oant degradearre bosk en sels parken. Hy is fral yn bosk mei fruchtbeammen te finnen om't fruchten it grutste part fan syn iten foarmje. Earder waard de [[Chathamdo]] as ûndersoarte fan 'e Nijseelânske do beskôge, mar dy fûgel wurdt hjoed-de-dei as in aparte soarte beskôge. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Kereru chick (Hemiphaga novaeseelandiae) by Department of Conservation.jpg|thumb|left|Nêst.]] De soarte yt fruchten fan in protte ynlânske beammen, lykas miro, tawa, puriri en nikau en spilet dêrby in wichtige rol yn it fersprieden fan sied. Se ha in krêftige wjukslach, mar fleane net oer lange ôfstannen. It ienfâldige nêst yn 'e beam bestiet yn 'e regel út ien aai. Se kinne frij nuet wêze en komme yn guon gebieten maklik yn kontakt mei minsken, fral yn stêden mei natuerlike parken. == Status == De fûgel wurdt troch [[IUCN]] as net bedrige (LC) beskôge. Yn it ferline naam de populaasje ôf fanwegen habitatferlies, jacht en de ynfiering fan rôfdieren (lykas opossums, katten en harmelings). De lêste tiid nimme de oantallen wer ta troch in bettere natuerbeskerming, it yn 'e hân hâlden fan rôfdieren, it plantsjen fan fruchtdragende beamsoarten en natuerûntwikkeling. De populaasje bestiet neffens in rûzing út in pear hûnderttûzen fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-islands-pigeon-hemiphaga-chathamensis Birdlife] * [https://ebird.org/species/nezpig3 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1819B63FE8A124FD Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hemiphaga novaeseelandiae|Nijseelânske do}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske do}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nijseelânske do]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] hxomsx22vkvaan87h35lcsxmmd1sxv3 0 184103 1236454 1198847 2026-07-27T19:09:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236454 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ducula concinna concinna qtl1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[muskaatdowen]] (''Ducula'') |Wittenskiplike namme = Ducula concinna |Beskriuwer, jier= [[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1865 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Molukske muskaatdo''' (''Ducula concinna'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[muskaatdowen]] (''Ducula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De Molukske muskaatdo is in grutte do fan likernôch 43 sm mei in opfallende heldergiele eagen. De kop, nekke, bopperêch en ûnderkant binne ljochtgriis, de boppedielen, wjukken en sturt binne glânzgjend grien en de ûndersturtdekfearren binne kastanjebrún. == Fersprieding == De Molukske muskaatdo komt op in rige lytse eilannen yn 'e [[Bandasee|Banda]] en de [[Selebessee]] foar, benammen op de [[Talaudeilannen]], de lytse eilannen noardlik en súdlik fan [[Selebes]] en de eilannen tusken [[Seram]] en de [[Kai-eilannen]]. Ek komt de fûgel op de [[Arû-eilannen]] en de Kai-eilannen sels foar. De soarte wurdt yn subtropysk en tropyske bosk, oan boskrânen en plantaazjes fan seenivo oant hichten fan 850 m waarnommen. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Status == Der wurdt tocht dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimme. De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2016) op 'e [[Reade list]] om't de tebekgong fan 'e soarte neffens de kritearia fan 'e IUCN net hurd genôch giet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-tailed-imperial-pigeon-ducula-concinna Birdlife] * [https://ebird.org/species/elipig1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=16E10A30B25DAFB7 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ducula concinna|Molukske muskaatdo}} }} {{DEFAULTSORT:Molukske muskaatdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muskaatdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] glrq0umvt8mdrazhcxso6tzsqd9yh6e 0 184656 1236485 1200215 2026-07-27T19:41:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236485 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Nijkaledoanyske fruchtdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Cloven-feathered Dove 0A2A9792.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''Nijkaledoanyske fruchtdowen''' (''Drepanoptila'') <br><small> [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855</small> |Wittenskiplike namme = Drepanoptila holosericea |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1809 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijkaledoanyske fruchtdo''' (''Drepanoptila holosericea'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] Nijkaledoanyske fruchtdowen (''Drepanoptila''). == Skaaimerken == De 32 oant 35 sm lange fûgel is in middelgrutte do. De rêch en de kop binne grien. It kin is wyteftich. De wjukken binne grien mei wite bannen. Oer it boarst rint in twakleurige boarstbân, wyt boppe en swart ûnder. Boppe de boarstbân is it boarst grien, ûnder de boarstbân is de fûgel felgiel. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Nij-Kaledoanje]] yn 'e [[Stille Súdsee]], in [[oerseesk gebietsdiel fan Frankryk]], dêr't er faak yn fochtige boskgebieten fan 400 oant 600 m hichte waarnommen wurdt. De soarte wurdt ek súdlik fan Nij-Kaledoanje op hiel [[Île des Pins]] waarnommen, mar net op 'e [[Loyaliteitseilannen]]. == Status == Ut undersyk (1993) hat bliken dien dat de hiele populaasje út likernôch 100.000-140.000 fûgels bestiet. Der is hjir en dêr sprake fan jacht, mar is it net bekend hokker effekten dat hat op 'e populaasje. De fûgel liket him relatyf goed oan te passen oan in degradearre habitat. Der wurdt lykwols fanút gien dat de fûgel stadichoan yn oantallen ôfnimt, mar net sa fluch dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cloven-feathered-dove-drepanoptila-holosericea Birdlife] * [https://ebird.org/species/clfdov1?siteLanguage=nl#:~:text=Unique%20and%20spectacular%20large%20dove,the%20tip%20of%20the%20tail. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=91E82CA29CDE5B06 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Drepanoptila holosericea|Nijkaledoanyske fruchtdo}} }} {{DEFAULTSORT:Nijkaledoanyske fruchtdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dofûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] 703bvchv8t7frmice0fxhlx1q81dul9 0 185008 1236461 1201411 2026-07-27T19:17:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236461 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = moskdoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Columbina passerina Tortolita pechiescamada Common Ground-Dove (15514492616).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Common Ground-dove.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[lytse grûndowen]] (''Columbina'') |Wittenskiplike namme = Columbina passerina |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Columbina passerina distribution map.png|250px]] }} It '''moskdoke''' (''Columbina passerina'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse grûndowen]] (''Columbina'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Skaaimerken == It moskdoke is wat gewicht oanbelanget ien fan 'e lytste dokes fan 'e wrâld. De soarte wurdt 15 oant 18 sm lang, hat in spanwiidte fan 27 sm en weaget 26 oant 40 gram. De snaffel is giel en swart nei de ein. De fearren om 'e snaffel binne rôze en ha op 'e kop en it boppeboarst in skobbich patroan, itjinge de soarte ûnderskiedt fan it [[dwerchgrûndoke]]. De rest fan 'e fûgel is griis oant griisbrún. De sturt is tige koart. De wjukken binne rôzich mei donkere plakken, wylst de slachpinnen kastanjebrûn binne en donkere einen ha. De dekfearren ûnder de sturt binne griisbrún. It ferskil tusken mantsjes en wyfkes is lyts, wyfkes binne yn 'e regel wat doffer en ha gjin rôze glâns op 'e fearren dêr't it mantsje dy wol hat. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit tusken it suden fan 'e Feriene Steaten oant it súdeasten fan Brazylje. Yn Kanada is it moskdoke in dwaalgast. Der wurde 18 [[ûndersoarte]]n erkend: * ''Columbina passerina passerina'': komt foar yn it súdeasten fan 'e Feriene Steaten. * ''Columbina passerina pallescens'': fan it súdeasten fan 'e Feriene Steaten oant [[Gûatemala]] en [[Belize]]. * ''Columbina passerina socorroensis'': [[Socorro (Teksas)|Socorro]] (tichteby it westen fan [[Meksiko]]). * ''Columbina passerina neglecta'': fan [[Hondoeras]] oant [[Panama]]. * ''Columbina passerina bahamensis'': op 'e [[Bahama's]] en op [[Bermuda]]. * ''Columbina passerina'': [[Inagua|Great Inagua]] (súdlike Bahama's) en [[Mona (Porto Riko)|Mona]] ([[Porto Riko]]). * ''Columbina passerina insularis'': [[Kuba]], [[Hispanjoala]] en de [[Kaaimaneilannen]]. * ''Columbina passerina jamaicensis'': [[Jamaika]]. * ''Columbina passerina navassae'': [[Navassa]] (by it súdwesten fan Hispanjoala). * ''Columbina passerina portoricensis'': Porto Riko (útsein Mona), de [[Famme-eilannen]] (útsein [[Saint Croix]]). * ''Columbina passerina nigrirostris'': Saint Croix en de noardelike [[Lytse Antillen]]. * ''Columbina passerina trochila'': [[Martinyk]] (Lytse Antillen). * ''Columbina passerina antillarum'': de súdlike Lytse Antillen. * ''Columbina passerina albivitta'': noardlik [[Kolombia]], noardlik [[Fenezuëla]], de [[Nederlânske Antillen]] en [[Trinidad en Tobago|Trinidad]]. * ''Columbina passerina parvula'': sintraal Kolombia. * ''Columbina passerina nana'': westlik Kolombia. * ''Columbina passerina guitensis'': sintraal [[Ekwador]]. * ''Columbina passerina griseola'': fan súdlik Fenezuëla oant de Guyana's en eastlik [[Brazylje]]. == Hâlden en dragen == De briedtiid fan 'e soarte hinget ôf fan it gebiet dêr't er foarkomt en it hinget ek wol wat ôf fan it oanbod fan iten. Yn it suden fan 'e Feriene Steaten briedt de fûgel fan febrewaris oant novimber. It nêst wurdt op 'e grûn of yn 'e ûndergroei fan strûken boud. In lechsel bestiet yn 'e regel út twa wite aaikes en oars as wenst foar dowen somtiden trije aaikes. It brieden duorret 13 oant 14 dagen en de jonge fugels fleane nei alve oant tolve dagen út. It mantsje helpt it wyfke by it brieden en it fuorjen fan 'e jonge fûgels. == Status == De [[IUCN]] beöardielet de soarte as net bedrige (LC, 2020). Neffens in rûge rûzing fan 2016 soe de populaasje út likernôch 11 miljoen fûgels bestean. Earder hat der in foarse tebekgong fan 'e soarte west yn 'e Feriene Steaten, mar de sitewaasje is dêr sûnt healwei 1980 stabyl. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-ground-dove-columbina-passerina BirdLife International] * [https://ebird.org/species/cogdov/VC-05 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F9AED5486FD85258 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columbina passerina|moskdoke}} }} {{DEFAULTSORT:Moskdoke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse grûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis ]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen ]] swyu44zpb830ai6xqqnjca38vjytbv7 0 185154 1236440 1201719 2026-07-27T18:58:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236440 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = mevesglânsstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Meve's Starling (Lamprotornis mevesii) (11887043235).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis mevesii |Beskriuwer, jier= [[Johan August Wahlberg|Wahlberg]], 1856 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Verbreitungsgebiet-Distribution area Lamprotornis mevesii.jpg|250px]] }} De '''mevesglânsstaar''' of '''Meves' glânsstaar''' (''Lamprotornis mevesii''), ek: '''mevesglânsprotter''' of '''Meves' glânsprotter''', is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). De fûgel is nei de [[Dútslân|Dútske]] [[ornitolooch]] [[Friederich Wilhelm Meves]] ferneamd. == Skaaimerken == De fearren fan 'e kop, nekke en hals binne blaugrien mei wat fiolet der tusken. Fan 'e snaffel oant de eardekfearren rint in donker oant swartkleurich masker, faak mei in ljochtfiolette of blaugriene glâns. De rêch is fral fiolet en de mantel blaugrien mei fiolet. De wjukken binne oan 'e ein ôfrûne, in dúdlik ûnderskiedend karakteristyk mei de grutte glânsstaar (''Lamprotornis australis''). De romp is brûns. Poaten en snaffel binne swart en de fûgel hat in donkerbrune iris. == Fersprieding == [[Ofbyld:Meves's Starling (Lamprotornis mevesii) (52176541788).jpg|thumb|left|Fûgel yn it Krugerpark, Súd-Afrika.]] De Mevesglânsstar komt yn it suden fan Afrika foar en wurdt yn trije ûndersoarten ferdield: * ''Lamprotornis mevesii benguelensis'': súdwestlik [[Angoala]]. * ''Lamprotornis mevesii violacior'': súdlik Angoala en noardelik [[Namybje]]. * ''Lamprotornis mevesii mevesii'': fan súdlik [[Sambia]] en sudlik [[Malawy]] oant noardlik [[Botswana]] en noardlik Súd-Afrika. De soarte hat in foarkar foar gebieten by rivieren dy't regelmjittich splis steane mei hjir en dêr beammen of iepen bosk yn hegere gebieten mei in sânige grûn en net tefolle begroeiïng. It ferspriedingsgebietgebied leit yn twa gebieten yn it suden fan Afrika. In lytser gebiet leit yn it grinsgebiet fan Súdwest-Angoala en Noardwest-Namybje. It gruttere gebiet leit fan 'e [[Okavango]]delta yn it noardeasten fan Namybje oer it noarden fan Botswana, Sambia en Simbabwe by de [[Sambezy]] lâns en oare rivieren oant yn eastlik Malawy en eastlik Botswana, dielen fan West-[[Mozambyk]] oant yn noardeastlik Súd-Afrika (it noarden fan 'e provinsje Limpopo), dêr de fûgel regionaal foarkomt. == Briedgedrach == De briedtiid hinget fan 'e regio ôf en leit tusken novimber en april. In lechsel bestiet út trije oant fiif aaien, dy't troch it wyfke yn likernôch 18 dagen útbret wurde. Beide âlden fuorje mei help fan oare net-briedende fûgels de jongen. It nêst wurdt nei likernôch 23 dagen ferlitten en dan bliuwe de jonge fûgels noch in pear wiken by de groep. Nei likernôch 11 moanne briede se foar it earst sels. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e oantallen, mar de soarte wurdt yn in part fan it ferspriedingsgebiet as algemien neamd en de populaasje is stabyl. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) beöardiele. It fernielen fan beammen troch oaljefanten wurdt as in potinsjele bedriging foar de fûgel beskôge. Mevesglânsstaren foarmje foar rôffûgels in proai. {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar referinsjes/boarnen [[:de:Mevesglanzstar]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mevess-long-tailed-starling-lamprotornis-mevesii BirdLife International] * [https://ebird.org/species/megsta1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=69598630C935A7A2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis mevesii|Mevesglânsstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Mevesglansstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] i6egb2k1hxy0oyprn09tfatlykyaxh4 0 185254 1236479 1201918 2026-07-27T19:33:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236479 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Niasbeo |Ofbyld = [[Ofbyld:Gracula robusta - Annali del Museo civico di storia naturale di Genova (1886) (17788287234) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[beo's]] (''Gracula'') |Wittenskiplike namme= Gracula robusta |Beskriuwer, jier= [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Niasbeo''' (''Gracula robusta'') is in tige seldsume en bedrige fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). De fûgel waard yn 1887 troch Tommaso Salvadori as nije soarte beskreaun. Guon autoriteiten behannelje de fûgel as in ûndersoarte (''Gracula religiosa robusta'') fan 'e [[grutte beo|grutte - of hillige beo]] (''Gracula religiosa''). == Skaaimerken == De 32 sm lange fûgel is de grutste beo fan it skaai ''[[Gracula]]''. De fûgel is glânzgjend swart en ferskilt fierder allinnich troch it folle gruttere plak op 'e wjukken. De soarte stiet bekend om syn poerbêste fermogen te praten. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it westlik fan [[Sumatra]] lizzende eilân [[Nias]] en oanbuorjende lytsere eilannen. == Status == It grutste part fan it oarspronklike ferspriedingsgebiet gie ferlern troch de ferneating fan it lânseigen bosk. Ek hat te fûgel slim te lijen hân fan yllegale jacht om 't der in hege priis foar in fûgel betelle waard. By in ûndersyk op it eilân Nias yn 1990 waard gjin ien Niasbeo mear waarnommen. Neffens [[BirdLife International]] binne der mooglik noch twa populaasjes. Fan ien eilânpopulaasje binne twa resintere meldingen en dêr leit de saak komplisearre om 't dêr mooglik fûgels frijlitten binne. In wylde populaasje soe dêr heechút 50 folwoeksen fûgels telle. De soarte is net lang lyn ek noch op in oar eilân oantroffen. Dêr wurdt de Niasbeo goed beskerme, mar de soargen oer streuperij op it eilân binne grut. Der binne lykwols natoerbeskermers oanwêzich om dat risiko te beheinen. De populaasje wurdt dêr op 160 oant 270 folwoeksen fûgels rûsd. Op noch in oar eilân yn it ferspriedingsgebiet is de soarte útstoarn. De fûgel ferdwûn dêr nei 't der wiidweidich fallen set waarden om [[Shamaklyster]]s (''Copsychus malabaricus'') te fangen. De Niasbeo hat de status krityk (CR, 2020) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/nias-hill-myna-gracula-robusta BirdLife International] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=E5D74EED6B7921C9 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gracula robusta|Niasbeo}} }} {{DEFAULTSORT:Niasbeo}} [[Kategory:Beo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 4hz09nzpmfv3wa7gjpzg9oc7ixgo4hq 0 185794 1236514 1219604 2026-07-27T20:00:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236514 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardlike fjoerwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Euplectes franciscanus -Kotu Creek, Western Division, The Gambia -male-8.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Euplectes franciscanus 0001 crop.jpg|250px]]<br><small>Wyfke (it kin mooglik ek in net-briedend mantsje wêze.)</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[fjoerwevers]] (''Euplectes'') |Wittenskiplike namme= Euplectes orix |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''noardlike fjoerwever''' (''Euplectes franciscanus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Beskriuwing == Noardlike fjoerwevers wurde likernôch 11 sm lang en 12 oant 22 gram swier. De mantsjes ha yn 'e briedtiid in opfallende oranjereade kleur mei in swarte snaffel, kop, earstreek, búk en flanken. Bûten de briedtiid is it mantsje lykas it wyfke: brúngriis streke mei in dizige donkere eachstreek en in gieleftige wynbraustreek, in donkere iris, in brune snaffel en rôze poatsjes. Mantsjes binne grutter as wyfkes. De noardlike fjoerwever wie earder in [[ûndersoarte]] fan 'e [[súdlike fjoerwever]] (''Euplectes orix''). Hjoed-de-dei wurde dy twa as aparte soarten klassifisearre. De grins fan 'e twa soarten wurdt foarme troch de [[evener]]. De noardlike fjoerwever hat in read kin (dy't by de súdlike fjoerwever swart is) en mear swart op 'e kop. Ek hat de noardlike fjoerwever lange oranje sturtfearren, dy't de swarte sturt ferbergje. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Oiseau Pendjari.jpg|200x300px]] | [[Ofbyld:Southern Red Bishop or Red Bishop (Euplectes orix) (6258184712).jpg|200x300px]] |- | Noardlike fjoerwever | Súdlike fjoerwever |} == Fersprieding == Noardlike fjoerwevers komme yn westlik, sintraal en eastlik Afrika benoarden de evener foar. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele of wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Euplectes franciscanus franciscanus'': fan [[Mauretaanje]], [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Etioopje]], [[Uganda]] en noardwestlik [[Kenia]]. * ''Euplectes franciscanus pusillus'': súdeastlik Etioopje en [[Somaalje]]. De soarte waard yn 'e jierren 1960 op [[Porto Riko]] yntrodusearre en is sûnt dy tiid yn grutte dielen fan [[West-Ynje]] waarnommen. Yn 'e lêste desínnia waarden de noardlike fjoerwever yntrodusearre yn gebieten fan 'e [[Feriene Steaten]] ([[Kalifornje]], [[Teksas]] en [[Hawaï]]). It biotoop fan'e soarte bestiet út iepen gebieten, strewellen, agrarysk gebiet en rânen fan sompen. == Hâlden en dragen == De fûgel is polygaam en kin mei meardere wyfkes peare. Se sette harren op by de hôfmakkerij. It mantsje boud bolfoarmige nêsten en de wyfkes beklaaie it nêst. Se briede yn reidseamen of heech gers oan wetter, meast yn leechlân, mar yn Etioopje oant 2000 m boppe de seespegel. Dizze soarte is polygyn, en mantsjes sille faak pearje mei maksimaal seis wyfkes. Se ite sied, mar ek wol ynsekten. It binne sosjale fûgeltsjes, dy't faak yn keppels fan tsientallen oant hûnderten sjoen wurde. == Status == Noardlike fjoerwevers binne net kwantifisearre, mar neffens de [[IUCN]] is de populaasje stabyl. De IUCN klassifisearre de fûgel as net bedrige (LC) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-red-bishop-euplectes-franciscanus BirdLife, oproppen 3 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/orabis1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 3 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3D12284957400BDC Avibase, oproppen 3 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Euplectes franciscanus|Noardlike fjoerwever}} }} [[Kategory:Fjoerwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Martinyk]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] nysi2d2pyeqti3m6q1iqxgierdj6t8s 0 186610 1236463 1206558 2026-07-27T19:18:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236463 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = muontsekraanfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Grus monacha at Nakagawa town,Tokushima.jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'') |Skaai = [[gewoane kraanfûgels]] (''Grus'') |Wittenskiplike namme= Grus monacha |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Grus monacha distribution.png|250px]]<small>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0080FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''muontsekraan''' if '''mûntsekraanfûgel''' (''Grus monacha'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[gewoane kraanfûgels]] (''Grus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kraanfûgels]] (''Gruidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Grus monacha -Kyushu, Japan -three-8.jpg|thumb|left|Fûgels yn Japan.]] De muontsekraan is in relatyf lytse kraan mei in lingte fan 100 sintimeter. De kop en it boppeste diel fan 'e nekke is wyt, útsein in read bleat plak boppe it each. Fierder is de fûgel donker. De ferlykbere [[wytnekkraanfûgel]] (''Antigone vipio'') hat grize halskanten en in grutter read plak op it gesicht om it each hinne. De roppen binne helder en lûd. == Fersprieding == De soarte is in [[trekfûgel]] dy't lokaal briedt yn súd-sintraal en súdeastlik [[Sibearje]] en noardwestlik [[Mantsjoerije]]. Mear as 80% fan 'e wrâldpopulaasje oerwinteret yn súdlik [[Japan]], mar hy oerwinteret ek yn [[Sina]]. Yn 'e maitiid wurde net-folwoeksen fûgels geregeldwei waarnommen yn westlik Sibearje, tusken de rivieren de [[Ob]] en de [[Irtysj]], mar ek yn it hiele noardwestlike diel fan [[Kazachstan]]. Yn desimber 2011 waard de muontsekraan tegearre mei [[Kanadeeske kraanfûgel]]s sjoen yn 'e Amerikaanske steat [[Tennessee]] en yn febrewaris 2012 waard nei alle gedachten deselde fûgel sjoen yn súdlik [[Indiana]]. == Systematyk == De fûgel is it nauwst besibbe oan 'e [[swarthalskraanfûgel]] (''Grus nigricollis''), dy't op syn beurt it nauwst besibbe is oan de [[Kraanfûgel|gewoane kraan]] (''Grus grus''). De muontsekraanfûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. == Fersprieding == De muontsekraanfûgel briedt yn ôfsidige boskgebieten yn heechlân, meast yn 'e [[Permafrost|permafrostsône]]. Hy oerwinteret yn swietwettergebieten, sompige greiden, lânbougebieten en kustflakten. De soarte wurdt benammen sjoen as se op rysfjilden en greiden foerazjearje, mar kin ek sjoen wurde yn oare habitats. == Status == De wrâldpopulaasje fan 'e fûgel is neffens in rûzing út 2012 tusken 6.000 en 15.000 folwoeksen fûgels grut. Yn in rapport fan 2019 fan Crane Conservation Strategy wurdt in rûzing fan 14.500 oant 16.000 neamd.<ref>[https://savingcranes.org/wp-content/uploads/2024/10/crane_conservation_strategy_hooded_crane.pdf?utm_source=chatgpt.com IUCN SSC Crane Specialist Group – Crane Conservation Strategy, review Hooded Crane, 2019]</ref> Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal tanimt. It oerwinteringsgebiet is beheind mei mar njoggen lokaasjes. Op in oantal dêrfan nimt it oantal ta (lykas Izumi yn Japan en Suncheon yn [[Súd-Koreä]]), mar op 'e oare plakken nimme de oantallen noch jimmeroan ôf. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] kategorisearret de soarte dêrom as kwetsber (''Vulnerable'', 2016) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-crane-grus-monacha BirdLife] * [https://ebird.org/species/hoocra1/MN Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=38F36091DBC85095 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Grus monacha}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gewoane kraanfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] id22iyd2s2fvnm8d8eqbgclkx1an0ec 0 186752 1236477 1206975 2026-07-27T19:30:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236477 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Niam Niam Parrot and a Meyer's Parrot.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus crassus |Beskriuwer, jier = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1842 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Approximate range of the Niam-Niam Parrot.png|250px]] }} De '''Niam-Niampappegaai''' (''Poicephalus crassus'') is in pappegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De fûgel is ien fan 'e minste bekende pappegaaien en waard foar it earst yn 2017 fotografearre. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Niam Niam Parrot flying.png|thumb|left|Fleanende Niam-Niampappegaai.]] Niam-Niampappegaaien hawwe gjin [[seksuele dimorfy]]. De fûgel hat in griisbrune kop en boarst, in griene búk en boppedielen en griene ûnderwjukken, in feale ûndersnaffel en oranje eagen. Oars as oare pappegaaien yn it skaai ha Niam-Niampappegaaien gjin giel ûnder de wjukken. == Fersprieding == De fûgel is hast [[endemisme|endemysk]] yn 'e [[Sintraal Afrikaanske Republyk]] en hat in grut ferspriedingsgebiet dat fan eastlik [[Kameroen]] en súdwestlik [[Tsjaad]] oer de Sintraal-Afrikaanske Republyk en it uterste noarden fan [[Kongo-Kinsjasa]] oant de súdwestlike râne fan [[Sûdan]] leit. It habitat bestiet út savannes oant tichte bosken. It is net bekend hoe âld wylde Niam-Niampappegaaien wurde, mar besibbe soarten wurde likernôch 20 oant 30 jier âld en yn finzenskip 50 jier of sels âlder. == Iten == De fûgels ha in grut ferskaat oan iten. It is waarnommen dat se sied, fruit, blêd, nektar, ynsekten, mais en gierst ite. Boeren sjogge de fûgels as pleachfûgel om't se griente en fruitbeammen plonderje. == Status == De wrâldpopulaasje fan 'e soarte is net kwantifisearre. It is ien fan 'e minst bekende Afrikaanske papegaaien, mar oannommen wurdt dat er faak oant algemien foarkomt (del Hoyo et al. 1997). Om't it boskgebiet stadichoan ferdwynt yn it ferspriedingsgebiet, wurdt der tocht dat de populaasje tebek rint. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. == Namme == De namme Niam-niampappegaai ferwiist nei de etnyske groep Azande yn Sintraal-Afrika, dy’t eartiids troch buorfolken (en letter ek troch Jeropeeske ûntdekkers) “Niam-Niam” neamd waard. Dy namme wie gjin eigen namme fan it folk sels, mar in namme dy't oaren har joegen. De namme Niam-Niam komt nei alle gedachten út in wurd dat itensierders of iters betsjut en waard brûkt omdat de Azande troch guon buorfolken as kannibalen beskôge waarden, in stereotyp dat letter as sterk oerdreaun beskôge waard).<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Niam-Niam#:~:text=The%20average%20Niam%2DNiam%20is,and%20very%20fond%20of%20music. 1911 Encyclopædia Britannica/Niam-Niam]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/niam-niam-parrot-poicephalus-crassus BirdLife] * [https://ebird.org/species/ninpar1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6C96E81B9D2A3474 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus crassus}} }} {{DEFAULTSORT:Niam-Niampappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] iye6nntt4o5exxxx8obeiq9hogtot9c 0 187531 1236455 1209844 2026-07-27T19:10:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236455 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mongoalske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus mongolicus |Beskriuwer, jier= [[Petr Sûsjkin|Sûsjkin]], 1925 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mongoalske miuw''' (''Larus mongolicus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Taksonomy == De soarte waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulvermiuw]], [[Amerikaanske sulvermiuw]], [[Eastsibearyske miuw]] beskôge, mar resinte stúdzjes joegen oanlieding om de Mongoalske miuw as in aparte soarte te behanneljen. Genetysk ûndersyk toande oan dat de Mongoalske miuw mooglik fan 'e [[Kamtsjatkamiuw]] of de Eastsibearyske miuw stamt, dy't nei in eastlike útwreiding isolearre rekke. Sûnt 2024 erkenne de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] en [[American Birding Association|eBird/Clements]] de fûgel as in aparte soarte.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ Wrâldfûgellist Ferzje 14.2.]</ref> == Beskriuwing == [[OFbyld:Chayki v Chivyrkuyskom zalive.JPG|thumb|left|Mongoalske miuwen op 'e Baikalmar, Ruslân.]] De Mongoalske miuw is in middelgrutte miuw fan 56 oant 68 sintimeter mei in spanwiidte fan 137 oant 145 sintimeter. Hy liket in soad op 'e [[Pontyske miuw]], mar is grutter en hat in follere kop en in stompere snaffel. De boppedielen binne ek donkerder mei in brede wite efterkant oan 'e wjukken en mear swart op 'e wjukpunt. Yn ferlikening mei de Eastsibearyske miuw hat it winterkleed fan 'e Mongoalske miuw ûnder oaren in minder streke kop. == Fersprieding == De Mongoalske miuw briedt fan it súdeastlike [[Altai-berchtme]] oant de [[Baikalmar]], [[Mongoalje]], noardeastlik [[Sina]] en [[Koreaansk Skiereilân|Koreä]]. De fûgel oerwinteret benammen oan 'e kust fan East-Aazje fan [[Japan]] en [[Hongkong]] oant [[Taiwan]] en ek yn it binnenlân oan 'e [[Jangtse]]. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) hat de bedrigingsstatus fan 'e soarte noch net beöardiele, om't dy de fûgel noch net erkend as in aparte soarte. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/casgul4/cur/introduction Bird of the World] *[https://ebird.org/species/casgul4 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=E1325FAB8AD8AF75 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus mongolicus}} }} {{DEFAULTSORT:Mongoalske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] ra3pbc4ddsuouqbssbsvmw0bnicd8u0 1236456 1236455 2026-07-27T19:12:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236456 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mongoalske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus mongolicus |Beskriuwer, jier= [[Petr Sûsjkin|Sûsjkin]], 1925 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mongoalske miuw''' (''Larus mongolicus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Taksonomy == De soarte waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulvermiuw]], [[Amerikaanske sulvermiuw]], [[Eastsibearyske miuw]] beskôge, mar resinte stúdzjes joegen oanlieding om de Mongoalske miuw as in aparte soarte te behanneljen. Genetysk ûndersyk toande oan dat de Mongoalske miuw mooglik fan 'e [[Kamtsjatkamiuw]] of de Eastsibearyske miuw stamt, dy't nei in eastlike útwreiding isolearre rekke. Sûnt 2024 erkenne de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] en [[American Birding Association|eBird/Clements]] de fûgel as in aparte soarte.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ Wrâldfûgellist Ferzje 14.2.]</ref> == Beskriuwing == [[OFbyld:Chayki v Chivyrkuyskom zalive.JPG|thumb|left|Mongoalske miuwen op 'e Baikalmar, Ruslân.]] De Mongoalske miuw is in middelgrutte miuw fan 56 oant 68 sintimeter mei in spanwiidte fan 137 oant 145 sintimeter. Hy liket in soad op 'e [[Pontyske miuw]], mar is grutter en hat in follere kop en in stompere snaffel. De boppedielen binne ek donkerder mei in brede wite efterkant oan 'e wjukken en mear swart op 'e wjukpunt. Yn ferlikening mei de Eastsibearyske miuw hat it winterkleed fan 'e Mongoalske miuw ûnder oaren in minder streke kop. == Fersprieding == De Mongoalske miuw briedt fan it súdeastlike [[Altai-berchtme]] oant de [[Baikalmar]], [[Mongoalje]], noardeastlik [[Sina]] en [[Koreaansk Skiereilân|Koreä]]. De fûgel oerwinteret benammen oan 'e kust fan East-Aazje fan [[Japan]] en [[Hongkong]] oant [[Taiwan]] en ek yn it binnenlân oan 'e [[Jangtse]]. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) hat de bedrigingsstatus fan 'e soarte noch net beöardiele, om't dy de fûgel noch net erkend as in aparte soarte. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/casgul4/cur/introduction Bird of the World] *[https://ebird.org/species/casgul4 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=E1325FAB8AD8AF75 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus mongolicus}} }} {{DEFAULTSORT:Mongoalske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] 2ld7w27uyz90p0rxrzsrnma7hkkrvr5 1236457 1236456 2026-07-27T19:13:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Taksonomy */ red 1236457 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mongoalske miuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Восточносибирская чайка - Larus vegae mongolicus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus mongolicus |Beskriuwer, jier= [[Petr Sûsjkin|Sûsjkin]], 1925 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mongoalske miuw''' (''Larus mongolicus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Taksonomy == De soarte waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[sulvermiuw]], de [[Amerikaanske sulvermiuw]] of de [[Eastsibearyske miuw]] beskôge, mar resinte stúdzjes joegen oanlieding om de Mongoalske miuw as in aparte soarte te behanneljen. Genetysk ûndersyk toande oan dat de Mongoalske miuw mooglik ôfstammet fan in [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e [[Kamtsjatkamiuw]] of de Eastsibearyske miuw, dy't nei in eastlike, resp. súdlike útwreiding isolearre rekke. Sûnt 2024 erkenne de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] en [[American Birding Association|eBird/Clements]] de fûgel as in aparte soarte.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/gulls/ Wrâldfûgellist Ferzje 14.2.]</ref> == Beskriuwing == [[OFbyld:Chayki v Chivyrkuyskom zalive.JPG|thumb|left|Mongoalske miuwen op 'e Baikalmar, Ruslân.]] De Mongoalske miuw is in middelgrutte miuw fan 56 oant 68 sintimeter mei in spanwiidte fan 137 oant 145 sintimeter. Hy liket in soad op 'e [[Pontyske miuw]], mar is grutter en hat in follere kop en in stompere snaffel. De boppedielen binne ek donkerder mei in brede wite efterkant oan 'e wjukken en mear swart op 'e wjukpunt. Yn ferlikening mei de Eastsibearyske miuw hat it winterkleed fan 'e Mongoalske miuw ûnder oaren in minder streke kop. == Fersprieding == De Mongoalske miuw briedt fan it súdeastlike [[Altai-berchtme]] oant de [[Baikalmar]], [[Mongoalje]], noardeastlik [[Sina]] en [[Koreaansk Skiereilân|Koreä]]. De fûgel oerwinteret benammen oan 'e kust fan East-Aazje fan [[Japan]] en [[Hongkong]] oant [[Taiwan]] en ek yn it binnenlân oan 'e [[Jangtse]]. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) hat de bedrigingsstatus fan 'e soarte noch net beöardiele, om't dy de fûgel noch net erkend as in aparte soarte. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/casgul4/cur/introduction Bird of the World] *[https://ebird.org/species/casgul4 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=E1325FAB8AD8AF75 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus mongolicus}} }} {{DEFAULTSORT:Mongoalske miuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] 15435muktgytq9b4wrr6sdyzmxnmin6 0 187659 1236495 1210460 2026-07-27T19:47:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236495 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske stirns |Ofbyld = [[File:Black-fronted Tern 0A2A8159.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[blaustirnzen]] (''Chlidonias'') |Wittenskiplike namme= Chlidonias albostriatus |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Chlidonias albostriatus - map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trochtrekker]] |Kolom2= {{Color box|#87aade}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''Nijseelânske stirns''' (''Chlidonias albostriatus'') is ien fan 'e fjouwer soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blaustirnzen]] (''Chlidonias'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). It is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] fûgel fan [[Nij-Seelân]]. == Taksonomy == Eartiids waard de soarte ta it skaai fan 'e [[wytstirnzen]] rekkene, mar út [[DNA]]-ûndersyk yn 2005 die bliken dat de soarte mear besibbe is oan 'e [[blaustirnzen]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Ferskining == De 29 sm lange fûgel is in lytse, ljochtgrize blaustirns mei in koarte, foarke sturt en in wyt boarst, in wite búk en in wite stút. De poaten en de snaffel binne helderoranje. Yn 'e briedtiid is de mûtse swart oant de snaffel, bûten de briedtiid bliuwe der allinnich tsjustere plakjes fan 'e mûtse op 'e kroan oer. == Fersprieding == De soarte is endemysk yn Nij-Seelân en libbet yn en om swietwetter op 'e eastlike helte fan it [[Sudereilân]] en de súdlike râne fan it [[Noardereilân|Noardereilân]]. Fierder is der in isolearre populaasje oan 'e Bulle River en de bopperin fan 'e Mutueka River súd fan [[Nelson (Nij-Seelân)|Nelson]]. Der wurdt allinnich op it Sudereilân bret. Bûten it breidseizoen foerazjearje se oant 10 km op see. == Ekology == [[Ofbyld:NZBirds2.JPG|thumb|left|Aaien.]] Oare soarten yn it skaai hawwe harren nêst op driuwende wetterplanten, mar Nijseelânske stirnzen briede yn in ienfâldich kûltsje oan rivieren op it Sudereilân. In lechsel bestiet meast út twa aaien. De jongen fleane nei likernôch 30 dagen út. It iten bestiet út fiskjes en [[wringeleazen]], wêrûnder út en troch ek [[wjirm]]s. Op 'e see wurde fral skaaldieren fretten. == Status == Yn 2020 rûsde it Nij-Seelânske Ministearje fan Natuerbeskerming dat de populaasje tusken 1.000 oant 5.000 folwoeksen fûgels telt. Bedrigingen foarmje ynvasive rôfdieren lykas de [[Harmeling|wezeling]], mar ek lânseigen soarten en it ferlies oan habitat troch de oanlis fan dammen en rekreaasjefoarsjenningen. De soarte stiet dêrom as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-fronted-tern-chlidonias-albostriatus BirdLife, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/blfter1 eBird, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=378689992F8E5C7D Avibase, oproppen 15 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chlidonias albostriatus}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaustirns]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] sr64nv82xgkkvmqnchf7ieyjp5h0lto 1236496 1236495 2026-07-27T19:48:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236496 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske stirns |Ofbyld = [[File:Black-fronted Tern 0A2A8159.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[blaustirnzen]] (''Chlidonias'') |Wittenskiplike namme= Chlidonias albostriatus |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Chlidonias albostriatus - map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trochtrekker]] |Kolom2= {{Color box|#87aade}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''Nijseelânske stirns''' (''Chlidonias albostriatus'') is ien fan 'e fjouwer soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blaustirnzen]] (''Chlidonias'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). It is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] fûgel fan [[Nij-Seelân]]. == Taksonomy == Eartiids waard de soarte ta it skaai fan 'e [[wytstirnzen]] rekkene, mar út [[DNA]]-ûndersyk yn 2005 die bliken dat de soarte mear besibbe is oan 'e [[blaustirnzen]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Ferskining == De 29 sm lange fûgel is in lytse, ljochtgrize blaustirns mei in koarte, foarke sturt en in wyt boarst, in wite búk en in wite stút. De poaten en de snaffel binne helderoranje. Yn 'e briedtiid is de mûtse swart oant de snaffel, bûten de briedtiid bliuwe der allinnich tsjustere plakjes fan 'e mûtse op 'e kroan oer. == Fersprieding == De soarte is endemysk yn Nij-Seelân en libbet yn en om swietwetter op 'e eastlike helte fan it [[Sudereilân]] en de súdlike râne fan it [[Noardereilân|Noardereilân]]. Fierder is der in isolearre populaasje oan 'e Bulle River en de bopperin fan 'e Mutueka River súd fan [[Nelson (Nij-Seelân)|Nelson]]. Der wurdt allinnich op it Sudereilân bret. Bûten it breidseizoen foerazjearje se oant 10 km op see. == Ekology == [[Ofbyld:NZBirds2.JPG|thumb|left|Aaien.]] Oare soarten yn it skaai hawwe harren nêst op driuwende wetterplanten, mar Nijseelânske stirnzen briede yn in ienfâldich kûltsje oan rivieren op it Sudereilân. In lechsel bestiet meast út twa aaien. De jongen fleane nei likernôch 30 dagen út. It iten bestiet út fiskjes en [[wringeleazen]], wêrûnder út en troch ek [[wjirm]]s. Op 'e see wurde fral skaaldieren fretten. == Status == Yn 2020 rûsde it Nij-Seelânske Ministearje fan Natuerbeskerming dat de populaasje tusken 1.000 oant 5.000 folwoeksen fûgels telt. Bedrigingen foarmje ynvasive rôfdieren lykas de [[Harmeling|wezeling]], mar ek lânseigen soarten en it ferlies oan habitat troch de oanlis fan dammen en rekreaasjefoarsjenningen. De soarte stiet dêrom as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-fronted-tern-chlidonias-albostriatus BirdLife, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/blfter1 eBird, oproppen 15 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=378689992F8E5C7D Avibase, oproppen 15 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chlidonias albostriatus}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaustirns]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] 986r25n1yf5s2sxrz3tn3ldxah004z3 0 187888 1236491 1211095 2026-07-27T19:45:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236491 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske spûkûle |Ofbyld = [[Ofbyld:Morepork 0A2A7676.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'') |Famylje = [[ûlefûgels]] (''Strigidae'') |Skaai = [[spûkûlen]] (''Ninox'') |Wittenskiplike namme= Ninox novaeseelandiae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske spûkûle''' (''Ninox novaeseelandiae'') is in lytse brune ûle yn it skaai [[spûkûlen]] (''Ninox''), dy't yn [[Nij-Seelân]] foarkomt. == Skaaimerken == De Nij-Seelânske spûkûle is in lytse en brune ûle fan 26 oant 29 sm lang. De ûle hat om 'e giele eagen in donker plak omseame troch in ljochte bopperâne. De snaffel is en de poaten == Hâlden en dragen == It iten bestiet út ynsekten en fûgels, dy't yn 'e flecht fongen wurde. == Ferspriediging == Nijseelânske spûkûlen libje yn hiel Nij-Seelân en op it eilân Norfolk. Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''Ninox novaeseelandiae novaeseelandiae'': [[Nij-Seelân]]. * ''Ninox novaeseelandiae undulata'': [[Norfolk (eilân)|Norfolk]]. * † ''Ninox novaeseelandiae albaria'': [[Lord Howe-eilân]] (útstoarn) Oant foar koart hearde de [[Tasmaanske spûkûle]] (''Ninox leucopsis'') ta de soarte. Foarhinne hearde ek de [[Australyske spûkûle]] (''Ninox boobook'') ta de soarte. De Nijseelânske spûkûle libbet yn bosk mei lânseigen mar ek yntrodusearre fegetaasje. De soarte is seldsum yn 'e drûgere dielen fan Nij-Seelân. Hy is nachts aktyf en rêst oerdeis yn tichte begroeiing lykas beamfarens. == Status == Nij Seelânske spûkûlen ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/morepork-ninox-novaeseelandiae Birdlife] * [https://ebird.org/species/morepo2/AU Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E8E9C26DAFD46DC2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ninox novaeseelandiae|Nijseelânske spûkûle}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske spukule}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Spûkûle]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] tlhfhx76pf0kgy310n0c8b1ddh1680b 1236492 1236491 2026-07-27T19:46:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236492 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske spûkûle |Ofbyld = [[Ofbyld:Morepork 0A2A7676.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'') |Famylje = [[ûlefûgels]] (''Strigidae'') |Skaai = [[spûkûlen]] (''Ninox'') |Wittenskiplike namme= Ninox novaeseelandiae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske spûkûle''' (''Ninox novaeseelandiae'') is in lytse brune ûle yn it skaai [[spûkûlen]] (''Ninox''), dy't yn [[Nij-Seelân]] foarkomt. == Skaaimerken == De Nij-Seelânske spûkûle is in lytse en brune ûle fan 26 oant 29 sm lang. De ûle hat om 'e giele eagen in donker plak omseame troch in ljochte bopperâne. De snaffel is en de poaten == Hâlden en dragen == It iten bestiet út ynsekten en fûgels, dy't yn 'e flecht fongen wurde. == Ferspriediging == Nijseelânske spûkûlen libje yn hiel Nij-Seelân en op it eilân Norfolk. Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''Ninox novaeseelandiae novaeseelandiae'': [[Nij-Seelân]]. * ''Ninox novaeseelandiae undulata'': [[Norfolk (eilân)|Norfolk]]. * † ''Ninox novaeseelandiae albaria'': [[Lord Howe-eilân]] (útstoarn) Oant foar koart hearde de [[Tasmaanske spûkûle]] (''Ninox leucopsis'') ta de soarte. Foarhinne hearde ek de [[Australyske spûkûle]] (''Ninox boobook'') ta de soarte. De Nijseelânske spûkûle libbet yn bosk mei lânseigen mar ek yntrodusearre fegetaasje. De soarte is seldsum yn 'e drûgere dielen fan Nij-Seelân. Hy is nachts aktyf en rêst oerdeis yn tichte begroeiing lykas beamfarens. == Status == Nij Seelânske spûkûlen ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/morepork-ninox-novaeseelandiae Birdlife] * [https://ebird.org/species/morepo2/AU Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E8E9C26DAFD46DC2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ninox novaeseelandiae|Nijseelânske spûkûle}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske spukule}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Spûkûle]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] t67sdwidx7qqtn2pytnt21imawl7tk3 1236493 1236492 2026-07-27T19:46:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ 1236493 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske spûkûle |Ofbyld = [[Ofbyld:Morepork 0A2A7676.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'') |Famylje = [[ûlefûgels]] (''Strigidae'') |Skaai = [[spûkûlen]] (''Ninox'') |Wittenskiplike namme= Ninox novaeseelandiae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske spûkûle''' (''Ninox novaeseelandiae'') is in lytse brune ûle yn it skaai [[spûkûlen]] (''Ninox''), dy't yn [[Nij-Seelân]] foarkomt. == Skaaimerken == De Nij-Seelânske spûkûle is in lytse en brune ûle fan 26 oant 29 sm lang. De ûle hat om 'e giele eagen in donker plak omseame troch in ljochte bopperâne. De snaffel is en de poaten == Hâlden en dragen == It iten bestiet út ynsekten en fûgels, dy't yn 'e flecht fongen wurde. == Ferspriediging == Nijseelânske spûkûlen libje yn hiel Nij-Seelân en op it eilân Norfolk. Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''Ninox novaeseelandiae novaeseelandiae'': [[Nij-Seelân]]. * ''Ninox novaeseelandiae undulata'': [[Norfolk (eilân)|Norfolk]]. * † ''Ninox novaeseelandiae albaria'': [[Lord Howe-eilân]] (útstoarn) Oant foar koart hearde de [[Tasmaanske spûkûle]] (''Ninox leucopsis'') ta de soarte. Foarhinne hearde ek de [[Australyske spûkûle]] (''Ninox boobook'') ta de soarte. De Nijseelânske spûkûle libbet yn bosk mei lânseigen mar ek yntrodusearre fegetaasje. De soarte is seldsum yn 'e drûgere dielen fan Nij-Seelân. Hy is nachts aktyf en rêst oerdeis yn tichte begroeiing lykas beamfarens. == Status == Nij Seelânske spûkûlen ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/morepork-ninox-novaeseelandiae Birdlife] * [https://ebird.org/species/morepo2/AU Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E8E9C26DAFD46DC2 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ninox novaeseelandiae|Nijseelânske spûkûle}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske spukule}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Spûkûle]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] 4ru39kxzeazogpwds32ah4ei2de6xww 0 188367 1236516 1212640 2026-07-27T20:01:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236516 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardlike rotspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:2021-09 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 12.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes moseleyi |Beskriuwer, jier= [[Gregory Mathews|Mathews]] & [[Tom Iredale|Iredale]], 1921 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Eudyptes moseleyi map.svg|250px]] }} De '''noardlike rotspinguïn''' (''Eudyptes moseleyi'') is in [[pinguïn]]soarte dy't besibbe is oan 'e [[westlike rotspinguïn|rotspinguïn]] (''Eudyptes chrysocome''). == Ferskining == [[Ofbyld:2020-12 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 18.jpg|thumb|left|Fûgel op Amsterdam Island.]] De fûgel is 51 oant 62 sm en weaget 2,4 oant 4,3 kg. It is in relatyf lytse soarte túfpinguïn, mar wat grutter as de [[súdlike rotspinguïn]]. De boppedielen fan 'e soarte binne laaigriis en ûnder is de fûgel wyt. De ljochtgiele túf begjint by it each en foarmet efter it each in losse giele, ôfhingjende plûm. De túf is wat gieler en tichter mei fearren as by de eastlike en westlike rotspinguïn. Op 'e kroan hat de noardlike rotspinguïn puntige swarte fearren. Der is ek in lyts ferskil yn 'e kleuren fan 'e ûnderkant fan 'e wjukken (of finnen). == Fersprieding == De fûgel komt foar yn it súdlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske-]] en de [[Yndyske Oseaan]], dêr't er briedt op sân eilannen tusken 37° en 40° suderbreedte. 85% fan 'e populaasje libbet yn 'e Atlantyske Oseaan, op [[Tristan da Cunha]] en it oanbuorjende [[Gough Island]]. De oare 15% briedt op 'e eilannen Saint Paul en [[Amsterdam (eilân)|Amsterdam Island]] yn 'e súdlike Yndyske Oseaan. As [[Dwaalgast|swalker]] is de soarte waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]] en [[Súd-Afrika]]. De noardlike rotspinguïn waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Eudyptes chrysocome]]'' behannele, mar wurdt nei ûndersyk no oer it generaal as in aparte soarte erkend. De spesifike namme is ûntliend oan 'e Britske ûndersiker Henry Nottidge Moseley. == Ekology == De noardelike rotspinguïn yt skaaldieren, krill en inketfisk. Ek fisk heart by it dieet, fral nei't de piken berne binne. It is in opportunistyske fûgel wat it foerazjeargedrach oanbelanget en hy brûkt foar en nei it brieden ferskillende gebieten. Folwoeksen fûgels komme ein july en augustus by de briedkoloanjes oan. Yn 'e Atlantyske Oseaan briedt de fûgel in ferskillende habitats, fan grintstrân op Gough Island en Tristan da Cunha oant gerspollen (fan ''Spartina arundinacea'') op Nightingale, Alex (Middle) en Inaccessible. Yn 'e Yndyske Oseaan briedt de soarte op hellend terrein fan seenivo oant 170 meter boppe seenivo. == Status == De soarte wurdt bedrige en de oantallen nimme rap ôf. Op Gough Island bestie de populaasje yn 1956 noch út likernôch 2 miljoen fûgels, yn 2006 waard de populaasje op 64.700 rûsd. De delgong giet fierder troch en yn 30 jier tiid is de soarte mei 57% ôfnommen. Neffens in rûzing fan 2020 bestiet de wrâldpopulaasje út goed 200.000 pearkes. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as bedrige op 'e [[Reade list]] (''Endangered'', 2020). Bedrigingen binne klimaatferoaring, feroaring yn 'e marine ekosystemen en it oerbefiskjen fan inketfisk troch minsken. Mooglike bedrigingen binne ek fersteuring troch ekotoerisme en fersmoarging. Op 16 maart 2011 rekke it frachskip MS Oliva oan 'e grûn by Nightingale Island. It skip briek en der ûnstie in oaljeplak, dy't it eilân omfieme en de populaasje rotspinguïns bedrige. Nightingale Island hat gjin swiet wetter en de pinguïns moasten nei Tristan da Cunha brocht wurde om se dêr skjin te meitsjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-rockhopper-penguin-eudyptes-moseleyi BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocpen4/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8722DFC2C9CB07B4 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rocpen4?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes moseleyi|Noardlike rotspinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike rotspinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] kt0kucbg6x99vdycrkasey37zvq4try 1236517 1236516 2026-07-27T20:01:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236517 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardlike rotspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:2021-09 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 12.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes moseleyi |Beskriuwer, jier= [[Gregory Mathews|Mathews]] & [[Tom Iredale|Iredale]], 1921 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Eudyptes moseleyi map.svg|250px]] }} De '''noardlike rotspinguïn''' (''Eudyptes moseleyi'') is in [[pinguïn]]soarte dy't besibbe is oan 'e [[westlike rotspinguïn|rotspinguïn]] (''Eudyptes chrysocome''). == Ferskining == [[Ofbyld:2020-12 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 18.jpg|thumb|left|Fûgel op Amsterdam Island.]] De fûgel is 51 oant 62 sm en weaget 2,4 oant 4,3 kg. It is in relatyf lytse soarte túfpinguïn, mar wat grutter as de [[súdlike rotspinguïn]]. De boppedielen fan 'e soarte binne laaigriis en ûnder is de fûgel wyt. De ljochtgiele túf begjint by it each en foarmet efter it each in losse giele, ôfhingjende plûm. De túf is wat gieler en tichter mei fearren as by de eastlike en westlike rotspinguïn. Op 'e kroan hat de noardlike rotspinguïn puntige swarte fearren. Der is ek in lyts ferskil yn 'e kleuren fan 'e ûnderkant fan 'e wjukken (of finnen). == Fersprieding == De fûgel komt foar yn it súdlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske-]] en de [[Yndyske Oseaan]], dêr't er briedt op sân eilannen tusken 37° en 40° suderbreedte. 85% fan 'e populaasje libbet yn 'e Atlantyske Oseaan, op [[Tristan da Cunha]] en it oanbuorjende [[Gough Island]]. De oare 15% briedt op 'e eilannen Saint Paul en [[Amsterdam (eilân)|Amsterdam Island]] yn 'e súdlike Yndyske Oseaan. As [[Dwaalgast|swalker]] is de soarte waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]] en [[Súd-Afrika]]. De noardlike rotspinguïn waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Eudyptes chrysocome]]'' behannele, mar wurdt nei ûndersyk no oer it generaal as in aparte soarte erkend. De spesifike namme is ûntliend oan 'e Britske ûndersiker Henry Nottidge Moseley. == Ekology == De noardelike rotspinguïn yt skaaldieren, krill en inketfisk. Ek fisk heart by it dieet, fral nei't de piken berne binne. It is in opportunistyske fûgel wat it foerazjeargedrach oanbelanget en hy brûkt foar en nei it brieden ferskillende gebieten. Folwoeksen fûgels komme ein july en augustus by de briedkoloanjes oan. Yn 'e Atlantyske Oseaan briedt de fûgel in ferskillende habitats, fan grintstrân op Gough Island en Tristan da Cunha oant gerspollen (fan ''Spartina arundinacea'') op Nightingale, Alex (Middle) en Inaccessible. Yn 'e Yndyske Oseaan briedt de soarte op hellend terrein fan seenivo oant 170 meter boppe seenivo. == Status == De soarte wurdt bedrige en de oantallen nimme rap ôf. Op Gough Island bestie de populaasje yn 1956 noch út likernôch 2 miljoen fûgels, yn 2006 waard de populaasje op 64.700 rûsd. De delgong giet fierder troch en yn 30 jier tiid is de soarte mei 57% ôfnommen. Neffens in rûzing fan 2020 bestiet de wrâldpopulaasje út goed 200.000 pearkes. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as bedrige op 'e [[Reade list]] (''Endangered'', 2020). Bedrigingen binne klimaatferoaring, feroaring yn 'e marine ekosystemen en it oerbefiskjen fan inketfisk troch minsken. Mooglike bedrigingen binne ek fersteuring troch ekotoerisme en fersmoarging. Op 16 maart 2011 rekke it frachskip MS Oliva oan 'e grûn by Nightingale Island. It skip briek en der ûnstie in oaljeplak, dy't it eilân omfieme en de populaasje rotspinguïns bedrige. Nightingale Island hat gjin swiet wetter en de pinguïns moasten nei Tristan da Cunha brocht wurde om se dêr skjin te meitsjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-rockhopper-penguin-eudyptes-moseleyi BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocpen4/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8722DFC2C9CB07B4 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rocpen4?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes moseleyi|Noardlike rotspinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike rotspinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] re37b3iet3v0gg8fwseohiki5h75wpe 1236518 1236517 2026-07-27T20:01:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236518 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = noardlike rotspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:2021-09 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 12.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[túfpinguïns]] (''Eudyptes'') |Wittenskiplike namme= Eudyptes moseleyi |Beskriuwer, jier= [[Gregory Mathews|Mathews]] & [[Tom Iredale|Iredale]], 1921 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Eudyptes moseleyi map.svg|250px]] }} De '''noardlike rotspinguïn''' (''Eudyptes moseleyi'') is in [[pinguïn]]soarte dy't besibbe is oan 'e [[westlike rotspinguïn|rotspinguïn]] (''Eudyptes chrysocome''). == Ferskining == [[Ofbyld:2020-12 Amsterdam Island - Northern rockhopper penguin 18.jpg|thumb|left|Fûgel op Amsterdam Island.]] De fûgel is 51 oant 62 sm en weaget 2,4 oant 4,3 kg. It is in relatyf lytse soarte túfpinguïn, mar wat grutter as de [[súdlike rotspinguïn]]. De boppedielen fan 'e soarte binne laaigriis en ûnder is de fûgel wyt. De ljochtgiele túf begjint by it each en foarmet efter it each in losse giele, ôfhingjende plûm. De túf is wat gieler en tichter mei fearren as by de eastlike en westlike rotspinguïn. Op 'e kroan hat de noardlike rotspinguïn puntige swarte fearren. Der is ek in lyts ferskil yn 'e kleuren fan 'e ûnderkant fan 'e wjukken (of finnen). == Fersprieding == De fûgel komt foar yn it súdlike diel fan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske-]] en de [[Yndyske Oseaan]], dêr't er briedt op sân eilannen tusken 37° en 40° suderbreedte. 85% fan 'e populaasje libbet yn 'e Atlantyske Oseaan, op [[Tristan da Cunha]] en it oanbuorjende [[Gough Island]]. De oare 15% briedt op 'e eilannen Saint Paul en [[Amsterdam (eilân)|Amsterdam Island]] yn 'e súdlike Yndyske Oseaan. As [[Dwaalgast|swalker]] is de soarte waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]] en [[Súd-Afrika]]. De noardlike rotspinguïn waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Eudyptes chrysocome]]'' behannele, mar wurdt nei ûndersyk no oer it generaal as in aparte soarte erkend. De spesifike namme is ûntliend oan 'e Britske ûndersiker Henry Nottidge Moseley. == Ekology == De noardelike rotspinguïn yt skaaldieren, krill en inketfisk. Ek fisk heart by it dieet, fral nei't de piken berne binne. It is in opportunistyske fûgel wat it foerazjeargedrach oanbelanget en hy brûkt foar en nei it brieden ferskillende gebieten. Folwoeksen fûgels komme ein july en augustus by de briedkoloanjes oan. Yn 'e Atlantyske Oseaan briedt de fûgel in ferskillende habitats, fan grintstrân op Gough Island en Tristan da Cunha oant gerspollen (fan ''Spartina arundinacea'') op Nightingale, Alex (Middle) en Inaccessible. Yn 'e Yndyske Oseaan briedt de soarte op hellend terrein fan seenivo oant 170 meter boppe seenivo. == Status == De soarte wurdt bedrige en de oantallen nimme rap ôf. Op Gough Island bestie de populaasje yn 1956 noch út likernôch 2 miljoen fûgels, yn 2006 waard de populaasje op 64.700 rûsd. De delgong giet fierder troch en yn 30 jier tiid is de soarte mei 57% ôfnommen. Neffens in rûzing fan 2020 bestiet de wrâldpopulaasje út goed 200.000 pearkes. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as bedrige op 'e [[Reade list]] (''Endangered'', 2020). Bedrigingen binne klimaatferoaring, feroaring yn 'e marine ekosystemen en it oerbefiskjen fan inketfisk troch minsken. Mooglike bedrigingen binne ek fersteuring troch ekotoerisme en fersmoarging. Op 16 maart 2011 rekke it frachskip MS Oliva oan 'e grûn by Nightingale Island. It skip briek en der ûnstie in oaljeplak, dy't it eilân omfieme en de populaasje rotspinguïns bedrige. Nightingale Island hat gjin swiet wetter en de pinguïns moasten nei Tristan da Cunha brocht wurde om se dêr skjin te meitsjen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-rockhopper-penguin-eudyptes-moseleyi BirdLife, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocpen4/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8722DFC2C9CB07B4 Avibase, oproppen op 12 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rocpen4?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 12 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudyptes moseleyi|Noardlike rotspinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike rotspinguin}} [[Kategory:Túfpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] gky18egjy59zfgg7trethw9peq6mjyn 0 189169 1236497 1215554 2026-07-27T19:49:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236497 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Krombekwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Wrybill standing on the sand at Ohau Estuary.jpg|250px]] |lûd = <small>Oerwinterjende fûgel op it Noardereilân.</small> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus frontalis |Beskriuwer, jier = [[Jean René Constant Quoy|Quoy]] & [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anarhynchus frontalis distribution.JPG|250px]] }} De '''krombekwilster''' (''Anarhynchus frontalis'') is in [[waadfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Anarhynchus frontalis 180555598.jpg|thumb|left|Foerazjearjende krombekwilster.]] It meast opfallend oan 'e fûgel is syn swarte nei rjochts ta bûge snaffel. Op it boarst en de foarholle hat er in smelle swarte bân. De bân op it boarst is net by alle fûgels like bot oanwêzich. Bûten de briedtiid ferdwine de swarte bannen fan 'e foarholle en it boarst en binne de boppedielen ljochter. De krombekwilster wurdt 20 oant 21 sm lang, weaget 40 oant 70 gram en hat swarte poaten. == Fersprieding == De krombekwilster is [[endemisme|endemysk]] foar [[Nij-Seelân]]. Hy briedt oan grutte rivieren yn Canterbury en Otago op it [[Sudereilân]]. De belangrykste rivieren foar de soarte binne de Waimakariri, Rakaia, Rangitata, Waitaki en Ashley. Earder kaam er faker foar by lytsere rivieren, mar it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is krompen en beslacht hjoed-de-dei nei alle gedachten noch mar 60% fan syn oarspronklike ferspriedingsgebiet. Nei it brieden migrearje de fûgels nei ûndjippe estuaria en kustgebieten yn 'e lijte op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] (Firth of Thames, Manukau Harbour, Kaipara Harbour en Tauranga Harbou). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Wrybill eggs 2.jpg|thumb|left|Nêst.]] De fûgel yt fral ynsekten, kreeften en wjirms dy't er ûnder stientsjes siket en wêrby't de kromme snaffel goed fan pas komt. Nêsten binne ûndjippe kûltsjes tusken stiennen yn it sân. Der wurde twa aaikes lein dy't troch beide âlden yn 30 oant 36 dagen útbret wurde. Piken sitte by it útkommen yn it dûns en binne griis oant brutsen wyt fan boppe en wyt fan ûnder. it mantsje en wyfke fersoargje de piken oant se nei 35 dagen útfleane en harren sels rêde moatte. As se twa jier binne, begjinne se te brieden. == Status == [[OFbyld:Anarhynchus frontalis 178002418.jpg|thumb|250px|Fûgel yn briedkleed.]] De krombekwilster stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] as kwetsber klassifisearre. De populaasje naam yn 'e 19e iuw ôf om't se fanwegen harren frjemde snaffels sammele waarden. Sûnt 1940 wurdt de fûgel beskerme en de populaasje is wer tanommen fan likernôch 2000 fûgels doe oant 5000 fûgels no (2021). Alhoewol't guon boarnen suggerearje dat de oantallen de lêste desinnia tebekrûnen, is neffens it Nij-Seelânske Threat Classifaction-rapport de populaasje tusken de nasjonale tellingen fan 1983-1994 en 2005-2019 mei likernôch 33% groeid. Dat wie mooglik troch in bettere beskerming fan it leefgebiet en it behearskjen fan predaasje.<ref>[https://www.doc.govt.nz/globalassets/documents/science-and-technical/nztcs36entire.pdf?utm_source=chatgpt.com Rapport Department of Conservation: ''Conservation status of birds in Aotearoa New Zealand'', 2021]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wrybill-anarhynchus-frontalis BirdLife, oproppen 10 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/wrybil1/L3081837 Ebird, oproppen 10 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=719334FB7B46141A Birds of the World, oproppen 10 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus frontalis|Nijseelânske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] f07zlez8njviyml562f2qxukrq1k32i 1236498 1236497 2026-07-27T19:50:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 foute defsort ferbettere 1236498 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Krombekwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Wrybill standing on the sand at Ohau Estuary.jpg|250px]] |lûd = <small>Oerwinterjende fûgel op it Noardereilân.</small> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus frontalis |Beskriuwer, jier = [[Jean René Constant Quoy|Quoy]] & [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anarhynchus frontalis distribution.JPG|250px]] }} De '''krombekwilster''' (''Anarhynchus frontalis'') is in [[waadfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Anarhynchus frontalis 180555598.jpg|thumb|left|Foerazjearjende krombekwilster.]] It meast opfallend oan 'e fûgel is syn swarte nei rjochts ta bûge snaffel. Op it boarst en de foarholle hat er in smelle swarte bân. De bân op it boarst is net by alle fûgels like bot oanwêzich. Bûten de briedtiid ferdwine de swarte bannen fan 'e foarholle en it boarst en binne de boppedielen ljochter. De krombekwilster wurdt 20 oant 21 sm lang, weaget 40 oant 70 gram en hat swarte poaten. == Fersprieding == De krombekwilster is [[endemisme|endemysk]] foar [[Nij-Seelân]]. Hy briedt oan grutte rivieren yn Canterbury en Otago op it [[Sudereilân]]. De belangrykste rivieren foar de soarte binne de Waimakariri, Rakaia, Rangitata, Waitaki en Ashley. Earder kaam er faker foar by lytsere rivieren, mar it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is krompen en beslacht hjoed-de-dei nei alle gedachten noch mar 60% fan syn oarspronklike ferspriedingsgebiet. Nei it brieden migrearje de fûgels nei ûndjippe estuaria en kustgebieten yn 'e lijte op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] (Firth of Thames, Manukau Harbour, Kaipara Harbour en Tauranga Harbou). == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Wrybill eggs 2.jpg|thumb|left|Nêst.]] De fûgel yt fral ynsekten, kreeften en wjirms dy't er ûnder stientsjes siket en wêrby't de kromme snaffel goed fan pas komt. Nêsten binne ûndjippe kûltsjes tusken stiennen yn it sân. Der wurde twa aaikes lein dy't troch beide âlden yn 30 oant 36 dagen útbret wurde. Piken sitte by it útkommen yn it dûns en binne griis oant brutsen wyt fan boppe en wyt fan ûnder. it mantsje en wyfke fersoargje de piken oant se nei 35 dagen útfleane en harren sels rêde moatte. As se twa jier binne, begjinne se te brieden. == Status == [[OFbyld:Anarhynchus frontalis 178002418.jpg|thumb|250px|Fûgel yn briedkleed.]] De krombekwilster stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] as kwetsber klassifisearre. De populaasje naam yn 'e 19e iuw ôf om't se fanwegen harren frjemde snaffels sammele waarden. Sûnt 1940 wurdt de fûgel beskerme en de populaasje is wer tanommen fan likernôch 2000 fûgels doe oant 5000 fûgels no (2021). Alhoewol't guon boarnen suggerearje dat de oantallen de lêste desinnia tebekrûnen, is neffens it Nij-Seelânske Threat Classifaction-rapport de populaasje tusken de nasjonale tellingen fan 1983-1994 en 2005-2019 mei likernôch 33% groeid. Dat wie mooglik troch in bettere beskerming fan it leefgebiet en it behearskjen fan predaasje.<ref>[https://www.doc.govt.nz/globalassets/documents/science-and-technical/nztcs36entire.pdf?utm_source=chatgpt.com Rapport Department of Conservation: ''Conservation status of birds in Aotearoa New Zealand'', 2021]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wrybill-anarhynchus-frontalis BirdLife, oproppen 10 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/wrybil1/L3081837 Ebird, oproppen 10 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=719334FB7B46141A Birds of the World, oproppen 10 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus frontalis|Nijseelânske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Krombekwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] f46r52z02yqmpc3kft19m9lfs57xn4r 0 189387 1236499 1216288 2026-07-27T19:50:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236499 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske wilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius novaeseelandiae 90370647.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[strânwilsters]] (''Thinornis '') |Wittenskiplike namme= Thinornis novaeseelandiae |Beskriuwer, jier = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Nijseelânske wilster''' (''Thinornis novaeseelandiae'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De hiele wrâldpopulaasje bestiet mar út in hiel lyts oantal fûgels, mar oannommen wurdt dat de oantallen troch effektive beskerming wer tanimme. == Ferskining == [[Ofbyld:Thinornis novaeseelandiae 14360571.jpg|thumb|left|Fûgel op [[Rangitoto]].]] De Nijseelânske wilster is in frij grutte waadfûgel fan likernôch 20 sintimeter lang. Folwoeksen fûgels binne donker markearre. Op 'e foarholle, de wangen, de kiel en de kraach is it mantsje swart en it wyfke brún. Boppe de foarholle is in wite bân dy't om 'e kop trochrint. De kroan, de efterkant fan 'e kop en de boppekant binne griisbrún, wylst de ûnderkant wyt is. De oranjereade snaffel hat in swarte punt en de poaten binne oranjerôze. Juvenilen binne wyt op 'e kop en nekke mei brúngriis op 'e kroan en om it each hinne en in brune snaffel mei in oranje snaffelbasis. == Fersprieding == Yn 'e 19e iuw wienen der noch meldingen fan Nijseelânske wilsters op it [[Sudereilân]] en ferskillende dielen fan it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]. Tsjin 'e jierren 1870 wiene se fan it fêstelân ferdwûn en oerlibbe de soarte allinnich noch op 'e [[Chathameilannen]]. Yntrodusearre rôfdieren lykas ferwyldere katten en brune rotten feroarsaken it útstjerren op dy plakken. == Status == De Nijseelânske wilster waard yn 1872 foar it lêst sjoen op it fêstelân fan Nij-Seelân. De folsleine populaasje fan Nijseelânske wilsters bestiet út likernôch 250 fûgels. De soarte oerlibbe op mar ien eilân fan 'e Chathameilannen, Rangatira. Dêrwei binne se yntrodusearre op in pear oare eilannen foar de Nijseelânske kust. De fûgel is ôfhinklik fan it beskermjen fan it habitat, de bestriding fan predaasje en in lyts briedprogramma fan in oantal pearkes. == Keppeling om utens == * [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/shore-plover New Zealand Birds Online] * [https://nznaturefund.org/projects/shore-plover/ New Zealand Nature Fund] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/shore-plover-thinornis-novaeseelandiae BirdLife, oproppen 18 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/shoplo1 Ebird, oproppen 18 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2F5B5D5BBF5CB7FC Avibase, oproppen 18 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius novaeseelandiae|Nijseelânske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânwilster]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] 3d2sksht0euewfsxbf8m4k31g0c722c 0 189534 1236446 1216903 2026-07-27T19:03:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236446 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Moäbmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Beytika bicûk nêr.jpg|250px]]<br><small>mantsje<small><br>[[Ofbyld:Dead sea sparrow.jpg|250px]]<br></small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer moabiticus |Beskriuwer, jier= [[Henry Baker Tristram|Tristram]], 1864 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Moäbmosk''' (''Passer moabiticus'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). De soarte libbet yn it bibelske keninkryk Moäb, in gebiet eastlik fan 'e [[Deade See]] yn it hjoeddeiske [[Jordaanje]]. == Ferskining == De Moäbmosk is in frij lyts moskje fan 12 oant 13 sm lang mei in grize krún, efterholle en wangen. It mantsje hat swarte slabbe, in ljochtbêzje nei efteren ta kanielkleurige wynbraustreek en wat giel op 'e sydkant fan 'e hals. It wyfke hat wat minder giel oan 'e hals en hat in soad fan in lytse en blekere úfiering fan 'e [[húsmosk]]. == Fersprieiding == De Moäbmosk komt foar oan beide kanten fan 'e [[Jordaan]], it gebiet om 'e Reade See hinne en fierder oant [[Irak]], [[Iran]] en it westen fan [[Afganistan]]. Op it [[Arabysk Skiereilân]], yn [[Grikelân]] en op [[Syprus]] is de soarte in [[dwaalgast]]. Oer it trekgedrach is net in soad bekend, de eastlike populaasje oerwinteret yn [[Pakistan]]. Yn 'e 20e iuw hat de soarte syn ferspriedingsgebiet útwreide. Sûnt 1973 oant de jierren 1980 briede de soarte ek by in sâltmar op Syprus, mar mei't de mar útdrûge ferdwûn dêr ek de Moäbmosk. Fan 'e Moäbmosk wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend: * ''P. m. moabiticus'': [[Israel]] en Jordaanje * ''P. m. mesopotamicus'': fan súdlik [[Turkije]] en noardlik [[Syrje]] oant súdwestlik Iran en Irak. * ''P. m. yatii'': súdeastlik Iran en súdwestlik Afghanistan. It habitat bestiet út drûch gerslân mei [[tamarisk]]en en oare strûken tichteby wetter. De Moäbmosk is net in fûgel fan doarpen en stêden en is boppedat frijwat skou. == Status == In rûzing út 2021 hâldt de wrâldpopulaasje op 20.000 oant 60.000 folwoeksen fûgels en oannommen wurdt dat de ûntwikkelingstrend stabyl is. Dêrfandinne wurdt de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dead-sea-sparrow-passer-moabiticus Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/desspa1/JO Ebird, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=EE391079B2489962 Avibase, oproppen 24 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer moabiticus|Moäbmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Moabmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] m445eab5glzfg9i4phnnzuv1pg7pn8m 0 189554 1236515 1216982 2026-07-27T20:00:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236515 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = noardlike griiskopmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Northern grey-headed sparrow (Passer griseus ugandae).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Passer griseus - Northern Grey-headed Sparrow XC615753.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer griseus |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Passer griseus subspecies Summers-Smith and BLI.png|250px]]<br>* grien: ''P. g. griseus''<br>* read: ''P. g. laeneni''<br>* blau: ''P. g. ugandae'' }} De '''noardlike griiskopmosk''' (''Passer griseus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]] (''Passeridae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]]. == Ferskining == De soarte hat in grize kop en ûnderkant en in brune rêch, wjukken en sturt. Hy hat in soad fan 'e [[súdlike griiskopmosk]] (''Passer diffusus''), de [[Swahilymosk]] (''Passer suahelicus'') en [[tsjoksnaffelmosk]] (''Passer gongonensis''). De noardlike griiskopmosk is lykwols wat grutter, mei in gruttere snaffel en in lytser bleek skouderplak neffens de súdlike griiskopmosk, ûnder wat bleker neffens de Swahilymosk en mei in lytsere snaffel en blekere ûnderkant neffens de tsjoksnaffelmosk. Mantsjes en wyfkes binne wakker itselde en jonge fûgels binne wat doffer en misse it wite wjukplak. == Fersprieding == De noardlike griiskopmosk komt foar yn in grut part fan Sub-Saharaansk [[Afrika]]. Hy wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Passer griseus griseus'' - komt foar fan súdlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant [[Kameroen]], it westen fan 'e [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]] en súdlik [[Tsjaad]] oant noardlik [[Gabon]] * ''Passer griseus laeneni'' - komt foar fan [[Maly]] oant it noarden fan [[Kameroen]] en it westlike diel fan Sintraal-[[Sûdan]]. * ''Passer griseus ugandae'' – komt foar fan eastlik Sûdan, [[Eritreä]]en noardlik [[Etioopje]] yn it suden oant súdlik Gabon, [[Angoala]], noardlik [[Namybje]], noardlik [[Simbabwe]], [[Malawy]] en Sintraal-[[Tanzania]]. Guon nimme ek de Etiopyske mosk (''P. swainsonii''), tsjoksnaffelmosk (''P. gongonensis'') en de Swahilyi-mosk (''P. suahelicus'') op as in ûndersoarte. == Hâlden en dragen == Noardlike griiskopmosken wurde yn in grut ferskaat fan biotopen oantroffen. Hy wurdt faak tichteby minsken sjoen, mar libbet ek op savannes en yn iepen bosken. De noardlike griiskopmosk bout in bekerfoarmich nêst yn beammen of reid of brûkt âlde nêsten fan oare fûgels. In lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaikes. Lykas oare moskfûgels yt er benammen sied en nôt, mar as se jongen ha ite se ek ynsekten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. Oannommen wurdt dat de populaasje in stabile ûntwikkeling hat. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-grey-headed-sparrow-passer-griseus Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/gyhspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E10D08098750A22D Avibase, oproppen 26 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer griseus|Noardlike griiskopmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Noardlike griiskopmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] fzgik69fodsx2w37p3pry6viw4hrdrf 0 189813 1236441 1218054 2026-07-27T18:59:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236441 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Middelste wite reager |Ofbyld = [[File:Intermediate egret breeding plumage-kannur@kattampally birds - 4.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea intermedia |Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ardea intermedia map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''middelste wite reager''' (''Ardea intermedia''; synonimen: ''Egretta intermedia'', ''Mesophoyx intermedia'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') . == Ferskining == De fûgel is 56 oant 72 sm lang en sit wat formaat oanbelanget tusken de [[lytse wite reager]] (55-65 sm) en de [[grutte wite reager]] (85-100 sm) yn. De spanwiidte fan 'e middelste wite reager is 105-115 sintimeter. Lykas syn sibben is de fûgel folslein wyt en hat er meast in relatyf tsjokke giele snaffel en swarte poaten. Yn 'e briedtiid is de snaffel readeftich oant swart. De soarte is folslein wyt en hat yn 'e briedtiid sierfearren op 'e rêch en it boarst. De snaffel is swart by ûnfolwoeksen fûgels en giel bûten de briedtiid mei in swarte punt en swarte boppesnaffel. == Taksonomy == Earder waard de fûgel mei de [[wite plúmreager]] (''Ardea plumifera'') en de [[gielsnaffelreager]] (''Ardea brachyrhyncha'') mei de ''Ardea intermedia'' as ien soarte behannele. Sûnt 2014 wurde de trije troch [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] as aparte soarten beskôge en sûnt 2023 ek troch de ynfloedrike IOC en eBird/Clements. === Ferskillen mei besibbe soarten === {| class="wikitable sortable" ! Kenmerk ! ''Ardea intermedia'' ! ''Ardea plumifera'' ! ''Ardea brachyrhyncha'' |- | '''Fryske namme'''<br>''wittenskiplike namme'' | '''middelste wite reager''' | '''[[wite plúmreager]]''' | '''[[gielsnaffelreager]]''' |- | fersprieding | Súd- en Súdeast-Aazje | East-Aazje, Austraalje, Nij-Guineä | Afrika besuden de Sahara |- | trochsneed lingte | ± 65–72 sm | ± 68–76 sm | ± 60–70 sm |- | snaffellingte en -foarm | Middellang, relatyf slank | Langer en slanker | Koarter en tsjokker |- | snaffelkleur (briedtiid) | giel oant oranje, bûten de briedtiid giel | read, bûten de briedtiid meast giel | giel, meastal minder fel |- | poatkleur | swart, bytiden mei gielige teannen | read, bûten de briedtiid swart | swart |- | briedplommen | beheind ûntwikkele | sterk ûntwikkele, lange sierfearren | minder útsprutsen |- | kop en hals | relatyf koart | langer en eleganter | koarter en kompakter |- | Typysk biotoop | sompen, rysfjilden, ûndjip swiet wetter | sompen, kustgebieten, rysfjilden | rivieren, marren, savannes mei wetter |- |} == Fersprieding == De middelste wite reager komt foar fan [[Yndia]] oant [[Japan]] en op 'e [[Grutte Sûnda-eilannen]]. It is in fûgel fan wiete gebieten, kustgebieten en sompen oant 1450 m boppe seenivo. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is grut en dêrom allinnich al is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de oantallen fan 'e soarte rinne tebek, mar net hiel rap en sadwaande stiet de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2020)op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/integr1/cur/introduction Birds of the World, 6 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/integr1?siteLanguage=nl Ebird, 6 febrewaris 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/intermediate-egret-ardea-intermedia BirdLife, 6 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea intermedia|Middelse wite reager}} }} {{DEFAULTSORT:Middelste wite reager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] ncas9eiu9krzyrl26hh9sj1uwzi7oe3 0 189873 1236478 1218359 2026-07-27T19:31:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236478 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Lilian's Lovebird (Agapornis lilianae) (23684435122).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') |Wittenskiplike namme= Agapornis lilianae |Beskriuwer, jier = [[George Ernest Shelley|Shelley]], 1894 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Lillians lovebird distribution.gif|250px]] }} De '''Njasadwerchpappegaai''' (''Agapornis lilianae'') is in fûgelsoarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]]. == Ferskining == Mei in lingte fan likernôch 13 oant 13,5 sm is de Njasadwerchpappegaai ien fan 'e lytste fûgels yn it skaai. De fûgel hat in felgrien fearrekleed mei in opfallend oranjeread gesicht, foarholle en kiel en in wite eachring. De kroan en it boppeste diel fan it boarst hawwe faak in sêftere, salmrôze tint. Nei it boarst ta giet it oranjegiel of salmrôze oer yn in smel giel gebiet en dêrûnder is de fûgel grien. Syn snaffel is read en wurdt ljochter by de basis. Der bestiet gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en poppen. De fûgel wurdt faak betiizge mei de [[Fischers dwerchpappegaai]], mar hy ûnderskiedt him troch de foar it skaai unike griene stút. Dêrnjonken is it oranjereade masker minder djip fan kleur as by de Fischers dwerchpappegaai. Yn gedrach hat de soarte lykwols it measte fan 'e [[swartwangdwerchpappegaai]]. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn rivieregebieten yn it suden fan [[Tanzania]], yn it noarden fan [[Simbabwe]], yn it noardwesten fan [[Mozambyk]], yn it [[Nasjonale Park Liwonde]] yn [[Malawy]] en yn 'e dellingen fan 'e [[Luangwa]] en [[Sambezy]] yn [[Sambia]]. Yn it wyld libje se yn opfallend grutte groepen yn Mopane-bosken. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n binne. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Lilian's Lovebird (Agapornis lilianae) (23710441831).jpg|thumb|left|De fûgel libbet in soad yn groepen.]] De Njasadwerchpappegaai is faaks de meast sosjale fan alle soarten yn it skaai. Yn it wyld libje se yn groepen fan 20 oant wol 100 fûgels. Se dogge alles tegearre: iten sykje, drinke en it poetsen fan 'e fearren. == Status == De [[IUCN]] hat op it stuit de status gefoelich (''Near Threatened'', 2018) op 'e [[Reade list]]. De populaasje wurdt op mar 6.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels rûsd en dat oantal nimt stadichoan ôf. De soarte wurdt troch [[CITES|CITES Appendix II]] beskerme, mar der is noch jimmeroan yllegale fangst foar de lokale en ynternasjonale hannel. Oare bedrigingen binne it ferlies fan 'e âlde Mopane-bosken, fergiftiging fan puollen troch jagers en klimaatferoaring. == Avikultuer == De Njasadwerchpappegaai is ien fan 'e dregere soarten fan it skaai om mei te kweken. Se binne tige gefoelich foar feroaringen, kinne net oer kjeld en ha spesifike easken, lykas in hege luchtfochtichheid yn it nêstblok. == Namme == De [[wittenskiplike namme|wittenskiplike soartenamme]] fan 'e fûgel ferwiist nei Lilian Elizabeth Lutley Sclater (1863–1957), de dochter fan 'e Ingelske [[ornitolooch]] [[Philip Lutley Sclater]]. De algemiene gebrûksnamme ferwiist nei [[Njasalân]], de koloniale namme fan [[Malawy]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/nyasa-lovebird-agapornis-lilianae BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/lillov1/L1439930 Ebird, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lillov1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agapornis lilianae|Njasadwerchpappegaai}} }} {{DEFAULTSORT:Niasadwerchpappegaai}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchpappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Eksoat yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] rssly1uojoquek4tdqp66o46ze9a9y4 0 189996 1236482 1218945 2026-07-27T19:40:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236482 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijguineeske tigerreiddomp |Ofbyld = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus 49724965 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[Nijguineeske tigerreiddompen]] (''Zonerodius'') |Wittenskiplike namme= Zonerodius heliosylus |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1828 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus map.svg|center|250px]] }} De '''Nijguineeske tigerreiddomp''' (''Zonerodius heliosylus'') is in [[fûgel]]soarte út de famylje [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Zonerodius]]''. == Ferskining == De Nijguineeske tigerreiddomp is in middelgrutte reiger fan likernôch 65 oant 71 sintimeter lang. De fûgel hat in dúdlik patroan fan brún en bêzje streken oer it liif. De krún fan 'e fûgel is swart en de snaffel is lang. De boppekant fan it lichem is donkerbrún mei ljochte bannen, wylst de ûnderkant ljochter is, fan bêzje oant hast wyt. Op it boarst sitte wat langere fearren. By de sturt is de kleur meast wyteftich, mei oan 'e punten fan 'e fearren in donkere tint. Der binne lytse ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. It wyfke hat meastentiids griengiele poaten en in wat grienere hûd om 'e eagen hinne. By it mantsje binne de poaten faker felgiel mei in tsjusterdere efterkant. De eagen fan beide skaaien binne giel. Oer hoe't jonge fûgels derút sjogge is noch net in soad bekend. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar yn leechlângebieten fan [[Nij-Guineä]], [[Salawati]] en de [[Arû-eilannen]]. Hy is de ienige soarte yn it skaai ''Zonerodius'' en wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der net in erkende ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Forest Bittern (Zonerodius heliosylus) pair 01.jpg|thumb|left|Pearke op it nêst]]. Oer it habitat fan 'e soarte is noch net in soad skreaun. Hy wurdt altiten sjoen oan wetter of yn wiete gebieten yn tichte bosken, fral yn leechlân op in hichte fan 100 oant 300 meter, mar de fûgel is oant 1.430 meter waarnommen yn 'e sintrale berchregio's. It iten fan 'e fûgel bestiet út skaaldieren, lytse fisken, wetterkrobben en oare ynsekten, slangen en hagedissen. Hy siket allinnich nei iten, ferburgen yn 'e fegetaasje. De briedtiid falt yn 'e reintiid, yn sintraal bercheftige gebieten nei alle gedachten fan april oant juny. De soarte briedt net yn koloanjes. It briedgedrach fan dizze soarte is noch min dokumintearre. == Status == De populaasje fan 'e Nijguineeske tigerreiddomp is lyts en wurdt op 1.500 oant 7.000 folwoeksen fûgels rûsd. Troch de degradaasje fan habitat yn it ferspriedingsgebiet wurdt der oannommen dat de oantallen stadichoan tebek rinne. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as hast bedrige (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-bittern-zonerodius-heliosylus BirdLife, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/forbit1 Ebird, oproppen, 18 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zonerodius heliosylus|Nijguineeske tigerreiddomp}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nijguineeske tigerreiddomp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] nwajqxfgaagohz3cf3f226di4tpmvts 1236483 1236482 2026-07-27T19:40:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1236483 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijguineeske tigerreiddomp |Ofbyld = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus 49724965 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[Nijguineeske tigerreiddompen]] (''Zonerodius'') |Wittenskiplike namme= Zonerodius heliosylus |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1828 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus map.svg|center|250px]] }} De '''Nijguineeske tigerreiddomp''' (''Zonerodius heliosylus'') is in [[fûgel]]soarte út de famylje [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Zonerodius]]''. == Ferskining == De Nijguineeske tigerreiddomp is in middelgrutte reiger fan likernôch 65 oant 71 sintimeter lang. De fûgel hat in dúdlik patroan fan brún en bêzje streken oer it liif. De krún fan 'e fûgel is swart en de snaffel is lang. De boppekant fan it lichem is donkerbrún mei ljochte bannen, wylst de ûnderkant ljochter is, fan bêzje oant hast wyt. Op it boarst sitte wat langere fearren. By de sturt is de kleur meast wyteftich, mei oan 'e punten fan 'e fearren in donkere tint. Der binne lytse ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. It wyfke hat meastentiids griengiele poaten en in wat grienere hûd om 'e eagen hinne. By it mantsje binne de poaten faker felgiel mei in tsjusterdere efterkant. De eagen fan beide skaaien binne giel. Oer hoe't jonge fûgels derút sjogge is noch net in soad bekend. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar yn leechlângebieten fan [[Nij-Guineä]], [[Salawati]] en de [[Arû-eilannen]]. Hy is de ienige soarte yn it skaai ''Zonerodius'' en wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der net in erkende ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Forest Bittern (Zonerodius heliosylus) pair 01.jpg|thumb|left|Pearke op it nêst]]. Oer it habitat fan 'e soarte is noch net in soad skreaun. Hy wurdt altiten sjoen oan wetter of yn wiete gebieten yn tichte bosken, fral yn leechlân op in hichte fan 100 oant 300 meter, mar de fûgel is oant 1.430 meter waarnommen yn 'e sintrale berchregio's. It iten fan 'e fûgel bestiet út skaaldieren, lytse fisken, wetterkrobben en oare ynsekten, slangen en hagedissen. Hy siket allinnich nei iten, ferburgen yn 'e fegetaasje. De briedtiid falt yn 'e reintiid, yn sintraal bercheftige gebieten nei alle gedachten fan april oant juny. De soarte briedt net yn koloanjes. It briedgedrach fan dizze soarte is noch min dokumintearre. == Status == De populaasje fan 'e Nijguineeske tigerreiddomp is lyts en wurdt op 1.500 oant 7.000 folwoeksen fûgels rûsd. Troch de degradaasje fan habitat yn it ferspriedingsgebiet wurdt der oannommen dat de oantallen stadichoan tebek rinne. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as gefoelich (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-bittern-zonerodius-heliosylus BirdLife, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/forbit1 Ebird, oproppen, 18 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zonerodius heliosylus|Nijguineeske tigerreiddomp}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nijguineeske tigerreiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] sjhruvo5y4zmijizq6y4u1tg3gaf6nf 0 190090 1236510 1219427 2026-07-27T19:56:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236510 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardamerikaanske reiddomp |Ofbyld = [[Ofbyld:American Bittern (14031876596).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Botaurus lentiginosus - American Bittern XC451067.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Botaurus lentiginosus |Beskriuwer, jier= [[Thomas Rackett|Rackett]], 1813 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Botaurus lentiginosus map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Noardamerikaanske reiddomp''' (''Botaurus lentiginosus'') is in [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]]. == Ferskining == De Noardamerikaanske reiddomp is in grutte, krêftige brúnkleurige fûgel dy't in soad liket op 'e [[Reiddomp|Europeeske reiddomp]] (''Botaurus stellaris''). De fûgel mjit 59 oant 70 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 95–115 sintimeter. De fûgel ûnderskiedt him fan 'e Europeeske reiddomp mei't er wat lytser is mei in langere snaffel, wêrfan de snaffelrêch meastentiids donkerder is. De foarholle en de krún binne brún ynstee fan swartich en hy hat in dúdliker donkere team. De slachpinnen en de hândekfearren binne effen. Wylst de Europeeske reiddomp lykmatich ferdielde dwersbannen op 'e slachpinnen en dekfearren hat, hat de Noardamerikaanske reiddomp dêr donkerbrune fearren mei readbrune einen oan 'e binnenste slachpinnen en oan 'e gruttere haadslachpinnen. It jong is lyk oan 'e folwoeksen fûgel, mar mist de swarte streek oan 'e side fan 'e hals. {| class="wikitable" |+ '''Ferskil Noardamerikaanske en Europeeske reiddomp''' |- | [[Ofbyld:American Bittern.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Roerdompvlucht.jpg|250x250px]] |- | <center>Noardamerikaanske reiddomp</center> | <center>Europeeske reiddomp</center> |} == Fersprieding == De Amerikaanske reiddomp briedt yn grutte dielen fan 'e [[Feriene Steaten]] en noardlik oant Sintraal-[[Kanada]]. It grutste part fan 'e populaasje migrearret op lange einen en oerwinteret yn it suden fan 'e Feriene Steaten en yn [[Sintraal-Amearika]]. De súdlikste briedfûgels binne [[stânfûgel]]s. De maitiidstrek fynt benammen yn febrewaris–maart plak, mar guon fan 'e noardlikst briedende fûgels berikke harren briedgebieten earst yn maaie. De hjersttrek fynt fan septimber oant novimber plak. == Ekology == De Noardamerikaanske reiddomp briedt lykas de Europeeske reiddomp yn sompen en reidfjilden. Oars as de Europeeske reiddomp komt er lykwols yn mear iepen biotopen foar, lykas wiete greiden, drûge of sompige greidlannen en sels yn wat drûger gerslân. Hy hat in dúdlike foarkar foar gebieten mei hege fegetaasje dêr't er him goed yn ferskûlje kin, mar hy is minder strang bûn oan 'e tichte reidseames as de Europeeske soarte. Dat makket dat er yn Noard-Amearika ek faak sjoen wurdt yn in agrarysk lânskip mei sleatten en feanige stikken lân. De soarte is yn syn biotoop faak tige goed kamûflearre en hy libbet meastentiids allinnich. As er gefaar fernimt befriest er: hy bliuwt hielendal stil stean mei de snaffel rjocht omheech. Troch dy hâlding en syn streke fearrepatroan falt er hast net mear tusken it reid op. [[Ofbyld:American Bittern (bcec907d-155d-451f-6745-cbc22f28cfa2).jpg|thumb|left|Noardamerikaanske reiddomp.]] De soarte is fral nachts aktyf en wurdt faker heard as sjoen. Syn djippe rop draacht fier oer it lân en is benammen by skimer en lemieren te hearren. Oerdeis hâldt er him meastentiids stil. De Noardamerikaanske reiddomp briedt op ôfsidige en rêstige plakken. It wyfke bout in platte nêstkonstruksje fan reid en oar plantemateriaal, meast leech boppe it wetter of yn tichte fegetaasje. It mantsje hâldt tafersjoch op it territoarium en ferdigenet dat tsjin oare mantsjes. Der wurde yn 'e regel fjouwer oant fiif aaien lein. It wyfke briedt de aaien yn sa'n 28–29 dagen út. Nei likernôch seis oant sân wiken ferlitte de jongen it nêst. Lykas by in soad reiddompen kinne de jongen by gefaar al betiid út it nêst klimme en har tusken it reid skûl hâlde . De reiddomp foarazjearret lykas oare soarten fan 'e famylje yn sompen en ûndjippe poelen op lytse fisken, kikkerts en oare amfibyen, wetterynsekten, kreeft-eftigen en soms ek lytse reptilen lykas hagedissen. Faak stiet de fûgel stil te wachtsjen as der in proai yn it berik komt en slacht dan mei in rappe úthaal ta. == Status == [[Ofbyld:American Bittern, flying.jpg|thumb|left|Fleanende Noardamerikaanske reiddomp.]] De Noardamerikaanske reiddomp is algemien yn grutte dielen fan syn ferspriedingsgebiet. Yn oantallen nimt er troch habitatferlies ôf, fral yn 'e súdlike dielen fan it gebiet. Tusken 1966 en 1993 naam de hiele populaasje mei 38,9% ôf. Yn guon Amerikaanske steaten, lykas [[Illinois]], [[Indiana]] en [[Ohio]], wurdt de soarte as bedrige beskôge. De fûgel wurdt ûnder de Amerikaanske wet [[Migratory Bird Treaty Act]] of 1918 beskerme en de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade List]] (''LC''). == Namme == De wittenskiplike namme ''Botaurus lentiginosus'' ferwiist nei it [[Latyn]]. Botaurus is Latyn foar reiddomp en giet werom op [[Plinius de Alde]], dy't it lûd fan 'e Europeeske reiddomp ferlike mei it âljen fan in bolle. It Latynske ''boo'' betsjut skreauwe of âlje en ''taurus'' betsjut bolle. ''Lentiginosus'' is Latyn foar skeinspruterich of bûnt en is ôflaat fan ''lentigo'', dat pigmintplak betsjut. Dat ferwiist nei it bûnte fearrekleed fan 'e fûgel. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit is in oersetting fan 'e Sweedske side oer de fûgel, sjoch foar referinsjes [[:sv:Amerikansk dvärgrördrom]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/least-bittern-ixobrychus-exilis BirdLife, oproppen 22 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/leabit/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/leabit Ebird, oproppen, 22 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Botaurus lentiginosus|Noardamerikaanske reiddomp}} }} {{DEFAULTSORT:Noardamerikaanske reiddomp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] l4xjjhij3aglt6ynv560qmkwbxvdhoz 3 191294 1236435 1235826 2026-07-27T18:50:11Z MediaWiki message delivery 15867 /* Tech News: 2026-31 */ nije seksje 1236435 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 jun 2026, 15.05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 jun 2026, 13.48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 jul 2026, 15.57 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 jul 2026, 18.12 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 jul 2026, 07.47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 jul 2026, 20.50 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> c9qc4k45dtloeexnnvuny1a6n87zti6 0 191462 1236462 1229048 2026-07-27T19:17:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236462 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Muontsegier |Ofbyld = [[Ofbyld:Aegypius monachus, ZOO Praha 870.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[muontsegieren]] (''Aegypius'') |Wittenskiplike namme= Aegypius monachus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Aegypius monachus dis.PNG|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#1E90FF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#808080}} earder briedgebiet<br>R = weryntroduksje.</small> }} De '''muontsegier''' of '''mûntsegier''' (''Aegypius monachus''), ek: '''Euraziatyske swarte gier''', is in tige grutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Mei in lichemslingte oant 1,2 meter, in wjukspanne fan likernôch 3 meter en in maksimumgewicht fan sa'n 12 kg is it de grutste gier fan 'e [[Alde Wrâld]] en it grutste lid fan 'e famylje fan 'e haukfûgels. De muontsegier spilet in grutte rol yn ferskate ekosystemen troch it iten fan karkassen, wat de fersprieding fan syktes ferminderet. Yn 2015 waard it folsleine genoom fan de fûgel yn kaart brocht. Ut dat ûndersyk die bliken dat de gier genetyske fariaasjes hat dy't gearhingje mei it sykheljen, it ymmúnsysteem en in spesifike maachsoersekreesje om kadavers te fertarjen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Buitre negro 1.jpg|thumb|left|Fûgel yn Spanje.]] De muontsegier is 100 oant 110 cm lang mei in wjukspanne fan 250 oant 295 cm. De wyfkes weagje tusken de 7,5 en 12,5 kg en de mantsjes tusken de 7 en 12 kg. De fûgel hat in brúnswart fearrekleed mei in brede kop en in grutte, krêftige snaffel dy't opfalt troch syn donkergrize oant swarte punt en in blaugrize basis. De lange wjukken hawwe opfallend lange "fingers" oan 'e úteinen. De keale hals is blau-rôze mei in brune kraach. Fan in ôfstân sjocht de fûgel der tige donker út. In jonge gier hat in swart fearrekleed mei in donkere kop. Hoe tichter de fûgel by de geslachtsripens komt, hoe bruner it fearrekleed en de kop wurde. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt foar yn [[Súd-Europa]] en [[Aazje]], fan [[Spanje]] oant [[Japan]]. Yn Spanje libbet er yn it beboske heuvel- en berchlân, wylst er yn [[Aazje]] op gruttere hichten foarkomt. De grutste populaasje fan 'e wrâld briedt yn it [[Nasjonaal Park Monfragüe]] yn Spanje. Sûnt 2015 briedt de fûgel ek wer yn Portegal, dêr't er fjirtich jier earder útstoarn wie. De measte muontsegieren libje yn Aazje, mei grutte populaasjes yn [[Sina]] en [[Mongoalje]]. Yn Sintraal-Aazje, lykas yn [[Kazachstan]], is der lykas in sterke tebekgong waarnommen, benammen troch it ferdwinen fan de Saiga-antilope, harren wichtichste fiedselboarne. Winterdeis lûke guon fûgels nei it suden, oant yn [[Saûdy-Araabje]], [[Yndia]] en [[Súd-Koreä]]. === Lege Lannen === Yn Nederlân en Belgje binne mar in pear dokumintearre waarnimmings bekend fan wylde fûgels. De measte waarnimmings (lykas dy yn Flevolân yn 2005 of yn Drinte yn 2019) geane om fûgels út weryntroduksjeprojekten yn Frankryk of Spanje. == Ekology == De muontsegier is in koloniale soarte, al lizze de nêsten yn sa'n koloany faak tsientallen oant hûnderten meters útinoar. In briedpear brûkt it nêst it hiele jier troch, faak ek as sliepplak. It pearen fynt meastentiids plak op it nêst en duorret tusken de 30 en 60 sekonden. It bouwen fan it nêst wurdt troch beide âlden dien en kin yn in wike klear wêze. Se brûke koarte tûken en beklaaie it nêst mei hier, wol, resten fan braakballen en plantemateriaal. Nêsten wurde jierren efterinoar op 'e nij brûkt. It wyfke leit fan begjin febrewaris oant ein april hast altiten ien aai. De briedtiid duorret 50 oant 62 dagen en it jong bliuwt 95 oant 110 dagen op it nêst. In muontsegier briedt foar it earst as er fiif of seis jier âld is. Yn finzenskip kin de fûgel wol 39 jier âld wurde. [[Ofbyld:Buitre negro.jpg|thumb|left|Muontsegier mei in kadaver.]] It iten bestiet út sawol farske as ferrotsjende [[Ies (kadaver)|kadavers]], dy't mei hûd en hier slynd wurde. Ek de bonken kinne iten wurde. Dêrnjonken wurde libbene dieren, lykas [[kninen]] en oare lytse [[kjifdieren]], as proai pakt. De fûgel makket ek braakballen. De fûgel makket net in soad lûd. It meast karakteristike lûd is in hege tsjirp dy't de pyk makket as er om iten freget. Fan folwoeksen fûgels binne benammen yn it briedseizoen wat fluitsjende, miaukjende en snuvende lûden beskreaun. == Status == Yn Europa is de populaasje sûnt de jierren 1990 wer oan it groeien, benammen yn Spanje, dêr't de grutste populaasje fan Europa libbet (mear as 1.500 pear). Ek yn [[Frankryk]], [[Grikelân]], Syprus en [[Portugal]] nimme de oantallen nei weryntroduksjeprogramma's wer ta. Yn lannen as [[Ruslân]], [[Turkije]] en de [[Oekraine]] binne de oantallen lykwols stabyl of rinne se sels wat tebek. Yn Aazje wurdt de fûgel bedrige troch fergiftige kadavers en ferlies fan leefgebiet. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 8.400-11.400 pearen en de oantallen rinne noch altyd tebek. Dêrom stiet de muontsegier as gefoelich op 'e [[Reade List fan de IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aegypius monachus}} }} [[Kategory:Muontsegier]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] f1upbdddq7fc2yzi0xgdp7zv0c646dh 0 192001 1236451 1230533 2026-07-27T19:08:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236451 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Molukkenearn |Ofbyld = [[Ofbyld:AquilaGurneyiWolf.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[echte earnen]] (''Aquila'') |Wittenskiplike namme= Aquila gurneyi |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1860 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Molukkenearn''' of '''Molukske earn''' (''Aquila gurneyi'') is in grutte rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). Dizze earn is ferneamd nei de Britske bankier en amateur-[[ornitolooch]] [[John Henry Gurney]] (1819-1890). == Uterlik == De Molukkenearn is in grutte, slanke earn mei in kop-sturtlingte fan 66 oant 86 sentimeter en in wjukspanne fan 170 oant 190 sm. Lykas by de measte earnen binne de wyfkes in slach grutter en swierder as de mantsjes. It fearrekleed fan in folwoeksen fûgel is hast hielendal donkerbrún oant swartich fan kleur. Syn wjukken binne lang en breed, en as er se yn 'e flecht útsprraat docht syn silhûet tige tinken oan dat fan 'e nau besibbe [[keizerearn]], al binne syn wjukken oan 'e úteinen wat rûner. De sturt is relatyf lang en rûn, mei fine, ûndúdlike donkere bannen. In dúdlik skaaimerk binne de krêftige, giele poaten dy't oant de teannen ta befearre binne. De snaffel is griisgiel mei in donkere punt, en de iris is ljochtbrún oant gielich. Jonge fûgels hawwe in folle ljochter, spikkelich kleed mei in ljochtbrune kop en búk. == Fersprieding en biotoop == Dizze earn hat in relatyf beheind en isolearre ferspriedingsgebiet yn [[Yndoneezje]] en [[Papoea Nij-Guineä]]. Hy komt foar op 'e [[Molukken]] (lykas Halmahera, Ceram en Buru), de [[Raja Ampat-eilannen]] (lykas Waigeo en Misool) en it haadeilân [[Nij-Guineä]]. De Molukkenearn is in typyske [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch yn syn egen territoarium bliuwt. Syn biotoop bestiet benammen út ticht tropyske reinwâld, sawol yn it leechlân as yn 'e legere berchbosken oant op in hichte fan sawat 1000 meter boppe de seespegel. De fûgel wurdt ek wolris sjoen boppe sekundêre bosk, sompebosk en yn 'e kustsône by mangroves, mar hy mijt grutskalich kapte en iepen agraryske gebieten. == Ekology en hâlden en dragen == Oer de ekology fan 'e Molukkenearn is yn ferhâlding ta oare ''Aquila''-soarten relatyf min bekend, om't er in skou libben liedt djip yn 'e tichte tropyske wâlden. It is in jager dy't syn proaien meastentiids fanút in hege útsjochpost yn 'e beamkrunen of yn in stadige flecht krekt boppe it blêdetek spot. Syn dieet bestiet foar in grut part út [[sûchdieren]] dy't yn beammen libje, lykas [[kûskûzen]] (Phalangeridae) en grutte rotten of [[kjifdieren]]. Dêrnjonken jaget er op grutte hagedissen, ferskate soarten fûgels en gruttere ynsekten. Oer it briedgedrach binne de wittenskiplike gegevens ek noch hiel skraal. It nêst wurdt fan tûken boud, heech yn 'e kroan fan in grutte, dominante wâldbeam. == Status == De Molukkenearn wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[IUCN-status]] gefoelig (''Near Threatened''). De totale wrâldpopulaasje wurdt frij lyts rûsd, mooglik mar tusken hûnderten en in pear tûzen briedpearen en de oantallen rinne stadichoan tebek. De grutste bedriging foar de soarte is de grutskalige ûntbosking yn Yndoneezje en Papoea-Nij Guineä. Troch houtkap, mynbou en de oanlis fan palmoalje-plantaazjes ferliest de fûgel syn natuerlike leefgebiet. Om't de Molukkenearn hiel ôfhinklik is fan grutte, âlde en ûnoantaaste bosken, is er tige gefoelig foar dit soarte fan habitatfragminetaasje. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gurneys-eagle-aquila-gurneyi BirdLife International, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/gureag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gureag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 maaie 2026.] * Coates, B.J. (1985). ''The Birds of Papua New Guinea. Volume 1: Non-Passerines''. Dove Publications, Alderley, Australia. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aquila gurneyi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte earn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] hl9u0urgznewj5oh779uzefiz2y39e3 1236452 1236451 2026-07-27T19:08:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ - typfl 1236452 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Molukkenearn |Ofbyld = [[Ofbyld:AquilaGurneyiWolf.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[echte earnen]] (''Aquila'') |Wittenskiplike namme= Aquila gurneyi |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1860 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Molukkenearn''' of '''Molukske earn''' (''Aquila gurneyi'') is in grutte rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). Dizze earn is ferneamd nei de Britske bankier en amateur-[[ornitolooch]] [[John Henry Gurney]] (1819-1890). == Uterlik == De Molukkenearn is in grutte, slanke earn mei in kop-sturtlingte fan 66 oant 86 sentimeter en in wjukspanne fan 170 oant 190 sm. Lykas by de measte earnen binne de wyfkes in slach grutter en swierder as de mantsjes. It fearrekleed fan in folwoeksen fûgel is hast hielendal donkerbrún oant swartich fan kleur. Syn wjukken binne lang en breed, en as er se yn 'e flecht útsprraat docht syn silhûet tige tinken oan dat fan 'e nau besibbe [[keizerearn]], al binne syn wjukken oan 'e úteinen wat rûner. De sturt is relatyf lang en rûn, mei fine, ûndúdlike donkere bannen. In dúdlik skaaimerk binne de krêftige, giele poaten dy't oant de teannen ta befearre binne. De snaffel is griisgiel mei in donkere punt, en de iris is ljochtbrún oant gielich. Jonge fûgels hawwe in folle ljochter, spikkelich kleed mei in ljochtbrune kop en búk. == Fersprieding en biotoop == Dizze earn hat in relatyf beheind en isolearre ferspriedingsgebiet yn [[Yndoneezje]] en [[Papoea Nij-Guineä]]. Hy komt foar op 'e [[Molukken]] (lykas Halmahera, Ceram en Buru), de [[Raja Ampat-eilannen]] (lykas Waigeo en Misool) en it haadeilân [[Nij-Guineä]]. De Molukkenearn is in typyske [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch yn syn egen territoarium bliuwt. Syn biotoop bestiet benammen út ticht tropyske reinwâld, sawol yn it leechlân as yn 'e legere berchbosken oant op in hichte fan sawat 1000 meter boppe de seespegel. De fûgel wurdt ek wolris sjoen boppe sekundêre bosk, sompebosk en yn 'e kustsône by mangroves, mar hy mijt grutskalich kapte en iepen agraryske gebieten. == Ekology en hâlden en dragen == Oer de ekology fan 'e Molukkenearn is yn ferhâlding ta oare ''Aquila''-soarten relatyf min bekend, om't er in skou libben liedt djip yn 'e tichte tropyske wâlden. It is in jager dy't syn proaien meastentiids fanút in hege útsjochpost yn 'e beamkrunen of yn in stadige flecht krekt boppe it blêdetek spot. Syn dieet bestiet foar in grut part út [[sûchdieren]] dy't yn beammen libje, lykas [[kûskûzen]] (Phalangeridae) en grutte rotten of [[kjifdieren]]. Dêrnjonken jaget er op grutte hagedissen, ferskate soarten fûgels en gruttere ynsekten. Oer it briedgedrach binne de wittenskiplike gegevens ek noch hiel skraal. It nêst wurdt fan tûken boud, heech yn 'e kroan fan in grutte, dominante wâldbeam. == Status == De Molukkenearn wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[IUCN-status]] gefoelich (''Near Threatened''). De totale wrâldpopulaasje wurdt frij lyts rûsd, mooglik mar tusken hûnderten en in pear tûzen briedpearen en de oantallen rinne stadichoan tebek. De grutste bedriging foar de soarte is de grutskalige ûntbosking yn Yndoneezje en Papoea-Nij Guineä. Troch houtkap, mynbou en de oanlis fan palmoalje-plantaazjes ferliest de fûgel syn natuerlike leefgebiet. Om't de Molukkenearn hiel ôfhinklik is fan grutte, âlde en ûnoantaaste bosken, is er tige gefoelig foar dit soarte fan habitatfragminetaasje. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gurneys-eagle-aquila-gurneyi BirdLife International, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/gureag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gureag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 maaie 2026.] * Coates, B.J. (1985). ''The Birds of Papua New Guinea. Volume 1: Non-Passerines''. Dove Publications, Alderley, Australia. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aquila gurneyi}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte earn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 2vea23rzwhn10fzuqs9lvsfuwsu2f6k 0 192081 1236513 1230801 2026-07-27T19:59:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236513 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardfilipynske túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Philippine Hawk Eagle.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus philippensis |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1863 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Noardfilipynske túfearn''' of '''Noardfilipynske toefearn''' (''Nisaetus philippensis'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt allinnich foar op 'e [[Filipinen]]. == Uterlik == Lykas oare túfearnen is de Noardfilipynske túfearn in grutte rôffûgel mei brede wjukken en in lange sturt. Troch dizze lichemsbou is de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] goed útrist om tusken de beammen troch efter in proai oan te jeien. It meast opfallende skaaimerk fan 'e túfearnen binne de langere fearren op 'e boppekant fan de kop, dy't as in túf rjochtop set wurde kinne. De nekke en de kop binne donkerbrún fan kleur. De fûgel hat boppe in donkerbrún fearrekleed en in ljochtbrune búk. De kop en it boarst binne streke en de ûnderbúk hat in fyn patroan fan blokjes. Jonge fûgels binne in slach bleker fan kleur. === Underskie mei oare soarten === De Noardfilipynske túfearn hat in soad wei fan 'e [[Selebeshuningfalk]] (''Pernis celebensis''), mar is slanker en minder massyf. De soarte liket ek op 'e [[Súdfilipynske túfearn]] (''Nisaetus pinskeri''), mar it fearrekleed fan 'e Noardfilipynske fûgel is oer it generaal in stik brûner fan kleur. == Fersprieding en systematyk == Dizze earn briedt yn it noarden fan de Filipinen, benammen op it eilân [[Luzon]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ferskate [[ûndersoarte]]n. Earder waard de Súdfilipynske túfearn (''N. pinskeri'') út de súdlike Filipinen lykwols wol as in ûndersoarte fan 'e Noardfilipynske túfearn behannele. De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Briedgedrach == It nêst fan 'e Noardfilipynske túfearn wurdt yn in grutte beam boud en der wurde yn 'e regel twa aaien lein. Lykas by de measte grutte earnen sil troch kaïnisme lykwols mar ien jong it nêst ferlitte. It nêst is ûnbidich grut en de boaiem is mei griene blêden bedutsen. It brieden duorret 60 dagen en wurdt foar it grutste part troch it wyfke dien, wylst it mantsje foar it iten soarget. De jonge fûgels fleane nei likernôch 105 dagen nei it útkommen fan it aai út. Om 't in pear Noardfilipynske túfearnen mar om de twa jier in pyk grutbringt, is de populaasje tige kwetsber. == Status en bedriging == De Noardfilipynske túfearn is in tige lytse wrâldpopulaasje dy't rûsd wurdt op mar 1.000 oant 2.000 folwoeksen fûgels. Der wurdt boppedat fan útgien dat de oantallen foars tebekrinne as gefolch fan grutskalige ûntbosking, wat mooglik noch fersterke wurdt troch de jacht. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/north-philippine-hawk-eagle-nisaetus-philippensis BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/phihae1 eBird, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Filippijnse_Kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus philippensis|Noardfilipynske túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Noardfilipynske tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] df6ebtj8c9wub0lqwsj75vi5ihwodco 0 192181 1236511 1231058 2026-07-27T19:59:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1236511 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Noardereilânreuzemoä |Ofbyld = [[Ofbyld:Dinornis novaezealandiae.001 — Natural History Museum of London.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = † [[moä's]] (''Dinornithiformes'') |Famylje = † [[reuzemoäfûgels]] (''Dinornithidae'') |Skaai = † [[reuzemoä's]] (''Dinornis'') |Wittenskiplike namme= † Dinornis novaezealandiae |Beskriuwer, jier= [[Richard Owen|Owen]], 1843 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Noardereilânreuzemoä''' (''Dinornis novaezealandiae'') is in útstoarne [[Moä's|moä]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reuzemoä's]] (''Dinornis''), yn it [[Maoary (taal)|Maoary]] bekend ûnder de namme ''kuranui''. It wie in grutte, [[herbivoar]]e [[fûgel]] dy't hearde ta it [[skift]] ''Dinornithiformes'', en de soarte hie in sterke [[seksuele dimorfy]], wêrby't mantsjes tusken de 55 en 88 kilo woegen en wyfkes tusken de 78 en 249 kilo. It wie ien fan 'e heechste fûgels dy't ea bestien hat, mei de mooglikheid om syn kop oant sawat 3 meter út te strekken. De Noardereilânreuzemoä libbe op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] fan [[Nij-Seelân]] en hie syn habitat yn it leechlân, lykas strûkgebieten, gerslannen en bosken en spile as ien fan 'e grutste herbivoare lânbisten in tige grutte rol yn it ekosysteem fan Nij-Seelân. Se leinen grutte, kwetsbere aaien dy't troch de mantsjes útbret waarden, hoewol't it krekte briedgedrach net bekend is. Tegearre mei in grut part fan 'e oare lânseigen fauna ferdwûn de soarte om de 15e iuw hinne neidat in pear iuwen earder de [[Maoary (folk)|Maoary]] foar it earst op 'e eilannen ferskynden. Der wurdt tocht dat in tal faktoaren bydroegen hat oan harren útstjerren, wêrfan de jacht op 'e fûgel de wichtichste reden is. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Extinct animals (Page 69) BHL20384652.jpg|thumb|left|De beskriuwer [[Richard Owen]] njonken in rekonstruearre skelet.]] Noardereilânreuzemoä's hiene lange, rûge, hier-eftige fearren fan wol 18 sm lang. Bewarre fearren en hûdfragminten tsjutte derop dat de fûgel útsein de poaten folslein yn 'e fearren siet en dat de wjukken fan 'e soarte net te sjen wiene. Harren fearren wiene brún, soms mei ljochte rânen. Ut resten fan 'e fûgel docht bliken dat wyfkes in stik grutter wiene as de mantsjes; der wurdt rûsd dat se hast dûbel sa swier wiene. It gewicht fan in folwoeksen mantsje wurdt tusken de 55 en 88 kilo rûsd, wylst de wyfkes op in gewicht tusken de 78 en 249 kilo rûsd wurde. Ek al rûn de fûgel mooglik faak foaroer, as er rjochtop stie wie it nei de besibbe [[Sudereilânreuzemoä]] de heechste fûgelsoarte dy't ea bestien hat. As de fûgel syn kop nei boppe ta útstruts helle er in hichte fan wol trije meter. == Fersprieding == De soarte kaam rûnom foar op it Noardereilân fan Nij-Seelân. Om't de fûgel foar in part net fleane koe bleau it habitat hûnderttûzenen jierren relatyf itselde, al binne der wol ferskowings opmurken yn tiden fan klimaatferoarings en ferskowende fegetaasjesônes en ek as reaksje op 'e komst fan 'e Maoary, dy't de [[Polynezyske rôt]] (''Rattus exulans'') en de Polynezyske hûn (''Canis familiaris'') yntrodusearren. Ek troch Maoary oanstutsen brannen brochten feroaringen yn it habitat fan 'e fûgel. Op basis fan resinte kennis wie it Kahikatea-Pukatea-tawabosk yn [[Waikato]] in bolwurk fan 'e populaasje. Ut fynsten fan bonken is it ek wis dat de fûgel yn gebieten lykas Opito by Auckland libbe. == Ekology == De Nij-Seelânske floara en de moä evoluëarren tegearre en der is fêststeld dat moä's de groei fan planten beynfloeden. De planten ûntwikkelen eigenskippen lykas stikels, bledferlies of brânhier as ferwar tsjin moä's. Troch syn lange terms hie de moä de mooglikheid it foer te fermentearjen. De fûgel droech by oan it fersprieden fan planten nei oare plakken fan it eilân. Mei harren gewicht trapen de fûgels brede en fêste paden troch it lânskippen fan harren nêstplakken ûnder rotsen nei wetterboarnen. Dy paden waarden letter troch minsken brûkt om wetter te finen. [[Ofbyld:Noardereilânreuzemoä.png|thumb|left|Foarstelling fan Noardereilânmoä op wei nei in wetterboarne.]] In farsk aai woech mear as 3 kilo en wie likernôch 15 sm heech. [[DNA]]-ûndersyk op de bûtenkant fan 'e skaal wiisde út dat de mantsjes de aaien útbrieden, wylst DNA fan wyfkes allinnich oan 'e binnenkant fûn is. Om't de aaien hiel kwetsber wiene, bouden de swiere mantsjes nei alle gedachten in spesjale nêststruktuer dy't harren lichemsgewicht opfong om te foarkommen dat de boel brutsen waard. [[Ofbyld:Ornithological miscellany (5982107548).jpg|thumb|260px|Aai.]] Foar de minsken foarmen de moä's in wichtige boarne fan fleis en fan 'e sterke bonken makken de Maoary's fiskheakken. Yn 'e Maoary-kultuer wurdt de fûgel neamd yn âlde siswizen, mar ek as metafoar foar it útstjerren en ferdwinen fan 'e eigen kultuer troch de Europeeske kolonisaasje. Tsjintwurdich binne bonken fan dizze soarte hiel seldsum, om't in grut part fan it bonkemateriaal yn 'e 19e en 20e iuw ferlern gie troch it platbrânen en omploegjen fan lân foar de lânbou. == Utstjerren == It ferdwinen fan de moä barde om de 15e iuw hinne, 200 jier nei't de earste minsken Nij-Seelân kolonisearren. Foardat de minsken kamen hie de fûgel mar in pear fijannen, mar nei de komst fan 'e Maoary waarden dy al gau in bedriging foar alle moäsoarten, ynklusyf de reuzemoä's It Noardereilân hat in grut ferskaat oan habitats dêr't de moä yn oerlibje koe. Dêrmei wurde teoryen dat it útstjerren in gefolch west hawwe kin fan habitatferlies wjerlein. Underwilens litte radiokoalstofgegevens sjen dat de grutte fersprieding fan 'e tige mobile Maoary oer it lân sterk oerienkomt mei de tiid dat de moäpopulaasjes ynstoarten. Dit wie it gefal yn alle geografyske gebieten; net allinnich yn 'e gebieten dy't ûntboske waarden, mar ek yn oare gebieten dêr't minsklike aktiviteiten lykas jacht in rol spile. De yntroduksje fan Polynezyske ha ek in rol spile, dy frieten de piken op sadat de populaasje him net rap genôch werstelle koe. {{Boarnen|boarnefernijing= * foar boarnen en referinsje sjoch: [[:en:North Island giant moa]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dinornis novaezealandiae|Noardereilânreuzemoä}} }} {{DEFAULTSORT:Noardereilanreuzemoa}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzemoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 15e iuw]] 75yj1uxb7chnn8anrz4ahxevtjuxqvt 0 192725 1236487 1233161 2026-07-27T19:43:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1236487 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske swarte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Black variant of variable oystercatcher with two chicks on sand dune.jpg|250px]] |lûd = <small>swarte morf.</small> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus unicolor |Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1844 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus unicolor dist.png|250px]] }} De '''Nijseelânske swarte strânljip''' (''Haematopus unicolor'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] (''Haematopodidae''). == Beskriuwing == De Nijseelânske strânljip is in 47–49 sm lange strânljip dy't, unyk foar de famylje, yn trije kleurfoarmen (morfen) foarkomt: in swarte, in swart-wite en in tuskenfoarm. De swarte fûgel is roetswart of glânzgjend swart, mei in reade eachring en iris. Hy liket in hiel soad op 'e [[Súdamerikaanske swarte strânljip]], mar hat in koartere sturt dy't, as de fûgel stiet, net foarby de wjukpunten stekt. De hâlding is opfallend hoekich. De swart-wite kleurfoarm hat in brede en fariëarjende, ûndúdlike bân op it ûnderste diel fan it boarst. Hy mist de wite skouderpartij fan 'e [[Australyske bûnte strânljip]]. Yn 'e flecht hat er in wite wjukbân krekt lykas de Australyske bûnte strânljip, mar is allinnich wyt op 'e boppeste sturtdekfearren. De tuskenfoarm is foar it grutste part swart, mar ûnderskiedt him troch in bûnte ûnderkant. Wylst de boppekant en de kop faak in suver swart uterlik hawwe, binne it boarst, de búk en de flanken mingd mei wite fearkes, wat dêr soarget foar spikkelich patroan. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskillende morfen fan 'e Nijseelânske swarte strânljip.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Variable Oystercatcher - New Zealand (38491837684).jpg|Swarte morf. Variable oystercatcher standing on the sand.jpg|Tuskenfoarm. Variable Oystercatcher, Wellington Harbour, New Zealand 04.jpg|Swart-wite morf. </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar by de kusten fan [[Nij-Seelân]] en op omlizzende eilannen. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt. De Nijseelânske strânljip waard foarhinne as deselde soarte beskôge as de [[Chathamstrânljip]] en soms ek as de Jeropeeske en Aziatyske [[strânljip]]pen. De ferskillende kleurfoarmen waarden earder as ferskate ûndersoarten of sels as ôfsûnderlike soarten beskôge. De [[Nijseelânske bûnte strânljip]] waard foarhinne as in swart-wite fariant fan 'e Nijseelânske swarte strânljip behannele. Se wurde hjoed-de-dei as ferskillende soarten behannele, mar [[Hybride (biology)|hybridisaasje]] komt foar. == Hâlden en dragen == De Nijseelânske swarte strânljip liket yn syn gedrach mear op swarte strânljippen as op de swart-wite soarten. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt tocht dat it tal fûgels tanimt. Op basis fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blackish-oystercatcher-haematopus-ater BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4AF23A6FC575C6BA Avibase, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/blaoys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] ---- {{Commonscat|Haematopus unicolor}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske swarte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] swp2ugzzype5uqmwhkdysu3sy6pj1zg 0 192726 1236486 1233095 2026-07-27T19:42:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1236486 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijseelânske bûnte strânljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Haematopus finschi - Point Chevalier.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[strânljippen]] (''Haematopodidae'') |Skaai = [[strânljippen]] (''Haematopus'') |Wittenskiplike namme = Haematopus finschi |Beskriuwer, jier = [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1891 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haematopus finschi dist.png|250px]]<br><small>ljochtgrien: [[briedfûgel]]<br>blau: [[wintergast]] }} De '''Nijseelânske bûnte strânljip''' (''Haematopus finschi'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[strânljipfûgels]] dy't foarkomt yn [[Nij-Seelân]]. == Skaaimerken == De Nijseelânske bûnte strânljip is in typyske strânljip. Hy is swart-wyt mei in lange oranje-reade snaffel en reade poaten. De lichemslingte is 46 sintimeter en de spanwiidte is 80-86 sintimeter. De Nijseelânske bûnte strânljip liket in soad op 'e swart-wite morf fan 'e [[Nijseelânske swarte strânljip]] (''Haematopus unicolor''). Dochs binne der in oantal ferskillen: {| class="wikitable" ! Skaaimerk ! ''Haematopus finschi''<br>[[Ofbyld:South Island Pied Oystercatcher walking on the sand.jpg|220px]] ! Swart-wite morf fan ''Haematopus unicolor''<br>[[Ofbyld:Variable Oystercatcher, Wellington Harbour, New Zealand 05.jpg|220px]] |- | Algemiene yndruk | Slanker en eleganter | Krêftiger en kompakter |- | Boarsttekening | Faak in dúdlik ôfbeakene swarte boarstbân | Mear fariabel; swart kin ûnregelmjittich oer it boarst en de siden rinne |- | Boppekant | Relatyf mear wyt op 'e rêch en skouders | Faak donkerder mei minder útsprutsen wyt |- | Underkant | Meastentiids helder wyt | Wyt kin minder útwreide wêze |- | Snaffelfoarm | Relatyf lang en slank | Koarter en swierder |- | Poaten | Faak wat ljochter rôze | Faak donkerder rôze oant fleiskleurich |- | Habitat yn briedtiid | Faak ek ynlânsks: greiden, ikkers en grintôfsettings rivieren | Mear bûn oan 'e kust: rotskusten, strannen en estuaria |- | Habitat bûten briedtiid | Estuaria, slikken en kustgebieten; geregeld yn gruttere groepen | Benammen kustgebieten; faker yn pearen of lytse groepen |- | Fersprieding | Fral op it Sudereilân fan Nij-Seelân | Om hiel Nij-Seelân hinne |} == Fersprieding en systematyk == De soarte briedt yn heechlizzende gebieten op it [[Sudereilân]] fan Nij-Seelân en oerwinteret op it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]]. Hy is ek wolris waarnommen op [[Norfolk (eilân)|Norfolk-eilân]], [[Lord Howe (eilân)|Lord Howe-eilân]] en oan 'e eastkust fan Austraalje. === Sibskip === Oer de soartestatus fan 'e Nijseelânske bûnte strânljip gjin ienriedigens. Hy wurdt behannele as ûnderdiel fan sawol de Australyske bûnte strânljip as de Nijseelânske swarte strânljip, en hybridisearring mei dy lêste is fêststeld. Hy wurdt ek wol sjoen as in isolearre populaasje fan 'e Jeropeeske en Aziatyske strânljip (''H. ostralegus''). == Hâlden en dragen == De Nijseelânske bûnte strânljip briedt ynlânsk om rivierbêdingen hinne, yn lânbougebieten, oan iggen fan marren, op iepen gersflakten en yn 'e subalpine tûndra. Winterdeis wurdt er oan 'e kust sjoen op strannen, yn estuaria en op waadflakten sjoen. Lykas oare strânljippen libbet er fan weakdieren en wjirms. Hy briedt yn in útskrabbe kûltsje op in rivierbank fan keizelstjientsjes of op yn 'e greide. Dêryn leit it wyfke twa en bytiden trije, brune aaien mei donkere plakjes. Beide skaaien briede de aaien yn 24 oant 28 dagen út. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). De populaasje gie yn 'e 19e en iere 20e iuw efterút, mar nei't de soarte yn 1940 wetlik beskerme waard naam it tal fûgels earst wer ta. Yn resintere tiid wurdt lykwols op 'e nij in ôfnimmende populaasjetrend fêststeld. Yn 2002 waard de wrâldpopulaasje rûsd op 110.000 fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/south-island-oystercatcher-haematopus-finschi BirdLife, oproppen 25 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/soioys1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/soioys1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 juny 2026] *Heather et al. (2022) foar fjildkenmerken en habitat. *HANZAB (Marchant & Higgins, 1993) foar detaillearre morfology, fersprieding en ekology. *[https://www.nzbirdsonline.org.nz/ New Zealand Birds Online foar aktuele beskriuwings en habitatgegevens.] ---- {{Commonscat|Haematopus finschi|Nijseelânske bûnte strânljip}} }} {{DEFAULTSORT:Nijseelanske bunte stranljip}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strânljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] 0jtjid1thatyu4sdbbg83njhblxyl1n 0 192762 1236450 1233204 2026-07-27T19:06:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1236450 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = moarmerskries |Ofbyld = [[Ofbyld:GODWIT, MARBLED (8-22-08) stand, morro bay -02 (2788423100).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa fedoa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa fedoa mapV2.svg|250px]]</small>{{Color box|#FF8025}} [[simmerfûgel]] (''fedoa'')<br>{{Color box|#7234C9}} [[simmerfûgel]] (''beringiae'')<br>{{Color box|#5F8ED4}} [[wintergast]]</small> }} De '''moarmerskries''' (''Limosa fedoa'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). De fûgel briedt op 'e [[prêrje]] yn noardlik [[Noard-Amearika]] en oerwinteret by de kusten lâns oant yn [[Fenezuëla]]. De soarte is ien fan 'e pear Noard-Amearikaanske waadrinners dy't noch net yn Jeropa waarnommen is. De populaasje makket in delgong mei en wol sa bot, dat de fûgel sûnt 2024 fan 'e [[IUCN]] de status gefoelich krige. == Beskriuwing == [[OFbyld:Marbled godwit (16197070557).jpg|thumb|left|Simmerdracht]] De moarmerskries is de grutste fan 'e fjouwer [[Soarte (taksonomy)|soarten]] binnen it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Limosa'', mei in lingte fan likernôch 46 sintimeter, in spanwiidte fan 76 sintimeter en in gewicht fan 370 gram. It is de soarte binnen syn skaai dy't wat it fearrekleed oanbelanget it meast tinken docht oan 'e [[wylpen]] (''Numenius''). Hy hat in lange rjochte, nei de ein ta nei boppe bûge snaffel. De poaten binne donker. De holle, de nekke, it boarst en de ûnderkant fan 'e folwoeksen fûgel yn it briedkleed hawwe fine donkere streekjes op in ûndergrûn fan in ljochte sânkleur mei readbrune toanen. De snaffelkleur is rôze-oranje en de fûgel hat in wat donkere team en in sânkleurige wynbraustreek. De rêch, de stút en de sturt ha in weagjend patroan fan bêzje mei stikjes wyt. De wjukken binne boppe brúnbêzje bûnt mei in kanielkleurich part. De ûnderwjukken binne ljochte kanielkleurich. Folwoeksen fûgels yn winterkleed en jonge fûgels misse de donkere streken op it boarst en de ûnderkant en harren snaffelbasis is rôze. == Fersprieding == [[Ofbyld:Marbled Godwit548.JPG|thumb|left|Winterdracht.]] De moarmerskries briedt yn [[Kanada]] (yn [[Alberta]], [[Saskatchewan]] en [[Manitoba]]) en yn 'e [[Feriene Steaten]] yn 'e noardlike grinskriten by Kanada (yn [[Montana]] en [[Noard-Dakota]]). Hy briedt ek yn it gebiet súdwestlik fan 'e [[Jamesbaai]] yn [[Ontario]], Kanada. De moarmerskries is in [[trekfûgel]] en yn 'e hjerst lûke kloften nei de kust fan [[Kalifornje]], de [[Golf fan Meksiko]], [[Meksiko]] en it fierst nei it suden oant [[Fenezuëla]]. De measte autoriteiten (lykas de International Ornithological Congress of de IUCN) erkenne op it stuit twa [[ûndersoarte]]n: * ''Limosa fedoa fedoa'': Dit is de nominaatfoarm, dy't yn 'e binnenlannen fan Noard-Amearika (de prêrje) briedt. * ''Limosa fedoa beringiae'': Dizze foarm briedt yn Alaska en is wat lytser mei in koartere snaffel as de ''fedoa''. It grutste part fan 'e fûgel briedt op de prêrjes an it noarden fan 'e Feriene Steaten en súdlik Kanada, hoewol't der twa lytse aparte populaasjes yn it noarden binne dy't briede op tûndra fan Jamesbaai Alaska. == Ekology == It briedbiotoop fan 'e soarte is de prêrje tichteby puollen en wiete gebieten. Hy boud syn nêst fuort op 'e grûn yn koart gers. De nêsten binne dreech te finen om't de briedende fûgel him stiif tsjin de grûn drukt; sa stiif dat jo oant it nêst ta rinne kinne, sûnder dat de fûgel fuortfleant. De moarmerskries leit trije oant fiif aaien. Folwoeksen moarmerskriezen komme yn har briedgebieten tusken mids april en mids maaie oan en foarmje in [[Monogamy|monogaam]] pear. It wyfke leit ornaris fjouwer aaien, dy't troch beide âlden útbret wurde. De piken komme nei sawat 24 dagen út en sitte fuort yn it dûns. Deselde deis begjinne de piken te rinnen en te pikken nei iten. Se binne foar beskerming oanwiisd op 'e âlders, mar rêde harren sels mei it iten. 26 oant 30 dagen nei it útkommen kinne se fleane. Healwei juny begjinne de folwoeksen fûgels te migrearjen, wylst de jonge fûgel earst in moanne letter begjinne te migrearjen. == Status en bedrigingen == De populaasje naam yn 'e 19e iuw ôf troch de jacht, mar wist him letter wer wat te werstellen. Hjoed-de-dei nimt de moarmerskries wer ôf, sa bot dat er fan 'e IUCN sûnt 2024 de status gefoelich krige. Neffens in rûzing fan 2023 bestiet de hielepopulaasje út sa'n 270.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/margod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/margod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa fedoa}} }} {{DEFAULTSORT:Moarmerskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 3g9gonqh9rpaivpxu579nwaasod0gsd 0 193121 1236531 1236254 2026-07-28T00:13:19Z Xqbot 3660 Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Patagoanyske dûker]] 1236531 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Patagoanyske dûker]] fx6jzst6le4kw9yjs27r83diom41q2w 0 193128 1236428 1236356 2026-07-27T18:41:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1236428 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = túfljurk |Ofbyld = [[Ofbyld:Crested Lark (22026336489).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[túfljurken]] (''Galerida'') |Wittenskiplike namme= Galerida cristata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:GaleridaCristataIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] }} De '''túfljurk''' of '''toefljurk''' (''Galerida cristata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De soarte komt foar op drûch lân fan [[Jeropa]] eastlik oant [[Nepal]] en [[Sina]]. Oant de jierren 1980 briede de [[soarte (taksonomy)|soarte]] ek yn [[Nederlân]], mar as [[briedfûgel]] is de soarte útstoarn lykas ek yn in soad oare gebieten yn it meast westlike ferspriedingsgebiet. == Skaaimerken == De túfljurk wurdt 17 oant 19 sintimeter lang en is wat grutter as de gewoane ljurk. De fûgel is griisbrún. Lykas de gewoane ljurk hat er in spitse túf, mar dy fan 'e túfljurk is langer en ek te sjen as de túf plat op 'e achterholle leit. De túfljurk is fierder faak wat ljochter as de gewoane ljurk en hat gjin ljochte rânen oan efterwjuk en sturt. Ek binne de streken oer it boarst wat minder skerp. De ûnderwjukken en de dekfearren fan 'e boppesturt ha meastentiids in kastanjebrune gloed. De lingte fan 'e snaffel ferskilt wat ûndersoarte oanbelanget. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden túfljurk en gewoane ljurk</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg|Túfljurk Skowronek, Flommen (cropped).jpg|Gewoane ljurk </gallery> </div> == Fersprieding == De túfljurk is fan oarsprong in bewenner fan steppes en healwoestinen. De túfljurk is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn it grutste part fan [[Portegal]] oant noardeastlik [[Sina]] en eastlik [[Yndia]] en yn [[Afrika]] sa fier súdlik as [[Niger]]. De túfljurk wurdt selden bûten syn briedplakken waarnommen. Wis is dat de soarte sûnt healwei de njoggentjinde iuw ek yn Nederlân briede nei't de soarte syn ferspriedingsgebiet nei it noarden ta útwreide. Yn 'e 20e iuw kolonisearre de túfljurk ek stêden en briede er hjir en dêr oan 'e rânen fan stosân, skrale heide en agrarysk kultuerlân. Om 1975 wie de Nederlânske populaasje al oer it hichtepunt hinne, mar brieden der noch altiten sa'n 4.000 pearen. Dat oantal naam rap ôf oant 425 om 1990 hinne en minder as 100 sûnt 1997. Hjoed-de-dei is de soarte as briedfûgel út Nederlân ferdwûn. It lêste wisse suksesfolle briedgeval fûn plak op in bedriuweterrein yn [[Fenlo]]. Feroarings yn 'e bou en ferlies oan braaklizzend terrein hawwe nei alle gedachten de grutste oarsaak west fan 'e delgong. Ek op oare plakken yn West- en Sintraal-Jeropa is de soarte hast folslein ferdwûn. == Fersprieding en systematyk == De soarte is ferdield yn in grut tal [[ûndersoarte]]n. AviList werkent net minder as 36, mei de folgjende ferdieling: * ''Galerida cristata pallida'' - [[Ibearysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata cristata'' – súdlik [[Skandinaavje]] en [[Frankryk]] eastlik oant [[Oekraïne]] en [[Hongarije]] * ''Galerida cristata neumanni'' - west-sintraal [[Itaalje]] * ''Galerida cristata apuliae'' - Súd-Itaalje en [[Sisylje]] * ''Galerida cristata meridionalis'' – eastlik [[Kroaasje]] oant sintraal [[Grikelân]] en westlik [[Turkije]] * ''Galerida cristata cypriaca'' - eilannen fan [[Karpatos]], [[Rhodos]] en [[Syprus]] * ''Galerida cristata tenuirostris'' – eastlik Hongarije en [[Roemeenje]] oant súdlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] en [[Kazachstan]] * ''Galerida cristata caucasica'' – eilannen yn 'e eastlike [[Egeyske See]], noardlik Turkije en súdlik [[Kaukasus]] * ''Galerida cristata kleinschmidti'' - noardwestlik [[Marokko]] * ''Galerida cristata riggenbachi'' – westlik Marokko ([[Casablanca]] oant de Sous-delling) * ''Galerida cristata randonii'' – Hauts Plateaux yn eastlik Marokko en noardwestlik [[Algerije]] * ''Galerida cristata macrorhyncha'' – súdlik Marokko en noardwestlik Algerije súdlik fan 'e [[Sahara-Atlas]] oant west-sintraal [[Mauretaanje]] * ''Galerida cristata carthaginis'' - noardeastlik Marokko oant noardlik [[Tuneezje]] * ''Galerida cristata arenicola'' – noardeastlik Algerije, súdlik Tuneezje en noardwestlik [[Lybje]] * ''Galerida cristata festae'' - kust noardeastlik Lybje * ''Galerida cristata brachyura'' – yn it binnenlân fan noardeastlik Lybje oant súdlik [[Irak]] en it noardlik [[Arabysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata helenae'' - súdeastlik Algerije en súdwestlik Lybje * ''Galerida cristata jordansi'' - Noard-[[Niger]] ([[Aïr]]-bergen) * ''Galerida cristata nigricans'' - Noard-[[Egypte]] (delta fan 'e [[Nyl]]) * ''Galerida cristata maculata'' - Sintraal-Egypte * ''Galerida cristata halfae'' - súdlik Egypte en noardlik [[Sûdan]] * ''Galerida cristata altirostris'' - eastlik Sûdan en [[Eritreä]] * ''Galerida cristata somaliensis'' - noardlik [[Somaalje]], súdlik [[Etioopje]] en noardlik [[Kenia]] * ''Galerida cristata balsaci''- kust fan Mauretaanje * ''Galerida cristata senegallensis'' - Mauretaanje, [[Senegal]] en [[Gambia]] nei Niger * ''Galerida cristata alexanderi'' – noardlik [[Nigearia]] oant westlik Sûdan en noardeastlik [[Demokratyske Republyk Kongo]] * ''Galerida cristata isabellina'' - Sintraal-Sûdan * ''Galerida cristata cinnamomina'' - westlik [[Libanon]] en noardwestlik [[Israel]] * ''Galerida cristata zion'' – súdlik Turkije, [[Syrje]] oant noardeastlik Israel * ''Galerida cristata subtaurica'' - Sintraal-Turkije oant súdwestlik [[Turkmenistan]] en noardlik Iran * ''Galerida cristata magna'' - Sintraal-Iran en Sintraal-Turkmenistan oant noardwestlik [[Pakistan]], [[Kazachstan]], súdlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]] * ''Galerida cristata leautungensis'' - noardeastlik en eastlik Sina * ''Galerida cristata coreensis'' - [[Koreä|Koreaansk skiereilân]] * ''Galerida cristata lynesi'' - Noard-Pakistan * ''Galerida cristata tardinata'' - súdlik Arabysk Skiereilân * ''Galerida cristata chendoola'' – sintraal en eastlik Pakistan oer westlik en noardlik [[Yndia]] oant súdlik [[Nepal]] == Hâlden en dragen == Túfljurken sjonge heech yn 'e loft op likernôch 30 oant 60 m boppe de grûn. De gewoane ljurk sjongt ek sa, mar ek as er opstiicht, wylst de túfljurk of allinnich op grutte hichte of op 'e grûn sjongt. De flecht is yn in patroan fan weagen. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, faak op braaklizzend terrein en oan rânen fan stêden. De nêsten besteane út wat dea gers en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fiif brune aaikes mei spikkels, lykas dy fan 'e ljurk. De aaien komme nei 11 oant 12 dagen út en de piken ferlitte al ier it nêst nei likernôch acht dagen. Se fleane út as se 15 oant 16 dagen âld binne. Ornaris wurde der yn it jier twa lechsels grutbrocht. [[Ofbyld:Crested lark (Galerida cristata brachyura).jpg|thumb|left|Túfljurk yn Jordaanje.]] It iten fan túfljurken bestiet benammen út sied fan nôt lykas hjouwer, weet en koarn, mar se ite ek ynsekten, benammen krobben. It iten wurdt fan 'e grûn socht of opgroeven. == Status == De túfljurk stiet op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearreas 'net bedrige' (''Least Concern'') Rûzingen fan 'e wrâldpopulaasje ferskille tusken 172.000.000 oant 238.000.000 folwoeksen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken 34.300.000 oant 47.500.000 folwoeksen fûgels (20% fan 'e wrâldpopulaasje) rûsd ([[BirdLife International]], 2021). Sûnt de jierren 1980 wurdt der yn Jeropa in delgong fan 'e populaasje fêststeld, itjinge oanlieding is om der fanút te gean dat de soarte oer de hiele wrâld efterút giet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9720 SOVON, oproppen 26 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifleeuwerik Fûgelbeskerming, oproppen 26 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata BirdLife, oproppen 26 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/crelar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 july 2026.] * [https://ebird.org/species/crelar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Galerida cristata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Túfljurk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] djxyl08jt9jahg6fs3946xcex5fcubd 1236430 1236428 2026-07-27T18:42:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ defsort 1236430 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = túfljurk |Ofbyld = [[Ofbyld:Crested Lark (22026336489).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') |Skaai = [[túfljurken]] (''Galerida'') |Wittenskiplike namme= Galerida cristata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:GaleridaCristataIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] }} De '''túfljurk''' of '''toefljurk''' (''Galerida cristata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De soarte komt foar op drûch lân fan [[Jeropa]] eastlik oant [[Nepal]] en [[Sina]]. Oant de jierren 1980 briede de [[soarte (taksonomy)|soarte]] ek yn [[Nederlân]], mar as [[briedfûgel]] is de soarte útstoarn lykas ek yn in soad oare gebieten yn it meast westlike ferspriedingsgebiet. == Skaaimerken == De túfljurk wurdt 17 oant 19 sintimeter lang en is wat grutter as de gewoane ljurk. De fûgel is griisbrún. Lykas de gewoane ljurk hat er in spitse túf, mar dy fan 'e túfljurk is langer en ek te sjen as de túf plat op 'e achterholle leit. De túfljurk is fierder faak wat ljochter as de gewoane ljurk en hat gjin ljochte rânen oan efterwjuk en sturt. Ek binne de streken oer it boarst wat minder skerp. De ûnderwjukken en de dekfearren fan 'e boppesturt ha meastentiids in kastanjebrune gloed. De lingte fan 'e snaffel ferskilt wat ûndersoarte oanbelanget. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden túfljurk en gewoane ljurk</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg|Túfljurk Skowronek, Flommen (cropped).jpg|Gewoane ljurk </gallery> </div> == Fersprieding == De túfljurk is fan oarsprong in bewenner fan steppes en healwoestinen. De túfljurk is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn it grutste part fan [[Portegal]] oant noardeastlik [[Sina]] en eastlik [[Yndia]] en yn [[Afrika]] sa fier súdlik as [[Niger]]. De túfljurk wurdt selden bûten syn briedplakken waarnommen. Wis is dat de soarte sûnt healwei de njoggentjinde iuw ek yn Nederlân briede nei't de soarte syn ferspriedingsgebiet nei it noarden ta útwreide. Yn 'e 20e iuw kolonisearre de túfljurk ek stêden en briede er hjir en dêr oan 'e rânen fan stosân, skrale heide en agrarysk kultuerlân. Om 1975 wie de Nederlânske populaasje al oer it hichtepunt hinne, mar brieden der noch altiten sa'n 4.000 pearen. Dat oantal naam rap ôf oant 425 om 1990 hinne en minder as 100 sûnt 1997. Hjoed-de-dei is de soarte as briedfûgel út Nederlân ferdwûn. It lêste wisse suksesfolle briedgeval fûn plak op in bedriuweterrein yn [[Fenlo]]. Feroarings yn 'e bou en ferlies oan braaklizzend terrein hawwe nei alle gedachten de grutste oarsaak west fan 'e delgong. Ek op oare plakken yn West- en Sintraal-Jeropa is de soarte hast folslein ferdwûn. == Fersprieding en systematyk == De soarte is ferdield yn in grut tal [[ûndersoarte]]n. AviList werkent net minder as 36, mei de folgjende ferdieling: * ''Galerida cristata pallida'' - [[Ibearysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata cristata'' – súdlik [[Skandinaavje]] en [[Frankryk]] eastlik oant [[Oekraïne]] en [[Hongarije]] * ''Galerida cristata neumanni'' - west-sintraal [[Itaalje]] * ''Galerida cristata apuliae'' - Súd-Itaalje en [[Sisylje]] * ''Galerida cristata meridionalis'' – eastlik [[Kroaasje]] oant sintraal [[Grikelân]] en westlik [[Turkije]] * ''Galerida cristata cypriaca'' - eilannen fan [[Karpatos]], [[Rhodos]] en [[Syprus]] * ''Galerida cristata tenuirostris'' – eastlik Hongarije en [[Roemeenje]] oant súdlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] en [[Kazachstan]] * ''Galerida cristata caucasica'' – eilannen yn 'e eastlike [[Egeyske See]], noardlik Turkije en súdlik [[Kaukasus]] * ''Galerida cristata kleinschmidti'' - noardwestlik [[Marokko]] * ''Galerida cristata riggenbachi'' – westlik Marokko ([[Casablanca]] oant de Sous-delling) * ''Galerida cristata randonii'' – Hauts Plateaux yn eastlik Marokko en noardwestlik [[Algerije]] * ''Galerida cristata macrorhyncha'' – súdlik Marokko en noardwestlik Algerije súdlik fan 'e [[Sahara-Atlas]] oant west-sintraal [[Mauretaanje]] * ''Galerida cristata carthaginis'' - noardeastlik Marokko oant noardlik [[Tuneezje]] * ''Galerida cristata arenicola'' – noardeastlik Algerije, súdlik Tuneezje en noardwestlik [[Lybje]] * ''Galerida cristata festae'' - kust noardeastlik Lybje * ''Galerida cristata brachyura'' – yn it binnenlân fan noardeastlik Lybje oant súdlik [[Irak]] en it noardlik [[Arabysk Skiereilân]] * ''Galerida cristata helenae'' - súdeastlik Algerije en súdwestlik Lybje * ''Galerida cristata jordansi'' - Noard-[[Niger]] ([[Aïr]]-bergen) * ''Galerida cristata nigricans'' - Noard-[[Egypte]] (delta fan 'e [[Nyl]]) * ''Galerida cristata maculata'' - Sintraal-Egypte * ''Galerida cristata halfae'' - súdlik Egypte en noardlik [[Sûdan]] * ''Galerida cristata altirostris'' - eastlik Sûdan en [[Eritreä]] * ''Galerida cristata somaliensis'' - noardlik [[Somaalje]], súdlik [[Etioopje]] en noardlik [[Kenia]] * ''Galerida cristata balsaci''- kust fan Mauretaanje * ''Galerida cristata senegallensis'' - Mauretaanje, [[Senegal]] en [[Gambia]] nei Niger * ''Galerida cristata alexanderi'' – noardlik [[Nigearia]] oant westlik Sûdan en noardeastlik [[Demokratyske Republyk Kongo]] * ''Galerida cristata isabellina'' - Sintraal-Sûdan * ''Galerida cristata cinnamomina'' - westlik [[Libanon]] en noardwestlik [[Israel]] * ''Galerida cristata zion'' – súdlik Turkije, [[Syrje]] oant noardeastlik Israel * ''Galerida cristata subtaurica'' - Sintraal-Turkije oant súdwestlik [[Turkmenistan]] en noardlik Iran * ''Galerida cristata magna'' - Sintraal-Iran en Sintraal-Turkmenistan oant noardwestlik [[Pakistan]], [[Kazachstan]], súdlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]] * ''Galerida cristata leautungensis'' - noardeastlik en eastlik Sina * ''Galerida cristata coreensis'' - [[Koreä|Koreaansk skiereilân]] * ''Galerida cristata lynesi'' - Noard-Pakistan * ''Galerida cristata tardinata'' - súdlik Arabysk Skiereilân * ''Galerida cristata chendoola'' – sintraal en eastlik Pakistan oer westlik en noardlik [[Yndia]] oant súdlik [[Nepal]] == Hâlden en dragen == Túfljurken sjonge heech yn 'e loft op likernôch 30 oant 60 m boppe de grûn. De gewoane ljurk sjongt ek sa, mar ek as er opstiicht, wylst de túfljurk of allinnich op grutte hichte of op 'e grûn sjongt. De flecht is yn in patroan fan weagen. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, faak op braaklizzend terrein en oan rânen fan stêden. De nêsten besteane út wat dea gers en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fiif brune aaikes mei spikkels, lykas dy fan 'e ljurk. De aaien komme nei 11 oant 12 dagen út en de piken ferlitte al ier it nêst nei likernôch acht dagen. Se fleane út as se 15 oant 16 dagen âld binne. Ornaris wurde der yn it jier twa lechsels grutbrocht. [[Ofbyld:Crested lark (Galerida cristata brachyura).jpg|thumb|left|Túfljurk yn Jordaanje.]] It iten fan túfljurken bestiet benammen út sied fan nôt lykas hjouwer, weet en koarn, mar se ite ek ynsekten, benammen krobben. It iten wurdt fan 'e grûn socht of opgroeven. == Status == De túfljurk stiet op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearreas 'net bedrige' (''Least Concern'') Rûzingen fan 'e wrâldpopulaasje ferskille tusken 172.000.000 oant 238.000.000 folwoeksen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken 34.300.000 oant 47.500.000 folwoeksen fûgels (20% fan 'e wrâldpopulaasje) rûsd ([[BirdLife International]], 2021). Sûnt de jierren 1980 wurdt der yn Jeropa in delgong fan 'e populaasje fêststeld, itjinge oanlieding is om der fanút te gean dat de soarte oer de hiele wrâld efterút giet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9720 SOVON, oproppen 26 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifleeuwerik Fûgelbeskerming, oproppen 26 july 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata BirdLife, oproppen 26 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/crelar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 july 2026.] * [https://ebird.org/species/crelar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Galerida cristata}} }} {{DEFAULTSORT:Tufljurk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Túfljurk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] rg40grlww4t238lry0ciij35ubc20vb 14 193131 1236431 1236359 2026-07-27T18:43:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1236431 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Galerida}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] t2erklj7z4bqgccnujgk6km0yna6a33 1236437 1236431 2026-07-27T18:54:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort 1236437 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Galerida}} {{DEFAULTSORT:Tufljurk}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] a8sh40cnkq1duvmh38i0urwowqq5ejt 0 193132 1236429 1236360 2026-07-27T18:42:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 syn. 1236429 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[typesoarte]] is de [[túfljurk]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme4 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''túfljurken''' (''Galerida'') | beskriuwer, jier = [[Friedrich Boie|Boie]], 1828 }} De '''túfljurken''' of '''toefljurken''' (''Galerida'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan fûgels út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De fûgels út dit skaai binne benammen te werkennen oan har opfallende, spitse túf op 'e kop en libje foar it meastepart yn drûge, iepen lânskippen, steppes en healwoestinen yn Jeraazje en Afrika. == Skaaimerken == Túfljurken binne middelgrutte, griisbrune fûgels dy't oer it algemien wat mear op 'e grûn libje. Se ha oer it generaal in ûnopfallend fearrekleed, dat se in goede kamûflaazje biedt yn drûch of stiennich terrein. It meast opfallende skaaimerk is harren túf. De snaffel is faak wat langer en steviger as dy fan 'e gewoane [[ljurk]] en geskikt foar it sykjen nei sied en ynsekten op en yn 'e grûn. == Hâlden en dragen == De soarten út dit skaai foerazjearje op 'e grûn en it binne faak [[stânfûgel]]s dy't har briedgebiet net graach ferlitte. Se briede yn in ûndjip kûltsje op 'e grûn. Se sjonge meast heech yn 'e loft of op in ferheging lykas in peal. It dieet bestiet benammen út sied, gers en ferskate ynsekten. == Soarten == It skaai ''Galerida'' omfiemet seis erkende soarten. De ''Galerida cristata macrorhyncha'' (de langsnaffelljurk of de Mahrebljurk) troch guon autoriteiten lykas de IOC World Bird List as in selsstannige soarte beskôge, yn stee fan in [[ûndersoarte]] fan 'e gewoane túfljurk (''Galerida cristata''). {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status<br>Trend |- |[[Ofbyld:Cochevis huppé Gbollat.jpg|120px]]|| [[túfljurk]]|| ''Galerida cristata'' || [[Europa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata ''Galerida cristata'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Thekla's lark (Galerida theklae theklae) Loja.jpg|120px]] || [[Theklaljurk]] || ''Galerida theklae'' || [[Ibearysk Skiereilân]], Noard- en [[East-Afrika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/theklas-lark-galerida-theklae ''Galerida theklae'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Malabar Lark in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|120px]] || [[Malabarljurk]] || ''Galerida malabarica'' || [[Yndia]] (súdwestlik diel) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malabar-lark-galerida-malabarica ''Galerida malabarica'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:A Sykes's Lark at Osman Sagar, Hyderabad (49869179593).jpg|120px]] || [[Sykesljurk]] || ''Galerida deva''|| (ynlânsk) [[Yndia]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sykes's-lark-galerida-deva ''Galerida deva'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Sun Lark (Galerida modesta) (8080033500).jpg|120px]] || [[sinneljurk]] || ''Galerida modesta'' || [[Sahel]] en West-Afrika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sun-lark-galerida-modesta ''Galerida modesta'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Long-billed Lark - Natal - South Africa S4E7266 (16740106237).jpg|120px]] || [[grutsnaffelljurk]]|| ''Galerida magnirostris'' || súdlik Afrika ([[Súd-Afrika]], it súdlikste part fan [[Namybje]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-lark-galerida-magnirostris ''Galerida magnirostris'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Galerida|Túfljurken}} }} {{DEFAULTSORT:Tufljurken}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Túfljurk| ]] [[Kategory:Ljurkfûgel]] jvh6kktl9yd7tvdr0g7gzmh9zifpvqt 0 193137 1236405 2026-07-27T14:35:47Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Hânze]] 1236405 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hânze]] trmhaywyo2fzcdsdq995swfi8wxjx2l 0 193138 1236407 2026-07-27T15:19:33Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Wegewaert (laach)]] 1236407 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wegewaert (laach)]] 8kqhezk9bx9nw33195rj83ikz4jvkoa 10 193139 1236413 2026-07-27T16:49:16Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" |[[Nijkerk]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Nijkerk vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br> [[Nijkerk]] <br> |- | align="center"..." 1236413 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" |[[Nijkerk]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Nijkerk vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br> [[Nijkerk]] <br> |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''':<br> [[Hoevelaken]] • [[Nijkerkerveen]] <br> |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskippen''':<br>[[Achterhoek (Nijkerk)|Achterhoek]] • [[Appel (Nijkerk)|Appel]] • [[Bontepoort]] <small>(foar in part)</small> • [[Doornsteeg]] • [[Driedorp]] • [[Holk]] • [[Holkerveen]] • [[Kruishaar]] • [[Nekkeveld]] • [[Palestina (Gelderlân)|Palestina]] • [[Prinsenkamp]] • [[Slichtenhorst]] • [[De Veenhuis]] • [['t Woud (Gelderlân)|'t Woud]] • [[Wullenhoven]] <br> |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteNijkerk}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Gelderlân|Nijkerk]]</noinclude> jxs7cty1yc9d74b1wylvbvyp3e8o3x9 0 193140 1236416 2026-07-27T17:47:21Z FreyaSport 40716 PC 2026 1236416 wikitext text/x-wiki {{takomstsport}}{{Ynfoboks PC | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = | gemeente = [[Ofbyld:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]] | byfjild = | datum = [[29 july]] [[2026]] | edysje = 173st | finale = | winners = | kening = | webside = [https://www.pc-franeker.nl pc-franeker.nl] | foarige = [[PC 2025]] | folgjende = [[PC 2027]] }} De '''[[PC]] fan [[2026]]''' wurd op [[woansdei]] [[29 july]] [[keatsen|ferkeatst]]. It is de 173ste edysje fan it [[evenemint]]. ==Earste list<ref>[https://www.kaatsnieuws.com/de-loting-voor-de-173e-pc/ {{nl}} kaatsnieuws.com, 27-7-2026, PC 2026 De Loting ''Riedplachte op 27-7-2026]</ref>== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- ! 1. | [[Peter van Zuiden]]<br>[[Allard Hoekstra]]<br>[[Kevin Jordi Hiemstra]] | align="center" | ! 2. | [[Marten Bergsma]]<br>[[Hessel Postma]]<br>[[Erwin Zijlstra]] |- ! 3. | [[Menno van Zwieten]]<br>[[Rick Minnesma]]<br>[[Tjisse Steenstra]] | align="center" | ! 4. | [[Jorrit Nanninga]]<br>[[Sjoerd de Jong]]<br>[[Jan Bandstra]] |- ! 5. | [[Youri de Groot]]<br>[[Mark Minnesma]]<br>[[Jari Visser]] | align="center" | ! 6. | [[André van Dellen]]<br>[[Thomas Dijkstra]]<br>[[Jan-Tymen Eisma]] |- ! 7. | [[Corné Tuinenga]]<br>[[Yoram Elzinga]]<br>[[Klaas Pier Folkertsma]] | align="center" | ! 8. | [[Johan Sipma]]<br>[[Gabe-Jan van Popta]]<br>[[Hendrik Kootstra]] |- ! 9. | [[Steven Koster]]<br>[[Gerben de Boer]]<br>[[Pieter Jan Leijenaar]] | align="center" | ! 10. | [[Rutger Torensma]]<br>[[Hendrik Jan van der Velde]]<br>[[Riemer Hoekstra]] |- ! 11. | [[Brent Jesse van Beem]]<br>[[Nick van der Walt]]<br>[[Jelvin Kaper]] | align="center" | ! 12. | [[Johannes van der Veen (keatser)|Johannes van der Veen]]<br>[[Jelle Pieter van der Walt]]<br>[[Willem Heeringa]] |- ! 13. | [[Redmer Zaagemans]]<br>[[Stefan van der Meer]]<br>[[Jurrit Osinga]] | align="center" | ! 14. | [[Auke Boomsma]]<br>[[Marten Leijenaar]]<br>[[Jelmer Miedema]] |- ! 15. | [[Paul Dijkstra]]<br>[[René de Haan]]<br>[[Laas Pieter van Straten]] | align="center" | ! 16. | [[Remmelt Bouma]]<br>[[Jorn Lars van Beem]]<br>[[Evert Pieter Tolsma]] |- |} ==Twadde list== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- ! | | align="center" | ! | |- ! | | align="center" | ! | |- ! | | align="center" | ! | |- ! | | align="center" | ! | |} ==Heale finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- ! | | align="center" | ! | |- ! | | align="center" | ! | |} ==Finale== {| class="wikitable" |- ! nû. !width=175px| partoer ! útslach ! nû. !width=175px| partoer |- ! | | align="center" | ! | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://www.knkb.nl/ knkb.nl] * [https://www.kaatsnieuws.com/ kaatsnieuws.com] }} {{Navigaasje PC}} [[Kategory:PC|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] i904kxww5xtr4l5qgtwm85m30iafgrt 0 193141 1236417 2026-07-27T17:47:28Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Arabyske goudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus percivali.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus percivali |Beskriuwer, jier= William Robert..." 1236417 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Arabyske goudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus percivali.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus percivali |Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1900 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Arabyske goudwjukfink''' (''Rhynchostruthus percivali'') is in krêftige en seldsume [[Finkfûgels|finkfûgel]] dy't allinnich foarkomt yn it súdwestlike hoeke fan it [[Arabysk Skiereilân]]. De soarte nimt yn oantal ôf en wurdt troch de [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre == Skaaimerken == De Arabyske goudwjukfink is in middelgrutte fink fan 15 sintimeter lang mei in grutte kop en in sterke snaffel. Folwoeksen mantsjes binne oer it algemien griisbrún mei in swarte snaffel, wite wangen, in donker maske om 'e eagen en in kastanjebrune kroan. De wjukken en de relatyf koarte sturt hawwe giele dielen. It wyfke hat in soartgelyk uterlik as it mantsje mar is doffer fan kleur, wylst de jonge fûgels streke binne en de koptekening fan 'e folwoeksen fûgels misse. == Fersprieding == De fûgel komt allinnich foar op it súdwestlike diel fan it Arabysk Skiereilân, yn it súdwesten fan [[Saûdy-Araabje]], it súdwesten fan [[Oman]] en it westen fan [[Jemen]]. Tusken Aden en al-Mukalla binne sûnt 1950 gjin waarnimmingen mear dien. Oannommen wurdt dat de soarte yn dat gebiet tige seldsum of al útstoarn is. == Systematyk == De goudwjukfinken yn it skaai ''Rhynchostruthus'' binne besibbe oan 'e [[feale woastynfink]] (''Rhodospiza obsoleta'') en de [[grienfinken]] yn ''Chloris''. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. De fûgel waard earder as ûndersoarte fan 'e [[Sokotragoudwjukfink]] (''R. socotranus'') behannele en guon dogge dat noch jimmeroan, lykas yn it wurk Handbook of Western Palearctic Birds (Shirihai & Svensson 2018). == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt oantroffen yn Jemen yn heechlizzend, rotsich en mei strûken begroeid terrein mei jeneverbeiebeammen, akasia's, ''Euphorbia'' en bosken fan ''Anogeissus'' of ''Commiphora''; yn Oman libbet de fûgel yn steile dellingen en op nei de see rjochte skeantes mei baobabs, ''Commiphora habessinica'' en ''Euphorbia''. Arabyske goudwjukfinken ite fral fruchten en sied. Se foerazjearje allinnich, yn pearkes of yn groepen oant 30 fûgels op 'e grûn of yn beammen. == Status == De Arabyske goudwjukfink is oer it generaal seldsum en dreech te finen. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op mar 3000 pearkes, wêrfan 500 pear yn Saûdy-Araabje, 500 yn Oman en 2000 yn Jemen. De soarte liket yn oantal ôf te nimmen, mooglik troch habitatferneatiging. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as gefoelich (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-grosbeak-rhynchostruthus-percivali BirdLife, oproppen 27 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gowgro2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 july 2026.] * [https://ebird.org/species/gowgro2 eBird, oproppen 27 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus percivali}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudwjukfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saudy-Araabje]] 1a67jlynd366qoeixisigip0l7sbgcv 1236436 1236417 2026-07-27T18:51:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ - typfl 1236436 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Arabyske goudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus percivali.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus percivali |Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1900 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Arabyske goudwjukfink''' (''Rhynchostruthus percivali'') is in krêftige en seldsume [[Finkfûgels|finkfûgel]] dy't allinnich foarkomt yn it súdwestlike hoeke fan it [[Arabysk Skiereilân]]. De soarte nimt yn oantal ôf en wurdt troch de [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre == Skaaimerken == De Arabyske goudwjukfink is in middelgrutte fink fan 15 sintimeter lang mei in grutte kop en in sterke snaffel. Folwoeksen mantsjes binne oer it algemien griisbrún mei in swarte snaffel, wite wangen, in donker maske om 'e eagen en in kastanjebrune kroan. De wjukken en de relatyf koarte sturt hawwe giele dielen. It wyfke hat in soartgelyk uterlik as it mantsje mar is doffer fan kleur, wylst de jonge fûgels streke binne en de koptekening fan 'e folwoeksen fûgels misse. == Fersprieding == De fûgel komt allinnich foar op it súdwestlike diel fan it Arabysk Skiereilân, yn it súdwesten fan [[Saûdy-Araabje]], it súdwesten fan [[Oman]] en it westen fan [[Jemen]]. Tusken Aden en al-Mukalla binne sûnt 1950 gjin waarnimmingen mear dien. Oannommen wurdt dat de soarte yn dat gebiet tige seldsum of al útstoarn is. == Systematyk == De goudwjukfinken yn it skaai ''Rhynchostruthus'' binne besibbe oan 'e [[feale woastynfink]] (''Rhodospiza obsoleta'') en de [[grienfinken]] yn ''Chloris''. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. De fûgel waard earder as ûndersoarte fan 'e [[Sokotragoudwjukfink]] (''R. socotranus'') behannele en guon dogge dat noch jimmeroan, lykas yn it wurk Handbook of Western Palearctic Birds (Shirihai & Svensson 2018). == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt oantroffen yn Jemen yn heechlizzend, rotsich en mei strûken begroeid terrein mei jeneverbeiebeammen, akasia's, ''Euphorbia'' en bosken fan ''Anogeissus'' of ''Commiphora''; yn Oman libbet de fûgel yn steile dellingen en op nei de see rjochte skeantes mei baobabs, ''Commiphora habessinica'' en ''Euphorbia''. Arabyske goudwjukfinken ite fral fruchten en sied. Se foerazjearje allinnich, yn pearkes of yn groepen oant 30 fûgels op 'e grûn of yn beammen. == Status == De Arabyske goudwjukfink is oer it generaal seldsum en dreech te finen. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op mar 3000 pearkes, wêrfan 500 pear yn Saûdy-Araabje, 500 yn Oman en 2000 yn Jemen. De soarte liket yn oantal ôf te nimmen, mooglik troch habitatferneatiging. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as gefoelich (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-grosbeak-rhynchostruthus-percivali BirdLife, oproppen 27 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gowgro2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 july 2026.] * [https://ebird.org/species/gowgro2 eBird, oproppen 27 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus percivali}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudwjukfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] h8ed2yilk8qsntlcl3ug70gpl2jinnl 0 193142 1236418 2026-07-27T17:47:45Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Arabyske goudwjukfink]] 1236418 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Arabyske goudwjukfink]] fzpxhrlqnazkcrgqt2avru5bm8di4w2 1236527 1236418 2026-07-27T20:12:08Z RomkeHoekstra 10582 Trochferwizingsdoel feroare fan [[Arabyske goudwjukfink]] nei [[Goudwjukfinken]] 1236527 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goudwjukfinken]] 21lmbbfjk45aqldozfndkztqil7jh37 0 193143 1236424 2026-07-27T18:20:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sokotragoudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus socotranus 336780351 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus socotranus |Beskriuwer, jie..." 1236424 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sokotragoudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus socotranus 336780351 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus socotranus |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|P.L. Sclater]] & [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1881 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Sokotragoudwjukfink''' (''Rhynchostruthus socotranus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') . == Beskriuwing == Mantsjes binne griis-brún mei in swarte snaffel, in donkere kop en in swart masker mei grutte wite wangplakken. Sy hawwe felgiel op 'e wjukken en sturt. Wyfkes binne lykas mantsjes, mar doffer en jonge fûgels hawwe streken en misse de tekening op 'e kop fan 'e folwoeksenen. == Fersprieding en systematyk == De Sokotragoudwjukfink komt allinnich foar op it eilân [[Sokotra]], dat by [[Jemen]] heart. Hy wurdt meastentiids as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. Foarhinne waard ek de [[Arabyske goudwjukfink]] ta de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] rekkene, mar dy wurdt no oer it algemien as selsstannige soarte ûnderskieden. == Status en bedriging == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet, mar de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/socotra-grosbeak-rhynchostruthus-socotranus BirdLife, oproppen 27 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gowgro3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 july 2026.] * [https://ebird.org/species/gowgro3 eBird, oproppen 27 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus socotranus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudwjukfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] 5kopyv2rb6b92hjs6p97hdauii7bbzt 1236523 1236424 2026-07-27T20:11:10Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sokrotagoudwjukfink]] omneamd ta [[Sokotragoudwjukfink]] 1236424 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sokotragoudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Rhynchostruthus socotranus 336780351 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus socotranus |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|P.L. Sclater]] & [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1881 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Sokotragoudwjukfink''' (''Rhynchostruthus socotranus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') . == Beskriuwing == Mantsjes binne griis-brún mei in swarte snaffel, in donkere kop en in swart masker mei grutte wite wangplakken. Sy hawwe felgiel op 'e wjukken en sturt. Wyfkes binne lykas mantsjes, mar doffer en jonge fûgels hawwe streken en misse de tekening op 'e kop fan 'e folwoeksenen. == Fersprieding en systematyk == De Sokotragoudwjukfink komt allinnich foar op it eilân [[Sokotra]], dat by [[Jemen]] heart. Hy wurdt meastentiids as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. Foarhinne waard ek de [[Arabyske goudwjukfink]] ta de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] rekkene, mar dy wurdt no oer it algemien as selsstannige soarte ûnderskieden. == Status en bedriging == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet, mar de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/socotra-grosbeak-rhynchostruthus-socotranus BirdLife, oproppen 27 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gowgro3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 july 2026.] * [https://ebird.org/species/gowgro3 eBird, oproppen 27 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus socotranus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudwjukfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] 5kopyv2rb6b92hjs6p97hdauii7bbzt 0 193144 1236425 2026-07-27T18:20:30Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sokrotagoudwjukfink]] 1236425 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sokrotagoudwjukfink]] 4ik9f9zyt6077k43g8tkuz7iy69pcf7 1236530 1236425 2026-07-28T00:13:14Z Xqbot 3660 Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Sokotragoudwjukfink]] 1236530 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sokotragoudwjukfink]] hzt9pd48ie3g33pm4vg6ik98ltampfz 0 193145 1236426 2026-07-27T18:33:13Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Somalyske goudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:RhynchostruthusLouisaeKeulemans (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus louisae |Beskriuwer, jier= ..." 1236426 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Somalyske goudwjukfink |Ofbyld = [[Ofbyld:RhynchostruthusLouisaeKeulemans (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudwjukfinken]] (''Rhynchostruthus'') |Wittenskiplike namme= Rhynchostruthus louisae |Beskriuwer, jier= [[Ethelbert Lort Phillips|Lort Phillips]], 1928 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Somalyske goudwjukfink''' (''Rhynchostruthus louisae'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is in foar útstjerren gefoelige, [[Endemisme|endemyske]] fûgel[[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn [[Somaalje]]. == Skaaimerken == De Somalyske goudwjukfink is middelgrutte fink fan 15 sm lang mei in grutte snaffel en in koarte sturt. It mantsje is griisbrún mei in swarte snaffel en in donker masker en wjukken mei giele plakken. Oars as de oare soarten fan it skaai ûntbrekt it wite wangplak. It wyfke is wat doffer fan kleur en jonge fûgels binne streke en hawwe in ûndúdlik masker. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk yn Somaalje. It leefgebiet bestiet út rotsich terrein mei stikelige strûken en grutte planten út it skaai ''Euphorbia abessinica''. == Status == De Somalyske goudwjukfink hat in beheind ferspriedingsgebiet en dêrtroch is de kâns op útstjerren oanwêzich. In rûzing fan 2005 fan [[BirdLife International]] giet út fan in populaasje fan 2.500 oant 10.000 folwoeksen fûgels. De populaasje-oantallen nimme ôf troch habitatferlies. Dêrfandinne steat dizze soarte as gefoelich (Near Threatened) op 'e Reade List fan 'e IUCN. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/somali-grosbeak-rhynchostruthus-louisae BirdLife, oproppen 27 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/somgro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 july 2026.] * [https://ebird.org/species/gowgro2 eBird, oproppen 27 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus louisae}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudwjukfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] 4486ewtrp5bjvni6k6d0vz7h3yqulgc 0 193146 1236427 2026-07-27T18:33:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Somalyske goudwjukfink]] 1236427 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Somalyske goudwjukfink]] rif84eztiwld7mmxzoakexn6seazk2t 0 193147 1236434 2026-07-27T18:45:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ljurk]] 1236434 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ljurk]] 8b0cfakg7vwc0stvjzy7dbs3v56jdk5 14 193148 1236439 2026-07-27T18:55:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1236439 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Rhynchostruthus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Finkfûgel]] mmf30gzy51vaphy6wwn8t9ukt74rg9k 0 193149 1236459 2026-07-27T19:14:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Moreno's grûndo]] 1236459 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Moreno's grûndo]] 99e4mfzibgv82drleoshqylqato1nph 1 193150 1236465 2026-07-27T19:19:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1236465 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Hjir is wer in fûgelstobbe foar jo. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 jul 2026, 21.19 (CEST) s9652d98tzwsyjlfs74nxyck1ij15e5 14 193151 1236470 2026-07-27T19:22:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1236470 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cairina}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Einfûgel]] s8iw27bbpfcvp47s9oi7dthnuqkt6om 1 193152 1236471 2026-07-27T19:24:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1236471 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Dizze wie ferkeard kategorisearre by de soarten. Ik wit net oft jo der ek noch in pear wurden oan tafoegje wolle... Ien rigel tekst is wol wat summier. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 jul 2026, 21.24 (CEST) inenn2357hlgudd6lcldel3g4z7blpl 1 193153 1236475 2026-07-27T19:29:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Side makke mei "{{Ping|RomkeHoekstra}} Wer in stobbe foar jo. ~~~~" 1236475 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Wer in stobbe foar jo. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 jul 2026, 21.29 (CEST) j5nb1sp3jij188tj7kap9nautxtrpe3 0 193154 1236524 2026-07-27T20:11:10Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sokrotagoudwjukfink]] omneamd ta [[Sokotragoudwjukfink]] 1236524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sokotragoudwjukfink]] hzt9pd48ie3g33pm4vg6ik98ltampfz 0 193155 1236525 2026-07-27T20:11:20Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Rhynchostruthus socotranus 336780351 (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sokotragoudwjukfink (''Rhynchostruthus socotranus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]..." 1236525 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Rhynchostruthus socotranus 336780351 (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Sokotragoudwjukfink (''Rhynchostruthus socotranus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''goudwjukfinken''' (''Rhynchostruthus'') | beskriuwer, jier = [[Philip Lutley Sclater|Sclater]] & [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1881 }} De '''goudwjukfinken''' (''Rhynchostruthus'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan krêftich boude [[Finkfûgels|finken]] fan likernôch 15 sintimeter lang. Se binne te werkennen oan in grutte kop, in swiere snaffel en in relatyf koarte sturt. It fearrekleed is griisbrún mei opfallende heldergiele plakken op 'e wjukken en de sturt, faak yn kombinaasje mei in donker eachmasker. Wyfkes binne wat doffer fan kleur; jonge fûgels binne streke. Dizze fûgels libje as skouwe [[stânfûgel]]s yn drûge, rotsige en bercheftige gebieten mei stikeleftige begroeiing en beammen lykas akasia's en duveldrek (''Euphorbia''). Har iten bestiet benammen út sied en fruchten. == Soarten == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Rhynchostruthus percivali from RhynchostruthusRiebeckiSmit.jpg|120px]] || [[Arabyske goudwjukfink]] || ''Rhynchostruthus percivali'' || It súdwestlike diel fan it Arabysk Skiereilân. || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/socotra-grosbeak-rhynchostruthus-percivali ''Rhynchostruthus percivali'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Rhynchostruthus socotranus.jpg|120px]] || [[Sokotragoudwjukfink]] || ''Rhynchostruthus socotranus'' || It eilân Sokotra (Jemen). || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/socotra-grosbeak-rhynchostruthus-socotranus ''Rhynchostruthus socotranus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:RhynchostruthusLouisaeKeulemans (cropped).jpg|120px]] || [[Somalyske goudwjukfink]] || ''Rhynchostruthus louisae'' || It easten fan Afrika (Somaalje). || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/somali-grosbeak-rhynchostruthus-louisae ''Rhynchostruthus louisae'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhynchostruthus|Goudwjukfinken}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Goudwjukfink| ]] [[Kategory:Finkfûgel]] 10ytyo9dxs0o6ghrjjh08u61tq5m39c 0 193156 1236528 2026-07-27T20:12:38Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Arabyske goudwjukfink]] 1236528 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Arabyske goudwjukfink]] fzpxhrlqnazkcrgqt2avru5bm8di4w2 0 193157 1236535 2026-07-28T07:46:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Tichodroma muraria - Tarn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Muorrekrûper (''Tichodroma muraria'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = fûgels..." 1236535 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Tichodroma muraria - Tarn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Muorrekrûper (''Tichodroma muraria'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[muorrekrûpers]] (''Tichodromidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''muorrekrûpers''' (''Tichodroma'') | beskriuwer, jier = [[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811 }} It [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''echte muorrekrûpers''' (''Tichodroma'') is in [[Monotypysk takson|monotypysk]] skaai, wat betsjut dat der mar ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]] ûnder falt: de [[muorrekrûper]] (''Tichodroma muraria''). De fûgel wurdt tsjintwurdich yn 'e eigen [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e muorrekrûpers (Tichodromidae) yndield, al wurdt der ek wolris ferwiisd nei sibskip mei de [[blauspjochten]] of de [[beamkrûpers]]. De wittenskiplike namme ''Tichodroma'' komt fan it [[Gryksk]], wêrby't ''teikhos'' stiet foar "muorre" en ''dromos'' foar "rinner" of "krûper", in streekrjochte ferwizing nei it gedrach fan dizze fûgels. De fûgels út dit skaai hawwe in frij spesifyk en opfallend uterlik: in lange, fine nei ûnder bûge snaffel om maklik ynsekten út rotsspjalten te heljen, en in fearrekleed dat foar it grutste part blaugriis is, mar mei opfallend djipreade en wite plakken op 'e brede, ôfrûne wjukken. Se komme foaral foar yn it heechberchte fan Sintraal- en Súd-Jeropa (lykas de [[Alpen]], [[Pyreneeën]] en [[Kaukasus]]) en fierder nei berchgebieten yn [[Aazje]]. By it foerazjearjen krûpe de fûgels by fertikale rotsmuorren op, wêrby't de wjukken healiepen slein wurde. Dit gedrach op keale rotsen sûnder in soad begroeiïng is karakteristyk foar dit skaai. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Wallcreeper (Tichodroma muraria) female Piatra Craiului.jpg|120px]] || [[Muorrekrûper]] || ''Tichodroma muraria'' || It heechberchte fan Midden- en Súd-Jeropa en Aazje. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallcreeper-tichodroma-muraria ''Tichodroma muraria'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tichodroma|Echte muorrekrûpers}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Muorrekrûper| ]] [[Kategory:Moskeftige]] i3qb9l7zg0t2ygms7jbvyuayx10pr4d 0 193158 1236537 2026-07-28T07:47:48Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Muorrekrûper]] 1236537 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Muorrekrûper]] gmjzfg6oeptmqymp9uovi1808siblw3