Frysk

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Frysk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135</id>
    <revision>
      <id>1236898</id>
      <parentid>1230849</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yn film en tillefyzjedrama */</comment>
      <origin>1236898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133611" sha1="4e9evvhw8bs6kt2ua1fcbag1y5r6kjr" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme           = Frysk
| ôfbylding        = Lânkaart lokaasje Frysk.PNG
| ôfbyldingsbreedte= 
| ôfbyldingstekst  = It Westerlauwersk Fryske taalgebiet yn [[Nederlân]].
| oare namme(n)   = Westerlauwersk Frysk
| eigen namme     = ''Frysk''
| lânseigen yn    = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| tal sprekkers   = 600.000 &lt;small&gt;(2004)&lt;/small&gt;
| skrift          = [[Latynsk alfabet]]
| taalfamylje     = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Germaanske talen|Germaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Westgermaanske talen|Westgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Fryske talen|Frysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● '''Westerlauwersk Frysk'''
| dialekten       = &lt;small&gt;[[Wâldfrysk]], [[Klaaifrysk]], [[Noardhoeksk]], &lt;br&gt;[[Súdwesthoeksk]], [[Hylpersk]], [[Aastersk]],&lt;br&gt; [[Skylgersk]], [[Skiermûntseagersk]], &lt;br&gt; [[Molkwardersk]] †&lt;/small&gt;
| offisjele status= [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]:&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]]
| erkenning as minderheidstaal = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| ISO 639-1       = fy
| ISO 639-2       = fry
| ISO 639-3       = fry
}}
It '''Frysk''' is de lânseigen [[taal]] dy't fan âlds sprutsen wurdt troch de [[Westerlauwerske Friezen]], yn it gebiet dat no rûchwei omfieme wurdt troch de [[Nederlân]]ske provinsje [[Fryslân]]. It hat dêr in offisjele status gelyk oan dy fan it [[Nederlânsk]]. It Frysk heart ta de [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaanske kloft]] fan 'e [[Westgermaanske talen]], en foarmet dêrbinnen de [[Fryske talen|Fryske taalgroep]] mei it yn [[Dútslân]] sprutsen [[Noardfrysk]] en [[Sealterfrysk]]. Yn akademyske fermiddens wurdt it Frysk faak fan Westerlauwersk Frysk neamd, om it fan 'e oare Fryske talen te ûnderskieden. Yn it bûtenlân wurdt ornaris fan &quot;[[Westfryske dialekten|Westfrysk]]&quot; sprutsen, mar yn Nederlân is dat de oantsjutting foar in [[Hollânsk]] [[dialekt]] mei in Frysk [[substraat]], út 'e [[Kop fan Noard-Hollân]].

Mei sa'n 600.000 sprekkers is it Frysk fierwei de grutste fan 'e trije Fryske talen, en foarmet in middenmoater as men nei alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen sjocht. Histoarysk is it Frysk fuortkommen út it [[Aldfrysk]], dat him fia it [[Midfrysk]] ta it [[Nijfrysk]] ûntwikkele hat. It moderne Frysk falt útinoar yn in fjouwertal grutte [[dialekt]]en dy't lykwols mar sa'n bytsje ferskille dat men suver better fan taalfarianten sprekke kin. Dêrnjonken besteane ek noch fjouwer lytse, sterk ôfwikende en tsjintwurdich slim yn har fuortbestean bedrige dialekten, dy't sprutsen wurde op 'e [[Waadeilannen]] en yn it lang tige isolearre [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]]. Fral it [[Hylpersk]] en it [[Skiermûntseagersk]] binne wat [[argaysk]]er as de oare [[Fryske dialekten]]. De [[Fryske standerttaal]] is lykwols fierhinne basearre op 'e beide grutte dialekten fan it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]]. Op 't heden wurdt it Frysk op al mar mear maatskiplike terreinen brûkt, en nettsjinsteande ûnheilsprofeten dy't it al withoelang om it hoartsje krektoarsom foarsizze, liket it der net op dat it foarearst útstjerre sil.

== Taalsibskip ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.png|thumb|left|Taalgebiet fan de trije moderne Fryske talen.]]
It Frysk heart ta de grutte [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeeske taalfamylje]], dy't bygelyks ek talen as it [[Frânsk]], [[Gryksk]], [[Russysk]], [[Perzysk]] en [[Hindy]] omfiemet. Mei û.m. it [[Deensk]], [[Noarsk]] en [[Sweedsk]] wurdt it ta de [[Germaanske talen]] rekkene, en dêrbinnen foarmet it mei bygelyks it [[Dútsk]], [[Nederlânsk]] en [[Jiddysk]] de [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taalgroep]]. It Frysk is lykwols nauwer besibbe oan it [[Ingelsk]] en it [[Skotsk]], wêrmei't it de [[Noardwestgermaanske talen]] foarmet. Dy falle dan wer útinoar yn 'e [[Angelsaksyske talen]] en de [[Fryske talen]].

Der wurdt wol sein dat it (Westerlauwersk) Frysk de taal is dy't it naust oan it Ingelsk besibbe is, mar noch ôfsjoen fan it feit dat dêrby foarbygien wurdt oan 'e oare Fryske talen en oan oare Angelsaksyske talen lykas it Skotsk, is dat al lang net mear wier. Yn 'e [[Midsiuwen]] wiene it [[Aldfrysk]] en it [[Aldingelsk]] (of Angelsaksysk) inoar yndie net wanlyk, mar troch de oanhâldende ynfloed fan (ferskillende) oanbuorjende talen en oare omstannichheden binne it Ingelsk en it Frysk troch de iuwen hinne sterk útinoar groeid. Ien fan 'e wichtichste ferskillen is datoangeande de ûnbidige ynfloed dy't it [[Frânsk]] sûnt de [[Normandyske Ynfaazje]] fan [[1066]] op it Ingelsk útoefene hat, wylst it Frysk, benammen fan 'e [[sechstjinde iuw]] ôf, krekt in sterke [[Nederlânsk]]e ynfloed ûndergien hat. De oerienkomsten dy't der hjoed de dei noch binne tusken it Frysk en Ingelsk sjocht men yn 'e [[wurdskat|basiswurdskat]], d.w.s. yn wurden dy't faak brûkt wurde en dy't der om it jier 1300 bygelyks ek al wiene, lykas &quot;tsiis&quot; (''cheese'') en &quot;kaai&quot; (''key''). Mar ek by de ûntjouwing fan fokalen út it [[Oergermaansk]] by wurden lykas &quot;grien&quot; (''green''), &quot;fiele&quot; (''feel''), &quot;riede&quot; (''read'') en sa folle mear. De oerienkomsten binne ek noch altiten te sjen oan 'e [[palatalisaasje]] fan [[bylûd]]en as 'k' en 'g' dy't yn guon wurden yn it Frysk en Ingelsk ta 'tsj' of 'j' waarden. Fergelykje foarbylden as &quot;tsjerke&quot; en ''church'' en &quot;juster&quot; en ''yesterday''. 
[[Ofbyld:Lânkaart taalsitewaasje Noard-Nederlân.PNG|right|thumb|350px|De taalsitewaasje yn [[Noard-Nederlân]].]]

It (Westerlauwersk) Frysk is it naust besibbe oan 'e oare beide Fryske talen, it [[Noardfrysk]] en it [[Sealterfrysk]]. It Noardfrysk wurdt sprutsen yn [[Noard-Fryslân]], oan 'e [[Noardsee]]kust fan 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]], krekt besuden de [[Denemark|Deenske]] grins. It Sealterfrysk wurdt yn 'e krite [[Sealterlân]], tusken [[Aldenboarch]], [[Kloppenboarch (distrikt)|Kloppenboarch]] en de Nederlânske grins sprutsen, yn 'e Dútske dielsteat [[Nedersaksen]]. Dy taalfoarm is it iennichste noch libbene dialekt fan it [[Eastfrysk]] (of Easterlauwersk Frysk), wêrfan't it taalgebiet yn earder tiid fan 'e [[Lauwers]] oant de [[Wezer]] rûn. De trije Fryske talen binne lykwols al yn 'e [[Midsiuwen]] elk har eigen paad gien, en binne no al lang net mear ûnderling fersteanber.

Ferlykje de folgjende wurden yn it Westerlauwersk Frysk, it Sealterfrysk, it Noardfrysk fan it fêstelân (yn it [[Mooring]]-dialekt) en it Noardfrysk fan 'e eilannen (yn it [[Fering]]-dialekt):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!taal
!colspan=&quot;9&quot;|foarbyldwurden
|-
|Westerlauwersk Frysk:
|''holle'' / ''haad-''
|''foarholle''
|''each''
|''noas''
|''mûle''
|''tosk''
|''kin''
|''wang''
|''ear''
|-
|[[Sealterfrysk]]:
|''Kop'' / ''Haud-''
|''Stierne''
|''Oge''
|''Nose''
|''Mule''
|''Tusk''
|''Keeuwe''
|''Soke''
|''Oor''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Mooring)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''foorhood''
|''uug''
|''noos''
|''müs''
|''täis''
|''kan''
|''siik''
|''uur''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Fering)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''braanj''
|''uug''
|''nöös''
|''mös''
|''tus''
|''kan''
|''sjuuk''
|''uar''
|}

==Taalgebiet==
It Frysk wurdt sprutsen op it fêstelân fan 'e Nederlânske provinsje [[Fryslân]], útsein de [[Stellingwerven]] yn it súdeasten, eastlik [[Kollumerlân]] yn it noardeasten en [[it Bilt]], de âlde mûning fan 'e [[Middelsee]], yn it noarden. Op 'e [[Waadeilannen]] wurdt Frysk sprutsen op [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en de westlike en eastlike úteinen fan [[Skylge]], mar net op [[it Amelân]] of [[Flylân]], en likemin yn 'e omkriten fan it [[doarp]] [[Midslân]], op 'e midden fan Skylge. Fierders wurdt der ek Frysk sprutsen yn in lyts part fan 'e provinsje [[Grinslân]] dat tsjin Fryslân oanleit, yn 'e trijehoeke dy't bestiet út 'e plakken [[Mearum]], [[De Wylp]] en [[De Grinzer Pein]].

Behalven Frysk wurde yn 'e provinsje Fryslân ek ferskate net-Fryske [[streektaal|streektalen]] sprutsen, dy't yndield wurde kinne yn twa kategoryen. Yn it foarste plak binne der de [[Nedersaksysk]]e dialekten, dy't lânseigen binne yn 'e súdeastlike râne fan 'e provinsje. It [[Stellingwerfsk]] is dêrfan it grutst en bekendst, mar fierders wurdt yn eastlik Kollumerlân in foarm fan [[Westerkertiersk]] sprutsen dy't wol betitele wurdt as [[Kollumerlânsk]], wylst it doarp [[Kollumerpomp]] syn eigen dialekt hat, it [[Pompstersk]]. Dêrnjonken binne der dan noch de [[Hollânsk]]e dialekten, wêrfan't it no útstoarne [[Flylânsk]] as [[Westfryske dialekten|Westfrysk]] klassifisearre wurde kin, wylst it [[Midslânsk]], [[Amelânsk]], [[Biltsk]] en [[Stedsk]] mei-inoar de [[Hollânsk-Fryske mingdialekten]] foarmje.

De Stedske dialekten hiene foarhinne in hege maatskiplike status as taal fan 'e [[adel]] en de [[boarger]]like [[hegerein]], mar binne sûnt de ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]] yn dit opsjoch op har retoer. Sadwaande, en troch it ferfarren fan in protte Frysktaligen fan it plattelân nei de stêd, hat it Frysk yn 'e [[tweintichste iuw]] ek mear foet oan 'e grûn krigen yn 'e Fryske stêden, dêr't it earder minder brûkt waard. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it Frysk fan plattelanners dy't nei de stêd ferhuzen as regel wol ûnderinoar mar net sa gau tsjin net-Fryskpraters brûkt wurdt. De twadde [[generaasje]] dy't yn'e stêd opwoeksen is brûkt it Frysk al folle minder of alhiel net mear. Fierders moat op dit mêd ek ûnderskie makke wurde tusken de ferskillende stêden. Yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] hat it Frysk bgl. folle minder draachflak krigen as yn [[Dokkum]]. Ek yn [[Harns (stêd)|Harns]] bestiet fan âlds in minder positive ynstelling foar it Frysk oer. Oarsom, in (lyts) part fan de stedsjers en net-Friezen dy't nei it plattelân ferhúzje, leare en brûke dêr Frysk. Twa- en trijetaligen binne by de taal dy't hja kieze oan harren sitewaasje en relaasje bûn en dêrom binne 'Frysktaligen', 'Stedsktaligen' en 'Nederlânsktaligen' inoar oerlaapjende kategoryen, dy't allinnich yn relatyf opsicht ûnderskaat wurde kinne.  
[[File:Lânkaart terreinferlies Frysk yn Nederlân.PNG|left|thumb|250px|Terreinferlies fan it Frysk yn [[Nederlân]] troch de iuwen hinne. (Sjoch foar in kaartsje oer it terreinferlies fan 'e Fryske talen yn alle Fryske gebieten it artikel oer it [[Aldfrysk]]).]]

== Skiednis ==
===Prehistoarje===
Foar it ûntstean fan it Frysk moat der yn it gebiet dat no Fryslân foarmet, in oare taal sprutsen wêze, mooglik troch de oarspronklike bewenners fan dizze kontreien, foar't de [[Germanen]] dêr't de [[Friezen]] fan ôfstamje harren hjirre nei wenjen setten. Dy taal wurdt wol oantsjut as [[Pre-Yndo-Jeropeeske talen|Pre-Frysk]], mar de [[taalkundige]]n binne it der net oer iens oft der fan dy [[substraattaal]] yn it hjoeddeiske Frysk noch spoaren werom te finen binne.

Tsjin'e [[trêde iuw]] begûn him út it [[Noardwestgermaansk]] fan 'e Friezen in eigen taal te ûntwikkeljen. It ierste stadium dêrfan, doe't it noch in dialekt wie, wurdt wol it [[Proto-Frysk]] of primityf Frysk neamd. Dizze taalfoarm is inkeld bewarre bleaun yn koarte, isolearre en fragmintaryske [[Anglofryske runen|rune-ynskriften]], dy't faak dreech oersetber en foar mearderlei útlis fetber binne. In bettere boarne lykje sadwaande âlde [[plaknamme]]n te wêzen, dy't earst sûnt [[700]] lûdsferskynsels sjen litte dy't ûnderskiedend binne foar it Frysk. Dêrom wurdt yn 'e regel ornearre dat der pas om dy tiid hinne in as sadanich werkenbere Fryske taal ûntstien is.

Fan 'e [[sânde iuw|sânde]] oant de [[santjinde iuw]] hat it Frysk oanhâldend terrein priisjaan moatten oan it [[Hollânsk]] en it [[Nedersaksysk]]. Sûnt de santjinde iuw is it Fryske taalgebiet yn Nederlân lykwols min ofte mear gelyk bleaun. De lettere skiednis fan 'e Fryske taal wurdt ornaris opdield yn trije tiidrekken, nammentlik dy fan it [[Aldfrysk]] (1150-1550), it [[Midfrysk]] (1550-1820) en it [[Nijfrysk]] (1820-hjoed). Guon taalkundigen beskôgje it Midfrysk lykwols net as in aparte perioade mar diele it by it Nijfrysk yn.
[[File:Freeska Landriucht.jpg|right|thumb|180px|De earste side fan it ''[[Freeska Landriucht]]'', it earste printe boek yn it Frysk, datearjend fan omtrint [[1485]].]]

=== It Aldfryske tiidrek ===
{{Apart|Aldfrysk}}
De [[Aldfrysk]]e perioade begûn eins daliks nei it ûntstean fan it Frysk yn 'e [[sânde iuw]], mar om't it mar oerlevere is fan likernôch [[1150]] ôf, wurdt dat jier gauris as begjin oanholden. Yn dizze snuorje kamen yn it Frysk noch [[namfal]]len foar en wie der ûnderskie tusken de manlike en froulike [[geslacht (grammatika)|grammatikale geslachten]].

De âldste oerlevere Fryske tekst wie lang in fragmintaryske [[Psalmen|psalm]]oersetting út 'e ein fan 'e [[tolfde iuw]], mar yn [[2015]] waard yn in fierders [[Latyn]]sktalich manuskript in koarte notysje yn it Aldfrysk ûntdutsen, besteande út 'e wurden ''Lesa mi, helpe mi'' (&quot;Ferlos my, help my&quot;), dy't datearret út 'e perioade [[1100]]-[[1125]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin,}} ''Oudste Fries op perkament'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 23 juny 2015.&lt;/ref&gt; Alle oare oerlevere teksten, benammentlik [[rjocht]]shânskriften, binne fan 'e [[trettjinde iuw]] of letter. De measten datearje út 'e [[14e iuw|fjirtjinde]] en [[fyftjinde iuw]], want tusken [[1300]] en [[1500]] belibbe it Frysk in grutte bloeitiid as skriuwtaal. It waard brûkt yn alle fasetten fan it bestjoer yn [[Fryslân]], en wie sa wichtich, dat al om [[1485]] hinne it earste drukte boek yn it Frysk ferskynde, de ''[[Alde Druk fan it Fryske Lânrjocht]]''. Dat is foar sa'n lytse taal tige seldsum, mei't de [[boekdrukkeunst]] amper 35 jier earder útfûn wie.

Om [[1500]] hinne kaam oan 'e bloeitiid fan it Frysk lykwols abrupt in ein. Foar in grut part wie dat in gefolch fan 'e machtsoername troch [[Albrecht fan Saksen]], yn [[1498]], dy't it Frysk as bestjoerstaal ferfong troch it [[Hollânsk]] en yn 'e jierren dêrnei in grut tal útlânske amtners oanloek. It Frysk waard weromkrongen nei it plattelân, dêr't it, relatyf isolearre fan it Hollânsk troch de minne ferbinings fan dy tiid, as sprektaal fan frijwol de hiele befolking fuortlibbe. De ein fan 'e Aldfryske perioade, dy't ornaris om [[1550]] hinne lein wurdt, kin lykslein wurde mei dizze weromfal fan skriuw- ta sprektaal.
[[File:Gysbert_Japicx_(Bolsward).JPG|left|thumb|200px|It stânbyld foar [[Gysbert Japiks]] yn [[Boalsert (stêd)|Boalsert]].]]

=== It Midfryske tiidrek ===
{{Apart|Midfrysk}}
It begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade (1550-1820) foel rûchwei gear mei it begjin fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] ([[1568]]) en it ûntstean fan 'e [[Republyk fan de Feriene Provinsjes]] ([[1585]]). Hoewol't der dus in nije snuorje fan frijheid oanbriek, krige it Frysk syn posysje fan foar [[1498]] net werom. Dat hie alles te krijen mei de opkomst fan [[Hollân]] as it oerhearskjende part fan 'e Republyk en fan it Hollânsk as de dominante taal yn [[polityk|bestjoerlike]], [[wet|juridyske]] en [[religy|religieuze]] oangelegenheden. Benammen it ferskinen fan 'e [[Steatefertaling]] (de troch de [[Steaten-Generaal]] autorisearre oersetting fan 'e [[Bibel]]), yn [[1637]], wie in mylpeal foar de ynfloed en fersprieding fan it Hollânsk, en hie jammerdearlike gefolgen foar de status en wurdskat fan it Frysk en oare minderheidstalen en dialekten yn 'e Republyk. Ek de [[Universiteit fan Frjentsjer]], de [[tsjerke]] as ynstitút, it [[ûnderwiis]] en letter de [[parse]] hawwe neat bydroegen oan it behâld fan it Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Brouwer, J.H. et al. (red.)}}, ''Culturele problemen'', yn: ''Encyclopedie van Friesland''.&lt;/ref&gt;

Yn it Midfryske tiidrek waard der sadwaande ek hast neat yn it Frysk skreaun, behalven [[sprekwurd]]esamlings en it wurk fan guon gelegenheidsdichters. De grutte útsûndering op dy regel wie [[Gysbert Japiks]] ([[1603]]-[[1666]]), in [[skoalmaster]] en [[foarsjonger]] út [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], en ien fan 'e grutste [[skriuwer]]s en [[dichter]]s dy't it Frysk ea fuortbrocht hat. Mei syn dichtwurk, oersettings, brieven en benammen mei syn postúm yn [[1668]] ferskynde ''[[Friesche Rymlerye]]'' lei hy de grûnslach foar de moderne [[Fryske literatuer]] en [[stavering]].
[[File:Joast (Justus) Hiddes Halbertsma,.jpg|right|thumb|180px|[[Joast Hiddes Halbertsma]].]]

=== It Nijfryske tiidrek ===
{{Apart|Nijfryske literatuer}}
Nei Gysbert Japiks syn dea duorre it oant it begjin fan 'e [[njoggentjinde iuw]] foar't syn oanset in ferfolch krige. Dat foel gear mei it begjin fan 'e [[Nijfrysk]]e perioade, dat ornaris om [[1820]] hinne pleatst wurdt, om't him doe de saneamde [[nijere brekking]], in tige wichtige taalkundige fernijing, yn it Frysk oppenearre. Fierwei it wichtichst ûnder de Fryske skriuwers en dichters fan 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw wiene de [[bruorren Halbertsma]]: [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), [[minnisten|minnistysk]] [[dûmny]] te [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] en nei [[1822]] te [[Dimter]], en [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]] ([[1797]]-[[1858]]), [[dokter]] te [[Grou (plak)|Grou]]. De trêde broer, [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]] ([[1792]]-[[1852]]), dy't bûterkeapman te Grou wie, stie wat de literêre ynhâld fan syn wurk oanbelange yn it skaad fan syn bruorren, mar syn folkslektuer foel der wakker yn by de gewoane man. It samle wurk fan 'e bruorren Halbertsma waard yn [[1822]] útjûn as in boekje fan 36 siden, yn in oplaach fan twahûndert eksimplaren, ûnder de titel ''[[De Lapekoer fen Gabe Skroor]]''. De twadde printinge, út [[1829]], hie 237 siden en de trêde, út [[1834]], hast 500. Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn [[1836]], [[1840]], [[1845]] en [[1858]]. Letter waard al it wurk fan 'e Halbertsma's sammele om postúm te ferskinen as it masterwurk ''[[Rimen en Teltsjes]]'', it Fryske nasjonale literêre boek, dêr't yn [[1993]] de tsiende printinge fan útkaam en dat noch altiten populêr is.

Oare wichtige Fryske skriuwers en dichters út 'e njoggentjinde iuw wiene û.m.: [[Harmen Sytstra]] ([[1817]]-[[1862]]), [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] ([[1816]]-[[1887]]), [[Waling Dykstra]] ([[1829]]-[[1914]]), [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] ([[1824]]-[[1906]]), [[Lútzen Harmens Wagenaar]] ([[1855]]-[[1910]]) en [[Piter Jelles Troelstra]] ([[1860]]-[[1930]]). Dyselde wie njonken oprjochter en earste lieder fan 'e [[SDAP]] ek skriuwer fan in grut tal Fryske gedichten en lieten, dêr't ''It Aldershûs'' en ''Eala Fria Fresena'' tsjintwurdich de bekendsten fan binne. By dy opsomming mei fierders ek Troelstra syn earste frou, [[Sjoukje Maria Diederika Bokma de Boer]] ([[1860]]-[[1939]]) net ûntbrekke, dy't sawol yn it Frysk as yn it Nederlânsk skreau en nasjonale ferneamdens krige ûnder har [[pseudonym]] [[Nynke van Hichtum]], mei har boek ''[[Afke's Tiental]]'' (letter oerset yn it Frysk as ''[[De Tsien fan Martens Afke]]'').
[[File:Postma, Obe A.S. Weinberg, Grins.jpg|left|thumb|200px|De [[dichter]] [[Obe Postma]].]]

Yn 'e [[tweintichste iuw]] waard de renêssânse fan 'e [[Fryske literatuer]] fuortset troch skriuwers en dichters as [[Obe Postma]] ([[1868]]-[[1963]]), [[Geart Aeilco Wumkes]] ([[1869]]-[[1954]]), [[Simke Kloosterman]] ([[1876]]-[[1938]]), [[Reinder Brolsma]] ([[1882]]-[[1953]]), [[Eeltsje Boates Folkertsma]] ([[1893]]-[[1968]]), [[Fedde Schurer]] ([[1898]]-[[1968]]), [[Ulbe van Houten]] ([[1904]]-[[1974]]), [[Nyckle J. Haisma]] ([[1907]]-[[1943]]), [[Douwe Annes Tamminga]] ([[1909]]-[[2002]]), [[Hylkje Goïnga]] ([[1930]]-[[2001]]), [[Rink van der Velde]] ([[1932]]-[[2001]]), [[Trinus Riemersma]] ([[1938]]-[[2011]]) en withoefolle oaren. In apart plak wurdt ynnommen troch [[oersetter]]s, lykas [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]), dy't it hiele oeuvre fan [[Shakespeare]] nei it Frysk ta oerbrocht, en [[Klaas Bruinsma (oersetter)|Klaas Bruinsma]] ([[1931]]), dy't al sûnt de jierren santich yn 't spier is om 'e [[Aldgryksk]]e [[toanielstik]]ken fan [[Sofokles]], [[Aiskylos]], [[Euripides]] en [[Aristofanes]] yn it Fryske oer te setten, en fierders de ''[[Ilias]]'' en de ''[[Odyssee]]'' fan [[Homearus]] en oare [[epos|epyske wurken]] út 'e [[Klassike Aldheid]], mar dêrnjonken ek [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[ridderroman]]s, [[Latyn]]ske [[hilligelibben]]s en de [[Spaansk]]talige [[poëzij]] fan 'e [[Sily|Sileenske]] [[Nobelpriis foar de Literatuer|Nobelpriis]]winner [[Pablo Neruda]] en oaren.

=== De Fryske Beweging ===
{{Apart|Fryske Beweging}}
De earste [[organisaasje]]s dy't rjochte wiene op it behâld fan 'e Fryske [[taal]] en [[kultuer]], waarden oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw oprjochte. De alderearste dêrfan wie it yn [[1827]] stifte ''[[Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde]]'', dat trouwens ornaris net ta de [[Fryske Beweging]] rekkene wurdt om't it it [[Nederlânsk]] as fiertaal brûkte en pommeranten út dit fermidden gauris negatyf sputsen en skreaune oer de [[emansipaasje]] fan it Frysk. Wichtiger foar it Frysk wie dan ek it [[Selskip foar Fryske Tael- en Skriftekennisse]], dat oprjochte waard yn [[1844]].
[[File:Fryske Akademy.jpg|right|thumb|180px|It [[Coulonhûs]], de sit fan 'e [[Fryske Akademy]].]]
[[File:EXAMEN IN DE FRIESE TAAL-PGM4011888.webm|thumb|Eksamens yn de Fryske taal yn in [[Polygoonsjoernaal]] út 1946]]

Oant en mei de [[njoggentjinde iuw]] hie it [[ûnderwiis]] it Frysk iuwenlang tsjinwurke of op syn bêst negearre. Noch yn [[1816]] waard yn it ûnderwiisalmenak de [[skoalmaster]]s oanmoanne om it &quot;''vriesch boersch''&quot; yn en om 'e skoallen dochs fral net ta te litten. Tsjin it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kaam der yn [[Fryslân]] lykwols in rop om it Frysk as fak op 'e skoallen te ûnderwizen. Under mear ta dat doel rjochte yn [[1915]] in groep jonge Fryske skriuwers de [[Jongfryske Mienskip]] op, dy't doelbewust en systematysk in kampanje fierde foar de fierdere ûntwikkeling en ferheffing fan it Frysk. In geweldich súkses wie dêrby, yn [[1938]], de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]], dy't him mei it yn [[1941]] stifte [[Frysk Ynstitút oan de Ryksuniversiteit Grins]] ta it sintrum fan 'e Fryske [[taalkunde]] ûntjoech.

Op [[godstsjinst|godstsjinstich]] mêd waarden it [[Kristlik Frysk Selskip]], dat de [[protestantisme|protestantske denominaasjes]] fertsjintwurdige, en it [[Roomsk Frysk Bûn]] oprjochte, resp. yn [[1908]] en [[1917]]. Dizze beide organisaasjes wiene ferantwurdlik foar it ta stân kommen fan 'e Fryske psalmberiming, it plakfinen fan 'e earste Frysktalige [[tsjerke]]tsjinsten en de Fryske oersetting fan 'e [[Bibel]], dy't yn [[1943]] einlik útkaam. It Roomsk Frysk Bûn waard trouwens yn [[1997]] opheft, hoewol't it syn wurk foar in part fuortset as de stifting [[Mei Alle Wille]]. It Kristlik Frysk Selskip waard neitiid omneamd ta [[Krúspunt (organisaasje)|Krúspunt]].
[[File:Fryske beweging banner.jpg|left|thumb|250px|It logo fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].]]

Wer in oare organisaasje dy't it om it behâld fan it Frysk te dwaan is, is it [[Frysk Bûn om Utens]], dat dernei stribbet om 'e bân tusken de Fryske migranten bûten de provinsje en it heitelân libben te hâlden. Ek hjoed de dei is it Frysk Bûn om Utens noch tige aktyf, mei 17 oansletten kriten, yn [[Apeldoarn]], [[Arnhim]], [[Assen]], [[Boadegraven]], [[De Haach]], [[Haarlim]], [[Hilversum]], [[Hoarn (stêd)|Hoarn]], [[Hurderwyk]], [[Lelystêd]], [[Meppel]], [[Seist]], [[Drinte|Súdeast-Drinte]], [[Swol]], [[Twinte]], [[Utert (stêd)|Utert]] en [[Wageningen]]. Teffens binne der twa kriten dy't net by it Bûn oansletten binne, yn [[Den Helder]] en yn [[Roan]]. Noch wer in oare Fryske organisaasje is de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]], dy't oprjochte waard yn [[1930]]. Hjirby binne de studinteferienings [[Bernlef (studinteferiening)|F.F.J. ''Bernlef'']] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en [[WSSFS]] yn [[Wageningen]] oansletten.&lt;ref&gt;''Bûsboekje 2015'', s. 147.&lt;/ref&gt;

Yn [[1945]] besleaten al dy organisaasjes harren krêften te bondeljen en waard de [[Ried fan de Fryske Beweging]] oprjochte. Oant hjoed de dei ta fungearret dy as bewekker fan 'e Fryske kultuer en motor efter de emansipaasje fan 'e Fryske taal. Behalven de boppeneamde organisaasjes binne ek de [[Feriening foar in Federaal Europa]], de [[Feriening foar Frysk Underwiis]], it [[IFAT|Frysk Amateur Toaniel]], de ''[[Stichting Ons Bildt]]'' en de ''[[Stellingwarver Schrieversronte]]'' lid fan 'e Ried.
[[Ofbyld:Zaailand feb 07.JPG|thumb|right|250px|It [[Saailân]] te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] (yn [[2007]]), útsjend op it Paleis fan Justysje.]]

=== Kneppelfreed ===
{{Apart|Kneppelfreed}}
Dochs duorre it noch oant 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw foar't al dat taalaktivisme fruchten ôfsmiet en de offisjele status fan it Frysk ferbettere waard. Yndirekt wie dat it gefolch fan 'e opskuor dy't op 'e middei fan [[16 novimber]] [[1951]] plakfûn op it [[Saailân]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] as gefolch fan 'e rjochtsaak tsjin twa Fryske [[sjoernalist]]en, [[Fedde Schurer]] en [[Tsjebbe de Jong]]. Dy beide mannen wiene oanklage foar [[kwealaster]], om't se har yn opinystikken yn harren [[krante]]n útsprutsen negatyf útlitten hiene oer de [[rjochter]] mr. [[S.R. Wolthers]], dy't yn ferskate rjochtsaken wegere hie om ta te stean dat der yn 'e rjochtseal Frysk sprutsen waard. 
[[Ofbyld:Fedde Schurer beeld 03.JPG|thumb|left|180px|Stânbyld fan [[Fedde Schurer]] op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] (makke troch [[Guus Hellegers]], yn [[1974]]).]]

Foar it gerjochtsgebou wie dy deis in grutte kliber folk gearkommen dy't der net yn mocht, en foar in part troch de argewaasje en de lulkens fan 'e minsken en foar in part troch it folslein ûnbehearske hâlden en dragen fan 'e plysje rûn it spul dêr alhiel út 'e klauwen. De plysje sloech sûnder ûnderskie te meitsjen mei de wapenstôk op 'e minsken yn en brûkte [[brânspuit]]en as [[wetterkanon]]nen. Dizze rebûlje is de skiednis yngien as &quot;[[Kneppelfreed]]&quot;. De lulkens oer dit barren wie yn 'e provinsje sa grut, dat it Nederlânske regear suver yn panyk rekke by de gedachte oan in Fryske ôfskiedingsbeweging, en daliks in trijekoppige ministeriële kommisje nei Fryslân ta stjoerde om út te finen wat de minsken no eins woene.

Nei jierren fan tarieding en debatten late dat yn 'e jierren [[1955]] en [[1956]] ta de ynfiering fan nije wetjouwing oangeande it Frysk. Dêrby krige it Frysk offisjeel de status fan twadde rykstaal, wat fan Nederlân trouwens net in twatalich lân lykas [[Kanada]] makke hat, want de offisjele status fan it Frysk waard beheind ta de provinsje Fryslân. Fierders krigen Friezen it rjocht om yn Fryslân harren eigen taal yn 'e rjochtseal te sprekken en om by tsjûgenissen lykfolwêr yn Nederlân de eed yn it Frysk ôf te lizzen.
 
=== Nei Kneppelfreed ===
Hoewol't der troch Kneppelfreed in pear grutte súksessen behelle wiene foar it Frysk, gie ek dêrnei de taalstriid troch. Sa binne neitiid út 'e Ried fan de Fryske Beweging in stikmannich organisaasjes fuortkommen dy't spesjalisearre binne op in beskaat mêd. Foarbylden dêrfan binne de [[Fryske Kultuerrie]], dy't him útslutend mei kulturele saken dwaande hâldt, en de ûnderwilens ophefte [[Stifting It Fryske Boek]], dy't him konsintrearre op it promoatsjen en ferkeapjen fan 'e Fryske literatuer.
[[File:Afûk logo 185jpg.jpg|right|thumb|200px|It logo fan 'e [[Afûk]].]]

Boppedat kaam yn [[1962]] ek de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP), dy't de Fryske belangen yn 'e [[polityk]] behertigje moast, út 'e Ried fuort. Sûnt [[1966]] is de op 'e measte mêden loftse FNP fertsjintwurdige yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Hoewol't it nea ien fan 'e gruttere partijen wurden is, kaam de FNP allegeduerigen op foar de Fryske taal en kultuer en&amp;nbsp;– wat wichtiger wie&amp;nbsp;– hie syn oanwêzigens yn 'e Steaten in net te ûnderskatten bystjoerende ynfloed op it belied fan 'e oare partijen. Mei yn 't earstoan de wolbespraakte [[Jan Bearn Singelsma]] as lieder, wûn de FNP yn [[1966]] ien fan 'e 55 sitten yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] en troch de jierren hinne is de oanhing stabyl bleaun, mei ornaris twa of trije sitten, al is der sûnt [[1999]] in opgeande line te bespeuren. Yn [[2011]] kaam de partij foar it earst yn it provinsjaal bestjoer te sitten.

Fierders binne der ek guon frysksinnige organisaasjes dy't net drekt ferbûn binne mei de Ried fan de Fryske Beweging. Tige wichtich foar it behâld fan 'e Fryske taal is bygelyks de [[Algemiene Fryske Underrjochtskommisje]], better bekend as de Afûk. Dy fersoarget al sûnt [[1924]] net allinne it lesmateriaal foar it Frysk as fak op 'e [[basisskoalle|basis]]- en [[middelbere skoalle]]n, mar organisearret ek [[folwoeksenenûnderwiis]] yn it Frysk, foar sawol Frysktaligen as net-Frysktaligen. Ek foaroan by it Frysktalich ûnderwiis stiet de [[Stifting Pjutteboartersplak]], dy't ferskate Frysktalige [[pjutteboartersplak]]ken yn 'e provinsje organisearre hat.  En fierders is der noch it [[Frysk Ynternasjonaal Kontakt]], in jongereinferiening dy't as doel hat kontakten te lizzen mei oare minderheiden yn [[Jeropa]].
[[File:Grafyk talen sprutsen yn Fryslân.PNG|left|thumb|300px|Werjefte fan 'e [[taal|talen]] dy't yn 'e provinsje [[Fryslân]] as memmetaal sprutsen wurde (yn prosinten).]]

== Hjoeddeistige taalsitewaasje ==
=== Tal sprekkers ===
It Frysk wurdt yn 'e provinsje Fryslân as memmetaal sprutsen troch 347.000 minsken, oftewol troch 55% fan 'e ynwenners. Yn 'e trijehoek [[Mearum]]-[[De Wylp]]-[[De Grinzer Pein]], yn 'e provinsje [[Grinslân]], sprekke noch likernôch 3.000 minsken Frysk. En bûten it eigen taalgebiet wurdt it sprutsen troch likernôch 150.000 [[Friezen om utens]] yn 'e rest fan Nederlân, benammentlik yn 'e [[Rânestêd]], yn 'e stêd [[Grins (stêd)|Grins]] en yn 'e [[Noardeastpolder]]. Dat binne lju dy't út [[Fryslân]] wei nei oare parten fan Nederlân ferhuze binne, in [[Minsklike migraasje|migraasje]]stream dy't al hast oardel iuw op grutte skaal bestiet, foar it meastepart fan lju dy't ôfkomstich binne fan it Fryske [[plattelân]]. Yn 'e perioade tusken [[1880]] en [[1900]] gie it dêrby om 100.000 minsken, tusken [[1945]] en [[1970]] op 'en nij om 100.000, en yn 'e perioade dêrtuskenyn ek noch om frijwat.&lt;ref&gt;{{Aut|[[Johan Jacob Spahr van der Hoek|Spahr van der Hoek, J.J.]], en Vries, K. de, red.}}, ''Friesland 1945-1970'', Ljouwert, 1970 (Miedema Pers), sûnder ISBN, s. 98.&lt;/ref&gt; Yn harren nije wengebieten foarmen sokke 'lânferhuzers' [[Fryske Krite|Fryske kriten]] dy't fia it ramtwurk fan it [[Frysk Boun om Utens]] mei it heitelân ferbûn bleaune. Yn 'e Fryske kriten waarden eigen [[taal]] en [[kultuer]], en dêrmei [[etnysk|etnyske identiteit]], yn gesellich ferkear bewarre. De kriten rekken fan 'e jierren fyftich ôf stadichoan marginalisearre doe't de leden net mear op inoar oanwiisd wiene en de kontakten mei Fryslân troch bgl. [[tillefoan]] makliker yn stân holden wurde koene. In oansjenlik part fan 'e Friezen om utens binnen Nederlân is meitiid fierhinne yn 'e nije omkriten opgien, hoewol't oaren, faak nei har [[pinsjonearring]] nei it heitelân weromkearden.

En dan is der noch de grutte [[Fryske diaspora]] yn it bûtenlân, dy't fuortkaam út 'e grutte [[emigraasje]]weach tusken de [[Twadde Wrâldoarloch]] en santiger jierren. Dêryn hie [[Fryslân]] nammentlik fan alle Nederlânske provinsjes relatyf it heechste oandiel. It wurdt rûsd dat der wol 80.000 oant 100.000 Friezen ferspraat oer de wrâld libje, mei de grutste konsintraasjes yn [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Sadwaande leit it totale oantal Frysktaligen yn 'e hiele wrâld hjoed de dei om 'e 600.000 hinne. Hjirby moat oantekene wurde dat it bân mei Fryslân foar de earste [[generaasje]], de eigentlike lânferhuzers, oer it algemien tige sterk wie, en foar de twadde generaasje (dy't faak it Frysk noch wol ferstiet mar net mear sprekt) al in stik minder sterk. De trêde generaasje, dy't yn 'e regel ek gjin Frysk mear ferstiet, mar faak noch wol in pear wurden of sintsjes út 'e holle leard hat sûnder de betsjutting wier te begripen, giet frijwol hielendal yn it gruttere gehiel fan it nije lân op.

Njonken de boppeneamde oantallen Fryske [[memmetaal]]sprekkers, kin as winst set wurde dat it Frysk as [[twadde taal]] sprutsen wurdt troch sa'n 110.000 fan hûs út net-Frysktalige ynwenners fan 'e provinsje Fryslân.
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân.PNG|right|thumb|270px|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] (yn %, [[1994]]).]]

=== Taalbehearsking ===
Oer de [[taalbehearsking]] fan it Frysk is in soad [[statistyk|statistysk]] fêstlein. Begjin jierren fyftich telde [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]] alle legere skoallebern yn 'e provinsje foar syn ''De Taal van het Schoolkind in Friesland''. Twa op 'e trije spriek Frysk as [[memmetaal]]. Op it Fryske [[plattelân]] (de [[Stellingwerven]] en [[it Bilt]] bûten beskôging litten) wie dat hast 95%. De bern dy't dêr net fan hûs út Frysktalich wiene, hiene it oer it algemien dochs as [[twadde taal]] oanleard, want de mienskipstaal en dêrmei ek de bernetaal wie hast sûnder útsûndering Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, Krine}}, ''De Taal van het Schoolkind in Friesland'', 1956.&lt;/ref&gt; Hast fyftjin jier letter publisearre [[Lieuwe Pietersen]] yn [[1969]] ''De Friezen en Hun Taal'' as it ferslach fan in represintative [[enkête]] ûnder 800 minsken. It tal lju dy't yn 'e hûs Frysk sprieken, wie net merkber feroare, mar dat wie gjin stabiliteit want op it plattelân wie it mei 10% werom rûn en yn 'e stêden mei 10% foarút gien. De feroaring op it plattelân kaam troch ynstream út 'e stêd en fan bûten Fryslân, wylst de feroaring yn 'e stêd it gefolch wie fan [[urbanisaasje]] fan plattelân ôf.

Tsien jier letter waard troch ûndersikers fan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]] op 'en nij in represintative enkête holden, diskear ûnder mear as 1.100 respondinten, sadat finere details sichtber makke wurde koene. De útkomsten dêrfan waarden troch de [[Fryske Akademy]] ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Taal yn Fryslân'' publisearre yn [[1984]].&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Jelsma, Van der Plank en De Vos}}, ''Taal yn Fryslân'', Ljouwert, 1984 (Fryske Akademy).&lt;/ref&gt; Dêrút die bliken dat it tal Frysksprekkers op it plattelân op 'en nij 10% tebekrûn wie, en dat de winst yn 'e stêd net fêstholden wurde koe. Oer it ginneraal spriek 56% fan 'e respondinten yn 'e hûs Frysk, mar mei dejingen dy't de taal as twadde taal brûkten, kaam it totaal op 73%. Ferstean koene 93% it Frysk. Dit ûndersyk waard op deselde wize werhelle yn [[1994]] en wiisde út dat doe fan 'e likernôch 615.000 ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] 55% it Frysk as memmetaal hie. Fierders waard fêststeld dat 94% Frysk ferstean, 74% Frysk prate, 65% Frysk lêze en 17% Frysk skriuwe koe.&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Durk, en Jonkman, Reitze}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', s. 8.&lt;/ref&gt; Hjir waarden noch gjin grutte feroarings sichtber mei it ûndersyk út [[1984]]. 
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|left|350px|thumb|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

In enkête út [[2010]], dy't troch it ûndersyksburo ''Flycatcher'' holden waard ûnder 1.775 Nederlanners (en inkelde fragen nei it Frysk 'meinaam' hie), joech as útslach dat it Frysk doe noch altyd troch justjes mear as de helte fan 'e ynwenners fan Fryslân as memmetaal sprutsen waard (wat likernôch oerienkomt mei de 55% út it ûndersyk fan [[1994]]). Neffens dizze beheinde en dus net alhiel ferlykbere enkête soe fierders fan 'e ynwenners dy't yn 'e provinsje hikke en tein wiene, 80% Frysk prate kinne en 100% Frysk ferstean kinne. Fan 'e 'ymport' joech 75% oan Frysk ferstean te kinnen en 12% dat se it dêrnjonken ek sprekke kinne.&lt;ref&gt;[https://www.flycatcher.eu/news/item/nwsE9DF3/media/images/Resultaten_Friesland.pdf ''De ‘echte’ Fries spreekt nog steeds Fries!''], Flycatcher Interner Research (sjoen op 11 desimber 2010).&lt;/ref&gt; In tal enkêtes op lytsere skaal dat sûnt [[2010]] holden waard, lit lykwols in oar en ûnderling ôfwikend byld sjen. Der blykt in groeiende ôfstân te bestean tusken it brûke kinnen en it feitlik ek brûken fan it Frysk. Benammen it tal minsken dat Frysk skriuwe kin, is ûnwis, om't yn 'e enkêtes gjin foaropstelde definysje jûn wurdt fan wat ûnder 'skreaun Frysk' ferstien wurdt. Ien wichtich gegeven fan it feroaringsproses yn in ôfrûne heale iuw is dat it Frysk foar de Frysksprekkers net mear harren sprutsen haadtaal bleaun is, mar dat hja it Nederlânsk as in folslein behearske twadde, of sels lykweardige, sprektaal leard hawwe te brûken.

Yn [[2018]] makken [[taalkundige]]n fan 'e [[Fryske Akademy]] de útkomsten fan it taalûndersyk ''Taal yn Fryslân: De Folgjende Generaasje'' bekend, dat op gelikense wize gearstald wie as eardere ûndersiken: fan 'e FA yn [[1994]] en fan'e [[Ryksuniversiteit Grins]] [[1980]]. Op basis fan 3.800 ynfolle [[online]]-fragelisten út [[2015]] waard dêrby konkludearre dat yn dat jier 48% fan 'e befolking fan Fryslân it Frysk as [[memmetaal]] hie; 29% it [[Nederlânsk]]; 12% it Frysk èn it Nederlânsk; 4% in [[streektaal]]; en 2% in útlânske taal. As men de Frysktaligen en de twataligen byinoar optelt, betsjut dat dus dat 61% fan 'e Fryske befolking it Frysk as memmetaal hie. Hoe't dat him krekt ferhâldt ta de útkomsten fan eardere ûndersiken wie ûndúdlik, mei't dit de earste kear wie dat der mear as ien memmetaal tagelyk opjaan wurde koe. Dêrtroch wie it apels mei parren ferlykjen en koene de ûndersikers net mei wissichheid sizze oft it Frysk no terrein wûn of ferlern hie. Wol kaam út it nije ûndersyk nei foarren dat it persintaazje minsken dat Frysk skriuwe koe, licht omheech gien wie, fan 17% yn [[1994]] nei 18% yn [[2015]]. De ûndersikers seagen dêryn it tanommen skriftlik gebrûk troch Frysksprekkers fan 'e eigen taal op [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Bosma, Willem}}, ''Taalmacht Fries boert langzaam achteruit'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 septimber 2018, s. 29.&lt;/ref&gt;
[[File:Grafyk gebrûk Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|right|350px|thumb|It gebrûk fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

Yn [[novimber]] [[2021]] liet de ''[[Ljouwerter Krante]]'' yn it ramt fan 'e santichste [[betinking]] fan [[Kneppelfreed]] in [[enkête]] oer de stân fan saken mei it Frysk útfiere troch it buro Enigma Research ûnder 1.950 ynwenners fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Walthaus, Asing}}, ''Mear Prate as Skriuwe'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 novimber 2021, s. 4-5}}&lt;/ref&gt; Neffens de útfierders hie dat &quot;in hege betrouberheid&quot; en wiek it &quot;heechút 2,2%&quot; ôf fan 'e wurklikheid. Wol waard tajûn dat, om't it ûndersyk fan in [[krante]] útgie, de dielnimmers boppemjittich útskaaiden nei minsken dy't lêze.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt; Neffens dizze enkête behearsken yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 72% tige goed, 22% goed, 4% ridlik, 2% amper, 0% net.
*Sprekken: 56% tige goed, 20% goed, 10% ridlik, 9% amper, 6% net.
*Lêzen: 33% tige goed, 44% goed, 16% ridlik, 4% amper, 2% net.
*Skriuwen: 10% tige goed, 32% goed, 25% ridlik, 14% amper, 19% net.
Neffens deselde enkête brûkten yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 71% eltse dei, 12% ferskate kearen yn 'e wike, 7% likernôch ien kear yn 'e wike, 5% minder as ien kear yn 'e wike, 5% selden of nea.
*Sprekken: 65% eltse dei, 7% ferskate kearen yn 'e wike, 4% likernôch ien kear yn 'e wike, 4% minder as ien kear yn 'e wike, 20% selden of nea.
*Lêzen: 31% eltse dei, 23% ferskate kearen yn 'e wike, 16% likernôch ien kear yn 'e wike, 15% minder as ien kear yn 'e wike, 15% selden of nea.
*Skriuwen: 24% eltse dei, 14% ferskate kearen yn 'e wike, 9% likernôch ien kear yn 'e wike, 12% minder as ien kear yn 'e wike, 40% selden of nea.
Ut dizze enkête kaam û.m. ek nei foarren dat wat heger it [[oplieding]]snivo, wat ûnwierskynliker it is dat der yn 'e hûs Frysk sprutsen wurdt.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;

In ûndersyk troch de [[Ryksuniversiteit Grins]], dêr't 14.500 Friezen in fragelist foar ynfollen, brocht yn [[2024]] oan it ljocht dat der hieltyd mear Friezen Frysk sprieken, fral wat it taalgebrûk thús oanbelange. Neffens it ûndersyk spriek 48% fan 'e ynwenners fan Fryslân sûnder de [[Stellingwerven]] yn 'e hûs Frysk, wylst bûtendoar 62% fan 'e Friezen Frysk spriek. Ut itselde ûndersyk die ek bliken dat yn 'e buorprovinsjes mar 17% fan 'e minsken yn 'e hûs [[Grinslânsk]] of [[Drintsk]] spriek, en bûtendoar op syn heechsten 41%.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Friezen spreken thuis vaker Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 18 july 2024, side 1.&lt;/ref&gt; 

Neffen de útkomsten fan in ûndersyk dat yn [[2025]] yn opdracht fan 'e [[Provinsje Fryslân]] útfierd waard, koene hieltyd mear ynwenners fan Fryslân it Frysk goed lêze en skriuwe, benammen wat de leeftydskategory fan 18–29&amp;nbsp;jier oanbelange. Fan alle ynwenners fan 'e provinsje koe neffens dit ûndersyk 58% it Frysk goed of hiel goed lêze, wylst 19% it Frysk goed of hiel goed skriuwe koe. Ek koe 85% it Frysk goed of hiel goed ferstean en as men de lju meirekkenet dy't it Frysk ridlik ferstean koene, gie dat persintaazje omheech nei 95%. De ûndersikers wiene fan tinken dat de oanwinnende lês- en skriuwfeardigens yn it Frysk it gefolch wie fan it tanimmend gebrûk fan it Frysk as skriuwtaal op 'e [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boer, Jantien de}}, ''Steeds meer Friezen kunnen goed Fries lezen en schrijven'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 27 maaie 2026, s. 21.&lt;/ref&gt;

===Dialekten===
{{Apart|Fryske dialekten}}
It Westerlauwersk Frysk kin ferdield wurde yn acht ûnderskate [[dialekt]]en, dy't ûnderling yn ferskillende mjitte (fan maklik oant dreech), fersteanber binne. De fjouwer haaddialekten lykje eins sa opinoar dat der better fan taalfarianten sprutsen wurde kin. Ta dizze groep hearre de beide grutte dialekten, it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]], dy't inkeld ferskille troch de útspraak fan 'e wurden &quot;my&quot;, &quot;dy&quot;, &quot;hy&quot;, &quot;sy&quot;, &quot;wy&quot; en &quot;by&quot; en de [[twaklank]]en &quot;ei&quot;, &quot;ai&quot; en &quot;aai&quot;, mei dêropta noch in hantsjefol [[leksikon|leksikale]] ferskillen. Dêrnjonken is der it [[Súdwesthoeksk]], it meast ôfwikende fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten, dat him ûnderskiedt trochdat de [[nijere brekking]] dêryn nea trochfierd is. Wat dat oanbelanget, soe men stelle kinne dat dit dialekt it meast by [[16e iuw|sechstjinde-iuwske]] foarmen bleaun is. It fjirde haaddialekt, it [[Noardhoeksk]],&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens'', s. 29.&lt;/ref&gt; dat trouwens faak as in foarm fan Klaaifrysk beskôge wurdt, hat krekt in ekstra brekkingsfoarm, de saneamde [[Dongeradielster brekking]]. Rûchwei kin men sizze dat it Klaaifrysk yn it [[noardwesten]] en [[westen]] fan Fryslân sprutsen wurdt, it Wâldfrysk yn it [[easten]], it Súdwesthoeksk yn it [[súdwesten]] en it Noardhoeksk yn it [[noardeasten]]. Alle fjouwer hawwe dizze dialekten in grutte fersprieding en in sprekkerstal dat yn 'e tsientûzenen rint.
[[File:Lânkaart Fryske dialekten.PNG|left|thumb|220px|De [[dialekt]]en fan it Frysk.]]

Njonken de fjouwer grutte dialekten besteane der ek noch fjouwer lytskes, dy't op frijwol alle mêd tsjinsteld binne oan 'e grutten. De lytse dialekten binne lokaal sprutsen taalfoarmen dy't beheind binne ta lytse mienskippen fan heechút inkele hûnderten of sels mar inkele tsientallen minsken. Trochdat se har yn isolaasje ûntjûn hawwe, wike se sterk fan it Standertfrysk ôf. Faak hawwe se âlde(re) foarmen fan it Frysk bewarre. By dizze lytse dialekten giet om it stedsdialekt fan it [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]], dat yn it ferline sterk beynfloede wurden is troch it [[Hollânsk]] fan oare kant de [[Sudersee]], en fierders om 'e eilândialekten fan 'e [[Waadeilannen]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en [[Skylge]].

Op dat lêste eilân wurde twa Fryske taalfoarmen sprutsen, it [[Aastersk]] yn it easten, en it [[Skylgersk]] yn it westen. Dy susterdialekten wurde faninoar skaat troch it [[Midslânsk]], yn it sintrale part fan Skylge, dat in Hollânsk dialekt is. Dizze dialekten wurde noch mar troch inkele tsientallen meast âldere minsken sprutsen. It [[Skiermûntseagersk]] is it iennichste Fryske dialekt dat noch in [[namfal]]lestelsel hat, en kin dêrtroch en fanwegen syn ideosynkratyske klanklear nei alle gedachten oanmurken wurde foar it meast ôfwikende dialekt. It hat noch mar in hûnderttal sprekkers. Sawol it Skiermûntseagersk as it Hylpersk sil in sprekker fan ien fan 'e Fryske haaddialekten muoite hawwe om nei te kommen. It Aastersk en Skylgersk steane wat tichter by it Standertfrysk. Foarhinne waard ek yn it doarp [[Molkwar]] in sterk ôfwikend Frysk dialekt sprutsen, it [[Molkwardersk]], mar dat is yn 'e [[njoggentjinde iuw]] útstoarn. Doetiidske [[taalkundige]]n ornearren dat it de meast oarspronklike foarm fan it Frysk wie.

Ferlykje yn 'e ûndersteande tabel de telwurden ien oant en mei tsien yn it Standertfrysk en de fjouwer meast ôfwikende dialekten:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
|-
| [[Standertfrysk]]
| ien
| twa
| trije
| fjouwer
| fiif
| seis
| sân
| acht
| njoggen
| tsien
|-
| [[Hylpersk]]
| een
| twaa
| trê
| fèuwer&lt;br&gt; fouwer
| fiiuw
| seks
| saan
| acht&lt;br&gt;akst
| nèugen&lt;br&gt;nougen
| tên
|-
| [[Skylgersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif
| seks
| sôn
| acht
| njoggen
| tsjien
|-
| [[Aastersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif 
| seks
| sôn
| acht
| njuggen
| tsjien
|-
| [[Skiermûntseagersk]]
| iën
| twa
| trooi
| fjèuwer
| fiif
| seks
| saun
| acht
| njuegen
| tsiën
|}

=== De Fryske standerttaal ===
{{Apart|Standertfrysk}}
{{Apart|Fryske stavering}}
Yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde en de earste helte fan 'e tweintichste iuw is de [[Fryske standerttaal]] gearstald. De earste offisjele [[stavering]] datearret út [[1879]]; foartiid skreau in elk mar sa't it him goedtocht. Dy earste stavering wie de saneamde [[Selskipsstavering]], dy't yn [[1948]] ferfongen waard troch de [[Akademystavering]] (ek wol de âlde stavering neamd). Tsjintwurdich brûkt it Frysk de saneamde [[Steatestavering]] (oftewol de nije stavering), dy't yn [[1980]] ynfierd is.

By de standerdisaasje fan it Frysk hawwe it [[Wâldfrysk]], as grutste dialekt, en it [[Klaaifrysk]], dat fanâlds de heechste status hie, fierwei de measte ynfloed hân. It [[Súdwesthoeksk]] waard frijwol bûten beskôging litten, wylst de fjouwer lytse dialekten der alhielendal part noch diel oan hân hawwe. Dochs bestiet der yn it Frysk in, foar in standerttaal, tige ûngewoane karfrijheid wat it wurdgebrûk oangiet. Hoewol't soks swierrichheden opsmyt foar oarstaligen dy't it Frysk as frjemde taal leare, binne de brûkers fan it Frysk dêr oer it algemien tige mei ynnommen. Der stiek dan ek in stoarm fan protest op doe't de [[Fryske Akademy]] yn [[2013]] op oanstean fan 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Steaten]] in &quot;standertwurdlist&quot; opstelle woe, mei as doel om dy karfrijheid te beheinen.
[[File:2011-07_straatnamen_drachten.jpg|right|thumb|250px|In dûbeltalich strjitnammeboerd yn [[Drachten]].]]

==Taalgebrûk==
===Yn it bestjoer en it rjochtsferkear===
====Offisjele status en rjochtsjildigens====
It Frysk hat sûnt [[1956]] yn 'e provinsje Fryslân in offisjele status dy't gelyk is oan dy fan it [[Nederlânsk]]. Yn dat jier waard yn it ''Steatsblêd 1956, 242'' in begjin makke mei it formeel tastien gebrûk fan it Frysk yn it [[rjocht]]sferkear. In útwreiding dêrop waard 39 jier letter fêstlein yn it ''Steatsblêd 1995, 440''. Hoewol't it fansels yn 'e praktyk al lang barde, krigen de [[Friezen]] doe wetlik it rjocht om harren taal yn gearkomsten fan [[gemeenterie]]den en de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] te brûken. Yn [[1997]] waarden fierders by wet de mooglikheden om it Frysk yn 'e rjochtseal te brûken, ferromme, sadat no ûnder mear ek it [[Iepenbier Ministearje]] en de [[rjochterlike macht]] dêr Frysk brûke meie. 

De ynwenners fan Fryslân kinne sûnt jier en dei yn it Frysk mei de gemeentlike en provinsjale oerheden kommunisearje en korrespondearje. De provinsje en guon gemeenten hawwe der in beliedspunt fan makke om mear Frysk te brûken by it opstellen fan offisjele dokuminten. Troch in stikmannich wetswizigings binne sokke Fryske stikken no yn hast alle gefallen rjochtsjildich. Ien fan 'e lêste útsûnderings dêrop wiene de [[feriening]]sstatuten, mar sûnt [[2002]] kinne dy ek yn it Frysk opsteld wurde. [[Trou-akte|Trou]]- en [[berte-akte]]n binne hjoed de dei yn alle Fryske gemeenten twatalich beskikber.

Yn [[2014]] waard de [[Wet Gebrûk Fryske Taal]] fan krêft, dêr't ferskate eardere bepalings yn byinoar brocht binne. Sa is dêryn is fêstlein dat it Frysk en Nederlânsk de offisjele talen fan 'e provinsje Fryslân binne, en fierders ferplichtet dizze wet de ryksoerheid en Deputearre Steaten fan de provinsje Frysân om periodyk bestjoersôfspraken te meitsjen. In ûnderdiel fan 'e taalwet is teffens it [[Orgaan foar de Fryske Taal]]. Doel fan dy kommisje is om 'e gelikense posysje fan it Frysk en it Nederlânsk binnen de provinzje Fryslân te befoarderjen.

Yn [[2023]] waard nei [[Joana da Silveira Duarte#Naturalisearring|in ferfelend misferstân]] dúdlik dat ek by [[naturalisearring]] ta Nederlanner de eed yn it Frysk ôflein wurde mei.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Naturalisatie-eed mag in het Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 20 jannewaris 2023, s. 2.&lt;/ref&gt;

==== Jeropeeske erkenning ====
De [[Nederlân]]ske steat hat twa ferdraggen fan de [[Ried fan Jeropa]] ratifisearre. Dêrby giet it om it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]] en it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]].&lt;ref&gt;[http://fryskebeweging.nl/oer-it-frysk/de-taal/ De Fryske taal] op 'e webside fan de [[Ried fan de Fryske Beweging]].&lt;/ref&gt; Yn [[1996]] hat de Nederlânske oerheid it Frysk opjûn ûnder Diel III (de heechste foarm) fan dat lêste ferdrach, dat 48 mooglikheden foar taalbeskerming jout. As útfiering dêrfan waard yn [[2001]] it [[Konvenant Fryske Taal en Kultuer]] sletten tusken de Nederlânske oerheid en de provinsje Fryslân.
[[File:2011-07_Sexbierum_01.jpg|left|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Seisbierrum]], mei it Frysk ûnderoan.]]

==== Fryske plak- en wetternammen ====
Ek op it mêd fan 'e [[plaknamme]]n hat it Frysk foarderings makke. Yn Nederlân hawwe plakken nammentlik ien offisjele namme, en dat is de namme dy't bygelyks yn [[notaris|notariële aktes]] brûkt wurde. Yn Fryslân wie foarhinne altyd de Nederlânske plaknamme de offisjele, al wiene [[Topografyske Wurkgroep Fryslân|dûbeltalige]] plaknammebuorden al sûnt 'e jierren fyftich fan 'e tweintichste iuw yn frijwol alle Fryske gemeenten yn gebrûk. Fan [[1989]] ôf binne lykwols ferskate gemeenten derta oergien om 'e Fryske plaknammen offisjeel yn 'e [[Gemeentelike Basisadministraasje]] (GBA) fêst te lizzen. Dêrby giet it om [[Tytsjerksteradiel]] ([[1989]]), [[Boarnsterhim]] ([[1989]]), [[Littenseradiel]] ([[1993]]), [[Ferwerderadiel]] ([[1999]]), [[Ljouwerteradiel]] ([[2009]]), [[Dantumadiel]] ([[2009]]) en [[Menameradiel]] ([[2010]]). De Nederlânske plaknammen hawwe yn dy gemeenten no gjin offisjele status mear, al meie se fansels bûten offisjele stikken om noch wol brûkt wurde, krekt sa't dat foarhinne mei de Fryske foarmen it gefal wie.

De gemeente Ljouwerteradiel hat as iennichste fan dizze groep in offisjeel Nederlânsktalige gemeentenamme oanholden (om't ''Leeuwarderadeel'' de gemeente in bekende klank jaan soe). De gemeente Dantumadiel hat mei-iens ek alle strjitnammen yn 'e Fryske foarm yn 'e GBA fêstlein; yn 'e oare neamde gemeenten wie dat yn 'e regel net nedich om't dy al folle earder oergien wiene ta it gebrûk fan Frysktalige strjitnammen. Boppedat hawwe [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten]] yn [[1997]] de offisjele provinsjenamme feroare fan &quot;''Friesland''&quot; yn &quot;Fryslân&quot;. Yn [[2004]] besleat it [[Nederlânsk Ministearje fan Ynlânske Saken|Ministearje fan Ynlânske Saken]] derop ta sjen dat de foarm &quot;Fryslân&quot; tenei ek yn dokuminten en publikaasjes fan 'e lanlike oerheid brûkt wurde sil.&lt;ref&gt;''De Bosatlas van Fryslân'', s. 178.&lt;/ref&gt; Fierders hat it [[Wetterskip Fryslân]] by syn oprjochting yn [[2004]] in Fryske namme oannommen, en yn maart [[2007]] binne alle [[wetter]]nammen yn Fryslân, útsein in pear stedsgrêften, yn it Frysk fêstlein. De wetters yn 'e [[Stellingwerven]] hawwe doe harren [[Stellingwerfsk]]e nammen krigen.
[[File:Fries hindeloopen.JPG|right|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Hylpen]], mei it it Frysk boppe-oan.]]

It ferfryskjen fan [[geografy]]ske nammen giet gauris mank mei in protte rebûlje. Oer it generaal kin steld wurde dat it de ûndernimmers binne dy't har der út alle macht tsjin fersette, om't it de [[ekonomy]] skea tabringe soe. Hoewol't fan soks noch nea wat bliken dien hat by de gemeenten dy't fanôf [[1989]] harren plaknammen ferfryske hawwe, wurdt dat ferlechje alle kearen weroan fan stâl helle. Yn 'e gemeenten [[Wûnseradiel]] en [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]], dy't yn [[2011]] opgien binne yn [[Súdwest-Fryslân]], is op dy wize de plaknammeferfrysking ek wier-wier opkeard.

Per [[1 jannewaris]] [[2014]] is Boarnsterhim opheft, en it grûngebiet fan 'e eardere gemeente is ferdield oer de gemeenten [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] en [[it Hearrenfean (gemeente)|it Hearrenfean]] en de nije fúzjegemeenten [[Súdwest-Fryslân]] en [[De Fryske Marren]]. Ljouwert en it Hearrenfean hawwe in Nederlânske gemeentenamme, en binne út noch yn net fan doel om dy te ferfryskjen. Lykwols binne se troch de anneksaasje fan in diel fan Boarnsterhim foar de wet de opfolger fan dy gemeente, en om't it ûnder it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]] simpelwei ferbean is om boargers har taalrjochten te ûntnimmen (it hawwen fan in gemeentenamme yn har eigen taal ynbegrepen), sille dy beide gemeenten úteinlik dochs omlyk moatte. In wurdfierder fan 'e [[Topografyske Wurkgroep Fryslân]], sei dêroer yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]'': ''&quot;Minsken út de gemeente Boarnsterhim ha dizze namme yn har paspoart te stean. It kin net sa wêze dat de Fryske gemeentenamme yn in offisjeel dokumint plakmeitsje moat foar in Hollânsktalige namme. Dat soe in efterútgong fan de status fan in minderheidstaal betsjutte. En dat mei net.&quot;'' Neffens boargemaster [[Ferd Crone]] fan Ljouwert is ferfrysking fan 'e gemeentenamme lykwols net nedich, om't de [[Gemeentewet]] boppe it Jeropeesk Hânfêst giet. Dat liket tige ûnwierskynlik, mei't Jeropeeske ferdraggen oant no ta frijwol altyd foarrang krigen hawwe. Neffens de Topografyske Wurkgroep hoecht der mar ien boarger te wêzen dy't nei de rjochter stapt, en dan komt de Frysktalige gemeentenamme der gewoan. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] hat foar dat doel al it [[Fryslân Fûns]] oprjochte, om gewoane minsken by de gong nei de rjochter finansjeel te stypjen. De Wurkgroep ferwachtet fierder ek dat ynwenners fan 'e fjouwer opfolgergemeenten fan Boarnsterhim tenei mei súkses de ferfrysking fan 'e namme fan har eigen doarp by de rjochter ôftwinge kinne sille, mei't it net sa wêze kin dat binnen ien en deselde gemeente de ynwenners fan bygelyks [[Wergea]] wol en dy fan [[Wurdum]] net rjocht hawwe op in plaknamme yn 'e eigen taal.&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin, en Grosso, Maria del}}, ''‘Naam Ljouwert is onvermijdelijk’'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 25 jannewaris 2014.&lt;/ref&gt;
[[File:Briefmarke_50_Jahre_Friesenrat.jpg|left|thumb|250px|In [[Dútslân|Dútske]] postsegel út [[2006]], ta gelegen-heid fan it 50-jierrich bestean fan 'e [[Fryske Rie]], wêryn't kontakten mei [[East-Fryslân]] en [[Noard-Fryslân]] ûnderholden wurde.]]

=== Yn it ûnderwiis ===
====Yn it basis- en fuortset ûnderwiis====
{{Apart|Frysk (skoalfak yn it fuortset ûnderwiis)}}
Wat it [[ûnderwiis]] oanbelanget, waard it Frysk al yn [[1937]] (op opsjonele basis) as ekstra fak op 'e [[legere skoalle]]n tastien, hoewol't it pas yn [[1956]] de status fan folweardich skoalfak krige. Yn [[1980]] waard it in ferplichte fak op 'e [[basisskoalle]]n, en yn [[1993]] waard it ek ferplichte foar it earste jier fan it [[fuortset ûnderwiis]]. Ek mei it Frysk op 'e basisskoallen offisjeel brûkt wurde as [[lestaal]] (d.w.s. de taal dy't brûkt wurdt om yn les te jaan), eat dat op sa'n 80% fan 'e Fryske skoallen yn hegere of mindere mjitte dien wurdt. It brûken fan it Frysk yn it ûnderwiis is wetlik regele yn kêst 9-4 fan 'e [[Wet Primêr Underwiis]] en yn kêst 11a-2 fan 'e [[Wet op it Fuortset Underwiis]]. 

Yn it ramt fan it Frysk as skoalfak binne yn it [[basisûnderwiis]] gjin einnoarmen fêststeld oangeande de behearsking fan it Frysk. It fak Frysk stiet sadwaande ek net ûnder it tafersjoch fan 'e [[skoalynspeksje]]. Yn it [[fuortset ûnderwiis]] moatte skoallen it Frysk nei it (ferplichte) earste jier as fakultatyf learfak oanbiede, en dan wurde de einnoarmen troch de [[eksamen]]easken bepaald, alteast foar de [[learling]]en dy't it yn har [[eksamenpakket]] opnommen hawwe. Skoallen kinne ûntheffing oanfreegje fan 'e ferplichting om Frysk as lesfak yn harren ûnderwiisprogram oan te bieden en in fyfdepart fan 'e skoallen yn it fuortset ûnderwiis yn Fryslân makket fan dy mooglikheid gebrûk.

====Yn it heger ûnderwiis====
{{Apart|Frisistyk}}
As [[universiteit|universitêre]] oplieiding hie it Frysk al yn [[1896]] as in privaat dosintskip tagong krigen ta de [[Ryksuniversiteit Utert]]&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;&gt;{{Aut|Boelens, K.,}} et. al., ''Twataligens'', Ljouwert, 1981 (Afûk), ISBN 9 06 27 30 086, s. 167.&lt;/ref&gt; en yn [[1917]] ta de [[Ryksuniversiteit Grins]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Yn [[1930]] kaam der in lektoraat Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins, dat yn [[1941]] omset waard yn in folweardige [[learstoel]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Al earder wiene oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] ([[1934]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; en oan 'e Ryksuniversiteit Utert ([[1935]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; bysûndere learstuollen ta stân kommen. Yn [[1951]] krige fierders de [[Frije Universiteit]] yn [[Amsterdam]] in gewoane learstoel,&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; dy't yn [[1994]] lykwols wer opheft waard. Ek de bysûndere learstoel oan 'e [[Universiteit Utert]] (de eardere ryksuniversiteit) waard yn [[1990]] opheft.&lt;ref&gt;[https://frieschdagblad.nl/regio/Vlaming-brengt-het-Fries-terug-op-de-universiteit-van-Utrecht-26807127.html {{Aut|Veldstra, Geert}}, ''Vlaming brengt het Fries terug op de universiteit van Utrecht'', yn: it ''Frysk Deiblêd'', 3 maart 2020.]&lt;/ref&gt; 

Oan it begjin fan 'e [[ienentweintichste iuw]] wie der noch ien gewoane learstoel Frysk, oan 'e Ryksuniversiteit Grins, en wiene der trije bysûndere learstuollen Frysk oerbleaun, ien oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] en twa oan 'e [[Ryksuniversiteit Leien]]. Dy bysûndere learstuollen waarden lykwols yn 'e earste beide [[desennia]] fan 'e nije iuw almar fierder útklaaid. Oan 'e oare kant kaam der yn [[2019]] wer in bysûndere learstoel oan 'e Universiteit Utert by doe't de [[Flaanderen|Flaming]] [[Hans van de Velde]] dêr (foar ien dei wyks) oansteld waard as heechlearaar [[sosjolinguïstyk]] mei bysûndere oandacht foar de taalsitewaasje yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.uu.nl/nieuws/hans-van-de-velde-benoemd-tot-hoogleraar-sociolinguistiek-met-bijzondere-aandacht-voor-de ——, ''Hans Van de Velde benoemd tot hoogleraar &quot;Sociolinguïstiek, met bijzondere aandacht voor de taalsituatie in Fryslân&quot;'', op ''UU.nl'', 13 maaie 2019.]&lt;/ref&gt; Mar yn [[2017]] en [[2021]] waarden beide bysûndere learstuollen oan 'e Ryksuniversiteit Leien opheft.&lt;ref&gt;[https://www.fryske-akademy.nl/nl/onderzoek/universitair-onderwijs/ ——, ''Bijzondere leerstoelen'', op ''Fryske-Akademy.nl'']&lt;/ref&gt;

De oplieding Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins ferlear yn [[2012]] syn selsstannigens en waard in ''track'' binnen de bredere oplieding Minorities &amp; Multilingualism (&quot;Minderheden &amp; Meartaligens&quot;).&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Opleiding minderheidstalen geschrapt'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 febrewaris 2024, s. 2}}&lt;/ref&gt; Yn [[2022]], doe't [[Goffe Jensma]] as [[heechlearaar]] Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins mei [[emeritaat]] gie, wie der neffens it universiteitsbestjoer gjin gaadlike opfolger te finen. Dêrom waard [[Anne Merkuur]] yn it plak fan Jensma oansteld, mar as universitêr dosint Frysk ynstee fan as heechlearaar. Oer dy gong fan saken ûntstie yn Fryslân gâns trelit, mei't it opfette as in ferkapt besykjen om fan 'e learstoel Frysk ôf te kommen. De universiteit beswarde by heech en by leech dat dat net sa wie en dat der in nije heechlearaar beneamd wurde soe sadree't der him in gaadlike kandidaat oppenearre.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/regio/friesland/artikel/314265-hoogleraar-goffe-jensma-met-pensioen-ongerust-over-toekomst-studie-fries ——, ''Hoogleraar Goffe Jensma met pensioen, ongerust over toekomst studie Fries'', op ''NOS.nl'', 7 oktober 2022.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dingtiid.frl/advysbrief-oan-rug-soargen-oer-learstoel-frysk-yn-grins-2/ ——, ''Advysbrief oan RUG: &quot;Soargen oer learstoel Frysk yn Grins&quot;'', op ''DINGtiid.nl'', 3 novimber 2022.]&lt;/ref&gt; Mei yngong fan [[15&amp;nbsp;febrewaris]] [[2023]] waard [[Arjen Versloot]], heechlearaar [[Germaanske talen|Germaanske taalkunde]] oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]], foar twa dagen yn 'e wike &quot;detasjearre&quot; nei de Ryksuniversiteit Grins, dêr't er [[interim]]-heechlearaar [[Fryske taal- en letterkunde]] waard.&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/about-ug/latest-news/news/archief2023/nieuwsberichten/parseberjocht-rug-stelt-ynterim-heechlearaar-fryske-taal-en-kultuer-oan ——, ''RUG stelt interim-hoogleraar Friese taal en cultuur aan'', op 'e webside fan 'e Ryksuniversiteit Grins, 8 febrewaris 2023.]&lt;/ref&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2024]] die de [[Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen]] (KNAW) de oanbefelling om foar it Frysk wer in folweardige learstoel te skeppen, wêrby't it gegeven hoefolle [[studint]]en sa'n oplieding folgje gjin rol spylje moast.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''&quot;Status-aparte&quot; voor het Fries?'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 jannewaris 2024, s. 1.&lt;/ref&gt; Inkele wiken letter makke [[minister]] [[Robbert Dijkgraaf]] fan [[Ministearje fan Underwiis (Nederlân)|Underwiis]] bekend dat er ree wie om jiers [[€]]340.000 frij te meitsjen foar in nije selsstannige [[bachelor]]oplieding Fryske taal- en letterkunde. Hoewol't de KNAW berekkene hie dat sa'n nije oplieding jiers sa'n €700.000 kostje soe, wiene de reäksjes posityf, mei't fan û.o. de Ryksuniversiteit Grins en de [[Bestjoerôfspraak Fryske Taal en Kultuer]] (BFTK) tusken de provinsje Fryslân en de [[ryksoerheid]] ek ferwachte waard dat se der jild oan bydrage soene.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Minister Dijkgraaf maakt geld vrij voor een nieuwe opleiding Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 31 jannewaris 2024, s. 2.&lt;/ref&gt; In wike letter makke de Ryksuniversiteit Grins bekend dat de bachelor Minorities &amp; Multilingualism, dêr't it Frysk dêr by yndield wie, skrast wurde soe út it opliedingsprogramma.&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;/&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2025]] waard bekendmakke dat it Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins fan [[septimber]] fan dat jier ôf yndie wer in folweardige learstoel krige foar in selsstannige [[bachelor]]oplieding. De [[finansiering]] soe grutdiels fersoarge wurde troch de [[Provinsje Fryslân]] en it [[Nederlânsk Ministearje fan Binnenlânske Saken]]. It skrassen fan 'e oplieding Minorities &amp; Multilingualism, dy't begjin [[2025]] [[besuniging|fuortbesunige]] wurde soe, waard útsteld oant nei de [[simmerfakânsje]], sadat de [[frisistyk]] net &quot;tydlik dakleas&quot; wurde soe. Underwilens soe Arjen Versloot oanbliuwe as interim-heechlearaar, wylst Anne Merkuur &quot;klearstoomd&quot; waard foar it heechlearaarskip.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Fries weer helemaal terug aan de Rijksuniversiteit Groningen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 jannewaris 2025, s. 2.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e media ===
==== Yn 'e deiblêden ====
Yn 'e [[media]] hat it Frysk wikseljende resultaten boekt. Yn 'e [[krante|skriuwende parse]] wurdt it Frysk mar yn likernôch 5% fan 'e artikels brûkt yn 'e beide provinsjale [[krante]]n, de ''[[Ljouwerter Krante]]'' en it ''[[Frysk Deiblêd]]''.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt; Op in ynternasjonale konferinsje oer twatalichheid en [[sjoernalistyk]], dy't begjin [[juny]] [[1999]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] holden waard, besauden [[Welsk|Welsen]], [[Finlânsweedsk|Finlânsweden]], [[Katalaansk|Katalanen]] en oare leden fan [[minderheid|taalminderheden]] yn 'e [[Jeropeeske Uny]] har oer dy miste kâns. Yn oare [[minderheidstaal]]gebieten spylje nammentlik de krante(n) in wichtige rol yn 'e taalstriid, en ferskine se (hast) hielendal yn 'e minderheidstaal.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;
[[File:Leeuwarder Courant (bijlagen) 01.jpg|right|thumb|200px|De ''[[Ljouwerter Krante]]'' mei wyklikse taheakken.]]

De doetiidske [[redakteur|haadredakteur]] [[Pieter Sijpersma]] fan 'e ''Ljouwerter Krante'' makke him derôf troch te sizzen dat it mei 5% Frysk yn 'e krante mear as takin. ''&quot;Teveel Fries irriteert de lezers,&quot;'' sa wie syn ûnderfining, ''&quot;De overschakeling van Nederlands naar het Fries in een artikel leidt de lezers af. Ze begrijpen het niet en ze vinden het niet mooi. Zou de krant overwegend in het Fries zijn geschreven, dan is het einde van de Leeuwarder Courant gauw in zicht.&quot;'' En oer de maatskiplike ferantwurdlikheid fan 'e Fryske deiblêden: ''&quot;Wij voelen ons verantwoordelijk voor de krant en meer niet.&quot;'' Wol wurde yn 'e ''Ljouwerter Krante'' en it ''Frysk Deiblêd'' Fryske sitaten yn fierders Nederlânsktalige artikels yn it Frysk werjûn, wat unyk is foar [[Jeropa]], mar inkeld om't yn oare kranten út minderheidsgebieten it hiele [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn 'e minderheidstaal steld is.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;

Ut in breed ûndersyk út [[1994]] die trouwens bliken dat it fral Nederlânsktaligen binne dy't har oan it Frysk yn 'e kranten steure. De measte Frysktaligen is it ien toetmem oft in [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn it Frysk of it Nederlânsk steld is. Neffens taalûndersiker [[Durk Gorter]] soe it dan grif ek net sa'n feart rinne mei de ein fan 'e ''Ljouwerter Krante'' as der wat mear Frysk brûkt waard.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt; Sûnt [[2009]] bestiet de Frysktalige [[ynternet]]krante ''[[It Nijs]]'', dy't oprjochte is op inisjatyf fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]], en him ta doel stelt om 'e Friezen op in folweardige manear wrâldnijs yn 'e eigen taal oan te bieden. Dit digitale deiblêd kaam neitiid lykwols yn opspraak troch [[amateurisme]],&lt;ref&gt;[http://www.wegmetderandstad.nl/wordpress/?tag=it-nijs ''It Nijs'' op it bloch fan Cornelis van der Wal.]&lt;/ref&gt; dubieuze praktiken lykas it oanhâldend bringen fan ûnkorrektheden en it wegerjen om dy te [[rektifikaasje|rektifisearjen]],&lt;ref&gt;[http://www.itnijs.frl/2012/05/sp-yn-aksje-yn-skarsterlan/#comments Opmerkings riedslid Johan Meester oer ''It Nijs''.]&lt;/ref&gt; en beskuldigings fan [[sinsuer]] op reäksjes fan lêzers.&lt;ref&gt;[http://webdok.nl/?p=2529 {{Aut|Vries, Daam de}}, ''Sensuer by de djipfriezen''.]&lt;/ref&gt;
[[File:Doutzen_Kroes_Praat_mar_Frysk.jpg|left|thumb|220px|[[model (berop)|Topmodel]] [[Doutzen Kroes]] as boechbyld fan 'e aksje [[Praat mar Frysk]].]]

==== Yn famyljeberjochten ====
Yn 'e famyljeberjochten yn 'e beide provinsjale deiblêden wurdt wol hieltyd mear Frysk brûkt. Neffens in telling út it begjin fan 'e santiger jierren wie doe 12% fan 'e famyljeberjochten yn it Frysk, neffens in telling út [[1991]]-[[1992]] 23% en neffens in stekproef út [[2000]] sa'n 30%.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt;

==== Yn tydskriften ====
Yn [[1997]] waard ''[[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]]'' opheft, dat it lêste breed oriïntearre Frysktalige [[tydskrift]] wie. It blêd hie op it lêst 300 oant 400 abonnees en dûbeld safolle lêzers. De provinsje loek it [[subsydzje]] yn, om't [[Deputearre Steaten]] it jild effektiver oan in [[hûs-oan-hûsblêd]] bestege seagen. Dat kaam bestege seagen. Dat kaam der lykwols net, mar ta ferfanging kaam der al in stikmannich jierren de saneamde ''F-side'' dy't ien kear yn 'e wike yn 'e beide provinsjale [[deiblêd]]en ferskynde. Dat wie in Frysktalige side dy't lykwols dúdlik fan in oar kaliber wie en op it mêd fan ynhâld net yn it skaad fan ''Frysk en Frij'' stean koe. Ek oare Frysktalige publikaasjes, lykas de [[literatuer|literêre]] [[tydskrift]]en ''[[Trotwaer]]'', ''[[Hjir]]'', ''[[Kistwurk]]'' en ''[[M3]]'' binne ûnderwilens opdoekt.

De iennichste echte Fryske tydskriften foar in folwoeksen publyk binne tsjintwurdich ''[[De Moanne]]'', dêr't trouwens ek almar mear Nederlânsk yn stiet, en ''[[Ensafh]]''. In net oan [[organisaasje]]s bûne Frysktalige parse is sadwaande yn it neigean rekke. Wol besteane der noch Frysktalige útjeften dy't [[orgaan (tydskrift)|organen]] fan [[Organisaasje|ynstelling]]s binne, lykas ''[[Swingel]]'' fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]]; ''[[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]]'' fan 'e [[Fryske Akademy]]; ''[[Us Wurk]]'' fan it [[Frysk Ynstitút]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]; ''[[De Frijbûtser]]'', fan 'e [[FNP]]; en ''[[Each en Ear]]'', fan [[Omrop Fryslân]]. Dizze tydskriften binne Frysktalich, behalven ''It Beaken'' dat oant de ein fan 'e [[tweintichste iuw]] ta meast Frystalich wie, mar hjoed de dei fierhinne yn it [[Nederlânsk]] en [[Ingelsk]], en soms yn it [[Dútsk]] publisearret.

Foar de jongerein binne der twa tydskriften: ''[[Switsj]]'' en ''[[LinKk]]'', dy't beide útjûn wurde troch it [[Taalsintrum Frysk|Taalsintrum Frysk/CEDIN]]. ''Switsj'', foar bern fan 10 oant 12 jier, bestiet sûnt [[1997]], en hat in oplaach fan 2.300 eksimplaren, dy't benammen nei de basisskoallen giet. ''LinKk'' is bestimd foar bern fan 12 oant 15 jier, en bestiet sûnt [[2001]]. Dit lêste tydskrift hat in oplaach fan 3.100 eksimplaren, wat foar Fryske begripen in massamedium is.

====Yn oarsoartige útjeften====
Sûnt [[1975]] bestiet it ''[[Bûsboekje]]'', de earste en iennichste Frysktalige [[aginda]]. Dy waard oarspronklik gearstald en útjûn troch it [[Kristlik Frysk Selskip]] (KFS), mar sûnt [[2008]] troch de [[Ried fan de Fryske Beweging]]. De [[oplaach]] skommelet sa om 'e 4.000 eksimplaren hinne.
[[File:Picture-031.jpg|right|thumb|350px|It gebou fan [[Omrop Fryslân]].]]

==== Op 'e radio ====
Neffens hoe't it der mei de skreaune parse foarstiet, is it it Frysk op 'e [[radio]] better ôfgien. It earste Frysktalige radioprogramma waard útstjoerd yn [[1946]], troch de regionale stjoerder [[RONO]] (''Regionale Omroep Noord en Oost'') dy't doedestiden sawat de helte fan Nederlân besloech. Pas yn [[1977]] waard de provinsjale [[Radio Fryslân]], letter omdoopt ta [[Omrop Fryslân]], oprjochte. Tsjintwurdich stjoert dy op 'e radio tachtich oeren yn 'e wike út en is it de populêrste radiostjoerder fan 'e provinsje.

==== Op 'e tillefyzje ====
Op 'e lanlike [[tillefyzje]] stjoert [[Omrop Fryslân]] de measte wiken in programma fan likernôch in heal oere út en fierders nochris tweintich minuten [[skoaltillefyzje]]. Mei-inoar komt dat út op 37 oeren yn it jier. Sûnt [[1994]] fersoarget de Omrop ek regionale tillefyzje. Yn 't earstoan omfieme dat mar ien oere jûns, mei de rest fan 'e jûn werhellings, mar letter waard de stjoertiid wat útwreide. Tsjintwurdich wurdt der ek gauris ''live'' ferslach dien fan wichtige barrens, lykas in keninklik besyk, de [[PC]] of it [[skûtsjesilen]].

==== Op 'e kompjûter en it ynternet ====
Op it [[ynternet]] is in grut tal Frysktalige [[webstee]]ën te finen, dy't in grut skala oan ûnderwerpen behannelje. Sa wurdt sûnt [[2 septimber]] [[2002]] wurke oan 'e [[Haadside|Fryske Wikipedy]], dy't op it stuit {{NUMBEROFARTICLES}} siden hat. Om yn it Frysk makliker tekstferwurkje te kinnen, hat it Amerikaanske [[information technology|IT]]-bedriuw [[Microsoft]] yn gearwurking mei de [[Fryske Akademy]] yn [[2000]] in Fryske staveringshifker ûntwikkele.&lt;ref&gt;{{Aut|Bosker, Fokko}}, ''Microsoft met Fries in politiek mijnenveld'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 9 febrewaris 2000.&lt;/ref&gt; Foar ''[[Apache OpenOffice|OpenOffice]]'' is der sûnt febrewaris [[2007]] ek in staveringshifker. Utlis oer it ynstallearjen fan de Fryske staveringshifkers yn ferskillende programma's is te finen yn [[Frysk op kompjûters]].
[[File:Firefox Input 1.8 en linuksa Minefield en la okcidentfrisa.png|left|thumb|250px|In Frysktalige ferzje fan 'e [[ynternet]]browser ''Firefox''.]]

Sûnt begjin [[2005]] is der fan de [[e-blêder]] ''Opera'' in Fryske ferzje beskikber. Ek is der in Fryske ferzje fan 'e [[websneuper]] ''[[Mozilla Firefox|Firefox]]'' te krijen. Dy kin men fergees ynlade op [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk dizze side]. Yn ''Firefox'' is it ek mooglik om in Fryske staveringshifker yn te stekken. Dy kin men [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 hjirre] fine. Dêrnjonken kaam yn [[2009]] ek in Fryske ferzje út fan it fergeze [[e-mail]]programma [[Mozilla Thunderbird|Thunderbird 3.0]], fan deselde produsint. Dy Fryske ferzje waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân makke troch [[Wim Benes]] en [[Hindrik Sijens]].&lt;ref&gt;[http://www.leeuwardercourant.nl/nieuws/regio/article5515853.ece/E-mailprogramma-in-het-Fries E-mailprogramma in het Fries], yn: de ''Ljouwerter Krante'', 3 desimber 2009 (sjoen op 4 desimber 2009).&lt;/ref&gt; Fierders is it Frysk ien fan 'e 45 talen wêryn't de ynternetsykmasine [[Google]] ynsteld wurde kin. En op it webstee [[www.hallofryslan.nl]] kinne wurden fan Frysk yn it Nederlânsk en oarsom oersetten wurde.

====Op 'e sosjale media====
Wat de [[sosjale media]] oangiet, kaam yn [[novimber]] [[2014]], op 'e nij troch de ynset fan Wim Benes en Hindrik Sijens, diskear holpen troch in kloft [[frijwilliger]]s, de folslein Fryske ferzje fan [[Facebook]] ôf.&lt;ref&gt;{{Aut|Grosso, Maria del}}, ''Laatste spurt naar 'folslein' Frysk Facebook'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 29 novimber 2014.&lt;/ref&gt; 

Yn [[septimber]] [[2021]] promovearre Lysberth Jongbloed oan 'e [[Universiteit fan Maastricht]] op it [[proefskrift]] ''Frisian on Social Media''. Dêrfoar hie se yngeand ûndersyk dien nei uterings yn it Frysk troch Frysktalige brûkers fan sosjale media. Sa hie se troch 2.200 Fryske jongeren fan tusken de 14 en 18 jier in fragelist ynfolje litten oer harren taalgebrûk op [[Twitter]], [[Facebook]] en [[WhatsApp]] en letter hie se nochris 2.000 oare jongeren befrege oer harren taalgebrûk op WhatsApp, [[Snapchat]] en [[Instagram]]. Ut it ûndersyk fan Jongbloed die bliken dat fan 'e jongeren mei twa Frysktalige [[âlden]] 60% op 'e sosjale media faak of altyd it Frysk brûkt. Dat persintaazje kelderet lykwols as ien fan beide âlden, of allebeide, Nederlânsktalich binne. Ek as ien mei twa Frysktalige âlden mei syn [[freonskip|freonen]] almeast gjin Frysk sprekt, of as sa'nent in minne skriuwfeardigens yn it Frysk hat, belunet de kâns dat hy of sy him of har op 'e sosjale media yn it Frysk uteret. Jongbloed konkludearre alderearst dat &quot;it Frysk syn wei fûn hat op 'e nije kommunikaasjeplatfoarms,&quot; mar ek dat it taalûnderwiis yn it Frysk better moast. Se hie it gebrûk fan it Frysk troch Fryske jongeren op 'e sosjale media ferlike mei it gebrûk fan oare [[minderheidstalen]] troch jongeren út oare minderheidstaalgebieten yn [[Jeropa]], te witten: [[Wales]], [[Ierlân]] en [[Limburch (Nederlân)|Limburch]], en hie opmurken dat jongeren út Wales en Ierlân minder faak it [[Welsk]] of [[Iersk]] as [[memmetaal]] hawwe, mar it op 'e sosjale media faker brûke as Fryske jongeren it Frysk brûke, om't se der better ûnderwiis yn krigen hawwe.&lt;ref&gt;{{Aut|Meer, Anne Roel van der}}, ''Onderzoekster Jongbloed: het Fries heeft baat by sociale media'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 3 septimber 2021, s. 25.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e keunsten ===
==== Yn 'e literatuer ====
Wat de [[literatuer|literêre]] produksje oangiet, ferskynden oant foar in pear jier likernôch hûndert nije Frysktalige [[fiksje]]- en [[non-fiksje]]wurken jiers, wat hiel kreas wie foar sa'n lytse taal. De oplagen wiene ornaris altyd al frij beheind; it meast ferkochte Frysktalige boek is noch altyd de [[roman]] ''[[De Gouden Swipe (boek)|De Gouden Swipe]]'' ([[1941]]), fan [[Abe Brouwer]], dêr't 30.000 eksimplaren fan oer de toanbank gien binne, al stekt ''[[Foroaring fan lucht|Feroaring fan Lucht]]'' ([[1971]]), fan [[Rink van der Velde]], mei 29.900 ferkochte eksimplaren, dat nei de kroan. Fan ''[[It Wrede Paradys]]'', fan [[Hylke Speerstra]], dat as in grut súkses beskôge wurdt, waarden 25.000 eksimplaren ferkocht.
[[File:Jitske Kingma Tresoar 31.jpg|right|thumb|250px|[[Jitske Kingma]], oprjochtster fan [[Utjouwerij Elikser]].]]

Sûnt it útbrekken fan 'e ekonomyske krisis, yn [[2008]], wurde der wat minder Fryske boeken publisearre en is it dêrmei foar [[skriuwer]]s en [[oersetter]]s dus dreger wurden om har wurk útjûn te krijen. De beide grutte [[útjouwerij]]en op it mêd fan Frysktalige literatuer binne de ''[[Friese Pers Boekerij]]'' te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Utjouwerij Bornmeer]] op [[De Gordyk|'e Gordyk]]. Ferskate oare, lytsere [[útjouwerij]]en binne krektlyk op dit mêd aktyf, wêrûnder [[Utjouwerij Frysk en Frij]] en [[Utjouwerij Wijdemeer]], al bringt de lêste mear Nederlânske as Fryske boeken út. De [[Afûk]] konsintrearret him op Frysktalich lesmateriaal en op [[berneboek]]en, wylst de [[Kristlik Fryske Folksbibleteek]] him taleit op [[kristendom|kristlike]] en tradisjonele lektuer.

Begjin [[2014]] waard de nije útjouwerij [[Regaad]] oprjochte, en ein [[2013]] joech de yn [[Hoarn (stêd)|Hoarn]] fêstige [[Noard-Hollân|Hollânske]] útjouwerij [[Hoogland &amp; Van Klaveren]] oan dat se tenei ek Frysktalige boeken útbringe woene. Dêrby wiene beide lêst neamde útjouwerijen fan doel om har ta te lizzen op oersettings yn it Frysk. Op datselde terrein is ek al langere tiid [[Utjouwerij Elikser]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] aktyf, dy't foar de útjefte fan sok wurk, mar ek fan oarspronklike literatuer, in beskieden bydrage fan 'e skriuwer/oersetter freget. Ek ferskate algemiene Nederlânske útjouwerijen hawwe har de lêste jierren op 'e Fryske merk bejûn, bygelyks [[Athenaeum-Polak &amp; Van Gennep]], út [[Amsterdam]], mei de oersetting ''[[Tsiis (boek)|Tsiis]]'', fan [[Willem Elsschot]], en [[Luitingh-Sijthoff]], ek fêstige yn Amsterdam, mei de oersetting ''[[Ynferno (boek)|Ynferno]]'', fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] skriuwer [[Dan Brown]].
[[File:Mirjam-timmer-1318154493.jpg|left|thumb|250px|[[Mirjam Timmer]], dy't as lid fan [[Twarres]] mei it liet ''[[Wêr Bisto?]]'' de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn 'e Nederlânske hitlisten skoarde.]]

==== Yn 'e muzyk ====
Njonken Fryske boeken komme der jiers ek noch sa'n tweintich Frysktalige [[cd|cd's]] út, almeast mei [[popmuzyk]]. Ferskate Frysktalige nûmers hawwe de lêste jierren de nasjonale hitparades helle, lykas ''Bonkefeart'' fan [[Anneke Douma]], ''In Nije Dei'', fan [[de Kast]]; en ''Wêr bisto'', fan [[Twarres]]. Dy lêste hit wie de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn de Nederlânske muzyklisten.

==== Yn teäter en toaniel ====
Op it mêd fan [[toaniel]] bestiet der in profesjoneel Frysktalich teäterselskip, [[Tryater]], dat in frij grutte populariteit genietet. Fierders hat hast elts doarp syn eigen amateurtoanielferiening, dêr't de grutte mearderheid fan feriene is yn it [[Bûn fan Fryske Toanielselskippen]]. Dy organisaasje is wer oansletten by it [[IFAT|Fryske Amateur Toaniel]], dat lid is fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].
[[File:Regisseur Pieter Verhoeff en schrijfster Marijke Howeler na perspremiere van ge, Bestanddeelnr 934-1310.jpg|right|thumb|250px|[[Regisseur]] fan Frysktalige films [[Pieter Verhoeff]] (l.).]]

==== Yn film en tillefyzjedrama ====
{{Apart|Skiednis fan de Frysktalige film}}
De lêste desennia binne der fierders ek ferskate Frysktalige [[spylfilm]]s makke troch [[regisseur]]s as [[Pieter Verhoeff]] en [[Steven de Jong]]. Sa ferskynde yn [[1985]] ''[[De Dream]]''; yn [[1996]] ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]''; yn [[2001]] ''[[Nynke (film)|Nynke]]''; en [[2002]] ''[[De Fûke]]''. Sûnt [[2001]] waard der ek in Frysktalige dramarige op 'e regionale [[tillefyzje]] útstjoerd troch [[Omrop Fryslân]], mei as titel ''[[Baas Boppe Baas]]''. Nei fjouwer seizoenen waard dy ferfongen troch ''[[Dankert &amp; Dankert]]'', in searje oer in pear [[abbekaat|abbekaten]].

=== Yn 'e tsjerken ===
Ien plak dêr't it Frysk noch net echt trochkrongen is, is yn 'e [[tsjerke]]n. De grutte mearderheid fan 'e tsjerketsjinsten is oant hjoed de dei ta yn it Nederlânsk. Dochs wurde der alle sneinen wol in stikmannich Fryske tsjinsten holden, ornaris tusken de tsien en de tweintich, ferspraat oer de hiele provinsje. Der hat yn it ferline wol altyd oandacht foar it oersetten fan 'e psalmen en lieten west. Dêrnjonken hat de [[Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst]] (YKFE) der yn [[2004]] foar soarge dat it ''[[Lieteboek foar de Tsjerken]]'' no ek op cd te krijen is. Yn [[1953]] is it [[Ferbân fan Fryske Foargongers]] oprjochte, dat ta doel hat om it gebrûk fan it Frysk yn it tsjerklik libben fuort te sterkjen.

=== Yn it bedriuwslibben ===
It Frysk is de fiertaal op 'e wurkflier fan in protte [[bedriuw]]en yn Fryslân, benammen op it plattelân. Yn plakken as [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Snits]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]], dêr't in protte 'ymport' fan bûten de provinsje wennet en wurket, is dat minder fansels, mar likegoed noch frij normaal. It komt noch mar selden foar dat [[wurkjouwer]]s harren [[wurknimmer]]s foarskriuwe hokker taal se brûke moatte. In foarbyld is in gefal dat begjin [[febrewaris]] [[2024]] yn it nijs kaam, doe't bliken die dat de [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] [[ING]] syn [[personiel]] ferbea om yn [[tillefoan]]yske [[petear]]en mei [[klant]]en Frysk te sprekken, sels as it in Frysktalige wurknimmer fan 'e fêstiging yn Ljouwert wie dy't in Frysktalige klant oan 'e line hie. Dêr ûntstie yn Fryslân gâns trelit oer, mar om't ING gjin oerheidsynstelling is, falt it net ûnder de regels dy't opsteld binne foar [[kommunikaasje]] tusken oerheid en Frysksprekkers. ING makke lykwols in minne beurt, en oare banken, wêrûnder de [[Rabobank]], [[ABN Amro]] en [[De Volksbank]] (dêr't [[ASN Bank|ASN]], [[SNS Bank|SNS]] en de [[Regiobank]] ta hearre), hastigen har om buorkundich te meitsjen dat Frysktaligen by harren wól gewoan yn 'e eigen taal te wurd stien waarden.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Verbod op Fries praten met klanten: mag dat eigenlijk?'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 febrewaris 2024, s. 30.&lt;/ref&gt;

==Taaleigenskippen==
===Grammatika===
:[[Image:1rightarrow.png|15px]] &lt;small&gt;Sjoch ek: de [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]].&lt;/small&gt;
====Namfallen====
Yn it [[Aldfrysk]]e tiidrek beskikte it Frysk noch oer in folslein [[namfal]]lesysteem, mei [[nominatyf]], [[genityf]], [[datyf]] en [[akkusatyf]], sa't men dat hjoed oan 'e dei noch tsjintkomt yn it besibbe [[Dútsk]]. Tsjin it begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade wie dat lykwols fierhinne ferdwûn. Tsjintwurdich binne sokke namfallen beheind ta in stikmannich ferstienne útdrukkings, lykas &quot;by dizze'''n'''&quot;, wêryn't de &quot;-n&quot; in restant is fan 'e datyf of trêde namfal. Inkeld de genityf, of twadde namfal, is noch funksjoneel, benammen yn tiidsoantsjuttings as &quot;moarn'''s'''&quot;, &quot;middei'''s'''&quot; en &quot;jûn'''s'''&quot;, &quot;twa kear jier'''s'''&quot; of &quot;ien kear wyk'''s'''&quot;, mar ek wol yn konstruksjes as &quot;ús heit'''e''' pet&quot;, &quot;ús memm'''e''' fyts&quot; en &quot;ús pake'''’''' hûs&quot;. In oar foarbyld is it [[freegjend foarnamwurd|freegjend]] en [[betreklik foarnamwurd]] &quot;waans&quot; (dat trouwens inkeld ferwize kin nei manlike en ûnsidige saken, en net nei froulike saken of meartallen). Foarmen as &quot;dêr't it lân de soargen leannet fan '''der''' minsken warb're hân&quot; (fan 'e warbere hân fan 'e minsken, dus) binne argaysk en sille net folle mear brûkt wurde, en perfoarst net yn 'e sprektaal. Yn 'e skriuwtaal komt soks lykwols yn guon konstruksjes noch wol foar, lykas yn: &quot;hy hat it eigen'''er''' hân makke.&quot; 
====Sinsbou====
Op it mêd fan 'e [[syntaksis|sinsbou]] komt it Frysk sterk oerien mei it [[Nederlânsk]], en in stik minder mei it eins nauwer besibbe [[Ingelsk]]. Ferlykje bgl. de ûndersteande sin:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik kon niets zien, omdat het veel te donker was.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.&quot;
|-
|Ingelsk:
| ''I couldn't see a thing, because it was much too dark.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe net sjen in ding, om't it wie fierstente tsjuster.&quot;
|}
Oan dit foarbyld is te sjen dat it Frysk deselde sinsbou brûkt as it Nederlânsk. Wat de [[tiidwurd]]sfolchoarder oangiet, besteane der lykwols dúdlike ferskillen. Dêrby wurdt wol sprutsen fan 'e griene en de reade folchoarder, wat ferwiist nei in lânkaart yn in taalkundich standertwurk dêr't mei dy kleuren de gebieten mei ferskillende tiidwurdsfolchoarders op ynkleure wiene. It Frysk lei yn it griene gebiet (en brûkt dus de &quot;griene folchoarder&quot;), wylst it Nederlânsk yn it reade gebiet lei (dêr't de &quot;reade folchoarder&quot; brûkt wurdt). Dizze oantsjuttings binne ûnder taalkundigen yn gebrûk bleaun as ôfkoartings foar de ferskillende tiidwurdfolchoarders.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! folchoarder
! foarbyldsin yn it Frysk
! foarbyldsin yn it Nederlânsk
|-
| grien:
| Ik tink dat er moarn bôle ite wol.
| ''Ik denk dat hij morgen brood eten wil.''
|-
| read:
| Ik tink dat er moarn bôle wol ite.
| ''Ik denk dat hij morgen brood wil eten.''
|}
Sa't oan it boppesteande foarbyld te sjen is, kin de reade folchoarder yn it Frysk net, want ek al wurdt dy hieltyd mear brûkt troch de jongere generaasjes, dochs sil it de measte Frysksprekkers noch as skuorde klokken yn 'e earen beare. Yn it Nederlânsk, lykwols, kinne eins sawol de reade as de griene folchoarder, al waard oant noch net sa lang lyn inkeld de reade goedkard en de griene folchoarder yn 'e ban dien (mooglik om't dy behalven yn it Frysk ek yn it Dútsk brûkt wurdt).

As der mear tiidwurden yn 'e foarbyldsin troppe wurde, kin men sjen dat de tiidwurdsfolchoarder yn it Frysk persiis tsjinsteld is oan dy yn it Nederlânsk:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik fyn dat eltsenien swimme kinne moat.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik vind dat iedereen moet kunnen zwemmen.''
|-
| Dútsk:
| ''Ich finde, daß jeder schwimmen können muß.''
|}
&quot;Dat eltsenien moat swimme kinne&quot; is yn it Frysk dúdlik fout, en yn it Nederlânsk klinkt &quot;''dat iedereen zwemmen kunnen moet''&quot; ek raar, hoewol't it miskien net fuortendaliks fout is. No giet it hjirby om 'e tiidwurdsfolchoarder yn [[bysin]]nen, mar yn [[haadsin]]nen ferskilt it spul likegoed:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Jan sil syn hûs moandei ferve hawwe moatte.
|-
| Nederlânsk:
| ''Jan zal zijn huis maandag moeten hebben geverfd.''
|}
Ek hjir is de folchoarder fan 'e tiidwurden yn it Frysk en it Nederlânsk wer krekt tsjinsteld. Boppedat foeget it Frysk (krekt as in protte noardlike Nederlânske dialekten) faak it wurdsje &quot;te&quot; tusken de tiidwurden yn: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes sitten te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even zitten dromen.''
|}
In protte Friezen en oare Noardnederlanners (lykas [[Westfryske dialekten|Westfriezen]] en [[Nedersaksysk|Nedersaksers]]) sille by it sprekken fan it Nederlânsk dat wurdsje &quot;te&quot; ek brûke (''Ik heb even zitten te dromen''), hoewol't dat eins fout is. Foar lju út súdliker kontreien is dat ien fan 'e skaaimerken dêr't se noarderlingen oan werom kenne. By dit foarbyld docht him trouwens noch in oar ferskil foar, want it Fryske &quot;sitten&quot; is hjir in [[mulwurd]], en de letterlike Nederlânske oersetting soe dus wêze: ''Ik heb even gezeten te dromen.'' Dit ferskil komt dúdliker ta utering as it tiidwurd &quot;sitte&quot; ferfongen wurdt troch &quot;lizze&quot;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes lein te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even liggen dromen.''
|}
In oar ferskynsel dat him yn it Frysk folle sterker foardocht as yn it Nederlânsk, benammen by de &quot;te&quot;-konstruksje, is [[nomenynkorporaasje]] yn it tiidwurd. Sa seit men yn it Frysk fan: &quot;Se sit te jirpelskilen&quot;, wêrby't it [[haadwurd]] &quot;jirpel(s)&quot; yn it tiidwurd &quot;skile&quot; ynkorporearre wurdt. Yn it Nederlânsk sil men oer it algemien ynstee sizze fan: ''Ze zit aardappels te schillen,'' wêrby't him gjin nomenynkorporaasje foardocht. Yn it Nederlânsk komt dit ferskynsel by beskate wurden ek foar (tink oan ''stofzuigen''), mar yn it Frysk kin it yn prinsipe oeral mei dien wurde. No is it wenstiger om te sizzen fan: &quot;Jan is de hûn even oan it útlitten&quot;, mar in sin as &quot;Jan is even te hûnútlitten&quot; is grammatikaal sjoen yn it Frysk neat op oan te merken.

====Brekking====
It ferskynsel [[brekking (taalkunde)|brekking]] nimt in wichtich plak yn 'e Fryske grammatika yn. Der besteane trije farianten fan:
* de [[âldere brekking]] (of Aldfryske brekking), dy't yn 'e [[Midsiuwen]] plakfûn en derfoar soarge hat dat wurden as &quot;rjocht&quot; en &quot;wjek&quot; yn it Frysk in j-klank hawwe, wylst dy yn bgl. it Nederlânske ''recht'' en ''wak'' ûntbrekt.
* de [[nijere brekking]] (of Nijfryske brekking), dy't him pas om [[1820]] hinne oppenearre, en dy't as ien fan 'e skaaimerken fan it [[Nijfrysk]] beskôge wurdt.
* de [[Dongeradielster brekking]], wêrmei't it [[Noardhoeksk]] him fan 'e oare Fryske dialekten ûnderskiedt, en dy't derfoar soarge hat dat yn it noardeasten fan 'e provinsje wurden as &quot;bûter&quot; en &quot;mûle&quot; útsprutsen wurde as ''buotter'' en ''muolle''. Dizze lêste brekkingsfoarm makket gjin diel út fan it [[Standertfrysk]].

Foar de beskriuwing fan it Frysk is benammen de [[nijere brekking]] fan belang. Dat is in taalkundich ferskynsel dat yn it Standerfrysk de brekking fan fiif of seis [[twaklank]]en omfiemet, wêrby't dy yn it grûnwurd in oare útspraak hawwe as yn ferbûgings:  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! twaklank
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! grûnwurd
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
! ferbûgde foarm
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| beam
| [bɪ.ǝm]
| &quot;bì-em&quot;
| beammen
| ['bjɛmǝn]
| &quot;bjemmen&quot;
|-
| ie
| [i.ǝ]
| stien
| [sti.ǝn]
| &quot;sty-en&quot;
| stiennen
| ['stjɪnǝn]
| &quot;stjinnen&quot;
|-
| oa
| [o.ǝ]
| doas
| [do.ǝs]
| &quot;do-es&quot;
| doaske
| ['dṷɑskǝ]
| &quot;dwaske&quot;
|-
| oai
| [o:i̭]
| moai
| [mo:i̭]
| &quot;moa-y&quot;
| moaier
| ['mṷa:iər]
| &quot;mwaajer&quot;
|-
| oe
| [u.ǝ]
| hoed
| [hu.ǝd]
| &quot;hû-ed&quot;
| huodden
| ['hṷodən]
| &quot;hwodden&quot;
|-
|colspan=&quot;8&quot;|''regionaal ek:''
|-
| ue
| [y.ǝ]
| flues
| [fly.ǝs]
| &quot;flú-es&quot;
| fluezzen
| ['fljœzǝn]
| &quot;fljuzzen&quot;
|}

====Ferkoarting====
In oare oanpassing yn 'e útspraak by ferbûgings is ferkoarting fan 'e [[fokaal]]. Dat docht him bygelyks foar by de [[meartalsfoarming]] (&quot;hân&quot; &gt; &quot;hannen&quot;), by [[ferlytsingsfoarm|ferlytsing]] (&quot;blêd&quot; &gt; &quot;bledsje&quot;), en by [[suffiks|suffigearring]] (it tafoegjen fan in efterheaksel) (&quot;leech&quot; &gt; &quot;lichte&quot;). Ek kin it foarkomme by it foarmjen fan gearstallings (&quot;piip&quot; &gt; &quot;pypskoft&quot;).

====Einûntstimming====
In ferskynsel dat it Frysk mei it [[Dútsk]] en it [[Nederlânsk]] gemien hat, is [[einûntstimming]]. Dêrby wurde stimhawwende [[konsonant|bylûden]] oan 'e ein fan wurden stimleas. Men seit dus fan &quot;reade&quot;, mei in [d], mar fan &quot;read&quot;, mei in [t]. It [[Ingelsk]] hat soks net; dêr seit men fan ''red'', mei in hearbere [d] oan 'e ein; mei oare wurden, yn it Ingelsk bestiet der dus in útspraakferskil tusken ''let'' ([lɛt]; &quot;litte&quot;) en ''lead'' ([lɛd]; &quot;lead&quot;). Yn it Frysk moat sa'n útspraak oarspronklik ek bestien hawwe, en yn it tige behâldende [[Skiermûntseagersk]] komt it by hiel âlde sprekkers noch foar.&lt;ref&gt;{{Aut|Jansen, Mathilde, en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004, s. 38.&lt;/ref&gt;

===Wurdskat===
====Nederlânske ynfloed====
Hoewol't it Frysk troch de iuwen hinne in sterke ynfloed fan oare talen ûndergien hat, is de Fryske [[wurdskat]] noch foar it oergrutte diel fan [[Germaanske talen|Germaanske]] oarsprong. By in nau besibbe taal as it [[Ingelsk]] leit dat hiel oars, mei't dy taal in ûnbidige soad [[Romaanske talen|Romaanske]] lienwurden opnommen hat út it [[Normandysk]] en it [[Frânsk]]. Fral it [[Nederlânsk]] hat sûnt de [[santjinde iuw]] lykwols in tige sterke ynfloed op it Frysk hân. Hoewol't it Frysk as taal frij kûlant (!) omgiet mei lienwurden út oare talen, makket de niging dy't Frysktaligen gauris hawwe om har ôf te setten tsjin it Nederlânsk, dat krekt foar lienwurden út dy taal in útsûndering makke wurdt. Sokke wurden wurde sadwaande wol omskreaun as &quot;ynslûpsels&quot;, &quot;Hollânske moadepopkes&quot;, &quot;koekútsjongen&quot; of op syn bêsten [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsjes]]. Eltsenien dy't Frysk lêzen en skriuwen leart, wurdt op it hert drukt dat it gebrûk fan sokke [[hollanisme]]n dwersferkeard is en dêrom bûge of barste foarkomd wurde moat.
[[File:Ringriden Ljussens 4.JPG|left|thumb|250px|In [[sjeas]] (by it [[ringriden]] yn [[Ljussens]]), fan it [[Frânsk]]e wurd ''chaice''.]]

====Frânske ynfloed====
Njonken it Nederlânsk hat histoarysk sjoen fral it [[Frânsk]] lange tiid in sterke ynfloed útoefene op 'e ûntwikkeling fan it moderne Frysk. De âldste lichting Frânske [[lienwurd]]en is eins allinne foar taalkundigen noch wer te kennen. It giet dêrby om wurden as &quot;bist&quot;/&quot;beest&quot;, fan it [[Aldfrânsk]]e ''beste'' ([[Nijfrânsk]]: ''bête''); &quot;duorje&quot;, fan ''durer''; &quot;kâns&quot;, fan ''chance'', &quot;sjeas&quot;, fan ''chaice''; en &quot;keatse&quot;, fan ''chasser'', fia it [[Pikardysk]]e ''cachier''. It opnimmen fan Frânske lienwurden yn it Frysk sil ornaris fia it Nederlânsk gien wêze (ferlykje foar boppeneamde foarbylden de Nederlânske foarmen ''beest'', ''duren'', ''kans'', ''sjees'' en ''kaatsen'').

Mar it Frysk hat ek guon lienwurden út it Frânsk opnommen dy't yn it Nederlânsk net foarkomme, lykas &quot;perfoarst&quot;, fan ''par force''; &quot;argewaasje&quot;, fan ''arguer''; &quot;ave(n)searje&quot;, fan ''avancer''; &quot;krupsje&quot;, fan ''corruption''; ''&quot;''rompoai''&quot;,'' fan ''rompu; &quot;''koese''&quot;,'' fan ''coucher;'' en &quot;aljemint&quot;, fan ''alignement''. Foar it neist is de ynfier fan dizze foarmen lykwols ek fia it Nederlânsk gien, allinnich binne de Nederlânske ekwifalinten neitiid wer yn ûnbrûk rekke.

====Ingelske ynfloed====
De lêste iuw hat it Frysk njonken de oanboazjende ynfloed fan it Nederlânsk fral ek ûnder ynfloed stien fan it [[Ingelsk]], en dan yn 't bysûnder fan it [[Amerikaansk-Ingelsk]]. Benammen op it mêd fan [[Persoanlike kompjûter|kompjûter]]technology en [[sosjale media]] is de Ingelske terminology faak yn syn gehiel oernommen. Dat taalpuristen en lju dy't om oare redens aardichheid oan sokke dingen hawwe eigen Fryske nammen foar dit soarte fan termen betocht hawwe, feroaret dêr neat oan.
[[File:PC 2006 finale1.JPG|right|thumb|250px|Ek it troch-Fryske [[keatsen]], hjir op 'e [[PC]], yn [[2006]], is fan oarsprong in [[Frânsk]] wurd (''chasser'').]]

====Ynternasjonalismen====
In selde byld lit de grutte en groeiende kloft [[ynternasjonalisme]]n sjen dy't it Frysk oernommen hat. Dêrby moat men tinke oan wurden as &quot;kompjûter&quot;, &quot;sport&quot;, &quot;wykein&quot;, &quot;terapeut&quot;, &quot;biology&quot;, &quot;tillefyzje&quot;, &quot;akwadukt&quot;, &quot;traine&quot; en &quot;religy&quot;. Dy wurden komme tsjintwurdich yn hast alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen foar; der binne mar inkelen, lykas it [[Iislânsk]], dy't foar al sokke begripen in eigen wurd betinke. Yn Fryslân bestiet oer it algemien frijwat wjerstân tsjin ynternasjonalismen, benammen ûnder lju dy't fan har berop út mei it Frysk omslane, lykas skriuwers en ûnderwizers. In grut diel fan dy kategory sil bgl. leaver it wurd &quot;godstsjinst&quot; brûke as &quot;religy&quot; en leaver &quot;oefenje&quot; as &quot;traine&quot;. Ek besteane der foarmen dy't fanút dizze groep propagearre wurden binne, mar dy't it net helle hawwe en sadwaande fierhinne yn it ferjit rekke binne, lykas &quot;sneinoer&quot;, foar &quot;wykein&quot;. Lykwols hat it ferset tsjin ynternasjonalismen nea algemien west; sa wie de skriuwer, oersetter en letterkundige [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]) krekt in grut foarstanner fan 'e opname fan soksoarte wurden yn it Frysk. Hy ferwiisde nei it Ingelsk, dat ek in ûnbidige soad lienwurden út oare talen ta him nommen hat, sûnder dat it dêr in sprút minder fan wurden wêze soe.&lt;ref&gt;{{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Fries, het Broertje van'', yn: Nicoline van der Sijs, ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', s. 81.&lt;/ref&gt;

In punt dat hjirmei besibbe is, is de ferfrysking fan sokke ynternasjonalismen. Yn 'e hjirboppe neamde foarbylden waard al sprutsen fan &quot;tillefyzje&quot; ynstee fan &quot;telefyzje&quot;; dat is in oanpassing fan in frjemd wurd oan 'e útspraak fan it Frysk. &quot;Tillefyzje&quot; klinkt Frysker en glidet in Fries no ien kear makliker fan 'e tonge as &quot;telefyzje&quot;. Oare foarbylden fan sa'n ferfrysking fan ynternasjonalismen binne &quot;siktaris&quot; (&quot;sekretaris&quot;), &quot;rimmetyk&quot; (&quot;reumatyk&quot;), &quot;perfester&quot; (&quot;professor&quot;) en &quot;sitewaasje&quot; (&quot;situaasje&quot;). Lange tiid bestie ek dêr grutte wjerstân tsjin; soks paste in himsels respektearjende taal ommers net, it wie de útspraak fan in dommenien en wa't soks die, makke sawol himsels as it Frysk bespotlik. Sadwaande die de generaasje fan mids tweintichste iuw al sokke foarmen yn 'e ban. Stadichoan komme se lykwols allegear wer werom. En wêrom ek net, sa betoogde skriuwer [[Trinus Riemersma]] yn [[1996]]. In grutte taal as it Ingelsk docht soks krekt-en-gelyk: ''psychology'' en ''architect'' hawwe wol har Frânske skriuwwize beholden, mar wurde útsprutsen as &quot;saikòlledzjy&quot; en &quot;aketekt&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Trinus}}, ''Frysk Frysk'', yn: ''Frysk en Frij'', desimber 1996.&lt;/ref&gt;

====Fêstlizzing fan 'e wurdskat====
Der binne troch de tiid hinne ferskate Fryske [[wurdboek]]en ferskynd. Ien fan 'e earsten dy't besocht om 'e Fryske wurdskat op dy wize fêst te lizzen, wie de grutte literator [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), dy't syn ''[[Lexicon Frisicum]]'' yn it [[Latyn]] opstelde, mar net fierder kaam as de letter F. Yn [[1900]] ferskynde it earste diel fan it troch [[Waling Dykstra]] en oaren bewurke ''[[Friesch Woordenboek]]'', folge troch de oare beide dielen yn [[1903]] en [[1911]]. Dêryn waarden de Fryske yngongen beskreaun yn it Nederlânsk. By syn oprjochting yn [[1938]] stelde de [[Fryske Akademy]] him daliks ta doel om dit wurdboek te ferbetterjen. Dêrta waard mei help fan withoefolle frijwilligers in tige grut kaarte-apparaat opset. Yn 't earstoan wie men fan doel en skreau in wurdboek dat ferlykber wêze soe mei de Nederlânske ''[[Dikke Van Dale]]'', mar der kaam safolle materiaal binnen dat men úteinlik besleat om it noch folle grutskaliger oan te pakken.
[[File:Frysk Hânwurdboek.jpg|left|thumb|180px|It ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]], it earste [[wurdboek]] wêryn't ek it beskriuwende diel yn it Frysk is.]]

Sa begûn it wurk oan it reuseftige ''[[Grut Wurdboek fan de Fryske Taal]]'', wêrfan't it earste, 400 siden tellende diel yn [[1984]] útkaam. Uteinlik soe pas yn [[2011]] it 25ste en lêste diel reekomme. It is in ûnbidich wittenskiplik wurdboek wurden, dat de Fryske lemma's tige yngeand yn it Nederlânsk ferklearret en de betsjuttings yllústrearret mei withoefolle sitaten út 'e Fryske literatuer. Wylst it wurk oan dit meunsterprojekt geande wie, waarden troch de Fryske Akademy ek lytsere wurdboeken útbrocht. Sa ferskynden yn [[1952]], resp. [[1956]] it ''[[Frysk Wurdboek: Nederlânsk-Frysk]]'' en it ''[[Frysk Wurdboek: Frysk-Nederlânsk]]'', dy't yn [[1985]], resp. [[1984]] yn in folslein op 'e nij besjoene ferzje werútjûn waarden. It earste wurdboek wêryn't de Fryske wurden ek yn it Frysk beskreaun waarden, wie it twadielige ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]].

===Wurdfoarming===
Oars as yn it [[Ingelsk]], mar krekt as yn it [[Nederlânsk]] en hast alle oare [[Germaanske talen]], brûkt it Frysk by it foarmjen fan gearstallings de tichte foarm. Dus as men bgl. fan 'e wurden &quot;beam&quot; en &quot;hûs&quot; in gearstalling meitsje wol, dan wurdt dy skreaun as &quot;beamhûs&quot;, en net mei de iepene foarm, as &quot;beam hûs&quot;, sa't men dat yn it Ingelsk foar de moade hat (''tree house''). Gauris kriget by it foarmjen fan sa'n gearstalling it earste diel fan it gearstalde wurd in ferbûging: &quot;hûnehok&quot;, ynstee fan &quot;hûnhok&quot;. As it oaninoarskriuwen fan in gearstalling swierrichheden opsmyt of net goed eaget, dan wurdt der in [[keppelstreekje]] ynfoege: &quot;FNP-kieslist&quot; en &quot;Swarte-Seekust&quot;. 

Hoewol't dêr neffens de staveringsregels neat fan doocht, hat in grut part fan 'e Fryskskriuwers tsjintwurdich de niging om gearstallings yn 'e iepen foarm te skriuwen, net inkeld wurden as &quot;FNP&amp;nbsp;kieslist&quot; en &quot;Swarte&amp;nbsp;Seekust&quot;, mar sels &quot;syktekosten&amp;nbsp;fersekerder&quot;, &quot;oersettings&amp;nbsp;debút&quot; en &quot;hynste&amp;nbsp;stamboek&quot;. Dizze praktyk wurdt wol &quot;de Ingelske sykte&quot; neamd.
[[File:Wumkes, Geert Aeilco.jpg|right|thumb|220px|Dû. [[Geert Aeilco Wumkes]] wie yn [[1919]] ien fan 'e earsten dy't foar de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]] pleite, in ynstitút dat foar de ûntwikke-ling fan it Frysk fan ûnskatbere wearde bleken is.]]

===Stavering===
{{Apart|Fryske stavering}}
It Frysk wurdt skreaun mei in oanpaste foarm fan it [[Latynske alfabet]]. Dat [[Frysk alfabet|Fryske alfabet]] bestiet net lykas it Nederlânske út 26, mar út 23 letters. Yn it Frysk komme nammentlik de letters q en x net foar. Boppedat wurdt de letter y beskôge as in fariant fan 'e i en dêr ek ûnder alfabetisearre, sadat in wurd as &quot;ympulsyf&quot; yn in Frysk wurdboek bygelyks foàr &quot;inisjaasje&quot; stiet. Fierders komt de letter c yn it Frysk allinne foar yn 'e kombinaasje ch. De letters v, z en ch komme nea foar oan it begjin fan in wurd en de letter g nea oan 'e ein fan in wurd. De karakteristikens fan it skreaune Frysk komt benammen ta utering yn 'e [[fokaal|lûden]] mei [[diakritysk teken|diakrityske tekens]] (â, ê, ô, û en ú), dy't yn it Nederlânsk net foarkomme. Krekt as it Nederlânsk hat it Frysk in ekstra letter, de [[digraaf]]&amp;nbsp;[[IJ (letter)|ij]], dy't stiet foar it [[twalûd]] [ɛ.i̭], dat ek wol skreaun wurdt as ''ei''. Mar oars as yn it Nederlânsk wurdt dy letter yn it Frysk altyd alfabetisearre as i-j, en bestiet der gjin beweging dy't der in aparte letter fan it alfabet fan meitsje wol.

Njonken de boppeneamde diakrityske tekens dy't in útspraakûnderskiedend diel fan 'e stavering foarmje, ken it Frysk ek noch ferskate oare diakrityske tekens, dy't soms tafoege wurde om 'e bedoelde útspraak dúdliker te meitsjen. It faakst komt it [[trema]] foar, dêr't mei oanjûn wurdt dat twa [[fokaal|fokalen]] efterinoar los faninoar útsprutsen wurde moatte, en dus gjin lange fokaal of twaklank foarmje, lykas yn: &quot;beëinigje&quot;, &quot;beämte&quot;, &quot;koöperaasje&quot;, &quot;reüny&quot; en &quot;ateïsme&quot;. Fierders wurde sawol it [[skerpteken]] as it [[klamteken]] brûkt om 'e útspraak fan in wurd te fertsjutskjen troch oan te jaan wêr't de [[wurdklam|klam]] leit. De e mei in skerpteken (é) komt sûnt de staveringsherfoarming fan [[1980]] yn prinsipe noch mar yn fiif wurden fêst foar (&quot;grouwélich&quot;, &quot;mandélich&quot;, &quot;oerdédich&quot;, &quot;oerémis&quot; en &quot;tréwes&quot;); yn alle oare gefallen is it tafoegjen fan in skerp- of klamteken opsjoneel (bygelyks yn &quot;foàrkomme&quot; en &quot;foarkómme&quot;).

===Fonology===
====Fokalen====
It Frysk beskikt oer in tige yngewikkelde [[fokaal]]ynventaris. Yn it foarste plak binne der in tsiental koarte [[fokaal|lûden]]: [a] (a fan &quot;dak&quot;), [ɛ] (e fan &quot;lek&quot;), [ɪ], (i fan &quot;pit&quot;), [i] (i fan &quot;bite&quot;), [ɔ] (o fan &quot;hok&quot;), [o] (o fan &quot;bok&quot;), [u] (û fan &quot;rûch&quot;), [œ] (u fan &quot;put&quot;), [y] (ú fan &quot;tút&quot;) en de [[sjwa]] of reduksjefokaal [ǝ] (e fan &quot;gewoan&quot;). Dêrby moat opmurken wurde dat der eins twa foarmen fan 'e koarte a besteane, mar dat ferskil yn útspraak is net betsjuttingsûnderskiedend. Fierders binne der 9 lange lûden: [a:] (aa fan &quot;baas&quot;), [ɛ:] (ê fan &quot;bêd&quot;), [e:] (ee fan &quot;feest&quot;), [ø:] (eu fan &quot;deun&quot;), [i:] (ii fan &quot;wiid&quot;), [ɔ:] (ô fan &quot;nôt&quot;), [o:] (oo fan &quot;rook&quot;), [u:] (û fan &quot;sûch&quot;) en [y:] (ú fan &quot;drúf&quot;). De lange lûden [e:], [ø:] en [o:] wurde yn it Frysk almeast reälisearre as [e:i], [ø:y], resp. [o:u], dus oan 'e ein niigjend nei i, ú, resp. û. Fan 'e koarte lûden kinne der 8 en fan 'e lange lûden ek 8 nasalisearre wurde, wat foarkomt as se mei in -n derefteroan útsprutsen wurde foàr in f, j, l, r, s, w of z, lykas yn &quot;ûnsin&quot; of &quot;branje&quot;. Fierders hat it Frysk 20 [[ôfgeand twalûd|ôfgeande twalûden]] en 8 [[opgeand twalûd|opgeande twalûden]], wêrfan't teminsten 6 ek wer yn nasalisearre foarm foarkomme kinne. Ta einsluten binne der dan noch 8 [[trijelûden]]. Dêrmei is it Frysk folle klankriker as de measte besibbe talen, lykas it Ingelsk en it Nederlânsk.

====Klankynventaris (fokalen)====
; Ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| a
| [a]
| d'''a'''k
| koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| a
| [ɑ]
| h'''a'''m
| koart net-rûne iepen efterlûd
|-
| e
| [ɛ]
| l'''e'''k
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| e / i
| [ǝ]
| g'''e'''woan, moogl'''i'''k
| koart (net-rûne) healiepen middenlûd &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[sjwa]], reduksjefokaal of stomme e)&lt;/small&gt;
|-
| i
| [ɪ]
| p'''i'''t
| koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| i / y
| [i]
| b'''i'''te, w'''y'''t
| koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| o / a
| [ɔ]
| h'''o'''k, k'''a'''t
| koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| o
| [o]
| b'''o'''k
| koart rûne healsletten efterlûd
|-
| û / oe
| [u]
| r'''û'''ch, b'''oe'''k
| koart rûne sletten efterlûd
|-
| u
| [œ]
| p'''u'''t
| koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ú / u
| [y]
| t'''ú'''t, s'''u'''den
| koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aa / a
| [a:]
| l'''aa'''d, b'''a'''nen
| lang net-rûne iepen foarlûd 
|-
| ê 
| [ɛ:]
| b'''ê'''d
| lang net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ee / e / é
| [e:]
| sk'''ee'''l, t'''e'''ken, grouw'''é'''lich
| lang net-rûne healsletten foarlûd
|-
| eu
| [ø:]
| d'''eu'''n
| lang rûne healsletten foarlûd
|-
| ii / i
| [i:]
| s'''ii'''k, w'''i'''de
| lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ô
| [ɔ:]
| n'''ô'''t
| lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| oo / o
| [o:]
| r'''oo'''k, sm'''o'''ke
| lang rûne healsletten efterlûd
|-
| û
| [u:]
| s'''û'''ch
| lang rûne sletten efterlûd
|-
| ú / u
| [y:]
| opt'''ú'''gje, dr'''u'''ven
| lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Nasale ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ern
| [ɛ͂]
| dûbelj'''ern'''s
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| in
| [ɪ͂]
| h'''in'''?
| nasaal koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| yn
| [ĩ]
| '''yn'''stekke
| nasaal koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| an
| [ɔ͂]
| br'''an'''je
| nasaal koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| on
| [õ]
| b'''on'''je
| nasaal koart rûne healsletten efterlûd
|-
| un
| [œ͂]
| h'''un'''?
| nasaal koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ûn
| [ũ]
| '''ûn'''skuld
| nasaal koart rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ]
| t'''ún'''stoel
| nasaal koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aan / arn
| [ã:]
| '''aan'''sten, H'''arn'''s
| nasaal lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ern
| [ɛ͂:]
| b'''ern'''sk
| nasaal lang net-rûne semy-healiepen
|-
| in
| [ẽ:]
| w'''in'''st
| nasaal lang palataal net-rûne healsletten foarlûd
|-
| yn
| [ĩ:]
| h'''yn'''st
| nasaal lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ân
| [ɔ͂:]
| h'''ân'''sel
| nasaal lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| eun
| [ø͂:]
| k'''eun'''st
| nasaal lang palataal rûne healsletten foar-lûd
|-
| ûn
| [ũ:]
| d'''ûn'''s
| nasaal lang rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ:]
| h'''ún'''sk
| nasaal lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Twalûden
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''ôfgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ai
| [ai̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Wâldfrysk]])&lt;/small&gt;, T'''ai'''lân
| koart net-rûne iepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ai
| [ɔi̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Klaaifrysk]])&lt;/small&gt;
| koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai
| [a:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, h'''igh'''
| lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai / ei
| [ɔ:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;, d'''ei''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| lang rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| au / ou
| [a.ṷ]
| g'''au'''
| rutsen koart net-rûne iepen foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| b'''ea'''m
| rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ei / ij
| [ɛ.i̭]
| d'''ei''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, br'''ij'''
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eo / eu
| [ø.ǝ]
| fr'''eo'''n, s'''eu'''re
| rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ie
| [i.ǝ]
| w'''ie'''t
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ieu
| [i.ṷ]
| '''ieu''', S'''ieu'''
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oa
| [o.ǝ]
| b'''oa'''t
| rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oi
| [oi̭]
| h'''oi'''
| koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [o:i̭]
| m'''oai'''
| lang rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oe
| [u.ǝ]
| g'''oe'''d
| rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oei
| [ui̭]
| gr'''oei'''e
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oei
| [u:i̭]
| bl'''oei''' &lt;small&gt;(lang net algemien)&lt;/small&gt;
| lang rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ou
| [ɔ.ṷ]
| t'''ou''' &lt;small&gt;(lang net algemien mear)&lt;/small&gt;
| rutsen koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ue
| [y.ǝ]
| fl'''ue'''s
| rutsen koart rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ui
| [ʌi̭]
| b'''ui'''
| koart net-rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uw
| [yṷ]
| sen'''uw'''
| koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''opgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ea / je
| [jɛ]
| b'''ea'''mmen, k'''je'''l
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ie / ji
| [jɪ]
| tr'''ie'''dden, sk'''ji'''n
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| jo
| [jɔ]
| l'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| jo
| [jo]
| sl'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne healsletten efterlûd
|-
| oa
| [ṷa]
| b'''oa'''rje
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| oa
| [ṷa:]
| m'''oa'''rns
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ue / ju
| [jœ]
| fl'''ue'''zzen, r'''ju'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| uo
| [ṷo]
| f'''uo'''tten
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''nasale twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ean / earn
| [ɪ͠.ǝ]
| l'''ean'''strookje, trijef'''earn'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ein
| [ɛ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ein
| [ɔ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eon
| [ø͠.ǝ]
| sn'''eon'''s
| nasaal rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ien
| [i͠.ǝ]
| '''ien'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oarn
| [ṷ͠a:]
| m'''oarn'''s
| nasaal koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''trijelûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| eau
| [jo.ṷ]
| bl'''eau'''
| palatale approksimant + rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [jyṷ]
| bl'''iuw'''e &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [juṷ]
| l'''iuw'''
| palatale approksimant + koart rûne sletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| joe
| [ju.ə]
| f'''joe'''r
| palatale approksimant + rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| jou
| [jɔ.ṷ]
| f'''jou'''wer &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oai
| [ṷai̭]
| m'''oai'''st
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [ṷa:i̭]
| k'''oai'''
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uoi
| [ṷoi̭]
| m'''uoi'''ke
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|}

====Konsonanten====
It Frysk hat teminsten 28 [[konsonant|bylûden]], dy't yn [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|fonetysk skrift]] sa skreaun wurde: [b], [x], [d], [ʣ], [ʤ], [f], [ɡ], [ɣ], [h], [j], [k], [l], [m], [n], [ŋ], [ɲ], [p], [r], [s], [ʃ], [t], [c], [ʦ], [ʧ], [v], [ʋ], [w], [z] en [ʒ]. Dêrfan binne [b], [d], [f], [h], [j], [k], [m], [n], [p], [s], [t], [v] en [z] gjin fierdere útlis brek. De [x] is de ch fan &quot;berch&quot;, dy't trouwens yn it Frysk, as it derop oankomt, ornaris fierder nei efteren yn 'e mûle útsprutsen wurdt, as [χ]. Itselde is it gefal mei de [l], wêrfan't de útspraak yn it Frysk dúdlik &quot;dûnkerder&quot; of &quot;tsjûker&quot; is as yn it [[Nederlânsk]] of it [[Ingelsk]], en mear oerienkomt mei de útspraakwize yn it [[Skotsk]] of de [[Slavyske talen]]. Om dat útspraakferskil wer te jaan kin it teken [ɫ] brûkt wurde. De [r] wurdt yn it Frysk krekt altyd &quot;rôljend&quot;, op 'e punt fan 'e tonge útsprutsen; in [[breikjende r]] ([ʀ]), dy't ek wol foarkomt, is altyd persoansbûn en wurdt yn it Frysk as in spraakgebrek beskôge.

Fierders hat it Frysk twa g's: de [[plofklank]] [ɡ] (fan &quot;goed&quot;) en de [[wriuwklank]] [ɣ] (fan &quot;drage&quot;), en twa w's: de [ʋ] (fan &quot;wat&quot;) en de [w] (fan &quot;skowe&quot;). De [ɣ] en de [w] kinne nea oan it begjin fan wurden foarkomme, likemin as de [x], de [v] en de [z]. De [ʣ] is de dz fan &quot;widze&quot;; [ʤ] is de dzj fan &quot;siedzje&quot;; [ŋ] is de ng fan &quot;bang&quot;; [ɲ] is de nj fan &quot;njonken&quot;; [ʃ] is de sj fan &quot;sjippe&quot;; [c] is de tj fan &quot;tjems&quot;; [ʦ] is de ts fan &quot;tsiis&quot;; [ʧ] is de tsj fan &quot;tsjerke&quot;; en [ʒ] is de zj fan &quot;garaazje&quot;. Ek komt yn it Frysk de [[glottisslach]] ([ʔ]) wol foar, mar inkeld tusken twa deselde lûden, lykas yn &quot;koöperaasje&quot; of &quot;Kanaän&quot;. Dizze útspraak is dus grutdiels ûnbewust, en de glottisslach wurdt dan yn it skreaune Frysk ek net werjûn, of it moat wêze troch it [[trema]] op it twadde lûd.

Dêrnjonken binne der noch in dozyn [[palatalisaasje|palatalisearre]] konsonanten: [bʲ] (as yn &quot;bjinne&quot;), [xʲ] (as yn &quot;ferlechje&quot;), [ɟ] (as yn &quot;djoer&quot;), [fʲ] (as yn &quot;fjochtsje&quot;), [ɡʲ] (as yn &quot;gjin&quot;), [ɣʲ] (as yn &quot;weagje&quot;), [kʲ] (as yn &quot;kjel&quot;), [lʲ] (as yn &quot;ljip&quot;), [mʲ] (as yn &quot;mjitte&quot;), [pʲ] (as yn &quot;pjut&quot;), [rʲ] (as yn &quot;rjocht&quot;) en [vʲ] (as yn &quot;weevje&quot;). De palatalisaasje fan dizze konsonanten wurdt lykwols ek wol taskreaun oan it feit dat se folge wurde troch in [[opgeand twalûd]]. Men kin de &quot;jo&quot;-klank yn &quot;rjocht&quot; dus op twa manearen útlizze: as &quot;r-jo-cht&quot; (mei in opgeand twalûd), of as &quot;rj-o-cht&quot; (mei in palatalisearre konsonant). Ta einbeslút binne der ek noch fjouwer [[labialisaasje|labialisearre]] konsonanten: [dʷ] (as yn &quot;dwaan&quot;), [kʷ] (as yn &quot;kwea&quot;), [sʷ] (as yn &quot;swart&quot;) en [tʷ] (as yn &quot;twa&quot;).

====Klankynventaris (konsonanten)====
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''bylûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| b / bb
| [b]
| '''b'''êd, ra'''bb'''erij
| stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| bj
| [bʲ]
| '''bj'''inne
| palatalisearre stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| ch
| [x] ([χ])
| ber'''ch''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimleaze felêre wriuwklank &lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de stimleaze uvulêre wriuwklank)&lt;/small&gt;
|-
| chj
| [xʲ]
| ferle'''chj'''e
| palatalisearre stimleaze felêre wriuwklank
|-
| d / dd
| [d]
| '''doel''', mi'''dd'''en
| stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dj
| [ɟ]
| '''dj'''oer
| stimhawwende palatale plofklank
|-
| dw
| [dʷ]
| '''dw'''aan
| labialisearre stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dz
| [ʣ]
| wi'''dz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre affrikaat
|-
| dzj / j
| [ʤ]
| sie'''dzj'''e, '''j'''eans
| stimhawwende palato-alveolêre affrikaat
|-
| f / ff
| [f]
| '''f'''ol, stra'''ff'''e
| stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| fj
| [fʲ]
| '''fj'''ochtsje
| palatalisearre stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| g
| [ɡ]
| '''g'''ers
| stimhawwende felêre plofklank
|-
| gj
| [ɡʲ]
| '''gj'''in
| palatalisearre stimhawwende felêre plofklank
|-
| g / gg
| [ɣ]
| se'''g'''el, mi'''gg'''en &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| gj
| [ɣʲ]
| wea'''gj'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| palatalisearre stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| h
| [h]
| '''h'''out
| stimleaze glottale wriuwklank
|-
| j
| [j]
| '''j'''as
| palatale approksimant
|-
| k / kk
| [k]
| '''kat''', we'''kk'''er
| stimleaze felêre plofklank
|-
| kj
| [kʲ]
| '''kj'''el
| palatalisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| kw
| [kʷ]
| '''kw'''ea
| labialisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| l / ll
| [l] ([ɫ])
| '''l'''ân, wi'''ll'''e
| alveolêre laterale approksimant&lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de felêrisearre alveolêre laterale approksimant)&lt;/small&gt;
|-
| lj
| [lʲ]
| '''lj'''ip
| palatalisearre alveolêre laterale approksimant
|-
| m / mm
| [m]
| '''m'''ar, ni'''mm'''e
| bilabiale nasaal
|-
| mj
| [mʲ]
| '''mj'''itte
| palatalisearre bilabiale nasaal
|-
| n / nn
| [n]
| '''n'''oed, ka'''nn'''e
| alveolêre nasaal
|-
| ng
| [ŋ]
| la'''ng''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal
|-
| nj
| [ɲ]
| '''nj'''onken
| palatale nasaal
|-
| nk
| [ŋk]
| ba'''nk''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal + stimleaze felêre plofklank
|-
| p / pp
| [p]
|'''p'''et, le'''pp'''el
| stimleaze bilabiale plofklank
|-
| pj
| [pʲ]
| '''pj'''ut
| palatalisearre stimleaze bilabiale plofklank
|-
| r / rr
| [r] 
| '''r'''ak, ba'''rr'''e &lt;br&gt;&lt;small&gt;(altyd op it puntsje fan 'e tonge útsprutsen)&lt;/small&gt;
| alveolêre trilklank
|-
| rj
| [rʲ]
| '''rj'''ocht
| palatalisearre alveolêre trilklank
|-
| s / ss
| [s]
| '''s'''âlt, ri'''ss'''e
| stimleaze alveolêre siisklank
|-
| sj 
| [ʃ]
| '''sj'''ippe
| stimleaze palato-alveolêre siisklank
|-
| sw
| [sʷ]
| '''sw'''art
| labialisearre stimleaze alveolêre siisklank
|-
| t / tt
| [t]
| '''t'''osk, li'''tt'''e
| stimleaze alveolêre plofklank
|-
| tj
| [c]
| '''tj'''ems
| stimleaze palatale plofklank
|-
| ts
| [ʦ]
| '''ts'''iis
| stimleaze alveolêre affrikaat
|-
| tsj
| [ʧ]
| '''tsj'''erke
| stimleaze palato-alveolêre affrikaat
|-
| tw
| [tʷ]
| '''tw'''a
| labialisearre stimleaze palatale plofklank
|-
| v
| [v]
| sle'''v'''en
| stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| vj
| [vʲ]
| wee'''vj'''e
| palatalisearre stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| w / ww
| [ʋ]
|'''w'''at, ha'''ww'''e
| labiodintale approksimant
|-
| w
| [w]
| sko'''w'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende labio-felêre approksimant
|-
| z / zz
| [z]
| tû'''z'''en, si'''zz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre siisklank
|-
| zj
| [ʒ]
| bagaa'''zj'''e
| stimhawwende palato-alveolêre siisklank
|-
| ''net skreaun''
| [ʔ]
| koöperaasje
| de glottisslach &lt;small&gt;(in bytsje romte tusken twa gelikense lûden; &lt;br&gt;yn it Frysk net bewust reälisearre)&lt;/small&gt;
|}
|}

== Foarútsichten ==
[[File:Waling Dykstra 1871.jpg|right|thumb|180px|[[Waling Dykstra]].]]
Al iuwenlang binne der om it hoartsje lju dy't de ûndergong fan 'e Fryske taal binnen fyftich of hûndert jier foarsizze. Sokke &quot;ûnheilsprofeten&quot; wiene bygelyks [[Foeke Sjoerds]] yn [[1765]], [[Johan Winkler]] yn [[1868]], [[Waling Dykstra]] yn [[1884]], [[Jan Jelles Hof]] yn [[1927]], en [[Tony Feitsma]] yn [[1962]].&lt;ref&gt;{{Aut|Keulen, Binne}}, ''Het Fries overleeft ook de 21ste eeuw'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 31 desimber 1998.&lt;/ref&gt; Yn dit ferbân moat men der rekken mei hâlde dat it begryp 'ûndergong' by de âldere skriuwers net needsaaklikerwize betsjut dat de Frysktaligen op it Nederlânsk oergiene en harren memmetaal falle lieten. Yn Waling Dykstra syn tiid, bygelyks, spriek fierwei it meastepart fan 'e befolking nei wenst Frysk, mar rûn de kwaliteit fan 'e sprektaal bot werom. Der kamen gjin nije Fryk begripen by foar nije ferskynsels; dêrfoar waarden [[lienwurd]]en út it Nederlânsk oernommen. It Nederlânsk waard dêrmei ymplisyt as noarm erkend. (Dykstra sei dêrom: &quot;it Frysk hat de tarring.&quot;) As hjoed de dei oer 'ûndergong' sprutsen wurdt, giet it lykwols net allinnich om in kwalitative, mar ek om in kwantitative efterútgong, as Fryske memmetaalsprekkers de taal mar amper of alhiel net mear brûke of de taal net trochjouwe oan harren bern. 

Yn [[1951]] waard in telling ûnder alle skoalbern holden troch [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]]. Twatrêde part hie as memmetaal it Frysk. Op it Fryskstalige [[plattelân]] fan 'e provinsje wie dat hast 95%. De bernetaal wie dêr foar hast elk Frysk; net fan hûs út Frysktalige bern learden en sprieken Frysk troch de omgong mei harren wol Frysktalige leeftydsgenoaten. Yn [[1967]] waard der troch [[Lieuwe Pietersen]] foar it earst in represintative [[enkête]] oer de posysje fan it Frysk holden. It die bliken dat doe 71% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Yn [[1980]] fûn der op 'e nij in represintative enkête plak en dêrút bliek dat doe noch mar 55% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Dat wie dus in efterútgong fan 16% yn trettjin jier&amp;nbsp;– of alteast sa liek it op it earste gesicht. As men dat persintaazje ferrekkenet mei de útstream fan Frysktaligen út Fryslân, de ynstream fan Nederlânsktaligen yn 'e provinsje en de groei fan 'e Fryske befolking, dan ûntstiet der in nuansearder byld. Doe't der yn [[1994]] wer in enkête holden waard, neffens it stramyn fan dy fan [[1980]], wie it persintaazje Frysktaligen stabyl bleaun op 55%. As men dat ferrekkenet mei de befolkingsgroei yn Fryslân yn de tuskenlizzende perioade (fan sa'n 580.000 nei 615.000), kin men dus stelle dat der yn dy perioade in absolute taname fan Frysktaligen west hawwe moat fan rom 19.000. En dan is [[Minsklike migraasje|emigraasje]] út 'e provinsje wei troch foar in grut part Frysktaligen en [[ymmigraasje]] nei de provinsje ta troch foar in grut part Nederlânsktaligen net meirekkene. Hoewol't harren relative oandiel yn 'e befolking fan Fryslân foàr [[1980]] ôfnommen en dêrnei gelyk bleaun is, kin dus steld wurde dat der, yn absolute sifers ynstee fan persintaazjes, noch nea yn 'e skiednis safolle Frysktaligen west hawwe as hjoed de dei. Under harren nimt fierders it tal twadde-taalsprekkers ta. 

Wat de takomst fan it Frysk oanbelanget: resinte ûndersiken litte sjen dat hieltyd minder âlden it Frysk oan harren bern trochjouwe en dat allyksa minder bern ûnderling it Frysk brûke, ek dyjingen dy't it Frysk fan har âlden al leard hawwe. It ûnderwiis is der oant no ta net yn slagge it skreaune Frysk as taalkultuer en taalnoarm oer te dragen, en de Frysktaligen brûke it dan ek net op nivo. De lytse minderheid dy't Frysk skriuwt, docht dat foar in grut part neffens in eigen sprektaalnoarm: eins dus sûnder noarm en sûnder erkende noarmearring, wat betsjut dat it Nederlânsk (of eins 'oerset' Nederlânsk) de noarmfunksje oernimt. Dit proses soe yn 'e takomst de standerttaal-status yn gefaar bringe kinne en it Frysk weromferwize kinne nei in dialektstatus. Mar hoe dan ek, om't der hjoed de dei noch altyd bern binne dy't it Frysk as memmetaal hawwe, al wurde it geandewei minder, sil it Frysk perfoarst de [[twaentweintichste iuw]] helje. Oft dan in minderheid Frysktalich wêze sil, en wat de kwaliteit fan 'e taal dan is, bliuwt no fansels noch ûnwis.

== ISO 639-Taalkoades ==
De [[ISO 639]]-taalkoades foar it Frysk binne &quot;fy&quot; en &quot;fry&quot;. Om't it [[Wikipedy:Wat is Wikipedia|Wikipedia-projekt]], sa't op it [[ynternet]] wisânsje is, de twaletterige koades brûkt, wurdt de [[Haadside|Fryske Wikipedy]] oantsjut mei de koade &quot;fy:&quot;.

== Sjoch ek ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Frysk alfabet]]
* [[Fryske dialekten]]
* [[Fryske literatuer]]
** [[Nijfryske literatuer]]
* [[Fryske stavering]]
* [[Frysk yn it bestjoerlik ferkear]]
* [[Frysk yn it rjochtsferkear]]
* [[Frysk op kompjûters]]
| width=25 |
|
* [[Grut Frysk Diktee]]
* [[Kneppelfreed]]
* [[list fan Fryske taalferienings]]
* [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]]
* [[meartalichheidskoördinator]]
* [[Praat mar Frysk]]
* [[Swadesh-list Frysk]]
* [[Tekstwinkel]]
|}

== Keppelings om utens ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
=== Oerheid ===
* [http://www.fryslan.nl/ Provinsje Fryslân]
* [http://www.wetterskipfryslan.nl/ Wetterskip Fryslân]

=== Algemien ===
* [http://www.omniglot.com/writing/frisian.htm Artikel oer it Frysk op ''Omniglot'']
* [http://www.hallofryslan.nl/ Hallo Fryslân]
* [http://www.lineone.nl/skrift/sw3-frysknedstreektalen.htm It Frysk, de Nederlânske streektalen en it Nederlânsk]

=== Kultuer ===
* [http://www.kultuerside.nl/ Kultuerkaart fan Fryslân]
* [http://www.fryskemp3.nl/ Fryske Mp3]
| width=25 |
|
=== Media ===
* [http://www1.omropfryslan.nl/ Omrop Fryslân Telefyzje en Radio]
* [http://www.leeuwardercourant.nl/ Ljouwerter Krante]
* [http://www.frieschdagblad.nl/ Frysk Deiblêd]
* [http://www.itnijs.nl/ It Nijs]

=== Ynternet ===
* [http://extensions.services.openoffice.org/project/spellfy Staveringshifker Frysk fan OpenOffice]
* [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk Firefox yn it Frysk]
* [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 Fryske staveringshifker foar Firefox]
* [http://www.mozillamessaging.com/en-US/thunderbird/early_releases/downloads/ Thunderbird 3.0 yn it Frysk]
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
'''referinsjes''':&lt;br&gt;
{{reflist|2}}
----
'''boarnen''':&lt;br&gt;
{{Kolommen2
|Kolom1=
* {{Aut|[[Gosse Blom|Blom, Gosse]]}}, ''Hylper Wurdboek'', Ljouwert, 1981 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 16 055.
* {{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens: Ynlieding yn Underskate Aspekten fan de Twataligens'', Ljouwert, 1981, 3e printinge (Fryske Akademy), ISBN 9 06 27 30 086.
* {{Aut|Boomsma, Peter R.}}, ''Kneppelfreed: Gevecht om de Taal met Wapenstok en Waterkanon'', Frjentsjer, 1998, ISBN 9 05 19 41 838.
* ——, ''Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047.
* {{Aut|[[Pieter Breuker|Breuker, Pieter]]}}, ''Fries, Het Broertje van'', yn: Sijs, Nicoline van der, (red.), ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', Amsterdam/Antwerpen, 1999 (Het Taalfonds), ISBN 9 02 54 96 245, s. 80-87.
* {{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Noarmaspekten fan it Hjoeddeiske Frysk'', Grins, 1993 (St. FFYRUG), ISBN 9 08 01 32 519.
* {{Aut|[[J.H. Brouwer|Brouwer, J.H.]] et al. (red.)}}, ''Encyclopedie van Friesland'', Amsterdam, 1958 (Elsevier), sûnder ISBN.
* {{Aut|Crystal, David}}, ''The Penguin Dictionary of Language (Second Edition)'', Londen, 1999 (Penguin), ISBN 0 14 05 14 163.
* {{Aut|[[Klaes Dykstra|Dykstra, Klaes]], en [[Bouke Oldenhof|Oldenhof, Bouke]]}}, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert, 1997 (Afûk), ISBN 9 07 00 10 526.
* {{Aut|Dijk, Siebren}}, ''Noun Incorporation in Frisian'', Ljouwert, 1997 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 481.
* {{Aut|Dijkstra, F.B.}}, ''Stavering'', Ljouwert, 1991 (Afûk), ISBN 9 06 27 34 537.
* {{Aut|Dooper, Minke, et al.}}, ''Bûsboekje 2015'', Ljouwert, 2014 (Ried fan de Fryske Beweging), ISBN 978-9 08 15 60 443.
* {{Aut|[[Pieter Duijff|Duijff, Pieter]]}}, ''Fries en Stadsfries'', De Haach, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 9 01 20 90 156.
* {{Aut|[[Johan Frieswijk|Frieswijk, Johan]]; Huizinga, Jo; Jansma, Lammert; en [[Yme Kuiper (heechlearaar)|Kuiper, Yme]], (red.)}}, ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'', Ljouwert/Amsterdam, 1998 (Fryske Akademy/Utjouwerij Boom), ISBN 9 05 35 23 685.
* {{Aut|Gorter, Durk, en [[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze]]}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', Ljouwert, 1995 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 074.
|Kolom2=
* {{Aut|Haan, G.J. de}}, ''Frisian Grammar'', Grins, (sûnder jier).
* {{Aut|Heidinga, H.A.}}, ''Frisia in the First Millennium: An Outline'', Utert, 1997 (Utjouwerij Matrijs), ISBN 9 05 34 51 161.
* {{Aut|Hofstra, T.}}, ''Oudnoors I'', Grins, 1996.
* {{Aut|[[Mathilde Jansen|Jansen, Mathilde]], en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 130.
* {{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (''Frysk Deiblêd''), ISBN 9 06 48 00 154.
* {{Aut|[[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze J.]]}} en {{Aut|[[Arjen Versloot|Versloot, Arjen P.]]}}, ''Fryslân Land van Talen: Een Geschiedenis'', Ljouwert, 2018 (op 'e nij besjoene werútjefte), oarspr. printinge 2013 (Afûk), ISBN 978-9 06 27 39 264.
* {{Aut|Mulder, Bertus, en Mulder, Marja}}, ''De Miskende Taaiheid fan it Frysk'', Ljouwert, 2008 (Fryske Pers Boekerij), ISBN 978-9 03 30 06 111.
* {{Aut|Nieuwenhuijsen, P.M.}}, ''Het Verschijnsel Taal'', Bussum, 1995 (Coutinho), ISBN 9 06 28 39 894.
* {{Aut|[[Els Perdok|Perdok, Els]]}}, ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', Skiermûntseach, 2001 (Kultuerhistoaryske Feriening &quot; 't Heer en Feer&quot;).
* {{Aut|Renkema, W.J.; Ytsma, Jeh.; en Willemsma, A.}}, ''Frisian: The Frisian Language in Education in The Netherlands'', Ljouwert, 1996 (Fryske Akademy).
* {{Aut|[[Cornelis Roggen|Roggen, Cornelis]]}}, ''Woordenboek van het Oosterschellings – Wêdenboek fon et Aasters'', Ljouwert, 1976 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 14 907.
* {{Aut|Steensen, Thomas; Hemminga, Piet; en Lengen, Hajo van}}, ''De Fryslannen'', Ljouwert, 2008 (Fryske Rie/Afûk), ISBN 978-9 06 27 37 734.
* {{Aut|Visser, Willem, en Dyk, Siebren}}, ''Eilander Wezzenbúek'', Ljouwert, 2002 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 19 348.
* {{Aut|[[Martha van Wichen-Schol|Wichen-Schol, Martha van]]}}, ''Woddenboek fan et Westers'', Ljouwert, 1986 (Fryske Akademy), sûnder ISBN.
}}
----
{{commonscat|Frisian language}}
}}

{{Taal yn Fryslân}}

{{Nijsgjirrige side}}

{{DEFAULTSORT:Frisk}}
[[Kategory:Frysk| ]]
[[Kategory:Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Nederlân]]
[[Kategory:Fryske talen]]
[[Kategory:Westgermaanske talen]]
[[Kategory:Westerlauwerske Friezen]]</text>
      <sha1>4e9evvhw8bs6kt2ua1fcbag1y5r6kjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236899</id>
      <parentid>1236898</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yn 'e literatuer */</comment>
      <origin>1236899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133639" sha1="dkgv2dyoytznievalc8ebpopcaipggh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme           = Frysk
| ôfbylding        = Lânkaart lokaasje Frysk.PNG
| ôfbyldingsbreedte= 
| ôfbyldingstekst  = It Westerlauwersk Fryske taalgebiet yn [[Nederlân]].
| oare namme(n)   = Westerlauwersk Frysk
| eigen namme     = ''Frysk''
| lânseigen yn    = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| tal sprekkers   = 600.000 &lt;small&gt;(2004)&lt;/small&gt;
| skrift          = [[Latynsk alfabet]]
| taalfamylje     = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Germaanske talen|Germaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Westgermaanske talen|Westgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Fryske talen|Frysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● '''Westerlauwersk Frysk'''
| dialekten       = &lt;small&gt;[[Wâldfrysk]], [[Klaaifrysk]], [[Noardhoeksk]], &lt;br&gt;[[Súdwesthoeksk]], [[Hylpersk]], [[Aastersk]],&lt;br&gt; [[Skylgersk]], [[Skiermûntseagersk]], &lt;br&gt; [[Molkwardersk]] †&lt;/small&gt;
| offisjele status= [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]:&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]]
| erkenning as minderheidstaal = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| ISO 639-1       = fy
| ISO 639-2       = fry
| ISO 639-3       = fry
}}
It '''Frysk''' is de lânseigen [[taal]] dy't fan âlds sprutsen wurdt troch de [[Westerlauwerske Friezen]], yn it gebiet dat no rûchwei omfieme wurdt troch de [[Nederlân]]ske provinsje [[Fryslân]]. It hat dêr in offisjele status gelyk oan dy fan it [[Nederlânsk]]. It Frysk heart ta de [[Noardwestgermaanske talen|Noardwestgermaanske kloft]] fan 'e [[Westgermaanske talen]], en foarmet dêrbinnen de [[Fryske talen|Fryske taalgroep]] mei it yn [[Dútslân]] sprutsen [[Noardfrysk]] en [[Sealterfrysk]]. Yn akademyske fermiddens wurdt it Frysk faak fan Westerlauwersk Frysk neamd, om it fan 'e oare Fryske talen te ûnderskieden. Yn it bûtenlân wurdt ornaris fan &quot;[[Westfryske dialekten|Westfrysk]]&quot; sprutsen, mar yn Nederlân is dat de oantsjutting foar in [[Hollânsk]] [[dialekt]] mei in Frysk [[substraat]], út 'e [[Kop fan Noard-Hollân]].

Mei sa'n 600.000 sprekkers is it Frysk fierwei de grutste fan 'e trije Fryske talen, en foarmet in middenmoater as men nei alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen sjocht. Histoarysk is it Frysk fuortkommen út it [[Aldfrysk]], dat him fia it [[Midfrysk]] ta it [[Nijfrysk]] ûntwikkele hat. It moderne Frysk falt útinoar yn in fjouwertal grutte [[dialekt]]en dy't lykwols mar sa'n bytsje ferskille dat men suver better fan taalfarianten sprekke kin. Dêrnjonken besteane ek noch fjouwer lytse, sterk ôfwikende en tsjintwurdich slim yn har fuortbestean bedrige dialekten, dy't sprutsen wurde op 'e [[Waadeilannen]] en yn it lang tige isolearre [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]]. Fral it [[Hylpersk]] en it [[Skiermûntseagersk]] binne wat [[argaysk]]er as de oare [[Fryske dialekten]]. De [[Fryske standerttaal]] is lykwols fierhinne basearre op 'e beide grutte dialekten fan it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]]. Op 't heden wurdt it Frysk op al mar mear maatskiplike terreinen brûkt, en nettsjinsteande ûnheilsprofeten dy't it al withoelang om it hoartsje krektoarsom foarsizze, liket it der net op dat it foarearst útstjerre sil.

== Taalsibskip ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.png|thumb|left|Taalgebiet fan de trije moderne Fryske talen.]]
It Frysk heart ta de grutte [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeeske taalfamylje]], dy't bygelyks ek talen as it [[Frânsk]], [[Gryksk]], [[Russysk]], [[Perzysk]] en [[Hindy]] omfiemet. Mei û.m. it [[Deensk]], [[Noarsk]] en [[Sweedsk]] wurdt it ta de [[Germaanske talen]] rekkene, en dêrbinnen foarmet it mei bygelyks it [[Dútsk]], [[Nederlânsk]] en [[Jiddysk]] de [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taalgroep]]. It Frysk is lykwols nauwer besibbe oan it [[Ingelsk]] en it [[Skotsk]], wêrmei't it de [[Noardwestgermaanske talen]] foarmet. Dy falle dan wer útinoar yn 'e [[Angelsaksyske talen]] en de [[Fryske talen]].

Der wurdt wol sein dat it (Westerlauwersk) Frysk de taal is dy't it naust oan it Ingelsk besibbe is, mar noch ôfsjoen fan it feit dat dêrby foarbygien wurdt oan 'e oare Fryske talen en oan oare Angelsaksyske talen lykas it Skotsk, is dat al lang net mear wier. Yn 'e [[Midsiuwen]] wiene it [[Aldfrysk]] en it [[Aldingelsk]] (of Angelsaksysk) inoar yndie net wanlyk, mar troch de oanhâldende ynfloed fan (ferskillende) oanbuorjende talen en oare omstannichheden binne it Ingelsk en it Frysk troch de iuwen hinne sterk útinoar groeid. Ien fan 'e wichtichste ferskillen is datoangeande de ûnbidige ynfloed dy't it [[Frânsk]] sûnt de [[Normandyske Ynfaazje]] fan [[1066]] op it Ingelsk útoefene hat, wylst it Frysk, benammen fan 'e [[sechstjinde iuw]] ôf, krekt in sterke [[Nederlânsk]]e ynfloed ûndergien hat. De oerienkomsten dy't der hjoed de dei noch binne tusken it Frysk en Ingelsk sjocht men yn 'e [[wurdskat|basiswurdskat]], d.w.s. yn wurden dy't faak brûkt wurde en dy't der om it jier 1300 bygelyks ek al wiene, lykas &quot;tsiis&quot; (''cheese'') en &quot;kaai&quot; (''key''). Mar ek by de ûntjouwing fan fokalen út it [[Oergermaansk]] by wurden lykas &quot;grien&quot; (''green''), &quot;fiele&quot; (''feel''), &quot;riede&quot; (''read'') en sa folle mear. De oerienkomsten binne ek noch altiten te sjen oan 'e [[palatalisaasje]] fan [[bylûd]]en as 'k' en 'g' dy't yn guon wurden yn it Frysk en Ingelsk ta 'tsj' of 'j' waarden. Fergelykje foarbylden as &quot;tsjerke&quot; en ''church'' en &quot;juster&quot; en ''yesterday''. 
[[Ofbyld:Lânkaart taalsitewaasje Noard-Nederlân.PNG|right|thumb|350px|De taalsitewaasje yn [[Noard-Nederlân]].]]

It (Westerlauwersk) Frysk is it naust besibbe oan 'e oare beide Fryske talen, it [[Noardfrysk]] en it [[Sealterfrysk]]. It Noardfrysk wurdt sprutsen yn [[Noard-Fryslân]], oan 'e [[Noardsee]]kust fan 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]], krekt besuden de [[Denemark|Deenske]] grins. It Sealterfrysk wurdt yn 'e krite [[Sealterlân]], tusken [[Aldenboarch]], [[Kloppenboarch (distrikt)|Kloppenboarch]] en de Nederlânske grins sprutsen, yn 'e Dútske dielsteat [[Nedersaksen]]. Dy taalfoarm is it iennichste noch libbene dialekt fan it [[Eastfrysk]] (of Easterlauwersk Frysk), wêrfan't it taalgebiet yn earder tiid fan 'e [[Lauwers]] oant de [[Wezer]] rûn. De trije Fryske talen binne lykwols al yn 'e [[Midsiuwen]] elk har eigen paad gien, en binne no al lang net mear ûnderling fersteanber.

Ferlykje de folgjende wurden yn it Westerlauwersk Frysk, it Sealterfrysk, it Noardfrysk fan it fêstelân (yn it [[Mooring]]-dialekt) en it Noardfrysk fan 'e eilannen (yn it [[Fering]]-dialekt):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!taal
!colspan=&quot;9&quot;|foarbyldwurden
|-
|Westerlauwersk Frysk:
|''holle'' / ''haad-''
|''foarholle''
|''each''
|''noas''
|''mûle''
|''tosk''
|''kin''
|''wang''
|''ear''
|-
|[[Sealterfrysk]]:
|''Kop'' / ''Haud-''
|''Stierne''
|''Oge''
|''Nose''
|''Mule''
|''Tusk''
|''Keeuwe''
|''Soke''
|''Oor''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Mooring)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''foorhood''
|''uug''
|''noos''
|''müs''
|''täis''
|''kan''
|''siik''
|''uur''
|-
|[[Noardfrysk]]:&lt;br&gt; &lt;small&gt;(Fering)&lt;/small&gt;
|''hood''
|''braanj''
|''uug''
|''nöös''
|''mös''
|''tus''
|''kan''
|''sjuuk''
|''uar''
|}

==Taalgebiet==
It Frysk wurdt sprutsen op it fêstelân fan 'e Nederlânske provinsje [[Fryslân]], útsein de [[Stellingwerven]] yn it súdeasten, eastlik [[Kollumerlân]] yn it noardeasten en [[it Bilt]], de âlde mûning fan 'e [[Middelsee]], yn it noarden. Op 'e [[Waadeilannen]] wurdt Frysk sprutsen op [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en de westlike en eastlike úteinen fan [[Skylge]], mar net op [[it Amelân]] of [[Flylân]], en likemin yn 'e omkriten fan it [[doarp]] [[Midslân]], op 'e midden fan Skylge. Fierders wurdt der ek Frysk sprutsen yn in lyts part fan 'e provinsje [[Grinslân]] dat tsjin Fryslân oanleit, yn 'e trijehoeke dy't bestiet út 'e plakken [[Mearum]], [[De Wylp]] en [[De Grinzer Pein]].

Behalven Frysk wurde yn 'e provinsje Fryslân ek ferskate net-Fryske [[streektaal|streektalen]] sprutsen, dy't yndield wurde kinne yn twa kategoryen. Yn it foarste plak binne der de [[Nedersaksysk]]e dialekten, dy't lânseigen binne yn 'e súdeastlike râne fan 'e provinsje. It [[Stellingwerfsk]] is dêrfan it grutst en bekendst, mar fierders wurdt yn eastlik Kollumerlân in foarm fan [[Westerkertiersk]] sprutsen dy't wol betitele wurdt as [[Kollumerlânsk]], wylst it doarp [[Kollumerpomp]] syn eigen dialekt hat, it [[Pompstersk]]. Dêrnjonken binne der dan noch de [[Hollânsk]]e dialekten, wêrfan't it no útstoarne [[Flylânsk]] as [[Westfryske dialekten|Westfrysk]] klassifisearre wurde kin, wylst it [[Midslânsk]], [[Amelânsk]], [[Biltsk]] en [[Stedsk]] mei-inoar de [[Hollânsk-Fryske mingdialekten]] foarmje.

De Stedske dialekten hiene foarhinne in hege maatskiplike status as taal fan 'e [[adel]] en de [[boarger]]like [[hegerein]], mar binne sûnt de ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]] yn dit opsjoch op har retoer. Sadwaande, en troch it ferfarren fan in protte Frysktaligen fan it plattelân nei de stêd, hat it Frysk yn 'e [[tweintichste iuw]] ek mear foet oan 'e grûn krigen yn 'e Fryske stêden, dêr't it earder minder brûkt waard. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it Frysk fan plattelanners dy't nei de stêd ferhuzen as regel wol ûnderinoar mar net sa gau tsjin net-Fryskpraters brûkt wurdt. De twadde [[generaasje]] dy't yn'e stêd opwoeksen is brûkt it Frysk al folle minder of alhiel net mear. Fierders moat op dit mêd ek ûnderskie makke wurde tusken de ferskillende stêden. Yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] hat it Frysk bgl. folle minder draachflak krigen as yn [[Dokkum]]. Ek yn [[Harns (stêd)|Harns]] bestiet fan âlds in minder positive ynstelling foar it Frysk oer. Oarsom, in (lyts) part fan de stedsjers en net-Friezen dy't nei it plattelân ferhúzje, leare en brûke dêr Frysk. Twa- en trijetaligen binne by de taal dy't hja kieze oan harren sitewaasje en relaasje bûn en dêrom binne 'Frysktaligen', 'Stedsktaligen' en 'Nederlânsktaligen' inoar oerlaapjende kategoryen, dy't allinnich yn relatyf opsicht ûnderskaat wurde kinne.  
[[File:Lânkaart terreinferlies Frysk yn Nederlân.PNG|left|thumb|250px|Terreinferlies fan it Frysk yn [[Nederlân]] troch de iuwen hinne. (Sjoch foar in kaartsje oer it terreinferlies fan 'e Fryske talen yn alle Fryske gebieten it artikel oer it [[Aldfrysk]]).]]

== Skiednis ==
===Prehistoarje===
Foar it ûntstean fan it Frysk moat der yn it gebiet dat no Fryslân foarmet, in oare taal sprutsen wêze, mooglik troch de oarspronklike bewenners fan dizze kontreien, foar't de [[Germanen]] dêr't de [[Friezen]] fan ôfstamje harren hjirre nei wenjen setten. Dy taal wurdt wol oantsjut as [[Pre-Yndo-Jeropeeske talen|Pre-Frysk]], mar de [[taalkundige]]n binne it der net oer iens oft der fan dy [[substraattaal]] yn it hjoeddeiske Frysk noch spoaren werom te finen binne.

Tsjin'e [[trêde iuw]] begûn him út it [[Noardwestgermaansk]] fan 'e Friezen in eigen taal te ûntwikkeljen. It ierste stadium dêrfan, doe't it noch in dialekt wie, wurdt wol it [[Proto-Frysk]] of primityf Frysk neamd. Dizze taalfoarm is inkeld bewarre bleaun yn koarte, isolearre en fragmintaryske [[Anglofryske runen|rune-ynskriften]], dy't faak dreech oersetber en foar mearderlei útlis fetber binne. In bettere boarne lykje sadwaande âlde [[plaknamme]]n te wêzen, dy't earst sûnt [[700]] lûdsferskynsels sjen litte dy't ûnderskiedend binne foar it Frysk. Dêrom wurdt yn 'e regel ornearre dat der pas om dy tiid hinne in as sadanich werkenbere Fryske taal ûntstien is.

Fan 'e [[sânde iuw|sânde]] oant de [[santjinde iuw]] hat it Frysk oanhâldend terrein priisjaan moatten oan it [[Hollânsk]] en it [[Nedersaksysk]]. Sûnt de santjinde iuw is it Fryske taalgebiet yn Nederlân lykwols min ofte mear gelyk bleaun. De lettere skiednis fan 'e Fryske taal wurdt ornaris opdield yn trije tiidrekken, nammentlik dy fan it [[Aldfrysk]] (1150-1550), it [[Midfrysk]] (1550-1820) en it [[Nijfrysk]] (1820-hjoed). Guon taalkundigen beskôgje it Midfrysk lykwols net as in aparte perioade mar diele it by it Nijfrysk yn.
[[File:Freeska Landriucht.jpg|right|thumb|180px|De earste side fan it ''[[Freeska Landriucht]]'', it earste printe boek yn it Frysk, datearjend fan omtrint [[1485]].]]

=== It Aldfryske tiidrek ===
{{Apart|Aldfrysk}}
De [[Aldfrysk]]e perioade begûn eins daliks nei it ûntstean fan it Frysk yn 'e [[sânde iuw]], mar om't it mar oerlevere is fan likernôch [[1150]] ôf, wurdt dat jier gauris as begjin oanholden. Yn dizze snuorje kamen yn it Frysk noch [[namfal]]len foar en wie der ûnderskie tusken de manlike en froulike [[geslacht (grammatika)|grammatikale geslachten]].

De âldste oerlevere Fryske tekst wie lang in fragmintaryske [[Psalmen|psalm]]oersetting út 'e ein fan 'e [[tolfde iuw]], mar yn [[2015]] waard yn in fierders [[Latyn]]sktalich manuskript in koarte notysje yn it Aldfrysk ûntdutsen, besteande út 'e wurden ''Lesa mi, helpe mi'' (&quot;Ferlos my, help my&quot;), dy't datearret út 'e perioade [[1100]]-[[1125]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin,}} ''Oudste Fries op perkament'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 23 juny 2015.&lt;/ref&gt; Alle oare oerlevere teksten, benammentlik [[rjocht]]shânskriften, binne fan 'e [[trettjinde iuw]] of letter. De measten datearje út 'e [[14e iuw|fjirtjinde]] en [[fyftjinde iuw]], want tusken [[1300]] en [[1500]] belibbe it Frysk in grutte bloeitiid as skriuwtaal. It waard brûkt yn alle fasetten fan it bestjoer yn [[Fryslân]], en wie sa wichtich, dat al om [[1485]] hinne it earste drukte boek yn it Frysk ferskynde, de ''[[Alde Druk fan it Fryske Lânrjocht]]''. Dat is foar sa'n lytse taal tige seldsum, mei't de [[boekdrukkeunst]] amper 35 jier earder útfûn wie.

Om [[1500]] hinne kaam oan 'e bloeitiid fan it Frysk lykwols abrupt in ein. Foar in grut part wie dat in gefolch fan 'e machtsoername troch [[Albrecht fan Saksen]], yn [[1498]], dy't it Frysk as bestjoerstaal ferfong troch it [[Hollânsk]] en yn 'e jierren dêrnei in grut tal útlânske amtners oanloek. It Frysk waard weromkrongen nei it plattelân, dêr't it, relatyf isolearre fan it Hollânsk troch de minne ferbinings fan dy tiid, as sprektaal fan frijwol de hiele befolking fuortlibbe. De ein fan 'e Aldfryske perioade, dy't ornaris om [[1550]] hinne lein wurdt, kin lykslein wurde mei dizze weromfal fan skriuw- ta sprektaal.
[[File:Gysbert_Japicx_(Bolsward).JPG|left|thumb|200px|It stânbyld foar [[Gysbert Japiks]] yn [[Boalsert (stêd)|Boalsert]].]]

=== It Midfryske tiidrek ===
{{Apart|Midfrysk}}
It begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade (1550-1820) foel rûchwei gear mei it begjin fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] ([[1568]]) en it ûntstean fan 'e [[Republyk fan de Feriene Provinsjes]] ([[1585]]). Hoewol't der dus in nije snuorje fan frijheid oanbriek, krige it Frysk syn posysje fan foar [[1498]] net werom. Dat hie alles te krijen mei de opkomst fan [[Hollân]] as it oerhearskjende part fan 'e Republyk en fan it Hollânsk as de dominante taal yn [[polityk|bestjoerlike]], [[wet|juridyske]] en [[religy|religieuze]] oangelegenheden. Benammen it ferskinen fan 'e [[Steatefertaling]] (de troch de [[Steaten-Generaal]] autorisearre oersetting fan 'e [[Bibel]]), yn [[1637]], wie in mylpeal foar de ynfloed en fersprieding fan it Hollânsk, en hie jammerdearlike gefolgen foar de status en wurdskat fan it Frysk en oare minderheidstalen en dialekten yn 'e Republyk. Ek de [[Universiteit fan Frjentsjer]], de [[tsjerke]] as ynstitút, it [[ûnderwiis]] en letter de [[parse]] hawwe neat bydroegen oan it behâld fan it Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Brouwer, J.H. et al. (red.)}}, ''Culturele problemen'', yn: ''Encyclopedie van Friesland''.&lt;/ref&gt;

Yn it Midfryske tiidrek waard der sadwaande ek hast neat yn it Frysk skreaun, behalven [[sprekwurd]]esamlings en it wurk fan guon gelegenheidsdichters. De grutte útsûndering op dy regel wie [[Gysbert Japiks]] ([[1603]]-[[1666]]), in [[skoalmaster]] en [[foarsjonger]] út [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], en ien fan 'e grutste [[skriuwer]]s en [[dichter]]s dy't it Frysk ea fuortbrocht hat. Mei syn dichtwurk, oersettings, brieven en benammen mei syn postúm yn [[1668]] ferskynde ''[[Friesche Rymlerye]]'' lei hy de grûnslach foar de moderne [[Fryske literatuer]] en [[stavering]].
[[File:Joast (Justus) Hiddes Halbertsma,.jpg|right|thumb|180px|[[Joast Hiddes Halbertsma]].]]

=== It Nijfryske tiidrek ===
{{Apart|Nijfryske literatuer}}
Nei Gysbert Japiks syn dea duorre it oant it begjin fan 'e [[njoggentjinde iuw]] foar't syn oanset in ferfolch krige. Dat foel gear mei it begjin fan 'e [[Nijfrysk]]e perioade, dat ornaris om [[1820]] hinne pleatst wurdt, om't him doe de saneamde [[nijere brekking]], in tige wichtige taalkundige fernijing, yn it Frysk oppenearre. Fierwei it wichtichst ûnder de Fryske skriuwers en dichters fan 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw wiene de [[bruorren Halbertsma]]: [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), [[minnisten|minnistysk]] [[dûmny]] te [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] en nei [[1822]] te [[Dimter]], en [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]] ([[1797]]-[[1858]]), [[dokter]] te [[Grou (plak)|Grou]]. De trêde broer, [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]] ([[1792]]-[[1852]]), dy't bûterkeapman te Grou wie, stie wat de literêre ynhâld fan syn wurk oanbelange yn it skaad fan syn bruorren, mar syn folkslektuer foel der wakker yn by de gewoane man. It samle wurk fan 'e bruorren Halbertsma waard yn [[1822]] útjûn as in boekje fan 36 siden, yn in oplaach fan twahûndert eksimplaren, ûnder de titel ''[[De Lapekoer fen Gabe Skroor]]''. De twadde printinge, út [[1829]], hie 237 siden en de trêde, út [[1834]], hast 500. Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn [[1836]], [[1840]], [[1845]] en [[1858]]. Letter waard al it wurk fan 'e Halbertsma's sammele om postúm te ferskinen as it masterwurk ''[[Rimen en Teltsjes]]'', it Fryske nasjonale literêre boek, dêr't yn [[1993]] de tsiende printinge fan útkaam en dat noch altiten populêr is.

Oare wichtige Fryske skriuwers en dichters út 'e njoggentjinde iuw wiene û.m.: [[Harmen Sytstra]] ([[1817]]-[[1862]]), [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] ([[1816]]-[[1887]]), [[Waling Dykstra]] ([[1829]]-[[1914]]), [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] ([[1824]]-[[1906]]), [[Lútzen Harmens Wagenaar]] ([[1855]]-[[1910]]) en [[Piter Jelles Troelstra]] ([[1860]]-[[1930]]). Dyselde wie njonken oprjochter en earste lieder fan 'e [[SDAP]] ek skriuwer fan in grut tal Fryske gedichten en lieten, dêr't ''It Aldershûs'' en ''Eala Fria Fresena'' tsjintwurdich de bekendsten fan binne. By dy opsomming mei fierders ek Troelstra syn earste frou, [[Sjoukje Maria Diederika Bokma de Boer]] ([[1860]]-[[1939]]) net ûntbrekke, dy't sawol yn it Frysk as yn it Nederlânsk skreau en nasjonale ferneamdens krige ûnder har [[pseudonym]] [[Nynke van Hichtum]], mei har boek ''[[Afke's Tiental]]'' (letter oerset yn it Frysk as ''[[De Tsien fan Martens Afke]]'').
[[File:Postma, Obe A.S. Weinberg, Grins.jpg|left|thumb|200px|De [[dichter]] [[Obe Postma]].]]

Yn 'e [[tweintichste iuw]] waard de renêssânse fan 'e [[Fryske literatuer]] fuortset troch skriuwers en dichters as [[Obe Postma]] ([[1868]]-[[1963]]), [[Geart Aeilco Wumkes]] ([[1869]]-[[1954]]), [[Simke Kloosterman]] ([[1876]]-[[1938]]), [[Reinder Brolsma]] ([[1882]]-[[1953]]), [[Eeltsje Boates Folkertsma]] ([[1893]]-[[1968]]), [[Fedde Schurer]] ([[1898]]-[[1968]]), [[Ulbe van Houten]] ([[1904]]-[[1974]]), [[Nyckle J. Haisma]] ([[1907]]-[[1943]]), [[Douwe Annes Tamminga]] ([[1909]]-[[2002]]), [[Hylkje Goïnga]] ([[1930]]-[[2001]]), [[Rink van der Velde]] ([[1932]]-[[2001]]), [[Trinus Riemersma]] ([[1938]]-[[2011]]) en withoefolle oaren. In apart plak wurdt ynnommen troch [[oersetter]]s, lykas [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]), dy't it hiele oeuvre fan [[Shakespeare]] nei it Frysk ta oerbrocht, en [[Klaas Bruinsma (oersetter)|Klaas Bruinsma]] ([[1931]]), dy't al sûnt de jierren santich yn 't spier is om 'e [[Aldgryksk]]e [[toanielstik]]ken fan [[Sofokles]], [[Aiskylos]], [[Euripides]] en [[Aristofanes]] yn it Fryske oer te setten, en fierders de ''[[Ilias]]'' en de ''[[Odyssee]]'' fan [[Homearus]] en oare [[epos|epyske wurken]] út 'e [[Klassike Aldheid]], mar dêrnjonken ek [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[ridderroman]]s, [[Latyn]]ske [[hilligelibben]]s en de [[Spaansk]]talige [[poëzij]] fan 'e [[Sily|Sileenske]] [[Nobelpriis foar de Literatuer|Nobelpriis]]winner [[Pablo Neruda]] en oaren.

=== De Fryske Beweging ===
{{Apart|Fryske Beweging}}
De earste [[organisaasje]]s dy't rjochte wiene op it behâld fan 'e Fryske [[taal]] en [[kultuer]], waarden oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw oprjochte. De alderearste dêrfan wie it yn [[1827]] stifte ''[[Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde]]'', dat trouwens ornaris net ta de [[Fryske Beweging]] rekkene wurdt om't it it [[Nederlânsk]] as fiertaal brûkte en pommeranten út dit fermidden gauris negatyf sputsen en skreaune oer de [[emansipaasje]] fan it Frysk. Wichtiger foar it Frysk wie dan ek it [[Selskip foar Fryske Tael- en Skriftekennisse]], dat oprjochte waard yn [[1844]].
[[File:Fryske Akademy.jpg|right|thumb|180px|It [[Coulonhûs]], de sit fan 'e [[Fryske Akademy]].]]
[[File:EXAMEN IN DE FRIESE TAAL-PGM4011888.webm|thumb|Eksamens yn de Fryske taal yn in [[Polygoonsjoernaal]] út 1946]]

Oant en mei de [[njoggentjinde iuw]] hie it [[ûnderwiis]] it Frysk iuwenlang tsjinwurke of op syn bêst negearre. Noch yn [[1816]] waard yn it ûnderwiisalmenak de [[skoalmaster]]s oanmoanne om it &quot;''vriesch boersch''&quot; yn en om 'e skoallen dochs fral net ta te litten. Tsjin it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kaam der yn [[Fryslân]] lykwols in rop om it Frysk as fak op 'e skoallen te ûnderwizen. Under mear ta dat doel rjochte yn [[1915]] in groep jonge Fryske skriuwers de [[Jongfryske Mienskip]] op, dy't doelbewust en systematysk in kampanje fierde foar de fierdere ûntwikkeling en ferheffing fan it Frysk. In geweldich súkses wie dêrby, yn [[1938]], de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]], dy't him mei it yn [[1941]] stifte [[Frysk Ynstitút oan de Ryksuniversiteit Grins]] ta it sintrum fan 'e Fryske [[taalkunde]] ûntjoech.

Op [[godstsjinst|godstsjinstich]] mêd waarden it [[Kristlik Frysk Selskip]], dat de [[protestantisme|protestantske denominaasjes]] fertsjintwurdige, en it [[Roomsk Frysk Bûn]] oprjochte, resp. yn [[1908]] en [[1917]]. Dizze beide organisaasjes wiene ferantwurdlik foar it ta stân kommen fan 'e Fryske psalmberiming, it plakfinen fan 'e earste Frysktalige [[tsjerke]]tsjinsten en de Fryske oersetting fan 'e [[Bibel]], dy't yn [[1943]] einlik útkaam. It Roomsk Frysk Bûn waard trouwens yn [[1997]] opheft, hoewol't it syn wurk foar in part fuortset as de stifting [[Mei Alle Wille]]. It Kristlik Frysk Selskip waard neitiid omneamd ta [[Krúspunt (organisaasje)|Krúspunt]].
[[File:Fryske beweging banner.jpg|left|thumb|250px|It logo fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].]]

Wer in oare organisaasje dy't it om it behâld fan it Frysk te dwaan is, is it [[Frysk Bûn om Utens]], dat dernei stribbet om 'e bân tusken de Fryske migranten bûten de provinsje en it heitelân libben te hâlden. Ek hjoed de dei is it Frysk Bûn om Utens noch tige aktyf, mei 17 oansletten kriten, yn [[Apeldoarn]], [[Arnhim]], [[Assen]], [[Boadegraven]], [[De Haach]], [[Haarlim]], [[Hilversum]], [[Hoarn (stêd)|Hoarn]], [[Hurderwyk]], [[Lelystêd]], [[Meppel]], [[Seist]], [[Drinte|Súdeast-Drinte]], [[Swol]], [[Twinte]], [[Utert (stêd)|Utert]] en [[Wageningen]]. Teffens binne der twa kriten dy't net by it Bûn oansletten binne, yn [[Den Helder]] en yn [[Roan]]. Noch wer in oare Fryske organisaasje is de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]], dy't oprjochte waard yn [[1930]]. Hjirby binne de studinteferienings [[Bernlef (studinteferiening)|F.F.J. ''Bernlef'']] yn [[Grins (stêd)|Grins]] en [[WSSFS]] yn [[Wageningen]] oansletten.&lt;ref&gt;''Bûsboekje 2015'', s. 147.&lt;/ref&gt;

Yn [[1945]] besleaten al dy organisaasjes harren krêften te bondeljen en waard de [[Ried fan de Fryske Beweging]] oprjochte. Oant hjoed de dei ta fungearret dy as bewekker fan 'e Fryske kultuer en motor efter de emansipaasje fan 'e Fryske taal. Behalven de boppeneamde organisaasjes binne ek de [[Feriening foar in Federaal Europa]], de [[Feriening foar Frysk Underwiis]], it [[IFAT|Frysk Amateur Toaniel]], de ''[[Stichting Ons Bildt]]'' en de ''[[Stellingwarver Schrieversronte]]'' lid fan 'e Ried.
[[Ofbyld:Zaailand feb 07.JPG|thumb|right|250px|It [[Saailân]] te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] (yn [[2007]]), útsjend op it Paleis fan Justysje.]]

=== Kneppelfreed ===
{{Apart|Kneppelfreed}}
Dochs duorre it noch oant 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw foar't al dat taalaktivisme fruchten ôfsmiet en de offisjele status fan it Frysk ferbettere waard. Yndirekt wie dat it gefolch fan 'e opskuor dy't op 'e middei fan [[16 novimber]] [[1951]] plakfûn op it [[Saailân]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] as gefolch fan 'e rjochtsaak tsjin twa Fryske [[sjoernalist]]en, [[Fedde Schurer]] en [[Tsjebbe de Jong]]. Dy beide mannen wiene oanklage foar [[kwealaster]], om't se har yn opinystikken yn harren [[krante]]n útsprutsen negatyf útlitten hiene oer de [[rjochter]] mr. [[S.R. Wolthers]], dy't yn ferskate rjochtsaken wegere hie om ta te stean dat der yn 'e rjochtseal Frysk sprutsen waard. 
[[Ofbyld:Fedde Schurer beeld 03.JPG|thumb|left|180px|Stânbyld fan [[Fedde Schurer]] op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] (makke troch [[Guus Hellegers]], yn [[1974]]).]]

Foar it gerjochtsgebou wie dy deis in grutte kliber folk gearkommen dy't der net yn mocht, en foar in part troch de argewaasje en de lulkens fan 'e minsken en foar in part troch it folslein ûnbehearske hâlden en dragen fan 'e plysje rûn it spul dêr alhiel út 'e klauwen. De plysje sloech sûnder ûnderskie te meitsjen mei de wapenstôk op 'e minsken yn en brûkte [[brânspuit]]en as [[wetterkanon]]nen. Dizze rebûlje is de skiednis yngien as &quot;[[Kneppelfreed]]&quot;. De lulkens oer dit barren wie yn 'e provinsje sa grut, dat it Nederlânske regear suver yn panyk rekke by de gedachte oan in Fryske ôfskiedingsbeweging, en daliks in trijekoppige ministeriële kommisje nei Fryslân ta stjoerde om út te finen wat de minsken no eins woene.

Nei jierren fan tarieding en debatten late dat yn 'e jierren [[1955]] en [[1956]] ta de ynfiering fan nije wetjouwing oangeande it Frysk. Dêrby krige it Frysk offisjeel de status fan twadde rykstaal, wat fan Nederlân trouwens net in twatalich lân lykas [[Kanada]] makke hat, want de offisjele status fan it Frysk waard beheind ta de provinsje Fryslân. Fierders krigen Friezen it rjocht om yn Fryslân harren eigen taal yn 'e rjochtseal te sprekken en om by tsjûgenissen lykfolwêr yn Nederlân de eed yn it Frysk ôf te lizzen.
 
=== Nei Kneppelfreed ===
Hoewol't der troch Kneppelfreed in pear grutte súksessen behelle wiene foar it Frysk, gie ek dêrnei de taalstriid troch. Sa binne neitiid út 'e Ried fan de Fryske Beweging in stikmannich organisaasjes fuortkommen dy't spesjalisearre binne op in beskaat mêd. Foarbylden dêrfan binne de [[Fryske Kultuerrie]], dy't him útslutend mei kulturele saken dwaande hâldt, en de ûnderwilens ophefte [[Stifting It Fryske Boek]], dy't him konsintrearre op it promoatsjen en ferkeapjen fan 'e Fryske literatuer.
[[File:Afûk logo 185jpg.jpg|right|thumb|200px|It logo fan 'e [[Afûk]].]]

Boppedat kaam yn [[1962]] ek de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP), dy't de Fryske belangen yn 'e [[polityk]] behertigje moast, út 'e Ried fuort. Sûnt [[1966]] is de op 'e measte mêden loftse FNP fertsjintwurdige yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Hoewol't it nea ien fan 'e gruttere partijen wurden is, kaam de FNP allegeduerigen op foar de Fryske taal en kultuer en&amp;nbsp;– wat wichtiger wie&amp;nbsp;– hie syn oanwêzigens yn 'e Steaten in net te ûnderskatten bystjoerende ynfloed op it belied fan 'e oare partijen. Mei yn 't earstoan de wolbespraakte [[Jan Bearn Singelsma]] as lieder, wûn de FNP yn [[1966]] ien fan 'e 55 sitten yn 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] en troch de jierren hinne is de oanhing stabyl bleaun, mei ornaris twa of trije sitten, al is der sûnt [[1999]] in opgeande line te bespeuren. Yn [[2011]] kaam de partij foar it earst yn it provinsjaal bestjoer te sitten.

Fierders binne der ek guon frysksinnige organisaasjes dy't net drekt ferbûn binne mei de Ried fan de Fryske Beweging. Tige wichtich foar it behâld fan 'e Fryske taal is bygelyks de [[Algemiene Fryske Underrjochtskommisje]], better bekend as de Afûk. Dy fersoarget al sûnt [[1924]] net allinne it lesmateriaal foar it Frysk as fak op 'e [[basisskoalle|basis]]- en [[middelbere skoalle]]n, mar organisearret ek [[folwoeksenenûnderwiis]] yn it Frysk, foar sawol Frysktaligen as net-Frysktaligen. Ek foaroan by it Frysktalich ûnderwiis stiet de [[Stifting Pjutteboartersplak]], dy't ferskate Frysktalige [[pjutteboartersplak]]ken yn 'e provinsje organisearre hat.  En fierders is der noch it [[Frysk Ynternasjonaal Kontakt]], in jongereinferiening dy't as doel hat kontakten te lizzen mei oare minderheiden yn [[Jeropa]].
[[File:Grafyk talen sprutsen yn Fryslân.PNG|left|thumb|300px|Werjefte fan 'e [[taal|talen]] dy't yn 'e provinsje [[Fryslân]] as memmetaal sprutsen wurde (yn prosinten).]]

== Hjoeddeistige taalsitewaasje ==
=== Tal sprekkers ===
It Frysk wurdt yn 'e provinsje Fryslân as memmetaal sprutsen troch 347.000 minsken, oftewol troch 55% fan 'e ynwenners. Yn 'e trijehoek [[Mearum]]-[[De Wylp]]-[[De Grinzer Pein]], yn 'e provinsje [[Grinslân]], sprekke noch likernôch 3.000 minsken Frysk. En bûten it eigen taalgebiet wurdt it sprutsen troch likernôch 150.000 [[Friezen om utens]] yn 'e rest fan Nederlân, benammentlik yn 'e [[Rânestêd]], yn 'e stêd [[Grins (stêd)|Grins]] en yn 'e [[Noardeastpolder]]. Dat binne lju dy't út [[Fryslân]] wei nei oare parten fan Nederlân ferhuze binne, in [[Minsklike migraasje|migraasje]]stream dy't al hast oardel iuw op grutte skaal bestiet, foar it meastepart fan lju dy't ôfkomstich binne fan it Fryske [[plattelân]]. Yn 'e perioade tusken [[1880]] en [[1900]] gie it dêrby om 100.000 minsken, tusken [[1945]] en [[1970]] op 'en nij om 100.000, en yn 'e perioade dêrtuskenyn ek noch om frijwat.&lt;ref&gt;{{Aut|[[Johan Jacob Spahr van der Hoek|Spahr van der Hoek, J.J.]], en Vries, K. de, red.}}, ''Friesland 1945-1970'', Ljouwert, 1970 (Miedema Pers), sûnder ISBN, s. 98.&lt;/ref&gt; Yn harren nije wengebieten foarmen sokke 'lânferhuzers' [[Fryske Krite|Fryske kriten]] dy't fia it ramtwurk fan it [[Frysk Boun om Utens]] mei it heitelân ferbûn bleaune. Yn 'e Fryske kriten waarden eigen [[taal]] en [[kultuer]], en dêrmei [[etnysk|etnyske identiteit]], yn gesellich ferkear bewarre. De kriten rekken fan 'e jierren fyftich ôf stadichoan marginalisearre doe't de leden net mear op inoar oanwiisd wiene en de kontakten mei Fryslân troch bgl. [[tillefoan]] makliker yn stân holden wurde koene. In oansjenlik part fan 'e Friezen om utens binnen Nederlân is meitiid fierhinne yn 'e nije omkriten opgien, hoewol't oaren, faak nei har [[pinsjonearring]] nei it heitelân weromkearden.

En dan is der noch de grutte [[Fryske diaspora]] yn it bûtenlân, dy't fuortkaam út 'e grutte [[emigraasje]]weach tusken de [[Twadde Wrâldoarloch]] en santiger jierren. Dêryn hie [[Fryslân]] nammentlik fan alle Nederlânske provinsjes relatyf it heechste oandiel. It wurdt rûsd dat der wol 80.000 oant 100.000 Friezen ferspraat oer de wrâld libje, mei de grutste konsintraasjes yn [[Kanada]], de [[Feriene Steaten]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Sadwaande leit it totale oantal Frysktaligen yn 'e hiele wrâld hjoed de dei om 'e 600.000 hinne. Hjirby moat oantekene wurde dat it bân mei Fryslân foar de earste [[generaasje]], de eigentlike lânferhuzers, oer it algemien tige sterk wie, en foar de twadde generaasje (dy't faak it Frysk noch wol ferstiet mar net mear sprekt) al in stik minder sterk. De trêde generaasje, dy't yn 'e regel ek gjin Frysk mear ferstiet, mar faak noch wol in pear wurden of sintsjes út 'e holle leard hat sûnder de betsjutting wier te begripen, giet frijwol hielendal yn it gruttere gehiel fan it nije lân op.

Njonken de boppeneamde oantallen Fryske [[memmetaal]]sprekkers, kin as winst set wurde dat it Frysk as [[twadde taal]] sprutsen wurdt troch sa'n 110.000 fan hûs út net-Frysktalige ynwenners fan 'e provinsje Fryslân.
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân.PNG|right|thumb|270px|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] (yn %, [[1994]]).]]

=== Taalbehearsking ===
Oer de [[taalbehearsking]] fan it Frysk is in soad [[statistyk|statistysk]] fêstlein. Begjin jierren fyftich telde [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]] alle legere skoallebern yn 'e provinsje foar syn ''De Taal van het Schoolkind in Friesland''. Twa op 'e trije spriek Frysk as [[memmetaal]]. Op it Fryske [[plattelân]] (de [[Stellingwerven]] en [[it Bilt]] bûten beskôging litten) wie dat hast 95%. De bern dy't dêr net fan hûs út Frysktalich wiene, hiene it oer it algemien dochs as [[twadde taal]] oanleard, want de mienskipstaal en dêrmei ek de bernetaal wie hast sûnder útsûndering Frysk.&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, Krine}}, ''De Taal van het Schoolkind in Friesland'', 1956.&lt;/ref&gt; Hast fyftjin jier letter publisearre [[Lieuwe Pietersen]] yn [[1969]] ''De Friezen en Hun Taal'' as it ferslach fan in represintative [[enkête]] ûnder 800 minsken. It tal lju dy't yn 'e hûs Frysk sprieken, wie net merkber feroare, mar dat wie gjin stabiliteit want op it plattelân wie it mei 10% werom rûn en yn 'e stêden mei 10% foarút gien. De feroaring op it plattelân kaam troch ynstream út 'e stêd en fan bûten Fryslân, wylst de feroaring yn 'e stêd it gefolch wie fan [[urbanisaasje]] fan plattelân ôf.

Tsien jier letter waard troch ûndersikers fan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]] op 'en nij in represintative enkête holden, diskear ûnder mear as 1.100 respondinten, sadat finere details sichtber makke wurde koene. De útkomsten dêrfan waarden troch de [[Fryske Akademy]] ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Taal yn Fryslân'' publisearre yn [[1984]].&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Jelsma, Van der Plank en De Vos}}, ''Taal yn Fryslân'', Ljouwert, 1984 (Fryske Akademy).&lt;/ref&gt; Dêrút die bliken dat it tal Frysksprekkers op it plattelân op 'en nij 10% tebekrûn wie, en dat de winst yn 'e stêd net fêstholden wurde koe. Oer it ginneraal spriek 56% fan 'e respondinten yn 'e hûs Frysk, mar mei dejingen dy't de taal as twadde taal brûkten, kaam it totaal op 73%. Ferstean koene 93% it Frysk. Dit ûndersyk waard op deselde wize werhelle yn [[1994]] en wiisde út dat doe fan 'e likernôch 615.000 ynwenners fan 'e provinsje [[Fryslân]] 55% it Frysk as memmetaal hie. Fierders waard fêststeld dat 94% Frysk ferstean, 74% Frysk prate, 65% Frysk lêze en 17% Frysk skriuwe koe.&lt;ref&gt;{{Aut|Gorter, Durk, en Jonkman, Reitze}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', s. 8.&lt;/ref&gt; Hjir waarden noch gjin grutte feroarings sichtber mei it ûndersyk út [[1984]]. 
[[File:Grafyk behearsking Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|left|350px|thumb|De behearsking fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

In enkête út [[2010]], dy't troch it ûndersyksburo ''Flycatcher'' holden waard ûnder 1.775 Nederlanners (en inkelde fragen nei it Frysk 'meinaam' hie), joech as útslach dat it Frysk doe noch altyd troch justjes mear as de helte fan 'e ynwenners fan Fryslân as memmetaal sprutsen waard (wat likernôch oerienkomt mei de 55% út it ûndersyk fan [[1994]]). Neffens dizze beheinde en dus net alhiel ferlykbere enkête soe fierders fan 'e ynwenners dy't yn 'e provinsje hikke en tein wiene, 80% Frysk prate kinne en 100% Frysk ferstean kinne. Fan 'e 'ymport' joech 75% oan Frysk ferstean te kinnen en 12% dat se it dêrnjonken ek sprekke kinne.&lt;ref&gt;[https://www.flycatcher.eu/news/item/nwsE9DF3/media/images/Resultaten_Friesland.pdf ''De ‘echte’ Fries spreekt nog steeds Fries!''], Flycatcher Interner Research (sjoen op 11 desimber 2010).&lt;/ref&gt; In tal enkêtes op lytsere skaal dat sûnt [[2010]] holden waard, lit lykwols in oar en ûnderling ôfwikend byld sjen. Der blykt in groeiende ôfstân te bestean tusken it brûke kinnen en it feitlik ek brûken fan it Frysk. Benammen it tal minsken dat Frysk skriuwe kin, is ûnwis, om't yn 'e enkêtes gjin foaropstelde definysje jûn wurdt fan wat ûnder 'skreaun Frysk' ferstien wurdt. Ien wichtich gegeven fan it feroaringsproses yn in ôfrûne heale iuw is dat it Frysk foar de Frysksprekkers net mear harren sprutsen haadtaal bleaun is, mar dat hja it Nederlânsk as in folslein behearske twadde, of sels lykweardige, sprektaal leard hawwe te brûken.

Yn [[2018]] makken [[taalkundige]]n fan 'e [[Fryske Akademy]] de útkomsten fan it taalûndersyk ''Taal yn Fryslân: De Folgjende Generaasje'' bekend, dat op gelikense wize gearstald wie as eardere ûndersiken: fan 'e FA yn [[1994]] en fan'e [[Ryksuniversiteit Grins]] [[1980]]. Op basis fan 3.800 ynfolle [[online]]-fragelisten út [[2015]] waard dêrby konkludearre dat yn dat jier 48% fan 'e befolking fan Fryslân it Frysk as [[memmetaal]] hie; 29% it [[Nederlânsk]]; 12% it Frysk èn it Nederlânsk; 4% in [[streektaal]]; en 2% in útlânske taal. As men de Frysktaligen en de twataligen byinoar optelt, betsjut dat dus dat 61% fan 'e Fryske befolking it Frysk as memmetaal hie. Hoe't dat him krekt ferhâldt ta de útkomsten fan eardere ûndersiken wie ûndúdlik, mei't dit de earste kear wie dat der mear as ien memmetaal tagelyk opjaan wurde koe. Dêrtroch wie it apels mei parren ferlykjen en koene de ûndersikers net mei wissichheid sizze oft it Frysk no terrein wûn of ferlern hie. Wol kaam út it nije ûndersyk nei foarren dat it persintaazje minsken dat Frysk skriuwe koe, licht omheech gien wie, fan 17% yn [[1994]] nei 18% yn [[2015]]. De ûndersikers seagen dêryn it tanommen skriftlik gebrûk troch Frysksprekkers fan 'e eigen taal op [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Bosma, Willem}}, ''Taalmacht Fries boert langzaam achteruit'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 septimber 2018, s. 29.&lt;/ref&gt;
[[File:Grafyk gebrûk Frysk troch ynwenners Fryslân (2021 LC).png|right|350px|thumb|It gebrûk fan it Frysk troch de ynwenners fan Fryslân (yn %, [[2021]]), neffens in [[enkête]] útfierd yn opdracht fan 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.]]

Yn [[novimber]] [[2021]] liet de ''[[Ljouwerter Krante]]'' yn it ramt fan 'e santichste [[betinking]] fan [[Kneppelfreed]] in [[enkête]] oer de stân fan saken mei it Frysk útfiere troch it buro Enigma Research ûnder 1.950 ynwenners fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Walthaus, Asing}}, ''Mear Prate as Skriuwe'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 novimber 2021, s. 4-5}}&lt;/ref&gt; Neffens de útfierders hie dat &quot;in hege betrouberheid&quot; en wiek it &quot;heechút 2,2%&quot; ôf fan 'e wurklikheid. Wol waard tajûn dat, om't it ûndersyk fan in [[krante]] útgie, de dielnimmers boppemjittich útskaaiden nei minsken dy't lêze.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt; Neffens dizze enkête behearsken yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 72% tige goed, 22% goed, 4% ridlik, 2% amper, 0% net.
*Sprekken: 56% tige goed, 20% goed, 10% ridlik, 9% amper, 6% net.
*Lêzen: 33% tige goed, 44% goed, 16% ridlik, 4% amper, 2% net.
*Skriuwen: 10% tige goed, 32% goed, 25% ridlik, 14% amper, 19% net.
Neffens deselde enkête brûkten yn [[2021]] de ynwenners fan Fryslân it Frysk sa:&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;
*Ferstean: 71% eltse dei, 12% ferskate kearen yn 'e wike, 7% likernôch ien kear yn 'e wike, 5% minder as ien kear yn 'e wike, 5% selden of nea.
*Sprekken: 65% eltse dei, 7% ferskate kearen yn 'e wike, 4% likernôch ien kear yn 'e wike, 4% minder as ien kear yn 'e wike, 20% selden of nea.
*Lêzen: 31% eltse dei, 23% ferskate kearen yn 'e wike, 16% likernôch ien kear yn 'e wike, 15% minder as ien kear yn 'e wike, 15% selden of nea.
*Skriuwen: 24% eltse dei, 14% ferskate kearen yn 'e wike, 9% likernôch ien kear yn 'e wike, 12% minder as ien kear yn 'e wike, 40% selden of nea.
Ut dizze enkête kaam û.m. ek nei foarren dat wat heger it [[oplieding]]snivo, wat ûnwierskynliker it is dat der yn 'e hûs Frysk sprutsen wurdt.&lt;ref name=&quot;mear prate as skriuwe&quot;/&gt;

In ûndersyk troch de [[Ryksuniversiteit Grins]], dêr't 14.500 Friezen in fragelist foar ynfollen, brocht yn [[2024]] oan it ljocht dat der hieltyd mear Friezen Frysk sprieken, fral wat it taalgebrûk thús oanbelange. Neffens it ûndersyk spriek 48% fan 'e ynwenners fan Fryslân sûnder de [[Stellingwerven]] yn 'e hûs Frysk, wylst bûtendoar 62% fan 'e Friezen Frysk spriek. Ut itselde ûndersyk die ek bliken dat yn 'e buorprovinsjes mar 17% fan 'e minsken yn 'e hûs [[Grinslânsk]] of [[Drintsk]] spriek, en bûtendoar op syn heechsten 41%.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Friezen spreken thuis vaker Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 18 july 2024, side 1.&lt;/ref&gt; 

Neffen de útkomsten fan in ûndersyk dat yn [[2025]] yn opdracht fan 'e [[Provinsje Fryslân]] útfierd waard, koene hieltyd mear ynwenners fan Fryslân it Frysk goed lêze en skriuwe, benammen wat de leeftydskategory fan 18–29&amp;nbsp;jier oanbelange. Fan alle ynwenners fan 'e provinsje koe neffens dit ûndersyk 58% it Frysk goed of hiel goed lêze, wylst 19% it Frysk goed of hiel goed skriuwe koe. Ek koe 85% it Frysk goed of hiel goed ferstean en as men de lju meirekkenet dy't it Frysk ridlik ferstean koene, gie dat persintaazje omheech nei 95%. De ûndersikers wiene fan tinken dat de oanwinnende lês- en skriuwfeardigens yn it Frysk it gefolch wie fan it tanimmend gebrûk fan it Frysk as skriuwtaal op 'e [[sosjale media]].&lt;ref&gt;{{Aut|Boer, Jantien de}}, ''Steeds meer Friezen kunnen goed Fries lezen en schrijven'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 27 maaie 2026, s. 21.&lt;/ref&gt;

===Dialekten===
{{Apart|Fryske dialekten}}
It Westerlauwersk Frysk kin ferdield wurde yn acht ûnderskate [[dialekt]]en, dy't ûnderling yn ferskillende mjitte (fan maklik oant dreech), fersteanber binne. De fjouwer haaddialekten lykje eins sa opinoar dat der better fan taalfarianten sprutsen wurde kin. Ta dizze groep hearre de beide grutte dialekten, it [[Klaaifrysk]] en it [[Wâldfrysk]], dy't inkeld ferskille troch de útspraak fan 'e wurden &quot;my&quot;, &quot;dy&quot;, &quot;hy&quot;, &quot;sy&quot;, &quot;wy&quot; en &quot;by&quot; en de [[twaklank]]en &quot;ei&quot;, &quot;ai&quot; en &quot;aai&quot;, mei dêropta noch in hantsjefol [[leksikon|leksikale]] ferskillen. Dêrnjonken is der it [[Súdwesthoeksk]], it meast ôfwikende fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten, dat him ûnderskiedt trochdat de [[nijere brekking]] dêryn nea trochfierd is. Wat dat oanbelanget, soe men stelle kinne dat dit dialekt it meast by [[16e iuw|sechstjinde-iuwske]] foarmen bleaun is. It fjirde haaddialekt, it [[Noardhoeksk]],&lt;ref&gt;{{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens'', s. 29.&lt;/ref&gt; dat trouwens faak as in foarm fan Klaaifrysk beskôge wurdt, hat krekt in ekstra brekkingsfoarm, de saneamde [[Dongeradielster brekking]]. Rûchwei kin men sizze dat it Klaaifrysk yn it [[noardwesten]] en [[westen]] fan Fryslân sprutsen wurdt, it Wâldfrysk yn it [[easten]], it Súdwesthoeksk yn it [[súdwesten]] en it Noardhoeksk yn it [[noardeasten]]. Alle fjouwer hawwe dizze dialekten in grutte fersprieding en in sprekkerstal dat yn 'e tsientûzenen rint.
[[File:Lânkaart Fryske dialekten.PNG|left|thumb|220px|De [[dialekt]]en fan it Frysk.]]

Njonken de fjouwer grutte dialekten besteane der ek noch fjouwer lytskes, dy't op frijwol alle mêd tsjinsteld binne oan 'e grutten. De lytse dialekten binne lokaal sprutsen taalfoarmen dy't beheind binne ta lytse mienskippen fan heechút inkele hûnderten of sels mar inkele tsientallen minsken. Trochdat se har yn isolaasje ûntjûn hawwe, wike se sterk fan it Standertfrysk ôf. Faak hawwe se âlde(re) foarmen fan it Frysk bewarre. By dizze lytse dialekten giet om it stedsdialekt fan it [[stêd|havenstedsje]] [[Hylpen]], dat yn it ferline sterk beynfloede wurden is troch it [[Hollânsk]] fan oare kant de [[Sudersee]], en fierders om 'e eilândialekten fan 'e [[Waadeilannen]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en [[Skylge]].

Op dat lêste eilân wurde twa Fryske taalfoarmen sprutsen, it [[Aastersk]] yn it easten, en it [[Skylgersk]] yn it westen. Dy susterdialekten wurde faninoar skaat troch it [[Midslânsk]], yn it sintrale part fan Skylge, dat in Hollânsk dialekt is. Dizze dialekten wurde noch mar troch inkele tsientallen meast âldere minsken sprutsen. It [[Skiermûntseagersk]] is it iennichste Fryske dialekt dat noch in [[namfal]]lestelsel hat, en kin dêrtroch en fanwegen syn ideosynkratyske klanklear nei alle gedachten oanmurken wurde foar it meast ôfwikende dialekt. It hat noch mar in hûnderttal sprekkers. Sawol it Skiermûntseagersk as it Hylpersk sil in sprekker fan ien fan 'e Fryske haaddialekten muoite hawwe om nei te kommen. It Aastersk en Skylgersk steane wat tichter by it Standertfrysk. Foarhinne waard ek yn it doarp [[Molkwar]] in sterk ôfwikend Frysk dialekt sprutsen, it [[Molkwardersk]], mar dat is yn 'e [[njoggentjinde iuw]] útstoarn. Doetiidske [[taalkundige]]n ornearren dat it de meast oarspronklike foarm fan it Frysk wie.

Ferlykje yn 'e ûndersteande tabel de telwurden ien oant en mei tsien yn it Standertfrysk en de fjouwer meast ôfwikende dialekten:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
|-
| [[Standertfrysk]]
| ien
| twa
| trije
| fjouwer
| fiif
| seis
| sân
| acht
| njoggen
| tsien
|-
| [[Hylpersk]]
| een
| twaa
| trê
| fèuwer&lt;br&gt; fouwer
| fiiuw
| seks
| saan
| acht&lt;br&gt;akst
| nèugen&lt;br&gt;nougen
| tên
|-
| [[Skylgersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif
| seks
| sôn
| acht
| njoggen
| tsjien
|-
| [[Aastersk]]
| ien
| twae
| trea
| fjouwer
| fiif 
| seks
| sôn
| acht
| njuggen
| tsjien
|-
| [[Skiermûntseagersk]]
| iën
| twa
| trooi
| fjèuwer
| fiif
| seks
| saun
| acht
| njuegen
| tsiën
|}

=== De Fryske standerttaal ===
{{Apart|Standertfrysk}}
{{Apart|Fryske stavering}}
Yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde en de earste helte fan 'e tweintichste iuw is de [[Fryske standerttaal]] gearstald. De earste offisjele [[stavering]] datearret út [[1879]]; foartiid skreau in elk mar sa't it him goedtocht. Dy earste stavering wie de saneamde [[Selskipsstavering]], dy't yn [[1948]] ferfongen waard troch de [[Akademystavering]] (ek wol de âlde stavering neamd). Tsjintwurdich brûkt it Frysk de saneamde [[Steatestavering]] (oftewol de nije stavering), dy't yn [[1980]] ynfierd is.

By de standerdisaasje fan it Frysk hawwe it [[Wâldfrysk]], as grutste dialekt, en it [[Klaaifrysk]], dat fanâlds de heechste status hie, fierwei de measte ynfloed hân. It [[Súdwesthoeksk]] waard frijwol bûten beskôging litten, wylst de fjouwer lytse dialekten der alhielendal part noch diel oan hân hawwe. Dochs bestiet der yn it Frysk in, foar in standerttaal, tige ûngewoane karfrijheid wat it wurdgebrûk oangiet. Hoewol't soks swierrichheden opsmyt foar oarstaligen dy't it Frysk as frjemde taal leare, binne de brûkers fan it Frysk dêr oer it algemien tige mei ynnommen. Der stiek dan ek in stoarm fan protest op doe't de [[Fryske Akademy]] yn [[2013]] op oanstean fan 'e [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Steaten]] in &quot;standertwurdlist&quot; opstelle woe, mei as doel om dy karfrijheid te beheinen.
[[File:2011-07_straatnamen_drachten.jpg|right|thumb|250px|In dûbeltalich strjitnammeboerd yn [[Drachten]].]]

==Taalgebrûk==
===Yn it bestjoer en it rjochtsferkear===
====Offisjele status en rjochtsjildigens====
It Frysk hat sûnt [[1956]] yn 'e provinsje Fryslân in offisjele status dy't gelyk is oan dy fan it [[Nederlânsk]]. Yn dat jier waard yn it ''Steatsblêd 1956, 242'' in begjin makke mei it formeel tastien gebrûk fan it Frysk yn it [[rjocht]]sferkear. In útwreiding dêrop waard 39 jier letter fêstlein yn it ''Steatsblêd 1995, 440''. Hoewol't it fansels yn 'e praktyk al lang barde, krigen de [[Friezen]] doe wetlik it rjocht om harren taal yn gearkomsten fan [[gemeenterie]]den en de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Fryske Steaten]] te brûken. Yn [[1997]] waarden fierders by wet de mooglikheden om it Frysk yn 'e rjochtseal te brûken, ferromme, sadat no ûnder mear ek it [[Iepenbier Ministearje]] en de [[rjochterlike macht]] dêr Frysk brûke meie. 

De ynwenners fan Fryslân kinne sûnt jier en dei yn it Frysk mei de gemeentlike en provinsjale oerheden kommunisearje en korrespondearje. De provinsje en guon gemeenten hawwe der in beliedspunt fan makke om mear Frysk te brûken by it opstellen fan offisjele dokuminten. Troch in stikmannich wetswizigings binne sokke Fryske stikken no yn hast alle gefallen rjochtsjildich. Ien fan 'e lêste útsûnderings dêrop wiene de [[feriening]]sstatuten, mar sûnt [[2002]] kinne dy ek yn it Frysk opsteld wurde. [[Trou-akte|Trou]]- en [[berte-akte]]n binne hjoed de dei yn alle Fryske gemeenten twatalich beskikber.

Yn [[2014]] waard de [[Wet Gebrûk Fryske Taal]] fan krêft, dêr't ferskate eardere bepalings yn byinoar brocht binne. Sa is dêryn is fêstlein dat it Frysk en Nederlânsk de offisjele talen fan 'e provinsje Fryslân binne, en fierders ferplichtet dizze wet de ryksoerheid en Deputearre Steaten fan de provinsje Frysân om periodyk bestjoersôfspraken te meitsjen. In ûnderdiel fan 'e taalwet is teffens it [[Orgaan foar de Fryske Taal]]. Doel fan dy kommisje is om 'e gelikense posysje fan it Frysk en it Nederlânsk binnen de provinzje Fryslân te befoarderjen.

Yn [[2023]] waard nei [[Joana da Silveira Duarte#Naturalisearring|in ferfelend misferstân]] dúdlik dat ek by [[naturalisearring]] ta Nederlanner de eed yn it Frysk ôflein wurde mei.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Naturalisatie-eed mag in het Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 20 jannewaris 2023, s. 2.&lt;/ref&gt;

==== Jeropeeske erkenning ====
De [[Nederlân]]ske steat hat twa ferdraggen fan de [[Ried fan Jeropa]] ratifisearre. Dêrby giet it om it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]] en it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]].&lt;ref&gt;[http://fryskebeweging.nl/oer-it-frysk/de-taal/ De Fryske taal] op 'e webside fan de [[Ried fan de Fryske Beweging]].&lt;/ref&gt; Yn [[1996]] hat de Nederlânske oerheid it Frysk opjûn ûnder Diel III (de heechste foarm) fan dat lêste ferdrach, dat 48 mooglikheden foar taalbeskerming jout. As útfiering dêrfan waard yn [[2001]] it [[Konvenant Fryske Taal en Kultuer]] sletten tusken de Nederlânske oerheid en de provinsje Fryslân.
[[File:2011-07_Sexbierum_01.jpg|left|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Seisbierrum]], mei it Frysk ûnderoan.]]

==== Fryske plak- en wetternammen ====
Ek op it mêd fan 'e [[plaknamme]]n hat it Frysk foarderings makke. Yn Nederlân hawwe plakken nammentlik ien offisjele namme, en dat is de namme dy't bygelyks yn [[notaris|notariële aktes]] brûkt wurde. Yn Fryslân wie foarhinne altyd de Nederlânske plaknamme de offisjele, al wiene [[Topografyske Wurkgroep Fryslân|dûbeltalige]] plaknammebuorden al sûnt 'e jierren fyftich fan 'e tweintichste iuw yn frijwol alle Fryske gemeenten yn gebrûk. Fan [[1989]] ôf binne lykwols ferskate gemeenten derta oergien om 'e Fryske plaknammen offisjeel yn 'e [[Gemeentelike Basisadministraasje]] (GBA) fêst te lizzen. Dêrby giet it om [[Tytsjerksteradiel]] ([[1989]]), [[Boarnsterhim]] ([[1989]]), [[Littenseradiel]] ([[1993]]), [[Ferwerderadiel]] ([[1999]]), [[Ljouwerteradiel]] ([[2009]]), [[Dantumadiel]] ([[2009]]) en [[Menameradiel]] ([[2010]]). De Nederlânske plaknammen hawwe yn dy gemeenten no gjin offisjele status mear, al meie se fansels bûten offisjele stikken om noch wol brûkt wurde, krekt sa't dat foarhinne mei de Fryske foarmen it gefal wie.

De gemeente Ljouwerteradiel hat as iennichste fan dizze groep in offisjeel Nederlânsktalige gemeentenamme oanholden (om't ''Leeuwarderadeel'' de gemeente in bekende klank jaan soe). De gemeente Dantumadiel hat mei-iens ek alle strjitnammen yn 'e Fryske foarm yn 'e GBA fêstlein; yn 'e oare neamde gemeenten wie dat yn 'e regel net nedich om't dy al folle earder oergien wiene ta it gebrûk fan Frysktalige strjitnammen. Boppedat hawwe [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten]] yn [[1997]] de offisjele provinsjenamme feroare fan &quot;''Friesland''&quot; yn &quot;Fryslân&quot;. Yn [[2004]] besleat it [[Nederlânsk Ministearje fan Ynlânske Saken|Ministearje fan Ynlânske Saken]] derop ta sjen dat de foarm &quot;Fryslân&quot; tenei ek yn dokuminten en publikaasjes fan 'e lanlike oerheid brûkt wurde sil.&lt;ref&gt;''De Bosatlas van Fryslân'', s. 178.&lt;/ref&gt; Fierders hat it [[Wetterskip Fryslân]] by syn oprjochting yn [[2004]] in Fryske namme oannommen, en yn maart [[2007]] binne alle [[wetter]]nammen yn Fryslân, útsein in pear stedsgrêften, yn it Frysk fêstlein. De wetters yn 'e [[Stellingwerven]] hawwe doe harren [[Stellingwerfsk]]e nammen krigen.
[[File:Fries hindeloopen.JPG|right|thumb|250px|In dûbeltalich plaknammeboerd fan [[Hylpen]], mei it it Frysk boppe-oan.]]

It ferfryskjen fan [[geografy]]ske nammen giet gauris mank mei in protte rebûlje. Oer it generaal kin steld wurde dat it de ûndernimmers binne dy't har der út alle macht tsjin fersette, om't it de [[ekonomy]] skea tabringe soe. Hoewol't fan soks noch nea wat bliken dien hat by de gemeenten dy't fanôf [[1989]] harren plaknammen ferfryske hawwe, wurdt dat ferlechje alle kearen weroan fan stâl helle. Yn 'e gemeenten [[Wûnseradiel]] en [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]], dy't yn [[2011]] opgien binne yn [[Súdwest-Fryslân]], is op dy wize de plaknammeferfrysking ek wier-wier opkeard.

Per [[1 jannewaris]] [[2014]] is Boarnsterhim opheft, en it grûngebiet fan 'e eardere gemeente is ferdield oer de gemeenten [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] en [[it Hearrenfean (gemeente)|it Hearrenfean]] en de nije fúzjegemeenten [[Súdwest-Fryslân]] en [[De Fryske Marren]]. Ljouwert en it Hearrenfean hawwe in Nederlânske gemeentenamme, en binne út noch yn net fan doel om dy te ferfryskjen. Lykwols binne se troch de anneksaasje fan in diel fan Boarnsterhim foar de wet de opfolger fan dy gemeente, en om't it ûnder it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]] simpelwei ferbean is om boargers har taalrjochten te ûntnimmen (it hawwen fan in gemeentenamme yn har eigen taal ynbegrepen), sille dy beide gemeenten úteinlik dochs omlyk moatte. In wurdfierder fan 'e [[Topografyske Wurkgroep Fryslân]], sei dêroer yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]'': ''&quot;Minsken út de gemeente Boarnsterhim ha dizze namme yn har paspoart te stean. It kin net sa wêze dat de Fryske gemeentenamme yn in offisjeel dokumint plakmeitsje moat foar in Hollânsktalige namme. Dat soe in efterútgong fan de status fan in minderheidstaal betsjutte. En dat mei net.&quot;'' Neffens boargemaster [[Ferd Crone]] fan Ljouwert is ferfrysking fan 'e gemeentenamme lykwols net nedich, om't de [[Gemeentewet]] boppe it Jeropeesk Hânfêst giet. Dat liket tige ûnwierskynlik, mei't Jeropeeske ferdraggen oant no ta frijwol altyd foarrang krigen hawwe. Neffens de Topografyske Wurkgroep hoecht der mar ien boarger te wêzen dy't nei de rjochter stapt, en dan komt de Frysktalige gemeentenamme der gewoan. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] hat foar dat doel al it [[Fryslân Fûns]] oprjochte, om gewoane minsken by de gong nei de rjochter finansjeel te stypjen. De Wurkgroep ferwachtet fierder ek dat ynwenners fan 'e fjouwer opfolgergemeenten fan Boarnsterhim tenei mei súkses de ferfrysking fan 'e namme fan har eigen doarp by de rjochter ôftwinge kinne sille, mei't it net sa wêze kin dat binnen ien en deselde gemeente de ynwenners fan bygelyks [[Wergea]] wol en dy fan [[Wurdum]] net rjocht hawwe op in plaknamme yn 'e eigen taal.&lt;ref&gt;{{Aut|Boers, Erwin, en Grosso, Maria del}}, ''‘Naam Ljouwert is onvermijdelijk’'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 25 jannewaris 2014.&lt;/ref&gt;
[[File:Briefmarke_50_Jahre_Friesenrat.jpg|left|thumb|250px|In [[Dútslân|Dútske]] postsegel út [[2006]], ta gelegen-heid fan it 50-jierrich bestean fan 'e [[Fryske Rie]], wêryn't kontakten mei [[East-Fryslân]] en [[Noard-Fryslân]] ûnderholden wurde.]]

=== Yn it ûnderwiis ===
====Yn it basis- en fuortset ûnderwiis====
{{Apart|Frysk (skoalfak yn it fuortset ûnderwiis)}}
Wat it [[ûnderwiis]] oanbelanget, waard it Frysk al yn [[1937]] (op opsjonele basis) as ekstra fak op 'e [[legere skoalle]]n tastien, hoewol't it pas yn [[1956]] de status fan folweardich skoalfak krige. Yn [[1980]] waard it in ferplichte fak op 'e [[basisskoalle]]n, en yn [[1993]] waard it ek ferplichte foar it earste jier fan it [[fuortset ûnderwiis]]. Ek mei it Frysk op 'e basisskoallen offisjeel brûkt wurde as [[lestaal]] (d.w.s. de taal dy't brûkt wurdt om yn les te jaan), eat dat op sa'n 80% fan 'e Fryske skoallen yn hegere of mindere mjitte dien wurdt. It brûken fan it Frysk yn it ûnderwiis is wetlik regele yn kêst 9-4 fan 'e [[Wet Primêr Underwiis]] en yn kêst 11a-2 fan 'e [[Wet op it Fuortset Underwiis]]. 

Yn it ramt fan it Frysk as skoalfak binne yn it [[basisûnderwiis]] gjin einnoarmen fêststeld oangeande de behearsking fan it Frysk. It fak Frysk stiet sadwaande ek net ûnder it tafersjoch fan 'e [[skoalynspeksje]]. Yn it [[fuortset ûnderwiis]] moatte skoallen it Frysk nei it (ferplichte) earste jier as fakultatyf learfak oanbiede, en dan wurde de einnoarmen troch de [[eksamen]]easken bepaald, alteast foar de [[learling]]en dy't it yn har [[eksamenpakket]] opnommen hawwe. Skoallen kinne ûntheffing oanfreegje fan 'e ferplichting om Frysk as lesfak yn harren ûnderwiisprogram oan te bieden en in fyfdepart fan 'e skoallen yn it fuortset ûnderwiis yn Fryslân makket fan dy mooglikheid gebrûk.

====Yn it heger ûnderwiis====
{{Apart|Frisistyk}}
As [[universiteit|universitêre]] oplieiding hie it Frysk al yn [[1896]] as in privaat dosintskip tagong krigen ta de [[Ryksuniversiteit Utert]]&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;&gt;{{Aut|Boelens, K.,}} et. al., ''Twataligens'', Ljouwert, 1981 (Afûk), ISBN 9 06 27 30 086, s. 167.&lt;/ref&gt; en yn [[1917]] ta de [[Ryksuniversiteit Grins]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Yn [[1930]] kaam der in lektoraat Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins, dat yn [[1941]] omset waard yn in folweardige [[learstoel]].&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; Al earder wiene oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] ([[1934]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; en oan 'e Ryksuniversiteit Utert ([[1935]])&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; bysûndere learstuollen ta stân kommen. Yn [[1951]] krige fierders de [[Frije Universiteit]] yn [[Amsterdam]] in gewoane learstoel,&lt;ref name=&quot;twataligens-universiteiten&quot;/&gt; dy't yn [[1994]] lykwols wer opheft waard. Ek de bysûndere learstoel oan 'e [[Universiteit Utert]] (de eardere ryksuniversiteit) waard yn [[1990]] opheft.&lt;ref&gt;[https://frieschdagblad.nl/regio/Vlaming-brengt-het-Fries-terug-op-de-universiteit-van-Utrecht-26807127.html {{Aut|Veldstra, Geert}}, ''Vlaming brengt het Fries terug op de universiteit van Utrecht'', yn: it ''Frysk Deiblêd'', 3 maart 2020.]&lt;/ref&gt; 

Oan it begjin fan 'e [[ienentweintichste iuw]] wie der noch ien gewoane learstoel Frysk, oan 'e Ryksuniversiteit Grins, en wiene der trije bysûndere learstuollen Frysk oerbleaun, ien oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] en twa oan 'e [[Ryksuniversiteit Leien]]. Dy bysûndere learstuollen waarden lykwols yn 'e earste beide [[desennia]] fan 'e nije iuw almar fierder útklaaid. Oan 'e oare kant kaam der yn [[2019]] wer in bysûndere learstoel oan 'e Universiteit Utert by doe't de [[Flaanderen|Flaming]] [[Hans van de Velde]] dêr (foar ien dei wyks) oansteld waard as heechlearaar [[sosjolinguïstyk]] mei bysûndere oandacht foar de taalsitewaasje yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.uu.nl/nieuws/hans-van-de-velde-benoemd-tot-hoogleraar-sociolinguistiek-met-bijzondere-aandacht-voor-de ——, ''Hans Van de Velde benoemd tot hoogleraar &quot;Sociolinguïstiek, met bijzondere aandacht voor de taalsituatie in Fryslân&quot;'', op ''UU.nl'', 13 maaie 2019.]&lt;/ref&gt; Mar yn [[2017]] en [[2021]] waarden beide bysûndere learstuollen oan 'e Ryksuniversiteit Leien opheft.&lt;ref&gt;[https://www.fryske-akademy.nl/nl/onderzoek/universitair-onderwijs/ ——, ''Bijzondere leerstoelen'', op ''Fryske-Akademy.nl'']&lt;/ref&gt;

De oplieding Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins ferlear yn [[2012]] syn selsstannigens en waard in ''track'' binnen de bredere oplieding Minorities &amp; Multilingualism (&quot;Minderheden &amp; Meartaligens&quot;).&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Opleiding minderheidstalen geschrapt'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 febrewaris 2024, s. 2}}&lt;/ref&gt; Yn [[2022]], doe't [[Goffe Jensma]] as [[heechlearaar]] Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins mei [[emeritaat]] gie, wie der neffens it universiteitsbestjoer gjin gaadlike opfolger te finen. Dêrom waard [[Anne Merkuur]] yn it plak fan Jensma oansteld, mar as universitêr dosint Frysk ynstee fan as heechlearaar. Oer dy gong fan saken ûntstie yn Fryslân gâns trelit, mei't it opfette as in ferkapt besykjen om fan 'e learstoel Frysk ôf te kommen. De universiteit beswarde by heech en by leech dat dat net sa wie en dat der in nije heechlearaar beneamd wurde soe sadree't der him in gaadlike kandidaat oppenearre.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/regio/friesland/artikel/314265-hoogleraar-goffe-jensma-met-pensioen-ongerust-over-toekomst-studie-fries ——, ''Hoogleraar Goffe Jensma met pensioen, ongerust over toekomst studie Fries'', op ''NOS.nl'', 7 oktober 2022.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dingtiid.frl/advysbrief-oan-rug-soargen-oer-learstoel-frysk-yn-grins-2/ ——, ''Advysbrief oan RUG: &quot;Soargen oer learstoel Frysk yn Grins&quot;'', op ''DINGtiid.nl'', 3 novimber 2022.]&lt;/ref&gt; Mei yngong fan [[15&amp;nbsp;febrewaris]] [[2023]] waard [[Arjen Versloot]], heechlearaar [[Germaanske talen|Germaanske taalkunde]] oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]], foar twa dagen yn 'e wike &quot;detasjearre&quot; nei de Ryksuniversiteit Grins, dêr't er [[interim]]-heechlearaar [[Fryske taal- en letterkunde]] waard.&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/about-ug/latest-news/news/archief2023/nieuwsberichten/parseberjocht-rug-stelt-ynterim-heechlearaar-fryske-taal-en-kultuer-oan ——, ''RUG stelt interim-hoogleraar Friese taal en cultuur aan'', op 'e webside fan 'e Ryksuniversiteit Grins, 8 febrewaris 2023.]&lt;/ref&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2024]] die de [[Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen]] (KNAW) de oanbefelling om foar it Frysk wer in folweardige learstoel te skeppen, wêrby't it gegeven hoefolle [[studint]]en sa'n oplieding folgje gjin rol spylje moast.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''&quot;Status-aparte&quot; voor het Fries?'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 12 jannewaris 2024, s. 1.&lt;/ref&gt; Inkele wiken letter makke [[minister]] [[Robbert Dijkgraaf]] fan [[Ministearje fan Underwiis (Nederlân)|Underwiis]] bekend dat er ree wie om jiers [[€]]340.000 frij te meitsjen foar in nije selsstannige [[bachelor]]oplieding Fryske taal- en letterkunde. Hoewol't de KNAW berekkene hie dat sa'n nije oplieding jiers sa'n €700.000 kostje soe, wiene de reäksjes posityf, mei't fan û.o. de Ryksuniversiteit Grins en de [[Bestjoerôfspraak Fryske Taal en Kultuer]] (BFTK) tusken de provinsje Fryslân en de [[ryksoerheid]] ek ferwachte waard dat se der jild oan bydrage soene.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Minister Dijkgraaf maakt geld vrij voor een nieuwe opleiding Fries'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 31 jannewaris 2024, s. 2.&lt;/ref&gt; In wike letter makke de Ryksuniversiteit Grins bekend dat de bachelor Minorities &amp; Multilingualism, dêr't it Frysk dêr by yndield wie, skrast wurde soe út it opliedingsprogramma.&lt;ref name=&quot;geschrapt&quot;/&gt;

Yn [[jannewaris]] [[2025]] waard bekendmakke dat it Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins fan [[septimber]] fan dat jier ôf yndie wer in folweardige learstoel krige foar in selsstannige [[bachelor]]oplieding. De [[finansiering]] soe grutdiels fersoarge wurde troch de [[Provinsje Fryslân]] en it [[Nederlânsk Ministearje fan Binnenlânske Saken]]. It skrassen fan 'e oplieding Minorities &amp; Multilingualism, dy't begjin [[2025]] [[besuniging|fuortbesunige]] wurde soe, waard útsteld oant nei de [[simmerfakânsje]], sadat de [[frisistyk]] net &quot;tydlik dakleas&quot; wurde soe. Underwilens soe Arjen Versloot oanbliuwe as interim-heechlearaar, wylst Anne Merkuur &quot;klearstoomd&quot; waard foar it heechlearaarskip.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Fries weer helemaal terug aan de Rijksuniversiteit Groningen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 jannewaris 2025, s. 2.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e media ===
==== Yn 'e deiblêden ====
Yn 'e [[media]] hat it Frysk wikseljende resultaten boekt. Yn 'e [[krante|skriuwende parse]] wurdt it Frysk mar yn likernôch 5% fan 'e artikels brûkt yn 'e beide provinsjale [[krante]]n, de ''[[Ljouwerter Krante]]'' en it ''[[Frysk Deiblêd]]''.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt; Op in ynternasjonale konferinsje oer twatalichheid en [[sjoernalistyk]], dy't begjin [[juny]] [[1999]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] holden waard, besauden [[Welsk|Welsen]], [[Finlânsweedsk|Finlânsweden]], [[Katalaansk|Katalanen]] en oare leden fan [[minderheid|taalminderheden]] yn 'e [[Jeropeeske Uny]] har oer dy miste kâns. Yn oare [[minderheidstaal]]gebieten spylje nammentlik de krante(n) in wichtige rol yn 'e taalstriid, en ferskine se (hast) hielendal yn 'e minderheidstaal.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;
[[File:Leeuwarder Courant (bijlagen) 01.jpg|right|thumb|200px|De ''[[Ljouwerter Krante]]'' mei wyklikse taheakken.]]

De doetiidske [[redakteur|haadredakteur]] [[Pieter Sijpersma]] fan 'e ''Ljouwerter Krante'' makke him derôf troch te sizzen dat it mei 5% Frysk yn 'e krante mear as takin. ''&quot;Teveel Fries irriteert de lezers,&quot;'' sa wie syn ûnderfining, ''&quot;De overschakeling van Nederlands naar het Fries in een artikel leidt de lezers af. Ze begrijpen het niet en ze vinden het niet mooi. Zou de krant overwegend in het Fries zijn geschreven, dan is het einde van de Leeuwarder Courant gauw in zicht.&quot;'' En oer de maatskiplike ferantwurdlikheid fan 'e Fryske deiblêden: ''&quot;Wij voelen ons verantwoordelijk voor de krant en meer niet.&quot;'' Wol wurde yn 'e ''Ljouwerter Krante'' en it ''Frysk Deiblêd'' Fryske sitaten yn fierders Nederlânsktalige artikels yn it Frysk werjûn, wat unyk is foar [[Jeropa]], mar inkeld om't yn oare kranten út minderheidsgebieten it hiele [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn 'e minderheidstaal steld is.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt;

Ut in breed ûndersyk út [[1994]] die trouwens bliken dat it fral Nederlânsktaligen binne dy't har oan it Frysk yn 'e kranten steure. De measte Frysktaligen is it ien toetmem oft in [[artikel (publikaasje)|artikel]] yn it Frysk of it Nederlânsk steld is. Neffens taalûndersiker [[Durk Gorter]] soe it dan grif ek net sa'n feart rinne mei de ein fan 'e ''Ljouwerter Krante'' as der wat mear Frysk brûkt waard.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Gerrie}}, ''Internationale verbazing over Fries in kranten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 5 juny 1999.&lt;/ref&gt; Sûnt [[2009]] bestiet de Frysktalige [[ynternet]]krante ''[[It Nijs]]'', dy't oprjochte is op inisjatyf fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]], en him ta doel stelt om 'e Friezen op in folweardige manear wrâldnijs yn 'e eigen taal oan te bieden. Dit digitale deiblêd kaam neitiid lykwols yn opspraak troch [[amateurisme]],&lt;ref&gt;[http://www.wegmetderandstad.nl/wordpress/?tag=it-nijs ''It Nijs'' op it bloch fan Cornelis van der Wal.]&lt;/ref&gt; dubieuze praktiken lykas it oanhâldend bringen fan ûnkorrektheden en it wegerjen om dy te [[rektifikaasje|rektifisearjen]],&lt;ref&gt;[http://www.itnijs.frl/2012/05/sp-yn-aksje-yn-skarsterlan/#comments Opmerkings riedslid Johan Meester oer ''It Nijs''.]&lt;/ref&gt; en beskuldigings fan [[sinsuer]] op reäksjes fan lêzers.&lt;ref&gt;[http://webdok.nl/?p=2529 {{Aut|Vries, Daam de}}, ''Sensuer by de djipfriezen''.]&lt;/ref&gt;
[[File:Doutzen_Kroes_Praat_mar_Frysk.jpg|left|thumb|220px|[[model (berop)|Topmodel]] [[Doutzen Kroes]] as boechbyld fan 'e aksje [[Praat mar Frysk]].]]

==== Yn famyljeberjochten ====
Yn 'e famyljeberjochten yn 'e beide provinsjale deiblêden wurdt wol hieltyd mear Frysk brûkt. Neffens in telling út it begjin fan 'e santiger jierren wie doe 12% fan 'e famyljeberjochten yn it Frysk, neffens in telling út [[1991]]-[[1992]] 23% en neffens in stekproef út [[2000]] sa'n 30%.&lt;ref&gt;{{Aut|Ytsma, Jehannes}}, ''De taal fan famyljeberjochten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 maaie 2000.&lt;/ref&gt;

==== Yn tydskriften ====
Yn [[1997]] waard ''[[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]]'' opheft, dat it lêste breed oriïntearre Frysktalige [[tydskrift]] wie. It blêd hie op it lêst 300 oant 400 abonnees en dûbeld safolle lêzers. De provinsje loek it [[subsydzje]] yn, om't [[Deputearre Steaten]] it jild effektiver oan in [[hûs-oan-hûsblêd]] bestege seagen. Dat kaam bestege seagen. Dat kaam der lykwols net, mar ta ferfanging kaam der al in stikmannich jierren de saneamde ''F-side'' dy't ien kear yn 'e wike yn 'e beide provinsjale [[deiblêd]]en ferskynde. Dat wie in Frysktalige side dy't lykwols dúdlik fan in oar kaliber wie en op it mêd fan ynhâld net yn it skaad fan ''Frysk en Frij'' stean koe. Ek oare Frysktalige publikaasjes, lykas de [[literatuer|literêre]] [[tydskrift]]en ''[[Trotwaer]]'', ''[[Hjir]]'', ''[[Kistwurk]]'' en ''[[M3]]'' binne ûnderwilens opdoekt.

De iennichste echte Fryske tydskriften foar in folwoeksen publyk binne tsjintwurdich ''[[De Moanne]]'', dêr't trouwens ek almar mear Nederlânsk yn stiet, en ''[[Ensafh]]''. In net oan [[organisaasje]]s bûne Frysktalige parse is sadwaande yn it neigean rekke. Wol besteane der noch Frysktalige útjeften dy't [[orgaan (tydskrift)|organen]] fan [[Organisaasje|ynstelling]]s binne, lykas ''[[Swingel]]'' fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]]; ''[[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]]'' fan 'e [[Fryske Akademy]]; ''[[Us Wurk]]'' fan it [[Frysk Ynstitút]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]; ''[[De Frijbûtser]]'', fan 'e [[FNP]]; en ''[[Each en Ear]]'', fan [[Omrop Fryslân]]. Dizze tydskriften binne Frysktalich, behalven ''It Beaken'' dat oant de ein fan 'e [[tweintichste iuw]] ta meast Frystalich wie, mar hjoed de dei fierhinne yn it [[Nederlânsk]] en [[Ingelsk]], en soms yn it [[Dútsk]] publisearret.

Foar de jongerein binne der twa tydskriften: ''[[Switsj]]'' en ''[[LinKk]]'', dy't beide útjûn wurde troch it [[Taalsintrum Frysk|Taalsintrum Frysk/CEDIN]]. ''Switsj'', foar bern fan 10 oant 12 jier, bestiet sûnt [[1997]], en hat in oplaach fan 2.300 eksimplaren, dy't benammen nei de basisskoallen giet. ''LinKk'' is bestimd foar bern fan 12 oant 15 jier, en bestiet sûnt [[2001]]. Dit lêste tydskrift hat in oplaach fan 3.100 eksimplaren, wat foar Fryske begripen in massamedium is.

====Yn oarsoartige útjeften====
Sûnt [[1975]] bestiet it ''[[Bûsboekje]]'', de earste en iennichste Frysktalige [[aginda]]. Dy waard oarspronklik gearstald en útjûn troch it [[Kristlik Frysk Selskip]] (KFS), mar sûnt [[2008]] troch de [[Ried fan de Fryske Beweging]]. De [[oplaach]] skommelet sa om 'e 4.000 eksimplaren hinne.
[[File:Picture-031.jpg|right|thumb|350px|It gebou fan [[Omrop Fryslân]].]]

==== Op 'e radio ====
Neffens hoe't it der mei de skreaune parse foarstiet, is it it Frysk op 'e [[radio]] better ôfgien. It earste Frysktalige radioprogramma waard útstjoerd yn [[1946]], troch de regionale stjoerder [[RONO]] (''Regionale Omroep Noord en Oost'') dy't doedestiden sawat de helte fan Nederlân besloech. Pas yn [[1977]] waard de provinsjale [[Radio Fryslân]], letter omdoopt ta [[Omrop Fryslân]], oprjochte. Tsjintwurdich stjoert dy op 'e radio tachtich oeren yn 'e wike út en is it de populêrste radiostjoerder fan 'e provinsje.

==== Op 'e tillefyzje ====
Op 'e lanlike [[tillefyzje]] stjoert [[Omrop Fryslân]] de measte wiken in programma fan likernôch in heal oere út en fierders nochris tweintich minuten [[skoaltillefyzje]]. Mei-inoar komt dat út op 37 oeren yn it jier. Sûnt [[1994]] fersoarget de Omrop ek regionale tillefyzje. Yn 't earstoan omfieme dat mar ien oere jûns, mei de rest fan 'e jûn werhellings, mar letter waard de stjoertiid wat útwreide. Tsjintwurdich wurdt der ek gauris ''live'' ferslach dien fan wichtige barrens, lykas in keninklik besyk, de [[PC]] of it [[skûtsjesilen]].

==== Op 'e kompjûter en it ynternet ====
Op it [[ynternet]] is in grut tal Frysktalige [[webstee]]ën te finen, dy't in grut skala oan ûnderwerpen behannelje. Sa wurdt sûnt [[2 septimber]] [[2002]] wurke oan 'e [[Haadside|Fryske Wikipedy]], dy't op it stuit {{NUMBEROFARTICLES}} siden hat. Om yn it Frysk makliker tekstferwurkje te kinnen, hat it Amerikaanske [[information technology|IT]]-bedriuw [[Microsoft]] yn gearwurking mei de [[Fryske Akademy]] yn [[2000]] in Fryske staveringshifker ûntwikkele.&lt;ref&gt;{{Aut|Bosker, Fokko}}, ''Microsoft met Fries in politiek mijnenveld'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 9 febrewaris 2000.&lt;/ref&gt; Foar ''[[Apache OpenOffice|OpenOffice]]'' is der sûnt febrewaris [[2007]] ek in staveringshifker. Utlis oer it ynstallearjen fan de Fryske staveringshifkers yn ferskillende programma's is te finen yn [[Frysk op kompjûters]].
[[File:Firefox Input 1.8 en linuksa Minefield en la okcidentfrisa.png|left|thumb|250px|In Frysktalige ferzje fan 'e [[ynternet]]browser ''Firefox''.]]

Sûnt begjin [[2005]] is der fan de [[e-blêder]] ''Opera'' in Fryske ferzje beskikber. Ek is der in Fryske ferzje fan 'e [[websneuper]] ''[[Mozilla Firefox|Firefox]]'' te krijen. Dy kin men fergees ynlade op [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk dizze side]. Yn ''Firefox'' is it ek mooglik om in Fryske staveringshifker yn te stekken. Dy kin men [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 hjirre] fine. Dêrnjonken kaam yn [[2009]] ek in Fryske ferzje út fan it fergeze [[e-mail]]programma [[Mozilla Thunderbird|Thunderbird 3.0]], fan deselde produsint. Dy Fryske ferzje waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân makke troch [[Wim Benes]] en [[Hindrik Sijens]].&lt;ref&gt;[http://www.leeuwardercourant.nl/nieuws/regio/article5515853.ece/E-mailprogramma-in-het-Fries E-mailprogramma in het Fries], yn: de ''Ljouwerter Krante'', 3 desimber 2009 (sjoen op 4 desimber 2009).&lt;/ref&gt; Fierders is it Frysk ien fan 'e 45 talen wêryn't de ynternetsykmasine [[Google]] ynsteld wurde kin. En op it webstee [[www.hallofryslan.nl]] kinne wurden fan Frysk yn it Nederlânsk en oarsom oersetten wurde.

====Op 'e sosjale media====
Wat de [[sosjale media]] oangiet, kaam yn [[novimber]] [[2014]], op 'e nij troch de ynset fan Wim Benes en Hindrik Sijens, diskear holpen troch in kloft [[frijwilliger]]s, de folslein Fryske ferzje fan [[Facebook]] ôf.&lt;ref&gt;{{Aut|Grosso, Maria del}}, ''Laatste spurt naar 'folslein' Frysk Facebook'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 29 novimber 2014.&lt;/ref&gt; 

Yn [[septimber]] [[2021]] promovearre Lysberth Jongbloed oan 'e [[Universiteit fan Maastricht]] op it [[proefskrift]] ''Frisian on Social Media''. Dêrfoar hie se yngeand ûndersyk dien nei uterings yn it Frysk troch Frysktalige brûkers fan sosjale media. Sa hie se troch 2.200 Fryske jongeren fan tusken de 14 en 18 jier in fragelist ynfolje litten oer harren taalgebrûk op [[Twitter]], [[Facebook]] en [[WhatsApp]] en letter hie se nochris 2.000 oare jongeren befrege oer harren taalgebrûk op WhatsApp, [[Snapchat]] en [[Instagram]]. Ut it ûndersyk fan Jongbloed die bliken dat fan 'e jongeren mei twa Frysktalige [[âlden]] 60% op 'e sosjale media faak of altyd it Frysk brûkt. Dat persintaazje kelderet lykwols as ien fan beide âlden, of allebeide, Nederlânsktalich binne. Ek as ien mei twa Frysktalige âlden mei syn [[freonskip|freonen]] almeast gjin Frysk sprekt, of as sa'nent in minne skriuwfeardigens yn it Frysk hat, belunet de kâns dat hy of sy him of har op 'e sosjale media yn it Frysk uteret. Jongbloed konkludearre alderearst dat &quot;it Frysk syn wei fûn hat op 'e nije kommunikaasjeplatfoarms,&quot; mar ek dat it taalûnderwiis yn it Frysk better moast. Se hie it gebrûk fan it Frysk troch Fryske jongeren op 'e sosjale media ferlike mei it gebrûk fan oare [[minderheidstalen]] troch jongeren út oare minderheidstaalgebieten yn [[Jeropa]], te witten: [[Wales]], [[Ierlân]] en [[Limburch (Nederlân)|Limburch]], en hie opmurken dat jongeren út Wales en Ierlân minder faak it [[Welsk]] of [[Iersk]] as [[memmetaal]] hawwe, mar it op 'e sosjale media faker brûke as Fryske jongeren it Frysk brûke, om't se der better ûnderwiis yn krigen hawwe.&lt;ref&gt;{{Aut|Meer, Anne Roel van der}}, ''Onderzoekster Jongbloed: het Fries heeft baat by sociale media'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 3 septimber 2021, s. 25.&lt;/ref&gt;

=== Yn 'e keunsten ===
==== Yn 'e literatuer ====
{{Apart|Fryske literatuer}}
Wat de [[literatuer|literêre]] produksje oangiet, ferskynden oant foar in pear jier likernôch hûndert nije Frysktalige [[fiksje]]- en [[non-fiksje]]wurken jiers, wat hiel kreas wie foar sa'n lytse taal. De oplagen wiene ornaris altyd al frij beheind; it meast ferkochte Frysktalige boek is noch altyd de [[roman]] ''[[De Gouden Swipe (boek)|De Gouden Swipe]]'' ([[1941]]), fan [[Abe Brouwer]], dêr't 30.000 eksimplaren fan oer de toanbank gien binne, al stekt ''[[Foroaring fan lucht|Feroaring fan Lucht]]'' ([[1971]]), fan [[Rink van der Velde]], mei 29.900 ferkochte eksimplaren, dat nei de kroan. Fan ''[[It Wrede Paradys]]'', fan [[Hylke Speerstra]], dat as in grut súkses beskôge wurdt, waarden 25.000 eksimplaren ferkocht.
[[File:Jitske Kingma Tresoar 31.jpg|right|thumb|250px|[[Jitske Kingma]], oprjochtster fan [[Utjouwerij Elikser]].]]

Sûnt it útbrekken fan 'e ekonomyske krisis, yn [[2008]], wurde der wat minder Fryske boeken publisearre en is it dêrmei foar [[skriuwer]]s en [[oersetter]]s dus dreger wurden om har wurk útjûn te krijen. De beide grutte [[útjouwerij]]en op it mêd fan Frysktalige literatuer binne de ''[[Friese Pers Boekerij]]'' te [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Utjouwerij Bornmeer]] op [[De Gordyk|'e Gordyk]]. Ferskate oare, lytsere [[útjouwerij]]en binne krektlyk op dit mêd aktyf, wêrûnder [[Utjouwerij Frysk en Frij]] en [[Utjouwerij Wijdemeer]], al bringt de lêste mear Nederlânske as Fryske boeken út. De [[Afûk]] konsintrearret him op Frysktalich lesmateriaal en op [[berneboek]]en, wylst de [[Kristlik Fryske Folksbibleteek]] him taleit op [[kristendom|kristlike]] en tradisjonele lektuer.

Begjin [[2014]] waard de nije útjouwerij [[Regaad]] oprjochte, en ein [[2013]] joech de yn [[Hoarn (stêd)|Hoarn]] fêstige [[Noard-Hollân|Hollânske]] útjouwerij [[Hoogland &amp; Van Klaveren]] oan dat se tenei ek Frysktalige boeken útbringe woene. Dêrby wiene beide lêst neamde útjouwerijen fan doel om har ta te lizzen op oersettings yn it Frysk. Op datselde terrein is ek al langere tiid [[Utjouwerij Elikser]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] aktyf, dy't foar de útjefte fan sok wurk, mar ek fan oarspronklike literatuer, in beskieden bydrage fan 'e skriuwer/oersetter freget. Ek ferskate algemiene Nederlânske útjouwerijen hawwe har de lêste jierren op 'e Fryske merk bejûn, bygelyks [[Athenaeum-Polak &amp; Van Gennep]], út [[Amsterdam]], mei de oersetting ''[[Tsiis (boek)|Tsiis]]'', fan [[Willem Elsschot]], en [[Luitingh-Sijthoff]], ek fêstige yn Amsterdam, mei de oersetting ''[[Ynferno (boek)|Ynferno]]'', fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] skriuwer [[Dan Brown]].
[[File:Mirjam-timmer-1318154493.jpg|left|thumb|250px|[[Mirjam Timmer]], dy't as lid fan [[Twarres]] mei it liet ''[[Wêr Bisto?]]'' de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn 'e Nederlânske hitlisten skoarde.]]

==== Yn 'e muzyk ====
Njonken Fryske boeken komme der jiers ek noch sa'n tweintich Frysktalige [[cd|cd's]] út, almeast mei [[popmuzyk]]. Ferskate Frysktalige nûmers hawwe de lêste jierren de nasjonale hitparades helle, lykas ''Bonkefeart'' fan [[Anneke Douma]], ''In Nije Dei'', fan [[de Kast]]; en ''Wêr bisto'', fan [[Twarres]]. Dy lêste hit wie de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn de Nederlânske muzyklisten.

==== Yn teäter en toaniel ====
Op it mêd fan [[toaniel]] bestiet der in profesjoneel Frysktalich teäterselskip, [[Tryater]], dat in frij grutte populariteit genietet. Fierders hat hast elts doarp syn eigen amateurtoanielferiening, dêr't de grutte mearderheid fan feriene is yn it [[Bûn fan Fryske Toanielselskippen]]. Dy organisaasje is wer oansletten by it [[IFAT|Fryske Amateur Toaniel]], dat lid is fan 'e [[Ried fan de Fryske Beweging]].
[[File:Regisseur Pieter Verhoeff en schrijfster Marijke Howeler na perspremiere van ge, Bestanddeelnr 934-1310.jpg|right|thumb|250px|[[Regisseur]] fan Frysktalige films [[Pieter Verhoeff]] (l.).]]

==== Yn film en tillefyzjedrama ====
{{Apart|Skiednis fan de Frysktalige film}}
De lêste desennia binne der fierders ek ferskate Frysktalige [[spylfilm]]s makke troch [[regisseur]]s as [[Pieter Verhoeff]] en [[Steven de Jong]]. Sa ferskynde yn [[1985]] ''[[De Dream]]''; yn [[1996]] ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]''; yn [[2001]] ''[[Nynke (film)|Nynke]]''; en [[2002]] ''[[De Fûke]]''. Sûnt [[2001]] waard der ek in Frysktalige dramarige op 'e regionale [[tillefyzje]] útstjoerd troch [[Omrop Fryslân]], mei as titel ''[[Baas Boppe Baas]]''. Nei fjouwer seizoenen waard dy ferfongen troch ''[[Dankert &amp; Dankert]]'', in searje oer in pear [[abbekaat|abbekaten]].

=== Yn 'e tsjerken ===
Ien plak dêr't it Frysk noch net echt trochkrongen is, is yn 'e [[tsjerke]]n. De grutte mearderheid fan 'e tsjerketsjinsten is oant hjoed de dei ta yn it Nederlânsk. Dochs wurde der alle sneinen wol in stikmannich Fryske tsjinsten holden, ornaris tusken de tsien en de tweintich, ferspraat oer de hiele provinsje. Der hat yn it ferline wol altyd oandacht foar it oersetten fan 'e psalmen en lieten west. Dêrnjonken hat de [[Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst]] (YKFE) der yn [[2004]] foar soarge dat it ''[[Lieteboek foar de Tsjerken]]'' no ek op cd te krijen is. Yn [[1953]] is it [[Ferbân fan Fryske Foargongers]] oprjochte, dat ta doel hat om it gebrûk fan it Frysk yn it tsjerklik libben fuort te sterkjen.

=== Yn it bedriuwslibben ===
It Frysk is de fiertaal op 'e wurkflier fan in protte [[bedriuw]]en yn Fryslân, benammen op it plattelân. Yn plakken as [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Snits]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]], dêr't in protte 'ymport' fan bûten de provinsje wennet en wurket, is dat minder fansels, mar likegoed noch frij normaal. It komt noch mar selden foar dat [[wurkjouwer]]s harren [[wurknimmer]]s foarskriuwe hokker taal se brûke moatte. In foarbyld is in gefal dat begjin [[febrewaris]] [[2024]] yn it nijs kaam, doe't bliken die dat de [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] [[ING]] syn [[personiel]] ferbea om yn [[tillefoan]]yske [[petear]]en mei [[klant]]en Frysk te sprekken, sels as it in Frysktalige wurknimmer fan 'e fêstiging yn Ljouwert wie dy't in Frysktalige klant oan 'e line hie. Dêr ûntstie yn Fryslân gâns trelit oer, mar om't ING gjin oerheidsynstelling is, falt it net ûnder de regels dy't opsteld binne foar [[kommunikaasje]] tusken oerheid en Frysksprekkers. ING makke lykwols in minne beurt, en oare banken, wêrûnder de [[Rabobank]], [[ABN Amro]] en [[De Volksbank]] (dêr't [[ASN Bank|ASN]], [[SNS Bank|SNS]] en de [[Regiobank]] ta hearre), hastigen har om buorkundich te meitsjen dat Frysktaligen by harren wól gewoan yn 'e eigen taal te wurd stien waarden.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Verbod op Fries praten met klanten: mag dat eigenlijk?'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 febrewaris 2024, s. 30.&lt;/ref&gt;

==Taaleigenskippen==
===Grammatika===
:[[Image:1rightarrow.png|15px]] &lt;small&gt;Sjoch ek: de [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]].&lt;/small&gt;
====Namfallen====
Yn it [[Aldfrysk]]e tiidrek beskikte it Frysk noch oer in folslein [[namfal]]lesysteem, mei [[nominatyf]], [[genityf]], [[datyf]] en [[akkusatyf]], sa't men dat hjoed oan 'e dei noch tsjintkomt yn it besibbe [[Dútsk]]. Tsjin it begjin fan 'e [[Midfrysk]]e perioade wie dat lykwols fierhinne ferdwûn. Tsjintwurdich binne sokke namfallen beheind ta in stikmannich ferstienne útdrukkings, lykas &quot;by dizze'''n'''&quot;, wêryn't de &quot;-n&quot; in restant is fan 'e datyf of trêde namfal. Inkeld de genityf, of twadde namfal, is noch funksjoneel, benammen yn tiidsoantsjuttings as &quot;moarn'''s'''&quot;, &quot;middei'''s'''&quot; en &quot;jûn'''s'''&quot;, &quot;twa kear jier'''s'''&quot; of &quot;ien kear wyk'''s'''&quot;, mar ek wol yn konstruksjes as &quot;ús heit'''e''' pet&quot;, &quot;ús memm'''e''' fyts&quot; en &quot;ús pake'''’''' hûs&quot;. In oar foarbyld is it [[freegjend foarnamwurd|freegjend]] en [[betreklik foarnamwurd]] &quot;waans&quot; (dat trouwens inkeld ferwize kin nei manlike en ûnsidige saken, en net nei froulike saken of meartallen). Foarmen as &quot;dêr't it lân de soargen leannet fan '''der''' minsken warb're hân&quot; (fan 'e warbere hân fan 'e minsken, dus) binne argaysk en sille net folle mear brûkt wurde, en perfoarst net yn 'e sprektaal. Yn 'e skriuwtaal komt soks lykwols yn guon konstruksjes noch wol foar, lykas yn: &quot;hy hat it eigen'''er''' hân makke.&quot; 
====Sinsbou====
Op it mêd fan 'e [[syntaksis|sinsbou]] komt it Frysk sterk oerien mei it [[Nederlânsk]], en in stik minder mei it eins nauwer besibbe [[Ingelsk]]. Ferlykje bgl. de ûndersteande sin:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik kon niets zien, omdat het veel te donker was.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.&quot;
|-
|Ingelsk:
| ''I couldn't see a thing, because it was much too dark.''&lt;br&gt; &quot;Ik koe net sjen in ding, om't it wie fierstente tsjuster.&quot;
|}
Oan dit foarbyld is te sjen dat it Frysk deselde sinsbou brûkt as it Nederlânsk. Wat de [[tiidwurd]]sfolchoarder oangiet, besteane der lykwols dúdlike ferskillen. Dêrby wurdt wol sprutsen fan 'e griene en de reade folchoarder, wat ferwiist nei in lânkaart yn in taalkundich standertwurk dêr't mei dy kleuren de gebieten mei ferskillende tiidwurdsfolchoarders op ynkleure wiene. It Frysk lei yn it griene gebiet (en brûkt dus de &quot;griene folchoarder&quot;), wylst it Nederlânsk yn it reade gebiet lei (dêr't de &quot;reade folchoarder&quot; brûkt wurdt). Dizze oantsjuttings binne ûnder taalkundigen yn gebrûk bleaun as ôfkoartings foar de ferskillende tiidwurdfolchoarders.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! folchoarder
! foarbyldsin yn it Frysk
! foarbyldsin yn it Nederlânsk
|-
| grien:
| Ik tink dat er moarn bôle ite wol.
| ''Ik denk dat hij morgen brood eten wil.''
|-
| read:
| Ik tink dat er moarn bôle wol ite.
| ''Ik denk dat hij morgen brood wil eten.''
|}
Sa't oan it boppesteande foarbyld te sjen is, kin de reade folchoarder yn it Frysk net, want ek al wurdt dy hieltyd mear brûkt troch de jongere generaasjes, dochs sil it de measte Frysksprekkers noch as skuorde klokken yn 'e earen beare. Yn it Nederlânsk, lykwols, kinne eins sawol de reade as de griene folchoarder, al waard oant noch net sa lang lyn inkeld de reade goedkard en de griene folchoarder yn 'e ban dien (mooglik om't dy behalven yn it Frysk ek yn it Dútsk brûkt wurdt).

As der mear tiidwurden yn 'e foarbyldsin troppe wurde, kin men sjen dat de tiidwurdsfolchoarder yn it Frysk persiis tsjinsteld is oan dy yn it Nederlânsk:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik fyn dat eltsenien swimme kinne moat.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik vind dat iedereen moet kunnen zwemmen.''
|-
| Dútsk:
| ''Ich finde, daß jeder schwimmen können muß.''
|}
&quot;Dat eltsenien moat swimme kinne&quot; is yn it Frysk dúdlik fout, en yn it Nederlânsk klinkt &quot;''dat iedereen zwemmen kunnen moet''&quot; ek raar, hoewol't it miskien net fuortendaliks fout is. No giet it hjirby om 'e tiidwurdsfolchoarder yn [[bysin]]nen, mar yn [[haadsin]]nen ferskilt it spul likegoed:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Jan sil syn hûs moandei ferve hawwe moatte.
|-
| Nederlânsk:
| ''Jan zal zijn huis maandag moeten hebben geverfd.''
|}
Ek hjir is de folchoarder fan 'e tiidwurden yn it Frysk en it Nederlânsk wer krekt tsjinsteld. Boppedat foeget it Frysk (krekt as in protte noardlike Nederlânske dialekten) faak it wurdsje &quot;te&quot; tusken de tiidwurden yn: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes sitten te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even zitten dromen.''
|}
In protte Friezen en oare Noardnederlanners (lykas [[Westfryske dialekten|Westfriezen]] en [[Nedersaksysk|Nedersaksers]]) sille by it sprekken fan it Nederlânsk dat wurdsje &quot;te&quot; ek brûke (''Ik heb even zitten te dromen''), hoewol't dat eins fout is. Foar lju út súdliker kontreien is dat ien fan 'e skaaimerken dêr't se noarderlingen oan werom kenne. By dit foarbyld docht him trouwens noch in oar ferskil foar, want it Fryske &quot;sitten&quot; is hjir in [[mulwurd]], en de letterlike Nederlânske oersetting soe dus wêze: ''Ik heb even gezeten te dromen.'' Dit ferskil komt dúdliker ta utering as it tiidwurd &quot;sitte&quot; ferfongen wurdt troch &quot;lizze&quot;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes lein te dreamen.
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even liggen dromen.''
|}
In oar ferskynsel dat him yn it Frysk folle sterker foardocht as yn it Nederlânsk, benammen by de &quot;te&quot;-konstruksje, is [[nomenynkorporaasje]] yn it tiidwurd. Sa seit men yn it Frysk fan: &quot;Se sit te jirpelskilen&quot;, wêrby't it [[haadwurd]] &quot;jirpel(s)&quot; yn it tiidwurd &quot;skile&quot; ynkorporearre wurdt. Yn it Nederlânsk sil men oer it algemien ynstee sizze fan: ''Ze zit aardappels te schillen,'' wêrby't him gjin nomenynkorporaasje foardocht. Yn it Nederlânsk komt dit ferskynsel by beskate wurden ek foar (tink oan ''stofzuigen''), mar yn it Frysk kin it yn prinsipe oeral mei dien wurde. No is it wenstiger om te sizzen fan: &quot;Jan is de hûn even oan it útlitten&quot;, mar in sin as &quot;Jan is even te hûnútlitten&quot; is grammatikaal sjoen yn it Frysk neat op oan te merken.

====Brekking====
It ferskynsel [[brekking (taalkunde)|brekking]] nimt in wichtich plak yn 'e Fryske grammatika yn. Der besteane trije farianten fan:
* de [[âldere brekking]] (of Aldfryske brekking), dy't yn 'e [[Midsiuwen]] plakfûn en derfoar soarge hat dat wurden as &quot;rjocht&quot; en &quot;wjek&quot; yn it Frysk in j-klank hawwe, wylst dy yn bgl. it Nederlânske ''recht'' en ''wak'' ûntbrekt.
* de [[nijere brekking]] (of Nijfryske brekking), dy't him pas om [[1820]] hinne oppenearre, en dy't as ien fan 'e skaaimerken fan it [[Nijfrysk]] beskôge wurdt.
* de [[Dongeradielster brekking]], wêrmei't it [[Noardhoeksk]] him fan 'e oare Fryske dialekten ûnderskiedt, en dy't derfoar soarge hat dat yn it noardeasten fan 'e provinsje wurden as &quot;bûter&quot; en &quot;mûle&quot; útsprutsen wurde as ''buotter'' en ''muolle''. Dizze lêste brekkingsfoarm makket gjin diel út fan it [[Standertfrysk]].

Foar de beskriuwing fan it Frysk is benammen de [[nijere brekking]] fan belang. Dat is in taalkundich ferskynsel dat yn it Standerfrysk de brekking fan fiif of seis [[twaklank]]en omfiemet, wêrby't dy yn it grûnwurd in oare útspraak hawwe as yn ferbûgings:  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! twaklank
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! grûnwurd
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
! ferbûgde foarm
! colspan=&quot;2&quot;|útspraak
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| beam
| [bɪ.ǝm]
| &quot;bì-em&quot;
| beammen
| ['bjɛmǝn]
| &quot;bjemmen&quot;
|-
| ie
| [i.ǝ]
| stien
| [sti.ǝn]
| &quot;sty-en&quot;
| stiennen
| ['stjɪnǝn]
| &quot;stjinnen&quot;
|-
| oa
| [o.ǝ]
| doas
| [do.ǝs]
| &quot;do-es&quot;
| doaske
| ['dṷɑskǝ]
| &quot;dwaske&quot;
|-
| oai
| [o:i̭]
| moai
| [mo:i̭]
| &quot;moa-y&quot;
| moaier
| ['mṷa:iər]
| &quot;mwaajer&quot;
|-
| oe
| [u.ǝ]
| hoed
| [hu.ǝd]
| &quot;hû-ed&quot;
| huodden
| ['hṷodən]
| &quot;hwodden&quot;
|-
|colspan=&quot;8&quot;|''regionaal ek:''
|-
| ue
| [y.ǝ]
| flues
| [fly.ǝs]
| &quot;flú-es&quot;
| fluezzen
| ['fljœzǝn]
| &quot;fljuzzen&quot;
|}

====Ferkoarting====
In oare oanpassing yn 'e útspraak by ferbûgings is ferkoarting fan 'e [[fokaal]]. Dat docht him bygelyks foar by de [[meartalsfoarming]] (&quot;hân&quot; &gt; &quot;hannen&quot;), by [[ferlytsingsfoarm|ferlytsing]] (&quot;blêd&quot; &gt; &quot;bledsje&quot;), en by [[suffiks|suffigearring]] (it tafoegjen fan in efterheaksel) (&quot;leech&quot; &gt; &quot;lichte&quot;). Ek kin it foarkomme by it foarmjen fan gearstallings (&quot;piip&quot; &gt; &quot;pypskoft&quot;).

====Einûntstimming====
In ferskynsel dat it Frysk mei it [[Dútsk]] en it [[Nederlânsk]] gemien hat, is [[einûntstimming]]. Dêrby wurde stimhawwende [[konsonant|bylûden]] oan 'e ein fan wurden stimleas. Men seit dus fan &quot;reade&quot;, mei in [d], mar fan &quot;read&quot;, mei in [t]. It [[Ingelsk]] hat soks net; dêr seit men fan ''red'', mei in hearbere [d] oan 'e ein; mei oare wurden, yn it Ingelsk bestiet der dus in útspraakferskil tusken ''let'' ([lɛt]; &quot;litte&quot;) en ''lead'' ([lɛd]; &quot;lead&quot;). Yn it Frysk moat sa'n útspraak oarspronklik ek bestien hawwe, en yn it tige behâldende [[Skiermûntseagersk]] komt it by hiel âlde sprekkers noch foar.&lt;ref&gt;{{Aut|Jansen, Mathilde, en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004, s. 38.&lt;/ref&gt;

===Wurdskat===
====Nederlânske ynfloed====
Hoewol't it Frysk troch de iuwen hinne in sterke ynfloed fan oare talen ûndergien hat, is de Fryske [[wurdskat]] noch foar it oergrutte diel fan [[Germaanske talen|Germaanske]] oarsprong. By in nau besibbe taal as it [[Ingelsk]] leit dat hiel oars, mei't dy taal in ûnbidige soad [[Romaanske talen|Romaanske]] lienwurden opnommen hat út it [[Normandysk]] en it [[Frânsk]]. Fral it [[Nederlânsk]] hat sûnt de [[santjinde iuw]] lykwols in tige sterke ynfloed op it Frysk hân. Hoewol't it Frysk as taal frij kûlant (!) omgiet mei lienwurden út oare talen, makket de niging dy't Frysktaligen gauris hawwe om har ôf te setten tsjin it Nederlânsk, dat krekt foar lienwurden út dy taal in útsûndering makke wurdt. Sokke wurden wurde sadwaande wol omskreaun as &quot;ynslûpsels&quot;, &quot;Hollânske moadepopkes&quot;, &quot;koekútsjongen&quot; of op syn bêsten [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsjes]]. Eltsenien dy't Frysk lêzen en skriuwen leart, wurdt op it hert drukt dat it gebrûk fan sokke [[hollanisme]]n dwersferkeard is en dêrom bûge of barste foarkomd wurde moat.
[[File:Ringriden Ljussens 4.JPG|left|thumb|250px|In [[sjeas]] (by it [[ringriden]] yn [[Ljussens]]), fan it [[Frânsk]]e wurd ''chaice''.]]

====Frânske ynfloed====
Njonken it Nederlânsk hat histoarysk sjoen fral it [[Frânsk]] lange tiid in sterke ynfloed útoefene op 'e ûntwikkeling fan it moderne Frysk. De âldste lichting Frânske [[lienwurd]]en is eins allinne foar taalkundigen noch wer te kennen. It giet dêrby om wurden as &quot;bist&quot;/&quot;beest&quot;, fan it [[Aldfrânsk]]e ''beste'' ([[Nijfrânsk]]: ''bête''); &quot;duorje&quot;, fan ''durer''; &quot;kâns&quot;, fan ''chance'', &quot;sjeas&quot;, fan ''chaice''; en &quot;keatse&quot;, fan ''chasser'', fia it [[Pikardysk]]e ''cachier''. It opnimmen fan Frânske lienwurden yn it Frysk sil ornaris fia it Nederlânsk gien wêze (ferlykje foar boppeneamde foarbylden de Nederlânske foarmen ''beest'', ''duren'', ''kans'', ''sjees'' en ''kaatsen'').

Mar it Frysk hat ek guon lienwurden út it Frânsk opnommen dy't yn it Nederlânsk net foarkomme, lykas &quot;perfoarst&quot;, fan ''par force''; &quot;argewaasje&quot;, fan ''arguer''; &quot;ave(n)searje&quot;, fan ''avancer''; &quot;krupsje&quot;, fan ''corruption''; ''&quot;''rompoai''&quot;,'' fan ''rompu; &quot;''koese''&quot;,'' fan ''coucher;'' en &quot;aljemint&quot;, fan ''alignement''. Foar it neist is de ynfier fan dizze foarmen lykwols ek fia it Nederlânsk gien, allinnich binne de Nederlânske ekwifalinten neitiid wer yn ûnbrûk rekke.

====Ingelske ynfloed====
De lêste iuw hat it Frysk njonken de oanboazjende ynfloed fan it Nederlânsk fral ek ûnder ynfloed stien fan it [[Ingelsk]], en dan yn 't bysûnder fan it [[Amerikaansk-Ingelsk]]. Benammen op it mêd fan [[Persoanlike kompjûter|kompjûter]]technology en [[sosjale media]] is de Ingelske terminology faak yn syn gehiel oernommen. Dat taalpuristen en lju dy't om oare redens aardichheid oan sokke dingen hawwe eigen Fryske nammen foar dit soarte fan termen betocht hawwe, feroaret dêr neat oan.
[[File:PC 2006 finale1.JPG|right|thumb|250px|Ek it troch-Fryske [[keatsen]], hjir op 'e [[PC]], yn [[2006]], is fan oarsprong in [[Frânsk]] wurd (''chasser'').]]

====Ynternasjonalismen====
In selde byld lit de grutte en groeiende kloft [[ynternasjonalisme]]n sjen dy't it Frysk oernommen hat. Dêrby moat men tinke oan wurden as &quot;kompjûter&quot;, &quot;sport&quot;, &quot;wykein&quot;, &quot;terapeut&quot;, &quot;biology&quot;, &quot;tillefyzje&quot;, &quot;akwadukt&quot;, &quot;traine&quot; en &quot;religy&quot;. Dy wurden komme tsjintwurdich yn hast alle [[Jeropa|Jeropeeske]] talen foar; der binne mar inkelen, lykas it [[Iislânsk]], dy't foar al sokke begripen in eigen wurd betinke. Yn Fryslân bestiet oer it algemien frijwat wjerstân tsjin ynternasjonalismen, benammen ûnder lju dy't fan har berop út mei it Frysk omslane, lykas skriuwers en ûnderwizers. In grut diel fan dy kategory sil bgl. leaver it wurd &quot;godstsjinst&quot; brûke as &quot;religy&quot; en leaver &quot;oefenje&quot; as &quot;traine&quot;. Ek besteane der foarmen dy't fanút dizze groep propagearre wurden binne, mar dy't it net helle hawwe en sadwaande fierhinne yn it ferjit rekke binne, lykas &quot;sneinoer&quot;, foar &quot;wykein&quot;. Lykwols hat it ferset tsjin ynternasjonalismen nea algemien west; sa wie de skriuwer, oersetter en letterkundige [[Douwe Kalma]] ([[1896]]-[[1953]]) krekt in grut foarstanner fan 'e opname fan soksoarte wurden yn it Frysk. Hy ferwiisde nei it Ingelsk, dat ek in ûnbidige soad lienwurden út oare talen ta him nommen hat, sûnder dat it dêr in sprút minder fan wurden wêze soe.&lt;ref&gt;{{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Fries, het Broertje van'', yn: Nicoline van der Sijs, ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', s. 81.&lt;/ref&gt;

In punt dat hjirmei besibbe is, is de ferfrysking fan sokke ynternasjonalismen. Yn 'e hjirboppe neamde foarbylden waard al sprutsen fan &quot;tillefyzje&quot; ynstee fan &quot;telefyzje&quot;; dat is in oanpassing fan in frjemd wurd oan 'e útspraak fan it Frysk. &quot;Tillefyzje&quot; klinkt Frysker en glidet in Fries no ien kear makliker fan 'e tonge as &quot;telefyzje&quot;. Oare foarbylden fan sa'n ferfrysking fan ynternasjonalismen binne &quot;siktaris&quot; (&quot;sekretaris&quot;), &quot;rimmetyk&quot; (&quot;reumatyk&quot;), &quot;perfester&quot; (&quot;professor&quot;) en &quot;sitewaasje&quot; (&quot;situaasje&quot;). Lange tiid bestie ek dêr grutte wjerstân tsjin; soks paste in himsels respektearjende taal ommers net, it wie de útspraak fan in dommenien en wa't soks die, makke sawol himsels as it Frysk bespotlik. Sadwaande die de generaasje fan mids tweintichste iuw al sokke foarmen yn 'e ban. Stadichoan komme se lykwols allegear wer werom. En wêrom ek net, sa betoogde skriuwer [[Trinus Riemersma]] yn [[1996]]. In grutte taal as it Ingelsk docht soks krekt-en-gelyk: ''psychology'' en ''architect'' hawwe wol har Frânske skriuwwize beholden, mar wurde útsprutsen as &quot;saikòlledzjy&quot; en &quot;aketekt&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Riemersma, Trinus}}, ''Frysk Frysk'', yn: ''Frysk en Frij'', desimber 1996.&lt;/ref&gt;

====Fêstlizzing fan 'e wurdskat====
Der binne troch de tiid hinne ferskate Fryske [[wurdboek]]en ferskynd. Ien fan 'e earsten dy't besocht om 'e Fryske wurdskat op dy wize fêst te lizzen, wie de grutte literator [[Joast Hiddes Halbertsma]] ([[1789]]-[[1869]]), dy't syn ''[[Lexicon Frisicum]]'' yn it [[Latyn]] opstelde, mar net fierder kaam as de letter F. Yn [[1900]] ferskynde it earste diel fan it troch [[Waling Dykstra]] en oaren bewurke ''[[Friesch Woordenboek]]'', folge troch de oare beide dielen yn [[1903]] en [[1911]]. Dêryn waarden de Fryske yngongen beskreaun yn it Nederlânsk. By syn oprjochting yn [[1938]] stelde de [[Fryske Akademy]] him daliks ta doel om dit wurdboek te ferbetterjen. Dêrta waard mei help fan withoefolle frijwilligers in tige grut kaarte-apparaat opset. Yn 't earstoan wie men fan doel en skreau in wurdboek dat ferlykber wêze soe mei de Nederlânske ''[[Dikke Van Dale]]'', mar der kaam safolle materiaal binnen dat men úteinlik besleat om it noch folle grutskaliger oan te pakken.
[[File:Frysk Hânwurdboek.jpg|left|thumb|180px|It ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]], it earste [[wurdboek]] wêryn't ek it beskriuwende diel yn it Frysk is.]]

Sa begûn it wurk oan it reuseftige ''[[Grut Wurdboek fan de Fryske Taal]]'', wêrfan't it earste, 400 siden tellende diel yn [[1984]] útkaam. Uteinlik soe pas yn [[2011]] it 25ste en lêste diel reekomme. It is in ûnbidich wittenskiplik wurdboek wurden, dat de Fryske lemma's tige yngeand yn it Nederlânsk ferklearret en de betsjuttings yllústrearret mei withoefolle sitaten út 'e Fryske literatuer. Wylst it wurk oan dit meunsterprojekt geande wie, waarden troch de Fryske Akademy ek lytsere wurdboeken útbrocht. Sa ferskynden yn [[1952]], resp. [[1956]] it ''[[Frysk Wurdboek: Nederlânsk-Frysk]]'' en it ''[[Frysk Wurdboek: Frysk-Nederlânsk]]'', dy't yn [[1985]], resp. [[1984]] yn in folslein op 'e nij besjoene ferzje werútjûn waarden. It earste wurdboek wêryn't de Fryske wurden ek yn it Frysk beskreaun waarden, wie it twadielige ''[[Frysk Hânwurdboek]]'', út [[2008]].

===Wurdfoarming===
Oars as yn it [[Ingelsk]], mar krekt as yn it [[Nederlânsk]] en hast alle oare [[Germaanske talen]], brûkt it Frysk by it foarmjen fan gearstallings de tichte foarm. Dus as men bgl. fan 'e wurden &quot;beam&quot; en &quot;hûs&quot; in gearstalling meitsje wol, dan wurdt dy skreaun as &quot;beamhûs&quot;, en net mei de iepene foarm, as &quot;beam hûs&quot;, sa't men dat yn it Ingelsk foar de moade hat (''tree house''). Gauris kriget by it foarmjen fan sa'n gearstalling it earste diel fan it gearstalde wurd in ferbûging: &quot;hûnehok&quot;, ynstee fan &quot;hûnhok&quot;. As it oaninoarskriuwen fan in gearstalling swierrichheden opsmyt of net goed eaget, dan wurdt der in [[keppelstreekje]] ynfoege: &quot;FNP-kieslist&quot; en &quot;Swarte-Seekust&quot;. 

Hoewol't dêr neffens de staveringsregels neat fan doocht, hat in grut part fan 'e Fryskskriuwers tsjintwurdich de niging om gearstallings yn 'e iepen foarm te skriuwen, net inkeld wurden as &quot;FNP&amp;nbsp;kieslist&quot; en &quot;Swarte&amp;nbsp;Seekust&quot;, mar sels &quot;syktekosten&amp;nbsp;fersekerder&quot;, &quot;oersettings&amp;nbsp;debút&quot; en &quot;hynste&amp;nbsp;stamboek&quot;. Dizze praktyk wurdt wol &quot;de Ingelske sykte&quot; neamd.
[[File:Wumkes, Geert Aeilco.jpg|right|thumb|220px|Dû. [[Geert Aeilco Wumkes]] wie yn [[1919]] ien fan 'e earsten dy't foar de oprjochting fan 'e [[Fryske Akademy]] pleite, in ynstitút dat foar de ûntwikke-ling fan it Frysk fan ûnskatbere wearde bleken is.]]

===Stavering===
{{Apart|Fryske stavering}}
It Frysk wurdt skreaun mei in oanpaste foarm fan it [[Latynske alfabet]]. Dat [[Frysk alfabet|Fryske alfabet]] bestiet net lykas it Nederlânske út 26, mar út 23 letters. Yn it Frysk komme nammentlik de letters q en x net foar. Boppedat wurdt de letter y beskôge as in fariant fan 'e i en dêr ek ûnder alfabetisearre, sadat in wurd as &quot;ympulsyf&quot; yn in Frysk wurdboek bygelyks foàr &quot;inisjaasje&quot; stiet. Fierders komt de letter c yn it Frysk allinne foar yn 'e kombinaasje ch. De letters v, z en ch komme nea foar oan it begjin fan in wurd en de letter g nea oan 'e ein fan in wurd. De karakteristikens fan it skreaune Frysk komt benammen ta utering yn 'e [[fokaal|lûden]] mei [[diakritysk teken|diakrityske tekens]] (â, ê, ô, û en ú), dy't yn it Nederlânsk net foarkomme. Krekt as it Nederlânsk hat it Frysk in ekstra letter, de [[digraaf]]&amp;nbsp;[[IJ (letter)|ij]], dy't stiet foar it [[twalûd]] [ɛ.i̭], dat ek wol skreaun wurdt as ''ei''. Mar oars as yn it Nederlânsk wurdt dy letter yn it Frysk altyd alfabetisearre as i-j, en bestiet der gjin beweging dy't der in aparte letter fan it alfabet fan meitsje wol.

Njonken de boppeneamde diakrityske tekens dy't in útspraakûnderskiedend diel fan 'e stavering foarmje, ken it Frysk ek noch ferskate oare diakrityske tekens, dy't soms tafoege wurde om 'e bedoelde útspraak dúdliker te meitsjen. It faakst komt it [[trema]] foar, dêr't mei oanjûn wurdt dat twa [[fokaal|fokalen]] efterinoar los faninoar útsprutsen wurde moatte, en dus gjin lange fokaal of twaklank foarmje, lykas yn: &quot;beëinigje&quot;, &quot;beämte&quot;, &quot;koöperaasje&quot;, &quot;reüny&quot; en &quot;ateïsme&quot;. Fierders wurde sawol it [[skerpteken]] as it [[klamteken]] brûkt om 'e útspraak fan in wurd te fertsjutskjen troch oan te jaan wêr't de [[wurdklam|klam]] leit. De e mei in skerpteken (é) komt sûnt de staveringsherfoarming fan [[1980]] yn prinsipe noch mar yn fiif wurden fêst foar (&quot;grouwélich&quot;, &quot;mandélich&quot;, &quot;oerdédich&quot;, &quot;oerémis&quot; en &quot;tréwes&quot;); yn alle oare gefallen is it tafoegjen fan in skerp- of klamteken opsjoneel (bygelyks yn &quot;foàrkomme&quot; en &quot;foarkómme&quot;).

===Fonology===
====Fokalen====
It Frysk beskikt oer in tige yngewikkelde [[fokaal]]ynventaris. Yn it foarste plak binne der in tsiental koarte [[fokaal|lûden]]: [a] (a fan &quot;dak&quot;), [ɛ] (e fan &quot;lek&quot;), [ɪ], (i fan &quot;pit&quot;), [i] (i fan &quot;bite&quot;), [ɔ] (o fan &quot;hok&quot;), [o] (o fan &quot;bok&quot;), [u] (û fan &quot;rûch&quot;), [œ] (u fan &quot;put&quot;), [y] (ú fan &quot;tút&quot;) en de [[sjwa]] of reduksjefokaal [ǝ] (e fan &quot;gewoan&quot;). Dêrby moat opmurken wurde dat der eins twa foarmen fan 'e koarte a besteane, mar dat ferskil yn útspraak is net betsjuttingsûnderskiedend. Fierders binne der 9 lange lûden: [a:] (aa fan &quot;baas&quot;), [ɛ:] (ê fan &quot;bêd&quot;), [e:] (ee fan &quot;feest&quot;), [ø:] (eu fan &quot;deun&quot;), [i:] (ii fan &quot;wiid&quot;), [ɔ:] (ô fan &quot;nôt&quot;), [o:] (oo fan &quot;rook&quot;), [u:] (û fan &quot;sûch&quot;) en [y:] (ú fan &quot;drúf&quot;). De lange lûden [e:], [ø:] en [o:] wurde yn it Frysk almeast reälisearre as [e:i], [ø:y], resp. [o:u], dus oan 'e ein niigjend nei i, ú, resp. û. Fan 'e koarte lûden kinne der 8 en fan 'e lange lûden ek 8 nasalisearre wurde, wat foarkomt as se mei in -n derefteroan útsprutsen wurde foàr in f, j, l, r, s, w of z, lykas yn &quot;ûnsin&quot; of &quot;branje&quot;. Fierders hat it Frysk 20 [[ôfgeand twalûd|ôfgeande twalûden]] en 8 [[opgeand twalûd|opgeande twalûden]], wêrfan't teminsten 6 ek wer yn nasalisearre foarm foarkomme kinne. Ta einsluten binne der dan noch 8 [[trijelûden]]. Dêrmei is it Frysk folle klankriker as de measte besibbe talen, lykas it Ingelsk en it Nederlânsk.

====Klankynventaris (fokalen)====
; Ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| a
| [a]
| d'''a'''k
| koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| a
| [ɑ]
| h'''a'''m
| koart net-rûne iepen efterlûd
|-
| e
| [ɛ]
| l'''e'''k
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| e / i
| [ǝ]
| g'''e'''woan, moogl'''i'''k
| koart (net-rûne) healiepen middenlûd &lt;br&gt;&lt;small&gt;([[sjwa]], reduksjefokaal of stomme e)&lt;/small&gt;
|-
| i
| [ɪ]
| p'''i'''t
| koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| i / y
| [i]
| b'''i'''te, w'''y'''t
| koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| o / a
| [ɔ]
| h'''o'''k, k'''a'''t
| koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| o
| [o]
| b'''o'''k
| koart rûne healsletten efterlûd
|-
| û / oe
| [u]
| r'''û'''ch, b'''oe'''k
| koart rûne sletten efterlûd
|-
| u
| [œ]
| p'''u'''t
| koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ú / u
| [y]
| t'''ú'''t, s'''u'''den
| koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aa / a
| [a:]
| l'''aa'''d, b'''a'''nen
| lang net-rûne iepen foarlûd 
|-
| ê 
| [ɛ:]
| b'''ê'''d
| lang net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ee / e / é
| [e:]
| sk'''ee'''l, t'''e'''ken, grouw'''é'''lich
| lang net-rûne healsletten foarlûd
|-
| eu
| [ø:]
| d'''eu'''n
| lang rûne healsletten foarlûd
|-
| ii / i
| [i:]
| s'''ii'''k, w'''i'''de
| lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ô
| [ɔ:]
| n'''ô'''t
| lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| oo / o
| [o:]
| r'''oo'''k, sm'''o'''ke
| lang rûne healsletten efterlûd
|-
| û
| [u:]
| s'''û'''ch
| lang rûne sletten efterlûd
|-
| ú / u
| [y:]
| opt'''ú'''gje, dr'''u'''ven
| lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Nasale ienlûden
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ern
| [ɛ͂]
| dûbelj'''ern'''s
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| in
| [ɪ͂]
| h'''in'''?
| nasaal koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| yn
| [ĩ]
| '''yn'''stekke
| nasaal koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| an
| [ɔ͂]
| br'''an'''je
| nasaal koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| on
| [õ]
| b'''on'''je
| nasaal koart rûne healsletten efterlûd
|-
| un
| [œ͂]
| h'''un'''?
| nasaal koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ûn
| [ũ]
| '''ûn'''skuld
| nasaal koart rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ]
| t'''ún'''stoel
| nasaal koart rûne sletten foarlûd
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange nasale ienlûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| aan / arn
| [ã:]
| '''aan'''sten, H'''arn'''s
| nasaal lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ern
| [ɛ͂:]
| b'''ern'''sk
| nasaal lang net-rûne semy-healiepen
|-
| in
| [ẽ:]
| w'''in'''st
| nasaal lang palataal net-rûne healsletten foarlûd
|-
| yn
| [ĩ:]
| h'''yn'''st
| nasaal lang net-rûne sletten foarlûd
|-
| ân
| [ɔ͂:]
| h'''ân'''sel
| nasaal lang rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| eun
| [ø͂:]
| k'''eun'''st
| nasaal lang palataal rûne healsletten foar-lûd
|-
| ûn
| [ũ:]
| d'''ûn'''s
| nasaal lang rûne sletten efterlûd
|-
| ún
| [ỹ:]
| h'''ún'''sk
| nasaal lang rûne sletten foarlûd
|}
|}

; Twalûden
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''ôfgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ai
| [ai̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Wâldfrysk]])&lt;/small&gt;, T'''ai'''lân
| koart net-rûne iepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ai
| [ɔi̭]
| l'''ai'''tsje &lt;small&gt;([[Klaaifrysk]])&lt;/small&gt;
| koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai
| [a:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, h'''igh'''
| lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| aai / ei
| [ɔ:i̭]
| t'''aai''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;, d'''ei''' &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| lang rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| au / ou
| [a.ṷ]
| g'''au'''
| rutsen koart net-rûne iepen foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ea
| [ɪ.ǝ]
| b'''ea'''m
| rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ei / ij
| [ɛ.i̭]
| d'''ei''' &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;, br'''ij'''
| koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eo / eu
| [ø.ǝ]
| fr'''eo'''n, s'''eu'''re
| rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ie
| [i.ǝ]
| w'''ie'''t
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ieu
| [i.ṷ]
| '''ieu''', S'''ieu'''
| rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oa
| [o.ǝ]
| b'''oa'''t
| rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oi
| [oi̭]
| h'''oi'''
| koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [o:i̭]
| m'''oai'''
| lang rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oe
| [u.ǝ]
| g'''oe'''d
| rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oei
| [ui̭]
| gr'''oei'''e
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oei
| [u:i̭]
| bl'''oei''' &lt;small&gt;(lang net algemien)&lt;/small&gt;
| lang rûne sletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ou
| [ɔ.ṷ]
| t'''ou''' &lt;small&gt;(lang net algemien mear)&lt;/small&gt;
| rutsen koart rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| ue
| [y.ǝ]
| fl'''ue'''s
| rutsen koart rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ui
| [ʌi̭]
| b'''ui'''
| koart net-rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uw
| [yṷ]
| sen'''uw'''
| koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''opgeande twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ea / je
| [jɛ]
| b'''ea'''mmen, k'''je'''l
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| ie / ji
| [jɪ]
| tr'''ie'''dden, sk'''ji'''n
| palatale approksimant + koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd
|-
| jo
| [jɔ]
| l'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen efterlûd
|-
| jo
| [jo]
| sl'''jo'''cht
| palatale approksimant + koart rûne healsletten efterlûd
|-
| oa
| [ṷa]
| b'''oa'''rje
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd
|-
| oa
| [ṷa:]
| m'''oa'''rns
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|-
| ue / ju
| [jœ]
| fl'''ue'''zzen, r'''ju'''cht
| palatale approksimant + koart rûne semy-healiepen foarlûd
|-
| uo
| [ṷo]
| f'''uo'''tten
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''nasale twalûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| ean / earn
| [ɪ͠.ǝ]
| l'''ean'''strookje, trijef'''earn'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne semy-sletten semy-foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ein
| [ɛ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Wâldfrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal koart net-rûne semy-healiepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| ein
| [ɔ͠.i̭]
| '''ein'''s &lt;small&gt;(Klaaifrysk)&lt;/small&gt;
| nasaal rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| eon
| [ø͠.ǝ]
| sn'''eon'''s
| nasaal rutsen koart rûne healsletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| ien
| [i͠.ǝ]
| '''ien'''s
| nasaal rutsen koart net-rûne sletten foarlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| oarn
| [ṷ͠a:]
| m'''oarn'''s
| nasaal koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''trijelûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| eau
| [jo.ṷ]
| bl'''eau'''
| palatale approksimant + rutsen koart rûne healsletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [jyṷ]
| bl'''iuw'''e &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + koart rûne sletten foarlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| iuw
| [juṷ]
| l'''iuw'''
| palatale approksimant + koart rûne sletten efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| joe
| [ju.ə]
| f'''joe'''r
| palatale approksimant + rutsen koart rûne sletten efterlûd + koart healiepen middenlûd
|-
| jou
| [jɔ.ṷ]
| f'''jou'''wer &lt;small&gt;(net oeral sa útsprutsen)&lt;/small&gt;
| palatale approksimant + rutsen rûne semy-healiepen efterlûd + koart rûne sletten efterlûd
|-
| oai
| [ṷai̭]
| m'''oai'''st
| koart rûne sletten efterlûd + koart net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| oai
| [ṷa:i̭]
| k'''oai'''
| koart rûne sletten efterlûd + lang net-rûne iepen foarlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|-
| uoi
| [ṷoi̭]
| m'''uoi'''ke
| koart rûne sletten efterlûd + koart rûne healsletten efterlûd + koart net-rûne sletten foarlûd
|}

====Konsonanten====
It Frysk hat teminsten 28 [[konsonant|bylûden]], dy't yn [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|fonetysk skrift]] sa skreaun wurde: [b], [x], [d], [ʣ], [ʤ], [f], [ɡ], [ɣ], [h], [j], [k], [l], [m], [n], [ŋ], [ɲ], [p], [r], [s], [ʃ], [t], [c], [ʦ], [ʧ], [v], [ʋ], [w], [z] en [ʒ]. Dêrfan binne [b], [d], [f], [h], [j], [k], [m], [n], [p], [s], [t], [v] en [z] gjin fierdere útlis brek. De [x] is de ch fan &quot;berch&quot;, dy't trouwens yn it Frysk, as it derop oankomt, ornaris fierder nei efteren yn 'e mûle útsprutsen wurdt, as [χ]. Itselde is it gefal mei de [l], wêrfan't de útspraak yn it Frysk dúdlik &quot;dûnkerder&quot; of &quot;tsjûker&quot; is as yn it [[Nederlânsk]] of it [[Ingelsk]], en mear oerienkomt mei de útspraakwize yn it [[Skotsk]] of de [[Slavyske talen]]. Om dat útspraakferskil wer te jaan kin it teken [ɫ] brûkt wurde. De [r] wurdt yn it Frysk krekt altyd &quot;rôljend&quot;, op 'e punt fan 'e tonge útsprutsen; in [[breikjende r]] ([ʀ]), dy't ek wol foarkomt, is altyd persoansbûn en wurdt yn it Frysk as in spraakgebrek beskôge.

Fierders hat it Frysk twa g's: de [[plofklank]] [ɡ] (fan &quot;goed&quot;) en de [[wriuwklank]] [ɣ] (fan &quot;drage&quot;), en twa w's: de [ʋ] (fan &quot;wat&quot;) en de [w] (fan &quot;skowe&quot;). De [ɣ] en de [w] kinne nea oan it begjin fan wurden foarkomme, likemin as de [x], de [v] en de [z]. De [ʣ] is de dz fan &quot;widze&quot;; [ʤ] is de dzj fan &quot;siedzje&quot;; [ŋ] is de ng fan &quot;bang&quot;; [ɲ] is de nj fan &quot;njonken&quot;; [ʃ] is de sj fan &quot;sjippe&quot;; [c] is de tj fan &quot;tjems&quot;; [ʦ] is de ts fan &quot;tsiis&quot;; [ʧ] is de tsj fan &quot;tsjerke&quot;; en [ʒ] is de zj fan &quot;garaazje&quot;. Ek komt yn it Frysk de [[glottisslach]] ([ʔ]) wol foar, mar inkeld tusken twa deselde lûden, lykas yn &quot;koöperaasje&quot; of &quot;Kanaän&quot;. Dizze útspraak is dus grutdiels ûnbewust, en de glottisslach wurdt dan yn it skreaune Frysk ek net werjûn, of it moat wêze troch it [[trema]] op it twadde lûd.

Dêrnjonken binne der noch in dozyn [[palatalisaasje|palatalisearre]] konsonanten: [bʲ] (as yn &quot;bjinne&quot;), [xʲ] (as yn &quot;ferlechje&quot;), [ɟ] (as yn &quot;djoer&quot;), [fʲ] (as yn &quot;fjochtsje&quot;), [ɡʲ] (as yn &quot;gjin&quot;), [ɣʲ] (as yn &quot;weagje&quot;), [kʲ] (as yn &quot;kjel&quot;), [lʲ] (as yn &quot;ljip&quot;), [mʲ] (as yn &quot;mjitte&quot;), [pʲ] (as yn &quot;pjut&quot;), [rʲ] (as yn &quot;rjocht&quot;) en [vʲ] (as yn &quot;weevje&quot;). De palatalisaasje fan dizze konsonanten wurdt lykwols ek wol taskreaun oan it feit dat se folge wurde troch in [[opgeand twalûd]]. Men kin de &quot;jo&quot;-klank yn &quot;rjocht&quot; dus op twa manearen útlizze: as &quot;r-jo-cht&quot; (mei in opgeand twalûd), of as &quot;rj-o-cht&quot; (mei in palatalisearre konsonant). Ta einbeslút binne der ek noch fjouwer [[labialisaasje|labialisearre]] konsonanten: [dʷ] (as yn &quot;dwaan&quot;), [kʷ] (as yn &quot;kwea&quot;), [sʷ] (as yn &quot;swart&quot;) en [tʷ] (as yn &quot;twa&quot;).

====Klankynventaris (konsonanten)====
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''bylûden'''
|-
! Fryske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbyld(en)
! taalkundige omskriuwing
|-
| b / bb
| [b]
| '''b'''êd, ra'''bb'''erij
| stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| bj
| [bʲ]
| '''bj'''inne
| palatalisearre stimhawwende bilabiale plofklank
|-
| ch
| [x] ([χ])
| ber'''ch''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimleaze felêre wriuwklank &lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de stimleaze uvulêre wriuwklank)&lt;/small&gt;
|-
| chj
| [xʲ]
| ferle'''chj'''e
| palatalisearre stimleaze felêre wriuwklank
|-
| d / dd
| [d]
| '''doel''', mi'''dd'''en
| stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dj
| [ɟ]
| '''dj'''oer
| stimhawwende palatale plofklank
|-
| dw
| [dʷ]
| '''dw'''aan
| labialisearre stimhawwende alveolêre plofklank
|-
| dz
| [ʣ]
| wi'''dz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre affrikaat
|-
| dzj / j
| [ʤ]
| sie'''dzj'''e, '''j'''eans
| stimhawwende palato-alveolêre affrikaat
|-
| f / ff
| [f]
| '''f'''ol, stra'''ff'''e
| stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| fj
| [fʲ]
| '''fj'''ochtsje
| palatalisearre stimleaze labiodintale wriuwklank
|-
| g
| [ɡ]
| '''g'''ers
| stimhawwende felêre plofklank
|-
| gj
| [ɡʲ]
| '''gj'''in
| palatalisearre stimhawwende felêre plofklank
|-
| g / gg
| [ɣ]
| se'''g'''el, mi'''gg'''en &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| gj
| [ɣʲ]
| wea'''gj'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| palatalisearre stimhawwende felêre wriuwklank
|-
| h
| [h]
| '''h'''out
| stimleaze glottale wriuwklank
|-
| j
| [j]
| '''j'''as
| palatale approksimant
|-
| k / kk
| [k]
| '''kat''', we'''kk'''er
| stimleaze felêre plofklank
|-
| kj
| [kʲ]
| '''kj'''el
| palatalisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| kw
| [kʷ]
| '''kw'''ea
| labialisearre stimleaze felêre plofklank
|-
| l / ll
| [l] ([ɫ])
| '''l'''ân, wi'''ll'''e
| alveolêre laterale approksimant&lt;br&gt;&lt;small&gt;(meast reälisearre as de felêrisearre alveolêre laterale approksimant)&lt;/small&gt;
|-
| lj
| [lʲ]
| '''lj'''ip
| palatalisearre alveolêre laterale approksimant
|-
| m / mm
| [m]
| '''m'''ar, ni'''mm'''e
| bilabiale nasaal
|-
| mj
| [mʲ]
| '''mj'''itte
| palatalisearre bilabiale nasaal
|-
| n / nn
| [n]
| '''n'''oed, ka'''nn'''e
| alveolêre nasaal
|-
| ng
| [ŋ]
| la'''ng''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal
|-
| nj
| [ɲ]
| '''nj'''onken
| palatale nasaal
|-
| nk
| [ŋk]
| ba'''nk''' &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| felêre nasaal + stimleaze felêre plofklank
|-
| p / pp
| [p]
|'''p'''et, le'''pp'''el
| stimleaze bilabiale plofklank
|-
| pj
| [pʲ]
| '''pj'''ut
| palatalisearre stimleaze bilabiale plofklank
|-
| r / rr
| [r] 
| '''r'''ak, ba'''rr'''e &lt;br&gt;&lt;small&gt;(altyd op it puntsje fan 'e tonge útsprutsen)&lt;/small&gt;
| alveolêre trilklank
|-
| rj
| [rʲ]
| '''rj'''ocht
| palatalisearre alveolêre trilklank
|-
| s / ss
| [s]
| '''s'''âlt, ri'''ss'''e
| stimleaze alveolêre siisklank
|-
| sj 
| [ʃ]
| '''sj'''ippe
| stimleaze palato-alveolêre siisklank
|-
| sw
| [sʷ]
| '''sw'''art
| labialisearre stimleaze alveolêre siisklank
|-
| t / tt
| [t]
| '''t'''osk, li'''tt'''e
| stimleaze alveolêre plofklank
|-
| tj
| [c]
| '''tj'''ems
| stimleaze palatale plofklank
|-
| ts
| [ʦ]
| '''ts'''iis
| stimleaze alveolêre affrikaat
|-
| tsj
| [ʧ]
| '''tsj'''erke
| stimleaze palato-alveolêre affrikaat
|-
| tw
| [tʷ]
| '''tw'''a
| labialisearre stimleaze palatale plofklank
|-
| v
| [v]
| sle'''v'''en
| stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| vj
| [vʲ]
| wee'''vj'''e
| palatalisearre stimhawwende labiodintale wriuwklank
|-
| w / ww
| [ʋ]
|'''w'''at, ha'''ww'''e
| labiodintale approksimant
|-
| w
| [w]
| sko'''w'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende labio-felêre approksimant
|-
| z / zz
| [z]
| tû'''z'''en, si'''zz'''e &lt;small&gt;(nea oan it wurdbegjin)&lt;/small&gt;
| stimhawwende alveolêre siisklank
|-
| zj
| [ʒ]
| bagaa'''zj'''e
| stimhawwende palato-alveolêre siisklank
|-
| ''net skreaun''
| [ʔ]
| koöperaasje
| de glottisslach &lt;small&gt;(in bytsje romte tusken twa gelikense lûden; &lt;br&gt;yn it Frysk net bewust reälisearre)&lt;/small&gt;
|}
|}

== Foarútsichten ==
[[File:Waling Dykstra 1871.jpg|right|thumb|180px|[[Waling Dykstra]].]]
Al iuwenlang binne der om it hoartsje lju dy't de ûndergong fan 'e Fryske taal binnen fyftich of hûndert jier foarsizze. Sokke &quot;ûnheilsprofeten&quot; wiene bygelyks [[Foeke Sjoerds]] yn [[1765]], [[Johan Winkler]] yn [[1868]], [[Waling Dykstra]] yn [[1884]], [[Jan Jelles Hof]] yn [[1927]], en [[Tony Feitsma]] yn [[1962]].&lt;ref&gt;{{Aut|Keulen, Binne}}, ''Het Fries overleeft ook de 21ste eeuw'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 31 desimber 1998.&lt;/ref&gt; Yn dit ferbân moat men der rekken mei hâlde dat it begryp 'ûndergong' by de âldere skriuwers net needsaaklikerwize betsjut dat de Frysktaligen op it Nederlânsk oergiene en harren memmetaal falle lieten. Yn Waling Dykstra syn tiid, bygelyks, spriek fierwei it meastepart fan 'e befolking nei wenst Frysk, mar rûn de kwaliteit fan 'e sprektaal bot werom. Der kamen gjin nije Fryk begripen by foar nije ferskynsels; dêrfoar waarden [[lienwurd]]en út it Nederlânsk oernommen. It Nederlânsk waard dêrmei ymplisyt as noarm erkend. (Dykstra sei dêrom: &quot;it Frysk hat de tarring.&quot;) As hjoed de dei oer 'ûndergong' sprutsen wurdt, giet it lykwols net allinnich om in kwalitative, mar ek om in kwantitative efterútgong, as Fryske memmetaalsprekkers de taal mar amper of alhiel net mear brûke of de taal net trochjouwe oan harren bern. 

Yn [[1951]] waard in telling ûnder alle skoalbern holden troch [[ûnderwiisynspekteur]] [[Krine Boelens]]. Twatrêde part hie as memmetaal it Frysk. Op it Fryskstalige [[plattelân]] fan 'e provinsje wie dat hast 95%. De bernetaal wie dêr foar hast elk Frysk; net fan hûs út Frysktalige bern learden en sprieken Frysk troch de omgong mei harren wol Frysktalige leeftydsgenoaten. Yn [[1967]] waard der troch [[Lieuwe Pietersen]] foar it earst in represintative [[enkête]] oer de posysje fan it Frysk holden. It die bliken dat doe 71% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Yn [[1980]] fûn der op 'e nij in represintative enkête plak en dêrút bliek dat doe noch mar 55% fan 'e ynwenners fan Fryslân it Frysk as memmetaal hie. Dat wie dus in efterútgong fan 16% yn trettjin jier&amp;nbsp;– of alteast sa liek it op it earste gesicht. As men dat persintaazje ferrekkenet mei de útstream fan Frysktaligen út Fryslân, de ynstream fan Nederlânsktaligen yn 'e provinsje en de groei fan 'e Fryske befolking, dan ûntstiet der in nuansearder byld. Doe't der yn [[1994]] wer in enkête holden waard, neffens it stramyn fan dy fan [[1980]], wie it persintaazje Frysktaligen stabyl bleaun op 55%. As men dat ferrekkenet mei de befolkingsgroei yn Fryslân yn de tuskenlizzende perioade (fan sa'n 580.000 nei 615.000), kin men dus stelle dat der yn dy perioade in absolute taname fan Frysktaligen west hawwe moat fan rom 19.000. En dan is [[Minsklike migraasje|emigraasje]] út 'e provinsje wei troch foar in grut part Frysktaligen en [[ymmigraasje]] nei de provinsje ta troch foar in grut part Nederlânsktaligen net meirekkene. Hoewol't harren relative oandiel yn 'e befolking fan Fryslân foàr [[1980]] ôfnommen en dêrnei gelyk bleaun is, kin dus steld wurde dat der, yn absolute sifers ynstee fan persintaazjes, noch nea yn 'e skiednis safolle Frysktaligen west hawwe as hjoed de dei. Under harren nimt fierders it tal twadde-taalsprekkers ta. 

Wat de takomst fan it Frysk oanbelanget: resinte ûndersiken litte sjen dat hieltyd minder âlden it Frysk oan harren bern trochjouwe en dat allyksa minder bern ûnderling it Frysk brûke, ek dyjingen dy't it Frysk fan har âlden al leard hawwe. It ûnderwiis is der oant no ta net yn slagge it skreaune Frysk as taalkultuer en taalnoarm oer te dragen, en de Frysktaligen brûke it dan ek net op nivo. De lytse minderheid dy't Frysk skriuwt, docht dat foar in grut part neffens in eigen sprektaalnoarm: eins dus sûnder noarm en sûnder erkende noarmearring, wat betsjut dat it Nederlânsk (of eins 'oerset' Nederlânsk) de noarmfunksje oernimt. Dit proses soe yn 'e takomst de standerttaal-status yn gefaar bringe kinne en it Frysk weromferwize kinne nei in dialektstatus. Mar hoe dan ek, om't der hjoed de dei noch altyd bern binne dy't it Frysk as memmetaal hawwe, al wurde it geandewei minder, sil it Frysk perfoarst de [[twaentweintichste iuw]] helje. Oft dan in minderheid Frysktalich wêze sil, en wat de kwaliteit fan 'e taal dan is, bliuwt no fansels noch ûnwis.

== ISO 639-Taalkoades ==
De [[ISO 639]]-taalkoades foar it Frysk binne &quot;fy&quot; en &quot;fry&quot;. Om't it [[Wikipedy:Wat is Wikipedia|Wikipedia-projekt]], sa't op it [[ynternet]] wisânsje is, de twaletterige koades brûkt, wurdt de [[Haadside|Fryske Wikipedy]] oantsjut mei de koade &quot;fy:&quot;.

== Sjoch ek ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Frysk alfabet]]
* [[Fryske dialekten]]
* [[Fryske literatuer]]
** [[Nijfryske literatuer]]
* [[Fryske stavering]]
* [[Frysk yn it bestjoerlik ferkear]]
* [[Frysk yn it rjochtsferkear]]
* [[Frysk op kompjûters]]
| width=25 |
|
* [[Grut Frysk Diktee]]
* [[Kneppelfreed]]
* [[list fan Fryske taalferienings]]
* [[list fan sterke tiidwurden yn it Frysk]]
* [[meartalichheidskoördinator]]
* [[Praat mar Frysk]]
* [[Swadesh-list Frysk]]
* [[Tekstwinkel]]
|}

== Keppelings om utens ==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
=== Oerheid ===
* [http://www.fryslan.nl/ Provinsje Fryslân]
* [http://www.wetterskipfryslan.nl/ Wetterskip Fryslân]

=== Algemien ===
* [http://www.omniglot.com/writing/frisian.htm Artikel oer it Frysk op ''Omniglot'']
* [http://www.hallofryslan.nl/ Hallo Fryslân]
* [http://www.lineone.nl/skrift/sw3-frysknedstreektalen.htm It Frysk, de Nederlânske streektalen en it Nederlânsk]

=== Kultuer ===
* [http://www.kultuerside.nl/ Kultuerkaart fan Fryslân]
* [http://www.fryskemp3.nl/ Fryske Mp3]
| width=25 |
|
=== Media ===
* [http://www1.omropfryslan.nl/ Omrop Fryslân Telefyzje en Radio]
* [http://www.leeuwardercourant.nl/ Ljouwerter Krante]
* [http://www.frieschdagblad.nl/ Frysk Deiblêd]
* [http://www.itnijs.nl/ It Nijs]

=== Ynternet ===
* [http://extensions.services.openoffice.org/project/spellfy Staveringshifker Frysk fan OpenOffice]
* [http://www.mozilla-nl.org/projecten/frysk Firefox yn it Frysk]
* [https://addons.mozilla.org/nl/firefox/addon/5679 Fryske staveringshifker foar Firefox]
* [http://www.mozillamessaging.com/en-US/thunderbird/early_releases/downloads/ Thunderbird 3.0 yn it Frysk]
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
'''referinsjes''':&lt;br&gt;
{{reflist|2}}
----
'''boarnen''':&lt;br&gt;
{{Kolommen2
|Kolom1=
* {{Aut|[[Gosse Blom|Blom, Gosse]]}}, ''Hylper Wurdboek'', Ljouwert, 1981 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 16 055.
* {{Aut|Boelens, K., et al.}}, ''Twataligens: Ynlieding yn Underskate Aspekten fan de Twataligens'', Ljouwert, 1981, 3e printinge (Fryske Akademy), ISBN 9 06 27 30 086.
* {{Aut|Boomsma, Peter R.}}, ''Kneppelfreed: Gevecht om de Taal met Wapenstok en Waterkanon'', Frjentsjer, 1998, ISBN 9 05 19 41 838.
* ——, ''Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Productions), ISBN 978-9 00 17 79 047.
* {{Aut|[[Pieter Breuker|Breuker, Pieter]]}}, ''Fries, Het Broertje van'', yn: Sijs, Nicoline van der, (red.), ''Taaltrots: Purisme in een Veertigtal Talen'', Amsterdam/Antwerpen, 1999 (Het Taalfonds), ISBN 9 02 54 96 245, s. 80-87.
* {{Aut|Breuker, Pieter}}, ''Noarmaspekten fan it Hjoeddeiske Frysk'', Grins, 1993 (St. FFYRUG), ISBN 9 08 01 32 519.
* {{Aut|[[J.H. Brouwer|Brouwer, J.H.]] et al. (red.)}}, ''Encyclopedie van Friesland'', Amsterdam, 1958 (Elsevier), sûnder ISBN.
* {{Aut|Crystal, David}}, ''The Penguin Dictionary of Language (Second Edition)'', Londen, 1999 (Penguin), ISBN 0 14 05 14 163.
* {{Aut|[[Klaes Dykstra|Dykstra, Klaes]], en [[Bouke Oldenhof|Oldenhof, Bouke]]}}, ''Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer'', Ljouwert, 1997 (Afûk), ISBN 9 07 00 10 526.
* {{Aut|Dijk, Siebren}}, ''Noun Incorporation in Frisian'', Ljouwert, 1997 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 481.
* {{Aut|Dijkstra, F.B.}}, ''Stavering'', Ljouwert, 1991 (Afûk), ISBN 9 06 27 34 537.
* {{Aut|Dooper, Minke, et al.}}, ''Bûsboekje 2015'', Ljouwert, 2014 (Ried fan de Fryske Beweging), ISBN 978-9 08 15 60 443.
* {{Aut|[[Pieter Duijff|Duijff, Pieter]]}}, ''Fries en Stadsfries'', De Haach, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 9 01 20 90 156.
* {{Aut|[[Johan Frieswijk|Frieswijk, Johan]]; Huizinga, Jo; Jansma, Lammert; en [[Yme Kuiper (heechlearaar)|Kuiper, Yme]], (red.)}}, ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'', Ljouwert/Amsterdam, 1998 (Fryske Akademy/Utjouwerij Boom), ISBN 9 05 35 23 685.
* {{Aut|Gorter, Durk, en [[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze]]}}, ''Taal yn Fryslân op 'e Nij Besjoen'', Ljouwert, 1995 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 074.
|Kolom2=
* {{Aut|Haan, G.J. de}}, ''Frisian Grammar'', Grins, (sûnder jier).
* {{Aut|Heidinga, H.A.}}, ''Frisia in the First Millennium: An Outline'', Utert, 1997 (Utjouwerij Matrijs), ISBN 9 05 34 51 161.
* {{Aut|Hofstra, T.}}, ''Oudnoors I'', Grins, 1996.
* {{Aut|[[Mathilde Jansen|Jansen, Mathilde]], en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 130.
* {{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (''Frysk Deiblêd''), ISBN 9 06 48 00 154.
* {{Aut|[[Reitze Jonkman|Jonkman, Reitze J.]]}} en {{Aut|[[Arjen Versloot|Versloot, Arjen P.]]}}, ''Fryslân Land van Talen: Een Geschiedenis'', Ljouwert, 2018 (op 'e nij besjoene werútjefte), oarspr. printinge 2013 (Afûk), ISBN 978-9 06 27 39 264.
* {{Aut|Mulder, Bertus, en Mulder, Marja}}, ''De Miskende Taaiheid fan it Frysk'', Ljouwert, 2008 (Fryske Pers Boekerij), ISBN 978-9 03 30 06 111.
* {{Aut|Nieuwenhuijsen, P.M.}}, ''Het Verschijnsel Taal'', Bussum, 1995 (Coutinho), ISBN 9 06 28 39 894.
* {{Aut|[[Els Perdok|Perdok, Els]]}}, ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'', Skiermûntseach, 2001 (Kultuerhistoaryske Feriening &quot; 't Heer en Feer&quot;).
* {{Aut|Renkema, W.J.; Ytsma, Jeh.; en Willemsma, A.}}, ''Frisian: The Frisian Language in Education in The Netherlands'', Ljouwert, 1996 (Fryske Akademy).
* {{Aut|[[Cornelis Roggen|Roggen, Cornelis]]}}, ''Woordenboek van het Oosterschellings – Wêdenboek fon et Aasters'', Ljouwert, 1976 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 14 907.
* {{Aut|Steensen, Thomas; Hemminga, Piet; en Lengen, Hajo van}}, ''De Fryslannen'', Ljouwert, 2008 (Fryske Rie/Afûk), ISBN 978-9 06 27 37 734.
* {{Aut|Visser, Willem, en Dyk, Siebren}}, ''Eilander Wezzenbúek'', Ljouwert, 2002 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 19 348.
* {{Aut|[[Martha van Wichen-Schol|Wichen-Schol, Martha van]]}}, ''Woddenboek fan et Westers'', Ljouwert, 1986 (Fryske Akademy), sûnder ISBN.
}}
----
{{commonscat|Frisian language}}
}}

{{Taal yn Fryslân}}

{{Nijsgjirrige side}}

{{DEFAULTSORT:Frisk}}
[[Kategory:Frysk| ]]
[[Kategory:Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Nederlân]]
[[Kategory:Fryske talen]]
[[Kategory:Westgermaanske talen]]
[[Kategory:Westerlauwerske Friezen]]</text>
      <sha1>dkgv2dyoytznievalc8ebpopcaipggh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy:Winske artikels</title>
    <ns>4</ns>
    <id>149</id>
    <revision>
      <id>1236886</id>
      <parentid>1236806</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Persoanen */ Tjisse Steenstra is skreaun</comment>
      <origin>1236886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12821" sha1="irokpq9dancyiv2ze213w2z6ugdeusj" xml:space="preserve">Dizze side is foar Wikipedianen, foar titels dêr't se fan fine dat dy yn de Fryske Wikipedy in side krije moatte.

== Begrippen ==
* [[Lûdsferskynsel]] ?
* [[Untstean fan it Frysk]]
* [[Bûn fan Fryske Tonielselskippen]]
* [[Lieteboek foar de Tsjerken]]
* [[Huddersfield]], Ingelske fuotbalklub
* [[Frisdrinken]]
* [[dokterskrûden]]

== Literatuer ==
* [[Space Odyssey]] ([[:nl:Space Odyssey|nl]]/[[:en:Space Odyssey|en]] - [[:d:Q1198588|wikidata]])

== Persoanen ==
=== Akteurs ===
* [[David Soul]] ([[:nl:David Soul|nl]]/[[:en:David Soul|en]] - [[:d:Q727752|wikidata]])
* [[Gary Graham]] ([[:nl:Gary Graham|nl]]/[[:en:Gary Graham|en]] - [[:d:Q2571025|wikidata]])
* [[Carl Weathers]] ([[:nl:Carl Weathers|nl]]/[[:en:Carl Weathers|en]] - [[:d:Q320218|wikidata]])
* [[Kenneth Mitchell]] ([[:nl:Kenneth Mitchell|nl]]/[[:en:Kenneth Mitchell (actor)|en]] - [[:d:Q732763|wikidata]])
* [[Harry Dikmans]] ([[:nl:Harry Dikmans|nl]] - [[:d:Q2446900|wikidata]])
* [[Dabney Coleman]] ([[:nl:Dabney Coleman|nl]]/[[:en:Dabney Coleman|en]] - [[:d:Q446717|wikidata]])
* [[Frank Schaafsma]] ([[:nl:Frank Schaafsma|nl]] - [[:d:Q2796491|wikidata]])
* [[Johnny Wactor]] ([[:nl:Johnny Wactor|nl]]/[[:en:Johnny Wactor|en]] - [[:d:Q59779875|wikidata]])
* [[Tom Bower]] ([[:nl:Tom Bower|nl]]/[[:en:Tom Bower (actor)|en]] - [[:d:Q354031|wikidata]])
* [[Erich Anderson]] ([[:nl:Erich Anderson|nl]]/[[:en:Erich Anderson|en]] - [[:d:Q2610657|wikidata]])
* [[Donald Sutherland]] ([[:nl:Donald Sutherland|nl]]/[[:en:Donald Sutherland|en]] - [[:d:Q103784|wikidata]])
* [[Bill Cobbs]] ([[:nl:Bill Cobbs|nl]]/[[:en:Bill Cobbs|en]] - [[:d:Q862028|wikidata]])
* [[James Sikking]] ([[:nl:James Sikking|nl]]/[[:en:James B. Sikking|en]] - [[:d:Q1681105|wikidata]])
* [[Bob Newhart]] ([[:nl:Bob Newhart|nl]]/[[:en:Bob Newhart|en]] - [[:d:Q718078|wikidata]])

=== Sporters ===
* [[Shawnacy Barber]] ([[:nl:Shawnacy Barber|nl]]/[[:en:Shawn Barber (pole vaulter)|en]] - [[:d:Q9335955|wikidata]])
* [[Michel Jazy]] ([[:nl:Michel Jazy|nl]]/[[:fr:Michel Jazy|fr]] - [[:d:Q1385699|wikidata]])
* [[Javier Salmerón]] ([[:en:Javier Salmerón|en]]/[[:es:Javier Salmerón|es]] - [[:d:Q19520015|wikidata]])
* [[Jacques Rousseau (atleet)]] ([[:de:Jacques Rousseau|de]]/[[:fr:Jacques Rousseau (athlétisme)|fr]] - [[:d:Q720385|wikidata]])
* [[Bob Schul]] ([[:nl:Bob Schul|nl]]/[[:en:Bob Schul|en]] - [[:d:Q547339|wikidata]])
* [[O.J. Simpson]] ([[:nl:O.J. Simpson|nl]]/[[:en:O.J. Simpson|en]] - [[:d:Q44473|wikidata]])
* [[Vadym Hladoen]] ([[:nl:Vadym Hladoen|nl]]/[[:en:Vadym Hladun|en]] - [[:d:Q16636961|wikidata]])
* [[Carl Cain]] ([[:nl:Carl Cain|nl]]/[[:en:Carl Cain|en]] - [[:d:Q1463612|wikidata]])
* [[Jerry West]] ([[:nl:Jerry West|nl]]/[[:en:Jerry West|en]] - [[:d:Q311195|wikidata]])
* [[Emilio Correa (1953)]] ([[:en:Emilio Correa (boxer born 1953)|en]]/[[:de:Emilio Correa Vaillant|de]] - [[:d:Q3052321|wikidata]]) &lt;small&gt;''Net betiizje mei syn soan [[Emilio Correa (1985)]] dy't yn 1985 berne waard.''&lt;/small&gt;
* [[Mário Zagallo]] ([[:nl:Mário Zagallo|nl]]/[[:en:Mário Zagallo|en]] - [[:d:Q311511|wikidata]])
* [[Franz Beckenbauer]] ([[:nl:Franz Beckenbauer|nl]]/[[:de:Franz Beckenbauer|de]] - [[:d:Q4457|wikidata]])
* [[Luigi Riva]] ([[:nl:Luigi Riva|nl]]/[[:en:Gigi Riva|en]] - [[:d:Q276026|wikidata]])
* [[Andreas Brehme]] ([[:nl:Andreas Brehme|nl]]/[[:en:Andreas Brehme|en]] - [[:d:Q159045|wikidata]])
* [[Bernd Hölzenbein]] ([[:nl:Bernd Hölzenbein|nl]]/[[:de:Bernd Hölzenbein|de]] - [[:d:Q44858|wikidata]])
* [[Jan Raas (hurdfytser)]] ([[:nl:Jan Raas (wielrenner)|nl]] - [[:d:Q709889|wikidata]])
* [[Theo de Rooij]] ([[:nl:Theo de Rooij|nl]] - [[:d:Q1739184|wikidata]])
* [[Luigi Arienti]] ([[:nl:Luigi Arienti|nl]]/[[:en:Luigi Arienti|en]] - [[:d:Q718522|wikidata]])
* [[Imerio Massignan]] ([[:nl:Imerio Massignan|nl]]/[[:en:Imerio Massignan|en]] - [[:d:Q732222|wikidata]])
* [[Nikolai Korolkov]] ([[:nl:Nikolai Korolkov|nl]]/[[:en:Nikolai Korolkov|en]] - [[:d:Q4233843|wikidata]])
* [[Michael Krause]] ([[:nl:Michael Krause|nl]]/[[:de:Michael Krause|de]] - [[:d:Q873297|wikidata]])
* [[Mark Wells]] ([[:nl:Mark Wells|nl]]/[[:en:Mark Wells|en]] - [[:d:Q1694680|wikidata]])
* [[Dimitar Zapryanov]] ([[:en:Dimitar Zapryanov|nl]]/[[:de:Dimitar Saprjanow|de]] - [[:d:Q5277455|wikidata]])
* [[Vasile Dîba]] ([[:nl:Vasile Dîba|nl]]/[[:en:Vasile Dîba|en]] - [[:d:Q60652|wikidata]])
* [[Péter Povázsay]] ([[:en:Péter Povázsay|en]]/[[:sv:Péter Povázsay|sv]] - [[:d:Q7264713|wikidata]])
* [[René Metge]] ([[:nl:René Metge|nl]]/[[:fr:René Metge|fr]] - [[:d:Q1365591|wikidata]])
* [[Kenjiro Shinozuka]] ([[:nl:Kenjiro Shinozuka|nl]]/[[:en:Kenjiro Shinozuka|en]] - [[:d:Q718589|wikidata]])
* [[Pat Hennen]] ([[:nl:Pat Hennen|nl]]/[[:en:Pat Hennen|en]] - [[:d:Q268101|wikidata]])
* [[Rodney Gould]] ([[:nl:Pat Hennen|nl]]/[[:en:Rodney Gould|en]] - [[:d:Q1373200|wikidata]])
* [[Antanas Bagdonavičius]] ([[:en:Antanas Bagdonavičius|en]]/[[:de:Antanas Bagdonavičius|de]] - [[:d:Q4770946|wikidata]])
* [[Yukio Kasaya]] ([[:nl:Yukio Kasaya|nl]]/[[:en:Yukio Kasaya|en]] - [[:d:Q924643|wikidata]])
* [[Daniel Revenu]] ([[:nl:Daniel Revenu|nl]]/[[:fr:Daniel Revenu|fr]] - [[:d:Q531955|wikidata]])
* [[Pieter Sietses Brouwer]] SKS Skûtsjeskipper
* [[Ray Reardon]] ([[:nl:Ray Reardon|nl]]/[[:en:Ray Reardon|en]] - [[:d:Q545289|wikidata]]) 
* [[Lance Larson]] ([[:nl:Lance Larson|nl]]/[[:fr:Lance Larson|fr]] - [[:d:Q6483447|wikidata]])
* [[David Wilkie (swimmer)]] ([[:nl:David Wilkie (zwemmer)|nl]]/[[:en:David Wilkie (swimmer)|en]] - [[:d:Q138627|wikidata]])
* [[Sergej Diomidov]] ([[:en:Sergey Diomidov|en]]/[[:fr:Serguéi Diomídov|fr]] - [[:d:Q3479595|wikidata]])
* [[Péter Kovács (gymnast)]] ([[:en:Péter Kovács (gymnast)|en]]/[[:de:Péter Kovács (Turner)|de]] - [[:d:Q4267665|wikidata]])
* [[Giuseppe D'Altrui]] ([[:nl:Giuseppe D'Altrui|nl]]/[[:en:Giuseppe D'Altrui|en]] - [[:d:Q2450657|wikidata]])

=== Oaren ===
* [[Joop Mook]]
* Kening [[Sibbelt]]
* [[Sergio Sebastiani]] ([[:nl:Sergio Sebastiani|nl]]/[[:en:Sergio Sebastiani|en]] - [[:d:Q764669|wikidata]])
* [[Victor Emanuel van Savoye]] ([[:nl:Victor Emanuel van Savoye|nl]]/[[:en:Vittorio Emanuele, Prince of Naples|en]] - [[:d:Q367901|wikidata]])
* [[Piet Venema]] ([[:nl:Piet Venema|nl]] - [[:d:Q127268884|wikidata]])
* [[Richard Truly]] ([[:nl:Richard Truly|nl]]/[[:en:Richard H. Truly|en]] - [[:d:Q442233|wikidata]])
* [[Dave Myers (telefyzjekok)]] ([[:en:Dave Myers (presenter)|en]] - [[:d:Q16189414|wikidata]])
* [[Paul Josef Cordes]] ([[:nl:Paul Josef Cordes|nl]]/[[:de:Paul Josef Cordes|de]] - [[:d:Q61159|wikidata]])
* [[Thomas Stafford (romtefarder)]] ([[:nl:Thomas Stafford (astronaut)|nl]]/[[:en:Thomas P. Stafford|de]] - [[:d:Q316417|wikidata]])
* [[Philip Wagner]] ([[:nl:Philip Wagner|nl]]/[[:en:Philip Wagner|en]] - [[:d:Q28839256|wikidata]])
* [[Peter Higgs]] ([[:nl:Peter Higgs|nl]]/[[:en:Peter Higgs|en]] - [[:d:Q192112|wikidata]]) 
* [[Roberto Cavalli]] ([[:nl:Roberto Cavalli|nl]]/[[:it:Roberto Cavalli|it]] - [[:d:Q352539|wikidata]])
* [[Pedro Rubiano Sáenz]] ([[:nl:Pedro Rubiano Sáenz|nl]]/[[:en:Pedro Rubiano Sáenz|en]] - [[:d:Q248809|wikidata]])
* [[Jacques Cooper]] ([[:nl:Jacques Cooper|nl]]/[[:fr:Jacques Cooper|fr]] - [[:d:Q3158565|wikidata]])
* [[Henk Jongerius]] ([[:nl:Henk Jongerius|nl]] - [[:d:Q116160712|wikidata]])
* [[George Groot]] ([[:nl:George Groot|nl]] - [[:d:Q3366663|wikidata]])
* [[William Anders]] ([[:nl:William Anders|nl]]/[[:en:William Anders|en]] - [[:d:Q19242|wikidata]])
* [[Lennart van der Meulen]] ([[:nl:Lennart van der Meulen|nl]] - [[:d:Q2194722|wikidata]])
* [[Bengt Samuelsson]] ([[:nl:Bengt Ingemar Samuelsson|nl]]/[[:en:Bengt I. Samuelsson|en]] - [[:d:Q295768|wikidata]])
* [[Robin Warren]] ([[:nl:Robin Warren|nl]]/[[:en:Robin Warren|en]] - [[:d:Q208670|wikidata]])
* [[Ronald Cornelissen]] ([[:nl:Ronald Cornelissen|nl]])

=== Keunstners ===
* [[Richard Serra]] ([[:nl:Richard Serra|nl]]/[[:en:Richard Serra|en]] - [[:d:Q321245|wikidata]])
* [[Frank Stella]] ([[:nl:Frank Stella|nl]]/[[:en:Frank Stella|en]] - [[:d:Q375268|wikidata]])
* [[Q.S. Serafijn]] ([[:nl:Q.S. Serafijn|nl]]/[[:en:Q. S. Serafijn|en]] - [[:d:Q20829933|wikidata]])
* [[Gerrie Wachtmeester]] ([[:nl:Gerrie Wachtmeester|nl]] - [[:d:Q3001450|wikidata]])

=== Muzikanten ===
* [[Ino Frankes]], Frysk drummer (1963-2024)
* [[James Kottak]] ([[:de:James Kottak|de]]/[[:en:James Kottak|en]] - [[:d:Q168023|wikidata]])
* [[Frank Farian]] ([[:nl:Frank Farian|nl]]/[[:de:Frank Farian|de]] - [[:d:Q62437|wikidata]])
* [[Aston Barrett]] ([[:nl:Aston Barrett|nl]]/[[:en:Aston &quot;Family Man&quot; Barrett|en]] - [[:d:Q709698|wikidata]])
* [[T.M. Stevens]] ([[:en:T.M. Stevens|nl]]/[[:en:T.M. Stevens|en]] - [[:d:Q324012|wikidata]])
* [[Steve Harley]] ([[:en:Steve Harley|nl]]/[[:en:Steve Harley|en]] - [[:d:Q705889|wikidata]])
* [[Humphrey Campbell]] ([[:nl:Humphrey Campbell|nl]]/[[:en:Humphrey Campbell|en]] - [[:d:Q962389|wikidata]])
* [[Tootie Heath]] ([[:nl:Tootie Heath|nl]]/[[:en:Albert Heath|en]] - [[:d:Q1370431|wikidata]])
* [[Dickey Betts]] ([[:nl:Dickey Betts|nl]]/[[:en:Dickey Betts|en]] - [[:d:Q935983|wikidata]])
* [[Mike Pinder]] ([[:nl:Mike Pinder|nl]]/[[:en:Mike Pinder|en]] - [[:d:Q1398834|wikidata]])
* [[Richard Tandy]] ([[:nl:Richard Tandy|nl]]/[[:en:Richard Tandy|en]] - [[:d:Q547183|wikidata]])
* [[John Barbata]] ([[:nl:John Barbata|nl]]/[[:en:John Barbata|en]] - [[:d:Q3180994|wikidata]])
* [[Richard Sherman]] ([[:nl:Richard Sherman|nl]]/[[:en:Richard M. Sherman|en]] - [[:d:Q2318968|wikidata]])
* [[Carel Copier]] ([[:nl:Carel Copier|nl]] - [[:d:Q2344548|wikidata]])
* [[Harry van Hoof]] ([[:nl:Harry van Hoof|nl]]/[[:en:Harry van Hoof|en]] - [[:d:Q2150278|wikidata]])
* [[Shifty Shellshock]] ([[:en:Shifty Shellshock|en]]/[[:de:Shifty Shellshock|de]] - [[:d:Q1368628|wikidata]])
* [[John Mayall]] ([[:nl:John Mayall|nl]]/[[:en:John Mayall|en]] - [[:d:Q316282|wikidata]])

=== Politisy === 
* [[Eberhard van der Laan]] ([[:nl:Eberhard van der Laan|nl]]/[[:en:Eberhard van der Laan|en]] - [[:d:Q1279554|wikidata]])
* [[François Mitterand]] ([[:nl:François Mitterrand|nl]]/[[:fr:François Mitterrand|fr]] - [[:d:Q2038|wikidata]])
* [[Hage Geingob]] ([[:nl:Hage Geingob|nl]]/[[:en:Hage Geingob|en]] - [[:d:Q1568274|wikidata]])
* [[Sebastián Piñera]] ([[:nl:Sebastián Piñera|nl]]/[[:en:Sebastián Piñera|en]] - [[:d:Q306|wikidata]])
* [[Aleksej Navalny]] ([[:nl:Aleksej Navalny|nl]]/[[:en:Alexei Navalny|en]] - [[:d:Q155979|wikidata]])
* [[Ebrahim Raisi]] ([[:nl:Ebrahim Raisi|nl]]/[[:en:Ebrahim Raisi|en]] - [[:d:Q5947347|wikidata]])
* [[Jan Reehorst]] ([[:nl:Jan Reehorst|nl]]/[[:en:Jan Reehorst|en]] - [[:d:Q19328520|wikidata]])
* [[Saulos Chilima]] ([[:en:Saulos Chilima|en]]/[[:de:Saulos Chilima|de]] - [[:d:Q16214780|wikidata]])
* [[Nguyễn Phú Trọng]] ([[:nl:Nguyễn Phú Trọng|nl]]/[[:en:Nguyễn Phú Trọng|en]] - [[:d:Q318458|wikidata]])

=== Regiseurs ===
* [[Norman Jewison]] ([[:nl:Norman Jewison|nl]]/[[:en:Norman Jewison|en]] - [[:d:Q309214|wikidata]])
* [[Hank Onrust]] ([[:nl:Hank Onrust|nl]] - [[:d:Q2240769|wikidata]])
* [[Rudolf Spoor]] ([[:nl:Rudolf Spoor|nl]]/[[:en:Rudolf Spoor|en]] - [[:d:Q2942333|wikidata]])

=== Skriuwers ===
* [[Terry Bisson]] ([[:nl:Terry Bisson|nl]]/[[:en:Terry Bisson|en]] - [[:d:Q1444345|wikidata]])
* [[Howard Waldrop]] ([[:nl:Howard Waldrop|nl]]/[[:en:Howard Waldrop|en]] - [[:d:Q787382|wikidata]])
* [[Christopher Priest]] ([[:nl:Christopher Priest|nl]]/[[:en:Christopher Priest (novelist)|en]] - [[:d:Q707796|wikidata]])
* [[Kees Verheul]] ([[:nl:Kees Verheul|nl]] - [[:d:Q2018398|wikidata]])
* [[Theo Olthuis]] ([[:nl:Theo Olthuis|nl]] - [[:d:Q14481856|wikidata]])
* [[Paul Auster]] ([[:nl:Paul Auster|nl]]/[[:en:Paul Auster|en]] - [[:d:Q214642|wikidata]])

== Stêden ==
* [[Mechelen]]
* [[Rijswijk (Noard-Brabân)]] ''(doarp)''
* [[Rijswijk (Gelderlân)]] ''(doarp)''
* [[Racibórz]] - Fersyk oan Ambassade; grif is de Fryske namme oars.

===Bouwwurken===
* [[Amfiteäter fan El Djem]] ([[:fr:Amphithéâtre d'El Jem|fr]]/[[:nl:Amfitheater van El Djem|nl]] - [[:d:Q2914326|wikidata]])

== Talen ==
=== Mearderheidstalen ===
* [[Mearderheidstaal]]

=== Minderheidstalen ===
* [[Astuerysk]] 
* [[Galisysk]] 
* [[Korsikaansk]]  
* [[Sefardysk]] (=Judeo-Spaansk)

== Siden dy't nedich binne foar de temasiden ==
;Temaside Geografy
{{Tema:Geografy/Siden dêr't ferlet fan is}}

;Temaside Fryslân
{{Tema:Fryslân/Siden dêr't ferlet fan is}}

;Froulju sûnder side
sjoch foar de winske artikels oer froulju op:
[[:Wikipedy:Froulju sûnder side/Nedige siden oer froulju]]

;Temaside East-Fryslân
{{Tema:East-Fryslân/Siden dêr't ferlet fan is}}

;Temaside sport
{{Tema:Sport/Siden dêr't ferlet fan is}}

;Temaside Wittenskip
{{Tema:Wittenskip/Siden dêr't ferlet fan is}}

;Temaside Europeeske Uny
{{Portaal:Europeeske Uny/Siden dêr't ferlet fan is}}

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>irokpq9dancyiv2ze213w2z6ugdeusj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sintrale Kommisje Skûtsjesilen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2627</id>
    <revision>
      <id>1236856</id>
      <parentid>1201520</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>2026</comment>
      <origin>1236856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16488" sha1="fmg16f30mzo8u8maynges96zu9nliqc" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ôfbylding         = Skutsjesilen by Earnewoude 2015.JPG
| ôfbyldingsbreedte = 
| ûnderskrift       = SKS skûtsjesilen yn Earnewâld 2015
| plak              = [[Fryslân]]
| jier              = 
| data              = [[Simmer]]
| sport             = [[Skûtsjesilen]]
| organisator       = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ferienigings      = 
| lannen            = 
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 1945
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = 2025
| folgjende         = 2026
}}[[Ofbyld:Skûtsjesilen Earnewâld.jpg|thumb|left|200px|SKS Skûtsjesilen by Earnewâld.]]
De '''Sintrale Kommisje Skûtsjesilen''' (''SKS'') is op [[22 july]] [[1945]] oprjochte as ''Feriening fan Skûtsjesilers -kommisjes yn Fryslân''. Yn [[1946]] is de namme feroare ta &quot;Sintrale Kommisje Skûtsjesilen&quot;. It is de sintrale organisaasje foar de ûnderskate pleatslike kommisjes [[skûtsjesilen]], dy't foar de oarloch al opset wienen, en de skûtsjesilers en de eignerkommisjes. 

== Kampioenskip ==
De kommisje organisearret it kampioenskip SKS, dat basearre is op it skûtsjesilen fan de alve pleatslike kommisjes, dat yn fjirtsjin dagen tiid hâlden wurdt.
: skema sûnt 2013
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Dei
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 1e wike
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 2e wike
|-
! sneon
| [[Grou (doarp)|Grou]]||[[Starum]]
|-
!  snein
| || 
|-
! moandei
| [[De Feanhoop]]||[[Wâldsein]]
|-
! tiisdei
|[[Earnewâld]]|| &lt;small&gt;''rêstdei''&lt;small&gt;
|-
! woansdei
|[[Terherne]]||[[De Lemmer]] (Ljouwert)
|-
!  tongersdei
|[[Langwar]]||De Lemmer
|-
!  freed
| [[Ealahuzen]] ||[[Snits (stêd)|Snits]]
|}

== Skûtsjes ==
Yn 1979 hat de SKS it beslút naam net mear as fjirtsjin [[skûtsje]]s ta it kampioenskip ta te litten. Sûnt dy tiid silet der in fêste groep fan eigners, meast kommisjes, mei yn it kampioenskip, mar net altyd mei itselde skûtsje. Skûtsjes mei jierren SKS-histoarje wurde soms ferfongen troch oare, faaks better silende skippen. Fansels krije dy nije skûtsjes al wer it seilteken fan de eigner yn it seil, en ek wurdt faak de namme fan it eardere skûtsje oernaam. Op it stuit sile dizze skûtsjes en skippers om it kampioenskip SKS (2017).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Ofbyld
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Seil-&lt;br&gt;teken
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Werf
|-
| || 
| [[Eildert Sietez (skûtsje)|Eildert Sietez]] || [[Akkrum]] || Pieter Eildertszn. Meeter 
| 1910 || 43 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:De halve maan uit Akkrum In Earnewoude 2015 werd 6e.JPG|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken d' Heale Moanne.jpg|15px|]] 
| [[d’Halve Maen (skûtsje)|d’Halve Maen]] || [[Drachten]] ||Klaas Westerdijk
| 1912 || 36 || [[Werf De Piip|Roorda]]
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Drachten.jpg|15px|]] 
| [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders]] || [[Drachten]] || Jeroen Pietersma
| 1913 || 44 || [[Werf Roorda|Roorda]]
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Earnewâld.jpg|15px|]]
| [[Twee Gebroeders (skûtsje)|Twee Gebroeders]] || [[Earnewâld]] || Gerhard Pietersma
| 1930 || 44 || Van der Werff
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Grou.jpg|15px|]]
| [[It Doarp Grou]] || [[Grou (plak)|Grou]] ||Douwe Azn Visser
| 1909 || 36 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Gerben van Manen - It Hearrenfean.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken It Hearrenfean.jpg|15px|]]
| [[Gerben van Manen (skûtsje)|Gerben van Manen]] || [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] || Sytze Pzn. Brouwer
| 1915 || 45 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje De Jouwer 2010 DSC01688.jpg|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken De Jouwer.jpg|15px|]]
| [[Oeral Thús (skûtsje)|Oeral Thús]] || [[De Jouwer]] || Dirk Jan Reijenga
| 1923 || 50 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Langwar skûtsje 69.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Langwar.jpg|25px|]]
|[[Twee Gebroeders (Langwar)|Twee Gebroeders]]|| [[Langwar]] ||Jaap Zwaga

| 1914 || 51 || Wildschut
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje de Lemmer 2.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken De Lemmer.jpg|15px|]]
| [[Lemster skûtsje]] || [[De Lemmer]] || Albert Jzn Visser 
| 1930 || 45 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Huzum 5253.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Huzum.jpg|20px|]]
| [[It Doarp Huzum (skûtsje)|It Doarp Huzum]] ||  [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Huzum]]) || Johannes Hzn. Meeter
| 1925 || 45 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Ljouwert 38.jpg|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken Ljouwert.jpg|30px|]]
| [[Rienck Ulbesz (skûtsje)|Rienk Ulbesz]] || [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] || Willem Uzn Zwaga
| 1915 || 45 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Sneker Pan - Snits.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Snits.jpg|25px|]]
| [[Sneker Pan (skûtsje)|Sneker Pan]] || [[Snits (stêd)|Snits]] || Douwe Jzn Visser
| 1913 || 41 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Súdwesthoek IMG 2221.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Súdwesthoek t.gif|30px|]]
| [[Súdwesthoek (skûtsje)|Súdwesthoek]] || [[Starum]] || Auke de Groot
| 1923 || 50 || Barkmeijer
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Wâldsein a4.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Wâldsein.jpg|20px|]]
| [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Klaas van der Meulen]] || [[Wâldsein]] || Taeke Klaas van der Meulen
| 1912 || 45 || Roorda
|-
|}

== Telling ==
De Skûtsjes krije punten foar it plak dêr't se op binnenkomme: twa foar it twadde plak, trije foar it tredde plak, fjouwer foar it fjirde plak, ensfh.. Allinnich foar it earste plak krijt it skûtsje krekt wat minder: 0,9 punten foar it earste plak. Nei de lêste wedstriid wurde alle punten fan in skûtsje byelkoarteld, wêrby de minste wedstryd weilitten wurdt. Wa't dan it leechste oantal punten hat krijt it Sulveren Skûtsje en de blauwe kampioenswimpel.

== SKS Kampioenen ==
===Skipper===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;&quot;
!  bgcolor=ffd700 |'''Skipper ||  bgcolor=ffd700 |'''Skûtsje || bgcolor=ffd700 |'''Oantal || bgcolor=ffd700 |'''Kommisje ||  bgcolor=ffd700 |'''Kampioen yn
|-
| [[Ulbe Zwaga|Ulbe Rienks Zwaga]] 
| 1) Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaga) &lt;/small&gt;&lt;br&gt; 2) Doarp Grou 
| &lt;center&gt;4 &lt;br&gt;&lt;center&gt;7 
| Langwar &lt;br&gt; Grou
| 1946 - 1948 - 1949 -1950 &lt;br&gt; 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972
|-
| Douwe J. Visser 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;9 
| Snits 
| 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016
|-
| Douwe A. Visser 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;9 
| Grou 
|2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| Tjitte Lammerts Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;6 
| It Hearrenfean 
| 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981
|-
| Tjitte Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;5 
| It Hearrenfean 
| 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997
|-
| [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas Keimpes van der Meulen]] 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Salverda) 
| &lt;center&gt;4 
| Starum 
| 1945 - 1947 - 1951 -1954
|-
| Siep van Terwisga 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean  
| 1963 - 1964 - 1965
|-
| Pieter Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean 
| 2006 - 2008 - 2010
|-
| Berend Mink 
| De Nijverheid 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1956 - 1957
|-
| Rienk Ulbes Zwaga 
| 1) Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaan) &lt;/small&gt;&lt;br&gt; 2) Súdwesthoek 
| &lt;center&gt;1 &lt;br&gt;&lt;center&gt;1 
| Langwar &lt;br&gt;Starum 
| 1969&lt;br&gt;1979
|-
| Jan van Akker 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;2 
| Snits 
| 1973 - 1984
|-
| Siete Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;2 
| Boalsert 
| 1978 - 1987
|-
| [[Lodewijk Meeter]] 
| It Doarp Huzum 
| &lt;center&gt;2 
| Huzum 
| 1970 - 1971
|-
| Jeen Ulbes Zwaga 
| Emanuel 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1982 - 1983
|-
| Jelle Reijenga 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;2 
| De Lemmer 
| 1986 - 1988
|-
| Teake Klaas van der Meulen 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;2 
| Wâldsein 
| 1989 - 1991
|-
| Ulbe Rienks Zwaga 
| Rienk Ulbesz 
| &lt;center&gt;2 
| Ljouwert 
|  1998 - 1999
|-
| Berend Joops Mink 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;2 
| Grou 
| 2000 - 2001
|-
| Jan Sytsema 
| Jonge Jan 
|&lt;center&gt;1 
| - 
| 1952
|-
| Tjitte Jans Brouwer 
| Jonge Jan 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1953
|-
| Jan van Akker 
| Twee Gebroeders *&lt;small&gt;(van Akker) 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1955
|-
| [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 1966
|-
| Lammert Ulbes Zwaga 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Swan) 
|&lt;center&gt;1 
| Langwar 
| 1980
|-
| [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;1 
| Wâldsein 
| 1985
|-
| Eldert Sietes Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;1 
| Boalsert 
| 2004
|-
| Dirk Jan Reijenga
| Oeral Thús 
| &lt;center&gt;1 
| De Jouwer 
| 2015
|-
| Albert Visser
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 2022
|-
| Sytze Pieters Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;1 
| It Hearrenfean
| 2025
|}
: * Twee Gebroeders (van Akker) = no Klaas van der Meulen (Wâldsein)

=== Kommisje ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;&quot;
!  bgcolor=ffd700 |'''Oantal || bgcolor=ffd700 |'''Kommisje ||  bgcolor=ffd700 |'''Kampioen yn
|-
| 18 || It Hearrenfean || 1963 - 1964 - 1965 - 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981 - 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997 - 2006 - 2008 - 2010 - 2025
|-
| 18 || Grou || 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972 - 2000 - 2001 - 2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| 11 || Snits || 1973 - 1984 - 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016 
|-
| &amp;nbsp; 6 || Langwar || 1946 - 1948 - 1949 - 1950 - 1969 - 1980
|-
| &amp;nbsp; 5 || Starum || 1945 - 1947 - 1951 - 1954 - 1979
|-
| &amp;nbsp; 4 || Earnewâld || 1956 - 1957 - 1982 - 1983
|-
| &amp;nbsp; 4 || De Lemmer || 1966 - 1986 - 1988 - 2022
|-
| &amp;nbsp; 3 || Wâldsein || 1985 - 1989 - 1991
|-
| &amp;nbsp; 3 || Boalsert || 1978 - 1987 - 2004
|-
| &amp;nbsp; 2 || Huzum || 1970 - 1971
|-
| &amp;nbsp; 2 || Ljouwert || 1998 - 1999
|-
| &amp;nbsp; 1 || De Jouwer || 2015
|-
| || privee || 1952 - 1953 - 1955
|-
|}

=== List fan kampioenen ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! jier
! Skipper
! Skûtsje
|-
| [[2026]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2025]]|| Sytze Pieters Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2024]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2023]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
|[[2022]] || Albert Visser || Lemster Skûtsje
|-
|colspan=3| ''2020 en 2021 net organisearre''
|-
| [[2019]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2018]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2017]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2016]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2015]] || [[Dirk Jan Reijenga]] || Oeral Thús
|-
| [[2014]] || [[Douwe A. Visser]] || Doarp Grou
|-
| [[2013]] || [[Douwe J. Visser]] || Sneker Pan
|-
| [[2012]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2011]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2010]] || [[Pieter Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[2009]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2008]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2007]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2006]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2005]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2004]] || [[Eldert Sietes Meeter]] || Bolsward
|-
| [[2003]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2002]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2001]] || [[Berend Joops Mink]] || Doarp Grou
|-
| [[2000]] || Berend Joops Mink || Doarp Grou
|-
| [[1999]] || [[Ulbe Rienks Zwaga]] || Rienk Ulbes
|-
| [[1998]] || Ulbe Rienks Zwaga || Rienk Ulbes
|-
| [[1997]] || [[Tjitte Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1996]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1995]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1994]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1993]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1992]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1991]] || [[Teake van der Meulen|Teake Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1990]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1989]] || Teake Klaas van der Meulen || Klaas van der Meulen
|-
| [[1988]] || [[Jelle Reijenga]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1987]] || [[Siete Meeter]] || Bolsward
|-
| [[1986]] || Jelle Reijenga || Lemster Skûtsje
|-
| [[1985]] || [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1984]] || [[Jan van Akker]] || Sneker Pan
|-
| [[1983]] || [[Jeen Ulbes Zwaga]] || Emanuel
|-
| [[1982]] || Jeen Ulbes Zwaga || Emanuel
|-
| [[1981]] || [[Tjitte Lammerts Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1980]] || [[Lammert Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (Swan)]]
|-
| [[1979]] || [[Rienk Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Súdwesthoek (1)]]
|-
| [[1978]] || Siete Meeter ||  Bolsward
|-
| [[1977]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1976]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1975]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1974]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen 
|-
| [[1973]] || Jan van Akker || Sneker Pan
|-
| [[1972]] || [[Ulbe Zwaga]] || Doarp Grou
|-
| [[1971]] || [[Lodewijk Meeter]] || It Doarp Huzum
|-
| [[1970]] || Lodewijk Meeter || It Doarp Huzum
|-
| [[1969]] || Rienk Ulbes Zwaga || Twee Gebroeders (Swan)
|-
| [[1968]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1967]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1966]] || [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1965]] || [[Siep van Terwisga]] || Gerben van Manen
|-
| [[1964]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1963]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1962]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1961]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1960]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1959]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1958]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1957]] || [[Berend Mink]] || [[De Nijverheid (1)|De Nijverheid]]
|-
| [[1956]] || Berend Mink || De Nijverheid
|-
| [[1955]] || [[Jan van Akker]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Twee Gebroeders (Van Akker)]].
|-
| [[1954]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas van der Meulen]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Twee Gebroeders (Salverda)]]
|-
| [[1953]] || [[Tjitte Brouwer]] || [[Swan van Donia|Jonge Jan]]
|-
| [[1952]] || [[Jan Sytema]] || Jonge jan
|-
| [[1951]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1950]] || Ulbe Zwaga || [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders (Zwaga)]]
|-
| [[1949]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1948]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1947]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1946]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1945]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|}

===2025===
Yn [[2025]] hy der by de wedstriid op [[Terherne]] in slimme oanfarring plak, ferskate opfarrenden rekken ferwûne en werfan fjouwer opnaam wurde moasten yn it sikehûs. It skûtsje fan Snits koe nei dizze oanfarring net troch yn it kampioenskip.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17665949/gaos-by-start-skutsjesilen-terherne-skipper-snits-ferwune-earnewald-utfallen Omrop Fryslân, 30-7-2025, Gaos by start skûtsjesilen Terherne: skipper Snits ferwûne, Earnewâld útfallen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666441/tosken-derut-bloedlippen-en-in-heal-ear-sks-terherne-wie-in-slachfjild Omrop Fryslân, 30-7-2025 Tosken derút, bloedlippen en in heal ear: SKS Terherne wie in slachfjild]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666534/siet-huzum-ferkeard-by-de-oanfarring-moatst-de-foarrang-ek-nimme Omrop Fryslân, 30-7-2025, Siet Huzum ferkeard by de oanfarring? &quot;Moatst de foarrang ek nimme?&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17668880/skutsje-sneek-trekt-zich-terug-uit-kampioenschap-sks-na-aanvaring Omrop Fryslân, 31-7-2025, Skûtsje Snits lûkt him werom út kampioenskip SKS nei oanfarring]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17670275/rekonstruksje-hoe-koe-it-sa-misgean-op-de-snitser-mar Omrop Fryslân, 1-8-2025, Rekonstruksje: Hoe koe it sa misgean op de Snitser Mar?]&lt;/ref&gt;

== Sjoch ek ==
* [[IFKS]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.skutsjesilen.nl Webstee fan de SKS]
* [http://www.skutsjehistorie.nl/contact.php Skûtsjehistoarje]
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Frysk sportbûn]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]]</text>
      <sha1>fmg16f30mzo8u8maynges96zu9nliqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236863</id>
      <parentid>1236856</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* SKS Kampioenen */ tabelfiks</comment>
      <origin>1236863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16204" sha1="0zflumssf4tcizytd5fxajr2xk5hrqh" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ôfbylding         = Skutsjesilen by Earnewoude 2015.JPG
| ôfbyldingsbreedte = 
| ûnderskrift       = SKS skûtsjesilen yn Earnewâld 2015
| plak              = [[Fryslân]]
| jier              = 
| data              = [[Simmer]]
| sport             = [[Skûtsjesilen]]
| organisator       = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ferienigings      = 
| lannen            = 
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 1945
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = 2025
| folgjende         = 2026
}}[[Ofbyld:Skûtsjesilen Earnewâld.jpg|thumb|left|200px|SKS Skûtsjesilen by Earnewâld.]]
De '''Sintrale Kommisje Skûtsjesilen''' (''SKS'') is op [[22 july]] [[1945]] oprjochte as ''Feriening fan Skûtsjesilers -kommisjes yn Fryslân''. Yn [[1946]] is de namme feroare ta &quot;Sintrale Kommisje Skûtsjesilen&quot;. It is de sintrale organisaasje foar de ûnderskate pleatslike kommisjes [[skûtsjesilen]], dy't foar de oarloch al opset wienen, en de skûtsjesilers en de eignerkommisjes. 

== Kampioenskip ==
De kommisje organisearret it kampioenskip SKS, dat basearre is op it skûtsjesilen fan de alve pleatslike kommisjes, dat yn fjirtsjin dagen tiid hâlden wurdt.
: skema sûnt 2013
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Dei
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 1e wike
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 2e wike
|-
! sneon
| [[Grou (doarp)|Grou]]||[[Starum]]
|-
!  snein
| || 
|-
! moandei
| [[De Feanhoop]]||[[Wâldsein]]
|-
! tiisdei
|[[Earnewâld]]|| &lt;small&gt;''rêstdei''&lt;small&gt;
|-
! woansdei
|[[Terherne]]||[[De Lemmer]] (Ljouwert)
|-
!  tongersdei
|[[Langwar]]||De Lemmer
|-
!  freed
| [[Ealahuzen]] ||[[Snits (stêd)|Snits]]
|}

== Skûtsjes ==
Yn 1979 hat de SKS it beslút naam net mear as fjirtsjin [[skûtsje]]s ta it kampioenskip ta te litten. Sûnt dy tiid silet der in fêste groep fan eigners, meast kommisjes, mei yn it kampioenskip, mar net altyd mei itselde skûtsje. Skûtsjes mei jierren SKS-histoarje wurde soms ferfongen troch oare, faaks better silende skippen. Fansels krije dy nije skûtsjes al wer it seilteken fan de eigner yn it seil, en ek wurdt faak de namme fan it eardere skûtsje oernaam. Op it stuit sile dizze skûtsjes en skippers om it kampioenskip SKS (2017).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Ofbyld
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Seil-&lt;br&gt;teken
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Werf
|-
| || 
| [[Eildert Sietez (skûtsje)|Eildert Sietez]] || [[Akkrum]] || Pieter Eildertszn. Meeter 
| 1910 || 43 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:De halve maan uit Akkrum In Earnewoude 2015 werd 6e.JPG|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken d' Heale Moanne.jpg|15px|]] 
| [[d’Halve Maen (skûtsje)|d’Halve Maen]] || [[Drachten]] ||Klaas Westerdijk
| 1912 || 36 || [[Werf De Piip|Roorda]]
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Drachten.jpg|15px|]] 
| [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders]] || [[Drachten]] || Jeroen Pietersma
| 1913 || 44 || [[Werf Roorda|Roorda]]
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Earnewâld.jpg|15px|]]
| [[Twee Gebroeders (skûtsje)|Twee Gebroeders]] || [[Earnewâld]] || Gerhard Pietersma
| 1930 || 44 || Van der Werff
|-
| || [[Ofbyld:Seilteken Grou.jpg|15px|]]
| [[It Doarp Grou]] || [[Grou (plak)|Grou]] ||Douwe Azn Visser
| 1909 || 36 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Gerben van Manen - It Hearrenfean.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken It Hearrenfean.jpg|15px|]]
| [[Gerben van Manen (skûtsje)|Gerben van Manen]] || [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] || Sytze Pzn. Brouwer
| 1915 || 45 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje De Jouwer 2010 DSC01688.jpg|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken De Jouwer.jpg|15px|]]
| [[Oeral Thús (skûtsje)|Oeral Thús]] || [[De Jouwer]] || Dirk Jan Reijenga
| 1923 || 50 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Langwar skûtsje 69.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Langwar.jpg|25px|]]
|[[Twee Gebroeders (Langwar)|Twee Gebroeders]]|| [[Langwar]] ||Jaap Zwaga

| 1914 || 51 || Wildschut
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje de Lemmer 2.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken De Lemmer.jpg|15px|]]
| [[Lemster skûtsje]] || [[De Lemmer]] || Albert Jzn Visser 
| 1930 || 45 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Huzum 5253.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Huzum.jpg|20px|]]
| [[It Doarp Huzum (skûtsje)|It Doarp Huzum]] ||  [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Huzum]]) || Johannes Hzn. Meeter
| 1925 || 45 || Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Ljouwert 38.jpg|80px]] || [[Ofbyld:Seilteken Ljouwert.jpg|30px|]]
| [[Rienck Ulbesz (skûtsje)|Rienk Ulbesz]] || [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] || Willem Uzn Zwaga
| 1915 || 45 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Sneker Pan - Snits.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Snits.jpg|25px|]]
| [[Sneker Pan (skûtsje)|Sneker Pan]] || [[Snits (stêd)|Snits]] || Douwe Jzn Visser
| 1913 || 41 || Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Súdwesthoek IMG 2221.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Súdwesthoek t.gif|30px|]]
| [[Súdwesthoek (skûtsje)|Súdwesthoek]] || [[Starum]] || Auke de Groot
| 1923 || 50 || Barkmeijer
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Wâldsein a4.jpg|80px|]] || [[Ofbyld:Seilteken Wâldsein.jpg|20px|]]
| [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Klaas van der Meulen]] || [[Wâldsein]] || Taeke Klaas van der Meulen
| 1912 || 45 || Roorda
|-
|}

== Telling ==
De Skûtsjes krije punten foar it plak dêr't se op binnenkomme: twa foar it twadde plak, trije foar it tredde plak, fjouwer foar it fjirde plak, ensfh.. Allinnich foar it earste plak krijt it skûtsje krekt wat minder: 0,9 punten foar it earste plak. Nei de lêste wedstriid wurde alle punten fan in skûtsje byelkoarteld, wêrby de minste wedstryd weilitten wurdt. Wa't dan it leechste oantal punten hat krijt it Sulveren Skûtsje en de blauwe kampioenswimpel.

== SKS Kampioenen ==
===Skipper===
{| class=&quot;wikitable
!  Skipper 
!  Skûtsje 
!  Oantal 
!  Kommisje 
!  Kampioen yn
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Ulbe Zwaga|Ulbe Rienks Zwaga]] 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaga) 
| &lt;center&gt;4 
| Langwar 
| 1946 - 1948 - 1949 -1950 
|-
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;7 
| Grou
| 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972
|-
| Douwe J. Visser 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;9 
| Snits 
| 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016
|-
| Douwe A. Visser 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;9 
| Grou 
|2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| Tjitte Lammerts Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;6 
| It Hearrenfean 
| 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981
|-
| Tjitte Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;5 
| It Hearrenfean 
| 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997
|-
| [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas Keimpes van der Meulen]] 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Salverda) 
| &lt;center&gt;4 
| Starum 
| 1945 - 1947 - 1951 -1954
|-
| Siep van Terwisga 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean  
| 1963 - 1964 - 1965
|-
| Pieter Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean 
| 2006 - 2008 - 2010
|-
| Berend Mink 
| De Nijverheid 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1956 - 1957
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| Rienk Ulbes Zwaga 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaan)
| &lt;center&gt;1 
| Langwar 
| 1969
|-
| Súdwesthoek 
|&lt;center&gt;1 
|Starum 
|1979
|-
| Jan van Akker 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;2 
| Snits 
| 1973 - 1984
|-
| Siete Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;2 
| Boalsert 
| 1978 - 1987
|-
| [[Lodewijk Meeter]] 
| It Doarp Huzum 
| &lt;center&gt;2 
| Huzum 
| 1970 - 1971
|-
| Jeen Ulbes Zwaga 
| Emanuel 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1982 - 1983
|-
| Jelle Reijenga 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;2 
| De Lemmer 
| 1986 - 1988
|-
| Teake Klaas van der Meulen 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;2 
| Wâldsein 
| 1989 - 1991
|-
| Ulbe Rienks Zwaga 
| Rienk Ulbesz 
| &lt;center&gt;2 
| Ljouwert 
|  1998 - 1999
|-
| Berend Joops Mink 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;2 
| Grou 
| 2000 - 2001
|-
| Jan Sytsema 
| Jonge Jan 
|&lt;center&gt;1 
| - 
| 1952
|-
| Tjitte Jans Brouwer 
| Jonge Jan 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1953
|-
| Jan van Akker 
| Twee Gebroeders *&lt;small&gt;(van Akker) 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1955
|-
| [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 1966
|-
| Lammert Ulbes Zwaga 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Swan) 
|&lt;center&gt;1 
| Langwar 
| 1980
|-
| [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;1 
| Wâldsein 
| 1985
|-
| Eldert Sietes Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;1 
| Boalsert 
| 2004
|-
| Dirk Jan Reijenga
| Oeral Thús 
| &lt;center&gt;1 
| De Jouwer 
| 2015
|-
| Albert Visser
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 2022
|-
| Sytze Pieters Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;1 
| It Hearrenfean
| 2025
|}
: * Twee Gebroeders (van Akker) = no Klaas van der Meulen (Wâldsein)

=== Kommisje ===
{| class=&quot;wikitable
! Oantal 
!Kommisje 
!Kampioen yn
|-
| 18 
| It Hearrenfean 
| 1963 - 1964 - 1965 - 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981 - 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997 - 2006 - 2008 - 2010 - 2025
|-
| 18 
| Grou 
| 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972 - 2000 - 2001 - 2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| 11 
| Snits 
| 1973 - 1984 - 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016 
|-
|  6 
| Langwar 
| 1946 - 1948 - 1949 - 1950 - 1969 - 1980
|-
|  5 
| Starum || 1945 - 1947 - 1951 - 1954 - 1979
|-
|  4 
| Earnewâld 
| 1956 - 1957 - 1982 - 1983
|-
|  4 
| De Lemmer || 1966 - 1986 - 1988 - 2022
|-
|  3 
| Wâldsein 
| 1985 - 1989 - 1991
|-
|  3 
| Boalsert 
| 1978 - 1987 - 2004
|-
|  2 
| Huzum 
| 1970 - 1971
|-
|  2 
| Ljouwert 
| 1998 - 1999
|-
|  1 
| De Jouwer 
| 2015
|-
| 
| privee 
| 1952 - 1953 - 1955
|-
|}

=== List fan kampioenen ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! jier
! Skipper
! Skûtsje
|-
| [[2026]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2025]]|| Sytze Pieters Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2024]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2023]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
|[[2022]] || Albert Visser || Lemster Skûtsje
|-
|colspan=3| ''2020 en 2021 net organisearre''
|-
| [[2019]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2018]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2017]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2016]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2015]] || [[Dirk Jan Reijenga]] || Oeral Thús
|-
| [[2014]] || [[Douwe A. Visser]] || Doarp Grou
|-
| [[2013]] || [[Douwe J. Visser]] || Sneker Pan
|-
| [[2012]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2011]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2010]] || [[Pieter Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[2009]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2008]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2007]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2006]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2005]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2004]] || [[Eldert Sietes Meeter]] || Bolsward
|-
| [[2003]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2002]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2001]] || [[Berend Joops Mink]] || Doarp Grou
|-
| [[2000]] || Berend Joops Mink || Doarp Grou
|-
| [[1999]] || [[Ulbe Rienks Zwaga]] || Rienk Ulbes
|-
| [[1998]] || Ulbe Rienks Zwaga || Rienk Ulbes
|-
| [[1997]] || [[Tjitte Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1996]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1995]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1994]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1993]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1992]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1991]] || [[Teake van der Meulen|Teake Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1990]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1989]] || Teake Klaas van der Meulen || Klaas van der Meulen
|-
| [[1988]] || [[Jelle Reijenga]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1987]] || [[Siete Meeter]] || Bolsward
|-
| [[1986]] || Jelle Reijenga || Lemster Skûtsje
|-
| [[1985]] || [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1984]] || [[Jan van Akker]] || Sneker Pan
|-
| [[1983]] || [[Jeen Ulbes Zwaga]] || Emanuel
|-
| [[1982]] || Jeen Ulbes Zwaga || Emanuel
|-
| [[1981]] || [[Tjitte Lammerts Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1980]] || [[Lammert Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (Swan)]]
|-
| [[1979]] || [[Rienk Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Súdwesthoek (1)]]
|-
| [[1978]] || Siete Meeter ||  Bolsward
|-
| [[1977]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1976]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1975]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1974]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen 
|-
| [[1973]] || Jan van Akker || Sneker Pan
|-
| [[1972]] || [[Ulbe Zwaga]] || Doarp Grou
|-
| [[1971]] || [[Lodewijk Meeter]] || It Doarp Huzum
|-
| [[1970]] || Lodewijk Meeter || It Doarp Huzum
|-
| [[1969]] || Rienk Ulbes Zwaga || Twee Gebroeders (Swan)
|-
| [[1968]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1967]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1966]] || [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1965]] || [[Siep van Terwisga]] || Gerben van Manen
|-
| [[1964]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1963]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1962]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1961]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1960]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1959]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1958]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1957]] || [[Berend Mink]] || [[De Nijverheid (1)|De Nijverheid]]
|-
| [[1956]] || Berend Mink || De Nijverheid
|-
| [[1955]] || [[Jan van Akker]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Twee Gebroeders (Van Akker)]].
|-
| [[1954]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas van der Meulen]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Twee Gebroeders (Salverda)]]
|-
| [[1953]] || [[Tjitte Brouwer]] || [[Swan van Donia|Jonge Jan]]
|-
| [[1952]] || [[Jan Sytema]] || Jonge jan
|-
| [[1951]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1950]] || Ulbe Zwaga || [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders (Zwaga)]]
|-
| [[1949]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1948]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1947]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1946]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1945]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|}

===2025===
Yn [[2025]] hy der by de wedstriid op [[Terherne]] in slimme oanfarring plak, ferskate opfarrenden rekken ferwûne en werfan fjouwer opnaam wurde moasten yn it sikehûs. It skûtsje fan Snits koe nei dizze oanfarring net troch yn it kampioenskip.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17665949/gaos-by-start-skutsjesilen-terherne-skipper-snits-ferwune-earnewald-utfallen Omrop Fryslân, 30-7-2025, Gaos by start skûtsjesilen Terherne: skipper Snits ferwûne, Earnewâld útfallen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666441/tosken-derut-bloedlippen-en-in-heal-ear-sks-terherne-wie-in-slachfjild Omrop Fryslân, 30-7-2025 Tosken derút, bloedlippen en in heal ear: SKS Terherne wie in slachfjild]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666534/siet-huzum-ferkeard-by-de-oanfarring-moatst-de-foarrang-ek-nimme Omrop Fryslân, 30-7-2025, Siet Huzum ferkeard by de oanfarring? &quot;Moatst de foarrang ek nimme?&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17668880/skutsje-sneek-trekt-zich-terug-uit-kampioenschap-sks-na-aanvaring Omrop Fryslân, 31-7-2025, Skûtsje Snits lûkt him werom út kampioenskip SKS nei oanfarring]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17670275/rekonstruksje-hoe-koe-it-sa-misgean-op-de-snitser-mar Omrop Fryslân, 1-8-2025, Rekonstruksje: Hoe koe it sa misgean op de Snitser Mar?]&lt;/ref&gt;

== Sjoch ek ==
* [[IFKS]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.skutsjesilen.nl Webstee fan de SKS]
* [http://www.skutsjehistorie.nl/contact.php Skûtsjehistoarje]
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Frysk sportbûn]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]]</text>
      <sha1>0zflumssf4tcizytd5fxajr2xk5hrqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237017</id>
      <parentid>1236863</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>Skippers bywurke</comment>
      <origin>1237017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16650" sha1="lr5h4kcjrkqoc3fmj7y528uzdcsuzzm" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ôfbylding         = Skutsjesilen by Earnewoude 2015.JPG
| ôfbyldingsbreedte = 
| ûnderskrift       = SKS skûtsjesilen yn Earnewâld 2015
| plak              = [[Fryslân]]
| jier              = 
| data              = [[Simmer]]
| sport             = [[Skûtsjesilen]]
| organisator       = Sintrale Kommisje Skûtsjesilen
| ferienigings      = 
| lannen            = 
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 1945
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = 2025
| folgjende         = 2026
}}[[Ofbyld:Skûtsjesilen Earnewâld.jpg|thumb|left|200px|SKS Skûtsjesilen by Earnewâld.]]
De '''Sintrale Kommisje Skûtsjesilen''' (''SKS'') is op [[22 july]] [[1945]] oprjochte as ''Feriening fan Skûtsjesilers -kommisjes yn Fryslân''. Yn [[1946]] is de namme feroare ta &quot;Sintrale Kommisje Skûtsjesilen&quot;. It is de sintrale organisaasje foar de ûnderskate pleatslike kommisjes [[skûtsjesilen]], dy't foar de oarloch al opset wienen, en de skûtsjesilers en de eignerkommisjes. 

== Kampioenskip ==
De kommisje organisearret it kampioenskip SKS, dat basearre is op it skûtsjesilen fan de alve pleatslike kommisjes, dat yn fjirtsjin dagen tiid hâlden wurdt.
: skema sûnt 2013
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Dei
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 1e wike
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | 2e wike
|-
! sneon
| [[Grou (doarp)|Grou]]||[[Starum]]
|-
!  snein
| || 
|-
! moandei
| [[De Feanhoop]]||[[Wâldsein]]
|-
! tiisdei
|[[Earnewâld]]|| &lt;small&gt;''rêstdei''&lt;small&gt;
|-
! woansdei
|[[Terherne]]||[[De Lemmer]] (Ljouwert)
|-
!  tongersdei
|[[Langwar]]||De Lemmer
|-
!  freed
| [[Ealahuzen]] ||[[Snits (stêd)|Snits]]
|}

== Skûtsjes ==
Yn 1979 hat de SKS it beslút naam net mear as fjirtsjin [[skûtsje]]s ta it kampioenskip ta te litten. Sûnt dy tiid silet der in fêste groep fan eigners, meast kommisjes, mei yn it kampioenskip, mar net altyd mei itselde skûtsje. Skûtsjes mei jierren SKS-histoarje wurde soms ferfongen troch oare, faaks better silende skippen. Fansels krije dy nije skûtsjes al wer it seilteken fan de eigner yn it seil, en ek wurdt faak de namme fan it eardere skûtsje oernaam. Op it stuit sile dizze skûtsjes en skippers om it kampioenskip SKS (2026).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Ofbyld
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Seil-&lt;br&gt;teken
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #ffd700&quot; | Werf
|-
| 
| 
| [[Eildert Sietez (skûtsje)|Eildert Sietez]] 
| [[Akkrum]] 
| Pieter Eildertszn. Meeter 
| 1910 
| 43 
| Roorda
|-
| [[Ofbyld:De halve maan uit Akkrum In Earnewoude 2015 werd 6e.JPG|80px]] 
| [[Ofbyld:Seilteken d' Heale Moanne.jpg|15px|]] 
| [[d’Halve Maen (skûtsje)|d’Halve Maen]] 
| [[Drachten]] 
| Lodewijk Jzn. Meeter
| 1912 
| 36 
| [[Werf De Piip|Roorda]]
|-
| 
| [[Ofbyld:Seilteken Drachten.jpg|15px|]] 
| [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders]] 
| [[Drachten]] 
| Andries Brouwer
| 1913 
| 44 
| [[Werf Roorda|Roorda]]
|-
| 
| [[Ofbyld:Seilteken Earnewâld.jpg|15px|]]
| [[Twee Gebroeders (skûtsje)|Twee Gebroeders]] 
| [[Earnewâld]] 
| Sieberen van Terwisga
| 1930 
| 44 
| Van der Werff
|-
| 
| [[Ofbyld:Seilteken Grou.jpg|15px|]]
| [[It Doarp Grou]] 
| [[Grou (plak)|Grou]] 
| Douwe Azn Visser
| 1909 
| 36 
| Roorda
|-
| [[Ofbyld:Gerben van Manen - It Hearrenfean.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken It Hearrenfean.jpg|15px|]]
| [[Gerben van Manen (skûtsje)|Gerben van Manen]] 
| [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] 
| Sytze Pzn. Brouwer
| 1915 
| 45 
| Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje De Jouwer 2010 DSC01688.jpg|80px]] 
| [[Ofbyld:Seilteken De Jouwer.jpg|15px|]]
| [[Oeral Thús (skûtsje)|Oeral Thús]] 
| [[De Jouwer]] 
| Rinus de Jong
| 1923 
| 50 
| Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Langwar skûtsje 69.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Langwar.jpg|25px|]]
| [[Twee Gebroeders (Langwar)|Twee Gebroeders]]
| [[Langwar]] 
| Andries Brouwer
| 1914 
| 51 
| Wildschut
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje de Lemmer 2.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken De Lemmer.jpg|15px|]]
| [[Lemster skûtsje]] 
| [[De Lemmer]] 
| Jasper Azn. Visser 
| 1930 
| 45 
| Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Huzum 5253.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Huzum.jpg|20px|]]
| [[It Doarp Huzum (skûtsje)|It Doarp Huzum]] 
|  [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ([[Huzum]]) 
| Sander Jzn. Meeter
| 1925 
| 45 
| Van der Werff
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Ljouwert 38.jpg|80px]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Ljouwert.jpg|30px|]]
| [[Rienck Ulbesz (skûtsje)|Rienk Ulbesz]] 
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] 
| Willem Uzn Zwaga
| 1915 
| 45 
| Roorda
|-
| [[Ofbyld:Sneker Pan - Snits.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Snits.jpg|25px|]]
| [[Sneker Pan (skûtsje)|Sneker Pan]] 
| [[Snits (stêd)|Snits]] 
| Jappie Dzn Visser
| 1913
| 41 
| Roorda
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Súdwesthoek IMG 2221.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Súdwesthoek t.gif|30px|]]
| [[Súdwesthoek (skûtsje)|Súdwesthoek]] 
| [[Starum]] 
| Auke de Groot
| 1923 
| 50 
| Barkmeijer
|-
| [[Ofbyld:Skûtsje Wâldsein a4.jpg|80px|]] 
| [[Ofbyld:Seilteken Wâldsein.jpg|20px|]]
| [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Klaas van der Meulen]] 
| [[Wâldsein]] 
| Klaas van der Meulen
| 1912 
| 45 
| Roorda
|-
|colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center|&lt;small&gt;''Bywurke oant 2026''&lt;/small&gt;
|-
|}

== Telling ==
De Skûtsjes krije punten foar it plak dêr't se op binnenkomme: twa foar it twadde plak, trije foar it tredde plak, fjouwer foar it fjirde plak, ensfh.. Allinnich foar it earste plak krijt it skûtsje krekt wat minder: 0,9 punten foar it earste plak. Nei de lêste wedstriid wurde alle punten fan in skûtsje byelkoarteld, wêrby de minste wedstryd weilitten wurdt. Wa't dan it leechste oantal punten hat krijt it Sulveren Skûtsje en de blauwe kampioenswimpel.

== SKS Kampioenen ==
===Skipper===
{| class=&quot;wikitable
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;|  Skipper 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;|  Skûtsje 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;|  Oantal 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;|  Kommisje 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Kampioen yn
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Ulbe Zwaga|Ulbe Rienks Zwaga]] 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaga) 
| &lt;center&gt;4 
| Langwar 
| 1946 - 1948 - 1949 -1950 
|-
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;7 
| Grou
| 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972
|-
| Douwe J. Visser 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;9 
| Snits 
| 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016
|-
| Douwe A. Visser 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;9 
| Grou 
|2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| Tjitte Lammerts Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;6 
| It Hearrenfean 
| 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981
|-
| Tjitte Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;5 
| It Hearrenfean 
| 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997
|-
| [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas Keimpes van der Meulen]] 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Salverda) 
| &lt;center&gt;4 
| Starum 
| 1945 - 1947 - 1951 -1954
|-
| Siep van Terwisga 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean  
| 1963 - 1964 - 1965
|-
| Pieter Sietses Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;3 
| It Hearrenfean 
| 2006 - 2008 - 2010
|-
| Berend Mink 
| De Nijverheid 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1956 - 1957
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| Rienk Ulbes Zwaga 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Zwaan)
| &lt;center&gt;1 
| Langwar 
| 1969
|-
| Súdwesthoek 
|&lt;center&gt;1 
|Starum 
|1979
|-
| Jan van Akker 
| Sneker Pan 
| &lt;center&gt;2 
| Snits 
| 1973 - 1984
|-
| Siete Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;2 
| Boalsert 
| 1978 - 1987
|-
| [[Lodewijk Meeter]] 
| It Doarp Huzum 
| &lt;center&gt;2 
| Huzum 
| 1970 - 1971
|-
| Jeen Ulbes Zwaga 
| Emanuel 
| &lt;center&gt;2 
| Earnewâld 
| 1982 - 1983
|-
| Jelle Reijenga 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;2 
| De Lemmer 
| 1986 - 1988
|-
| Teake Klaas van der Meulen 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;2 
| Wâldsein 
| 1989 - 1991
|-
| Ulbe Rienks Zwaga 
| Rienk Ulbesz 
| &lt;center&gt;2 
| Ljouwert 
|  1998 - 1999
|-
| Berend Joops Mink 
| Doarp Grou 
| &lt;center&gt;2 
| Grou 
| 2000 - 2001
|-
| Jan Sytsema 
| Jonge Jan 
|&lt;center&gt;1 
| - 
| 1952
|-
| Tjitte Jans Brouwer 
| Jonge Jan 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1953
|-
| Jan van Akker 
| Twee Gebroeders *&lt;small&gt;(van Akker) 
| &lt;center&gt;1 
| - 
| 1955
|-
| [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] 
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 1966
|-
| Lammert Ulbes Zwaga 
| Twee Gebroeders &lt;small&gt;(Swan) 
|&lt;center&gt;1 
| Langwar 
| 1980
|-
| [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] 
| Klaas van der Meulen 
| &lt;center&gt;1 
| Wâldsein 
| 1985
|-
| Eldert Sietes Meeter 
| Bolsward 
| &lt;center&gt;1 
| Boalsert 
| 2004
|-
| Dirk Jan Reijenga
| Oeral Thús 
| &lt;center&gt;1 
| De Jouwer 
| 2015
|-
| Albert Visser
| Lemster Skûtsje 
| &lt;center&gt;1 
| De Lemmer 
| 2022
|-
| Sytze Pieters Brouwer 
| Gerben van Manen 
| &lt;center&gt;1 
| It Hearrenfean
| 2025
|}
: * Twee Gebroeders (van Akker) = no Klaas van der Meulen (Wâldsein)

=== Kommisje ===
{| class=&quot;wikitable
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Oantal 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Kommisje 
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Kampioen yn
|-
| 18 
| It Hearrenfean 
| 1963 - 1964 - 1965 - 1968 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1981 - 1990 - 1992 - 1993 - 1994 - 1997 - 2006 - 2008 - 2010 - 2025
|-
| 18 
| Grou 
| 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1967 - 1972 - 2000 - 2001 - 2005 - 2009 - 2014 - 2017 - 2018 - 2019 - 2023 - 2024 - 2026
|-
| 11 
| Snits 
| 1973 - 1984 - 1995 - 1996 - 2002 - 2003 - 2007 - 2011 - 2012 - 2013 - 2016 
|-
|  6 
| Langwar 
| 1946 - 1948 - 1949 - 1950 - 1969 - 1980
|-
|  5 
| Starum || 1945 - 1947 - 1951 - 1954 - 1979
|-
|  4 
| Earnewâld 
| 1956 - 1957 - 1982 - 1983
|-
|  4 
| De Lemmer || 1966 - 1986 - 1988 - 2022
|-
|  3 
| Wâldsein 
| 1985 - 1989 - 1991
|-
|  3 
| Boalsert 
| 1978 - 1987 - 2004
|-
|  2 
| Huzum 
| 1970 - 1971
|-
|  2 
| Ljouwert 
| 1998 - 1999
|-
|  1 
| De Jouwer 
| 2015
|-
| 
| privee 
| 1952 - 1953 - 1955
|-
|}

=== List fan kampioenen ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| jier
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Skipper
!style=&quot;background-color: #ffd700&quot;| Skûtsje
|-
| [[2026]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2025]]|| Sytze Pieters Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2024]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2023]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
|[[2022]] || Albert Visser || Lemster Skûtsje
|-
|colspan=3| ''2020 en 2021 net organisearre''
|-
| [[2019]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2018]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2017]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2016]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2015]] || [[Dirk Jan Reijenga]] || Oeral Thús
|-
| [[2014]] || [[Douwe A. Visser]] || Doarp Grou
|-
| [[2013]] || [[Douwe J. Visser]] || Sneker Pan
|-
| [[2012]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2011]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2010]] || [[Pieter Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[2009]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2008]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2007]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2006]] || Pieter Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[2005]] || Douwe A. Visser || Doarp Grou
|-
| [[2004]] || [[Eldert Sietes Meeter]] || Bolsward
|-
| [[2003]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2002]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[2001]] || [[Berend Joops Mink]] || Doarp Grou
|-
| [[2000]] || Berend Joops Mink || Doarp Grou
|-
| [[1999]] || [[Ulbe Rienks Zwaga]] || Rienk Ulbes
|-
| [[1998]] || Ulbe Rienks Zwaga || Rienk Ulbes
|-
| [[1997]] || [[Tjitte Sietses Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1996]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1995]] || Douwe J. Visser || Sneker Pan
|-
| [[1994]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1993]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1992]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1991]] || [[Teake van der Meulen|Teake Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1990]] || Tjitte Sietses Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1989]] || Teake Klaas van der Meulen || Klaas van der Meulen
|-
| [[1988]] || [[Jelle Reijenga]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1987]] || [[Siete Meeter]] || Bolsward
|-
| [[1986]] || Jelle Reijenga || Lemster Skûtsje
|-
| [[1985]] || [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe Klaas van der Meulen]] || Klaas van der Meulen
|-
| [[1984]] || [[Jan van Akker]] || Sneker Pan
|-
| [[1983]] || [[Jeen Ulbes Zwaga]] || Emanuel
|-
| [[1982]] || Jeen Ulbes Zwaga || Emanuel
|-
| [[1981]] || [[Tjitte Lammerts Brouwer]] || Gerben van Manen
|-
| [[1980]] || [[Lammert Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (Swan)]]
|-
| [[1979]] || [[Rienk Ulbes Zwaga]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Súdwesthoek (1)]]
|-
| [[1978]] || Siete Meeter ||  Bolsward
|-
| [[1977]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1976]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1975]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1974]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen 
|-
| [[1973]] || Jan van Akker || Sneker Pan
|-
| [[1972]] || [[Ulbe Zwaga]] || Doarp Grou
|-
| [[1971]] || [[Lodewijk Meeter]] || It Doarp Huzum
|-
| [[1970]] || Lodewijk Meeter || It Doarp Huzum
|-
| [[1969]] || Rienk Ulbes Zwaga || Twee Gebroeders (Swan)
|-
| [[1968]] || Tjitte Lammerts Brouwer || Gerben van Manen
|-
| [[1967]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1966]] || [[Rintje Ritsma (skûtsjesiler)|Rintje Ritsma]] || Lemster Skûtsje
|-
| [[1965]] || [[Siep van Terwisga]] || Gerben van Manen
|-
| [[1964]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1963]] || Siep van Terwisga || Gerben van Manen
|-
| [[1962]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1961]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1960]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1959]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1958]] || Ulbe Zwaga || Doarp Grou
|-
| [[1957]] || [[Berend Mink]] || [[De Nijverheid (1)|De Nijverheid]]
|-
| [[1956]] || Berend Mink || De Nijverheid
|-
| [[1955]] || [[Jan van Akker]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsje)|Twee Gebroeders (Van Akker)]].
|-
| [[1954]] || [[Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)|Klaas van der Meulen]] || [[Twee Gebroeders (SWH)|Twee Gebroeders (Salverda)]]
|-
| [[1953]] || [[Tjitte Brouwer]] || [[Swan van Donia|Jonge Jan]]
|-
| [[1952]] || [[Jan Sytema]] || Jonge jan
|-
| [[1951]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1950]] || Ulbe Zwaga || [[Twee Gebroeders (Swan)|Twee Gebroeders (Zwaga)]]
|-
| [[1949]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1948]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1947]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|-
| [[1946]] || Ulbe Zwaga || Twee Gebroeders (Zwaga)
|-
| [[1945]] || Klaas van der Meulen || Twee Gebroeders (Salverda)
|}

===2025===
Yn [[2025]] hy der by de wedstriid op [[Terherne]] in slimme oanfarring plak, ferskate opfarrenden rekken ferwûne en werfan fjouwer opnaam wurde moasten yn it sikehûs. It skûtsje fan Snits koe nei dizze oanfarring net troch yn it kampioenskip.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17665949/gaos-by-start-skutsjesilen-terherne-skipper-snits-ferwune-earnewald-utfallen Omrop Fryslân, 30-7-2025, Gaos by start skûtsjesilen Terherne: skipper Snits ferwûne, Earnewâld útfallen]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666441/tosken-derut-bloedlippen-en-in-heal-ear-sks-terherne-wie-in-slachfjild Omrop Fryslân, 30-7-2025 Tosken derút, bloedlippen en in heal ear: SKS Terherne wie in slachfjild]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17666534/siet-huzum-ferkeard-by-de-oanfarring-moatst-de-foarrang-ek-nimme Omrop Fryslân, 30-7-2025, Siet Huzum ferkeard by de oanfarring? &quot;Moatst de foarrang ek nimme?&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17668880/skutsje-sneek-trekt-zich-terug-uit-kampioenschap-sks-na-aanvaring Omrop Fryslân, 31-7-2025, Skûtsje Snits lûkt him werom út kampioenskip SKS nei oanfarring]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17670275/rekonstruksje-hoe-koe-it-sa-misgean-op-de-snitser-mar Omrop Fryslân, 1-8-2025, Rekonstruksje: Hoe koe it sa misgean op de Snitser Mar?]&lt;/ref&gt;

== Sjoch ek ==
* [[IFKS]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.skutsjesilen.nl Webstee fan de SKS]
* [http://www.skutsjehistorie.nl/contact.php Skûtsjehistoarje]
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Frysk sportbûn]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]]</text>
      <sha1>lr5h4kcjrkqoc3fmj7y528uzdcsuzzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Protter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3598</id>
    <revision>
      <id>1236967</id>
      <parentid>1177165</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="9i7bjodz5f668f6jl6u4kesryjngkwy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=protter
|Ofbyld= [[File:Toulouse - Sturnus vulgaris - 2012-02-26 - 2.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Sturnus vulgaris.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai= [[protters]] (''Sturnus'')
|Wittenskiplike namme= Sturnus vulgaris
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Sturnus vulgaris map.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
'''lânseigen:'''&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFF008}} [[simmergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#0080FF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
'''yntrodusearre:'''&lt;br&gt;{{Color box|#80FF80}} stânfûgel as [[eksoat]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF80}} simmergast as eksoat
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''protter''' (''Sturnus vulgaris'') of '''rûts''', '''staar''', '''staring''', '''stark''' en '''starring''', is in lânseigen fûgel yn [[Jeropa]] en [[Aazje]]. Hy is ek oerbrocht troch de minsken nei [[Noard-Amearika]], [[Súd-Afrika]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij Seelân]]. Omdat protters harren maklik oanpasse wurde se yn inkele fan dy lannen al as in pleach sjoen.

== Uterlik ==
De 19-22 sm grutte protter is hielendal swart mei grize spikkels. Hy hat glânzjende fearren mei in brûnsgriene of pearse gloed. De fûgel yt fan alles, bygelyks [[ynsekten]], [[beien]] en [[wjirms]]. 
[[Ofbyld:Sturnus vulgaris MHNT.ZOO.2010.11.215.Courtalain28.jpg|thumb|200px|left|Protteraaien]] 

== Fuortplanting ==
De protter hat syn nest yn in holte, bygelyks yn in beam of in nestkast. Hy leit 3-6 [[Aai (bist)|aaien]] dêr't beide fûgels sa'n 2 wiken op briede. De jongen bliuwe 3 wiken op it nest foar at se útfleane.

== Gedrach ==
Yn de hjerst en winter foarmje de protters grutte kloften. By jûntiid sammelje sy har' yn in grutte groep en sykje in sliepplak op. De fûgels yn Nederlân binne foar it grutste part [[trekfûgel]] en lûke nei it suden en westen ta, sa as Frankryk en Grut-Brittanje. Op de plakken dêr't se oerwinterje foarmje de protters somtiden wol kloften fan oant 1 miljoen fûgels.

Protters binne by steat om de lûden fan oare fûgels nei te dwaan.

== Protters op it menu ==
Yn eardere iuwen stiene jonge protters yn grutte parten fan Europa op it menu. De jonge fûgels waarden fongen yn saneamde [[protterpot]]ten, in [[Keramyk|keramyske]] nêstgelegenheid. De protterpot hie in fleangat en wie oan de efterkant, dy't tsjin de muorre hong, iepen, sadat de jonge fûgels der krekt foar it útfleanen maklik út heljen wienen. Oan wjerskanten fan it fleangat sieten gatsjes, dêr't men, as de fûgels grutter waarden, stokjes troch stuts om foar te kommen dat de protters útfleagen. It Nederlânsk sprekwurd ''&quot;Ergens een stokje voor steken&quot;'' komt dêr fan ôf. Protterpotten binne tsjintwurdich wer yn swang as nêstgelegenheid.

De protters waarden ferwurke ta pastei of der waard prottersop fan makke.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Protter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Alaska]]
[[Kategory:Eksoat yn Argentynje]]
[[Kategory:Eksoat yn Austraalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Bermuda]]
[[Kategory:Eksoat yn Brazylje]]
[[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Eksoat yn Fidzjy]]
[[Kategory:Eksoat yn Kanada]]
[[Kategory:Eksoat yn Meksiko]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]]
[[Kategory:Eksoat yn Perû]] 
[[Kategory:Eksoat yn Sily]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>9i7bjodz5f668f6jl6u4kesryjngkwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6510</id>
    <revision>
      <id>1236981</id>
      <parentid>1232171</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6708" sha1="4uaepz54srzcsbo1ccbvjvwo5cpc5oe" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=readboarstke
|Ofbyld= [[File:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Pechuguero de Gran Canaria (Erithacus Rubecula Marionae).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'')
|Skaai= [[readboarstkes]] (''Erithacus'')
|Wittenskiplike namme= Erithacus rubecula
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF80FF}} [[eksoat]]
}}&lt;/small&gt;
}}
It '''readboarstke''' (''Erithacus rubecula'') is in fûgelsoarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[Miggesnappers]] (''Muscicapidae''). Troch it readoranje boarst en om't er in protte de tunen fan de minsken opsiket is it ien fan fûgelsoarten dy't eltsenien wol kin.

== Oare nammen ==
It readboarstke wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei ''readboarstje'' as ''readbarkje''.

== Foarkommen ==
It meast opfallend is fansels de readoranje boarst, kiel en ek foarholle. De fearren oan de boppekant binne brún. De búk hat in ljochtgrize kleur. It readboarstke is sa'n 14 sm grut en waacht 10 oant 21,5 gram. It mantsje en wyfke hawwe deselde kleur, de jongen binne minder opfallend. Sy hawwe noch net de readoranje kleur en binne brún mei ljochtbrune flekken.

== Fersprieding ==
It Readboarstke komt yn hiel [[Jeropa]] foar. In part fan de readboarstkes binne trekfûgels, foaral de fûgels yn [[Skandinaavje]] en [[Rúslân]] fleane winterdeis nei West-Jeropa. Se fiele harren thús yn bosken, hagen en tunen mei in protte grien.
[[Ofbyld:Erithacus rubecula whiterbyi Hartert, E, 1910 232 HdB Ouarsenis Algérie.jpg‎|left|thumb|'' Erithacus rubecula '']]

== Iten ==
It Readboarstke yt it meast wjirms, ynsekten en slakken dy't se op de grûn fange. Yn de hjerst ite se ek wol beien. Yn de winter is it Readboarstke ien fan de fûgels dy't faak op de foerplanke te sjen is.

== Fuortplanting ==
It nêst wurdt boud troch it wyfke. It is in komfoarmich nêst dat meast leech by de grûn yn de strûken, tusken beamwoartels of ek wol op de grûn makke wurdt. It bestiet út plantemateriaal lykas moas en gers, beklaaid mei hier en fearren.

Yn maart of april wurdt de earste kear begûn mei it brieden, meastal folget ek noch in twadde briedsel. It wyfke leit 5-7 aaien. De wite aaien mei readbrune flekken wurde yn in twa wiken troch it wyfke útbret.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Miggesnapper]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]]</text>
      <sha1>4uaepz54srzcsbo1ccbvjvwo5cpc5oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pylksturt (fûgel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7151</id>
    <revision>
      <id>1236942</id>
      <parentid>1177163</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8428" sha1="m4hvpdsaoiloc2un0eefpq3ncvhvnsu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=pylksturt 
|Ofbyld= [[File:Northern Pintails (Male &amp; Female) I IMG 0911.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje (l.) en wyfke (rj.)&lt;/small&gt;
|lûd=[[File:Anas acuta.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai= [[einen]] (''Anas'') 
|Wittenskiplike namme= Anas acuta
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pylksturt''' (''Anas acuta'') is in fûgel út it skaai fan de [[einen]].

== Foarkommen ==
It mantsje fan de Pylksturt is yn de briedtiid net te miskennen. Hy is meast griis, mei in wyt boarst en in lange wite nekkestreek, dy't op syn donkerbrune kop einiget. By it achterein is er wyt mei swart en hy hat in lange puntige sturt dy't wol in 10 sm lang wurde kin. Dêr tanket de ein yn de measte talen ek syn namme oan. It wyfke is hielendal brún wêrby't har boarst wat ljochter is. Sy hat ek in lange puntige sturt hoewol't dy aardich koarter is as by it mantsje. Bûten de briedtiid hat de jerke ek de ûnopfallende tekening fan it wyfke. Mar omdat dizze einen wat finer binne as de measte oaren mei in lange smelle hals, binne beide slachten goed te ûnderskieden fan oare einesoarten. De Pylksturt is in aardich grutte ein, it mantsje is meast 65-75 sm, it wyfke sa'n 10 sm lytser. De fûgels weachje tusken de 700-1200 gram en hawwe in wjukspanwiidte oant 85 sm.
[[File:Pijlstaart mannetje en vrouwtje-4961953.webm|left|thumb|250px|In fideo fan 'e pylksturt.]]

== Fersprieding ==
De Pylksturt is in tige algemiene ein dy't briedt yn de noardlike gebieten fan [[Jeropa]] en [[Aazje]] en yn [[Noard-Amearika]] yn [[Alaska]] en [[Kanada]] en it midden-westen fan de [[Feriene Steaten]]. De Pylksturt is in echte trekfûgel dy't meast in hiel ein nei it suden lûkt yn de winter, guon fûgels fleane hielendal nei sintraal Afrika. Bûten de briedtiid hâlde se harren meast op yn kloften, faak ek mei oare einesoarten. &lt;br /&gt;
De Pylksturt hâldt fan in iepen gebiet mei stilsteand wetter.

== Iten ==
De Pylksturt yt it meast wetterplanten dy't hy swimmend yn it wetter op yt. Yn de briedtiid yt er ek wol wetterynsekten.

== Fuortplanting ==
De Pylksturten briede meast yn april en maaie. As se yn harren briedgebiet oankomme hawwe se al pearkes foarme. It wyfke makket yn de tichte begroeiïng in nêst dat mei dûns beklaaid wurd, it nêst hoecht net ticht by de wetterkant te lizzen, mar kin ek wol wat fierder op yn it lân lizze. Dêr leit se 6-12 grutte felgriene aaien dy se yn in trije wiken útbriedt. De jongen kinne nei sa'n 7 wike fleane.
[[File:Anas acuta MHNT.ZOO.2010.11.20.6.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e pylksturt.]]

{{DEFAULTSORT:Pilksturt}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ein (skaai)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>m4hvpdsaoiloc2un0eefpq3ncvhvnsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Sportman fan de Ieu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8381</id>
    <revision>
      <id>1236936</id>
      <parentid>1028363</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1236936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="ebmmj2g083d7zhwauwcjyr76kxmi8yr" xml:space="preserve">'''De Sportman van de Ieu''' is in film yn 't [[Frysk]] út [[2006]] oer Taeke ([[Jochum ten Haaf]]), in fervent beoefener fan it  pealsitten. Foar de Ynternasjonale merk hjit de film ''Sportman of the Century''.

==Ferhaal==
De film lit Taeke's libbenslange passy foar [[Pealsitten]] sjen. Hy besiket om it rekord fan sawat 250 dagen te oertreffen. Iten wurdt brocht ta op 'e peal, sadat it liket oft der gjin pauzes binne, net iens foar sanitêre behoeften.

Hy docht it fan jongs ôf oan. As jong folwoeksene set hy yn sa'n wedstryd op de peal in bern by syn freondinne Tsjitske ([[Ricky Koole]]). Hja is foar in frijpartij op de peal klommen. It rekket út neidat Tsjitske Taeke om help freget wegens famyljeomstannichheden, en Taeke wegeret om dêrom de wedstryd ôf te brekken. (Hy wit noch net dat se swier fan him is.) Tsjitske trout mei Taeke syn rivaal  Rintje, de soan fan in dikke boer. Wannear't de brulloftstaasje lânskomt brekt Taeke syn rekordpoging dochs noch ôf, mar dan is it te let.

Taeke wurdt [[kommunist]] en berooft mei partijgenoaten in bank om de kas fan de partij te spekken. By de bank falt net folle baar jild te heljen. Se sjogge derfan ôf om klanten te beroven, dat fine se net etysk. Dêrom twinge se de klanten om it jild dat se yn 'e beurs ha op harren [[sparbankboekje]] te stoarten (en twinge se de bank dêroan mei te wurkjen), om dêrnei de bank fan dat geld te beroven.

Taeke komt yn de finzenis. Dêr giet er ek pealsitten. Spitigernôch komt hy earder frij sadat hy gjin rekord festigje kin.

Omdat Rintje Taeke hieltiten dwers sit, makket Tjsitske it út mei Rintje. It is wer oan tusken Teake en Tsjitske at Teake fan Tsjitske heart dat hy de heit fan har famke is. 

Uiteinlik stjert hy as âldman ûnder it pealsitten.

== Rolbesetting ==
*Jonge Teake - [[Sipke Visser]]
*Jonge Tsjitske - [[Ida Poortinga]]
*Jonge Rintje - [[Robin Douma]]

*Teake - [[Jochum ten Haaf]]
*Tsjitske - [[Ricky Koole]]
*Rintje - [[Bastiaan Ragas]]

* Alde Taeke - Peter Franke
* Alde Tjitske - Rick Nicolet
* Alde Rintsje - Harald Warmbrunn

* Jonge Sake Wiarda - Pepijn Gunneweg
* Sake Wiarda - [[Lou Landré]]
* Frans Berkhout - Hark Bohm 
* Pylsma - [[Freark Smink]]
 
* Rients - [[Rients Gratama]]
* Rimer - [[Riemer van der Velde]]
* Heinze - [[Heinze Bakker]]
* Henk - [[Henk Kroes]]

* Johannes - Bela B. Felsenheimer
* Douwe - Marcel Faber
* Swobkje - Loes Haverkort

* Gaais - [[Joke Tjalsma]]
* Fedde - [[Geert Lageveen]]
* Dûmny - [[Pieter Verhoeff]]

* Kommissaris fan de Keninginne 1955 - Theo Pont
* Sjauffeur - Willem van Dooren
* Kommissaris fan de Keninginne 1997-2000 - Cees Heyne
* Sjauffeur - Chris Dinnessen

* Learaar - Jan Arendz
* Skiedsrjochter - Henk Bonnet
* Obe Boanstra - Leon Moraru
* Hei Boanstra - Hilbert Dijkstra
*   
* Baukje - Carla Rijtsma
* Buwe - Bert Geurkink
* Jonge Peet - Titus Goeman Borgesius
* Âlde Peet - Casper Slabbers
*  
* Harm - Wolfgang Schenck
* Kees  - Hugo Konings
* Foppe - Jeroen Kosterman
* Finzenisdirekteur - Harry van Rijthoven

* Hylke Meinsma - Stefan de Walle
* Man út Wâldsein - Ron Termaat
* Tjsalle &amp; Tjsalling - Luc Theeboom
* Húsfrou 1 - [[Lianne Zandstra]]
* Húsfrou 2 - Marijke Geertsma
* Barman - Rense Westra
* Klant - Steven de Jong
* Servearster 1 - [[Tamara Schoppert]]
* Servearster 2 - Sonja Baum
* Bankmeiwurkster - Lyan van der Meulen
* Ferwûne man - Jacob Dijkstra
* Agint - Hans van Rijs
* Jonge Marietje - Lisse Roland
* Alde Marietje - Gonny Gakeer
* Anne - Thijs Feenstra
* Rintsje’s frou - Lieneke le Roux
* Pakesizzer Fedde - Valentijn Sohier
* Lyske - Henny Rinsma
* Jonge - Yjen Javier van der Werf
* Freon  - Jehannes Veenstra

==Keppeling om utens==
*http://www.sportmandefilm.nl/
*http://www.imdb.com/title/tt0393813/

{{DEFAULTSORT:Sportman fan de Ieu, De}}
[[Kategory:Fryske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Film út 2006]]
[[Kategory:Film oer in sport]]</text>
      <sha1>ebmmj2g083d7zhwauwcjyr76kxmi8yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Jelles Hof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8494</id>
    <revision>
      <id>1236904</id>
      <parentid>1225167</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vysotsky</username>
        <id>12896</id>
      </contributor>
      <comment>+/- ofbyld</comment>
      <origin>1236904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="328f3e4xmtwy4h4a1gyfzi0enbnt9vc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Jan Jelles Hof.jpg
| ôfbyldingstekst       = Portret fan Jan Jelles Hof, 1906 ca. archiefnr 1990.jpg
| ôfbyldingsbreedte     = 200px
| oar pseudonym         = Jan fen'e Gaestmer
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[27 oktober]] [[1872]]
| berteplak             = [[De Gaastmar]]
| stoarn                = [[13 febrewaris]] [[1958]]
| stjerplak             = Ljouwert
| etnisiteit            = {{Flagge_FY}} [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]	
| sjenre                = Poaza, poëzy, sjoernalistyk
| perioade              =  
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = 
| útjouwer              = 
| prizen                = 
| jierren aktyf         = 
| webside               = 
}}
'''Jan Jelles Hof''' ([[De Gaastmar]], [[27 oktober]] [[1872]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 febrewaris]] [[1958]]) wie in Frysk skriuwer, oersetter en sjoernalist.&lt;br&gt; Hy waard berne yn [[De Gaastmar]] as soan fan in skipper. Hy waard letter beropssoldaat en wurke as sjoernalist oan it ''[[Nieuwsblad  Friesland]]'', as haadredakteur by it ''[[Leeuwarder Nieuwsblad]]'' en wie redakteur fan ''[[Frysk en Frij (wykblêd)|Frysk en Frij]]'' ([[1945]]).&lt;br&gt; 
Hy hie in soad spul as lid fan de [[Fryske Beweging]]. Hie û.o. striidskriuwerij mei [[Douwe Kalma]].
Mei [[Onno Harmens Sytstra|O.H.Sytstra]] wied er in treflik kenner fan de Fryske folkstaal.
 
Yn 1933 publisearre er de ''Friesche Dialectgeographie'', in stúdzje dy't de Fryske dialektgrinzen yn kaart brocht op basis fan syn eigen fjildûndersyk.

Under de skûlnamme  '[[Jan fen'e Gaestmer]]' skreau er poëzij.

==Bibliografy==
'''poëzij:'''
* ''Klankboarne'' ([[1906]]) (fermeardere werprintinge: ''Fan eigen Tiid en Folk'', [[1951]])
'''proaza:'''
* ''Omstikken en Sydstikken'' ([[1907]])
* ''De Greate Striid'' ([[1916]])
'''skoalboek:'''&lt;br&gt;
* ''Yn eigen Tún'' ([[1909]])
'''oersettings:'''&lt;br&gt;
* ''[[De Sang fan Hiawatha|De Sang fen Hiawatha]]'' (nei [[Henry Wadsworth Longfellow]], [[1901]]-[[1904]])
* ferskate oersettings nei [[Multatuli]] en [[Guido Gezelle]]
'''ferskaat'''&lt;br&gt;
* ''Nieuwe Friesche Spraakkunst'' ( mei O.H. Sijtstra, [[1925]])
* ''Friesche dialectgeographie'' ([[1933]])
* ''Fjirtich Jier Taelstriid'' ([[1943]]) 4 dielen, 1940-1942
* ''Dit en dat oer it Stedsk'' ([[1956]])
* brosjueres en artikels

==Oer Hof en syn wurk==
[[Douwe Kalma]] ([[1943]]) 
[[J. Tj. Piebenga]] ([[1957]])

== Keppeling om utens ==
* [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hof_001 Jan Hof yn de DBNL]

{{DEFAULTSORT:Hof, Jan Jelles}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk kranteredakteur]]
[[Kategory:Frysk tydskriftredakteur]]
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Frysk soldaat]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk oersetter]]
[[Kategory:Oersetter nei it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn De Gaastmar]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1872]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1958]]</text>
      <sha1>328f3e4xmtwy4h4a1gyfzi0enbnt9vc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236905</id>
      <parentid>1236904</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vysotsky</username>
        <id>12896</id>
      </contributor>
      <comment>commons cat</comment>
      <origin>1236905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="17fjnhy2pf54141g7wc1m3909njje6r" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Jan Jelles Hof.jpg
| ôfbyldingstekst       = Portret fan Jan Jelles Hof, 1906 ca. archiefnr 1990.jpg
| ôfbyldingsbreedte     = 200px
| oar pseudonym         = Jan fen'e Gaestmer
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[27 oktober]] [[1872]]
| berteplak             = [[De Gaastmar]]
| stoarn                = [[13 febrewaris]] [[1958]]
| stjerplak             = Ljouwert
| etnisiteit            = {{Flagge_FY}} [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]	
| sjenre                = Poaza, poëzy, sjoernalistyk
| perioade              =  
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = 
| útjouwer              = 
| prizen                = 
| jierren aktyf         = 
| webside               = 
}}
'''Jan Jelles Hof''' ([[De Gaastmar]], [[27 oktober]] [[1872]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 febrewaris]] [[1958]]) wie in Frysk skriuwer, oersetter en sjoernalist.&lt;br&gt; Hy waard berne yn [[De Gaastmar]] as soan fan in skipper. Hy waard letter beropssoldaat en wurke as sjoernalist oan it ''[[Nieuwsblad  Friesland]]'', as haadredakteur by it ''[[Leeuwarder Nieuwsblad]]'' en wie redakteur fan ''[[Frysk en Frij (wykblêd)|Frysk en Frij]]'' ([[1945]]).&lt;br&gt; 
Hy hie in soad spul as lid fan de [[Fryske Beweging]]. Hie û.o. striidskriuwerij mei [[Douwe Kalma]].
Mei [[Onno Harmens Sytstra|O.H.Sytstra]] wied er in treflik kenner fan de Fryske folkstaal.
 
Yn 1933 publisearre er de ''Friesche Dialectgeographie'', in stúdzje dy't de Fryske dialektgrinzen yn kaart brocht op basis fan syn eigen fjildûndersyk.

Under de skûlnamme  '[[Jan fen'e Gaestmer]]' skreau er poëzij.

==Bibliografy==
'''poëzij:'''
* ''Klankboarne'' ([[1906]]) (fermeardere werprintinge: ''Fan eigen Tiid en Folk'', [[1951]])
'''proaza:'''
* ''Omstikken en Sydstikken'' ([[1907]])
* ''De Greate Striid'' ([[1916]])
'''skoalboek:'''&lt;br&gt;
* ''Yn eigen Tún'' ([[1909]])
'''oersettings:'''&lt;br&gt;
* ''[[De Sang fan Hiawatha|De Sang fen Hiawatha]]'' (nei [[Henry Wadsworth Longfellow]], [[1901]]-[[1904]])
* ferskate oersettings nei [[Multatuli]] en [[Guido Gezelle]]
'''ferskaat'''&lt;br&gt;
* ''Nieuwe Friesche Spraakkunst'' ( mei O.H. Sijtstra, [[1925]])
* ''Friesche dialectgeographie'' ([[1933]])
* ''Fjirtich Jier Taelstriid'' ([[1943]]) 4 dielen, 1940-1942
* ''Dit en dat oer it Stedsk'' ([[1956]])
* brosjueres en artikels

==Oer Hof en syn wurk==
[[Douwe Kalma]] ([[1943]]) 
[[J. Tj. Piebenga]] ([[1957]])

== Keppeling om utens ==
* [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hof_001 Jan Hof yn de DBNL]
{{Commonscat|Jan Jelles Hof}}
{{DEFAULTSORT:Hof, Jan Jelles}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk kranteredakteur]]
[[Kategory:Frysk tydskriftredakteur]]
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Frysk soldaat]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk oersetter]]
[[Kategory:Oersetter nei it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn De Gaastmar]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1872]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1958]]</text>
      <sha1>17fjnhy2pf54141g7wc1m3909njje6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236906</id>
      <parentid>1236905</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vysotsky</username>
        <id>12896</id>
      </contributor>
      <comment>+ ofbyld</comment>
      <origin>1236906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="63ymqpmp9rq2mch3an65lqkkh8selsb" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Jan Jelles Hof.jpg
| ôfbyldingstekst       = Portret fan Jan Jelles Hof, 1906 ca. archiefnr 1990.jpg
| ôfbyldingsbreedte     = 200px
| oar pseudonym         = Jan fen'e Gaestmer
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[27 oktober]] [[1872]]
| berteplak             = [[De Gaastmar]]
| stoarn                = [[13 febrewaris]] [[1958]]
| stjerplak             = Ljouwert
| etnisiteit            = {{Flagge_FY}} [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]	
| sjenre                = Poaza, poëzy, sjoernalistyk
| perioade              =  
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = 
| útjouwer              = 
| prizen                = 
| jierren aktyf         = 
| webside               = 
}}
'''Jan Jelles Hof''' ([[De Gaastmar]], [[27 oktober]] [[1872]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[13 febrewaris]] [[1958]]) wie in Frysk skriuwer, oersetter en sjoernalist.&lt;br&gt; Hy waard berne yn [[De Gaastmar]] as soan fan in skipper. Hy waard letter beropssoldaat en wurke as sjoernalist oan it ''[[Nieuwsblad  Friesland]]'', as haadredakteur by it ''[[Leeuwarder Nieuwsblad]]'' en wie redakteur fan ''[[Frysk en Frij (wykblêd)|Frysk en Frij]]'' ([[1945]]).&lt;br&gt; 
Hy hie in soad spul as lid fan de [[Fryske Beweging]]. Hie û.o. striidskriuwerij mei [[Douwe Kalma]].
Mei [[Onno Harmens Sytstra|O.H.Sytstra]] wied er in treflik kenner fan de Fryske folkstaal.
 
[[Ofbyld:Graf van Jan Jelles Hof (1872-1958).jpg|thumb|Grêf fan Hof yn Grou]]
Yn 1933 publisearre er de ''Friesche Dialectgeographie'', in stúdzje dy't de Fryske dialektgrinzen yn kaart brocht op basis fan syn eigen fjildûndersyk.

Under de skûlnamme  '[[Jan fen'e Gaestmer]]' skreau er poëzij.

==Bibliografy==
'''poëzij:'''
* ''Klankboarne'' ([[1906]]) (fermeardere werprintinge: ''Fan eigen Tiid en Folk'', [[1951]])
* ''Omstikken en Sydstikken'' ([[1907]])
* ''De Greate Striid'' ([[1916]])
'''skoalboek:'''&lt;br&gt;
* ''Yn eigen Tún'' ([[1909]])
'''oersettings:'''&lt;br&gt;
* ''[[De Sang fan Hiawatha|De Sang fen Hiawatha]]'' (nei [[Henry Wadsworth Longfellow]], [[1901]]-[[1904]])
* ferskate oersettings nei [[Multatuli]] en [[Guido Gezelle]]
'''ferskaat'''&lt;br&gt;
* ''Nieuwe Friesche Spraakkunst'' ( mei O.H. Sijtstra, [[1925]])
* ''Friesche dialectgeographie'' ([[1933]])
* ''Fjirtich Jier Taelstriid'' ([[1943]]) 4 dielen, 1940-1942
* ''Dit en dat oer it Stedsk'' ([[1956]])
* brosjueres en artikels

==Oer Hof en syn wurk==
[[Douwe Kalma]] ([[1943]]) 
[[J. Tj. Piebenga]] ([[1957]])

== Keppeling om utens ==
* [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hof_001 Jan Hof yn de DBNL]
{{Commonscat|Jan Jelles Hof}}
{{DEFAULTSORT:Hof, Jan Jelles}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk kranteredakteur]]
[[Kategory:Frysk tydskriftredakteur]]
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Frysk soldaat]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk oersetter]]
[[Kategory:Oersetter nei it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn De Gaastmar]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1872]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1958]]</text>
      <sha1>63ymqpmp9rq2mch3an65lqkkh8selsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sudersee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8719</id>
    <revision>
      <id>1236880</id>
      <parentid>1223321</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Suderseewurken */ [[]] oerstallich</comment>
      <origin>1236880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9225" sha1="l1bef36uii729sl4c62dtyhl9wxmx1p" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Seven United Netherlands Janssonius 1658.jpg|thumb|300px|Kaart fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]], mei de Sudersee fan [[Johannes Janssonius]] (1658)]]
[[Ofbyld:Zuiderzeeworks.png|thumb|De Ôfslútdyk en drûchlizzings]]
De '''Sudersee''' wie in [[binnensee]] yn [[Nederlân]], dy’t oant de sluting fan de [[Ofslútdyk]] ([[1932]]), lei op it plak fan de [[Iselmar]] en Markermar en de provinsje [[Flevolân]] fan no.

== Algemien ==
Nei de oanlis fan de Ofslútdyk waard it wetter Iselmar neamd, nei de rivier de [[Isel]] dy’t deryn útmûnet. De hjoeddeiske Iselmar is noch mar heal sa grut as de oarspronklike see. It oare diel fan de eardere Sudersee is troch [[ynpoldering]]en lân wurden. Benammen yn it súdeastlike diel binne in soad nije [[polder]]s oanlein. Dy foarmje mei-inoar de hjoeddeiske provinsje [[Flevolân]]. De Iselmar is mei de oanlis fan de [[Houtribdyk]] yn [[1976]] opsplitst yn twa dielen. It súdlike part wurdt sûnt dy tiid [[Markermar]] neamd, in namme dy’t fuortkomt út de plande ynpoldering fan dat gebiet ta [[Markerwaard]]. Dat polderplan is fan ’e baan.

== Skiednis ==
De Sudersee ûntstie yn de rin fan de [[Midsiuwen]] út in marrekompleks dat yn de [[Romeinske tiid]] al bekend stie as ''Flevo Lacus''. De bytiden woaste binnensee wie sawol in flok as in seine foar de bewenners fan it omlizzende lân. Ferskate [[wettersneed|wettersneden]] troffen de omlizzende gebieten.

[[Hannelsskip]]pen befearen de [[see]]; [[havenstêd]]en lykas [[Kampen]] en [[Harderwyk]] hearden ta de [[Hânze]], en oer de Sudersee fearen [[Feriene Eastynjeske Kompanjy|VOC]]-skippen nei [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]] en [[Amsterdam]]. Der waard ek folop fiske. 
Yn [[1900]], doe’t de Suderseefiskerij op syn hichtepunt wie, wienen der sa'n 3000 [[platboaiem]]s aktyf dêr’t mei fiske waard op [[hjerring]], [[ansjofisk]], [[iel]], [[Bot (fisk)|bot]] en [[garnaal|garnalen]].

Kearside wienen de allegeduerige oerstreamingen, wêrby’t geregeld in soad slachtoffers foelen. In soad eardere fiskersdoarpen om de eardere Sudersee hawwe in monumint foar fiskers dy’t net fan see weromkamen.

Yn de rin fan de [[19e iuw|njoggentjinde iuw]] kaam it plan om de Sudersee hielendal of foar in part te bepolderjen.

Foar de ynternasjonale hannelsfeart wie de Sudersee doe al net mear sa wichtich. Ynpoldering paste ek yn it leauwen oan foarútgong fan it tiidrek fan de [[Yndustriële Revolúsje]]. It projekt soe in soad nije lânbougrûn opleverje, en soe de ivich bedrige [[kustline]] mei mear as 250 kilometer ynkoartsje. Dat lêste wie fan grut belang, omdat de Sudersee bekend stie as in woaste see, dy’t geregeld soarge foar oerstreamings yn it hieltiten tichter befolke Nederlân. 

=== Suderseewurken ===
[[Ofbyld:Afsluitdijk Netherlands Satellite Photo by Sentinel-2 30 June 2018.jpg|thumb|Satellytfoto fan de Ofslútdyk]]
Yn [[1886]] rjochten inkelde pommeranten de [[Suderseeferiening]] op, dy’t ûndersykje moast oft drûchlizzen helber wie. Ir. [[Cornelis Lely]] kaam yn [[1886]] as yngenieur dêr’t in soad fan ferwachte waard by dy feriening yn tsjinst. Hy tekene yn [[1891]] it earste plan foar de ôfsluting fan de Sudersee. Yn [[1913]], doe’t Lely yntiden foar de tredde kear [[minister]] fan [[Wettersteat]] wie, waard ynpoldering opnommen yn it regearingsprogram - nettsjinsteande protesten fan de [[fiskerij]]sektor. Nei de [[wettersneed 1916|wettersneedramp fan 1916]] wie der draachflak foar it megaprojekt en twa jier letter gie it [[parlemint]] akkoart.

In juny [[1920]] waard it earste diel fan de [[Suderseewurken]] oanbestege: de oanlis fan de 2,5 kilometer lange [[Amsteldjipdyk]] fan [[Noard-Hollân]] nei it [[eilân]] [[Wieringen]]. By dat projekt waard nuttige ûnderfining opdien dy’t letter fan pas kaam by de oanlis fan de [[Ofslútdyk]]. Yn augustus [[1930]] waard de [[Wieringermar]]polder drûchlein. It hat de ienige Suderseepolder west. De polder waard foar de ôfsluting fan de see drûchlein omdat der in hiele grutte fraach wie nei [[Lânbou|lânbougrûn]]. De oanlis fan de Ofslútdyk begûn yn jannewaris [[1927]]. Op [[28 maaie]] [[1932]] waard de daam sluten. Tusken [[1936]] en [[1968]] is wurke oan de Iselmarpolders ([[Noardeastpolder]], [[Eastlik Flevolân]] en [[Súdlik Flevolân]], de hjoeddeiske provinsje [[Flevolân]]). Yn it earstoan wienen der plannen om noch mear lân yn te polderen. Sa waard yn [[1976]] noch dwers troch de Iselmar de [[Houtribdyk]] oanlein yn ferbân mei de plande ynpoldering fan de [[Markermar|Markerwaard]]. Dizze is der noait kommen troch finansjele redenen en fanwege tanimmend ferset tsjin fierdere oantaasting fan it gebiet om de eardere Sudersee. Op dy manier hawwe de omkriten oan de noardgrins fan [[Amsterdam]] (De regio [[Wetterlân (regio)|Wetterlân]]) it oarspronklike &quot;iepen&quot; karakter holden. 

De ôfsluting hie grutte gefolgen foar de fiskerij en de [[natoer]], en betsjutte de ein foar de tûzenen fiskers dy’t op de Sudersee harren brea fertsjinnen. Nei de foltôging fan de Ôfslútdyk feroare de eardere see yn in mar. It wetter waard stadichoan hieltyd swieter. Noch in pear jier holden de [[hjerring]] en de [[ansjofisk]] stân, mar doe ferdwûnen se. De [[brúnfisk]] en de [[gewoane seehûn]] wienen doe al lang fuort. In soad fiskers makken gebrûk fan de [[Suderseestipewet]] en fregen in útkearing oan. Oaren waarden bygelyks plomfeehâlder of boer. Ek fiskhannelers, seilmakkers en skipsbouwers rekken sûnder wurk.

== Hjoeddeiske sitewaasje ==
[[Iel]] bliuwt in wichtige boarne fan ynkomsten foar de fiskers, al kleie dy wol oer it sterk tanimmen fan [[Ielgoes|ielguozzen]].

Fierder biede de hjoeddeiske Iselmar, de [[rânemarren]] en [[Flevolân]] rekreaasjemooglikheden foar de oerfolle [[Rânestêd]], mooglikheden foar it weromkringen fan de wenningneed yn dyselde Rânestêd en is der &quot;nije [[natoer]]&quot; ûntstien lykas de [[Eastfardersplassen]] yn [[Súdlik Flevolân]].

== Eartiidske Suderseekust ==
De eardere kustline fan de Sudersee kin noch folge wurde troch de 400 kilometer lange Sudersee [[fytsrûte]].
Yn Inkhuzen is in [[Suderseemuseum]], dêr’t ûnder oaren in typysk Suderseeplakje neiboud is. 

=== Histoaryske eardere Suderseeplakken ===
[[Ofbyld:Enkhuizen_-_Drommedaris.jpg|thumb|right|275px|De Drommedaris, stedspoarte fan Inkhuzen]]

* [[Amsterdam]]
* [[Bloksyl]]
* [[Edam]]
* [[Elburch (plak)|Elburch]]
* [[Follenhove]]
* [[Genemuiden]]
* [[Harderwyk]]
* [[Hoorn (Noard-Hollân)|Hoarn]]
* [[Hylpen]]
* [[Huizen]]
* [[Inkhuzen]]
* [[Kampen]]
* [[De Lemmer]]
* [[Makkum]] 
* [[Medemblik (plak)|Medemblik]]
* [[Monnickendam]]
* [[Nijkerk]]
* [[Spakenburch]]
* [[Starum]]
* [[Urk]]
* [[Volendam]]
* [[Warkum]]

== Eilannen yn de (eardere) Sudersee ==
[[Ofbyld:Marken NASA.jpg|thumb|right|230px|Marken, eilân yn de Markermar]]
Fan de fiif eilannen dy’t ea yn de Sudersee leinen, bestiet allinnich it foar [[Amsterdam]] lizzende [[Pampus]] noch as in echt eilân. Noard dêrfan leit [[Marken]] (dat sûnt de oanlis fan in daam yn 1957 feitlik in [[skiereilân]] is. [[Wieringen]] is troch de [[Wieringermar]]polder ûnderdiel wurden fan it fêstelân. Mar der binne plannen it oarspronklike eilân wer los fan it lân te meitsjen troch middel fan de oanlis fan de [[Wieringerrânemar]] tusken de [[Amstelmar]] en de Iselmar. [[Skoklân]] en [[Urk]] binne opgien yn de [[Noardeastpolder]]. Urk is noch wol in selsstannige Nederlânske [[gemeente (bestjoer)|gemeente]]. 

[[Iseleach]] is in [[keunstmjittich]] eilân yn de [[Ketelmar]] dat oanlein waard fanwege [[miljeu]]technyske redenen.

Yn 1997 is begûn mei it oanlizzen fan it eilân [[Ramsplaat]] yn de Iselmûning fan de Ketelmar. Benoarden [[Andyk]] is it eilân [[De Kreupel]] oanlein mei as doel om de fiedselboarnen foar de fûgels better berikber te meitsjen. Yn de takomst is it doel om yn de lijte fan it sirka 70 ha grutte natoerprojekt sawat 20 oanlisplakken oan te lizzen.

Yn guon boarnen wurdt der ek noch oer it eilân Filla sprutsen yn de Sudersee. Troch de hieltiten grutter wurdende Sudersee waard Nagele earst in eilân foardat it hielendal opgie yn de Sudersee.

== Sjoch ek ==
* [[Suderseewurken]]
* [[Iselmar]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.zuiderzeemuseum.nl/ Suderseemuseum]
* [http://home.uni-one.nl/m1/fietsen/zuijderc.html Suderseerûte]

[[Kategory:Sudersee| ]]
[[Kategory:See yn Jeropa]]
[[Kategory:Binnensee]]
[[Kategory:Rânesee fan de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Baai fan de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Iselmar]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
[[Kategory:Wetter yn Nederlân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Oerisel]]
[[Kategory:Wetter yn Oerisel]]
[[Kategory:Skiednis fan Gelderlân]]
[[Kategory:Wetter yn Gelderlân]]
[[Kategory:Skiednis fan Noard-Hollân]]
[[Kategory:Wetter yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Skiednis fan Utert (provinsje)]]
[[Kategory:Wetter yn Utert]]
[[Kategory:Wetter yn Wûnseradiel]]
[[Kategory:Wetter yn Warkum (gemeente)]]
[[Kategory:Wetter yn Hylpen (gemeente)]]
[[Kategory:Wetter yn Starum (gemeente)]]
[[Kategory:Wetter yn Himmelumer Aldefurd]]
[[Kategory:Wetter yn Gaasterlân (gemeente)]]
[[Kategory:Wetter yn Lemsterlân]]</text>
      <sha1>l1bef36uii729sl4c62dtyhl9wxmx1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9217</id>
    <revision>
      <id>1237023</id>
      <parentid>1156496</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>rint sûnt 2022 efter</comment>
      <origin>1237023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8556" sha1="76yu33j5f41lox98f1bp6ge83rmvgs2" xml:space="preserve">{{by de tiid}}
De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]].

== Klassen ==
Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. 

Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. 

Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. 

Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: 
* Grutte A-klasse
* Lytse a-klasse
* B-klasse
* C-klasse

== Kampioenskip ==
De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | dei
|-
|[[Hylpen]]||sneon
|-
|[[Starum]]||snein
|-
|[[Heech]]||moandei
|-
|[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei
|-
|Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei
|-
|[[Ychtenbrêge]]||tongersdei
|-
|[[De Lemmer]]||freed
|-
|[[De Lemmer]] (finale)||sneon
|}

===A-klasse===
: Foarearst 2022
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Seil-&lt;br /&gt;teken
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Werf
|-
|&lt;big&gt;'''E'''&lt;/big&gt;
|Eelkje II 	
|[[Heech]] 
|Jeroen de Vos 	
|[[1914]]
|30,37
|Ljouwert, Roos &amp; van der Meijden
|-
|
|Eeltje Baas 	
|[[Makkum]]
|Klaas Kuperus 
|[[1904]]
|49
|Ljouwert, v.d. Werff
|-
|&lt;big&gt;'''B'''&lt;/big&gt;
|Freonskip
|[[Blauhús]]
|Hartman Witteveen 
|[[1909]]
|40
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|&lt;big&gt;'''GO'''&lt;/big&gt;
|Grytsje Obes
|[[Koudum]]
|Arjen de Jong
|[[1914]]
|44
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Ingelskman
|[[Rotterdam]]
|Sikke Heerschop
|[[1907]]
|35
|Drachten, de Piip
|-
|&lt;big&gt;'''Ea'''&lt;/big&gt;
|It Doarp Eastermar
|[[Eastermar]]
|Geale Tadema
|[[1911]]
|50
|Ljouwert, v.d. Werff
|-
|
|Jonge Jasper
|[[Frjentsjer]]
|Froukje Osinga
|[[1911]]
|34
|Drachten, de Piip
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]]
|Lytse Lies
|[[De Gaastmar]]
|Tony Brundel
|[[1910]]
|35
|Drachten, de Piip
|-
|
|Ora et Labora
|Heeg 
|Sietse Broersma
|[[1912]]
|42
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Raerder Roek
|[[Raerd]]
|Sijmen Kalsbeek
|[[1906]]
|35,23
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Redbad
|[[Warkum]]
|Wietse Bandstra
|[[1911]]
|42
|Frjentsjer, Draaisma
|-
|
|Sterke Jerke
|[[Earnewâld]]
|Pieter-Jilles Tjoelker
|[[1923]]
|51
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Us Heit
|[[Rotterdam]]
|Wytse Heerschop
|[[1902]]
|40
|Drachten
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Ut en Thús.jpg|20px]]
|Ut en Thûs
|[[Snits]]
|Floriaan Zwart
|[[1910]]
|38
|Frjentsjer, Brandsma
|-
|&lt;big&gt;'''Z'''&lt;/big&gt;
|Waaksdom
|[[De Jouwer]]
|Ulbe Zwaga
|[[1913]]
|49
|Drachten, v.d. Werff, Langewyk
|-
|
|‘t Swarte Wief
|[[De Tynje (doarp)|de Tynje]]
|Jaap Hofstee
|[[1909]]
|48
|Wergea, v.d. Werff
|}

===A-lyts===
: as in 2022
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Seil-&lt;br /&gt;teken
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Werf
|-
|
|De Reuzen
|[[Akkrum]]
|Andries Brouwer
|[[1911]]
|34
|Warten, Bijlsma
|-
|[[Ofbyld:Seiteken Hoop Doet Leven.jpg|20px]]
|Hoop Doet Leven
|[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|Koos van Drunen
|[[1910]]
|34
|Snits, v.d. Werff
|-
|
|Hoop en Vertrouwen
|[[Snits]]
|Brandt de Vries
|[[1913]]
|33,36
|Ljouwert, Roos &amp; van der Meijden
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]]
|Hoop Op Zegen
|[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|Chris van den Berg
|[[1909]]
|36
|Snits, v.d. Werff
|-
|
|It Abbegeaster Skûtsje
|[[Abbegea]]
|Henk Frankena
|[[1905]]
|29
|Wergea, v.d. Werff
|-
|
|Lutgerdina Smeltekop
|[[Eemnes]]
|Bernd de Cneudt
|[[1904]]
|30,90
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]]
|Lytse Earnewâldster
|[[Earnewâld]]
|Geale Postma
|[[1908]]
|28
|Warten, Bijlsma
|-
|
|Lytse Famke
|[[De Lemmer]]
|Herke Boskma
|[[1923]]
|32
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Nije Dei
|[[Heech]]
|Harm van der Weiden
|[[1903]]
|30
|Ychtenbrêge, Bos
|-
|&lt;ref&gt;Hat nij seilteken fan in kanon&lt;/ref&gt;
|Nooit Volmaakt
|[[De Lemmer]]
|Jochem van der Vaart
|[[1896]]
|30
|Briltil
|-
|&lt;big&gt;'''Ha'''&lt;/big&gt;
|Stad Harlingen
|[[Harns (stêd)|Harns]]
|Sikke Tichelaar
|[[1909]]
|34,89
|Koatstertille, v.d. Werff
|-
|
|Tiid sil’t leare
|[[Amsterdam]]
|Hille Wichers
|[[1905]]
|32
|De Gaastmar, Wildschut
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]]
|Twa Famkes
|[[Drachten]]
|Pieter Jansma
|[[1912]]
|32,71
|Wergea, de Onderneming
|-
|
|Vriendschap
|[[Akkrum]]
|Sander Meeter
|[[1911]]
|23,66
|Drachten, de Piip
|-
|
|Welvaart
|[[Ealahuzen]]
|Tsjibbe van der Veer
|[[1910]]
|36
|De Gaastmar, Wildschut
|}

== Kampioenen (Grutte A-klasse) ==
* [[2025]] - Geale Tadema, It Doarp Eastermar (Eastermar)
* [[2024]] - 
* [[2023]] - 
* [[2022]] - [[Pieter Jilles Tjoelker]], Sterke Jerke (Earnewâld)
* [[2019]] - Jeroen de Vos, Eelkje II (Heech)
* [[2018]] - Geale Tadema, It Doarp Eastermar (Eastermar)
* [[2017]] - Merijn Olsthoorn, Emanuel (De Lemmer)
* [[2016]] - Klaas Kuperus, De Zes Gebroeders (Makkum (FR))
* [[2015]] - Tony Brundel, Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[2014]] - [[Jelle Talsma]], Jonge Jan (&quot;De Poep&quot;) (Warten)
* [[2013]] - [[Sikke Heerschop]], Wylde Wytse (Rotterdam)
* [[2012]] - [[Tony Brundel]], Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[2011]] - [[Sieb Meijer]], Jonge Jasper (Frjentsjer)
* [[2010]] - [[Delmer Los]], Grutte Pier (It Heidenskip)
* [[2009]] - [[Jelle Talsma]], Jonge Jan (&quot;De Poep&quot;) (Warten)
* [[2008]] - Tony Brundel, Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[2007]] - [[Walter de Vries]], Goede Verwachting (Sleat)
* [[2006]] - Tony Brundel, Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[2005]] - Tony Brundel, Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[2004]] - [[Jeroen de Vos]], Eelkje II (Heech)
* [[2003]] - [[Eelke Dijkstra]], Oude Zeug (Terherne)
* [[2002]] - Eelke Dijkstra, Oude Zeug (Terherne)
* [[2001]] - [[Jacob Huisman]], Ut 'e striid (Herbijum)
* [[2000]] - Jacob Huisman, Ut 'e striid (Herbijum)
* [[1999]] - Sieb Meijer, Jonge Jasper (Frjentsjer)
* [[1998]] - Sieb Meijer, Jonge Jasper (Frjentsjer)
* [[1997]] - Tony Brundel, Lytse Lies (De Gaastmar)
* [[1996]] - Sieb Meijer, Jonge Jasper (Frjentsjer)
* [[1995]] - [[Jitse Grondsma]], [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]]
* [[1994]] - Jitse Grondsma, [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]]
* [[1993]] - Sieb Meijer, Jonge Jasper (Frjentsjer)
* [[1992]] - [[Age Bandstra]], [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
* [[1991]] - Age Bandstra, [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
* [[1990]] - [[Eldert Sietes Meeter]], Vriendschap
* [[1989]] - Eldert Sietes Meeter, Vriendschap
* [[1988]] - [[Jan de Boer]], [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] 
* [[1987]] - [[André Hoek]], [[Oeral Thús]]
* [[1986]] - Age Bandstra, [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
* [[1985]] - [[Jan Bakker]], Hollandse Nieuwe
* [[1984]] - Age Bandstra, [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
* [[1983]] - [[Nico Hoek]], Lutgerdina Smeltekop (Muiden)
* [[1982]] - [[Nico Hoek]], Lutgerdina Smeltekop (Muiden)

== Sjoch ek ==
* [[SKS]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS]
* [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden]

{{Boarnen|boarnefernijing=&lt;references/&gt;}}
[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Frysk sportbûn]]
[[Kategory:Fryske feriening]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]]</text>
      <sha1>76yu33j5f41lox98f1bp6ge83rmvgs2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237024</id>
      <parentid>1237023</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kampioenen (Grutte A-klasse) */ tabel makke</comment>
      <origin>1237024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8991" sha1="lhdnrm21tpneronvwegnyqk1c2a8tik" xml:space="preserve">{{by de tiid}}
De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]].

== Klassen ==
Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. 

Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. 

Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. 

Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: 
* Grutte A-klasse
* Lytse a-klasse
* B-klasse
* C-klasse

== Kampioenskip ==
De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | dei
|-
|[[Hylpen]]||sneon
|-
|[[Starum]]||snein
|-
|[[Heech]]||moandei
|-
|[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei
|-
|Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei
|-
|[[Ychtenbrêge]]||tongersdei
|-
|[[De Lemmer]]||freed
|-
|[[De Lemmer]] (finale)||sneon
|}

===A-klasse===
: Foarearst 2022
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Seil-&lt;br /&gt;teken
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Werf
|-
|&lt;big&gt;'''E'''&lt;/big&gt;
|Eelkje II 	
|[[Heech]] 
|Jeroen de Vos 	
|[[1914]]
|30,37
|Ljouwert, Roos &amp; van der Meijden
|-
|
|Eeltje Baas 	
|[[Makkum]]
|Klaas Kuperus 
|[[1904]]
|49
|Ljouwert, v.d. Werff
|-
|&lt;big&gt;'''B'''&lt;/big&gt;
|Freonskip
|[[Blauhús]]
|Hartman Witteveen 
|[[1909]]
|40
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|&lt;big&gt;'''GO'''&lt;/big&gt;
|Grytsje Obes
|[[Koudum]]
|Arjen de Jong
|[[1914]]
|44
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Ingelskman
|[[Rotterdam]]
|Sikke Heerschop
|[[1907]]
|35
|Drachten, de Piip
|-
|&lt;big&gt;'''Ea'''&lt;/big&gt;
|It Doarp Eastermar
|[[Eastermar]]
|Geale Tadema
|[[1911]]
|50
|Ljouwert, v.d. Werff
|-
|
|Jonge Jasper
|[[Frjentsjer]]
|Froukje Osinga
|[[1911]]
|34
|Drachten, de Piip
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]]
|Lytse Lies
|[[De Gaastmar]]
|Tony Brundel
|[[1910]]
|35
|Drachten, de Piip
|-
|
|Ora et Labora
|Heeg 
|Sietse Broersma
|[[1912]]
|42
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Raerder Roek
|[[Raerd]]
|Sijmen Kalsbeek
|[[1906]]
|35,23
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Redbad
|[[Warkum]]
|Wietse Bandstra
|[[1911]]
|42
|Frjentsjer, Draaisma
|-
|
|Sterke Jerke
|[[Earnewâld]]
|Pieter-Jilles Tjoelker
|[[1923]]
|51
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Us Heit
|[[Rotterdam]]
|Wytse Heerschop
|[[1902]]
|40
|Drachten
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Ut en Thús.jpg|20px]]
|Ut en Thûs
|[[Snits]]
|Floriaan Zwart
|[[1910]]
|38
|Frjentsjer, Brandsma
|-
|&lt;big&gt;'''Z'''&lt;/big&gt;
|Waaksdom
|[[De Jouwer]]
|Ulbe Zwaga
|[[1913]]
|49
|Drachten, v.d. Werff, Langewyk
|-
|
|‘t Swarte Wief
|[[De Tynje (doarp)|de Tynje]]
|Jaap Hofstee
|[[1909]]
|48
|Wergea, v.d. Werff
|}

===A-lyts===
: as in 2022
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Seil-&lt;br /&gt;teken
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Namme
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Plak
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Boujier
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Ton
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Werf
|-
|
|De Reuzen
|[[Akkrum]]
|Andries Brouwer
|[[1911]]
|34
|Warten, Bijlsma
|-
|[[Ofbyld:Seiteken Hoop Doet Leven.jpg|20px]]
|Hoop Doet Leven
|[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|Koos van Drunen
|[[1910]]
|34
|Snits, v.d. Werff
|-
|
|Hoop en Vertrouwen
|[[Snits]]
|Brandt de Vries
|[[1913]]
|33,36
|Ljouwert, Roos &amp; van der Meijden
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]]
|Hoop Op Zegen
|[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|Chris van den Berg
|[[1909]]
|36
|Snits, v.d. Werff
|-
|
|It Abbegeaster Skûtsje
|[[Abbegea]]
|Henk Frankena
|[[1905]]
|29
|Wergea, v.d. Werff
|-
|
|Lutgerdina Smeltekop
|[[Eemnes]]
|Bernd de Cneudt
|[[1904]]
|30,90
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]]
|Lytse Earnewâldster
|[[Earnewâld]]
|Geale Postma
|[[1908]]
|28
|Warten, Bijlsma
|-
|
|Lytse Famke
|[[De Lemmer]]
|Herke Boskma
|[[1923]]
|32
|Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff
|-
|
|Nije Dei
|[[Heech]]
|Harm van der Weiden
|[[1903]]
|30
|Ychtenbrêge, Bos
|-
|&lt;ref&gt;Hat nij seilteken fan in kanon&lt;/ref&gt;
|Nooit Volmaakt
|[[De Lemmer]]
|Jochem van der Vaart
|[[1896]]
|30
|Briltil
|-
|&lt;big&gt;'''Ha'''&lt;/big&gt;
|Stad Harlingen
|[[Harns (stêd)|Harns]]
|Sikke Tichelaar
|[[1909]]
|34,89
|Koatstertille, v.d. Werff
|-
|
|Tiid sil’t leare
|[[Amsterdam]]
|Hille Wichers
|[[1905]]
|32
|De Gaastmar, Wildschut
|-
|[[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]]
|Twa Famkes
|[[Drachten]]
|Pieter Jansma
|[[1912]]
|32,71
|Wergea, de Onderneming
|-
|
|Vriendschap
|[[Akkrum]]
|Sander Meeter
|[[1911]]
|23,66
|Drachten, de Piip
|-
|
|Welvaart
|[[Ealahuzen]]
|Tsjibbe van der Veer
|[[1910]]
|36
|De Gaastmar, Wildschut
|}

== Kampioenen (Grutte A-klasse) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Jier
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skipper
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Skûtsje
! style=&quot;background-color: #daa520&quot; | Plak
|-
| [[2025]] 
| Geale Tadema
| It Doarp Eastermar
| Eastermar
|-
| [[2024]]
|
|
|
|-
| [[2023]] 
|
|
|
|-
| [[2022]] 
| [[Pieter Jilles Tjoelker]]
| Sterke Jerke
| Earnewâld
|-
| [[2019]] 
| Jeroen de Vos
| Eelkje II
| Heech
|-
| [[2018]] 
| Geale Tadema
| It Doarp Eastermar
| Eastermar
|-
| [[2017]]
| Merijn Olsthoorn
| Emanuel 
| De Lemmer
|-
| [[2016]] 
| Klaas Kuperus
| De Zes Gebroeders
| Makkum (FR)
|-
| [[2015]] 
| Tony Brundel
| Lytse Lies
| De Gaastmar
|-
| [[2014]] 
| [[Jelle Talsma]]
| Jonge Jan (&quot;De Poep&quot;) 
| Warten
|-
| [[2013]] 
| [[Sikke Heerschop]]
| Wylde Wytse
| Rotterdam
|-
| [[2012]]
| [[Tony Brundel]]
| Lytse Lies
| De Gaastmar
|-
| [[2011]] 
| [[Sieb Meijer]]
| Jonge Jasper
| Frjentsjer
|-
| [[2010]] 
| [[Delmer Los]]
| Grutte Pier
| It Heidenskip
|-
| [[2009]]
| [[Jelle Talsma]]
| Jonge Jan (&quot;De Poep&quot;)
| Warten
|-
| [[2008]]
| Tony Brundel
| Lytse Lies
| De Gaastmar
|-
| [[2007]]
| [[Walter de Vries]]
| Goede Verwachting
| Sleat
|-
| [[2006]] 
| Tony Brundel
| Lytse Lies 
|De Gaastmar
|-
| [[2005]] 
| Tony Brundel
| Lytse Lies 
| De Gaastmar
|-
| [[2004]] 
| [[Jeroen de Vos]]
| Eelkje II 
| Heech
|-
| [[2003]] 
| [[Eelke Dijkstra]]
| Oude Zeug 
| Terherne
|-
| [[2002]] 
| Eelke Dijkstra
| Oude Zeug 
| Terherne
|-
| [[2001]] 
| [[Jacob Huisman]]
|  Ut 'e striid 
| Hjerbeam
|-
| [[2000]]
| Jacob Huisman
| Ut 'e striid 
| Hjerbeam
|-
| [[1999]] 
| Sieb Meijer
| Jonge Jasper
| Frjentsjer
|-
| [[1998]] 
| Sieb Meijer
| Jonge Jasper
| Frjentsjer
|-
| [[1997]] 
| Tony Brundel
| Lytse Lies
| De Gaastmar
|-
| [[1996]]
| Sieb Meijer
| Jonge Jasper
| Frjentsjer
|-
| [[1995]]
| [[Jitse Grondsma]]
| [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]]
|
|-
| [[1994]] 
| Jitse Grondsma
| [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]]
| 
|-
| [[1993]] 
| Sieb Meijer
| Jonge Jasper
| Frjentsjer
|-
| [[1992]]
| [[Age Bandstra]]
| [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
|
|-
| [[1991]] 
| Age Bandstra
| [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
|
|-
| [[1990]] 
| [[Eldert Sietes Meeter]]
| Vriendschap
|
|-
| [[1989]] 
| Eldert Sietes Meeter
| Vriendschap
|
|-
| [[1988]]
| [[Jan de Boer]]
| [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]]
| 
|-
| [[1987]] 
| [[André Hoek]]
| [[Oeral Thús]]
|
|-
| [[1986]] 
| Age Bandstra
| [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
|-
| [[1985]] 
| [[Jan Bakker]]
| Hollandse Nieuwe
|-
| [[1984]] 
| Age Bandstra
| [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]]
|-
| [[1983]] 
| [[Nico Hoek]]
| Lutgerdina Smeltekop
| Muiden
|-
| [[1982]]
| [[Nico Hoek]]
| Lutgerdina Smeltekop 
| Muiden
|}

== Sjoch ek ==
* [[SKS]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS]
* [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden]

{{Boarnen|boarnefernijing=&lt;references/&gt;}}
[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Frysk sportbûn]]
[[Kategory:Fryske feriening]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]]</text>
      <sha1>lhdnrm21tpneronvwegnyqk1c2a8tik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerkbuurt (Andyk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11360</id>
    <revision>
      <id>1236895</id>
      <parentid>1124506</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere, it plak heart sûnt 2011 by de gemeente Medemblik. Fierder der in ynfoboks en wat tekst byset.</comment>
      <origin>1236895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="ewgaidxs9k29hnqctjlvdi5kiepzjdh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme        = Kerkbuurt
| ôfbylding    = Kerkje van buurtschap Buurtje ..JPG
| ôfbyldingstekst = 
| flagge       = 
| wapen        = 
| lân          = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noard-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Medemblik]]
| ynwennertal  = 
| oerflak      = 
| befolkingstichtens = 
| hichte       = 
| koördinaten  = 
| postkoade    = 1619
| netnûmer     = 0228
| webside      = 
| mapname      = Noard-Hollân
| lat_deg = 52 | lat_min = 43 | lat_sec = 50 | lat_dir = N
| lon_deg = 5 | lon_min = 13 | lon_sec = 20 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = 
| ôfbyldingstekst99 = 
}}
'''Kerkbuurt''' ([[Westfryske dialekten|Westfrysk]]: ''Tjerkebuur'') is in [[buorskip]] yn it westen fan 'e gemeente [[Medemblik (gemeente)|Medemblik]].

It buorskip ûntstie yn 'e tiid dat it doarp [[Andyk]] noch gjin echte fêste wenkearn hie. It hearde ta in oantal buorskippen dat ûntstie út túnkershúskes. De measte fan dy buorskippen binne ferdwûn of opgien yn it hjoeddeiske doarp Andyk. Kerkbuurt is as buorskip wol bleaun om't dizze westlik leit fan 'e wenkearn fan it doarp. It plakje krige de namme Kerkbuurt nei't yn 1667 de tsjerke boud waard. Nei de bou fan it tsjerkje groeide it plakje út ta in frij grutte buorskip. Yn 'e 20e iuw waard de buorskip troch lintbebouwing wol dúdlik mei it doarp Andyk ferbûn. Mei Andyk en Bangert waard Kerkbuurt mei ynfong fan 1 jannewaris 2011 ûnderdiel fan 'e gemeente Medemblik.

== It besjen wurdich ==
De tsjerke is noch jimmeroan it sintrale plak fan 'e buorskip. De tsjerke wurdt Buurtjeskerk neamt en datearret fan 1667. De tsjerke wurdt hjoed-de-dei net mear as sadanich brûkt en krige in oare funksje.

&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&gt;
Kerkbuurt-Andijk.jpg|Stolppleats yn Kerkbuurt
&lt;/gallery&gt;
{{Berjocht:GemeenteMedemblik}} 
[[Kategory:Plak yn Medemblik (gemeente)]]</text>
      <sha1>ewgaidxs9k29hnqctjlvdi5kiepzjdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sisak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11859</id>
    <revision>
      <id>1236915</id>
      <parentid>1124644</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere. Plus tekst en ynfoboks.</comment>
      <origin>1236915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="p8a7wkzgtzlvuqrmjcj9k2fwkdrlccy" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Sisak
| ôfbylding   = Sisak Fortress, Croatia .jpg
| ôfbyldingstekst = fêsting
| flagge      = Vlag sisak.gif
| wapen       = Grb grada Siska.png
| lân         = [[Ofbyld:Flag of Croatia.svg|20px]] [[Kroaasje]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Sisak-Moslavina]]
| ynwennertal = 39.619 &lt;small&gt;(31.12.2021)&lt;/small&gt;
| oerflak     = 422,75 km²
| befolkingstichtens = 94 ynw./km²
| hichte      = 100 m boppe seenivo
| stifting    = 4e iuw f.Kr. (Keltyske delsetting)
| koördinaten = 
| postkoade   = 44000
| netnûmer    = +385 44
| webside     = [https://www.sisak.hr/ www.sisak.hr]
| mapname     = Kroaasje
| lat_deg = 45 | lat_min = 29 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 16 | lon_min = 22 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = 
| ôfbyldingstekst99 = 
}}
'''Sisak''' is in [[Kroaasje|Kroätyske]] stêd súdlik fan [[Zagreb]]. It is de haadstêd fan 'e provinsje [[Sisak-Moslavina]]. Yn [[2021]] wie it ynwennerstal 39.619. De stêd leit oan de [[Sava (rivier)|Sava]], by de mûning fan de [[Kupa (rivier)|Kupa]]. Sisak is in sintrum fan de Kroatyske metaalyndustry en hat in oaljeraffinaderij. 

== Skiednis ==
Sisak waard yn 'e [[Kelten|Keltyske]] tiid Segestia neamd. Yn 'e [[Romeinske tiid]] wie Siscia in grutte en wichtige stêd yn 'e provinsje Pannoanje mei neffens rûzing likernôch 30.000 ynwenners. Ut de tiid tusken 262 en 383 binne munten bewarre bleaun dy't yn Siscia slein binne.

De stêd wie de sit fan in roomsk-katolyk bisdom (Bisdom Sisak). De earste biskop dy't hjoed-de-dei bekend is, wie [[Quirinus fan Siscia]], dy't yn 309 de [[martler]]dea stoar en as hillige fereare wurdt. Oant it jier 590 binne der noch mear biskoppen by namme oerlevere.

Sisak wie yn 'e 9e iuw it sintrum fan in ûnder [[Frankysk]]e oermacht steand foarstedom Pannoanysk-Kroaasje (Latyn: ''Pannonia inferior''), mei de foarsten Ljudevit (regearre 810–823), Ratimir en Braslav (regearre 880–896).

Yn it jier 901 waard it gebiet koart troch de Hongaren oermastere. Dêrnei waard it ûnderdiel fan it feriene Kroatyske keninkryk, dat oant 1102 selsstannich bleau. Nei dy tiid wie it mear as 800 jier lang ûnderdiel fan 'e Kroatyske Personele Uny mei Hongarije.

[[Ofbyld:Bitka pri Sisku 1593-Valvasor.jpg|thumb|left|Slach by Sisak.]]
Op 22 juny 1593 fûn hjir de [[Slach by Sisak]] plak tusken de [[Habsburchske Monarchy]] en it [[Osmaanske Ryk]]. It wie ien fan 'e earste oerwinnings op 'e Osmanen. [[Tamás Erdődy]], dy't befel hie oer de ferdigening fan 'e fêsting, waard nei dizze fjildslach ferneamd yn Europa. Sisak (Hongaarsk: Sziszek) wie sûnt 1745 bestjoerlik ûnderdiel fan it [[Keninkryk Kroaasje en Slavoanje]].

Yn 1862 krige de stêd oansluting op it spoar (nei Zagreb en Zidani Most). Yn 1874 waard oan Sisak de status fan Frije Keninklike Stêd ferliend.

Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] rjochte it fazalleregear fan 'e Unôfhinklike Steat Kroaasje yn Sisak it [[konsintraasjekamp]] fan Sisak op. Dat wie offisjeel in weropfiedingskamp foar bern út [[Serven|Servyske]], [[Joaden|Joadske]] en [[Roma]]-famyljes, mar troch it fersprieden fan sykten en honger waard it praktysk in [[ferneatigingskamp]]. Mei de oprjochting fan 'e Sisakske [[Partisaan|partizanenôfdieling]] op 22 juny 1941 begûn yn Sisak it wapene ferset tsjin de [[faksisme|faksistyske]] [[Ustaša]].
[[File:Sisak bridge croatia2.jpg|thumb|left|Brêge oer de Kupa yn Sisak]]
De status fan yndustrystêd waard nei de Twadde Wrâldkriich ûnderstipe troch de fêstiging fan in filiaal fan 'e Universiteit fan Zagreb, de fakulteit foar metallurgy (1952).

Tsjin 'e ein fan it jier 2020 waard de stêd troch in ierdskodding by [[Petrinja]] troffen.

== Plakken yn de gemeente ==
[[Blinjski Kut]], [[Budaševo]], [[Bukovsko]], [[Crnac (Sisak)|Crnac]], [[Čigoć]], [[Donje Komarevo]], [[Gornje Komarevo]], [[Greda (Sisak)|Greda]], [[Gušće]], [[Hrastelnica]], [[Jazvenik (Sisak)|Jazvenik]], [[Klobučak]], [[Kratečko]], [[Letovanci]], [[Lonja (Sisak)|Lonja]], [[Lukavec Posavsk]]i, [[Madžari (Sisak)|Madžari]], [[Mužilovčica]], [[Novo Pračno]], [[Novo Selo (Sisak)|Novo Selo]], [[Novo Selo Palanječko]], [[Odra Sisačka]], [[Palanjek]], [[Prelošćica]], [[Sela (Sisak)|Sela]], Sisak, [[Stara Drenčina]], [[Staro Pračno]], [[Staro Selo (Sisak)|Staro Selo]], [[Stupno]], [[Suvoj]], [[Topolovac (Kroatië)|Topolovac]], [[Veliko Svinjičko]], [[Vurot]] en [[Žabno]]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar de boarnen oer de skiednis by [[:de:Sisak]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sisak}}
}}
[[Kategory:Plak yn Kroaasje]]</text>
      <sha1>p8a7wkzgtzlvuqrmjcj9k2fwkdrlccy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldkarre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12827</id>
    <revision>
      <id>1236876</id>
      <parentid>892453</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>1236876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="7j5nz7ag4y5an23mt86b5cwhfy04q8w" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Oud-Karre Rijstervaart.jpg|thumb|Súdside fan de mar Aldkarre by de útmûning fan de [[Ryster Feart]]]]
De '''Aldkarre''' is in mar yn [[Nijefurd]]. It wetter leit súdlik  fan de [[De Oarden]] en de [[De Holken]] by [[Galamadammen]].  

{{koördinaten|53_6_29_N_6_0_57_E_type:waterbody_zoom:13_region:NL|52° 9' NB, 5° 48' EL}}

[[Kategory:Koudum]]
[[Kategory:Wetter yn Himmelumer Aldefurd]]
[[Kategory:Wetter yn Nijefurd]]
[[Kategory:Wetter yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Mar yn Fryslân]]</text>
      <sha1>7j5nz7ag4y5an23mt86b5cwhfy04q8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Djippe Dolte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13462</id>
    <revision>
      <id>1236877</id>
      <parentid>1043869</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1236877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="dd5hzql9ifpl6qnacr81o6f4g2qqgpb" xml:space="preserve">De '''Djippe Dolte''' is in feart by [[Warkum]] yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. Earder rûnen de Djippe Dolte en de Droege Dolte elk oan in kant fan Warkum. No rint de Djippe Dolte dwers troch de stêd. It wetter is mei in [[Slûs Warkum|skutslûs]] ferbûn mei [[It Soal (Warkum)|It Soal]].

Oer it wetter leit de Beginebrêge. 

De namme komt fan ''dolle of grave''. Yn de sechtiger jierren hienen de Warkumers in eigen rûnfeartboat dy't ‘Djippe Dolte’ dy't oant de santiger jierren fard hat.

De namme ''Djippe Dolte'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Diepe Dolte''.

[[Ofbyld:Workum Djippe Dolte Doltewal.jpg|center|thumb|600px|Warkum, Djippe Dolte, Doltewâl]]

[[Kategory:Warkum]]
[[Kategory:Kanaal yn Warkum (gemeente)]]
[[Kategory:Kanaal yn Nijefurd]]
[[Kategory:Kanaal yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>dd5hzql9ifpl6qnacr81o6f4g2qqgpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>It Soal (Warkum)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15036</id>
    <revision>
      <id>1236878</id>
      <parentid>935856</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1236878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="477" sha1="89zed7liyta5cbobclt104zxu4av144" xml:space="preserve">[[Ofbyld:20190806 It Soal1 bij Workum.jpg|thumb|It Soal lâns de Hylperdyk]]
'''It Soal''' is in feart yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. De feart rint fan [[Warkum]] nei de [[Iselmar]]. 

De namme ''It Soal'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Soal''.

{{DEFAULTSORT:Soal, It}}
[[Kategory:Warkum]]
[[Kategory:Kanaal yn Warkum (gemeente)]]
[[Kategory:Kanaal yn Nijefurd]]
[[Kategory:Kanaal yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>89zed7liyta5cbobclt104zxu4av144</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saab JAS 39 Gripen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19202</id>
    <revision>
      <id>1236874</id>
      <parentid>1149414</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ -deade kepp</comment>
      <origin>1236874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="gcf41g1y9yx0socti14q77o037bumm6" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Saab JAS39 Gripen
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:Swedish JAS-39 Gripen landing.jpg|275px|Saab JAS-39 Gripen]]&lt;br /&gt;
|-
! Fabrikant
| [[Saab]]
|-
! Untwerper
| Industrigruppen JAS, FMV 
|-
! Earste flecht
| [[9 desimber]] [[1988]]
|-
! Yn tsjinst
| [[1 novimber]] [[1997]] oant no
|-
! Tal makke
| Sa'n 300 (1987–2023)
|-
! Grutste brûkers
| [[Sweden]] 1996-no&lt;br /&gt;[[Súd-Afrika]] 1999-no&lt;br /&gt;[[Hongarije]] 2001-no&lt;br /&gt;[[Tsjechië]] 2004-no&lt;br /&gt;[[Tailân]] 2007-no
|-
|}

De '''Saab JAS 39 Gripen''' is in [[Sweden|Sweedsk]] meardoelfjochtfleanmasine en de opfolger fan de [[Saab 37 Viggen]].

De prototipen fleagen fan 1988 ôf en de hjoeddeiske ferzje – JAS 39C/D – wurdt sûnt 2005 troch de Sweedske loftmacht (''Flygvapnet'') brûkt. De loftmachten fan [[Tsjechje]], [[Hongarije]], [[Súd-Afrika]] en [[Tailân]] hawwe ek Saab Gripen.

De Sweedske Loftmacht easke dat de nije fleanmasine opstrike en delkomme koe op in lâningsbaan net langer as 800 m.

== Farianten ==
;JAS 39A: De fjochtferzje dy't yn 1996 yntrodusearre waard yn de Sweedske Loftmacht. 31 sille modifisearre en fernijd wurde ta de C/D standert.
;JAS 39B: Twa-sit ferzje fan de A fariant.
;JAS 39C: Ferzje dy't oan de [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]] standert foldocht.
;JAS 39D: Twa-sit ferzje fan de C fariant.
;Gripen E/F: Takomstferzje.

== Ungemakken ==

Der hawwe oant jannewaris 2017 ta tsien ûngemakken west mei de Saab Gripen. Nei de earste twa ûngemakken ([[1989]] en by in fleanshow yn [[Stockholm]] yn [[1993]]) soe de fleanmasine neffens de pars net feilich genôch wêze. By alle tsien ûngemakken hat ien piloat it libben ferlern.

== Spesifikaasjes (JAS 39 Gripen) ==
[[Ofbyld:Gripen 5.jpg|thumb|''Nozzle'' fan de Gripenmotor]]
* Bemanning: 1 (2 yn JAS 39B/D)
* Lingte: 14.1 m
* Spanwiidte: 8.4 m
* Hichte: 4.5 m
* Oerflak lift: 30.0 m²
* Gewicht leech: 5.700 kg
* Gewicht laden: 8.500 kg
* Maks. gewicht om fan 'e grûn te kommen: 14.000 kg
* Lingte (twa-sitter): 14.8 m 
* Motor: 1 [[General Electric F404|Volvo Aero RM12]]
**Type motor: [[turbofan]] mei [[neiferbaarnder]]
**Driuwkrêft: 54 kN
**Driuwkrêft mei neiferbaarnder: 80.5 kN
* Heechste faasje: 2.470 km/o
* Aksjeradius: 800 km
* Maks. fleanberik: 3.200 km
* Plafond: 15.240 m
* Belesting: 336 kg/m²
;Bewapening
* 1× [[Mauser BK-27]] [[revolverkanon]] mei 120 patroanen
** Raketten en bommen
* 6× [[AIM-9 Sidewinder|Rb.74 (AIM-9)]] of [[IRIS-T|Rb 98 (IRIS-T)]]
* 4× [[AIM-120 AMRAAM|Rb.99 (AIM-120)]] of [[MBDA MICA|MICA]]
* 4× [[Skyflash|Rb.71 (Skyflash)]] of [[MBDA Meteor|Meteor]]
* 4× [[AGM-65 Maverick|Rb.75]]
* 2× [[Taurus missile|KEPD.350]]
* 4× [[GBU-12 Paveway II]] troch laser stjoerde bom
* 4× rakethâlders mei 13.5 sm raketten
* 2× [[RBS-15|Rbs.15F]] [[Anti-skipraket]]
* 2× [[Bombkapsel 90|Bk.90]] ''[[cluster bom]]''
* 8× [[Mark 82 bom]]men
* 1× ALQ-TLS [[Electronic countermeasures|ECM]] hâlder
* 1x [[Digital Joint Reconnaissance Pod]]

== Keppeling om utens ==
* [http://products.saabgroup.com/PDBWebNew/Generic.aspx?Entrance=Product&amp;ProductId=908 Hiemside Saab]

[[Kategory:Sweedske jachtfleanmasine]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1988]]</text>
      <sha1>gcf41g1y9yx0socti14q77o037bumm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Dream</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23016</id>
    <revision>
      <id>1237007</id>
      <parentid>1001544</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks</comment>
      <origin>1237007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="nmdxcxfb8vwbz7havb6i9x54fwr7x9l" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:De Dream Poster.png|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''De Dream''
| regisseur                = [[Pieter Verhoeff]]
| produsint                = [[Pieter Verhoeff]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Pieter Verhoeff]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Paul van den Bos]]
| muzyk                    = [[Cees Bijlstra]]
| filmstudio               = 
| distribúsje              = [[The Cannon Group, Inc.|The Cannon Group]]
| haadrollen               = [[Peter Tuinman]]&lt;br&gt; [[Geert Lageveen]]&lt;br&gt; [[Fokke de Vries]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Huub Stapel]]&lt;br&gt; [[Joke Tjalsma]]&lt;br&gt; [[Freark Smink]]&lt;br&gt; [[Hans Veerman]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| premiêre                 = [[3 augustus]] [[1985]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[dramafilm]]
| taal                     = [[Frysk]]&lt;br&gt;[[Nederlânsk]]
| spyltiid                 = 96 minuten
| budget                   =  ƒ1,5–2 miljoen
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''De Dream''' is in Frysktalige film út [[1985]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De film fan 93 minuten ûnder rezjy fan Verhoeff en muzyk fan [[Cees Bijlstra]] gie op [[3 augustus]] [[1985]] yn premiêre. 

== Plot ==
De film is basearre op de [[Hogerhuissaak]] wêrby't de trije bruorren Hogerhuis troch de rjochtbank fan Ljouwert feroardield waarden ta selstraffen fan seis, alve en tolve jier fanwegen ynbraak en besykjen fan deaslach. Oant de ein fan de rjochtsaak hâlden se fol dat se ûnskuldich wiene. Haadpersoan fan de film waard de âldste en swierst strafte broer Wybren Hogerhuis, in steile en stege Fries. Wybren hat in relaasje mei de húshâldster fan in oerfallene boer, dielt mei har it bêdstee mar bliuwt har houlikfoarstellen ôfwizen. De ôfwiisde Ymkje sjocht har dream yn 't wetter fallen en wreket har troch him by de plysje oan te wizen as dieder. Yn it earstoan fol fertrouwen, dan mei ûnleauwen en op 't lêst ferbittere sjocht Wybren hoe't it needlot him om him en syn bruorren slút. Te grutsk om sels de nammen fan de echte dieders te neamen -leden fan de sosjalistyske beweging- moat hy oansjen hoe't solidariteitsgefoelens oaren behinderje om dat te dwaan. De krêft fan de beweging is tagelyk har swakkens: yndividuele belangen wurde opoffere oan de mienskiplike saak. Ymkjes dream en de 'reade' dream resultearje yn in nachtmerje foar de Hogerhuisbruorren. 

== Rolferdieling ==
* [[Peter Tuinman]] - Wybren Hogerhuis
* [[Geert Lageveen]] - Marten Hogerhuis
* [[Fokke de Vries]] - Keimpe Hogerhuis
* [[Wieger Dam]] - Hindrikje Hogerhuis
* [[Catrien Wolthuyzen]] - mem Hogerhuis
* [[Huub Stapel]] - Plysje-ynspekteur
* [[Joke Tjalsma]] - Ymkje Jansma
* [[Freark Smink]] - Piter Jelsma
* [[Hans Veerman]] - Plysjekommissaris
* [[Adrian Brine]] - Offisier fan justysje
* [[Jan Arendz]] - Allard Dykstra
* [[Rense Westra]] - Paulus van Dyk
* [[Fije Spoelstra]] - Sybold Alberda

== Keppeling om utens ==
* [http://www.moviemeter.nl/film/5286/ Moviemeter]

{{DEFAULTSORT:Dream, De}}
[[Kategory:Fryske histoaryske film]]
[[Kategory:Fryske dramafilm]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]]
[[Kategory:Film út 1985]]
[[Kategory:Film oer in rjochtsaak]]
[[Kategory:Film oer in ynbraak]]
[[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]]</text>
      <sha1>nmdxcxfb8vwbz7havb6i9x54fwr7x9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kar út Twa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28710</id>
    <revision>
      <id>1237005</id>
      <parentid>1037328</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks</comment>
      <origin>1237005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5711" sha1="q36tsxm2tgmwuh3ghurvctauum3npif" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Kar út Twa''
| regisseur                = [[Willem Hielkema]]
| produsint                = [[Willem Hielkema]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Siebe Douwes de Jong]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Johannes Doedes de Jong]]
| muzyk                    = [[S.J. van der Molen]]
| filmstudio               = 
| distribúsje              = 
| haadrollen               = Hendrik Visser &lt;br&gt; [[Doede Nieuwenhuis]] &lt;br&gt; Wietske Hoogenberg
| voice-over               = 
| byrollen                 = 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| premiêre                 = [[26 desimber]] [[1937]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[stomme film]]
| sjenre                   = [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]]
| taal                     = [[Frysk]]
| spyltiid                 = 45 minuten
| budget                   = 
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
''''Kar út Twa''''  wie de earste Frysktalige [[stomme film]] út [[1937]]. It is in leafdesdrama, ferhelle yn 45 minuten. It Ljouwerter Toanielselskip levere de [[akteur]]s. Foar de film is ûnder mear filme op de [[Grou (plak)|Grouster]] merke, de Ljouwerter feemerk en it stasjon. [[Gerrit Aalfs]] wie as kameraman by de film belutsen. De regy wie yn hannen fan [[Willem Hielkema]].

'Kar út Twa' hat nea yn de bioskoop draaid, mar hat wol yn in soad [[Doarpshûs|doarpshuzen]] en [[kafee]]s te sjen west.

== Skiednis ==
Yn 1937 makke Gerrit Aalfs tegearre mei Piet Plantinga (Pietje Pil), apteker yn Ljouwert, filmopnames foar de earste Fryske spylfilm (16mm) '''Kar út Twa'''', dy't 26 desimber 1937 yn [[De Harmony (teater)|de Harmonie]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] yn premiêre gong.&lt;br&gt;
Oanlieding foar it meitsjen fan de film wie it fyftichjierrich bestean fan it Ljouwter Toaniel yn 1937. Regisseur W. Hielkema, redakteur fan it [[Leeuwarder Nieuwsblad]], woe in film meitsje. Ien fan de grutte boerekoöperasjes, de ''Coöperatieve Vereniging tot Aankoop en Bewerking van Landbouwbenodigdheden voor Friesland'' (C.A.F.) joech tûzen gûne ta foldwaan fan de makkers. De krekt oprjochte F.Y.F. waard derby helle en de stichting 'Fryske Speelfilm' waard oprjochte.

'''Kar út Twa''' waard skreaun troch sjoernalist, dichter, toanielskriuwer en redakteur fan de [[Ljouwerter Krante]] [[Sybe Douwes de Jong]] (1897-1951). Regisseur wie redakteur fan it Leeuwarder Nieuwsblad en meihaadredakteur fan it [[Nieuwsblad van Friesland]], [[Willem Hielkema]] (1888-1944). De filmopnames binne fan de Hârnzer tekenlearaar, fotograaf en filmer [[Gerrit Aalfs]], de Ljouwerter apteker Piet Plantinga, de fotograaf, filmer, (foto-)sjoernalist by de [[Friese Koerier]] en dichter [[Johannes Doedes de Jong]] (1912-1996) út Aldtsjerk en sjoernalist, fotograaf en filmer [[Hein Faber]] (1904-1970) út Frjentsjer. Johannes Doedes de Jong stie ek noed foar it draaiboek. De film waard spile troch it Ljouwerter Toanielselskip, oanfold mei in tal gasten. De haadrollen yn ‘Kar út Twa’ wienen foar Hendrik Visser, de Ljouwerter ûnderwizer en lettere mei-oprjochter fan it [[Ynstitút Fryslân]] [[Doede Nieuwenhuis]] en Wietske Hoogenberg. De muzyk fan [[S.J. van der Molen]] wie los fan de film op grammofoanplaten te hearren.

== Ynhâld ==
Anne moat kieze út twa manlju, Redmer en Murk. Rudmer liket in minnen-ien te wêzen en komt yn de finzenis. At Rudmer dêr sit besiket Murk, dy't al langer it each op Anne hân hat, har yn te palmjen. Anne wol lykwols neat fan him witte. Letter komt út dat Murk it fee stellen hat, dêr't Rudmer earder fan beskuldige waard. Rudmer komt frij en kriget Anne, in ''happy end''.

== Akteurs ==
* Hendrik Visser - Rudmer
* [[Doede Nieuwenhuis]] - Murk
* Wietske Hoogenberg - Anne
* Jan Deelstra
* Koop de Jong
* Trijntje Buma
* Meine Kaastra
* Albert Heidstra
* Feico Heidra
* Harry Reusien
* J. C. Annokee

{{boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.cinema.nl/films/383087/kar-ut-twa Kar út Twa by cinema.nl]
*[http://www.citwf.com/film181223.htm citwf.com]
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19760930-23013&amp;vw=org&amp;lm=drie%2Cdag%2Cfilm%2Charmonie%2Czal# ''Drie dagen films in drie Harmonie-zalen''], Leeuwarder Courant 30 septimber 1976.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19900406-10002&amp;vw=org&amp;lm=fries%2Cboer%2Chollywod%2Ckomt%2Ckrass%2Cfilmarchief# ''Fries boeren-Hollywood komt zonder krassen in filmarchief''], Leeuwarder Courant 6 april 1990.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# ''Kar út Twa gered door natuuropnamen''], Leeuwarder Courant 13 novimber 1992.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19960607-25002&amp;vw=org&amp;lm=fries%2Cfilmverled%2Ctelevisie# ''Fries filmverleden op televisie''], Leeuwarder Courant 7 juny 1996.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20031031-29002&amp;vw=org&amp;lm=wel%2Ckoei%2Choud# ''Je moet wel van koeien houden''], Leeuwarder Courant 31 oktober 2003.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20070502-NO05025001&amp;vw=org&amp;lm=boris%2Civen%2Cfilmend%2Charleyman# ''Boris Ivens en de filmende Harleyman''], Leeuwarder Courant 2 maaie 2007.
}}

{{DEFAULTSORT:Kar ut Twa}}
[[Kategory:Fryske stomme film]]
[[Kategory:Fryske dramafilm]]
[[Kategory:Nederlânske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Film út 1937]]</text>
      <sha1>q36tsxm2tgmwuh3ghurvctauum3npif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237006</id>
      <parentid>1237005</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>noch wat</comment>
      <origin>1237006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5904" sha1="55v8wts9xfhgncv9odf1xp5eulqlx1a" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Kar út Twa''
| regisseur                = [[Willem Hielkema]]
| produsint                = [[Willem Hielkema]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Siebe Douwes de Jong]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Johannes Doedes de Jong]]
| muzyk                    = [[S.J. van der Molen]]
| filmstudio               = 
| distribúsje              = 
| haadrollen               = Hendrik Visser &lt;br&gt; [[Doede Nieuwenhuis]] &lt;br&gt; Wietske Hoogenberg
| voice-over               = 
| byrollen                 = 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| premiêre                 = [[26 desimber]] [[1937]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[stomme film]]
| sjenre                   = [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]]
| taal                     = [[Frysk]]
| spyltiid                 = 45 minuten
| budget                   =  ƒ1.000&lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt;
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
''''Kar út Twa''''  wie de earste Frysktalige [[stomme film]] út [[1937]]. It is in leafdesdrama, ferhelle yn 45 minuten. It Ljouwerter Toanielselskip levere de [[akteur]]s. Foar de film is ûnder mear filme op de [[Grou (plak)|Grouster]] merke, de Ljouwerter feemerk en it stasjon. [[Gerrit Aalfs]] wie as kameraman by de film belutsen. De regy wie yn hannen fan [[Willem Hielkema]].

'Kar út Twa' hat nea yn de bioskoop draaid, mar hat wol yn in soad [[Doarpshûs|doarpshuzen]] en [[kafee]]s te sjen west.

== Skiednis ==
Yn 1937 makke Gerrit Aalfs tegearre mei Piet Plantinga (Pietje Pil), apteker yn Ljouwert, filmopnames foar de earste Fryske spylfilm (16mm) '''Kar út Twa'''', dy't 26 desimber 1937 yn [[De Harmony (teater)|de Harmonie]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] yn premiêre gong.&lt;br&gt;
Oanlieding foar it meitsjen fan de film wie it fyftichjierrich bestean fan it Ljouwter Toaniel yn 1937. Regisseur W. Hielkema, redakteur fan it [[Leeuwarder Nieuwsblad]], woe in film meitsje. Ien fan de grutte boerekoöperasjes, de ''Coöperatieve Vereniging tot Aankoop en Bewerking van Landbouwbenodigdheden voor Friesland'' (C.A.F.) joech tûzen gûne ta foldwaan fan de makkers. De krekt oprjochte F.Y.F. waard derby helle en de stichting 'Fryske Speelfilm' waard oprjochte.

'''Kar út Twa''' waard skreaun troch sjoernalist, dichter, toanielskriuwer en redakteur fan de [[Ljouwerter Krante]] [[Sybe Douwes de Jong]] (1897-1951). Regisseur wie redakteur fan it Leeuwarder Nieuwsblad en meihaadredakteur fan it [[Nieuwsblad van Friesland]], [[Willem Hielkema]] (1888-1944). De filmopnames binne fan de Hârnzer tekenlearaar, fotograaf en filmer [[Gerrit Aalfs]], de Ljouwerter apteker Piet Plantinga, de fotograaf, filmer, (foto-)sjoernalist by de [[Friese Koerier]] en dichter [[Johannes Doedes de Jong]] (1912-1996) út Aldtsjerk en sjoernalist, fotograaf en filmer [[Hein Faber]] (1904-1970) út Frjentsjer. Johannes Doedes de Jong stie ek noed foar it draaiboek. De film waard spile troch it Ljouwerter Toanielselskip, oanfold mei in tal gasten. De haadrollen yn ‘Kar út Twa’ wienen foar Hendrik Visser, de Ljouwerter ûnderwizer en lettere mei-oprjochter fan it [[Ynstitút Fryslân]] [[Doede Nieuwenhuis]] en Wietske Hoogenberg. De muzyk fan [[S.J. van der Molen]] wie los fan de film op grammofoanplaten te hearren.

== Ynhâld ==
Anne moat kieze út twa manlju, Redmer en Murk. Rudmer liket in minnen-ien te wêzen en komt yn de finzenis. At Rudmer dêr sit besiket Murk, dy't al langer it each op Anne hân hat, har yn te palmjen. Anne wol lykwols neat fan him witte. Letter komt út dat Murk it fee stellen hat, dêr't Rudmer earder fan beskuldige waard. Rudmer komt frij en kriget Anne, in ''happy end''.

== Akteurs ==
* Hendrik Visser - Rudmer
* [[Doede Nieuwenhuis]] - Murk
* Wietske Hoogenberg - Anne
* Jan Deelstra
* Koop de Jong
* Trijntje Buma
* Meine Kaastra
* Albert Heidstra
* Feico Heidra
* Harry Reusien
* J. C. Annokee

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
*[http://www.cinema.nl/films/383087/kar-ut-twa Kar út Twa by cinema.nl]
*[http://www.citwf.com/film181223.htm citwf.com]
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19760930-23013&amp;vw=org&amp;lm=drie%2Cdag%2Cfilm%2Charmonie%2Czal# ''Drie dagen films in drie Harmonie-zalen''], Leeuwarder Courant 30 septimber 1976.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19900406-10002&amp;vw=org&amp;lm=fries%2Cboer%2Chollywod%2Ckomt%2Ckrass%2Cfilmarchief# ''Fries boeren-Hollywood komt zonder krassen in filmarchief''], Leeuwarder Courant 6 april 1990.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# ''Kar út Twa gered door natuuropnamen''], Leeuwarder Courant 13 novimber 1992.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19960607-25002&amp;vw=org&amp;lm=fries%2Cfilmverled%2Ctelevisie# ''Fries filmverleden op televisie''], Leeuwarder Courant 7 juny 1996.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20031031-29002&amp;vw=org&amp;lm=wel%2Ckoei%2Choud# ''Je moet wel van koeien houden''], Leeuwarder Courant 31 oktober 2003.
*[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20070502-NO05025001&amp;vw=org&amp;lm=boris%2Civen%2Cfilmend%2Charleyman# ''Boris Ivens en de filmende Harleyman''], Leeuwarder Courant 2 maaie 2007.
}}

{{DEFAULTSORT:Kar ut Twa}}
[[Kategory:Fryske stomme film]]
[[Kategory:Fryske dramafilm]]
[[Kategory:Nederlânske swart-wytfilm]]
[[Kategory:Film út 1937]]</text>
      <sha1>55v8wts9xfhgncv9odf1xp5eulqlx1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galileo Galilei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29848</id>
    <revision>
      <id>1236879</id>
      <parentid>1011377</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1236879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5766" sha1="48gdh6gbv2mbetll4wesls8jbtqyqs6" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Galileo-picture.jpg|thumb|''Galileo Galilei'']]
'''Galileo Galilei''' ([[Pisa]], [[15 febrewaris]] [[1564]] - by [[Florâns]], [[8 jannewaris]] [[1642]]) wie in Italjaansk [[natuerkundige]], [[filosoof]] en [[astronoom]]. Hy wie heechlearaar yn Pisa en [[Padua (stêd)|Padua]]. Yn Nederlân en Dútslân wurdt hy meastentiids oantsjutten as ''Galilei'', yn de measte oare Jeropeeske lannen wurdt er by syn foarnamme neamd. 

== Grûnlizzer fan de moderne astronomy ==
[[Ofbyld:Tito Lessi - Galileo and Viviani.jpg|thumb|left|Galilei en [[Vincenzo Viviani|Viviani]]&lt;br&gt;(1892), [[Tito Lessi]], Galileomuseum]]
Galilei brûkte as ien fan de earsten in [[tilleskoop]] en wie nei gedachten de earste dy't dy brûkte foar [[stjerrekunde|stjerrekundige]] observaasjes. Mei de tilleskoop ûntduts er fjouwer [[moanne (natuerlike satellyt)|moanne]]n fan [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. Ek koe er de [[skynfoarm]]en fan de planeet [[Fenus (planeet)|Fenus]] sjen en [[krater]]s op de [[Moanne (himellichem|Moanne]] en bespeurde er &quot;eat&quot; oan beide siden fan [[Saturnus]]. (Letter die it bliken dat der ringen om de planeet lizze.)

Galilei wurdt beskôge as de heit fan de moderne stjerrekunde. Op grûn fan syn eigen waarnimmings fan [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], moannen en de fazes fan Fenus en de teory fan [[Nikolaus Kopernikus]] kaam Galilei ta de konklúzje dat de [[sinne]] yn it mulpunt fan ús [[sinnestelsel]] stiet en de planeten, mei de [[Ierde]], om de sinne draaie, de [[heliosintryske teory]].

Foar dy tiid waard oannaam, op grûn fan de skriften fan [[Ptolemaeus]], dat de ierde yn it mulpunt stie fan it [[hielal]], en dat de sinne, de [[planeet|planeten]] en alle [[stjer (himellichem)|stjerren]] om de Ierde hinne draaiden. Dat wie ek ien fan de learstellings fan de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]. Nei in oantal jierren kaam Galilei dan ek yn konflikt mei de Tsjerke, alhoewol't hy altyd folhold te sizzen dat syn wurk mar in teoretyske beskriuwing ynhâlde, en net yn striid wie mei de Kristlike godstsjinst, dêr't hy sels ek in oanhinger fan wie. Hy wie fan betinken dat er allinnich sjen litten hie op hokker trochtochte wize de skepping fan God yninoar stiek. 
[[Ofbyld:GallileoTomb.jpg|thumb|right|''Grêfmonumint fan Galilei yn Florâns'']]
[[Ofbyld:Galileo Galilei01.jpg|thumb|right|''Stânbyld yn de [[Uffizy]], Florâns'']]
Nettjinsteande dat waard Galilei troch de Tsjerke twongen ôfstân te nimmen fan syn ûntdekkings, en waard hy yn in tsjerklik proses feroardiele ta libbenslang hûsarrest, fan [[1633]] oant [[1642]]. Lykwols naam paus [[Urbanus VIII]] earst stappen tsjin Galilei doe't dy - op fersyk fan de [[paus]] om ferdúdliking fan syn stânpunten - in satiryske diskusje skreaun hie dêr't in persoan yn foarsteld waard dy't de offisjele opfetting fan de tsjerke ferwurde as in sleauwen-ien. 

Yn [[1633]] wie Galilei al in âld man fan 69 jier. Oft hy nei it fernimmen fan dat fûnis yndied &quot;Eppure si muove&quot; (''en dochs beweecht it'' - nammentlik de ierde om sinne) prevele hat is net wis, mar is al in bekende [[anekdoate]].

Wylst Galilei ûnder hûsarrest stie, slagge it him in wichtich boek, dêr't syn nije ynsjoggen yn ferdigene waarden, ''Discorsi, e dimostrazioni matematiche, intorno à due nuoue scienze'', nei it bûtenlân smokkelje te litten. Yn 1637 waard it yn Leien publisearre.

Yn [[1737]] waard it stoflik oerskot fan Galilei opgroeven en oerbrocht nei Santa Croce-tsjerke yn [[Florâns]], dêr't tsjintwurdich in prachtich grêfmonumint is. By de opgraving waard om net dúdlike redens de mulfinger fan syn rjochterhân ôfkapt. Dit [[relikwy]] is te sjen yn it [[Museo di Storia della Scienza]], ek yn Florâns.

Yn [[1992]] spruts paus [[Johannes Paulus II]] in ekskús út, wêrmei't Galilei's namme lang om let suvere waard en erkend waard dat Galilei sels in leauwich minske wie.

== Oare ûntdekkings fan Galilei ==
* De [[slingertiid]] is net ôfhinklik fan de grutte fan it gewicht dat oan de slinger hinget, wat de basis west hat foar de ûntwikkeling fan suvere klokken mei slingers. De slinger dêr't hy dizze ûntdekking mei die is noch hieltiten te sjen yn de [[katedraal]] fan [[Pisa]].
* It bestean fan [[sinneplak]]ken.
* It feit dat de [[Moanne (natuerlike satellyt fan de Ierde)|moanne]] kraters hat en net glêd is sa't [[Aristoteles]] tocht.
* Grûnslaggen fan de lettere [[dynamika]] fan [[Isaac Newton|Newton]]: de fersnelling fan fallende foarwerpen is net ôfhinklik fan harren massa. De snelheid fan in foarwerp bliuwt itselde as der gjin krêft op wurket. 
* De [[wet fan de traachheid]].
* It prinsipe fan relativiteit op it mêd fan de klassike meganika.
* De [[Galileitermometer]].
* Dat de moannen fan [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] om de planeet hinne draaiden, wat er mei de tilleskoop byhâlde koe.
* Ferklearing foar de fazen fan [[Fenus (planeet)|Fenus]], troch in better [[wrâldbyld]].

== Ferneamd nei Galileo Galilei ==
* In krater op de Moanne 
* In krater op Mars
* De 4 galileyske moannen fan Jupiter
* De [[Galileo (romtesonde)|Galileo]], in romtesonde nei Jupiter
* In ienheid foar falfersnelling (de [[gal (ienheid)|gal]])
* It [[Galileo (navigaasje)|plakbepalingssysteem Galileo]]
* It [[getal fan Galilei]]
* De [[Galileitermometer]]

== Literatuer ==
* {{aut|P. van der Hoeven}}, ''Galilei''. Baarn, Het wereldvenster. - 142 siden (Gint)

{{DEFAULTSORT:Galilei, Galileo}}
[[Kategory:Italjaansk astronoom]]
[[Kategory:Italjaansk astrolooch]]
[[Kategory:Italjaansk natuerkundige]]
[[Kategory:Italjaansk wiskundige]]
[[Kategory:Italjaansk yngenieur]]
[[Kategory:Italjaansk filosoof]]
[[Kategory:Italjaansk heechlearaar]]
[[Kategory:Italjaansk publisist]]
[[Kategory:Italjaansk humanist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1564]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1642]]</text>
      <sha1>48gdh6gbv2mbetll4wesls8jbtqyqs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Tema:Fryske sport/Siden dêr't ferlet fan is</title>
    <ns>10</ns>
    <id>37936</id>
    <revision>
      <id>1236883</id>
      <parentid>1236748</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tjisse Steenstra is skreaun</comment>
      <origin>1236883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="m2o4arbn1kna01ye03nwrooiaqwfdla" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Yndeks-temaside|Fryske Sport}}&lt;/noinclude&gt;

 [[De Friesland Aris]] · [[VC Snits]] · [[Jacob Klaas Haitsma]] (keatser) · [[Erik Haitsma]]  (keatser)
[[Tsjibbe Hansma]] (keatser) · [[Menno van Zwieten]] (keatser) · [[Sjoerd de Jong]] (keatser) · [[Hendrik Tolsma]] (keatser) · [[René Anema]] (keatser)

&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht Siden dêr't ferlet fan is|Fryske sport]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2o4arbn1kna01ye03nwrooiaqwfdla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236884</id>
      <parentid>1236883</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>fiks</comment>
      <origin>1236884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="405" sha1="ic5tacltbeodvhxr2uprulmz3ggqw9v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Yndeks-temaside|Fryske Sport}}&lt;/noinclude&gt;

[[De Friesland Aris]] · [[VC Snits]] · [[Jacob Klaas Haitsma]] (keatser) · [[Erik Haitsma]]  (keatser)
[[Tsjibbe Hansma]] (keatser) · [[Menno van Zwieten]] (keatser) · [[Sjoerd de Jong]] (keatser) · [[Hendrik Tolsma]] (keatser) · [[René Anema]] (keatser)

&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht Siden dêr't ferlet fan is|Fryske sport]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ic5tacltbeodvhxr2uprulmz3ggqw9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fokker (bedriuw)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52299</id>
    <revision>
      <id>1236865</id>
      <parentid>1226376</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1236865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6713" sha1="fcr4f71quyna1vecw6uvjyuw6jzabj2" xml:space="preserve">{{stobbe|loftfeart‎}}
{{Bedriuw
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = Fokker
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[Nederlân]]
| type                         = 
| sektor                       = Loftfeart (mlitêr en sivyl)
| haadkertier                  = [[Amsterdam]]
| oprjochte                    = [[22 febrewaris]] [[1912]]
| opdoekt                      = [[15 maart]] [[1996]] 
| oprjochter                   = Anthony Fokker
| eigner                       = 
| fuortkommen út               = 
| memme-ûndernimming           = 
| dochterûndernimmings         = 
| omset                        = 
| winst                        = 
| wearde                       = 
| aktyf yn                     = 
| wurknimmers                  = 
| tal lokaasjes                = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Anthony Fokker 1912.jpg|thumb|''[[Anthony Fokker]]'']]
'''Fokker''' wie de namme fan in [[fleantúch]]fabryk, ferneamd nei de stichter [[Anthony Fokker]]. Fokker rekke al jong ynteressearre yn fleanen. Om 1910 begûn hy mei de bou fan syn earste echte fleantúch. Dit fleantúch waard de &quot;[[Fokker Spin]]&quot; doopt. Hjirmei waard Fokker op 21-jierrige ferneamd doe't hy op [[31 augustus]] 1911 as demonstraasje rûntsjes om de Grutte Tsjerke fan Haarlem fleach.

== Fleantúchtypen ==
[[Ofbyld:Fok.Dr.I.jpg|thumb|200px|right|''In Fokker Dr.I'']]
Tusken skrapkes de datum fan de earste flecht.

=== Oant en mei de Earste Wrâldoarloch ===
* [[Fokker Spin]]
* [[Fokker M.1 (militêre ferzje)|Fokker M.1]] - [[Fokker M.4 Spin (militêre ferzje)|M.4 Spin]] (militêre ferzjes)
* [[Fokker W.1]] - [[Fokker W.2|W.2]]
* [[Fokker A.III]] (M.5K)
* [[Fokker A.II]] (M.5L)
* [[Fokker M.6]]
* [[Fokker B.I]] (M.7 en M.10E)
* [[Fokker W.3]]
* [[Fokker A.I]] (M.8)
* [[Fokker M.9]]
* [[Fokker B.II]] (M.10Z)
* [[Fokker E.I]] (M.5K/MG)
* [[Fokker E.II]] (M.14)
* [[Fokker E.III]] (M.14v)
* [[Fokker E.IV]] (M.15)
* [[Fokker M.16E]] en [[Fokker M.16Z|M.16Z]]
* [[Fokker B.II]] (M.17Z)
* [[Fokker B.III]] (M.18Z)
* [[Fokker D.I]] (M.18E)
* [[Fokker D.II]] (M.17E)
* [[Fokker D.III]] (M.19)
* [[Fokker D.IV]] (M.21)
* [[Fokker D.V]] (M.22)
* [[Fokker V.1]] - [[Fokker V.4|V.4]]
* [[Fokker F.I]] (V.5)
* [[Fokker Dr.I]]
* [[Fokker V.6]] - [[Fokker V.9|V.9]]
* [[Fokker D.VI]] (V.13)
* [[Fokker D.VII]] (V.11/2)
* [[Fokker V.17]] - [[Fokker V.25|V.25]]
* [[Fokker E.V]]/[[Fokker D.VIII|D.VIII]] (V.26)
* [[Fokker V.27]] - [[Fokker V.37|V.37]]
* [[Fokker C.I]] (V.38)

=== Oant de Twadde Wrâldoarloch ===
==== Militêre fleantugen ====
* [[Fokker T.I]]
* [[Fokker T.II]]
* [[Fokker S.I]]
* [[Fokker D.IX]]
* [[Fokker D.X]]
* [[Fokker S.II]]
* [[Fokker B.I]]
* [[Fokker C.IV]]
* [[Fokker S.III]]
* [[Fokker D.XI]]
* [[Fokker T.III]]
* [[Fokker B.II]]
* [[Fokker C.V]]
* [[Fokker D. XII]]
* [[Fokker D. XIII]]
* [[Fokker S. IV]]
* [[Fokker D. XIV]]
* [[Fokker B. III]]
* [[Fokker T. IV|Fokker T.IV / T.IVa]]
* [[Fokker C. VIIw]]
* [[Fokker D. XVI]]
* [[Fokker C. VIII]]
* [[Fokker C. IX]]
* [[Fokker D. XVII]]
* [[Fokker C.X]]
* [[Fokker C. XIw]]
* [[Fokker D. XXI]]
* [[Fokker G.1]]
* [[Fokker T. V]]
* [[Fokker S. IX]]
* [[Fokker C. XIVw]]
* [[Fokker T. VIIIw]]
* [[Fokker D. XXIII]]
* [[Fokker T. IX]]

==== Ferkearsfleantugen ====
* [[Fokker V.39]] - [[Fokker V.42]]
* [[Fokker C.II]]
* [[Fokker F.6]]
* [[Fokker F.II]]
* [[Fokker F.III]]
* [[Fokker F.IV]]
* [[Fokker F.V]]
* [[Fokker F.VII]]
* [[Fokker F.VIII]]
* [[Fokker F.IX]]
* [[Fokker F.X]] (F.10)
* [[Fokker F.XI &quot;Universal&quot;]]
* [[Fokker F.XIV]] (1929) - frachtfleantúch, mar ien eksimplaar fan boud.
* [[Fokker F.XII]] (1930)
* [[Fokker F.XVIII]] (1932) - passazjiersfleantúch dat ûnder mear brûkt waard op de line Amsterdam-Batavia, fiif eksimplaren boud.
* [[Fokker F.XX]] (1933) - ûntwurpen as snellere F.XVIII, mar ien eksimplaar boud.
* [[Fokker F.XXXVI]] (1934) - grutste foaroarlochske fleantúch fan Fokker, mar ien eksimplaar fan boud.
* [[Fokker F.XXXVII]]
* [[Fokker F.XXII]] (1935) - lytsere F.XXXVI, fjouwer eksimplaren boud.
* [[Fokker F.56]]

=== Nei de Twadde Wrâldoarloch ===
* [[Fokker F.25]] &quot;Promotor&quot; - In sakefleantúch, it earste nije fleantúch troch Fokker boud nei de Twadde Wrâldoarloch.
* [[Fokker F26]] &quot;Phantom&quot; (1946) - In sivyl [[strielfleantúch]]. Der is in skealmodel fan dit stúdzjeobjekt toand yn Parys yn 1946. Der is nea in prototype boud.
* [[Fokker S.11]] &quot;Instructor&quot; - In militêr single-propfleantúch foar treningsdoelen.
* [[Fokker S.12]] &quot;Instructor&quot; - Modifisearre ferzje fan de S-11.
* [[Fokker S.13]] &quot;Universal Trainer&quot;.
* [[Fokker S.14]] &quot;Machtrainer&quot; (1951) - In militêre jet foar treningsdoelen.
* [[Fokker F27]] &quot;Friendship&quot; (1955) - In sivyl fleantúch mei 4 blêdige Dowty Rotol-propeller en Rolls-Royce Dart6-turbopropmotors. Letter mei wat gruttere propellers útfierd en in opfierde Dart7-motor.
* [[Fokker F28]] &quot;Fellowship&quot; (1967) - It earste strrielfleantúch fan Fokker, mei twa Rolls-Royce Spey Mk 555 motors.
* [[Fokker 50]] (1985) - In flink modernisearre ferzje fan de F-27, mei seisblêdige Dowty Rotol-propellers, foar maksimaal 50 passazjiers.
* [[Fokker 50#Fokker 50 en Fokker 60 by de Keninklike Loftmacht|Fokker 60]] (1985) - In ferlingde ferzje fan de Fokker 50. Allinnich foar militêre doelen brûkt.
* [[Fokker 100]] (1986) - In flink modernisearre en ferlinge ferzje fan de F-28, foar maksimaal 100 passazjiers. De Fokker 100 hat 2 Rolls-Royce Tay 620-15 of 650-15 motors.
* [[Fokker 70]] (1993) - In ferkoarte ferzje fan de Fokker 100, foar 70 passazjiers.
* [[Fokker 130]] - In ferlinge ferzje fan de Fokker 100, foar 130 passazjiers. Noait boud, ûntwikkeling troch DASA yn 1993 stopsetten.

== Keppeling om utens ==
'''Offisjele websites'''
* [http://www.fokker.com/ Stork Aerospace]
* [https://www.fokkerservices.com/ Fokker services]
* [http://www.rekkof.nl/ Website van Rekkof] – is fan plan om ynkoarten in nije produksjeline fan modernisearre Fokker 100's en 70's yn gong te setten

'''Stiftingen relatearre oan Fokker'''
* [http://www.fokker-in-schwerin.org/ Stichting Fokker yn Schwerin]
* [http://www.fokkerf27.nl/ De F27 Friendship Association]
* [http://www.fokkerfour.nl/nederlands/index.htm Stichting Fokker Four]
* [https://www.fokkerg-1.nl/ Stichting Fokker G-1]

'''Ynformaasje oer Fokker'''
* [http://www.jusonline.nl/fokker/ Website mei ynformaasje oer histoaryske Fokkerfleantugen]
* [http://www.fokker-aircraft.info/ Fokker Aircraft]

{{Commonscat|Fokker}}

[[Kategory:Fokker| ]]
[[Kategory:Nederlânsk fleantúchbouwer (bedriuw)]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1912]]
[[Kategory:Bedriuw opheft yn 1996]]</text>
      <sha1>fcr4f71quyna1vecw6uvjyuw6jzabj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List fan Frysktalige films</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62695</id>
    <revision>
      <id>1236921</id>
      <parentid>1022665</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1236921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="fga999bap87eh2u31ybyv28ple10zrz" xml:space="preserve">Yn de '''list mei Fryske films''' stean films dy't yn it Frysk ferskynd binne.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de iuw]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>fga999bap87eh2u31ybyv28ple10zrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236922</id>
      <parentid>1236921</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>formulearring dúdliker</comment>
      <origin>1236922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="tgy04z8kbot3eqm3cxmb70rdw9y6i9h" xml:space="preserve">Yn de '''list mei Fryske films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de iuw]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>tgy04z8kbot3eqm3cxmb70rdw9y6i9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236923</id>
      <parentid>1236922</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* List mei Frysktalige spylfilms */ red</comment>
      <origin>1236923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="haydej09l7l7yjdnqj98q2akn7svse8" xml:space="preserve">Yn de '''list mei Fryske films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de Ieu]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>haydej09l7l7yjdnqj98q2akn7svse8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236930</id>
      <parentid>1236923</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* List mei Frysktalige spylfilms */ kt</comment>
      <origin>1236930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="aiz9b7x7axipu3fsso0oc51z0ynpglj" xml:space="preserve">Yn de '''list mei Fryske films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de Ieu]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>aiz9b7x7axipu3fsso0oc51z0ynpglj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236933</id>
      <parentid>1236930</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[List fan Fryske films]] omneamd ta [[List fan Frysktalige films]]: Fryske films kin ek slaan op Nederlânsktalige films makke yn Fryslân, mar dat wurdt hjir dúdlik net bedoeld</comment>
      <origin>1236930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="aiz9b7x7axipu3fsso0oc51z0ynpglj" xml:space="preserve">Yn de '''list mei Fryske films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de Ieu]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>aiz9b7x7axipu3fsso0oc51z0ynpglj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236935</id>
      <parentid>1236933</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1236935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="nv9r4hpx7j77xhdst65ubw8007vgt0a" xml:space="preserve">Yn de '''list fan Frysktalige films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Titel
! Regisseur
! Sjenre
! Lingte
! Budzjet
! Tal besikers
|-
| [[2006]] || [[Sportman fan de Ieu]] || [[Mischa Alexander]] || drama, komeedzje || 100 minuten || 3,5 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[2001]] || [[Nynke (film)|Nynke]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 112 minuten || 3,1 milj. euro&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || mear as 200.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[2000]] || [[De Fûke]] || [[Steven de Jong]] || (psychlogysk) drama, oarloch || 90 minuten || 750.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;||
|-
| [[1995]] || [[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]] || [[Steven de Jong]] || drama || 85 minuten || 800.000 gûne&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| mear as 50.000 minsken&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt;
|-
| [[1994]] || [[De Fjoertoer]] || [[Pieter Verhoeff]] || biografy || Bioskoopferzje 100 minuten&lt;br&gt;(TV-searje 3 x 60 minuten) || || 
|-
| [[1985]] || [[De Dream]] || [[Pieter Verhoeff]] || drama || 95 minuten ||  ||
|-
| [[1937]] || [[Kar út twa]] || [[Willem Hielkema]] || stomme film || 45 minuten || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; ||
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Frysktalige film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>nv9r4hpx7j77xhdst65ubw8007vgt0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236939</id>
      <parentid>1236935</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1236939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="hksw9up37jd1a08a58eejflv9bcvf9u" xml:space="preserve">Yn de '''list fan Frysktalige films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List mei Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! [[Titel (opskrift)|titel]]
! [[regisseur]]
! [[sjenre]]
! spyldoer
! [[budget]]
! tal besikers
! opmerkings
|-
| [[1937]] || ''[[Kar út Twa]]'' || [[Willem Hielkema]] || [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]] || 45 min. || 1.000,- gûne &lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; || || [[stomme film]] 
|-
| [[1985]] || ''[[De Dream]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[histoaryske film|histoaryske]] [[dramafilm]] || 95 min. ||  ||  || Ned. ynstjoering foar de [[Oscar]]s yn 1986 
|-
| [[1994]] || ''[[De Fjoertoer]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[dramafilm]]|| bioskoopferzje 100 min.&lt;br&gt;(tillefyzjeferzje 3 × 60 min.) || || 
|-
| [[1995]] || ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]'' || [[Steven de Jong]] || histoaryske dramafilm || 85 minuten || [[Nederlânske gûne|ƒ]]800.000&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| &gt;50.000&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt; ||
|-
| [[2000]] || ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]'' || [[Steven de Jong]] || [[oarlochsfilm]] || 90 min. || ƒ750.000&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;|| ||
|-
| [[2001]] || ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || histoaryske dramafilm || 112 min. || [[€]]3,1 miljoen&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || &gt;200.000&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt; ||
|-
| [[2006]] || ''[[De Sportman fan de Ieu]]'' || [[Mischa Alexander]] || [[komeedzjedramafilm]] || 100 min. || €3,5 miljoen&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| ||
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Frysktalige film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>hksw9up37jd1a08a58eejflv9bcvf9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236941</id>
      <parentid>1236939</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* List mei Frysktalige spylfilms */ by de tiid brocht</comment>
      <origin>1236941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="6fmxcm3s4ggxrla7o5w6cpodg97sc1e" xml:space="preserve">Yn de '''list fan Frysktalige films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is.

== List fan Frysktalige spylfilms ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! [[Titel (opskrift)|titel]]
! [[regisseur]]
! [[sjenre]]
! spyldoer
! [[budget]]
! tal besikers
! opmerkings
|-
| [[1937]] || ''[[Kar út Twa]]'' || [[Willem Hielkema]] || [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]] || 45 min. || ƒ1.000&lt;ref&gt;[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&amp;vw=org&amp;lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]&lt;/ref&gt; || || [[stomme film]] 
|-
| [[1985]] || ''[[De Dream]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[histoaryske film|histoaryske]] [[dramafilm]] || 95 min. ||  ||  || Ned. ynstjoering foar de [[Oscar]]s yn 1986 
|-
| [[1994]] || ''[[De Fjoertoer]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[dramafilm]]|| bioskoopferzje 100 min.&lt;br&gt;(tillefyzjeferzje 3 × 60 min.) || || 
|-
| [[1995]] || ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]'' || [[Steven de Jong]] || histoaryske dramafilm || 85 minuten || [[Nederlânske gûne|ƒ]]800.000&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| &gt;50.000&lt;ref&gt;[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]&lt;/ref&gt; ||
|-
| [[2000]] || ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]'' || [[Steven de Jong]] || [[oarlochsfilm]] || 90 min. || ƒ750.000&lt;ref&gt;[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]&lt;/ref&gt;|| ||
|-
| [[2001]] || ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || histoaryske dramafilm || 112 min. || [[€]]3,1 miljoen&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]&lt;/ref&gt; || &gt;200.000&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt; ||
|-
| [[2006]] || ''[[De Sportman fan de Ieu]]'' || [[Mischa Alexander]] || [[komeedzjedramafilm]] || 100 min. || €3,5 miljoen&lt;ref&gt;[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]&lt;/ref&gt;|| ||
|-
| [[2021]] || ''[[Stjer (film)|Stjer]]'' || [[Janko Krist]]&lt;br&gt;[[Emiel Stoffers]] || [[aksjekomeedzje]] || 124 min. || || ||  
|-
| [[2026]] || ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' || [[Janko Krist]] || [[misdiefilm]] || 87 min. || €70.000 || ||  
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Frysktalige film| ]]
[[Kategory:List|Friske films]]</text>
      <sha1>6fmxcm3s4ggxrla7o5w6cpodg97sc1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universiteit fan Uppsala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77916</id>
    <revision>
      <id>1236889</id>
      <parentid>1134196</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>oanfolling fan nl:</comment>
      <origin>1236889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3903" sha1="4evayrsoi3y13s3wrsxyqp30dd4w4mf" xml:space="preserve">{{Ynfoboks universiteit
| namme                = Universiteit fan Uppsala
| ôfbylding            = Uppsala universitet logo.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 270px
| ôfbyldingtekst       = It logo
| ôfkoarting           = 
| ynternasjonale namme = ''Uppsala universitet''
| latynske namme       = ''Universitas regia upsaliensis''
| motto                = ''Gratiae veritas naturae'' 
| plak                 = [[Uppsala]]
| lân                  = [[Sweden]]
| oprjochting          = [[1477]] 
| slutingsdatum        = 
| type                 =  Publyk ûnderwiis
| rektor               = [[Eva Åkesson]]
| presidint            = 
| studinten            = 23.886  &lt;small&gt;(totaal 2013)&lt;/small&gt;
| meiwurkers           = 1.841 &lt;small&gt;(akademyske staf)&lt;/small&gt;; 6.505 &lt;small&gt;(administratyf personiel)&lt;/small&gt;
| netwurken            = [[Coimbragroep|Coimbra]], [[EUA]], [[European Botanical and Horticultural Libraries Group|EBHL]]
| webside              = [http://www.uu.se/ www.uu.se]
}}
De '''Universiteit fan Uppsala''' (''Uppsala universitet'') is in [[universiteit]] yn [[Uppsala]] yn [[Sweden]]. De universiteit waard yn [[1477]] stichte en is de âdste universiteit fan [[Skandinaavje]]. 

De universiteit hat likernôch 40.000 studinten. De fakulteiten binne oer de stêd ferspraat. De universiteit is ek lid fan de Coimbra-groep. Fan âlds studearje leden fan de Sweedske keninklike famylje oan de Universiteit fan Uppsala.

In bekend plak is Linnéträdgården, de botanyske tún dy't oanlein is neffens de ynstruksjes fan [[Carl Linnaeus]]. Yn it Gustavianum is in unyk anatomysk teäter ûnderbrocht. In oare wrâldferneamde besjensweardichheid is de Muntkasten fan de Universiteit fan Uppsala. It eardere simmerferbliuw fan Linnaeus, Linnaeus' Hammarby, wurdt ek troch de universiteit beheard.

Ta de bekende âld-studinten hearre [[Anders Celsius]], Carl Linnaeus, Carl Alexander Clerck, Anders Jonas Ångström, [[August Strindberg]], Håkan Nesser, Olaus Rudbeck, Daniel Solander, Pär Lagerkvist en Johann Christian von Schreber. Ek nobelpriiswinner Svante Arrhenius hat oan de universiteit wurke; hy wurdt beskôge as ien fan de grûnlizzers fan de fysyske gemy.

De Universiteit fan Uppsala hat partners oer de hiele wrâld. Sa foarmet se in strategysk bûnsgenoatskip, bekend as de U4, mei de Universiteit fan Gint, de [[Universiteit fan Göttingen]], de [[Universiteit fan Leien]] en de [[Universiteit fan Grins]].

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Universitas Regia Upsaliensis.jpg|thumb|It haadgebou fan de universiteit
File:Entrance hall of Uppsala University main building.jpg|Yngongshal fan it haadgebou
&lt;/gallery&gt;

== Bekende studinten &lt;small&gt;(in kar)&lt;/small&gt; ==
* [[Anders Jonas Ångström]] (1814-1874), astronoom en natuerkundige
* [[Peter Artedi]] (1705–1735),  [[Ichtyology|ichtolooch]]“
* [[Harald Bergström]] (1908–2001), wiskundige
* [[Karin Boye]] (1900–1941), skriuwer en dichter
* [[Anders Celsius]] (1701–1744), astronoom, wiskundige en natuerkundige
* [[Dag Hammarskjöld]] (1905–1961), twadde sektaris-generaal fan de Feriene Naasjes
* [[Salomon Eberhard Henschen]] (1847–1930), ynternist, neurolooch, earste beskriuwer fan [[dyskalkuly]] en it [[sporthert]]
* [[Carl XVI. Gustaf]] (* 1946), kening fan Sweden
* [[Carolus Linnaeus]] (1707–1778), natuerûndersiker, peetfaar fan de moderne botanyske en soölogyske [[Taksonomy]]
* [[Håkan Nesser]] (* 1950), Schriftsteller
* [[Gustaf Einar Du Rietz]] (1895–1967), botanikus
* [[Olof Rudbeck der Ältere]] (1630–1702), botanikus en dokter, ûntdekker fan it [[Lymfatysk stelsel]]
* [[Kai Siegbahn]] (1918-2007), natuerkundige, [[Nobelpriis foar Natuerkunde|Nobelpriiswinner]]
* [[Hjalmar Söderberg]] (1869-1941), Sweedsk romanskriuwer, toanielskriuwer, dichter en sjoernalist.

[[Kategory:Uppsala]]
[[Kategory:Universiteit yn Sweden|Uppsala]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1477]]</text>
      <sha1>4evayrsoi3y13s3wrsxyqp30dd4w4mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht oerlis:Universele ynfoboks stêd</title>
    <ns>11</ns>
    <id>83421</id>
    <revision>
      <id>1236900</id>
      <parentid>1216261</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="a9at8u1nyzvwfr1l15uehr5aj1s24us" xml:space="preserve">Mei &quot;webside&quot; liket it as had de stêd mar ien side. Ornaris hat it stêd gâns in webstee. Is it net better en brûk dat wurd? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Goed, yn gefal fan mear as ien side.[[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 19 jun 2015, 16.23 (CEST)

::Ja. Mar dan moat der dan al in kaaiwurd ''webstee'' akseptearre wurde. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.18 (CET)

Ik mis de opsje '''netnûmer''' [[Meidogger:PDZ124169|PDZ124169]] ([[Meidogger oerlis:PDZ124169|oerlis]]) 15 jun 2019, 20.47 (CEST)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Dit is in befeilige side dêr't ik net by kin, dus wol ik ien fan jimme freegje of jimme njonken it fjild stedsyndieling in fjild (gemeente)yndieling tafoegje kinne. Wy brûke dizze ynfoboks ek foar doarpen en ik bin nochal ris yn Dútslân oan 'e gong en dêr hawwe de doarpen faak meardere Ortsteile. It wurd stedsyndieling komt wat nuver oer as it om in doarp giet.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 09.17 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik begryp it hielendal. Ik haw it lemma tafoege. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 mai 2024, 14.38 (CEST)
:::Tanke!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 15.59 (CEST)

== Kop 2 Polityk ==
{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha}}
Kop 2 draacht by dizze ynfoboks de titel Polityk. Persoanlik fyn ik dat Bestjoerslagen de lading better dekt. Gaach eefkes jim miening--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 20.35 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, Romke, dat komt om't der ek in lemma &quot;Boargemaster&quot; ûnder sit. Persoanlik brûk ik dat noait, want dat is samar efterhelle en dan sit de Wikipedy mei in pear jier grôtfol ferâldere ynformaasje. Mar it lemma sit der wol, en it is miskien wol ynteressant om it te brûken foar in hantsjefol hiele grutte stêden as Amsterdam, Rotterdam, Londen, New York, Parys ensfh. Los dêrfan hawwe jo wol in punt. Mar &quot;Bestjoerslagen&quot; slút dus it lemma boargemaster út. Litte we der oars simpelwei &quot;Bestjoer&quot; fan meitsje, dêrmei beflappe we sawol bestjoerslagen as it boargemastersamt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.01 (CEST)
::Ik tink &quot;bestjoer&quot; dekt de lading fan sawol de bestjoerslagen en de boargemaster. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.06 (CEST)
:::De boargemaster stiet boppe de polityk en oan it haad B&amp;W, ek in besjoerslaach. Fierder bin ik it hielendal mei Ieneach iens dat de namme fan 'e boargemaster better net neamd wurde kin. Ik doch dat ek net want it feroaret te faak en it wurdt - útsein miskien Fryske gemeenten of hiele grutte gemeenten - net byholden. Bestjoer is om my wol goed.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.17 (CEST)
::::Bêst genôch, dan binne wy derút. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.47 (CEST)

== Datum ==

Guon sifers feroarje net bottefaak, mar ynwennertal is gauris net mear by de tiid. Is it net better om in ''ynwennertal-datum'' as ''ynwennertal-jier'' derby te hawwen, yn dy gefallen dêr't it mei de hân dien is?: [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.28 (CET)

== Symboalen ==

Ik sjoch dat no by de stêd [[Skettens]] twa symboalen steane. At wy oeral útlis by illustrasjes sette, moat der dan ek net &quot;flagge&quot; by de iene (at dy der is), en &quot;wapen&quot; (&quot;&quot;) by de oare? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.52 (CET)

== Webside ==
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} It fjild webside wurket hjir net. Hy stiet wol by it foarbyld fan 'e berjochtdokumintaasje, mar net yn 'e boarne. Ik rûn der by [[Beckum (Oerisel)]] tsjin oan en kin it net sels feroarje. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.06 (CEST)</text>
      <sha1>a9at8u1nyzvwfr1l15uehr5aj1s24us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236903</id>
      <parentid>1236900</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Webside */</comment>
      <origin>1236903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="2r1fjrohuiojyhekcf22uffy11tcoj3" xml:space="preserve">Mei &quot;webside&quot; liket it as had de stêd mar ien side. Ornaris hat it stêd gâns in webstee. Is it net better en brûk dat wurd? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Goed, yn gefal fan mear as ien side.[[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 19 jun 2015, 16.23 (CEST)

::Ja. Mar dan moat der dan al in kaaiwurd ''webstee'' akseptearre wurde. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.18 (CET)

Ik mis de opsje '''netnûmer''' [[Meidogger:PDZ124169|PDZ124169]] ([[Meidogger oerlis:PDZ124169|oerlis]]) 15 jun 2019, 20.47 (CEST)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Dit is in befeilige side dêr't ik net by kin, dus wol ik ien fan jimme freegje of jimme njonken it fjild stedsyndieling in fjild (gemeente)yndieling tafoegje kinne. Wy brûke dizze ynfoboks ek foar doarpen en ik bin nochal ris yn Dútslân oan 'e gong en dêr hawwe de doarpen faak meardere Ortsteile. It wurd stedsyndieling komt wat nuver oer as it om in doarp giet.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 09.17 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik begryp it hielendal. Ik haw it lemma tafoege. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 mai 2024, 14.38 (CEST)
:::Tanke!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 15.59 (CEST)

== Kop 2 Polityk ==
{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha}}
Kop 2 draacht by dizze ynfoboks de titel Polityk. Persoanlik fyn ik dat Bestjoerslagen de lading better dekt. Gaach eefkes jim miening--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 20.35 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, Romke, dat komt om't der ek in lemma &quot;Boargemaster&quot; ûnder sit. Persoanlik brûk ik dat noait, want dat is samar efterhelle en dan sit de Wikipedy mei in pear jier grôtfol ferâldere ynformaasje. Mar it lemma sit der wol, en it is miskien wol ynteressant om it te brûken foar in hantsjefol hiele grutte stêden as Amsterdam, Rotterdam, Londen, New York, Parys ensfh. Los dêrfan hawwe jo wol in punt. Mar &quot;Bestjoerslagen&quot; slút dus it lemma boargemaster út. Litte we der oars simpelwei &quot;Bestjoer&quot; fan meitsje, dêrmei beflappe we sawol bestjoerslagen as it boargemastersamt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.01 (CEST)
::Ik tink &quot;bestjoer&quot; dekt de lading fan sawol de bestjoerslagen en de boargemaster. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.06 (CEST)
:::De boargemaster stiet boppe de polityk en oan it haad B&amp;W, ek in besjoerslaach. Fierder bin ik it hielendal mei Ieneach iens dat de namme fan 'e boargemaster better net neamd wurde kin. Ik doch dat ek net want it feroaret te faak en it wurdt - útsein miskien Fryske gemeenten of hiele grutte gemeenten - net byholden. Bestjoer is om my wol goed.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.17 (CEST)
::::Bêst genôch, dan binne wy derút. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.47 (CEST)

== Datum ==

Guon sifers feroarje net bottefaak, mar ynwennertal is gauris net mear by de tiid. Is it net better om in ''ynwennertal-datum'' as ''ynwennertal-jier'' derby te hawwen, yn dy gefallen dêr't it mei de hân dien is?: [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.28 (CET)

== Symboalen ==

Ik sjoch dat no by de stêd [[Skettens]] twa symboalen steane. At wy oeral útlis by illustrasjes sette, moat der dan ek net &quot;flagge&quot; by de iene (at dy der is), en &quot;wapen&quot; (&quot;&quot;) by de oare? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.52 (CET)

== Webside ==
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} It fjild webside wurket hjir net. Hy stiet wol by it foarbyld fan 'e berjochtdokumintaasje, mar net yn 'e boarne. Ik rûn der by [[Beckum (Oerisel)]] tsjin oan en kin it net sels feroarje. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.06 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Sorry, ik ha sels tink oan it rotsoaien west en hjir net goed sjoen. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.13 (CEST)</text>
      <sha1>2r1fjrohuiojyhekcf22uffy11tcoj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236908</id>
      <parentid>1236903</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Webside */ Antwurd</comment>
      <origin>1236908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4841" sha1="toplvzklrchn1dlf09gdtbd52qcvmvz" xml:space="preserve">Mei &quot;webside&quot; liket it as had de stêd mar ien side. Ornaris hat it stêd gâns in webstee. Is it net better en brûk dat wurd? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Goed, yn gefal fan mear as ien side.[[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 19 jun 2015, 16.23 (CEST)

::Ja. Mar dan moat der dan al in kaaiwurd ''webstee'' akseptearre wurde. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.18 (CET)

Ik mis de opsje '''netnûmer''' [[Meidogger:PDZ124169|PDZ124169]] ([[Meidogger oerlis:PDZ124169|oerlis]]) 15 jun 2019, 20.47 (CEST)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Dit is in befeilige side dêr't ik net by kin, dus wol ik ien fan jimme freegje of jimme njonken it fjild stedsyndieling in fjild (gemeente)yndieling tafoegje kinne. Wy brûke dizze ynfoboks ek foar doarpen en ik bin nochal ris yn Dútslân oan 'e gong en dêr hawwe de doarpen faak meardere Ortsteile. It wurd stedsyndieling komt wat nuver oer as it om in doarp giet.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 09.17 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik begryp it hielendal. Ik haw it lemma tafoege. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 mai 2024, 14.38 (CEST)
:::Tanke!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 15.59 (CEST)

== Kop 2 Polityk ==
{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha}}
Kop 2 draacht by dizze ynfoboks de titel Polityk. Persoanlik fyn ik dat Bestjoerslagen de lading better dekt. Gaach eefkes jim miening--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 20.35 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, Romke, dat komt om't der ek in lemma &quot;Boargemaster&quot; ûnder sit. Persoanlik brûk ik dat noait, want dat is samar efterhelle en dan sit de Wikipedy mei in pear jier grôtfol ferâldere ynformaasje. Mar it lemma sit der wol, en it is miskien wol ynteressant om it te brûken foar in hantsjefol hiele grutte stêden as Amsterdam, Rotterdam, Londen, New York, Parys ensfh. Los dêrfan hawwe jo wol in punt. Mar &quot;Bestjoerslagen&quot; slút dus it lemma boargemaster út. Litte we der oars simpelwei &quot;Bestjoer&quot; fan meitsje, dêrmei beflappe we sawol bestjoerslagen as it boargemastersamt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.01 (CEST)
::Ik tink &quot;bestjoer&quot; dekt de lading fan sawol de bestjoerslagen en de boargemaster. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.06 (CEST)
:::De boargemaster stiet boppe de polityk en oan it haad B&amp;W, ek in besjoerslaach. Fierder bin ik it hielendal mei Ieneach iens dat de namme fan 'e boargemaster better net neamd wurde kin. Ik doch dat ek net want it feroaret te faak en it wurdt - útsein miskien Fryske gemeenten of hiele grutte gemeenten - net byholden. Bestjoer is om my wol goed.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.17 (CEST)
::::Bêst genôch, dan binne wy derút. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.47 (CEST)

== Datum ==

Guon sifers feroarje net bottefaak, mar ynwennertal is gauris net mear by de tiid. Is it net better om in ''ynwennertal-datum'' as ''ynwennertal-jier'' derby te hawwen, yn dy gefallen dêr't it mei de hân dien is?: [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.28 (CET)

== Symboalen ==

Ik sjoch dat no by de stêd [[Skettens]] twa symboalen steane. At wy oeral útlis by illustrasjes sette, moat der dan ek net &quot;flagge&quot; by de iene (at dy der is), en &quot;wapen&quot; (&quot;&quot;) by de oare? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.52 (CET)

== Webside ==
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} It fjild webside wurket hjir net. Hy stiet wol by it foarbyld fan 'e berjochtdokumintaasje, mar net yn 'e boarne. Ik rûn der by [[Beckum (Oerisel)]] tsjin oan en kin it net sels feroarje. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.06 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Sorry, ik ha sels tink oan it rotsoaien west en hjir net goed sjoen. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.13 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Gjin probleem. Sa hawwe wy allegearre wolris wat. Mar even foar de dúdlikheid: ik hoech dus neat te dwaan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 22.30 (CEST)</text>
      <sha1>toplvzklrchn1dlf09gdtbd52qcvmvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236920</id>
      <parentid>1236908</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5023" sha1="rgqao3uwrj1oj0o1654axijp5qbzoq4" xml:space="preserve">Mei &quot;webside&quot; liket it as had de stêd mar ien side. Ornaris hat it stêd gâns in webstee. Is it net better en brûk dat wurd? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Goed, yn gefal fan mear as ien side.[[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 19 jun 2015, 16.23 (CEST)

::Ja. Mar dan moat der dan al in kaaiwurd ''webstee'' akseptearre wurde. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.18 (CET)

Ik mis de opsje '''netnûmer''' [[Meidogger:PDZ124169|PDZ124169]] ([[Meidogger oerlis:PDZ124169|oerlis]]) 15 jun 2019, 20.47 (CEST)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Dit is in befeilige side dêr't ik net by kin, dus wol ik ien fan jimme freegje of jimme njonken it fjild stedsyndieling in fjild (gemeente)yndieling tafoegje kinne. Wy brûke dizze ynfoboks ek foar doarpen en ik bin nochal ris yn Dútslân oan 'e gong en dêr hawwe de doarpen faak meardere Ortsteile. It wurd stedsyndieling komt wat nuver oer as it om in doarp giet.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 09.17 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik begryp it hielendal. Ik haw it lemma tafoege. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 mai 2024, 14.38 (CEST)
:::Tanke!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 mai 2024, 15.59 (CEST)

== Kop 2 Polityk ==
{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha}}
Kop 2 draacht by dizze ynfoboks de titel Polityk. Persoanlik fyn ik dat Bestjoerslagen de lading better dekt. Gaach eefkes jim miening--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 20.35 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, Romke, dat komt om't der ek in lemma &quot;Boargemaster&quot; ûnder sit. Persoanlik brûk ik dat noait, want dat is samar efterhelle en dan sit de Wikipedy mei in pear jier grôtfol ferâldere ynformaasje. Mar it lemma sit der wol, en it is miskien wol ynteressant om it te brûken foar in hantsjefol hiele grutte stêden as Amsterdam, Rotterdam, Londen, New York, Parys ensfh. Los dêrfan hawwe jo wol in punt. Mar &quot;Bestjoerslagen&quot; slút dus it lemma boargemaster út. Litte we der oars simpelwei &quot;Bestjoer&quot; fan meitsje, dêrmei beflappe we sawol bestjoerslagen as it boargemastersamt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.01 (CEST)
::Ik tink &quot;bestjoer&quot; dekt de lading fan sawol de bestjoerslagen en de boargemaster. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.06 (CEST)
:::De boargemaster stiet boppe de polityk en oan it haad B&amp;W, ek in besjoerslaach. Fierder bin ik it hielendal mei Ieneach iens dat de namme fan 'e boargemaster better net neamd wurde kin. Ik doch dat ek net want it feroaret te faak en it wurdt - útsein miskien Fryske gemeenten of hiele grutte gemeenten - net byholden. Bestjoer is om my wol goed.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.17 (CEST)
::::Bêst genôch, dan binne wy derút. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 okt 2024, 21.47 (CEST)

== Datum ==

Guon sifers feroarje net bottefaak, mar ynwennertal is gauris net mear by de tiid. Is it net better om in ''ynwennertal-datum'' as ''ynwennertal-jier'' derby te hawwen, yn dy gefallen dêr't it mei de hân dien is?: [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 des 2025, 12.28 (CET)

== Symboalen ==

Ik sjoch dat no by de stêd [[Skettens]] twa symboalen steane. At wy oeral útlis by illustrasjes sette, moat der dan ek net &quot;flagge&quot; by de iene (at dy der is), en &quot;wapen&quot; (&quot;&quot;) by de oare? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.52 (CET)

== Webside ==
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} It fjild webside wurket hjir net. Hy stiet wol by it foarbyld fan 'e berjochtdokumintaasje, mar net yn 'e boarne. Ik rûn der by [[Beckum (Oerisel)]] tsjin oan en kin it net sels feroarje. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.06 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Sorry, ik ha sels tink oan it rotsoaien west en hjir net goed sjoen. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.13 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Gjin probleem. Sa hawwe wy allegearre wolris wat. Mar even foar de dúdlikheid: ik hoech dus neat te dwaan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 22.30 (CEST)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Nee jo hoege neat te dwaan hear. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 22.41 (CEST)</text>
      <sha1>rgqao3uwrj1oj0o1654axijp5qbzoq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saab 37 Viggen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83851</id>
    <revision>
      <id>1236873</id>
      <parentid>1122469</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Fuort mei dy stobbe</comment>
      <origin>1236873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="02h1fhbssbkpk6kn1datnsn94pyeyd1" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Saab 37 ''Viggen'' 
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:Saab JA37 37447 Swedish Air Force Marcel van Leeuwen.jpg|275px]]&lt;br /&gt;
|-
! Rol
| ''Multi role'' jachtfleantúch
|-
! Makker
| [[Saab]]
|- 
! Untwerper
| 
|- 
! Earste flecht
| [[8 febrewaris]] [[1967]] 
|-
! Yn tsjinst
| [[21 juny]] [[1971]]
|-
! Ut tsjinst
| [[25 novimber]] [[2005]] 
|-
! Tal makke
| 329 (1970-1990) 
|-
! Brûkers
| Sweedske loftmacht
|-
! Farianten
|  AJ, SF, SH, SK 
|-
|}
De [[Sweden|Sweedske]] jachtfleanmasine '''Saab 37 Viggen''' (''Viggen'' is 'wjerljocht') wie de opfolger fan de tige slagge [[Saab J35 Draken|Saab J 35 Draken]]. Der waard in oanfals- jacht, fotoferkennings-, loftferdigenings- en trenerferzje ûntwikkele.
 
It wie it earste fleantúch mei kanard-fleugels dat yn grutte oantallen produsearre waard[4] en it earste dat in digitale sintrale kompjûter oan board hie mei yntegrearre syrkwys foar de avionika; dêrtroch wie it nei alle gedachten it modernste en meast avansearre gefjochtsfleantúch fan Europa op it stuit fan de yntroduksje. De digitale sintrale kompjûter wie de earste yn syn soarte yn 'e wrâld; hy automatisearre en naam taken oer dêr't earder in navigator of ko-piloat foar nedich wie. Dit makke it bestjoeren makliker yn taktyske situaasjes wêryn't ûnder oare hege snelheden en koarte beslútfoarmingstiden bepaalden oft in oanfal slagje soe of net – in systeem dat pas oertroffen waard mei it yn gebrûknimmen fan de [[Panavia Tornado]] yn 1981.

De ûntwikkeling begûn yn it begjin fan de jierren '50 om in opfolger te meitsjen foar sawol de [[Saab 32 Lansen]] (foar oanfallen) as de [[Saab 35 Draken]] (as jachtfleantúch). It ûntwerpteam fan Saab keas foar in relatyf radikale konfiguraasje mei deltafleugels en foar gebrûk as in yntegrearre wapensysteem yn kombinaasje mei it Sweedske nasjonale elektroanyske loftferdedigingssysteem STRIL-60. It fleantúch waard ek ûntwurpen om operearje te kinnen fan start- en landingsbanen dy't mar 500 meter lang wiene. De ûntwikkeling waard stipe troch de saneamde &quot;37-bylage&quot; (37-annex), wêrtroch't Sweden tagong krige ta avansearre Amerikaanske loftfearttechnology om sawol it ûntwerp as de produksje te ferhastigjen. It aerodynamyske ûntwerp fan it fleantúch waard yn 1963 definityf fêststeld. It prototype makke syn earste flecht op 8 febrewaris 1967, en it jier dêrnei bestelde it Sweedske regear in earste searje fan 175 Viggen-fleantugen. It earste dêrfan waard op 21 juny 1971 yn gebrûk nommen troch de Sweedske loftmacht.

Al wylst it earste model, de AJ 37, yn gebrûk nommen waard, wurke Saab al oan fierdere farianten fan de Viggen. Der waarden ferskate farianten fan de Viggen produsearre foar ferskate taken: jachtbommesmiter/oanfalsjager (AJ 37), loftferkenning (SF 37), maritime patrûlje/oanfallen op oerflakdoelen (SH 37) en in lesfleantúch mei twa sitplakken (Sk 37). Ein jierren '70 waard de JA 37 yntrodusearre, in fariant dy't geskikt wie foar ûnder alle waarsomstannichheden as ûnderskeppingsjager en oanfalsjager. Der waarden pogingen dien om de Viggen nei oare lannen te eksportearjen, mar dy wiene úteinlik net suksesfol. Yn novimber 2005 waarden de lêste Viggen-tastellen troch de Sweedske loftmacht – de iennige brûker – út tsjinst helle; op dat stuit wiene se al ferfongen troch de nijere en mear avansearre [[Saab JAS 39 Gripen]].

== Technyske spesifikaasjes ==
[[Ofbyld:Saab AJ 37 Viggen 3-view line drawing.png|thumb|right]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! 
! Gegevens
|-
| Lingte: ||
* Romp: 15,60 m
* Totaal: 16,40 m
|-
| Spanwiidte: ||
* Fleugel: 10,60 m
* Canards: 5,45 m
|-
| Hichte: || 5,90 m
|-
| Draachflak fleugels: || 52,20 m² (mei canards)
|-
| Gewicht leech: || 9.900&amp;nbsp;kg
|-
| Normaal startgewicht: ||
* As jager: 16.500&amp;nbsp;kg
* As oanfalsfleantúch: 18.500&amp;nbsp;kg
|-
| Maks. startgewicht: || 20.500&amp;nbsp;kg
|-
| Tankynhâld: || 4.600&amp;nbsp;kg
|-
| Oandriuwing: || 1 turbostrielmotor [[Volvo Aero|Volvo Flygmotor]] RM8B fan 125,04&amp;nbsp;kN driuwkrêft (mei [[neiferbaarnder]])&lt;ref&gt;Sopheartith Moeng: ''Military Aircraft'' S. 107, Airlife Publishing Ltd, Shrewsbury, ISBN 1-85310-537-6&lt;/ref&gt;
|-
| Heechste faasje: ||
* 2.126&amp;nbsp;km/o bzw. boppe [[Mach]] 2 op 10.975 m
* 1.410&amp;nbsp;km/o op likernôch seenivo
|-
| Lâningsfaasje: || 220&amp;nbsp;km/o
|-
| Tsjinstplafond: || 18.300 m
|-
| Maks. klimfaasje: || 207,80&amp;nbsp;m/s
|-
| Klimfaasje: || yn 1 minút en 40 sekonden nei 10.000 m 
|-
| Fleanberik: || 2.000&amp;nbsp;km
|-
| ''[[Swiertekrêft|g]]''-limyt: || −3/+7''g''
|-
| Easke startbaan: || 400 m
|-
| Easke lâningsbaan: || 450 m
|-
| Bemanning: || 1 fleander
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
[[Kategory:Sweedske jachtfleanmasine]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1967]]</text>
      <sha1>02h1fhbssbkpk6kn1datnsn94pyeyd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Funchal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87586</id>
    <revision>
      <id>1237009</id>
      <parentid>952167</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T04:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>FNC.png ferfongen troch [[c:File:Funchal,_Portugal_(coat_of_arms).png|Funchal,_Portugal_(coat_of_arms).png]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful).</comment>
      <origin>1237009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="nithrgsu3a3cb0sgeweca7lqhjmniwu" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge|
Ofbyld= [[Ofbyld:Funchal Pico da Cruz.jpg|300px]] |
Flagge= [[Ofbyld:Pt-fnc1.png|125px]] |
Wapen= [[Ofbyld:Funchal, Portugal (coat of arms).png|80px]] |
Ynwennertal= 112.015   &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;|
Oerflak= 76 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)|
Befolkingstichtens= 1363,4 / km² |
Stêdekloft=  |
Hichte= 0-1 m |
Lân= [[Ofbyld:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugal]] |
Bestj. ienh. 1= Regio |
Namme bestj. ienh. 1= [[File:Flag of Madeira.svg|20px]] Regio Madeara |
Bestj. ienh. 2= Eilân |
Namme bestj. ienh. 2= [[Madeara]]|
Stifting= [[1424]] |
Postkoade= 9050/9060 |
Tiidsône= [[UTC]]+0 |
Simmertiid= UTC+1 |
Koördinaten=  |
Webside= [http://www.cm-funchal.pt/ Offisjeel webstee]|
}}
'''Funchal''' is in plak en gemeente yn it [[Portugal|Portugeaske]] autonome distrik [[Madeara]].

Funchal hat in [[universiteit]], de ''Universidade da Madeira''. Funchal moat it ekonomysk fral fan it [[toerisme]] hawwe. Yn de omkriten spilet de [[lânbou]] in rol en is der lytse [[yndustry]].

{{clear}}
{{Commonscat|Funchal}}

[[Kategory:Plak yn Madeara]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1424]]</text>
      <sha1>nithrgsu3a3cb0sgeweca7lqhjmniwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87769</id>
    <revision>
      <id>1237008</id>
      <parentid>1037063</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T03:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>SNS1.png ferfongen troch [[c:File:Sines,_Portugal_(coat_of_arms).png|Sines,_Portugal_(coat_of_arms).png]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful).</comment>
      <origin>1237008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2345" sha1="3mvajm5gklhkewb8ylc2rrxn38jvme7" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge|
Ofbyld= [[Ofbyld:localSines.svg|200px]] |
Flagge= [[Ofbyld:Pt-sns3.png|125px]] |
Wapen= [[Ofbyld:Sines, Portugal (coat of arms).png|125px]] |
Ynwennertal= 18.298  &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;|
Oerflak= 203,30 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;|
Befolkingstichtens= 90 / km² |
Stêdekloft=  |
Hichte= 49 m |
Lân= [[Ofbyld:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portegal]] |
Bestj. ienh. 1= Regio |
Namme bestj. ienh. 1= [[Alentejo]] |
Bestj. ienh. 2= Distrikt |
Namme bestj. ienh. 2= Setúbal|
Stifting=  |
Postkoade= 100xx-104xx, &lt;br&gt;11004-11005, &lt;br&gt;111xx-114xx, 116xx |
Tiidsône= [[UTC]]+0 |
Simmertiid= UTC+1 |
Koördinaten=  |
Webside= [http://www.cm-sines.pt/ www.cm-sines.pt/]|
}}
[[File:Sines06 edit1.jpg|thumb|left|Monumint foar Vasco da Gama dy't doopt waard yn de tsjerke fan Sines]]
'''Sines''' is in [[Portegal|Portugeeske]] stêd en gemeente yn it distrikt [[Setúbal (distrikt)|Setubal]], de regio [[Alentejo]] en de subregio fan de [[Alentejo kust]], mei 18.298 ynwenners (2015 INE). It plak leit oan de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kust]]. De kustline fan de stêd, besuden [[San Torpes]], is part fan it natuerpark fan [[Sudwest Alentejo]] en [[Costa Vicentina]].

Sines is bekend om syn oaljeraffinaderijen en hat in wichtige haven. Sines is ek it berteplak fan ûntdekkingsreizger [[Vasco da Gama]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;10&quot; | Ynwennertal gemeente Sines (1801 – 2011)
|- bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[1801]] 
| align=&quot;center&quot; | [[1849]] 
| align=&quot;center&quot; | [[1900]] 
| align=&quot;center&quot; | [[1930]]
| align=&quot;center&quot; | [[1960]]
| align=&quot;center&quot; | [[1981]]
| align=&quot;center&quot; | [[1991]]
| align=&quot;center&quot; | [[2001]]
| align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|-
| align=&quot;center&quot; | 1.766
| align=&quot;center&quot; | 2.632
| align=&quot;center&quot; | [1]
| align=&quot;center&quot; | 7.666
| align=&quot;center&quot; | 8.866
| align=&quot;center&quot; | 12.075
| align=&quot;center&quot; | 12.347
| align=&quot;center&quot; | 13.577
| align=&quot;center&quot; | 14.238
|}

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
File:Sines03.jpg|It kastiel fan Sines waard boud as beskerming tsjin piraten yn 1362
Ofbyld:Sines.jpg|Utsjoch nei see út de âlde stêd wei
Ofbyld:Sines houses.JPG|Sines
File:PortofSinesAccess.jpg|De kontenerhaven
&lt;/gallery&gt;

== Kearnen ==
De folgjende ''freguesias'' lizze yn de gemeente:
* [[Porto Covo]]
* Sines

{{commonscat|Sines}}

[[Kategory:Gemeente yn Portegal]]
[[Kategory:Plak yn Portegal]]</text>
      <sha1>3mvajm5gklhkewb8ylc2rrxn38jvme7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Profomgong fan Surhústerfean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126478</id>
    <revision>
      <id>1237012</id>
      <parentid>1200852</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T06:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>2026</comment>
      <origin>1237012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7553" sha1="dghlbu8jm9rvhv21wkmoicuyoe2fj1f" xml:space="preserve">De '''Profomgong fan Surhústerfean''' is in alle jierren weromkommende [[Hurdfytsen|hurdfytswedstriid]] yn [[Surhústerfean]] yn de Fryske gemeente [[Achtkarspelen]].

De profomgong wurdt sûnt 1982 organisearre troch de ''Stichting Wielercomité Surhuisterveen'', dy't ek de organisator fan de [[Sintrumcross]] is. De wedstriid waard yn de earste jierren ûnder de namme '''Profronde van Friesland''' ferriden (mei net troch elkoar helle wurde mei de hjoeddeiske ''[[Profomgong fan Fryslân|Profronde van Friesland]]''). 

== List fan winners == 
{| class=&quot;toccolours&quot;
| valign=top |
1982 · {{Flagge NL}} [[Jan Raas (wielrenner)|Jan Raas]] &lt;br&gt;
1983 · {{Flagge NL}} [[Jos Schipper]] &lt;br&gt;
1984 · {{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]] &lt;br&gt;
1985 · {{Flagge NL}} [[Gerrit Solleveld]] &lt;br&gt;
1986 · {{Flagge NL}} [[Theo Smit (hurdfytser)|Theo Smit]] &lt;br&gt;
1987 · {{Flagge NL}} [[Joop Zoetemelk]] &lt;br&gt;
1988 · {{Flagge NL}} [[Jelle Nijdam]] &lt;br&gt;
1989 · {{Flagge NL}} [[Eddy Schurer]] &lt;br&gt;
1990 · {{Flagge_BE}} [[Claude Criquielion]] &lt;br&gt;
1991 · {{Flagge NL}} [[Wiebren Veenstra]] &lt;br&gt;
1992 · {{Flagge NL}} [[Gert Jakobs]] &lt;br&gt;
1993 · {{Flagge NL}} [[Adrie van der Poel]] &lt;br&gt;
| valign=top |
1994 · {{Flagge NL}} [[Erik Dekker]] &lt;br&gt;
1995 · {{Flagge_UA}} [[Serhij Oetsjakov]] &lt;br&gt;
1996 · {{Flagge NL}} [[Bart Voskamp]] &lt;br&gt;
1997 · {{Flagge NL}} [[Jeroen Blijlevens]] &lt;br&gt;
1998 · {{Flagge_IT}} [[Marco Pantani]] &lt;br&gt;
1999 · {{Flagge NL}} [[Jans Koerts]] &lt;br&gt;
2000 · {{DE-VLAG}} [[Marcel Wüst]] &lt;br&gt;
2001 · {{Flagge NL}} [[Erik Dekker]] &lt;br&gt;
2002 · {{Flagge_CO}} [[Santiago Botero]] &lt;br&gt;
2003 · {{Flagge_AU}} [[Robbie McEwen]] &lt;br&gt;
2004 · {{Flagge_IT}} [[Ivan Basso]] &lt;br&gt;
2005 · {{Flagge NL}} [[Pieter Weening]] &lt;br&gt;
| valign=top |
2006 · {{Flagge_AU}} [[Robbie McEwen]] &lt;br&gt;
2007 · {{Flagge_ES}} [[Alberto Contador]] &lt;br&gt;
2008 · {{DE-VLAG}} [[Erik Zabel]] &lt;br&gt;
2009 · {{Flagge_ES}} [[Alberto Contador]] &lt;br&gt;
2010 · {{Flagge_LU}} [[Andy Schleck]] &lt;br&gt;
2011 · {{Flagge_AU}} [[Cadel Evans]] &lt;br&gt;
2012 · {{Flagge_GB}} [[Mark Cavendish]] &lt;br&gt;
2013 · {{Flagge NL}} [[Bauke Mollema]] &lt;br&gt;
2014 · {{Flagge NL}} [[Lieuwe Westra]] &lt;br&gt;
2015 · {{Flagge_SK}} [[Peter Sagan]] &lt;br&gt;
2016 · {{Flagge_GB}} [[Chris Froome]] &lt;br&gt;
2017 · {{Flagge NL}} [[Tom Dumoulin]] &lt;br&gt;
| valign=top |
2018 · {{Flagge_GB}} [[Geraint Thomas]] &lt;br&gt;
2019 · {{Flagge NL}} [[Steven Kruijswijk]] &lt;br&gt;
2020 · &lt;small&gt;''net hâlden''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
2021 · {{Flagge NL}} [[Fabio Jakobsen]] &lt;br&gt;
2022 · {{Flagge NL}} [[Mathieu van der Poel]] &lt;br&gt;
2023 · {{Flagge IT}} [[Giulio Ciccone]] &lt;br&gt;
2024 · {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] &lt;br&gt;
2025 · {{Flagge NL}} [[Thymen Arensman]] &lt;br&gt;
2026 · {{Flagge EC}} [[Richard Carapaz]]
|}

== List fan winners by de froulju == 
{| class=&quot;toccolours&quot;
| valign=top |
2008 · {{Flagge NL}} [[Kirsten Wild]]&lt;br&gt;
2009 · {{Flagge NL}} [[Vera Koedooder]]&lt;br&gt;
2010 · {{Flagge NL}} [[Janneke Ensing]]&lt;br&gt;
2011 · {{Flagge AU}} [[Melissa Hodsins]]&lt;br&gt;
2012 · {{Flagge GB}} [[Eileen Roe]]&lt;br&gt;
| valign=top |
2013 · {{Flagge NL}} [[Janneke Busser Kanis]]&lt;br&gt;
2014 · {{Flagge NL}} [[ Moniek Tenniglo]]&lt;br&gt;
2015 · {{Flagge NL}} [[Marijn de Vries (hurdfytser)|Marijn de Vries]]&lt;br&gt;
2016 · {{Flagge NL}} [[Ilona Hoeksma]]&lt;br&gt;
| valign=top |
2017 · {{Flagge NL}} [[Janneke Ensing]]&lt;br&gt;
2018 · {{Flagge NL}} [[Anouska Koster]]&lt;br&gt;
2019 · {{Flagge NL}} [[Anouska Koster]]&lt;br&gt;
2020 · &lt;small&gt;''net hâlden''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|}

== List fan winners by de elite== 
{| class=&quot;toccolours&quot;
| valign=top |
1951 · {{Flagge NL}} Bep Andriessen,  ''Ljouwert''&lt;br&gt;
1952 · {{Flagge NL}} Klaas Wiltjer, ''Middelstum''&lt;br&gt;
1953 · {{Flagge NL}} Jan Ottenbros, ''Alkmaar''&lt;br&gt;
1954 · {{Flagge NL}} Frans Schild, ''Amsterdam''&lt;br&gt;
1955 · {{Flagge NL}} Jan Bloedjes, ''Alkmaar''&lt;br&gt;
1956 · {{Flagge NL}} Jan Bloedjes, ''Alkmaar''&lt;br&gt;
1957 · {{Flagge NL}} Henk Kuitwaard, ''Velsen''&lt;br&gt;
1958 · {{Flagge NL}} Mik Snijder, ''Halfweg''&lt;br&gt;
1959 · {{Flagge NL}} Ab Sluis, ''Badhoevedorp''&lt;br&gt;
1960 · {{Flagge NL}} Henk Hoekstra, ''Oerterp''&lt;br&gt;
1961 · {{Flagge NL}} Piet van Dijk, ''Zaandam''&lt;br&gt;
1962 · {{Flagge NL}} Gerben Karstens, ''Leiden''&lt;br&gt;
1963 · {{Flagge NL}} Cees van Espen, ''Arnhim''&lt;br&gt;
1964 · {{Flagge NL}} Jan van Rijn, ''Heemskerk''&lt;br&gt;
1965 · {{Flagge NL}} Anne Koster, ''Ljouwert''&lt;br&gt;
1966 · {{Flagge NL}} Jan Bols, ''Hoogeveen''&lt;br&gt;
1967 · {{Flagge NL}} Wim Holstege, ''Nunspeet''&lt;br&gt;
1968 · {{Flagge NL}} Wim van Dok, ''Grootebroek''&lt;br&gt;
1969 · {{Flagge NL}} Wiebe Pool, ''Lippenhuzen''&lt;br&gt;
1970 · {{Flagge NL}} Jo de Boer, ''Westergeast''&lt;br&gt;
1971 · {{Flagge NL}} Jan Aling, ''Roden''&lt;br&gt;
1972 · {{Flagge NL}} Durk Steensma, ''Surhústerfean''&lt;br&gt;
1973 · {{Flagge NL}} Anne Koster, ''Ljouwert''&lt;br&gt;
1974 · {{Flagge NL}}  Sjaak Tol, ''Zwaagdijk''&lt;br&gt;
1975 · {{Flagge NL}} Roelf Akker, ''Winsum''&lt;br&gt;
1976 · {{Flagge NL}} Anne Koster, ''Ljouwert''&lt;br&gt;
| valign=top |
1977 · {{Flagge NL}} Herman Snoeijink, ''Denekamp''&lt;br&gt;
1978 · {{Flagge NL}} Herman Snoeijink, ''Denekamp''&lt;br&gt;
1979 · {{Flagge NL}} Egbert Koersen, ''Emmeloard''&lt;br&gt;
1980 · {{Flagge NL}} Johnny Arendsz, ''Hollandscheveld''&lt;br&gt;
1981 · {{Flagge NL}}  Dominicus Lolkema, ''Easterein''&lt;br&gt;
1982 · {{Flagge NL}} Bert Wekema, ''Peize''&lt;br&gt;
1983 · {{Flagge NL}} Gerrie Takens, ''Haren''&lt;br&gt;
1984 · {{Flagge NL}} Eddy Schurer, ''Bakkefean''&lt;br&gt;
1985 · {{Flagge NL}} Eddy Schurer, ''Bakkefean''&lt;br&gt;
1986 · ''De Westereen''&lt;br&gt;
1987 · ''Drachten''&lt;br&gt;
1988 · {{Flagge NL}} Herman Snoeijink, ''Denekamp''&lt;br&gt;
1989 · {{Flagge NL}} Tonny Akkermans, ''Zevenbergen''&lt;br&gt;
1990 · {{Flagge NL}} Rob Boringa, ''Ljouwert''&lt;br&gt;
1991 · {{Flagge NL}} Wietse Veenstra, ''Harkema''&lt;br&gt;
1992 · {{Flagge NL}} Bert Hiemstra, ''Marum''&lt;br&gt;
1993 · {{Flagge NL}} Wietse Veenstra, ''De Harkema''&lt;br&gt;
1994 · {{Flagge NL}} Theunis Briggeman, ''Hoogezand''&lt;br&gt;
1995 · {{Flagge NL}} Wilco Zuijderwijk, ''Poeldijk''&lt;br&gt;
1996 · {{Flagge NL}} Freddy van der Werff, ''Damwâld''&lt;br&gt;
1997 · {{Flagge NL}} Paul Mos, ''Ruinen''&lt;br&gt;
1998 · ?&lt;br&gt;
1999 · {{Flagge NL}} Bert van der Kaap, ''Ter Apel''&lt;br&gt;
2000 · {{Flagge NL}} Allard Engels, ''Gieten''&lt;br&gt;
2001 · {{Flagge NL}} Jan Schilder, ''Zwaagdijk''&lt;br&gt;
2002 · {{Flagge NL}} Tonny Teuben, ''De Knipe''&lt;br&gt;
| valign=top |
2003 · {{Flagge NL}} Folkert de Haan, ''Grins''&lt;br&gt;
2004 · {{Flagge NL}} Jenning Huizenga, ''Frjentsjer''&lt;br&gt;
2005 · {{Flagge BE}} Bjorn Hoeben, ''Kinrooi''&lt;br&gt;
2006 · {{Flagge NL}} Germ van der Burg&lt;br&gt;
2007 · {{Flagge NL}} Niels Pieters&lt;br&gt;
2008 · {{Flagge NL}} Arjan Stroetinga&lt;br&gt;
2009 · {{Flagge NL}} Sierd Steiginga&lt;br&gt;
2010 · {{Flagge NL}} Jan Bos&lt;br&gt;
2011 · {{Flagge NL}} Harm de Vries&lt;br&gt;
2012 · {{Flagge NL}} Jan Bos&lt;br&gt;
2013 · {{Flagge NL}} Jasper Hamelink&lt;br&gt;
2014 · {{Flagge NL}} Marco Hoekstra&lt;br&gt;
2015 · {{Flagge NL}} Rick van Breda&lt;br&gt;
2016 · {{Flagge NL}} Stan Wijkel&lt;br&gt;
2017 · {{Flagge NL}} Joey van Rhee&lt;br&gt;
2018 · {{Flagge NL}} Peter Merx&lt;br&gt;
2019 · {{Flagge NL}} Remco Schouten&lt;br&gt;
2020 · &lt;small&gt;''net hâlden''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
2021 · ?&lt;br&gt;
2022 · {{Flagge NL}} Jelte Krijnsen, ''Boalsert''&lt;br&gt;
2023 · {{Flagge NL}} Sjors Dekker, ''Tynaarlo'' &lt;br&gt;
2024 · {{Flagge NL}} Bodi del Grosso, ''Eelde''&lt;br&gt;
2025 · {{Flagge JP}}  Sota Kusumoto,  &lt;br&gt;
2026 · {{Flagge NL}} Quinter Veling, ''Monnickendam''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
: [http://www.wielrennensurhuisterveen.nl/pages/home.aspx Offisjele webside]
}}

[[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]]
[[Kategory:Hurdfytsen]]
[[Kategory:Surhústerfean]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1982]]</text>
      <sha1>dghlbu8jm9rvhv21wkmoicuyoe2fj1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Putter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138470</id>
    <revision>
      <id>1236973</id>
      <parentid>1177166</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13782" sha1="o98e9gzl0kbqtkrmi2fa0qgd5lrqspe" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
Namme= putter|
Ofbyld= [[File:Carduelis carduelis close up.jpg|250px]]|
lûd=[[File:European Goldfinch (Carduelis carduelis) (W1CDR0001491 BD15).ogg|250px]]|
Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')|
Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')|
Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')|
Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |
Famylje= [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |  
Skaai= [[putters]] (''Carduelis'') |
Wittenskiplike namme = Carduelis carduelis |
Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus]], 1758|
IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Carduelis carduelis map.png|center|250px]]&lt;small&gt;westlike ûndersoarte (''Carduelis carduelis carduelis''):&lt;br&gt; {{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] ([[brieden (fûgels)|briedgebiet]]) &lt;br&gt;{{Color box|#006400}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;eastlike ûndersoarte (''Carduelis carduelis caniceps''):&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF00}} simmerfûgel (briedgebiet) &lt;br&gt;{{Color box|#808000}} stânfûgel&lt;/small&gt;
}}
De '''putter''' (''Carduelis carduelis'') is in [[Moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[putters]] (''Carduelis''). It is in algemien foarkommende [[soarte]], dy't lânseigen is yn [[Europa]] (útsein dielen fan [[Skandinaavje]]) en fierders ek yn de [[Magreb]] fan [[Noard-Afrika]], oan de [[igge]]n fan de [[Nyl]] yn [[Egypte]], yn [[Lyts-Aazje]], de [[Fruchtbere Healmoanne]] fan it [[Midden-Easten]], [[Transkaukaazje]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]]. Putters binne lykwols ek op oare plakken yn de wrâld [[eksoat|troch de minske yntrodusearre]], te witten: dielen fan de [[Feriene Steaten]], [[Kanada]], [[Meksiko]], [[Perû]], [[Sily]], [[Argentynje]], [[Oerûguay]], [[Brazylje]], de [[Falklâneilannen]], [[Súd-Afrika]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]]. Oars as by in protte oare soarten [[moskeftigen]] is der by putters net folle [[seksuële dimorfy]]. Yn de [[Renêssânse]] waard de putter gauris, by wize fan foarútwizing, op [[skilderij]]en ôfbylde mei [[Faam Marije|Madonna]] en [[Jezus (kristlik-tradisjoneel)|Bern]], om't er fanwegen de [[read]]e [[kleur]] fan syn [[kop]]ke assosjearre waard mei it lijen fan [[Jezus (kristlik-tradisjoneel)|Kristus]].

== Beskriuwing ==
It fûgeltsje is opfallend tekene en hat in read kopke mei dêrom hinne in wite bân, wylst it op de holle nei it efterste diel fan de holle swart kleure is. Oer de swarte wjukken rint yn de lingte in brede gleongiele bân. Fierder binne de fearren ljochtbrún op de rêch en op de flanken, wyt fan ûnderen en hat de fûgel in swarte sturt mei wite flekken.       
[[File:Cardelius Cardelius femmina.JPG|thumb|left|260px|&lt;center&gt;''Wyfke''&lt;/center&gt;]]
[[File:European goldfinch (Carduelis carduelis), Israel 01.jpg|thumb|left|260px|&lt;center&gt;''Mantsjesputter (Israel)''&lt;/center&gt;]]
De ivoarkleurige snaffel is lang en spits. As de fûgel briedt is de snaffel hielendal wyt, mar oars sit der in swart rântsje oan de spits. Putters hawwe in lingte fan 12 oant 13 sintimeter, de spanwiidte leit tusken de 21 oant 25 sintimber, wylst it gewicht tusken de 14 en 19 gram leit.

De ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne net sa grut. It mantsje hat in grutter en donkerder masker dat oant achter it each rikt. De fearkes fan it búkje binne gieleftich, de wjukspegel is mear sprekkend fan kleur en de lytse dekfearren binne swart. De snaffel fan it mantsje is spitser en hast 9% langer dan dy fan it wyfke. Boppedat is it boppediel fan de snaffel bûgd. It wyfke hat in rûner kopke en it masker rikket net fierder as healwei it each, it reade masker by it wyfke is dus lytser. De lytse dekfearkes binne brún oant griisbrûn. It boppediel fan de snaffel is rjocht, mar kin bytiden oerienkomsten hawwe mei it mantsje.

De kopkes fan jonge putters hawwe noch gjin opfallende kleuren. De grize oant giele boppekant is streepeftich en spikkelich. De ûnderkant is ljochter as by in folwoeksen fûgel en de kop is effen kleurd. De giele strepen op de wjukken meitsje dat jonge fûgels as putters te werkennen binne. Jonge en folwoeksen fûgels ferfearje tusken july en augustus.

== Biotoop ==
[[File:Щегол черноголовый цветочки ивы щиплет (Carduelis carduelis), Крылатские холмы.jpg|thumb|260px|left|Carduelis carduelis]]
De putter komt foar yn [[Europa]] oant yn parten fan West-[[Sibearje]], Noard-[[Afrika]] en West-[[Aazje]]. Op [[Iislân]] en it grutste part fan [[Skandinaavje]] ûntbrekt de fûgel. Minsken hawwe de putter yn [[Súd-Amearika]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] en op guon eilannen yn [[Oseaanje]] ynfierd. 
 
Yn de gebieten fan Europa mei in sêft klimaat, bliuwt de putter ek oerwinterjen. Mar yn kontrijen mei strange winters siket er syn heil yn waarmere gebieten.

Putters binne te finen yn iepen en beamrike kontreien oant in hichte fan likernôch 1300 meter. De putter hat in foarkar foar hôven mei fruchtbeammen, lânskippen mei hagen en beamwâlen, boskrânen, braaklân, âlde tunen en parken mei in soad ûnkrûd en strûken. Bûten de briedtiid siket de putter it iepen gea en is de fûgel fakentiden yn lytse groepkes te sjen.

== Iten ==
Putters ite healryp en ryp sied fan fêste planten en beammen, benammen dy fan guon stikels. As de fûgel briedt wurdt it oanfolle mei lytse ynsekten, fral bledlús.

== Nêst ==
[[File:Stieglitzgelege.jpg|thumb|260px|&lt;center&gt;''Nêst fan de putter''&lt;/center&gt;]]
Tsjin it ein fan it earste libbensjier wurdt de putter geslachtsryp. Tusken ein maart, begjin april en july begjint de briedtiid. Faak komt de putter oan twa kear brieden ta. De earste aaikes wurde yn maaie lein. Ofhinklik fan it waar begjin it mantsje yn febrewaris of maart te oefenjen op it sjongen. Nei't er in pear wiken oefene hat, set it wyfke ornaris útein mei de balts. De fûgel bout in komfoarmich nêst dat bestiet út fine stâltsjes, lytse woartels, griene mosk, koarstmoas, rizels, fearkes ensafuorthinne. It bouwen fan it nêst begjin fanôf it midden fan april en duorret likernôch fjouwer oant seis dagen. It mantsje hâldt yn de briedtiid oare putters op in feilige ôfstân.
[[File:PikiWiki Israel 38274 Goldfinch.JPG|thumb|left|250px|&lt;center&gt;''In jonge fûgel wurdt fuorre''&lt;/center&gt;]]
Yn 'e regel wurde der sa'n fiif aaikes lein, somtiden fjouwer en somtiden ek seis. It wyfke wurdt as se op it nêst sit troch it mantsje fersoarge en it duorret nei it lizzen 12 oant 14 dagen ear't de aaien útkomme. De bline jongen iepenje nei sa'n fiif oant sân dagen de eagen en wurde benammen mei siedsjes fuorre. As it nedich is kinne de jongen nei in lytse twa wiken it nêst ferlitte. As de jongen útflein binne en noch fuorre wurde troch de folwoeksen fûgels begjint it wyfke in nij nêst te bouwen sadat útein set wurde kin mei in twadde briedsel.

== Oantallen ==
It ferspriedingsgebiet fan de putter oer de wrâld wurdt op 15.800.000 km² rûsd. Neffens de IUCN (''International Union for Conservation of Nature and Natural Resources'') binne der sa'n 75.000.000 oant 350.000.000 putters. De Europeeske populaasje makket minder as de helte fan de folsleine populaasje út, mar is mei mear as 12.000.000 pearkes tige grut. Tusken 1970 en 1990 bleau it tal stabyl, mar yn de jierren 1990-2000 naam it tal putters bot ôf, benammen yn Turkije. Yn it grutste diel fan Europa naam it tal putters lykwols ta of bleau it tal stabyl. Yn súdlike lannen lykas yn [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Spanje]] en op [[Malta]] en [[Syprus]] wurdt der op putters jage. Ek wurde dêr fûgels fongen troch lym op tûken te smarren. Yn guon lannen is it noch gewoan om de putter yn in kouwe te hâlden.

Yn ús kontreien is it tal putters bot tanommen. It tal pearkes yn Nederlân wurdt op 35.000-43.000 (2013-2015) rûsd, wylst de populaasje winterdeis oant 200.000 oprinne kin.

== Keunst ==
[[File:Giovanni Battista Tiepolo 076.jpg|thumb|&lt;center&gt;''Madonna mei Bern mei yn de hân fan it bern in putter ([[Giovanni Battista Tiepolo]])''&lt;/center&gt;]]
De putter is in symboal foar trochsettingsfermogen en fruchtberens. Fanwegen syn foarkar foar stikels en de reade kleur fan syn kopke waard it fûgeltsje yn de [[Kristendom|kristlike]] [[ikonografy]] ek in symboal foar it lijen fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]]. De putter stiet op in soad ôfbylden mei [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]], dêr't er de foarsizzing is fan de krusiging fan Jezus.  

[[Taddeo Gaddi]] (1290–1366) skildere syn &quot;Madonna en Bern&quot; mei in putterke yn de hân fan Jezus. Yn [[Federico Barocci]]'s skilderij fan de [[Hillige Famylje]] hâld de lytse [[Jehannes de Doper|Jehannes]] in putterke yn 'e hân, sadat in ynteressearre kat de fûgel net benei komme kin. In skilderij fan [[Rafael (keunstner)|Rafael]] (1483-1520) wurdt sels &quot;De Madonna mei it Putterke&quot; neamd. De putter wurdt as symboal foar it lijen fan Jezus as in suver fûgeltsje beskôge en ek wol mei in mich ôfbylde, dy't foar ferdjer en smoargens stiet.  

It skilderij &quot;De Distelfink&quot; fan [[Carel Fabritius]] joech de namme en it ûnderwerp oan de roman &quot;De Distelfink&quot; (''The Goldfinch'') fan de Amearikaanske skriuwster [[Donna Tartt]].

Yn &quot;De fjouwer jiertiden&quot; fan [[Antonio Vivaldi]] wurd it sjongen fan de putter yn it twadde konsert (Op. 8 No. 2, RV315) yn de akten 72 oant 77 troch de solofioele neidien.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Stieglitz]]
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/putter#Verspreiding Fûgelbeskerming Nederlân]
* [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&amp;id=421 Soartenbank]
* [https://www.sovon.nl/nl/soort/16530 Sovon]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Carduelis carduelis}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Putter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Argentynje]]
[[Kategory:Eksoat yn Austraalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Brazylje]]
[[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Eksoat yn Kanada]]
[[Kategory:Eksoat yn Meksiko]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]]
[[Kategory:Eksoat yn Perû]]
[[Kategory:Eksoat yn Sily]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>o98e9gzl0kbqtkrmi2fa0qgd5lrqspe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148102</id>
    <revision>
      <id>1236977</id>
      <parentid>1177167</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="ijy8h0woovb64iz1f6btzavhgfax4f8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=raven
|Ofbyld= [[File:Common Raven (Corvus corax) RWD.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Common Raven Grand Teton National Park.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai= [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus corax
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:CorvusCoraxIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
{{Oar|de fûgelsoarte raven|Raven (betsjuttingsside)}}

De '''raven''' of 'raaf', [[wittenskiplike namme]] ''Corvus corax'', is de grutste fan de [[krieën]] en de [[kriefûgels]]. 
De raven komt op it hiele Noardlik Healrûn foar, fan de Subtropen ta it Noarden fan Kanada en Grienlân.

==Nederlân en Fryslân==
De raven is tusken 1929 en 1976 yn Nederlân as briedfûgel ferdwûn west. Sûnt de weryntroduksje binne de oantallen sunichjes tanommen ta sa'n 150-180 briedpearen yn 2019, de measte op de Feluwe, en ek inkelde yn eastlik Fryslân.
[[File:Corvus corax MHNT.ZOO.2010.11.175.1.jpg|left|thumb|''Corvus corax'']]
{{Clearleft}}
==Keppelings om utens==
*[https://www.sovon.nl/nl/soort/15720 Sovon Raaf]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]</text>
      <sha1>ijy8h0woovb64iz1f6btzavhgfax4f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjer (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150562</id>
    <revision>
      <id>1236926</id>
      <parentid>1220503</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Spilers */ kt</comment>
      <origin>1236926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6627" sha1="pbye0ppjpn143auvhw14v4jkm8es931" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding             = Stjer-Freddy en dril sersjant Eamel.jpg
| ôfbyldingstekst       = Freddy en dril sersjant
| ôfbyldingsbreedte     =
| ferwizing             = 
| namme                 = ''Stjer''
| regisseur             = [[Emiel Stoffers]], [[Janko Krist]]
| produsint             = 
| útfierend produsint   = 
| senario               = Emiel Stoffers
| basearre op           = 
| kamerarezjy           = 
| muzyk                 = [[De Hûnekop]]
| filmstudio            = 
| distribúsje           = 
| haadrollen            = Emiel Stoffers
| voice-over            = 
| byrollen              = [[Bertrie Wierenga]], [[Johannes Rypma]], [[Twarres]], [[Femke de Walle|Femke]] en [[Elske DeWall]], [[Oele Plop]], [[Frerik de Swetser]],  [[Iris Kroes]], [[Teake van der Meer]] en [[De Doeleazen]].
 | lân/lannen           = 
| premiêre              = septimber [[2021]] &lt;ref&gt;[https://www.actiefonline.nl/premium/algemeen/algemeen/47810/friese-actiekomedie-stjer-in-september-in-de-bioscopen-te-zien ''Friese actiekomedie 'Stjer' in september in de bioscopen te zien''], actiefonline.nl, 22 april 2021&lt;/ref&gt;
| direkt op fideo       = 
| foarm                 = [[langspylfilm]]
| sjenre                = [[aksjekomeedzje]]
| taal                  = [[Frysk]] 
| spyltiid              = 90 minuten
| budget                = 
| opbringst             = 
| prizen                = 
| filmsearje            = 
| foarich diel          = 
| folgjend diel         = 
}}
[[Ofbyld:Stjer-Freddy as Eamel.jpg|thumb|''Freddy'' as Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer-Eamel de Hûnekop as Eamel de Hûnekop sexy.jpg|thumb|''Eamel de Hûnekop'' as seksy Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer-Eamel de Hûnekop as Eamel de Hûnekop omslach.jpg|thumb|''Eamel de Hûnekop'' as Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer (film) Freddy, Goaitske en Eamel - pisje.jpg|thumb|''Pisje'']]
'''Stjer''' is in Fryske film út 2021 fan [[Emiel Stoffers]], sjonger fan de Fryske band [[De Hûnekop]]. 

Yn de [[aksjekomeedzje]] fan oardel oere sit in soad humor en muzyk fan Stoffers en De Hûnekopgitarist Jeroen Seinstra. Yn de film folgje [[slapstick]] humor, situaasjes, fisuele grappen en wurdgrappen elkoar yn heech tempo op. De film is net botte subtyl, der komme in tal hurde en klisjees foarby. De bedoeling fan de film is dan ek om minsken gewoan wer efkes laitsje te litten.

== Oanlieding ==
Meidat it Hûnekopfestival troch de [[koronapandemy]] net trochgie, en de optredens stilleine, hie Stoffers net folle omhannen. &lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nijs/1001199-hunekopfestival-giet-net-troch-mar-de-hunekop-wol-drok-mei-stjer ''Hûnekopfestival giet net troch, mar De Hûnekop is wol drok mei Stjer''], [[Omrop Fryslân]], 17 oktober 2020&lt;/ref&gt;

Begjin 2020 waard hy ynspirearre troch de film ''Dolemite is my name'', in film oer in man dy’t sels in film makke, mei in lyts budzjet. &lt;ref&gt;[https://www.westereender.nl/voorpagina/stjer-it-skitterjend-filmdebut-fan-emiel-stoffers/ ''Stjer - it skitterjend filmdebút fan Emiel Stoffers''], De Westereender, 9 novimber 2020 &lt;/ref&gt; Yn de tiid fan de earste korona-lockdown, op 1 april 2020, lansearre De Hûnekop in eigenmakke [[treler]] op syn webside, mei in link nei tagongskaartsjes. Dejingen dy’t op de link klikten, krigen fuort te sjen dat it om in grap gie. Stoffers krige lykwols in soad e-mailtsjes fan teloarstelde minsken.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nieuws/988542-emiel-stoffers-maakt-friese-actiefilm-hier-kan-hollywood-nog-wat-van-leren ''Emiel Stoffers maakt Friese actiefilm: ‘Hier kan Hollywood nog wat van leren'''], [[Omrop Fryslân]], 31 augustus 2020&lt;/ref&gt;
Emiel Stoffers socht help by [[Janko Krist]], dy ’t wurke by [[Omrop Fryslân]] en programma’s as ''Man Bijt Hond''.  
 
== Skript ==
Emiel Stoffers fan De Hûnekop skreau it [[skript]] tegearre mei regisseur Janko Krist. Krist waard bekend as regisseur fan televyzjeprogramma's as ''[[Hea!]]'' fan [[Omrop Fryslân]], ''[[Buorkje foar begjinners]]'' en it Nederlânske ''Man bijt hond''. De makers lieten har ynspirearje troch films as ''Flodder'', ''New Kids'', ''Naked Gun'' en ''Bassie &amp; Adriaan''. It lûdgedielte fan de film waard fersoarge troch gitarist Jeroen Seinstra fan De Hûnekop.

== Ferhaal ==
Yn de film wurdt Hûnekopsjonger Emiel Stoffers folge. Hy hat yn de haadrol as Hûnekopsjonger stjerallueres krigen. Troch alle súksessen fan De Hûnekop is er feroare yn in 'arrogante, egotrippende, narsistyske, frou-ûnfreonlike, kokainesnuvende mispunt'. 

Wyls stjerre ûnder fertochte omstannichheden, hieltyd mear bekende Fryske stjerartysten. Guon artysten helje de ein fan de film net. Sa wurde [[Griet Wiersma]] en [[Anneke Douma]] opblaasd. Geandewei docht bliken dat it om in searjemoardner giet dy 't it op Fryske sjongers foarsjoen hat. Resjersjeur Goaitske fan Goaitsen, spile troch [[Bertrie Wierenga]], ûndersiket de saak en warskôget Emiel foar it gefaar. 
Emiel falt as in blok foar har. Yn de film hat Stoffers it dreech as sjonger en hy beslút om de Amsterdamske swalker ‘Freddy’ yn te wurkjen om syn plak as sjonger fan De Hûnekop yn te nimmen. Emiel sels wurdt de manager fan Freddy. Mar Freddy ferstiet gjin Frysk en wit dus ek net wat der krekt te rêden is. It bedroch fan Emiel Stoffers kin fansels net lang goed gean.

== Spilers ==
In grut oantal artysten en bekende Friezen spilet mei yn de film, lykas [[Johannes Rypma]], [[Twarres]], Gewoon Bram, [[Femke de Walle|Femke]] en [[Elske DeWall]], [[Oele Plop]] en [[Frerik de Swetser]], mar ek [[Iris Kroes]], Boer Frans, [[Teake van der Meer]] en [[De Doelleazen]]. Yn de film sit ek in roltsje foar de tolvejierrige Hûnekop-fan Donny.&lt;ref&gt;[https://jeugdjournaal.nl/artikel/2350209-donny-12-speelt-in-een-nieuwe-friese-actiefilm.html ''Donny (12) speelt in een nieuwe Friese actiefilm''], NOS Jeugdjournaal, 28 septimber 2020 &lt;/ref&gt;
De resersjeursrol wurdt spile troch de Ljouwerter aktrise Bertrie Wierenga, bekend fan de soap ''Goede Tijden, Slechte Tijden''. In grutte rol is der yn de film foar Harm Bakker en in protte Fryske stjerren, mar dy stjerre ek hast allegear. 
  
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://frisianmusic.nl/Stjer/ frisianmusic.nl]
* ''Emiel Stoffers: Bij twijfel gewoon doen'', yn [[Friesland Post]], july 2021
----
&lt;references/&gt;
}}
{{DISPLAYTITLE:''Stjer'' (film)}}

[[Kategory:Nederlânske aksjekomeedzje]]
[[Kategory:Fryske aksjekomeedzje]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Film út 2021]]
[[Kategory:Film fan Janko Krist]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Film oer muzyk en muzikanten]]
[[Kategory:Film oer rockmuzyk]]</text>
      <sha1>pbye0ppjpn143auvhw14v4jkm8es931</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236940</id>
      <parentid>1236926</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1236940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6628" sha1="4cm0kobh950avwev36gtcqqrjkc2u12" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding             = Stjer-Freddy en dril sersjant Eamel.jpg
| ôfbyldingstekst       = Freddy en dril sersjant
| ôfbyldingsbreedte     =
| ferwizing             = 
| namme                 = ''Stjer''
| regisseur             = [[Emiel Stoffers]], [[Janko Krist]]
| produsint             = 
| útfierend produsint   = 
| senario               = Emiel Stoffers
| basearre op           = 
| kamerarezjy           = 
| muzyk                 = [[De Hûnekop]]
| filmstudio            = 
| distribúsje           = 
| haadrollen            = Emiel Stoffers
| voice-over            = 
| byrollen              = [[Bertrie Wierenga]], [[Johannes Rypma]], [[Twarres]], [[Femke de Walle|Femke]] en [[Elske DeWall]], [[Oele Plop]], [[Frerik de Swetser]],  [[Iris Kroes]], [[Teake van der Meer]] en [[De Doeleazen]].
 | lân/lannen           = 
| premiêre              = septimber [[2021]] &lt;ref&gt;[https://www.actiefonline.nl/premium/algemeen/algemeen/47810/friese-actiekomedie-stjer-in-september-in-de-bioscopen-te-zien ''Friese actiekomedie 'Stjer' in september in de bioscopen te zien''], actiefonline.nl, 22 april 2021&lt;/ref&gt;
| direkt op fideo       = 
| foarm                 = [[langspylfilm]]
| sjenre                = [[aksjekomeedzje]]
| taal                  = [[Frysk]] 
| spyltiid              = 124 minuten
| budget                = 
| opbringst             = 
| prizen                = 
| filmsearje            = 
| foarich diel          = 
| folgjend diel         = 
}}
[[Ofbyld:Stjer-Freddy as Eamel.jpg|thumb|''Freddy'' as Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer-Eamel de Hûnekop as Eamel de Hûnekop sexy.jpg|thumb|''Eamel de Hûnekop'' as seksy Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer-Eamel de Hûnekop as Eamel de Hûnekop omslach.jpg|thumb|''Eamel de Hûnekop'' as Eamel de Hûnekop]]
[[Ofbyld:Stjer (film) Freddy, Goaitske en Eamel - pisje.jpg|thumb|''Pisje'']]
'''Stjer''' is in Fryske film út 2021 fan [[Emiel Stoffers]], sjonger fan de Fryske band [[De Hûnekop]]. 

Yn de [[aksjekomeedzje]] fan oardel oere sit in soad humor en muzyk fan Stoffers en De Hûnekopgitarist Jeroen Seinstra. Yn de film folgje [[slapstick]] humor, situaasjes, fisuele grappen en wurdgrappen elkoar yn heech tempo op. De film is net botte subtyl, der komme in tal hurde en klisjees foarby. De bedoeling fan de film is dan ek om minsken gewoan wer efkes laitsje te litten.

== Oanlieding ==
Meidat it Hûnekopfestival troch de [[koronapandemy]] net trochgie, en de optredens stilleine, hie Stoffers net folle omhannen. &lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nijs/1001199-hunekopfestival-giet-net-troch-mar-de-hunekop-wol-drok-mei-stjer ''Hûnekopfestival giet net troch, mar De Hûnekop is wol drok mei Stjer''], [[Omrop Fryslân]], 17 oktober 2020&lt;/ref&gt;

Begjin 2020 waard hy ynspirearre troch de film ''Dolemite is my name'', in film oer in man dy’t sels in film makke, mei in lyts budzjet. &lt;ref&gt;[https://www.westereender.nl/voorpagina/stjer-it-skitterjend-filmdebut-fan-emiel-stoffers/ ''Stjer - it skitterjend filmdebút fan Emiel Stoffers''], De Westereender, 9 novimber 2020 &lt;/ref&gt; Yn de tiid fan de earste korona-lockdown, op 1 april 2020, lansearre De Hûnekop in eigenmakke [[treler]] op syn webside, mei in link nei tagongskaartsjes. Dejingen dy’t op de link klikten, krigen fuort te sjen dat it om in grap gie. Stoffers krige lykwols in soad e-mailtsjes fan teloarstelde minsken.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nieuws/988542-emiel-stoffers-maakt-friese-actiefilm-hier-kan-hollywood-nog-wat-van-leren ''Emiel Stoffers maakt Friese actiefilm: ‘Hier kan Hollywood nog wat van leren'''], [[Omrop Fryslân]], 31 augustus 2020&lt;/ref&gt;
Emiel Stoffers socht help by [[Janko Krist]], dy ’t wurke by [[Omrop Fryslân]] en programma’s as ''Man Bijt Hond''.  
 
== Skript ==
Emiel Stoffers fan De Hûnekop skreau it [[skript]] tegearre mei regisseur Janko Krist. Krist waard bekend as regisseur fan televyzjeprogramma's as ''[[Hea!]]'' fan [[Omrop Fryslân]], ''[[Buorkje foar begjinners]]'' en it Nederlânske ''Man bijt hond''. De makers lieten har ynspirearje troch films as ''Flodder'', ''New Kids'', ''Naked Gun'' en ''Bassie &amp; Adriaan''. It lûdgedielte fan de film waard fersoarge troch gitarist Jeroen Seinstra fan De Hûnekop.

== Ferhaal ==
Yn de film wurdt Hûnekopsjonger Emiel Stoffers folge. Hy hat yn de haadrol as Hûnekopsjonger stjerallueres krigen. Troch alle súksessen fan De Hûnekop is er feroare yn in 'arrogante, egotrippende, narsistyske, frou-ûnfreonlike, kokainesnuvende mispunt'. 

Wyls stjerre ûnder fertochte omstannichheden, hieltyd mear bekende Fryske stjerartysten. Guon artysten helje de ein fan de film net. Sa wurde [[Griet Wiersma]] en [[Anneke Douma]] opblaasd. Geandewei docht bliken dat it om in searjemoardner giet dy 't it op Fryske sjongers foarsjoen hat. Resjersjeur Goaitske fan Goaitsen, spile troch [[Bertrie Wierenga]], ûndersiket de saak en warskôget Emiel foar it gefaar. 
Emiel falt as in blok foar har. Yn de film hat Stoffers it dreech as sjonger en hy beslút om de Amsterdamske swalker ‘Freddy’ yn te wurkjen om syn plak as sjonger fan De Hûnekop yn te nimmen. Emiel sels wurdt de manager fan Freddy. Mar Freddy ferstiet gjin Frysk en wit dus ek net wat der krekt te rêden is. It bedroch fan Emiel Stoffers kin fansels net lang goed gean.

== Spilers ==
In grut oantal artysten en bekende Friezen spilet mei yn de film, lykas [[Johannes Rypma]], [[Twarres]], Gewoon Bram, [[Femke de Walle|Femke]] en [[Elske DeWall]], [[Oele Plop]] en [[Frerik de Swetser]], mar ek [[Iris Kroes]], Boer Frans, [[Teake van der Meer]] en [[De Doelleazen]]. Yn de film sit ek in roltsje foar de tolvejierrige Hûnekop-fan Donny.&lt;ref&gt;[https://jeugdjournaal.nl/artikel/2350209-donny-12-speelt-in-een-nieuwe-friese-actiefilm.html ''Donny (12) speelt in een nieuwe Friese actiefilm''], NOS Jeugdjournaal, 28 septimber 2020 &lt;/ref&gt;
De resersjeursrol wurdt spile troch de Ljouwerter aktrise Bertrie Wierenga, bekend fan de soap ''Goede Tijden, Slechte Tijden''. In grutte rol is der yn de film foar Harm Bakker en in protte Fryske stjerren, mar dy stjerre ek hast allegear. 
  
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://frisianmusic.nl/Stjer/ frisianmusic.nl]
* ''Emiel Stoffers: Bij twijfel gewoon doen'', yn [[Friesland Post]], july 2021
----
&lt;references/&gt;
}}
{{DISPLAYTITLE:''Stjer'' (film)}}

[[Kategory:Nederlânske aksjekomeedzje]]
[[Kategory:Fryske aksjekomeedzje]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Film út 2021]]
[[Kategory:Film fan Janko Krist]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Film oer muzyk en muzikanten]]
[[Kategory:Film oer rockmuzyk]]</text>
      <sha1>4cm0kobh950avwev36gtcqqrjkc2u12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meidogger:FreyaSport/kladblok</title>
    <ns>2</ns>
    <id>152621</id>
    <revision>
      <id>1237014</id>
      <parentid>1233599</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T07:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1237014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33488" sha1="h890nmk4cqk7bbgjrjrpn0tios53i31" xml:space="preserve">{{Berjocht:Kladmynkop|grutte=0.75|blok=FreyaSport}}

===== Listen fan flaggen =====

;Geografysk
* [[Wikipedy:List fan berjochten fan flaggen|Flaggen]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Lân-oantsjutting|Flaggen mei Lân-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan Berjochten Flagge Nederlânske bestjoerlike ienheden|Flaggen Nederlânske bestjoerlike ienheden]]
* [[List fan flaggen fan Fryske gemeenten|Flaggen fan Fryske gemeenten]] ''(gjin berjochten)''
* [[List fan flaggen fan doarpen yn Fryslân|Flaggen fan Fryske doarpen]] ''(gjin berjochten)''
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Nasjonaliteit-oantsjutting|Flaggen mei Nasjonaliteit-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Etnisiteit-oantsjutting|Flaggen mei Etnisiteit-oantsjutting]]

;Sport
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei YOK-koade|Flaggen mei Ynternasjonaal Olympysk/Paralympysk Komitee koade]]

--------------
{| class=&quot;wikitable
! nûmer
! jier
! keatsers
! wenplakken
! kening
|-
! 1
| 1850
|colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | ''ûnbekend''
|-
! 2
| 1851
|-
! 3
| 1852
|-
! 4
| 1853
|-
! 5
| [[PC 1854|1854]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 6
| [[PC 1855|1855]]
| [[Evert Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Jan Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 7
| [[PC 1856|1856]]
| [[Johannes Frederiks Felkers]] &lt;br&gt;[[Pieter Frederiks Felkers]]&lt;br&gt;[[Frans Frederiks Felkers]]
| [[Wommels]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 8
| [[PC 1857|1857]]
| [[Evert Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Jan Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 9
| [[PC 1858|1858]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! –
| 1859 
| colspan=&quot;3&quot;| ''gjin PC fanwege in [[pokken|pokke]]-epidemy''  
|-
! 10  
| [[PC 1860|1860]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 11
| [[PC 1861|1861]] 
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 12  
| [[PC 1862|1862]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]] &lt;br&gt;[[Hylke Folkerts Post]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Kimswert]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 13  
| [[PC 1863|1863]]
| [[Jan Bangma]] &lt;br&gt; [[Frans Frederiks Felkers]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Mullum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 14
| [[PC 1864|1864]]
| [[Jan Bangma]] &lt;br&gt;[[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Frans Frederiks Felkers]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 15
| [[PC 1865|1865]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Pieter Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Pieter Pieters Hiddinga]]
| [[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! –
| 1866
| colspan=&quot;3&quot;|''gjin PC fanwegen in [[goalera]]-epidemy''
|-
! 16
| [[PC 1867|1867]]
| [[Klaas Folkerts Post]] &lt;br&gt;[[Rein Minnes Schiphof]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 17
| [[PC 1868|1868]]
| [[Klaas Folkerts Post]]&lt;br&gt;[[Rein Minnes Schiphof]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 18
| [[PC 1869|1869]]
| [[Klaas Folkerts Post]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]] &lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 19
| [[PC 1870|1870]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 20
| [[PC 1871|1871]]
| [[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Pieter Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 21
| [[PC 1872|1872]]
| [[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 22
| [[PC 1873|1873]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Jan Dirks Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 23
| [[PC 1874|1874]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Jacob Runia]]&lt;br&gt;[[Sjouke Sybes Anema]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 24
| [[PC 1875|1875]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Jan Dirks Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 25
| [[PC 1876|1876]]
| [[Jacob Klaver]]&lt;br&gt;[[Folkert Gatzes Struiksma]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 26
| [[PC 1877|1877]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Johannes Donia]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 27
| [[PC 1878|1878]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 28
| [[PC 1879|1879]]
| [[Tjerk Douwes Hiemstra]]&lt;br&gt;[[Wiebe Pieters Steensma]] &lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 29
| [[PC 1880|1880]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Jelle Hilbrands Bruinsma]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 30
| [[PC 1881|1881]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Wjelsryp]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 31
| [[PC 1882|1882]]
| [[Wiebren Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Meindert Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 32
| [[PC 1883|1883]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| [[Auke Miedema]]
|-
! 33
| [[PC 1884|1884]]
| [[Hein Doedes Postma]]&lt;br&gt;[[Marten Cornelis Banning]]&lt;br&gt;[[Tjerk Douwes Hiemstra]]
| [[Surch]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Hein Doedes Postma]]
|-
! 34
| [[PC 1885|1885]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| [[Sjirk de Wal]]
|-
! 35
| [[PC 1886|1886]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]] &lt;br&gt;[[Jacob Klazes Wassenaar]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]] &lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]
| [[Klaas Willems Boorsma]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 36
| [[PC 1887|1887]]
| [[Jacob Klazes Wassenaar]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Lammert Scheltes Hilarides]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 37
| [[PC 1888|1888]]
| [[Sybren Geerts Kooistra]] &lt;br&gt;[[Meindert Geerts Kooistra]]&lt;br&gt;[[Lammert Scheltes Hilarides]]
| [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 38
| [[PC 1889|1889]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]&lt;br&gt;[[Wiebren Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Meindert Geerts Kooistra]]
| [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 39
| [[PC 1890|1890]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Taeke de Jong]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]]
|-
! 40
| [[PC 1891|1891]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Hemke Geerts Elzinga]]&lt;br&gt;[[Cornelis van der Weg]]
| [[Skingen]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 41
| [[PC 1892|1892]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Nanne Sjoerds de Boer]]
| [[Skingen]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]
|-
! 42
| [[PC 1893|1893]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Pieter Baukes Yetsenga]]
| [[Skingen]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 43
| [[PC 1894|1894]]
| [[Johannes Douwes Bierma]] &lt;br&gt;[[Klaas Dirks Leeuwen]]&lt;br&gt;[[Arjen Lammerts de Vries]]
| [[Sint-Jabik]] &lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johannes Douwes Bierma]]
|-
! 44
| [[PC 1895|1895]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Pieter Baukes Yetsenga]]
| [[Skingen]]&lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]]
|-
! 45
| [[PC 1896|1896]]
| [[Minze Johannes de Vries]] &lt;br&gt;[[Sjoerd Heslinga]]&lt;br&gt;[[Klaas Pieters Vonk]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 46
| [[PC 1897|1897]]
| [[Minze Johannes de Vries]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Klaas Pieters Vonk]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-
! 47
| [[PC 1898|1898]]
| [[Johannes Douwes Bierma]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Johannes Struiksma]]
|-
! 48
| [[PC 1899|1899]]
| [[Johannes Douwes Bierma]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 49
| [[PC 1900|1900]]
| [[Minze Johannes de Vries]] &lt;br&gt;[[Gerben Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Anne Groenveld]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-
! 50
| [[PC 1901|1901]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Jan Sjoerds Kuperus]] &lt;br&gt;[[Meindert Helfrich]]
| [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Kimswert]]
| [[Jan Sjoerds Kuperus]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 51
| [[PC 1902|1902]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Jan Sjoerds Kuperus]] &lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Sjoerds Kuperus]]
|-
! 52
| [[PC 1903|1903]]
| [[Minze Johannes de Vries]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Bitgum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 53
| [[PC 1904|1904]]
| [[Pieter Hovinga]] &lt;br&gt;[[Lodewijk Leicht]]&lt;br&gt;[[Rinze Feitsma]]
| [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Pieter Hovinga]]
|-
! 54
| [[PC 1905|1905]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt;[[Jan Wiebrens Kooistra]]&lt;br&gt;[[Gerrit Terpstra]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
|-
! 55
| [[PC 1906|1906]]
| [[Catrinus Werkhoven]]&lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 56
| [[PC 1907|1907]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]] &lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt; [[Meindert Helfrich]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Kimswert]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|- 
! 57
| [[PC 1908|1908]]
| [[Uiltje Tijmstra]] &lt;br&gt;[[Hans Schaafsma]] &lt;br&gt;[[Roelof Boorsma]]
| [[De Lemmer]]&lt;br&gt; [[Arum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Uiltje Tijmstra]]
|-
! 58
| [[PC 1909|1909]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Wytmarsum]] &lt;br&gt;[[Wytmarsum]] &lt;br&gt;[[Wytmarsum]]
| [[Catrinus Werkhoven]]
|-
! 59
| [[PC 1910|1910]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]] &lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Catrinus Werkhoven]]
|-
! 60
| [[PC 1911|1911]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 61
| [[PC 1912|1912]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Sikke de Vries]]&lt;br&gt;[[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| [[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
|-
! 62
| [[PC 1913|1913]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Anne Smidts]] &lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Anne Smidts]]
|-
! 63
| [[PC 1914|1914]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Gerben Jacobus Hoitsma]] &lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Gerben Jacobus Hoitsma]]
|-
! 64
| [[PC 1915|1915]]
| [[Jacobus Jellema]] &lt;br&gt;[[Sikke de Vries]]&lt;br&gt;[[Hendrik van Haitsma]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Sikke de Vries]]
|-
! 65
| [[PC 1916|1916]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[August van Lierde]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Belgje]]
| [[Rinse Brink]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 66
| [[PC 1917|1917]]
| [[August van Lierde]] &lt;br&gt;[[Émile Hoyois]]&lt;br&gt;[[Georges Herphelin]]
| [[Belgje]] &lt;br&gt;[[Belgje]] &lt;br&gt;[[Belgje]]
| [[August van Lierde]]
|-
! 67
| [[PC 1918|1918]]
| [[Hubert Ate Westerhuis]] &lt;br&gt;[[Roelof de Jong]] &lt;br&gt;[[Petrus Hiemstra]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Hubert Ate Westerhuis]]
|-
! 68
| [[PC 1919|1919]]
| [[Jan Ymtes Heeg]]&lt;br&gt;[[Anne Smidts]] &lt;br&gt;[[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| [[Anne Smidts]]
|-
! 69
| [[PC 1920|1920]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Dokkum]]
| [[Ids Jousma]]
|-
! 70
| [[PC 1921|1921]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Jan Ymtes Heeg]] &lt;br&gt;[[Rinze Rinzes Yetsenga]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Jan Ymtes Heeg]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 71
| [[PC 1922|1922]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Jan Ymtes Heeg]]&lt;br&gt;[[Rinze Rinzes Yetsenga]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Rinze Rinzes Yetsenga]]
|-
! 72
| [[PC 1923|1923]]
| [[Machiel Miedema]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]] &lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]
|-
! 73
| [[PC 1924|1924]]
| [[Hans Knol]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Klaas de Jager]]
|-
! 74
| [[PC 1925|1925]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Dokkum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-
! 75
| [[PC 1926|1926]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 76
| [[PC 1927|1927]]
| [[Gerben Koster]] &lt;br&gt;[[Rinze Werkhoven]]&lt;br&gt;[[Sake Zijlstra]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Gerben Koster]]
|-
! 77
| [[PC 1928|1928]]
| [[Ids Roukema (Arum)|Ids Roukema]] &lt;br&gt;[[Dirk de Jong]]&lt;br&gt;[[Klaas Wiebrens Kooistra]]
| [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Wier]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Klaas Wiebrens Kooistra]]
|-
! 78
| [[PC 1929|1929]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Pieter Helfrich]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Taede Zijlstra]]
|- 
! 79
| [[PC 1930|1930]]
| [[Reinder Klaas Terpstra]] &lt;br&gt;[[Nanning Koopmans]] &lt;br&gt;[[Klaas Wiebrens Kooistra]]
| [[Bitgum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Reinder Klaas Terpstra]]
|-
! 80
| [[PC 1931|1931]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Pieter Helfrich]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Pieter Helfrich]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 81
| [[PC 1932|1932]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Sape de Haan]]&lt;br&gt;[[Jan van der Lei]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-
! 82
| [[PC 1933|1933]]
| [[Hans Knol]]&lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]] &lt;br&gt;[[Anne van Sinderen]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]] &lt;br&gt;[[Sint-Anne]]
| [[Dooitzen de Bildt]]
|-
! 83
| [[PC 1934|1934]]
| [[Marten van der Hem]]  &lt;br&gt;[[Harmen Bogaard]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Marten van der Hem]]
|-
! 84
| [[PC 1935|1935]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]] &lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]
| [[Taede Zijlstra]]
|-
! 85
| [[PC 1936|1936]]
| [[Marten van der Hem]] &lt;br&gt;[[Anne Braam]] &lt;br&gt;[[Willem Bosma]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Boalsert]]
| [[Willem Bosma]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 86
| [[PC 1937|1937]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Sjouke Helfrich]]
|-
! 87
| [[PC 1938|1938]]
| [[Folkert Hiddinga]] &lt;br&gt;[[Cornelis Kamminga]] &lt;br&gt;[[Willem Bosma]]
| [[Weidum]]&lt;br&gt; [[Arum]]&lt;br&gt; [[Boalsert]]
| [[Cornelis Kamminga]]
|-
! 88
| [[PC 1939|1939]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[IJnze Kuperus]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Wytmarsum]] &lt;br&gt; [[Winaam]] &lt;br&gt; [[Winaam]]
| [[Taede Zijlstra]]
|-
! 89
| [[PC 1940|1940]]
| [[Marten van der Hem]]&lt;br&gt;[[Lou Seerden]]  &lt;br&gt;[[Feite de Jager]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Lou Seerden]]
|-
! 90
| [[PC 1941|1941]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Jan de Groot]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Sint-Anne]]&lt;br&gt; [[Weidum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]
| [[Jan de Groot]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 91
| [[PC 1942|1942]]
| [[Jan Rodenhuis]] &lt;br&gt;[[Feite de Jager]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Húns]]&lt;br&gt;[[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Jan Rodenhuis]]
|-
! –
| 1943
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''gjin PC fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]''
|-
! –
| 1944
|-
! 92
| [[PC 1945|1945]]
| [[Klaas Posthumus]]&lt;br&gt;[[Pieter de Haan]] &lt;br&gt;[[Hiele de Haan]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Klaas Posthumus]]
|-
! 93
| [[PC 1946|1946]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Æbe Haima]] &lt;br&gt;[[Riemer Reinalda]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Doanjum]]&lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 94
| [[PC 1947|1947]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Æbe Haima]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Doanjum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 95
| [[PC 1948|1948]]
| [[Marten van der Leest]] &lt;br&gt;[[Theun de Bruin]] &lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Wergea]]
| [[Marten van der Leest]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 96
| [[PC 1949|1949]]
| [[Lammert Heeringa]]  &lt;br&gt;[[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Wytse Vlietstra]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Lammert Heeringa]]
|-
! 97
| [[PC 1950|1950]]
| [[Marten van der Leest]] &lt;br&gt;[[Theun de Bruin]]&lt;br&gt;[[Arp Hiemstra]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Marten van der Leest]]
|-
! 98
| [[PC 1951|1951]]
| [[Roel Hoekstra]]&lt;br&gt;[[Pieter de Haan]] &lt;br&gt;[[Hiele de Haan]]
| [[Ternaard]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Holwert]]
| [[Hiele de Haan]]
|-
! 99
| [[PC 1952|1952]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Sikke Olivier]] &lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 100
| [[PC 1953|1953]]
| [[Hotze Schuil]]&lt;br&gt;[[Rinnie Kuiper]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Rinnie Kuiper]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 101
| [[PC 1954|1954]]
| [[Johannes Stavinga]]  &lt;br&gt;[[Albert Veldkamp]] &lt;br&gt;[[Sipke van der Zee]]
| [[Poppenwier]]&lt;br&gt; [[Huzum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johannes Stavinga]]
|-
! 102
| [[PC 1955|1955]]
| [[Meindert van der Weerd]] &lt;br&gt;[[Johannes Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Wytse Vlietstra]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Kreil (Noardeastpolder)|Kreil]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Wytse Vlietstra]]
|-
! 103
| [[PC 1956|1956]]
| [[Marten van der Leest]]&lt;br&gt;[[Johan Jansen]]&lt;br&gt;[[Arp Hiemstra]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Arp Hiemstra]]
|-
! 104
| [[PC 1957|1957]]
| [[Jan Sijtsma]] &lt;br&gt;[[Albert Rinia]]&lt;br&gt;[[Sake Faber]]
| [[Rie (plak)|Rie]]&lt;br&gt; [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Jan Sijtsma]]
|-
! 105
| [[PC 1958|1958]]
| [[Roel Hoekstra]] &lt;br&gt;[[Johan Jansen]]  &lt;br&gt;[[Albert Veldkamp]]
| [[Ternaard]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Huzum]]
| [[Johan Jansen]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 106
| [[PC 1959|1959]]
| [[Meindert van der Weerd]] &lt;br&gt;[[Albert Rinia]]&lt;br&gt;[[Rinnie Kuiper]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Makkum]]
| [[Rinnie Kuiper]]
|-
! 107
| [[PC 1960|1960]]
| [[Jan Sijtsma]] &lt;br&gt;[[Johannes Zijlstra]]  &lt;br&gt;[[Dirk van der Zee]]
| [[Rie (plak)|Rie]] &lt;br&gt; [[Kreil (Noardeastpolder)|Kreil]] &lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johannes Zijlstra]]
|-
! 108
| [[PC 1961|1961]]
| [[Rienk de Groot]]&lt;br&gt;[[Johan Jansen]]&lt;br&gt;[[Martinus Santema]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]
| [[Martinus Santema]]
|-
! 109
| [[PC 1962|1962]]
| [[Gerrit Okkinga]] &lt;br&gt;[[Dreeuwes Smedinga]] &lt;br&gt;[[Sjoerd Heeringa]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]
| [[Dreeuwes Smedinga]]
|-
! 110
| [[PC 1963|1963]]
| [[Gerrit Okkinga]]  &lt;br&gt;[[Dreeuwes Smedinga]]&lt;br&gt;[[Martinus Santema]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]
| [[Gerrit Okkinga]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 111
| [[PC 1964|1964]]
| [[Rienk de Groot]]&lt;br&gt;[[Sjoerd Heeringa]]&lt;br&gt;[[Johan Halbesma]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Johan Halbesma]]
|-
! 112
| [[PC 1965|1965]]
| [[Hein Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Martinus Santema]] &lt;br&gt;[[Gerrit Langerak]]
| [[Deinum]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Snits]]
| [[Hein Zijlstra]]
|-
! 113
| [[PC 1966|1966]]
| [[Rienk de Groot]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Gerrit de Jong]]
|-
! 114
| [[PC 1967|1967]]
| [[Hotze Schuil]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]] &lt;br&gt;[[Johan Halbesma]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Klaas van Wieren]]
|-
! 115
| [[PC 1968|1968]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Tamme Velstra]] &lt;br&gt;[[Johannes Westra]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Baard]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Tamme Velstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 116
| [[PC 1969|1969]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Sikke Sikkema]]&lt;br&gt;[[Johannes Westra]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johan van Seijst]]
|-
! 117
| [[PC 1970|1970]]
| [[Gerrit Okkinga]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Arum]]&lt;br&gt;[[Marsum]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Durk Talsma]]
|-
! 118
| [[PC 1971|1971]]
| [[Jarich van der Veen]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]] &lt;br&gt;[[Reitse Mienstra]]
| [[Ikkerwâld]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
| [[Reitse Mienstra]]
|-
! 119
| [[PC 1972|1972]]
| [[Piet de Jong (keatser)|Piet de Jong]] &lt;br&gt;[[Bert Rinia]] &lt;br&gt;[[André Roosenburg jr.]]
| [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Bert Rinia]]
|-
! 120
| [[PC 1973|1973]]
| [[Sjouke de Boer]]  &lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]&lt;br&gt;[[Gerrit van der Heide]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Sjouke de Boer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 121
| [[PC 1974|1974]]
| [[Jarich van der Veen]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]]&lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Damwâld]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt; [[Drachten]]
| [[Jarich van der Veen]]
|-
! 122
| [[PC 1975|1975]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]
| [[Drachten]] &lt;br&gt; [[Berltsum]] &lt;br&gt; [[Stiens]]
| [[Johan van Seijst]]
|-
! 123
| [[PC 1976|1976]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]&lt;br&gt; [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Sake Saakstra]]
|-
! 124
| [[PC 1977|1977]]
| [[Sjouke de Boer]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Wieb van Wieren]]
|-
! 125
| [[PC 1978|1978]]
| [[Sjouke de Boer]] &lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Sjouke de Boer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 126
| [[PC 1979|1979]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Boarnburgum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 127
| [[PC 1980|1980]]
| [[Sake Saakstra]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]] &lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Boarnburgum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 128
| [[PC 1981|1981]]
| [[Sake Saakstra]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Tjisse Wallendal]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Rie (plak)|Rie]]
| [[Sake Saakstra]]
|-
! 129
| [[PC 1982|1982]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]] &lt;br&gt; [[Seisbierrum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 130
| [[PC 1983|1983]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]] &lt;br&gt; [[Froubuorren]] &lt;br&gt; [[Seisbierrum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 131
| [[PC 1984|1984]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]] &lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Wieb van Wieren]]
|-
! 132
| [[PC 1985|1985]]
| [[Ruurd Rutten]] &lt;br&gt;[[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]] &lt;br&gt;[[Tjerk de Groot]]
| [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]
| [[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]]
|-
! 133
| [[PC 1986|1986]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-
! 134
| [[PC 1987|1987]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt; [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-
! 135
| [[PC 1988|1988]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt; [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 136
| [[PC 1989|1989]]
| [[Joop Bierma]]&lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Hotze Rusticus]]
| [[Sint-Jabik]] &lt;br&gt; [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Joop Bierma]]
|-
! 137
| [[PC 1990|1990]]
| [[Coos Veltman]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Coos Veltman]]
|-
! 138
| [[PC 1991|1991]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Erik Seerden]]
|-
! 139
| [[PC 1992|1992]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Rinse Bleeker]]
|-
! 140
| [[PC 1993|1993]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]] &lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Thomas van der Meer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 141
| [[PC 1994|1994]]
| [[Coos Veltman]]&lt;br&gt;[[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]]&lt;br&gt;[[Hotze Rusticus]]
| [[De Jouwer]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Coos Veltman]]
|-
! 142
| [[PC 1995|1995]]
| [[Simon Minnesma]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Klaas Anne Terpstra]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt; [[Menaam]]
| [[Simon Minnesma]]
|-
! 143
| [[PC 1996|1996]]
| [[Johan Okkinga]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Pieter Tienstra]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt;[[Winsum (Grinslân)]]
| [[Johan Okkinga]]
|-
! 144
| [[PC 1997|1997]]
| [[Pieter van Tuinen]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Pieter van Tuinen]]
|-
! 145
| [[PC 1998|1998]]
| [[Johan Okkinga]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Winsum (Grinslân)]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johan Okkinga]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 146
| [[PC 1999|1999]]
| [[Johan Okkinga]]&lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Arum]]&lt;br&gt;[[Winsum (Grinslân)]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Auke van der Graaf]]
|-
! 147
| [[PC 2000|2000]]
| [[Klaas Berkepas]]&lt;br&gt;[[Dirk Jan van der Woud]]&lt;br&gt;[[Klaas Anne Terpstra]]
| [[Aldeboarn]]&lt;br&gt; [[Goutum]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Klaas Anne Terpstra]]
|-
! 148
| [[PC 2001|2001]]
| [[Pieter van Tuinen]]&lt;br&gt;[[André Kuipers (keatser)|André Kuipers]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Bitgummole]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Chris Wassenaar]]
|-
! 149
| [[PC 2002|2002]]
| [[Rutmer van der Meer]]&lt;br&gt;[[Jacob Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Cornelis Terpstra]]
| [[Wergea]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Cornelis Terpstra]]
|-
! 150
| [[PC 2003|2003]]
| [[Johannes Gerrit Dijkstra]] &lt;br&gt;[[Karel Nijman]]&lt;br&gt;[[Folkert van der Wei]]
| [[Huzum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Johannes Gerrit Dijkstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 151
| [[PC 2004|2004]]
| [[Johan Abma (keatser)|Johan Abma]] &lt;br&gt;[[Pieter Scharringa]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Gau]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Huzum]]
| [[Daniël Iseger]]
|-
! 152
| [[PC 2005|2005]]
| [[Rutmer van der Meer]],&lt;br&gt;[[Jacob Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]] &lt;br&gt;[[Minnertsgea]]
| [[Chris Wassenaar]]
|-
! 153
| [[PC 2006|2006]]
| [[Johan van der Meulen]]&lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]] &lt;br&gt;[[Kor Zittema]]
| [[Damwâld]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Taeke Triemstra]]
|-
! 154
| [[PC 2007|2007]]
| [[Johan van der Meulen]] &lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Broeksterwâld]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johan van der Meulen]]
|-
! 155
| [[PC 2008|2008]]
| [[Jochum Bouma]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]&lt;br&gt;[[Douwe Groenendijk]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt;[[Berltsum]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
| [[Douwe Groenendijk]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 156
| [[PC 2009|2009]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt;[[Folkert van der Wei]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt;[[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]
|-
! 157
| [[PC 2010|2010]]
| [[Gert-Anne van der Bos]] &lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]] &lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]
|-
! 158
| [[PC 2011|2011]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Daniël Iseger]]
|-
! 159
| [[PC 2012|2012]]
| [[Hendrik Tolsma]]&lt;br&gt;[[René Anema]]&lt;br&gt;[[Thomas van Zuiden]]
| [[Goutum]]&lt;br&gt;[[Balk]]&lt;br&gt;[[Tsjerkwert]]
| [[Thomas van Zuiden]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 160
| [[PC 2013|2013]]
| [[Johan van der Meulen]] &lt;br&gt;[[Renze Pieter Hiemstra]] &lt;br&gt;[[Hylke Bruinsma]]
| [[Bitgummole]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]] &lt;br&gt;[[Minnertsgea]]
| [[Renze Pieter Hiemstra]]
|-
! 161
| [[PC 2014|2014]]
| [[Gert-Anne van der Bos]] &lt;br&gt;[[Jacob Wassenaar]] &lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]] &lt;br&gt;[[Minnertsgea]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Daniël Iseger]]
|-
! 162
| [[PC 2015|2015]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt; [[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt; [[Daniël Iseger]]
| [[Mantgum]] &lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]
|-
! 163
| [[PC 2016|2016]]
| [[Jan-Dirk de Groot]]&lt;br&gt;[[Renze Pieter Hiemstra]]&lt;br&gt;[[Hans Wassenaar]]
| [[Driezum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Hans Wassenaar]]
|-
! 164
| [[PC 2017|2017]]
| [[Bauke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Alle Jan Anema]]&lt;br&gt;[[Hendrik Kootstra]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt;[[Minnertsgea]]
| [[Hendrik Kootstra]]
|-
! 165
| [[PC 2018|2018]]
| [[Peter van Zuiden]]&lt;br&gt;[[Allard Hoekstra]]&lt;br&gt;[[Thomas van Zuiden]]
| [[Tsjerkwert]]&lt;br&gt;[[Frjentsjer]]&lt;br&gt;[[Boalsert]] 
| [[Allard Hoekstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 166
| [[PC 2019|2019]]
| [[Marten Bergsma]]&lt;br&gt;[[Renze Pieter Hiemstra]]&lt;br&gt;[[Hans Wassenaar]]
| [[Minnertsgea]]&lt;br&gt;[[Deinum]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] 
| [[Hans Wassenaar]]
|-
! (167)
| [[2020]]
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;1&quot;|''gjin PC fanwegen [[Koroanafiruspandemy|koroana]]''
|-
! 168
| [[PC 2021|2021]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Erwin Zijlstra]]
| [[Mantgum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Easterlittens]] 
| [[Erwin Zijlstra]]
|-
! 169
| [[PC 2022|2022]]
| [[Tjisse Steenstra]]&lt;br&gt;[[Hans Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Renze Pieter Hiemstra]]
| [[Bitgummole]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] &lt;br&gt;[[Deinum]]
| [[Tjisse Steenstra]]
|-
! 170
| [[PC 2023|2023]]
|[[Tjisse Steenstra]]&lt;br&gt;[[Hans Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Renze Pieter Hiemstra]]
|[[Bitgummole]]&lt;br&gt;[[Bitgummole]]&lt;br&gt;[[Deinum]] 
|[[Tjisse Steenstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 171
| [[PC 2024|2024]]
|[[Menno van Zwieten]]&lt;br&gt;[[Gabe-Jan van Popta]]&lt;br&gt;[[Tsjisse Steenstra]]
|[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]&lt;br&gt;[[Boalsert]]&lt;br&gt;[[Bitgummole]]
|[[Tjisse Steenstra]]
|-
! 172
| [[PC 2025|2025]]
| [[Marten Bergsma]],&lt;br&gt;[[Hessel Postma]],&lt;br&gt;[[Pieter Jan Leijenaar]]
|[[Minnertsgea]]&lt;br&gt;[[Winsum (Fryslân)|Winsum]]&lt;br&gt;[[Makkum]]
|[[Marten Bergsma]]
|-
! 173
| [[PC 2026|2026]]
| [[Menno van Zwieten]],&lt;br&gt;[[Rick Minnesma]],&lt;br&gt;[[Tjisse Steenstra]]
|[[Burgum]]&lt;br&gt;[[Dronryp]]&lt;br&gt;[[Dronryp]]
|[[Tjisse Steenstra]]
|}</text>
      <sha1>h890nmk4cqk7bbgjrjrpn0tios53i31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237015</id>
      <parentid>1237014</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T07:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <origin>1237015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30932" sha1="jb47cqruccmulwusye20t976a9ozzk5" xml:space="preserve">{{Berjocht:Kladmynkop|grutte=0.75|blok=FreyaSport}}

===== Listen fan flaggen =====

;Geografysk
* [[Wikipedy:List fan berjochten fan flaggen|Flaggen]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Lân-oantsjutting|Flaggen mei Lân-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan Berjochten Flagge Nederlânske bestjoerlike ienheden|Flaggen Nederlânske bestjoerlike ienheden]]
* [[List fan flaggen fan Fryske gemeenten|Flaggen fan Fryske gemeenten]] ''(gjin berjochten)''
* [[List fan flaggen fan doarpen yn Fryslân|Flaggen fan Fryske doarpen]] ''(gjin berjochten)''
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Nasjonaliteit-oantsjutting|Flaggen mei Nasjonaliteit-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Etnisiteit-oantsjutting|Flaggen mei Etnisiteit-oantsjutting]]

;Sport
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei YOK-koade|Flaggen mei Ynternasjonaal Olympysk/Paralympysk Komitee koade]]

--------------
{| class=&quot;wikitable
! nûmer
! jier
! keatsers
! wenplakken
! kening
|-
! 1
| 1850
|colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | ''ûnbekend''
|-
! 2
| 1851
|-
! 3
| 1852
|-
! 4
| 1853
|-
! 5
| [[PC 1854|1854]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 6
| [[PC 1855|1855]]
| [[Evert Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Jan Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 7
| [[PC 1856|1856]]
| [[Johannes Frederiks Felkers]] &lt;br&gt;[[Pieter Frederiks Felkers]]&lt;br&gt;[[Frans Frederiks Felkers]]
| [[Wommels]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 8
| [[PC 1857|1857]]
| [[Evert Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Jan Klazes Boorsma]]&lt;br&gt;[[Willem Klazes Boorsma]]
| [[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]] &lt;br&gt;[[Tsjummearum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 9
| [[PC 1858|1858]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! –
| 1859 
| colspan=&quot;3&quot;| ''gjin PC fanwege in [[pokken|pokke]]-epidemy''  
|-
! 10  
| [[PC 1860|1860]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 11
| [[PC 1861|1861]] 
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 12  
| [[PC 1862|1862]]
| [[Pieter Baukes Rijpma]]&lt;br&gt;[[Rients Doekles Yntema]] &lt;br&gt;[[Hylke Folkerts Post]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Kimswert]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 13  
| [[PC 1863|1863]]
| [[Jan Bangma]] &lt;br&gt; [[Frans Frederiks Felkers]]&lt;br&gt;[[Pieter Ulbes Rijpma]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Mullum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 14
| [[PC 1864|1864]]
| [[Jan Bangma]] &lt;br&gt;[[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Frans Frederiks Felkers]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 15
| [[PC 1865|1865]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Pieter Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Pieter Pieters Hiddinga]]
| [[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! –
| 1866
| colspan=&quot;3&quot;|''gjin PC fanwegen in [[goalera]]-epidemy''
|-
! 16
| [[PC 1867|1867]]
| [[Klaas Folkerts Post]] &lt;br&gt;[[Rein Minnes Schiphof]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 17
| [[PC 1868|1868]]
| [[Klaas Folkerts Post]]&lt;br&gt;[[Rein Minnes Schiphof]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 18
| [[PC 1869|1869]]
| [[Klaas Folkerts Post]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]] &lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Kimswert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 19
| [[PC 1870|1870]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 20
| [[PC 1871|1871]]
| [[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Pieter Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 21
| [[PC 1872|1872]]
| [[Jan Pieters Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 22
| [[PC 1873|1873]]
| [[Dirk Ynzes de Boer]]&lt;br&gt;[[Jan Dirks Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]] &lt;br&gt;[[Winaam]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 23
| [[PC 1874|1874]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Jacob Runia]]&lt;br&gt;[[Sjouke Sybes Anema]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 24
| [[PC 1875|1875]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Jan Dirks Hiddinga]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 25
| [[PC 1876|1876]]
| [[Jacob Klaver]]&lt;br&gt;[[Folkert Gatzes Struiksma]]&lt;br&gt;[[Rients Pieters Koopmans]]
| [[Winsum (Fryslân)|Winsum]] &lt;br&gt; [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 26
| [[PC 1877|1877]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Johannes Donia]]
| [[Arum]] &lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 27
| [[PC 1878|1878]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 28
| [[PC 1879|1879]]
| [[Tjerk Douwes Hiemstra]]&lt;br&gt;[[Wiebe Pieters Steensma]] &lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]] &lt;br&gt;[[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 29
| [[PC 1880|1880]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]&lt;br&gt;[[Jelle Hilbrands Bruinsma]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 30
| [[PC 1881|1881]]
| [[Jan Eeltjes Bonnema]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Sjirk de Wal]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Wjelsryp]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 31
| [[PC 1882|1882]]
| [[Wiebren Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Meindert Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein van de Witte]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| align=&quot;center&quot;| ''n.f.t.''
|-
! 32
| [[PC 1883|1883]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| [[Auke Miedema]]
|-
! 33
| [[PC 1884|1884]]
| [[Hein Doedes Postma]]&lt;br&gt;[[Marten Cornelis Banning]]&lt;br&gt;[[Tjerk Douwes Hiemstra]]
| [[Surch]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Hein Doedes Postma]]
|-
! 34
| [[PC 1885|1885]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Auke Miedema]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Sweins]]
| [[Sjirk de Wal]]
|-
! 35
| [[PC 1886|1886]]
| [[Sjirk de Wal]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]] &lt;br&gt;[[Jacob Klazes Wassenaar]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Sweins]] &lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]
| [[Klaas Willems Boorsma]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 36
| [[PC 1887|1887]]
| [[Jacob Klazes Wassenaar]] &lt;br&gt;[[Klaas Willems Boorsma]]&lt;br&gt;[[Lammert Scheltes Hilarides]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sweins]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 37
| [[PC 1888|1888]]
| [[Sybren Geerts Kooistra]] &lt;br&gt;[[Meindert Geerts Kooistra]]&lt;br&gt;[[Lammert Scheltes Hilarides]]
| [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 38
| [[PC 1889|1889]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]&lt;br&gt;[[Wiebren Tjeerds Kooistra]]&lt;br&gt;[[Meindert Geerts Kooistra]]
| [[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Lammert Scheltes Hilarides]]
|-
! 39
| [[PC 1890|1890]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Taeke de Jong]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]]
|-
! 40
| [[PC 1891|1891]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Hemke Geerts Elzinga]]&lt;br&gt;[[Cornelis van der Weg]]
| [[Skingen]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 41
| [[PC 1892|1892]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Nanne Sjoerds de Boer]]
| [[Skingen]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Penjum]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]
|-
! 42
| [[PC 1893|1893]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Pieter Baukes Yetsenga]]
| [[Skingen]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 43
| [[PC 1894|1894]]
| [[Johannes Douwes Bierma]] &lt;br&gt;[[Klaas Dirks Leeuwen]]&lt;br&gt;[[Arjen Lammerts de Vries]]
| [[Sint-Jabik]] &lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johannes Douwes Bierma]]
|-
! 44
| [[PC 1895|1895]]
| [[Johannes Gerlofs Anema]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Pieter Baukes Yetsenga]]
| [[Skingen]]&lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Pieter Baukes Yetsenga]]
|-
! 45
| [[PC 1896|1896]]
| [[Minze Johannes de Vries]] &lt;br&gt;[[Sjoerd Heslinga]]&lt;br&gt;[[Klaas Pieters Vonk]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 46
| [[PC 1897|1897]]
| [[Minze Johannes de Vries]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Klaas Pieters Vonk]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt; [[Penjum]] &lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-
! 47
| [[PC 1898|1898]]
| [[Johannes Douwes Bierma]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Johannes Struiksma]]
|-
! 48
| [[PC 1899|1899]]
| [[Johannes Douwes Bierma]] &lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 49
| [[PC 1900|1900]]
| [[Minze Johannes de Vries]] &lt;br&gt;[[Gerben Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Anne Groenveld]]
| [[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]] &lt;br&gt;[[Bitgum]]
| [[Minze Johannes de Vries]]
|-
! 50
| [[PC 1901|1901]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Jan Sjoerds Kuperus]] &lt;br&gt;[[Meindert Helfrich]]
| [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Kimswert]]
| [[Jan Sjoerds Kuperus]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 51
| [[PC 1902|1902]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Jan Sjoerds Kuperus]] &lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Sjoerds Kuperus]]
|-
! 52
| [[PC 1903|1903]]
| [[Minze Johannes de Vries]]&lt;br&gt;[[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]&lt;br&gt;[[Johannes Struiksma]]
| [[Bitgum]]&lt;br&gt; [[Penjum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Jan Reitsma (1869)|Jan Reitsma]]
|-
! 53
| [[PC 1904|1904]]
| [[Pieter Hovinga]] &lt;br&gt;[[Lodewijk Leicht]]&lt;br&gt;[[Rinze Feitsma]]
| [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Pieter Hovinga]]
|-
! 54
| [[PC 1905|1905]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt;[[Jan Wiebrens Kooistra]]&lt;br&gt;[[Gerrit Terpstra]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
|-
! 55
| [[PC 1906|1906]]
| [[Catrinus Werkhoven]]&lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 56
| [[PC 1907|1907]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]] &lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt; [[Meindert Helfrich]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Kimswert]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|- 
! 57
| [[PC 1908|1908]]
| [[Uiltje Tijmstra]] &lt;br&gt;[[Hans Schaafsma]] &lt;br&gt;[[Roelof Boorsma]]
| [[De Lemmer]]&lt;br&gt; [[Arum]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Uiltje Tijmstra]]
|-
! 58
| [[PC 1909|1909]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Wytmarsum]] &lt;br&gt;[[Wytmarsum]] &lt;br&gt;[[Wytmarsum]]
| [[Catrinus Werkhoven]]
|-
! 59
| [[PC 1910|1910]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]] &lt;br&gt;[[Tjeerd Wiebrens Kooistra]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Catrinus Werkhoven]]
|-
! 60
| [[PC 1911|1911]]
| [[Tjeerd Wiebrens Kooistra]] &lt;br&gt;[[Sytze Abeles Kooistra]]&lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Sytze Abeles Kooistra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 61
| [[PC 1912|1912]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Sikke de Vries]]&lt;br&gt;[[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| [[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
|-
! 62
| [[PC 1913|1913]]
| [[Catrinus Werkhoven]] &lt;br&gt;[[Anne Smidts]] &lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Anne Smidts]]
|-
! 63
| [[PC 1914|1914]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Gerben Jacobus Hoitsma]] &lt;br&gt;[[Rein Zaagemans]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Gerben Jacobus Hoitsma]]
|-
! 64
| [[PC 1915|1915]]
| [[Jacobus Jellema]] &lt;br&gt;[[Sikke de Vries]]&lt;br&gt;[[Hendrik van Haitsma]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Sikke de Vries]]
|-
! 65
| [[PC 1916|1916]]
| [[Rinse Brink]] &lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[August van Lierde]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Belgje]]
| [[Rinse Brink]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 66
| [[PC 1917|1917]]
| [[August van Lierde]] &lt;br&gt;[[Émile Hoyois]]&lt;br&gt;[[Georges Herphelin]]
| [[Belgje]] &lt;br&gt;[[Belgje]] &lt;br&gt;[[Belgje]]
| [[August van Lierde]]
|-
! 67
| [[PC 1918|1918]]
| [[Hubert Ate Westerhuis]] &lt;br&gt;[[Roelof de Jong]] &lt;br&gt;[[Petrus Hiemstra]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Wommels]]
| [[Hubert Ate Westerhuis]]
|-
! 68
| [[PC 1919|1919]]
| [[Jan Ymtes Heeg]]&lt;br&gt;[[Anne Smidts]] &lt;br&gt;[[Sybolt Meyes Tigchelaar]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]
| [[Anne Smidts]]
|-
! 69
| [[PC 1920|1920]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Dokkum]]
| [[Ids Jousma]]
|-
! 70
| [[PC 1921|1921]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Jan Ymtes Heeg]] &lt;br&gt;[[Rinze Rinzes Yetsenga]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Jan Ymtes Heeg]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 71
| [[PC 1922|1922]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Jan Ymtes Heeg]]&lt;br&gt;[[Rinze Rinzes Yetsenga]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Arum]]
| [[Rinze Rinzes Yetsenga]]
|-
! 72
| [[PC 1923|1923]]
| [[Machiel Miedema]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]] &lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]
|-
! 73
| [[PC 1924|1924]]
| [[Hans Knol]]&lt;br&gt;[[Ids Roukema (Frjentsjer)|Ids Roukema]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Klaas de Jager]]
|-
! 74
| [[PC 1925|1925]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Dokkum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-
! 75
| [[PC 1926|1926]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 76
| [[PC 1927|1927]]
| [[Gerben Koster]] &lt;br&gt;[[Rinze Werkhoven]]&lt;br&gt;[[Sake Zijlstra]]
| [[Dokkum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Gerben Koster]]
|-
! 77
| [[PC 1928|1928]]
| [[Ids Roukema (Arum)|Ids Roukema]] &lt;br&gt;[[Dirk de Jong]]&lt;br&gt;[[Klaas Wiebrens Kooistra]]
| [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Wier]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Klaas Wiebrens Kooistra]]
|-
! 78
| [[PC 1929|1929]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Pieter Helfrich]]&lt;br&gt;[[Ids Jousma]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Taede Zijlstra]]
|- 
! 79
| [[PC 1930|1930]]
| [[Reinder Klaas Terpstra]] &lt;br&gt;[[Nanning Koopmans]] &lt;br&gt;[[Klaas Wiebrens Kooistra]]
| [[Bitgum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Dokkum]]
| [[Reinder Klaas Terpstra]]
|-
! 80
| [[PC 1931|1931]]
| [[Taede Zijlstra]]&lt;br&gt;[[Pieter Helfrich]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Pieter Helfrich]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 81
| [[PC 1932|1932]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Sape de Haan]]&lt;br&gt;[[Jan van der Lei]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Klaas Kuiken]]
|-
! 82
| [[PC 1933|1933]]
| [[Hans Knol]]&lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]] &lt;br&gt;[[Anne van Sinderen]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]] &lt;br&gt;[[Sint-Anne]]
| [[Dooitzen de Bildt]]
|-
! 83
| [[PC 1934|1934]]
| [[Marten van der Hem]]  &lt;br&gt;[[Harmen Bogaard]]&lt;br&gt;[[Klaas de Jager]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Marten van der Hem]]
|-
! 84
| [[PC 1935|1935]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]] &lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]
| [[Taede Zijlstra]]
|-
! 85
| [[PC 1936|1936]]
| [[Marten van der Hem]] &lt;br&gt;[[Anne Braam]] &lt;br&gt;[[Willem Bosma]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Boalsert]]
| [[Willem Bosma]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 86
| [[PC 1937|1937]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Dooitzen de Bildt]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Sjouke Helfrich]]
|-
! 87
| [[PC 1938|1938]]
| [[Folkert Hiddinga]] &lt;br&gt;[[Cornelis Kamminga]] &lt;br&gt;[[Willem Bosma]]
| [[Weidum]]&lt;br&gt; [[Arum]]&lt;br&gt; [[Boalsert]]
| [[Cornelis Kamminga]]
|-
! 88
| [[PC 1939|1939]]
| [[Taede Zijlstra]] &lt;br&gt;[[IJnze Kuperus]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Wytmarsum]] &lt;br&gt; [[Winaam]] &lt;br&gt; [[Winaam]]
| [[Taede Zijlstra]]
|-
! 89
| [[PC 1940|1940]]
| [[Marten van der Hem]]&lt;br&gt;[[Lou Seerden]]  &lt;br&gt;[[Feite de Jager]]
| [[Raerd]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Lou Seerden]]
|-
! 90
| [[PC 1941|1941]]
| [[Klaas Kuiken]]&lt;br&gt;[[Jan de Groot]]&lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Sint-Anne]]&lt;br&gt; [[Weidum]]&lt;br&gt; [[Winaam]]
| [[Jan de Groot]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 91
| [[PC 1942|1942]]
| [[Jan Rodenhuis]] &lt;br&gt;[[Feite de Jager]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Húns]]&lt;br&gt;[[Harns (stêd)|Harns]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Jan Rodenhuis]]
|-
! –
| 1943
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''gjin PC fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]''
|-
! –
| 1944
|-
! 92
| [[PC 1945|1945]]
| [[Klaas Posthumus]]&lt;br&gt;[[Pieter de Haan]] &lt;br&gt;[[Hiele de Haan]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Klaas Posthumus]]
|-
! 93
| [[PC 1946|1946]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Æbe Haima]] &lt;br&gt;[[Riemer Reinalda]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Doanjum]]&lt;br&gt; [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 94
| [[PC 1947|1947]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Æbe Haima]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Doanjum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 95
| [[PC 1948|1948]]
| [[Marten van der Leest]] &lt;br&gt;[[Theun de Bruin]] &lt;br&gt;[[Sjouke Helfrich]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Wergea]]
| [[Marten van der Leest]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 96
| [[PC 1949|1949]]
| [[Lammert Heeringa]]  &lt;br&gt;[[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Wytse Vlietstra]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Lammert Heeringa]]
|-
! 97
| [[PC 1950|1950]]
| [[Marten van der Leest]] &lt;br&gt;[[Theun de Bruin]]&lt;br&gt;[[Arp Hiemstra]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Marten van der Leest]]
|-
! 98
| [[PC 1951|1951]]
| [[Roel Hoekstra]]&lt;br&gt;[[Pieter de Haan]] &lt;br&gt;[[Hiele de Haan]]
| [[Ternaard]]&lt;br&gt; [[Holwert]]&lt;br&gt; [[Holwert]]
| [[Hiele de Haan]]
|-
! 99
| [[PC 1952|1952]]
| [[Hotze Schuil]] &lt;br&gt;[[Sikke Olivier]] &lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Hotze Schuil]]
|-
! 100
| [[PC 1953|1953]]
| [[Hotze Schuil]]&lt;br&gt;[[Rinnie Kuiper]]&lt;br&gt;[[Frans Helfrich]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Rinnie Kuiper]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 101
| [[PC 1954|1954]]
| [[Johannes Stavinga]]  &lt;br&gt;[[Albert Veldkamp]] &lt;br&gt;[[Sipke van der Zee]]
| [[Poppenwier]]&lt;br&gt; [[Huzum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johannes Stavinga]]
|-
! 102
| [[PC 1955|1955]]
| [[Meindert van der Weerd]] &lt;br&gt;[[Johannes Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Wytse Vlietstra]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Kreil (Noardeastpolder)|Kreil]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Wytse Vlietstra]]
|-
! 103
| [[PC 1956|1956]]
| [[Marten van der Leest]]&lt;br&gt;[[Johan Jansen]]&lt;br&gt;[[Arp Hiemstra]]
| [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Arp Hiemstra]]
|-
! 104
| [[PC 1957|1957]]
| [[Jan Sijtsma]] &lt;br&gt;[[Albert Rinia]]&lt;br&gt;[[Sake Faber]]
| [[Rie (plak)|Rie]]&lt;br&gt; [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Jan Sijtsma]]
|-
! 105
| [[PC 1958|1958]]
| [[Roel Hoekstra]] &lt;br&gt;[[Johan Jansen]]  &lt;br&gt;[[Albert Veldkamp]]
| [[Ternaard]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Huzum]]
| [[Johan Jansen]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 106
| [[PC 1959|1959]]
| [[Meindert van der Weerd]] &lt;br&gt;[[Albert Rinia]]&lt;br&gt;[[Rinnie Kuiper]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Makkum]]
| [[Rinnie Kuiper]]
|-
! 107
| [[PC 1960|1960]]
| [[Jan Sijtsma]] &lt;br&gt;[[Johannes Zijlstra]]  &lt;br&gt;[[Dirk van der Zee]]
| [[Rie (plak)|Rie]] &lt;br&gt; [[Kreil (Noardeastpolder)|Kreil]] &lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johannes Zijlstra]]
|-
! 108
| [[PC 1961|1961]]
| [[Rienk de Groot]]&lt;br&gt;[[Johan Jansen]]&lt;br&gt;[[Martinus Santema]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]
| [[Martinus Santema]]
|-
! 109
| [[PC 1962|1962]]
| [[Gerrit Okkinga]] &lt;br&gt;[[Dreeuwes Smedinga]] &lt;br&gt;[[Sjoerd Heeringa]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]
| [[Dreeuwes Smedinga]]
|-
! 110
| [[PC 1963|1963]]
| [[Gerrit Okkinga]]  &lt;br&gt;[[Dreeuwes Smedinga]]&lt;br&gt;[[Martinus Santema]]
| [[Easterein]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]
| [[Gerrit Okkinga]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 111
| [[PC 1964|1964]]
| [[Rienk de Groot]]&lt;br&gt;[[Sjoerd Heeringa]]&lt;br&gt;[[Johan Halbesma]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Tsjummearum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Johan Halbesma]]
|-
! 112
| [[PC 1965|1965]]
| [[Hein Zijlstra]] &lt;br&gt;[[Martinus Santema]] &lt;br&gt;[[Gerrit Langerak]]
| [[Deinum]]&lt;br&gt; [[Easterlittens]]&lt;br&gt; [[Snits]]
| [[Hein Zijlstra]]
|-
! 113
| [[PC 1966|1966]]
| [[Rienk de Groot]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Gerrit de Jong]]
|-
! 114
| [[PC 1967|1967]]
| [[Hotze Schuil]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]] &lt;br&gt;[[Johan Halbesma]]
| [[Harns (stêd)|Harns]]&lt;br&gt; [[Marsum]]&lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Klaas van Wieren]]
|-
! 115
| [[PC 1968|1968]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Tamme Velstra]] &lt;br&gt;[[Johannes Westra]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Baard]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Tamme Velstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 116
| [[PC 1969|1969]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Sikke Sikkema]]&lt;br&gt;[[Johannes Westra]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Johan van Seijst]]
|-
! 117
| [[PC 1970|1970]]
| [[Gerrit Okkinga]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Arum]]&lt;br&gt;[[Marsum]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Durk Talsma]]
|-
! 118
| [[PC 1971|1971]]
| [[Jarich van der Veen]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]] &lt;br&gt;[[Reitse Mienstra]]
| [[Ikkerwâld]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
| [[Reitse Mienstra]]
|-
! 119
| [[PC 1972|1972]]
| [[Piet de Jong (keatser)|Piet de Jong]] &lt;br&gt;[[Bert Rinia]] &lt;br&gt;[[André Roosenburg jr.]]
| [[Wommels]]&lt;br&gt; [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Bert Rinia]]
|-
! 120
| [[PC 1973|1973]]
| [[Sjouke de Boer]]  &lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]&lt;br&gt;[[Gerrit van der Heide]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Harns (stêd)|Harns]]
| [[Sjouke de Boer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 121
| [[PC 1974|1974]]
| [[Jarich van der Veen]] &lt;br&gt;[[Gerrit de Jong]]&lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Damwâld]]&lt;br&gt; [[Snits]]&lt;br&gt; [[Drachten]]
| [[Jarich van der Veen]]
|-
! 122
| [[PC 1975|1975]]
| [[Johan van Seijst]] &lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]
| [[Drachten]] &lt;br&gt; [[Berltsum]] &lt;br&gt; [[Stiens]]
| [[Johan van Seijst]]
|-
! 123
| [[PC 1976|1976]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Durk Talsma]]
| [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]&lt;br&gt; [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Weidum]]
| [[Sake Saakstra]]
|-
! 124
| [[PC 1977|1977]]
| [[Sjouke de Boer]]&lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Wieb van Wieren]]
|-
! 125
| [[PC 1978|1978]]
| [[Sjouke de Boer]] &lt;br&gt;[[Klaas van Wieren]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]
| [[Eksmoarre]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Sjouke de Boer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 126
| [[PC 1979|1979]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Boarnburgum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 127
| [[PC 1980|1980]]
| [[Sake Saakstra]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]] &lt;br&gt;[[Flip Soolsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Boarnburgum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 128
| [[PC 1981|1981]]
| [[Sake Saakstra]] &lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Tjisse Wallendal]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Rie (plak)|Rie]]
| [[Sake Saakstra]]
|-
! 129
| [[PC 1982|1982]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]] &lt;br&gt; [[Seisbierrum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-
! 130
| [[PC 1983|1983]]
| [[Sake Saakstra]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]
| [[Grou (plak)|Grou]] &lt;br&gt; [[Froubuorren]] &lt;br&gt; [[Seisbierrum]]
| [[Piet Jetze Faber]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 131
| [[PC 1984|1984]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]] &lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Wieb van Wieren]]
|-
! 132
| [[PC 1985|1985]]
| [[Ruurd Rutten]] &lt;br&gt;[[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]] &lt;br&gt;[[Tjerk de Groot]]
| [[Winaam]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]
| [[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]]
|-
! 133
| [[PC 1986|1986]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt;[[Wieb van Wieren]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]] &lt;br&gt; [[Marsum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-
! 134
| [[PC 1987|1987]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt; [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-
! 135
| [[PC 1988|1988]]
| [[Peter Rinia]]&lt;br&gt; [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Makkum]]&lt;br&gt; [[Seisbierrum]] &lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Tunno Schurer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 136
| [[PC 1989|1989]]
| [[Joop Bierma]]&lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Hotze Rusticus]]
| [[Sint-Jabik]] &lt;br&gt; [[Stiens]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Joop Bierma]]
|-
! 137
| [[PC 1990|1990]]
| [[Coos Veltman]]&lt;br&gt;[[Piet Jetze Faber]]&lt;br&gt;[[Tunno Schurer]]
| [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Froubuorren]]&lt;br&gt; [[Frjentsjer]]
| [[Coos Veltman]]
|-
! 138
| [[PC 1991|1991]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Erik Seerden]]
|-
! 139
| [[PC 1992|1992]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Frjentsjer]]&lt;br&gt; [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Rinse Bleeker]]
|-
! 140
| [[PC 1993|1993]]
| [[Erik Seerden]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]] &lt;br&gt;[[Thomas van der Meer]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Akkrum]]
| [[Thomas van der Meer]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 141
| [[PC 1994|1994]]
| [[Coos Veltman]]&lt;br&gt;[[Johannes van Dijk (keatser)|Johannes van Dijk]]&lt;br&gt;[[Hotze Rusticus]]
| [[De Jouwer]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Marsum]]
| [[Coos Veltman]]
|-
! 142
| [[PC 1995|1995]]
| [[Simon Minnesma]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Klaas Anne Terpstra]]
| [[Menaam]]&lt;br&gt; [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt; [[Menaam]]
| [[Simon Minnesma]]
|-
! 143
| [[PC 1996|1996]]
| [[Johan Okkinga]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Pieter Tienstra]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt;[[Winsum (Grinslân)]]
| [[Johan Okkinga]]
|-
! 144
| [[PC 1997|1997]]
| [[Pieter van Tuinen]] &lt;br&gt;[[Rinse Bleeker]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Grins (stêd)|Grins]] &lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] &lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Pieter van Tuinen]]
|-
! 145
| [[PC 1998|1998]]
| [[Johan Okkinga]] &lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Arum]]&lt;br&gt; [[Winsum (Grinslân)]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johan Okkinga]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 146
| [[PC 1999|1999]]
| [[Johan Okkinga]]&lt;br&gt;[[Sake Porte]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Arum]]&lt;br&gt;[[Winsum (Grinslân)]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Auke van der Graaf]]
|-
! 147
| [[PC 2000|2000]]
| [[Klaas Berkepas]]&lt;br&gt;[[Dirk Jan van der Woud]]&lt;br&gt;[[Klaas Anne Terpstra]]
| [[Aldeboarn]]&lt;br&gt; [[Goutum]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Klaas Anne Terpstra]]
|-
! 148
| [[PC 2001|2001]]
| [[Pieter van Tuinen]]&lt;br&gt;[[André Kuipers (keatser)|André Kuipers]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Bitgummole]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Chris Wassenaar]]
|-
! 149
| [[PC 2002|2002]]
| [[Rutmer van der Meer]]&lt;br&gt;[[Jacob Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Cornelis Terpstra]]
| [[Wergea]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]]
| [[Cornelis Terpstra]]
|-
! 150
| [[PC 2003|2003]]
| [[Johannes Gerrit Dijkstra]] &lt;br&gt;[[Karel Nijman]]&lt;br&gt;[[Folkert van der Wei]]
| [[Huzum]]&lt;br&gt; [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Wytmarsum]]
| [[Johannes Gerrit Dijkstra]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 151
| [[PC 2004|2004]]
| [[Johan Abma (keatser)|Johan Abma]] &lt;br&gt;[[Pieter Scharringa]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Gau]]&lt;br&gt; [[Dronryp]]&lt;br&gt; [[Huzum]]
| [[Daniël Iseger]]
|-
! 152
| [[PC 2005|2005]]
| [[Rutmer van der Meer]],&lt;br&gt;[[Jacob Wassenaar]]&lt;br&gt;[[Chris Wassenaar]]
| [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]&lt;br&gt; [[Minnertsgea]] &lt;br&gt;[[Minnertsgea]]
| [[Chris Wassenaar]]
|-
! 153
| [[PC 2006|2006]]
| [[Johan van der Meulen]]&lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]] &lt;br&gt;[[Kor Zittema]]
| [[Damwâld]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Bitgum]]
| [[Taeke Triemstra]]
|-
! 154
| [[PC 2007|2007]]
| [[Johan van der Meulen]] &lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]
| [[Broeksterwâld]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt; [[Berltsum]]
| [[Johan van der Meulen]]
|-
! 155
| [[PC 2008|2008]]
| [[Jochum Bouma]]&lt;br&gt;[[Auke van der Graaf]]&lt;br&gt;[[Douwe Groenendijk]]
| [[Easterlittens]]&lt;br&gt;[[Berltsum]]&lt;br&gt;[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
| [[Douwe Groenendijk]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|-
! 156
| [[PC 2009|2009]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt;[[Folkert van der Wei]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt;[[Wytmarsum]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]
|-
! 157
| [[PC 2010|2010]]
| [[Gert-Anne van der Bos]] &lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]] &lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]
|-
! 158
| [[PC 2011|2011]]
| [[Gert-Anne van der Bos]]&lt;br&gt;[[Taeke Triemstra]]&lt;br&gt;[[Daniël Iseger]]
| [[Holwert]]&lt;br&gt;[[Sint-Jabik]]&lt;br&gt;[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| [[Daniël Iseger]]
|-
! 159
| [[PC 2012|2012]]
| [[Hendrik Tolsma]]&lt;br&gt;[[René Anema]]&lt;br&gt;[[Thomas van Zuiden]]
| [[Goutum]]&lt;br&gt;[[Balk]]&lt;br&gt;[[Tsjerkwert]]
| [[Thomas van Zuiden]]
|-bgcolor=lightgray
!colspan=5|
|}</text>
      <sha1>jb47cqruccmulwusye20t976a9ozzk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237016</id>
      <parentid>1237015</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T07:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ynhâld ferfongen troch &quot;{{Berjocht:Kladmynkop|grutte=0.75|blok=FreyaSport}}  ===== Listen fan flaggen =====  ;Geografysk * [[Wikipedy:List fan berjochten fan flaggen|Flaggen]] * [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Lân-oantsjutting|Flaggen mei Lân-oantsjutting]] * [[Wikipedy:List fan Berjochten Flagge Nederlânske bestjoerlike ienheden|Flaggen Nederlânske bestjoerlike ienheden]] * [[List fan flaggen fan Fryske gemeenten|Flaggen fan Fryske gemeenten]] ''(gjin berjochten)'' * List...&quot;</comment>
      <origin>1237016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="lr647fv8p7blhqc9ftyibo2emjvdh3k" xml:space="preserve">{{Berjocht:Kladmynkop|grutte=0.75|blok=FreyaSport}}

===== Listen fan flaggen =====

;Geografysk
* [[Wikipedy:List fan berjochten fan flaggen|Flaggen]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Lân-oantsjutting|Flaggen mei Lân-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan Berjochten Flagge Nederlânske bestjoerlike ienheden|Flaggen Nederlânske bestjoerlike ienheden]]
* [[List fan flaggen fan Fryske gemeenten|Flaggen fan Fryske gemeenten]] ''(gjin berjochten)''
* [[List fan flaggen fan doarpen yn Fryslân|Flaggen fan Fryske doarpen]] ''(gjin berjochten)''
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Nasjonaliteit-oantsjutting|Flaggen mei Nasjonaliteit-oantsjutting]]
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei Etnisiteit-oantsjutting|Flaggen mei Etnisiteit-oantsjutting]]

;Sport
* [[Wikipedy:List fan berjochten Flagge mei YOK-koade|Flaggen mei Ynternasjonaal Olympysk/Paralympysk Komitee koade]]

--------------</text>
      <sha1>lr647fv8p7blhqc9ftyibo2emjvdh3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy oerlis:Winske artikels</title>
    <ns>5</ns>
    <id>162962</id>
    <revision>
      <id>1236858</id>
      <parentid>1236844</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */</comment>
      <origin>1236858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="kqsm8cicv51cx60trcz445d85chomyg" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-)</text>
      <sha1>kqsm8cicv51cx60trcz445d85chomyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236864</id>
      <parentid>1236858</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Winske artikels? */ Tige tank</comment>
      <origin>1236864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="fsq7i2846b7paslebl5rz9ezqaibhkj" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)</text>
      <sha1>fsq7i2846b7paslebl5rz9ezqaibhkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236866</id>
      <parentid>1236864</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */</comment>
      <origin>1236866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="37jx9kjfo5e5d7qqdf2gq5au6s0jwnh" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy nedige en winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)</text>
      <sha1>37jx9kjfo5e5d7qqdf2gq5au6s0jwnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236869</id>
      <parentid>1236866</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */</comment>
      <origin>1236869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="my0r8l5g1pop7qorpzake98whdoinj5" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)</text>
      <sha1>my0r8l5g1pop7qorpzake98whdoinj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236870</id>
      <parentid>1236869</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */ Antwurd</comment>
      <origin>1236870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="bltvn16ukmz1a32j1g29vc9qfcdnlk9" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]]@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik ha okkerdeis aardich yn de stobben fan net relevante Japanske fuotballers om oan it reagjen west. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.51 (CEST)</text>
      <sha1>bltvn16ukmz1a32j1g29vc9qfcdnlk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236890</id>
      <parentid>1236870</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */ Antwurd</comment>
      <origin>1236890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="ofsk3nni9kr600yml1rzptuzjad6fa8" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]]@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik ha okkerdeis aardich yn de stobben fan net relevante Japanske fuotballers om oan it reagjen west. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.51 (CEST)
:::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik bin it mei Drewes iens. Lit se mar stean, se steane ús net yn 'e wei. Ik bin allinnich net al te folle fan foar it wiskjen fan siden, as se moatte tige summier wêze. Sokke siden soene in útoeging wêze kinne, foar dyjingen dy't der nocht oan hawwe oan te foljen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.06 (CEST)</text>
      <sha1>ofsk3nni9kr600yml1rzptuzjad6fa8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236893</id>
      <parentid>1236890</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6516" sha1="icwoireb9nhrtwhql3o061ug2y6njw7" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]]@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik ha okkerdeis aardich yn de stobben fan net relevante Japanske fuotballers om oan it reagjen west. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.51 (CEST)
:::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik bin it mei Drewes iens. Lit se mar stean, se steane ús net yn 'e wei. Ik bin allinnich net al te folle fan foar it wiskjen fan siden, as se moatte tige summier wêze. Sokke siden soene in útoeging wêze kinne, foar dyjingen dy't der nocht oan hawwe oan te foljen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.06 (CEST)
::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha|FreyaSport}} Foar my is it kritearium: is de side oerstallich of net. Oerstallige siden drage net by oan 'e oersichtlikens fan Wikipedy. Neffens my is de Kategory:Stobbe in plak dêr't winske artikels steane, dy't ferlet ha fan útwreiding. Allinnich de Kategory:Stobbe-sport telt dêr al in foars oantal artikels dat op mear ynformaasje wachtet. En oars binne de nedige siden dy't [[Meidogger:Kening Aldgilles]] neamt in poerbêst middel om ideeën op te dwaan om oer te skriuwen. Dat liket my better ta as op in oar plak nòch in list oan te lizzen mei ûnderwerpen dêr't immen graach in artikel fan sjen wol. Mar as jimme fine dat de side bliuwe moat is my dat ek bêst.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.20 (CEST)</text>
      <sha1>icwoireb9nhrtwhql3o061ug2y6njw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236907</id>
      <parentid>1236893</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Winske artikels? */ Antwurd</comment>
      <origin>1236907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6893" sha1="htpnh8eu1zh30fo9ocxjztdo81jf1r0" xml:space="preserve">== Yn in glês ==
#[[Stoarm (wyn)]] - Hoe is dat oars as [[Stoarm]]? Hokfoar oar ''stoarm'' moat der wêze dat dit in betsjuttingsside nedich makket?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2022, 14.53 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik tink dat die der by fersin yn kaam is, dan al by fersin stean bleaun is. Sa sjoch ik der noch in pear tusken stean dy't al in artikel ha. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 des 2022, 16.11 (CET)

:: Ik haw der in synonym fan makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Temasiden ==
Blikber jout, it hjir ynheakjen fanôf de temasiden, fan siden dêr't ferlet fan is dochs wat steuring, op dizze side. moat we ris wat oars op betinke. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2023, 21.41 (CET)

== Winske artikels? ==
{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Der ûntbrekke by Wikipedy noch hûnderttûzenen ûnderwerpen dêr't artikels oer skreaun wurde kinne. Of binne der ek net-winske ûnderwerpen? As immen fynt dat der nedich in artikel oer in ûnderwerp komme moat, dan stiet it him of har frij dêr oer te skriuwen. Feitlik binne de oanmakke stobben ek al &quot;winske artikels&quot;. Yn dy kategory is in hiele romme kar oan ûnderwerpen te finen foar minsken dy't graach ideeën opdwaan wolle. Neidat ik wat oan it strunen wie kaam ik in skoft lyn it tige grutte tal stobbe-artikels tsjin en dêr bin ik goed fan skrokken: faak ien regel mei noch efterhelle tekst ek; se binne wis gjin reklame foar Wikipedy en as der neat oan dien wurdt kinne guon better wiske wurde. Dizze projektside mei in willekeurige list fan ûnderwerpen/nammen liket my - earlik sein - dêrom wat oerstallich. Of mis ik miskien wat en sjoch ik de tafoege wearde fan dit projekt net? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 jul 2026, 23.13 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Kening Aldgilles}} Ik bin it yn prinsipe wol mei jo iens, Romke. Ik tink dat dizze projektside yndertiid inkeld oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n side hawwe. Mar earlik sein kom ik hjir nea. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 00.48 (CEST)

::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} Okkerdeis kaam ik de side tsjin. Ik seach in ûnderwerp dat ik net koe en haw doe fuort in artikel skreaun. Dat is net in hiel sterk argumint om de side te hâlden. Boppedat moat de side hânmjittich byhâlden wurde. In lyksoartich ferskynsel is ''[[Wiki:Nedige siden]]''. Dat is in hitlist fan reade keppelingen (deade ferwizingen) yn ús Wikipedy. Dêr is dus ''&quot;wier&quot;'' ferlet fan. It moaie fan dy list is, dat hy automatysk (troch batchferwurking) ien kear yn de safolle tiid byhâlden wurdt. As jim bekend binne mei de list fan nedige siden, wolle wy dy dan net leaver oanhâlde? Frijwat oerstallich wiis ik jimme der wol op dat ''winsken'' (siden op fersyk) wat oars binne as ''nedige siden''. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.30 (CEST)
:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Drewes|Drewes]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] Dizze side brûk ik alline as ik in side ha dêr't ik fan fyn dat dy skreaun wurde moat, mar ik sels der op dat stuit gjin tiid foar ha, om it te skriuwen. In it lêste gefal wie dat fjouwerfâldich PC Kening [[Tjisse Steenstra]]. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 09.39 (CEST)

::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk}} FreyaSport, ik haw de side [[Tjisse Steenstra]] oanmakke (ik haw allinnich net folle ferstân fan keatsen)! ;-) 
:::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Tige tank, ik sil der noch in Ynfoboks by sette en dan kin it sa foar earst wol. 31 jul 2026, 16.31 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Lit dy winslike siden mar gewoan stean, faaks oerstallich, mar se sitte ús ek net yn 'e wei dochs? Stobben fan ien of twa sinnen, en seker dy mei efterhelle ynhâld sa't Romke fêststeld hat, kin om my fuortendaliks wiske wurde sûnder oerlis. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.47 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]]@[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ik ha okkerdeis aardich yn de stobben fan net relevante Japanske fuotballers om oan it reagjen west. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.51 (CEST)
:::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]]@[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]]@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik bin it mei Drewes iens. Lit se mar stean, se steane ús net yn 'e wei. Ik bin allinnich net al te folle fan foar it wiskjen fan siden, as se moatte tige summier wêze. Sokke siden soene in útoeging wêze kinne, foar dyjingen dy't der nocht oan hawwe oan te foljen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.06 (CEST)
::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha|FreyaSport}} Foar my is it kritearium: is de side oerstallich of net. Oerstallige siden drage net by oan 'e oersichtlikens fan Wikipedy. Neffens my is de Kategory:Stobbe in plak dêr't winske artikels steane, dy't ferlet ha fan útwreiding. Allinnich de Kategory:Stobbe-sport telt dêr al in foars oantal artikels dat op mear ynformaasje wachtet. En oars binne de nedige siden dy't [[Meidogger:Kening Aldgilles]] neamt in poerbêst middel om ideeën op te dwaan om oer te skriuwen. Dat liket my better ta as op in oar plak nòch in list oan te lizzen mei ûnderwerpen dêr't immen graach in artikel fan sjen wol. Mar as jimme fine dat de side bliuwe moat is my dat ek bêst.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.20 (CEST)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|FreyaSport|Mysha|Kening Aldgilles}} Ik haw der gjin beswier tsjin om dizze list stean te litten. Persoanlik fyn ik him net botte nuttich, mar sa't Drewes seit, hy stiet ús ek net yn 't paad. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 22.28 (CEST)</text>
      <sha1>htpnh8eu1zh30fo9ocxjztdo81jf1r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172014</id>
    <revision>
      <id>1237000</id>
      <parentid>1172548</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1237000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="c8khwpqat5u2gzeqzvp31g6eg0w012y" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= readbûkspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Edit red-bellied woodpecker blandair 4.22.20 DSC 0552.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje (rjochts) en wyfke (lofts) fan 'e readbûkspjocht.&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Melanerpes'')
|Wittenskiplike namme= Melanerpes carolinus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Melanerpes carolinus map.svg|center|250px]]
}}
De '''readbúkspjocht''' (''Melanerpes carolinus'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Picus carolinus'' publiserre troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]]. Hy basearre de namme op in beskriuwing dy't [[Mark Catesby]] fan 'e soarte joech.

== Beskriuwing ==
Folwoeksen fûgels binne tusken 22,85 en 26,7 sm lang en hawwe in spanwiidte fan 38 oant 46 sm. Se wege tusken de 56 en 91 gram. 
[[Ofbyld:Red-bellied Woodpecker Female.jpg|thumb|left|''Wyfke dy't har reade flek op 'e búk lit sjen.'']]
De fûgels binne op it gesicht en de búk ljochtgriis, wylst de rêch, fleugels en sturt in swart-wyt patroan ha. Folwoeksen mantsjens hawwe fan 'e snaffel nei de nekke in reade kape, wyfkes hawwe in reade flek op 'e nekke en in oarenien boppe de snaffel. Oan' t readeftige flek op 'e búk tanket de fûgel syn namme, mar dy is by ydentifikaasje yn it fjild dreech te sjen.    

== Iten ==
De spjocht brûkt syn snaffel as beitel of boar om it bast fan 'e beam te ûndersykjen en mei syn lange tonge krobben en oare ynsekten út naden wei te lûken. De fûgel spilet in grutte rol by de bestriding fan 'e yn 'e Feriene Steaten invasive ''Agrilus planipennis''.  

== Nêst ==
De readbúkspjocht is foar it nêst ôfhinklik fan dea en droech hout. It mantsje siket in plak foar it nêst út en begjint mei it meitsjen fan in holte en it wyfke kart de lokaasje goed troch de holte te foltôgjen en it nêstgat yn te gean. De holte dy't de spjocht makket spilet in grutte rol foar oare bisten yn it bosk. Iekhoarns en flearmûzen brûke de holtes bygelyks as skûlplak.

De readbúkspjocht briedt ienris yn it jier en binne dan territoariaal. It pearke begjin mei it nêst yn april-maaie en besette it hiele jier troch dat territoarium en binne tige trou oan dat territoarium.  

Neffens stúdzje foarmet it omhakken fan deade beammen in probleem foar de fûgel. Rôfdieren binne lykwols it grutste probleem foar de readbúkspjocht. As de jongen 24 oant 26 dagen âld binne, kinne se útfleane. Jonge readbúkspjochten bliuwe dan noch likernôch 27 wiken yn it territoarium fan 'e âlders omfleanen.
    
== Fersprieding ==
De soarte komt yn 'e eastlike, sintrale en súdeastlike dielen fan 'e [[Feriene Steaten]] foar, en teffen syn it suden fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] provinsje [[Ontario]].

== Predaasje ==
Rôffûgels, slangen en hûskatten foarmje in bedriging foar de fûgel. De aaien en jonge fûgels binne in proai foar helmspjochten, ûlen, iikhoarns en slangen. Reâdbûkspjochten ferdigenje harren nêsten en jongen fûl en kinne rôfdieren, dy't yn 'e buert fan it nêst komme, streekrjocht oanfalle.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red-bellied woodpecker]]  (ferzje 22 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melanerpes carolinus|readbúkspjocht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Readbukspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]</text>
      <sha1>c8khwpqat5u2gzeqzvp31g6eg0w012y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237001</id>
      <parentid>1237000</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1237001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="agv7m5orimt0oqlpd1vni2k3t7038eb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= readbúkspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Edit red-bellied woodpecker blandair 4.22.20 DSC 0552.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje (rjochts) en wyfke (lofts) fan 'e readbûkspjocht.&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Melanerpes'')
|Wittenskiplike namme= Melanerpes carolinus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Melanerpes carolinus map.svg|center|250px]]
}}
De '''readbúkspjocht''' (''Melanerpes carolinus'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Picus carolinus'' publiserre troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]]. Hy basearre de namme op in beskriuwing dy't [[Mark Catesby]] fan 'e soarte joech.

== Beskriuwing ==
Folwoeksen fûgels binne tusken 22,85 en 26,7 sm lang en hawwe in spanwiidte fan 38 oant 46 sm. Se wege tusken de 56 en 91 gram. 
[[Ofbyld:Red-bellied Woodpecker Female.jpg|thumb|left|''Wyfke dy't har reade flek op 'e búk lit sjen.'']]
De fûgels binne op it gesicht en de búk ljochtgriis, wylst de rêch, fleugels en sturt in swart-wyt patroan ha. Folwoeksen mantsjens hawwe fan 'e snaffel nei de nekke in reade kape, wyfkes hawwe in reade flek op 'e nekke en in oarenien boppe de snaffel. Oan' t readeftige flek op 'e búk tanket de fûgel syn namme, mar dy is by ydentifikaasje yn it fjild dreech te sjen.    

== Iten ==
De spjocht brûkt syn snaffel as beitel of boar om it bast fan 'e beam te ûndersykjen en mei syn lange tonge krobben en oare ynsekten út naden wei te lûken. De fûgel spilet in grutte rol by de bestriding fan 'e yn 'e Feriene Steaten invasive ''Agrilus planipennis''.  

== Nêst ==
De readbúkspjocht is foar it nêst ôfhinklik fan dea en droech hout. It mantsje siket in plak foar it nêst út en begjint mei it meitsjen fan in holte en it wyfke kart de lokaasje goed troch de holte te foltôgjen en it nêstgat yn te gean. De holte dy't de spjocht makket spilet in grutte rol foar oare bisten yn it bosk. Iekhoarns en flearmûzen brûke de holtes bygelyks as skûlplak.

De readbúkspjocht briedt ienris yn it jier en binne dan territoariaal. It pearke begjin mei it nêst yn april-maaie en besette it hiele jier troch dat territoarium en binne tige trou oan dat territoarium.  

Neffens stúdzje foarmet it omhakken fan deade beammen in probleem foar de fûgel. Rôfdieren binne lykwols it grutste probleem foar de readbúkspjocht. As de jongen 24 oant 26 dagen âld binne, kinne se útfleane. Jonge readbúkspjochten bliuwe dan noch likernôch 27 wiken yn it territoarium fan 'e âlders omfleanen.
    
== Fersprieding ==
De soarte komt yn 'e eastlike, sintrale en súdeastlike dielen fan 'e [[Feriene Steaten]] foar, en teffen syn it suden fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] provinsje [[Ontario]].

== Predaasje ==
Rôffûgels, slangen en hûskatten foarmje in bedriging foar de fûgel. De aaien en jonge fûgels binne in proai foar helmspjochten, ûlen, iikhoarns en slangen. Reâdbûkspjochten ferdigenje harren nêsten en jongen fûl en kinne rôfdieren, dy't yn 'e buert fan it nêst komme, streekrjocht oanfalle.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red-bellied woodpecker]]  (ferzje 22 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melanerpes carolinus|readbúkspjocht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Readbukspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]</text>
      <sha1>agv7m5orimt0oqlpd1vni2k3t7038eb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237002</id>
      <parentid>1237001</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1237002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="jdk40xjghl0r679zlrncm3ajgrv4ynr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= readbúkspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Edit red-bellied woodpecker blandair 4.22.20 DSC 0552.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje (rjochts) en wyfke (lofts) fan 'e readbúkspjocht.&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;(''Melanerpes'')
|Wittenskiplike namme= Melanerpes carolinus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Melanerpes carolinus map.svg|center|250px]]
}}
De '''readbúkspjocht''' (''Melanerpes carolinus'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Picus carolinus'' publiserre troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]]. Hy basearre de namme op in beskriuwing dy't [[Mark Catesby]] fan 'e soarte joech.

== Beskriuwing ==
Folwoeksen fûgels binne tusken 22,85 en 26,7 sm lang en hawwe in spanwiidte fan 38 oant 46 sm. Se wege tusken de 56 en 91 gram. 
[[Ofbyld:Red-bellied Woodpecker Female.jpg|thumb|left|''Wyfke dy't har reade flek op 'e búk lit sjen.'']]
De fûgels binne op it gesicht en de búk ljochtgriis, wylst de rêch, fleugels en sturt in swart-wyt patroan ha. Folwoeksen mantsjens hawwe fan 'e snaffel nei de nekke in reade kape, wyfkes hawwe in reade flek op 'e nekke en in oarenien boppe de snaffel. Oan' t readeftige flek op 'e búk tanket de fûgel syn namme, mar dy is by ydentifikaasje yn it fjild dreech te sjen.    

== Iten ==
De spjocht brûkt syn snaffel as beitel of boar om it bast fan 'e beam te ûndersykjen en mei syn lange tonge krobben en oare ynsekten út naden wei te lûken. De fûgel spilet in grutte rol by de bestriding fan 'e yn 'e Feriene Steaten invasive ''Agrilus planipennis''.  

== Nêst ==
De readbúkspjocht is foar it nêst ôfhinklik fan dea en droech hout. It mantsje siket in plak foar it nêst út en begjint mei it meitsjen fan in holte en it wyfke kart de lokaasje goed troch de holte te foltôgjen en it nêstgat yn te gean. De holte dy't de spjocht makket spilet in grutte rol foar oare bisten yn it bosk. Iekhoarns en flearmûzen brûke de holtes bygelyks as skûlplak.

De readbúkspjocht briedt ienris yn it jier en binne dan territoariaal. It pearke begjin mei it nêst yn april-maaie en besette it hiele jier troch dat territoarium en binne tige trou oan dat territoarium.  

Neffens stúdzje foarmet it omhakken fan deade beammen in probleem foar de fûgel. Rôfdieren binne lykwols it grutste probleem foar de readbúkspjocht. As de jongen 24 oant 26 dagen âld binne, kinne se útfleane. Jonge readbúkspjochten bliuwe dan noch likernôch 27 wiken yn it territoarium fan 'e âlders omfleanen.
    
== Fersprieding ==
De soarte komt yn 'e eastlike, sintrale en súdeastlike dielen fan 'e [[Feriene Steaten]] foar, en teffen syn it suden fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] provinsje [[Ontario]].

== Predaasje ==
Rôffûgels, slangen en hûskatten foarmje in bedriging foar de fûgel. De aaien en jonge fûgels binne in proai foar helmspjochten, ûlen, iikhoarns en slangen. Reâdbûkspjochten ferdigenje harren nêsten en jongen fûl en kinne rôfdieren, dy't yn 'e buert fan it nêst komme, streekrjocht oanfalle.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red-bellied woodpecker]]  (ferzje 22 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melanerpes carolinus|readbúkspjocht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Readbukspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]</text>
      <sha1>jdk40xjghl0r679zlrncm3ajgrv4ynr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstsopspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172040</id>
    <revision>
      <id>1236984</id>
      <parentid>1172574</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="hzihqkep8e6bbz8x8t4e5c2zyrtmzvu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= readboarstsopspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Red-breasted Sapsucker (50879106556).jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[sopspjochten]] (''Sphyrapicus'')
|Wittenskiplike namme= Sphyrapicus ruber
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Sphyrapicus ruber map.svg|center|250px]]{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''readboarstsopspjocht''' (''Sphyrapicus ruber'') is in [[Fûgels|fûgel]] út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'').

== Beskriuwing == 
Folwoeksen fûgels hawwe in reade kop, in read boarst, in wite ûnderbúk en stút. Op 'e rêch en wjukken binne se swart en hawwe se wite, ûnregelmjittige flekken op 'e grins fan 'e rêch en de wjuk en op 'e dekfearren. Noardlike fûgels ('' S. r. ruber'') hawwe giele streken op 'e rêch en in giele boppebúk. 

It skaai telt twa ûndersoarten:&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill F, D Donsker &amp; P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.2).]&lt;/ref&gt;
* ''Sphyrapicus ruber ruber'': fan súdlik [[Alaska]] oant westlik [[Oregon]].
* ''Sphyrapicus ruber daggetti'': yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten.

Súdlike fûgels (''S. r. daggetti'') hawwe wite streken op 'e rêch en in bleke búk. It blokkepatroan op 'e slachpinnen is by beide ûndersoarten wyt.

== Iten ==
[[Ofbyld:Sphyrapicus ruber 80410617.jpg|thumb|left|''Itende readboarstsopspjocht.'']]
Nei't de fûgels gatten boarre ha yn horizontale rigen geane se fuort en komme se werom as it sop fan 'e beam út de gatten begjint te kommen. De tonge is oanpast mei stribbich hier om sop mei op te fangen. As de fûgel faak in besite bringt oan de beam, kin dat de ein foar de beam betsjutte. De ynsekten dy't op it sop ôfkomme wurde likegoed opiten. Ek oare fûgels profitearje fan de fiedselproduksje fan 'e spjocht. Sa is it waarnommen dat [[rôze kolibry]]'s de spjochten folgje en ek mei-ite.

== Nêst ==
[[Ofbyld:Immature Red-breasted Sapsucker excited (28203717385).jpg|thumb|left|''Jonge fûgel.'']]
De fûgels hawwe harren nêst yn in beamholte, dat se yn april of maaie begjinne te meitsjen yn in deade beam, meastentiids in leafbeam. Se lizze ienris sa'n 4 oant 7 wite aaien yn 't jier. Beide âlders fersoargje de jonge fûgels, dy't nei 23 oant 28 dagen útfleane. De holte wurdt net wer brûkt foar noch in lechsel.  

== Fersprieding ==
Readboarstsopspjochten komme yn it west fan [[Noard-Amearika]] foar. Fûgels út it noardlike diel fan 'e fersprieding trekke nei it suden en de fûgels dy't mear yn it binnenlân briede lûke winterdeis nei it leechlân oan 'e kust, dêr't it waar sêfter is. Winterdeis komt de fûgel oant yn it noarden fan Baja California ([[Meksiko]]) foar.  

De fûgels briede yn bosken mei dinne- en spjirrebeammen, alhoewol't bekend is dat se ek wol oare type bosken brûke. Se hawwe harren foarkar foar âlde bosken. Readboarstsopspjochten ha libjende beammen nedich, dy't harren it sop jaan kinne dêr't se fan ite. It winter[[habitat]] bestiet út leaf- of nullebosk. 

== Status ==
De popelaasje wurdt rûsd op likernôch 2,3 miljoen folwoeksen fûgels. De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] as net bedrige beskôge. 

== Keppeling om utens ==
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=52F63879A35A6090 Avibase]
* [https://ebird.org/species/rebsap eBird]
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red-breasted sapsucker]] (ferzje fan 26 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Sphyrapicus ruber|readboarstsopspjocht}}
}}

{{DEFAULTSORT:Readboarstsopspjocht}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Sopspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]</text>
      <sha1>hzihqkep8e6bbz8x8t4e5c2zyrtmzvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrune bânspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172241</id>
    <revision>
      <id>1236990</id>
      <parentid>1172577</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="nr7xxrncs86d9jrgb1ywxdrpuns1g85" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= readbrune bânspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:0A2A4153 Banded Woodpecker.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[goudflamspjochten]] (''Chrysophlegma'')
|Wittenskiplike namme= Picus mineaceus
|Beskriuwer, jier= [[Thomas Pennant|Pennant]], 1769
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''readbrune bânspjocht''' (''Chrysophlegma miniaceum''; synonym: ''Picus miniaceus'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Female banded woodpecker.jpg|thumb|left|Wyfke.]]
Readbrune bânspjochten binne lytse spjochten fan likernôch 23 oant 26 sm lang en se wege 79 oant 102 g. Se binne dus wat grutter en swierder as ús [[grutte eksterspjocht]].   

De boppedielen fan 'e spjocht binne foar it measte read- of kastanjebrún. De rêch hat in matte oliifgriene kleur mei brúngiel en de stút is giel. De stugge lange sturt is sûkeladebrún. De kop is foar it measte ek readbrún. De spjocht hat in rûchhierige toefe yn 'e nekke mei wat giel oan 'e ein fan 'e toefe. It kin en de kiel binne readbrún, de bandearre boarst is readeftich mei oliifgrien en de búk is wyteftich mei brúnswarte bannen. 

Wat kleur oanbelanget is der net in soad ferskil tusken mantsjes en wyfkes. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en se hawwe in relatyf langere sturt. Fierder is it gesicht en de kiel fan it mantsje reader, wylst it gesicht en de kiel fan it wyfke wat mear nei brún skaaid en de kiel in soad lytse wite flekjes hat. Beide fûgels hawwe in donkere snaffel, in kastanjebrún each, in blaueftige eachring en grieneftige poatsjes. 

== Leefgebiet ==
De soarte komt op [[Malakka]], [[Sumatra]], [[Borneo]] en [[Java]] foar. Readbrune bânspjochten libje yn it [[tropysk reinwâld]], mar ek yn [[sekundêr bosk]], boskrânen, mear iepen bosk, [[mangrove]]s, plantaazjes en parken. De soarte libbet yn it leechlân oant yn middelberchtmes. 

Yn guon dielen fan 'e fersprieding is de readbrune bânspjocht algemien, yn oare dielen komt er net in soad foar.  

== Undersoarten ==
Der binne fjouwer ûndersoarten:
* ''Chrysophlegma miniaceum perlutum'' &lt;span class=&quot;Person&quot;&gt; ([[Cecil Boden Kloss|Kloss]], 1918)&lt;/span&gt; – it suden fan [[Myanmar]] en súdwestlik [[Tailân]]. 
* ''Chrysophlegma miniaceum malaccense'' &lt;span class=&quot;Person&quot;&gt; ([[John Latham (Ornithologe)|Latham]], 1790) &lt;/span&gt; – [[Maleizje]], Sumatra en Borneo.
* ''Chrysophlegma miniaceum niasense'' &lt;span class=&quot;Person&quot;&gt; ([[Johann Büttikofer|Buttikofer]], 1896) &lt;/span&gt; – it eilân [[Nias]]. by noardwestlik Sumatra.
* ''Chrysophlegma miniaceum miniaceum'' &lt;span class=&quot;Person&quot;&gt; ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) &lt;/span&gt; – Java.

== Status ==
Oer de grutte fan 'e populaasje is neat bekend, mar dy liket stabyl te wêzen. De spjocht wurdt neffens it [[IUCN]] net bedrige.
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Banded woodpecker]] (ferzje 5 jannewaris 2023)
*  [https://ebird.org/species/banwoo2#:~:text=Small%20but%20brightly%2Dcolored%20woodpecker,overall%2C%20with%20a%20plainer%20face.  eBird]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22681428  Birdlife International]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chrysophlegma miniaceum|readbrune bânspjocht}} 
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goudflamspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>nr7xxrncs86d9jrgb1ywxdrpuns1g85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstkroando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174209</id>
    <revision>
      <id>1236983</id>
      <parentid>1171796</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="j46a3609nvtujkahlhd99uudxab4k5j" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme       = readboarstkroando
|Ofbyld      = [[Ofbyld:GouraScheepmakeriFinsch.jpg|250px]]
|lûd         =  
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje     = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai       = [[kroandowen]] ''Goura''
|Wittenskiplike namme = Goura scheepmakeri
|Beskriuwer, jier= [[Otto Finsch|Finsch]], 1876
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[File:Scheepmaker's Crowned Pigeon.png|center|250px]] ferspriedingsgebiet (read) fan 'e readboarstkroando.
}}
De '''readboarstkroando''' of '''Scheepmakers kroando''' (''Goura scheepmakeri'') is mei in lingte fan 66–74 sm en in gewicht fan 2,5 kg ien fan 'e grutste fertsjintwurdigers fan 'e famylje [[dofûgels]] (''Columbidae''). De soarte komt allinne yn in relatyf lyts gebiet fan [[Nij-Guineä]] foar.

De readboarstkroando wurdt fan 'e [[IUCN]] as kwetsber klassifisearre. Der binne gjin ûndersoarten fan bekend.  

== Beskriuwing ==
Lykas alle kroandowesoarten is de readboarstkroando in grutte, kompakte do. De readboarstkroando hat lykas de oare soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ek 16 ôfrûne sturtfearren. De do hat gjin [[stútklier]] en gjin [[gallepûde]]. Tusken wyfkes en mantsjes is hast gjin ferskil, mantsjes binne allinne in lyts bytsje grutter as de wyfkes.    
[[Ofbyld:Vogelpark Olching 11.jpg|thumb|left|Readboarstkroando.]]
De foarholle, de krún en de nekke binne blaugriis. De fearren fanôf healwei de krún oant de nekke foarmje in kroan. De fearren om it each en tusken it each en de snaffel binne swarteftich oant donkerblaugriis as in soarte fan masker. Efter yn 'e hals binne de fearren donker blaugriis, dy't yn in laaigriiskleurige mantel oergiet. De lytse dekfearren fan 'e wjukken binne donkerblaugriis mei kastanjebrune seamen. De grutte dekfearren binne dêrfoar oer wyteftich en dêrtroch ûntstiet in opfallende wite spegel op 'e wjukken. De rêch is blaugriis en giet oer yn in donkerder, by guon fûgels hast swarte stút en boppesturt oer. De sturtfearren binne donker blaugriis mei in ljochtgrize seame.  

It kin, de kiel en by 't ear is de fûgel blaugriis, dat nei it hegere diel fan 'e hals yn in donkerder wurdt. It boarst is kastanjebrún. De búk en de stút binne blaugriis oant swart en de fearren fan 'e ûnderkant fan 'e sturt binne swarteftich mei in wat bleke bân op it ein. De eachring is swartgriis, de poaten binne oranje en de teannen griis. De readboarstkroando hat in ljochtblauwe snaffel.  

== Fersprieding ==
De readboarstkroando komt allinne yn it súdeastlike diel fan it eilân Nij-Guineä foar en libbet dêr yn 'e [[Tropysk reinwâld|tropyske reinwâlden]]. 

== Gedrach ==
Readboarstkroandowen libje yn lytse groepen fan meast trije oant sân fûgels. Ut en troch binne der lykwols ek wol groepen oant 30 yndividuën sjoen. Se bewege stadich op 'e grûn mei in karakteristyk wippen fan 'e sturt. Foar oare fûgels en bisten oer meitsje se yndruk troch de fearren op te setten.  

Readboarstkroandowen sykje beien en fruchten op 'e grûn. Nachts sykje se tegearre in plak heger yn 'e beammen. By gefaar fleane se op en sykje se ek in plak yn 'e beammen. De fûgels wurde likernôch 7 jier âld.  

It nêst  wurdt yn 'e beammen op in hichte fan likernôch 15 meter boud. Yn finzenskip begjint it wyfke foar it earst mei brieden as hja 15 moanne âld is. It lechsel bestiet út mar ien aai en de pyk wurdt troch beide âlders fersoarge.

== Status ==
Readboarstkroandowen wurde troch it ferlies fan biotoop troch houtkap, yllegale jacht en it sammeljen troch fûgelleafhawwers  bedrige. Foar it behâld fan 'e fûgel is útein set mei wittenskiplike ûndersyk oer it biotoop om mei de útkomsten dêrfan beskermingsgebieten en oare maatregels te koördinearjen. Yn ferskillende dieretunen wurdt de soarte yntusken mei sukses fokt.  

== Dieretunen ==
Kroandowen waarden nei alle gedachten al yn 'e 17e iuw yn [[Nederlân]] ynfierd. De readboarstkroandowen waarden foar it earst mei sukses yn [[Londen]] fokt, sa'n 50 jier letter as de besibbe [[kroando]], dy't al yn 1850 mei sukses yn Londen, [[Rotterdam]] en [[Parys]] fokt waard. Readboarstkroandowen binne hjoed-de-dei net mear yn Europeeske dieretunen te finen. Hjoed-de-dei binne Scatlers kroandowen yn 'e Europeeske dieretunen te sjen, dy't tsjintwurdich as in aparte soarte beskôge wurdt. Kroandowen binne ferdraachsume fûgels, sadat yn grutte tropyske hallen meardere pearkes holden wurde kinne mei oare, ek lytsere fûgels.

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Fächertaube]] (ferzje 14 april 2024)
* [https://ebird.org/species/vicpig1 eBird ]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Goura victoria|Waaierdowen}}
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kroando]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>j46a3609nvtujkahlhd99uudxab4k5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pylksturtpappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174347</id>
    <revision>
      <id>1236944</id>
      <parentid>1171807</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="ne7o2xw3dhfhve19em5w6sssy77mjf8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = pylksturtpappegaaido
|Ofbyld   = [[File:Pin-tailed_Green_Pigeon_Ghatgarh,_Nainital,_Uttarakhand,_India_08.10.2014.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron apicauda
|Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1846
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''pylksturtpappegaaido''' (''Treron apicauda'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:TreronApicauda.jpg|thumb|left|''Treron apicauda'']]
De mantsjes binne 32 oant 36 sm lang, wylst it wyfke likernôch 28 sm mjit.

Pylksturtdowen binne foar it meast griengiele dowen mei karakteristike lange sintrale sturtfearren. Mansjes en wyfkes hawwe in griene mantel en limoengriene boppedielen. De sturt is blaugriis en de ûndersturtdekfearren binne kastanjebrún. It mantsje hat ek oranje op it boarst, dat ûntbrekt by it wyfke. De eachring is blau, lykas ek de snaffel, dy't útrint op in griene of giele punt. It wyfke hat oer it generaal doffere kleuren en har sintrale sturtfearren binne koarter. 

==Fersprieding ==
Pylksturtpappegaaien komme fan it uterste noarden fan [[Yndia]] oer [[Nepal]] oant [[Súdeast-Aazje]] foar. 

== Undersoarten ==
Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* ''T. a. apicauda'': fan 'e [[Himalaya]] oant súdwestlik [[Sina]] en [[Myanmar]].
* ''T. a. laotianus'': súd Sina, noardlik [[Fjetnam]] en noardlik [[Laos]].
* ''T. a. lowei'': [[Tailân]] en sintraal Laos.

== Status ==
It oantal fûgels fan 'e soarte liket ôf te nimmen, alhoewol't it net bekend is hoe grut de populaasje is. Der wurdt fan útgien dat de populaasje net hurd tebekrint en de soarte wurdt neffens de [[Reade list]] fan it [[IUCN]] dêrom as 'net bedrige' klassisifisearre.      
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=CB6653B400E3BD5C Avibase]
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pin-tailed-green-pigeon-treron-apicauda Birdlife, oproppen 18 april 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron apicauda|Pylksturtpappegaaido}}
}}

{{DEFAULTSORT:Pilksturtpappegaaido}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>ne7o2xw3dhfhve19em5w6sssy77mjf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pûna-ibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174556</id>
    <revision>
      <id>1236970</id>
      <parentid>1172399</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="kdxthmexo794eqkuqavzep645k7oj3k" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Pûna-ibis
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Peru - Lake Titicaca - Puna Ibis - Plegadis ridgwayi.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = [[brune glânsibissen]] (''Plegadis'')
|Wittenskiplike namme= Plegadis ridgwayi
|Beskriuwer, jier=  [[Joel Asaph Allen|Allen]], 1876
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Plegadis ridgwayi map.svg|250px]]&lt;small&gt;
}}
De '''Pûna-ibis''' (''Plegadis ridgwayi'') is in [[Fûgels|fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[brune glânsibissen]] ''(plegadis)'' fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De namme fan de fûgel ferwiist nei de Pûna oftewol it [[Heechlân fan Bolivia]], in [[heechflakte]] yn de [[Andes]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Puna Ibis Peru.jpg|thumb|left|Pûna-ibis yn Perû.]]
De Pûna-ibis wurdt likernôch 52 oant 60 sm lang en is 500 oant 700 gram swier. De foar it measte donkere fûgel mei brúne en irisearjende fearren hat it typyske uterlik fan 'e ibis. De lange, tinne en rôze snaffel, dy't ferskilt mei de besibbe [[glânsibis]] en [[wytmaskeribis]] wurdt brûkt om yn 'e drits nei slakken, kikkerts en ynsekten te sykjen.   

== Fersprieding ==
De soarte komt yn 'e [[Andes]] fan [[Perû]], [[Bolivia]], [[Sily]] en [[Argentynje]] op in hichte fan 3.100 oant 4.800 m foar en libbet yn sompige gebieten en gerslân.

== Gedrach ==
Oer it gedrach fan 'e Pûna-ibis is net in soad bekend. De fûgel briedt yn koloanjes yn reitfjilden. It lechsel bestiet ornaris út twa aaien.  

== Status ==
De populaasje wurdt rûsd op 6.700-10.000 folwoeksen fûgels en de soarte waard yn 2016 troch [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. Der wurdt tocht dat it oantal troch biotoopferlies stadichoan ôfnimt. 

{{Boarnen|boarnefernijing= 
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Punasichler]] (ferzje 25 april 2024)
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puna-ibis-plegadis-ridgwayi Birdlife, oproppen 25 april 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=A3ED02A0D34BA7B2 Avibase, oproppen 25 april 2024]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Plegadis ridgwayi|Pûna-ibis}}
}}
{{DEFAULTSORT:Puna-ibis}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brune glânsibis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]</text>
      <sha1>kdxthmexo794eqkuqavzep645k7oj3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beckum (Oerisel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174855</id>
    <revision>
      <id>1236902</id>
      <parentid>1154361</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere en tekst tafoege.</comment>
      <origin>1236902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="f8d0x7qgqpqk8s5yvuth6b347kbts6q" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Beckum
| ôfbylding                   = Heilige Blasiuskerk Beckum.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = Katolike Hillige Blasiustsjerke (2006)
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = 1.000 &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;sjoch wikipedy NL&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-OVf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Hengelo, Overijssel.svg|20px|border]] [[Hengelo (gemeente)|Hengelo]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|739}}
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_12_38_N_6_44_29_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 12' NB, 6° 44' EL}} 
| webside                     = [https://www.beckum.nl Webstee fan it doarp]
| ôfbylding2                  = Hagmolenbeek, Beckum.jpg
| ôfbyldingstekst2            = ''De [[Hagmolenbeek]] mei op de eftergrûn it doarpke Beckum (2007)''
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = [https://www.beckum.nl/ www.beckum.nl]
| mapname                     = Oerisel
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 52
| lat_min                     = 12
| lat_sec                     = 38
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 44
| lon_sec                     = 29
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Beckum''' is in doarp yn 'e Nederlânske provinsje [[Oerisel]], yn 'e gemeente [[Hengelo (gemeente)|Hengelo]]. It doarp Beckum hat sa'n 1.000 ynwenners (2017).

Beckum leit oan de [[Provinsjale dyk 739|N739]] [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]]-[[Haaksbergen]].

== Skiednis ==
De earste fermelding fan 'e namme Beckum stamt út it jier 1266 doe't Herman van Saterslo, de drost fan Twente, ferklearre dat er it hûs fan Werenbolders yn Bechem mei man, frou en bern foar 160 pûn ferkocht hie oan 'e Johanniter kommanderij yn [[Steinfurt]]. Foar it ûntstean fan 'e gemeente Hengelo yn [[1811]] hearde Beckum ûnder it amt [[Delden (Oerisel)|Delden]].

== Omkriten ==
De omkriten fan Beckum ûnderskiedt har troch in protte [[pleats]]en en [[greide]]n. In grut part fan dy pleatsen hearre by it bûten [[Twickel]], dy pleatsen binne te werkennen oan 'e wite lûken mei swarte rânen. In grut diel fan de 70 kilometer lange berchfytsrûte op it lângoed Twickel rint troch Beckum.

== Eveneminten ==
=== Pinksterfeesten ===
Sûnt 1919 organisearret de Stifting Pinksterfeesten Beckum jierliks de Pinksterfeesten, mei as doel om tegearre mei de Beckumske mienskip in feest te organisearjen, wêrfan't de opbringst foar de Beckumske ferienings en ynstellings ornearre is. Foar, op en nei it feest wurkje mear as 600 frijwilligers út it doarp en ferienings fan it doarp mei oan it slagjen fan it evenemint. De datum fan dat feest wurdt alle jierren keppele oan it Pinksterwykein. It feestterrein 't Ossenveeld, dat sûnt it jier 2000 yn gebrûk is, hat in oerflak fan hast trije ha. Tûzenen besikers út de hiele regio komme op it evenemint ôf.

=== Pinksterderby Beckum ===
Sûnt in pear jier fynt yn Beckum alle jierren de Pinksterderby Beckum plak, in grut autospektakel mei dielnimmers út Nederlân, mar ek út it bûtenlân. Se ride yn in grutte ring en botse tsjin inoar oant de lêste oer is. Der is auto- en lânbousport, muzyk en berne-aktiviteiten.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Beckum, Hengelo}}
}}
{{msg:GemeenteHengelo}}
{{Koördinaten|52_12_38_N_6_44_29_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 12' NB, 6° 44' EL}}
[[Kategory:Plak yn Hengelo (Oerisel)]]</text>
      <sha1>f8d0x7qgqpqk8s5yvuth6b347kbts6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Femke Broeders-Bol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175240</id>
    <revision>
      <id>1236859</id>
      <parentid>1189812</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Editør</username>
        <id>10482</id>
      </contributor>
      <comment>Femke Broeders-Bol</comment>
      <origin>1236859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="lnf3t7jmjolvzwjaotorg3ogrqav58f" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = Femke Bol 240823 Budapest 2023.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = ''Femke Bol (2023)''
| echte namme          = 
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 febrewaris]] [[2000]]
| berteplak            = [[Amersfoart]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| gewicht              = 
| sport                = [[Atletyk]]
| ûnderdiel            = [[horderinnen]],&lt;br&gt;[[hurddraven]]
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 2020|Tokio 2020]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 2024|Parys 2024]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = [[2019]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = [[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[brûnzen medalje|brûns]] [[Olympyske Spullen]] 2020&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK 2023 &lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK yndoar 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK yndoar 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 5x [[gouden medalje|goud]] EK 2022, 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[Brûnzen medalje|brûns]] EK 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 4x [[gouden medalje|goud]] EK yndoar 2021, 2023
| webside              = 
}}
'''Femke Broeders-Bol''' ([[Amersfoart]], [[23 febrewaris]] [[2000]]) is in [[Nederlân]]sk [[atlete]] dy't har spesjalisearre hat yn it [[horderinnen]] en [[hurddraven]] op de 400 m.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;&gt;&quot;[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/femke-bol-14707010 Femke Broeders-Bol]&quot;, ''World Athletics''. 31 july 2026.&lt;/ref&gt; Yn 2023 waard se wrâldkampioen 400 m horden en 4 x 400 m [[estafette]] foar froulju.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;/&gt;

{{Stobbe|atleet}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|Femke Bol}}
}}

{{DEFAULTSORT:Broeders-Bol, Femke}}
[[Kategory:Nederlânsk horderinner]]
[[Kategory:Nederlânsk Olympysk dielnimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk sprinter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 2000]]
[[Meidogger:Editør|Editør]] ([[Meidogger oerlis:Editør|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.17 (CEST)</text>
      <sha1>lnf3t7jmjolvzwjaotorg3ogrqav58f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236860</id>
      <parentid>1236859</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Editør</username>
        <id>10482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Editør hat de side [[Femke Bol]] omneamd ta [[Femke Broeders-Bol]]: houlik</comment>
      <origin>1236859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="lnf3t7jmjolvzwjaotorg3ogrqav58f" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = Femke Bol 240823 Budapest 2023.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = ''Femke Bol (2023)''
| echte namme          = 
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 febrewaris]] [[2000]]
| berteplak            = [[Amersfoart]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| gewicht              = 
| sport                = [[Atletyk]]
| ûnderdiel            = [[horderinnen]],&lt;br&gt;[[hurddraven]]
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 2020|Tokio 2020]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 2024|Parys 2024]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = [[2019]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = [[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[brûnzen medalje|brûns]] [[Olympyske Spullen]] 2020&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK 2023 &lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK yndoar 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK yndoar 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 5x [[gouden medalje|goud]] EK 2022, 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[Brûnzen medalje|brûns]] EK 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 4x [[gouden medalje|goud]] EK yndoar 2021, 2023
| webside              = 
}}
'''Femke Broeders-Bol''' ([[Amersfoart]], [[23 febrewaris]] [[2000]]) is in [[Nederlân]]sk [[atlete]] dy't har spesjalisearre hat yn it [[horderinnen]] en [[hurddraven]] op de 400 m.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;&gt;&quot;[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/femke-bol-14707010 Femke Broeders-Bol]&quot;, ''World Athletics''. 31 july 2026.&lt;/ref&gt; Yn 2023 waard se wrâldkampioen 400 m horden en 4 x 400 m [[estafette]] foar froulju.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;/&gt;

{{Stobbe|atleet}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|Femke Bol}}
}}

{{DEFAULTSORT:Broeders-Bol, Femke}}
[[Kategory:Nederlânsk horderinner]]
[[Kategory:Nederlânsk Olympysk dielnimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk sprinter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 2000]]
[[Meidogger:Editør|Editør]] ([[Meidogger oerlis:Editør|oerlis]]) 31 jul 2026, 16.17 (CEST)</text>
      <sha1>lnf3t7jmjolvzwjaotorg3ogrqav58f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236862</id>
      <parentid>1236860</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Editør</username>
        <id>10482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ferbettering</comment>
      <origin>1236862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="kylyph0jjtxezeplklbqb8lwsuk6tt1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = Femke Bol 240823 Budapest 2023.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = ''Femke Bol (2023)''
| echte namme          = 
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 febrewaris]] [[2000]]
| berteplak            = [[Amersfoart]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| gewicht              = 
| sport                = [[Atletyk]]
| ûnderdiel            = [[horderinnen]],&lt;br&gt;[[hurddraven]]
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 2020|Tokio 2020]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 2024|Parys 2024]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = [[2019]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = [[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[brûnzen medalje|brûns]] [[Olympyske Spullen]] 2020&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK 2023 &lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] WK yndoar 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Silver medal icon.svg|20px]] 2x [[sulveren medalje|sulver]] WK yndoar 2022&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 5x [[gouden medalje|goud]] EK 2022, 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[Brûnzen medalje|brûns]] EK 2024&lt;br&gt;[[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 4x [[gouden medalje|goud]] EK yndoar 2021, 2023
| webside              = 
}}
'''Femke Broeders-Bol''' ([[Amersfoart]], [[23 febrewaris]] [[2000]]) is in [[Nederlân]]sk [[atlete]] dy't har spesjalisearre hat yn it [[horderinnen]] en [[hurddraven]] op de 400 m.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;&gt;&quot;[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/femke-bol-14707010 Femke Broeders-Bol]&quot;, ''World Athletics''. 31 july 2026.&lt;/ref&gt; Yn 2023 waard se wrâldkampioen 400 m horden en 4 x 400 m [[estafette]] foar froulju.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;/&gt;

{{Stobbe|atleet}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|Femke Bol}}
}}

{{DEFAULTSORT:Broeders-Bol, Femke}}
[[Kategory:Nederlânsk horderinner]]
[[Kategory:Nederlânsk Olympysk dielnimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk sprinter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 2000]]</text>
      <sha1>kylyph0jjtxezeplklbqb8lwsuk6tt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pûnatsjilling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175635</id>
    <revision>
      <id>1236971</id>
      <parentid>1225168</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="jfz68do2hkrw6bk89qkdhj4typdneno" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Pûnatsjilling
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Puna Teal RWD14b.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai   = [[slobeinen]] (''Spatula'')  
|Wittenskiplike namme= Spatula puna
|Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1844
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Spatula puna map.svg|250px]]
}}
De '''Pûnatsjilling''' (''Spatula puna'') is in [[Slobeinen|slobeinesoarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Eartiids waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e [[sulvertsjilling]] beskôge, dy't lytser is. De namme fan dizze fûgel ferwiist nei de Pûna, in alternative oantsjutting foar it [[Heechlân fan Bolivia]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:AnasPunaSmit.jpg|thumb|left|De Spatula puna neffens&lt;br&gt;Joseph Smit (1836–1929).]]
De fûgel is likernôch 48 sm lang en like grut as de [[Karolina-ein]]. Pûnatsjillings hawwe in swarte, skerp ôftekene kape op 'e kop oant ûnder it each. De rest fan 'e kop en nekke is krêmewyt. De boppesturtfearren binne griis en de flanken binne donkerbrún mei smelle streken. De rêch, it boarst en de ûnderflanken is brún mei donkerbrune flekken. Pûnatsjillings ha grutte ljochtblauwe snaffels mei in swarte streek yn 'e midden.

Tusken jerkjes en wyfkes binne it hiele jier troch gjin grutte ferskillen.

== Fersprieding ==
De Pûnatsjilling is eigen yn 'e [[Andes]] fan [[Perû]], westlik [[Bolivia]], noardlik [[Sily]] en it uterste noardwesten fan [[Argentynje]]. De ein libbet op gruttere marren en dobben yn 'e heechlannen.  

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Pato de la puna en Conococha.jpg|thumb|left|Groepke Pûnatsjillings.]]
Yn it wyld libje de fûgels yn lytse groepkes fan 'e eigen soarte of mei de besibbe sulvertsjillings. De einen begjinne mei it lizzen fan aaien tusken april en juny. Lykas swannen en guozzen bringe beide âlders de piken grut. It nêst leit yn heech gers en net altiten fuort by it wetter. Der wurde aardich wat aaien lein en se binne krêmerôze fan kleur. In pearke bliuwt lang by inoar.     

Pûnatsjillings ite wetterplanten, sied en lytse dierkes. 

== Status ==
De populaasje fan 'e fûgel is stabyl en de status is neffens [[IUCN]] net bedrige.

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Puna teal]]
* [https://ebird.org/species/puntea1#:~:text=Puna%20Teal%20Spatula%20puna&amp;text=Like%20most%20South%20American%20dabbling,reeds%20and%20other%20emergent%20vegetation. Ebird, oproppen 4 july 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=86B0BAFACB911D06 Avibase, oproppen 4 july 2024.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puna-teal-spatula-puna Birdlife, oproppen 4 july 2024.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Spatula puna}}
}}

{{DEFAULTSORT:Punatsjilling}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Slobein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>jfz68do2hkrw6bk89qkdhj4typdneno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portorikaanske ara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179067</id>
    <revision>
      <id>1236959</id>
      <parentid>1180140</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="77jp1m8nwxylr7ge0difstcjsad8omx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Portorikaanske ara|&lt;br&gt;Skeletrekonstruksje mei yn it read de fynsten fan bonken fan 'e Portorikaanske ara.
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Parrot Skeleton Lydekker with Saint Croix Macaw bones colored in.jpg|250px]] 
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[echte ara's]] (''Ara'')  
|Wittenskiplike namme= † Ara autocthones
|Beskriuwer, jier    = [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1937
|IUCN-status         = status: [[File:Fossyl.png|250px]]
----
|lânkaart            =[[Ofbyld:Saint-Croix-Macaw-Distribution.png|center|250px]]
}}
De '''Portorikaanske ara''' of de '''Saint Croix-ara''' (''Ara autocthones'') is in útstoarne [[Echte ara's|arasoarte]] fan 'e [[Karibyske See|Karibyske]] eilannen [[Saint Croix]] (ien fan 'e [[Amerikaanske Famme-eilannen]]) en [[Porto Riko]]. De fûgel waard yn 1937 beskrean op basis fan in [[tibiotarsus]] út it [[Holoseen|lette holoseen]], dy't fûn waard op Saint Croix by it opgraven fan in jiskebult fan in delsetting. By opgravingen fan noch sa'n soarte lokaasje op Porto Riko waarden ek ferskillende bonken fûn en beskreaun yn 2008, wylst in ravensbeksbien (''os coracoides'') út [[Montserrat]] ta dy of in oare útstoarne soarte ara hearre kin.

De Portorikaanske ara is ien fan 'e 13 útstoarne arasoarten, wêrfan't sein waard dat dy op 'e Karibyske eilannen libbe ha. Ara's waarden al fier foar de komst fan 'e Europeanen troch de lânseigen folken oer lange ôfstannen transportearre. Dêrfandinne is it net mear mooglik om fan soarten dy't allinne fan bonken of fermeldingen bekend binne, fêst te stellen of it in lânseigen of in ymportearre fûgel wie.

Mei't der allinne bonken fûn binne, kin de kleur fan 'e Portorikaanske ara net fêststeld wurde. Besteande ara's wurde ferdield yn twa groepen fan lytse en grutte ara's. De bonken fan 'e Portorikaanske ara sitte dêr wat tusken yn. De fûgel wie krekt wat grutter as de útstoarne [[Kubaanske ara]] (''ara tricolor''). Allinne de [[blaukielara]] (''Ara glaucogularis'') en de [[lytse hyasintara]] (''Anodorhynchus leari'') ha deselde maat. 

Lykas oare arasoarten yn it Karibysyke gebiet wurdt fan 'e Portorikaanske ara oannommen dat de minske de fûgel útroege hat, sa't dat bliken die út it feit dat de resten fan 'e fûgel yn 'e jiskebulten fûn binne. 

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:St. Croix macaw]] 
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ara autocthones|Portorikaanske ara}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte ara]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]</text>
      <sha1>77jp1m8nwxylr7ge0difstcjsad8omx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179139</id>
    <revision>
      <id>1236994</id>
      <parentid>1201939</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="kb5chr433az0xuxcvoqz0xd2rs01gpi" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Readbúkrara
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Orthopsittaca manilatus 45893208.jpg|250px]] 
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = '''readbúkara's''' (''Orthopsittaca'')  &lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Orthopsittaca manilatus
|Beskriuwer, jier    = [[Pieter Boddaert (natoerûndersiker)|Boddaert]], 1738
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Orthopsittaca manilatus map.svg|center|250px]]
}}
De '''readbúkara''' of '''readbealchara''' (''Orthopsittaca manilatus'') is in [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld|pappegaaiesoarte]] en de iennige soarte fan it [[monotypysk]]e [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Orthopsittaca''.

== Beskriuwing ==
De likernôch 46 sm lange fûgel weaget 300 gram. De kop en de nekke binne blau. Om 'e brune eagen, om 'e noas en op 'e wangen hat de fûgel oant de snaffel in giel, keal gebiet. Syn snaffel en poaten binne swart. It fearrekleed is meast grien en de fûgel hat lykas oare arasoarten in lange, puntige sturt. De namme hat de fûgel te tankjen oan it reade plak op syn búk. Tusken de meast griene wjukken binne ek blauwe kleuren, ûnder binne de wjukken by't skouder grien en foar de rest gieleftich.

Tusken mantsjes en wyfkes is gjin ûnderskied.

== Fersprieding ==
De soarte kom yn Súdeast-[[Fenezuëla]], West-[[Kolombia]], East-[[Perû]], Noard-[[Bolivia]], [[Trinidad en Tobago|Trinidad]], [[Guyana]], [[Frânsk-Guyana]], [[Suriname]] en [[Brazylje]] foar. De fûgel libbet yn palmbeammen ynsompige gebieten en oan rivieren. 

Bûten de briedtiid is de fûgel yn lytse groepkes oant grutte kloften fan wol hûndert fûgels te sjen. 

== Nêst en iten ==
[[Ofbyld:Orthopsittaca manilatus 115627686.jpg|thumb|left|Groepke readbúkara's.]]
Yn Fenezuëla begjint de readbúkara yn maaie te brieden, yn Guyana yn febrewaris en yn Brazylje yn septimber. In pearke sûnderet him dy tiid ôf fan 'e groep om yn ôfstoarne palmbeammen te brieden. In nêst bestiet út 2 oant 3 aaien.  

Se ite hast allinne fruchten fan 'e mauritius-palmbeam. Troch it iensidige dieet binne se lestich as kouwefûgel te hâlden. 

== Status ==
Rûsd wurdt dat de fûgel rillik algemien foarkomt en de populaasje liket stabyl (2024). De [[IUCN]] beöardielet de status fan 'e fûgel as net bedrige.  

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22685585/263693267 IUCN-nl, oproppen 7 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-bellied-macaw-orthopsittaca-manilatus/summary Birdlife, oproppen 7 jannewaris 2025.]
* [https://www.parrots.org/encyclopedia/red-bellied-macaw World Parrot Trust, oproppen 7 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9A5F4D9573252F25 Avibase, oproppen 7 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Orthopsittaca manilatus|Readbúkara}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukara}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaai fan Afrika en de Nije Wrâld]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]</text>
      <sha1>kb5chr433az0xuxcvoqz0xd2rs01gpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prûmkopparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179540</id>
    <revision>
      <id>1236969</id>
      <parentid>1182073</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="fyxgzf920nbf0yu3q2ru0755840fxwy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Prûmkopparkyt
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Pair of Plum-headed parakeet (Psittacula cyanocephala) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|250px]] 
|lûd                 = [[Ofbyld:Plumhparakeet.ogg|250px]]
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'')
|Skaai               = [[ealparkiten]] (''Psittacula'')
|Wittenskiplike namme= Psittacula cyanocephala
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            =[[Ofbyld:Psittacula cyanocephala range map.png|center|250px]]&lt;center&gt;Oarspronklik ferspriedingsgebiet.&lt;/center&gt;
}}
De '''prûmkopparkyt''' of '''promkopparkyt''' (''Psittacula cyanocephala'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]]. De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it [[Yndiaaske subkontinint]] en it wie earder in ûndersoarte fan 'e [[bloeiselkopparkyt]] (''P. roseata''), foardat de prûmkopparkyt in aparte soarte waard. Prûmkopparkiten wurde faak yn groepen sjoen.

== Beskriuwing ==
De prûmkopparkyt is foar in grut part in griene pappegaai fan 33 sm lang mei in sturt oant 22 sm. 
[[Ofbyld:A Male Plum Headed Parakeet (50262273588).jpg|thumb|left|Mantsje.]]
It mantsje hat in reade oant nei de nekke ta pearsblauwe kop, nekke en wangen. De fûgel hat in smelle, swarte halskraach mei kopergrien ûnder de nekke en in swarte kinstreek fanôf de ûnderkaak. De fûgels ha in read plak op 'e skouders. De stút en sturt binne blaugrien; de sturt hat in wite punt. De boppesnaffel is oranjegiel en de ûndersnaffel is donker.

It wyfke hat in blaugrize kop en mist de swarte en kopergriene kraach, dy't dêr giel is. De boppesnaffel is mear gielich en der is gjin swarte kinstreek en likemin in read plak op 'e skouder. 

Juvenilen ha in griene kop en beide kaken binne gielich. Pas nei in jier ferkleuret de kop.
== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Flying Plum-Headed Parakeet with paddy.jpg|thumb|left|Fleanende prûmkopparkyt.]]
De prûmkopparkyt is in fûgel fan bosk en iepen bosk en somtiden sels fan stedstunen. Harren ferspriedingsgebiet leit tusken de útrinners fan 'e súdlike [[Himalaya]] nei it suden ta oant en mei [[Sry Lanka]]. Se libje net yn 'e drûge gebieten fan West-Yndia. Prûmkopparkiten wurde ek as koaifûgels holden en ûntsnapte fûgels liede ta waarnimmingen bûten it ferspriedingsgebiet yn bygelyks [[New York]], [[Florida]] en op guon plakken yn it [[Midden-Easten]].

== Gedrach ==
[[Ofbyld:Plum Headed Parakeet1321.jpg|thumb|left|Wyfke.]]
De fûgels ite nôt, fruit, blommen en plonderje somtiden lânbougrûn en hôven. 

Se briede yn Yndia fan desimber oant april en yn Sry Lanka fan july oant augustus. Se ha harren nêsten yn holtes dy't troch de fûgels sels mei harren snaffels makke wurde. De nêsten besteane út fjouwer oant seis aaien, dy't troch it wyfke útbret wurde. Se ha bûten de briedtiid mienskiplike sliepplakken. De fûgels binne by it fleanen tige manûvrearber. Yn finzenskip kin de fûgel it praten oanleare. 

== Status ==
[[Ofbyld:Plum headed parakeet.jpg|thumb|250px|Fûrazjearend mantsje.]]
De grutte fan 'e wrâldpopuaasje is net bekend, mar de soarte is relatyf algemien yn Nepal en oer it generaal algemien yn Yndia. Yn it ferspriedingsgebiet hat de fûgel likernôch 6% fan syn biotoop ferlern en dêrom wurdt der fanút gien dat de fûgel yn oantal ôfnimt.  

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22685481/264060594 IUCN, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/plum-headed-parakeet-himalayapsitta-cyanocephala/distribution Birdlife, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=109000B451137457 Avibase, oproppen 15 jannewaris 2025.]
Sjoch foar boarnen en referinsjes ek op [[:en:Plum-headed parakeet]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacula cyanocephala|Prûmkopparkyt}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prumkopparkyt}}
[[Kategory:Ealparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]</text>
      <sha1>fyxgzf920nbf0yu3q2ru0755840fxwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ralkraan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179781</id>
    <revision>
      <id>1236975</id>
      <parentid>1182879</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="d3npbx3177huuf7b23c28lzfs4exrvj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Ralkraan
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Limpkin-2.jpg|250px]] 
|lûd                 = [[Ofbyld:Aramus guarauna - Limpkin XC250488.mp3|250px]]
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'')
|Famylje             = '''ralkraanfûgels''' (Aramidae)&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1849&lt;/small&gt;
|Skaai               = '''ralkranen''' (''Aramus'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Aramus guarauna
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linaeus]], 1766
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Limpkin-03.jpg|250px]]
}}
De '''ralkraan''' (''Aramus guarauna'') is in op in [[Ibissen|ibis]] lykjende fûgel, dy't nau besibbe is oan [[kraanfûgels]]. De typyske snaffel is lang en nei ûnder bôge mei in skerpe, ljocht draaide punt. De snaffel is oanpast om slakken út harren hûskes te lûken. De fûgel is sa bysûnder, dat er as iennige soarte yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ralkraanfûgels]] (''Aramidae'') en it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ralkranen (''Aramus'') set is.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Limpkin-snail2.jpg|thumb|left|De fûgel mei in slak.]]
De ralkraan is in 56 oant 71 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 101 oant 107 sm. Mantsjes binne wat grutter as wyfkes, mar der is gjin ferskil yn fearrekleed. De fûgels ha in lange nekke en in lange, ljochtbôge twakleurige snaffel. It fearrekleed is meast readbrún mei op 'e kop en de mantel in soad wite streekjes. Noardlike fûgels binne oer it generaal wat lytser en ha ek wite plakken op 'e wjukken. De lange poaten binne swart.

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn wetterrike gebieten lykas sompen mei heech reid en magroves yn waarme dielen fan Amearika, fan [[Florida]] oant Noard-[[Argentynje]], mar is ek oant yn it noarden fan [[Wisconsin]] en Súd-[[Ontario]] waarnommen. 

== Iten ==
De fûgels ite [[wringeleazen]], fral slakken fan it skaai appelslakken (''Pomacea''). 

== Undersoarten ==
Tusken 1856 en 1934 waard de fûgel ferdield yn twa soarten, ien yn Súd-Amearika (''Aramus guarauna'') en de oare yn Midden-Amearika, de [[Kariben]] en Florida (''Aramus pictus''). Tsjintwurdich wurdt de fûgel behannele as ien soarte mei fjouwer ûndersoarten. It ferskil tusken de ûndersoarten hat te krijen mei lytse ferskillen yn it formaat en it fearrekleed.  
* ''Aramus guarauna guarauna'' – Súd-[[Amearika]] útsein de drûge westlike kust, de [[Andes]] en it suden fan it kontinint.
* ''Aramus guarauna pictus'' – Florida, [[Kuba]], de [[Bahama's]] en [[Jamaika]]. 
* ''Aramus guarauna elucus'' – [[Hispaniola]] en [[Porto Riko]].
* ''Aramus guarauna dolosus'' – Súdwest-[[Meksiko]] oant West-[[Panama]]. 

== Status ==
[[Ofbyld:Limpkin Sweetwater Wetlands PArk 4. 17.19 DSC 0184.jpg|thumb|left|Piken.]]
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in stabile, grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de soarte net oan in foarm fan bedriging bleatsteld wurdt. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige. De wrâldpopulaasje wurdt op likernôch ien miljoen fûgels rûsd.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22692174/93339530 IUCN, oproppen 22 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/limpkin-aramus-guarauna Birdlife, oproppen 22 jannewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/limpki?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 22 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=5D864313BEB5CCAA Avibase, oproppen 22 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aramus guarauna|Ralkraan}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kraanfûgeleftige]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>d3npbx3177huuf7b23c28lzfs4exrvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180226</id>
    <revision>
      <id>1236980</id>
      <parentid>1189196</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5010" sha1="azr2li0lnaquu16xse4wgrcnw8pcegr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme             = 
|Ofbyld            = [[Ofbyld:Branta ruficollis 94321119.jpg|250px]]
|lûd               = 
|Ryk               = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme            = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse            = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift             = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') 
|Famylje           = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai             = [[seeguozzen]] (''Branta'') 
|Wittenskiplike namme= Branta ruficollis
|Beskriuwer, jier  = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1769
|IUCN-status       = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart          = [[File:Branta ruficollis map.png|250px]]
}}
De '''readboarstgoes''' (''Branta ruficollis'') is in [[fûgel]] fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[seeguozzen]] (''Branta'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). 

== Beskriuwing ==
De 53 oant 55 sm grutte readboarstgoes is in kleurrike seegoes. Lykas syn namme oantsjut is it boarst kastanjeread en ek op 'e sydkanten fan 'e kop sit in read plak. De twa kastanjereade kleurfjilden wurde mei in wite kleurbân fan 'e swarte kleur en fan inoar skieden. By de koarte, swarte snaffel sit tusken it swart noch in wyt plak. Oer de flanken rint in brede wite streek. De rêch en de búk binne swart, wylst de anaalstreek en de ûnsturtdekfearren wyt binne. Se ha in swarte sturt, swarte poaten en brune eagen. 

Mantsjes en wyfkes binne itselde, se binne ek like grut. Juvenilen binne minder kontrastryk as de folwoeksen fûgels. 

== Fersprieding ==
It grutste part fan 'e soarte briedt op 'e [[tûndra]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Skiereilân|skiereilannen]] [[Taimyr-skiereilân|Taimir]], [[Gydan]] en [[Jamal]]. Eartiids (foar de jierren 1950) migrearre in grut part fan 'e populaasje nei de westkust fan 'e [[Kaspyske See]] om dêr te oerwinterjen. Dy wintergebieten leine fral yn [[Azerbeidzjan]], [[Irak]] en [[Iran]]. Yn in koart skoftsje tiid ferskoden de oerwinteringsgebieten doe nei de marren en it deltagebiet oan 'e westlike kust fan 'e [[Swarte See]] ([[Oekraïne]], [[Roemeenje]], [[Moldaavje]] en [[Bulgarije]]). Lytse oantallen oerwinterje ek yn Azerbeidzjan. By kâld waar sykje ek guon fûgels it noch wat fierder oan 'e [[Egeyske See|Egeyske]] kust fan [[Grikelân]] en [[Turkije]]. 

Nederlân leit fier fan it oerwinteringsgebiet, mar der trekke alle winters wol in lyts oantal readboarstguozzen mei oare guozzen nei ús lân.   

== Nêst en iten ==
[[Ofbyld:Brantha ruficollis In Taimyr Reserve.jpg|thumb|left|Briedend wyfke yn it Natoerreservaat Taimyr op it skiereilân Taimyr.]] 
Readboarstguozzen briede op de mei strewelleguod begroeide tûndra's by steile rivieriggen en lege heuvels, by rotsen en rotseftige eilannen. Hy hat in foarkar foar drûch en hegerlizzend gebiet. In lechsel bestiet út trije oant acht krêmkleurige aaien, dy't troch it wyfke útbret wurde. In moanne nei it útkommen fleane de jonge fûgels út.    

De fûgel yt gers, fral seekraal, en sied fan nôt en mais.

== Status ==
De wintergebieten wurde troch de toeristyske ûntwikkeling bedrige. Troch de lege winst op 'e bou fan weet binne boeren op 'e bou fan oar gewaaks oergien, wertroch't der minder fretten oerbliuwt foar de fûgels. Yn Bulgarije binne in pear belangrike foerazjeargebieten ferlern gien. De jachtdruk yn Roemeenje en Bulgarije is heech en dêr wurde ek yllegaal readboarstguozzen sketten.

In rûzing fan it oantal fûgels is dreech te meitsjen en tusken de jierren binne grutte ferskillen yn 'e rûzing fan 'e populaasje. Der is ek suggerearre dat de skommelingen fan 'e  oantallen fûgels sterk te meitsjen ha kinne mei de [[Lemmings|lemming]]populaasje yn it hege noarden. By in oerfloed fan lemmings soene de readboarstguozzen minder lêst fan predaasje ha.      

De [[IUCN]] klassifisearre de readboarstgoes yn 2007, 2008 en 2010 as bedrige, mar tsjintwurdich (2025) stiet de soarte as kwetsber/gefoelich op 'e Reade list.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-breasted-goose-branta-ruficollis/ Birdlife.]
* [https://ebird.org/species/rebgoo1#:~:text=Identification&amp;text=Small%20and%20stocky%20rare%20goose,%2Dand%2Dwhite%20head%20pattern. Ebird.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0D280B3F11B099B2 Avibase.]
* [https://waarneming.nl/species/313/ Waarneming.nl]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-breasted-goose-branta-ruficollis/text Birdlife]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Branta ruficollis|Readboarstgoes}}
}}
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Seegoes]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]</text>
      <sha1>azr2li0lnaquu16xse4wgrcnw8pcegr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radja-ein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180599</id>
    <revision>
      <id>1236974</id>
      <parentid>1185608</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="m6lf820ih5dhbpj695ogz8qi23ghkga" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Tadorna radjah - Centenary Lakes.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = '''radja-einen''' (''Radjah'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1853&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Radjah radjah
|Beskriuwer, jier    = ([[Prosper Garnot|Garnot]] &amp; [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1828
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''radja-ein''' (''Radjah radjah''; synonym :''Tadorna radjah'') is in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]]. De soarte heart by de saneamde healguozzen, dy't in systematyske posysje tusken de guozzen en de einen ynnimme. Earder waard de radja-ein ta it skaai [[bercheinen]] (''Tadorna'') rekkene, mar hjoed-de-dei is de fûgel yn it [[Monotypysk takson|monotypysk]] skaai radja-einen (''Radjah'') set.

''Radjah'' ([[Nederlânsk|fernederlânske]] en dêrom ek [[Frysk|ferfryske]] as &quot;radja&quot;) is yn it [[Maleisk]] (dat op 'e [[Molukken]] sprutsen wurdt) in hege [[aadlike titel]], ferlykber mei [[foarst]] of [[prins]]. Op it eilân [[Boerû]] wurdt dizze fûgel troch de pleatslike befolking mei dy namme oantsjut.   

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Radjah Shelduck - Lee Point.jpg|thumb|left|Australysk eksimplaar yn 'e flecht.]]
Radja-einen wurde oant 52 sm lang. De jerken en sijkes binne net op basis fan 'e fearren te ûnderskieden. De kop, de hals en de búk binne foar it grutste part wyt mei in swarte oant kastanjebrune bân oer it boarst. De rêch en de wjukken binne donkerbrún. Yn 'e flecht of mei iepen wjukken is oan 'e boppekant fan 'e wjukken in grienglânzgjende bân te sjen. De snaffel is ljocht en de poaten binne rôze. It each is wyteftich mei in giele eachring. 

== Fersprieding ==
De radja-ein libbet yn 'e noardlike dielen fan West-[[Austraalje]], it [[Noardlik Territoarium]] (Nasjonaal park Kakadu) en [[Queensland]], fierder yn [[Nij-Guineä]], fral de súdkust fan Papoea Nij-Guineä. Der binne ek waarnimmingen op West-Papoea en de eilannen Japen, Goodenough, Fergusson, Arû-eilannen en de Molukken.

It biotoop fan 'e fûgels wurdt foarme troch ûndjip sâld, brak en swiet wetter yn mûningen fan rivieren, estuaria, lagunes en sompen fan it kustgebiet. De einen libje allinne of yn pearkes. Yn 'e drûge tiid binne der grutte konsintraasjes yn û.o. de sâltwetterlagunes.  

== Undersoarten ==
De fûgel telt twa ûndersoarten:

* ''R. r. radjah'': fan 'e [[Molukken]] oant Nij-Guineä.
* ''R. r. rufitergum'': noardlik en eastlike Austraalje.

By de ''R. r. radjah'' binne de fearren op 'e rêch foar it measte donker en oer it boarst rint in smelle swarte bân. De ''R. r. rufitergum'' hat dêrfoaroer in readbrune rêch en readbrune bân op it boarst.    

== Gedrach ==
De fûgels briede yn in beamholte by it wetter. In nêst bestiet út wat dûns en der wurde seis oant tolve aaien lein, dy't troch it sijke útbret wurde. Nei likernôch 30 dagen komme de aaien út. Radja-einen libje fan lytse dierkes, lykas weakdieren. In lyts part bestiet it planten.   

== Status ==
Neffens in rûzing fan 2023 bestie de populaasje tusken 13.300 oant 133.000 folwoeksen fûgels. De radja-ein hat in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne, wurdt de ein troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. Yn Austraalje is de jacht op 'e ein wetlik ferbean. 

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/radjah-shelduck-radjah-radjah Birdlife, oproppen 6 febrewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/cosswa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 6 febrewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/radshe1/AU-WA Avibase, oproppen 6 febrewaris 2025.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/radjah-shelduck-radjah-radjah#Threats BirdLife, oproppen 6 febrewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Radjah radjah|Radja-ein}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Radja-ein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>m6lf820ih5dhbpj695ogz8qi23ghkga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkkûkaburra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182546</id>
    <revision>
      <id>1236997</id>
      <parentid>1194130</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="t90si44rqdiib520ygalko9ot5atit5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = readbúkkûkaburra
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Rufous-bellied Kookaburra 0A2A2796.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke. 
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[kûkaburra's]] (''Dacelo'')
|Wittenskiplike namme= Dacelo gaudichaud
|Beskriuwer, jier= [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1823
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''readbúkkûkaburra''' (''Dacelo gaudichaud'') is ien fan 'e fiif [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kûkaburra's]] (''Dacelo'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Dacelo gaudichaud2.jpg|thumb|left|170px|''Dacelo gaudichaud.'']]
De readbúkkûkaburra wurdt likernôch 28 sm lang en is ien fan 'e lytste soarten yn it skaai. De kop fan 'e fûgel is swart mei in wite eachstreek en ûnder de swarte kop in wite kraach. It boarst en de búk binne readbrún. De mantel is swart mei blauwe dekfearren op 'e wjukken en in blauwe stút. Mantsjes ha in blauwe sturt, wyfke in brúnreade sturt.   

== Fersprieding en libbensgebiet ==
De readbúkkûkaburra komt op [[Nij-Guineä]] en oanbuorjende eilannen foar. It libbensgebiet bestiet út tropysk bosk yn leech- en heuvellân oant in hichte fan 600 m boppe seenivo. Yn 'e ûndergroei siket er nei hagedissen en ynsekten. 

==Status==
De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2024). Meidat de lêste tiid in lyts part fan it biotoop ferneatige is, wurdt oannommen dat de oantallen stadichoan ôfnimme.  

== Namme ==
De wittenskiplike namme is ferneamd nei de Frânske natoerûndersiker Charles Gaudichaud-Beaupré (1789-1854).
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-bellied-kookaburra-dacelo-gaudichaud Birdlife]
* [https://ebird.org/species/rubkoo1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=8AA36DB0E240C522 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Dacelo gaudichaud|Readbúkkûkaburra}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukkukaburra}}
[[Kategory:Kûkaburra]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>t90si44rqdiib520ygalko9ot5atit5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ponapee-iisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182728</id>
    <revision>
      <id>1236954</id>
      <parentid>1194539</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="8lrbja9svt5rlcjq6z1j1u5kwdch0t5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Pohnpei Kingfisher.jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'')
|Wittenskiplike namme= Todiramphus reichenbachii
|Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1852
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Ponapee-iisfûgel''' (''Todiramphus reichenbachii)'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'')út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). Eartiids waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e [[Gûamiisfûgel]] (''T. cinnamominus'') beskôge. De fûgel wurdt as in [[Monotypysk takson|monotypysk soarte]] beskôge, itjinge betsjut der der gjin [[ûndersoarte]]n fan binne.

== Beskriuiwng ==
De 20 sm lange Ponapee-iisfûgel hat in donkere, grienblauwe rêch, in sniewite kraach en ûnderkant, in swarte eachstreek en in oranje kroan. 

== Fersprieding ==
De soarte komt op it eilân [[Pohnpei]] (oant 1990 Ponapee) yn [[Mikroneezje]] foar. It is de iennige iisfûgelsoarte op it eilân.

It biotoop fan 'e fûgel bestiet út in boskrike omjouwing, lykas boskrânen, tunen en jonge bosken.

== Status ==
In rûzing fan 2014 giet út fan 10.000 oant 20.000 fûgels. In areaal heechlânbosk is tusken 1975 en 1995 foar mear as 60% ôfnommen. Mei't it bosk hjoed-de-dei fragmintearre is troch de tylt fan kava is it bosk kwetsber woarn foar ynvasive soarten lykas de brune slang, dy't op it eilân [[Guam]] it útstjerren fan ferskillende fûgelsoarte feroarsake. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as kwetsber (VU) op 'e [[Reade list]] (2017).  

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach]] (1793-1879), in [[Dútslân|Dútske]] soölooch en botanikus. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pohnpei-kingfisher-todiramphus-reichenbachii Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/mickin5/WS Birds of the World]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=18B6E8CF01D95074 Avibase]  
----
{{Commonscat|Todiramphus reichenbachii|Ponapee-iisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Ponapee-iisfugel}}
[[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]</text>
      <sha1>8lrbja9svt5rlcjq6z1j1u5kwdch0t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Platsnaffeliisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182732</id>
    <revision>
      <id>1236945</id>
      <parentid>1194576</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="f0lkl9w2bswq1f530p18vthjdp56r3l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = platsnaffeliisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Flat-billed kingfisher (Todiramphus recurvirostris) Upolu.jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'')
|Wittenskiplike namme= Todiramphus recurvirostris
|Beskriuwer, jier=  [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]], 1842
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''platsnaffeliisfûgel''' (''Todiramphus recurvirostris'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Todiramphus recurvirostris by John Gerrard Keulemans (cropped).jpg|thumb|left|''Todiramphus recurvirostris''&lt;br&gt;([[John Gerrard Keulemans]]).]]
Platsnaffeliisfûgels ha blauwe wjukken, in grienblauwe rêch, in blauwe kroan mei in wyteftige plak tusken it each en de snafffel, dat boppe it each as in smel wynbraustreekje troch giet. De kraach, it boarst en de búk binne wyt mei in krêmkleurige tint. De lokale ûndersoarte fan 'e [[Pasifyske iisfûgel]] is te ûnderskieden troch it gruttere formaat, de dikkere snaffel en de wite dielen dy't gjin krêmkleurige tint ha.   

== Fersprieding ==
De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn [[Samoä]], in lân yn [[Polyneezje]]. Tropyske en subtropyske bosken fan it leechlân foarmje it optimale leefgebiet fan 'e platsnaffeliisfûgel, mar hy wit him ek te rêden yn parken en in agraryske omjouwing.   

==Status==
Hoe grut de populaasje likernôch is, is ûnbekend, mar de soarte soe algemien foarkomme. Ek binne der gjin gegevens oer de trend bekend. De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flat-billed-kingfisher-todiramphus-recurvirostris Birdlife]
* [https://ebird.org/species/flbkin1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5AAAB4E41318AC7F Avibase]
----
{{Commonscat|Todiramphus recurvirostris|Platsnaffeliisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Platsnaffeliisfugel}}
[[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]]</text>
      <sha1>f0lkl9w2bswq1f530p18vthjdp56r3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarsttangare</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182823</id>
    <revision>
      <id>1236985</id>
      <parentid>1194850</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="gfj79ldp7jxdwcb640e8vccmfd6w4h7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = [[Ofbyld:850 4729 - Flickr - Weng Kong Koh.jpg|250px]]
|lûd         = [[File:Ramphocelus nigrogularis - Masked Crimson Tanager XC243037.mp3|250px]]
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje     = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'')
|Skaai       = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'')
|Wittenskiplike namme= Ramphocelus nigrogularis
|Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|P.L. Sclater]], 1858
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[File:Ramphocelus nigrogularis map.svg|250px]]
}}
De '''readboarsttangare''' (''Ramphocelus nigrogularis'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[holsnaffeltangaren]] ''(Ramphocelus)'', wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat by in oantal soarten folle minder). 

De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. 

== Beskriuwing ==
[[OFbyld:Ramphocelus nigrogularis, Masked Crimson Tanager.jpg|thumb|left|''Ramphocelus nigrogularis.'']]
De 18 oant 19 sm lange fûgel hat in swart gesicht, swarte wjukken, in swarte mantel, búk en sturt. Fierder is de fûgel helderread. De snaffel hat in sulveren glâns. Wyfkes binne hast itselde as mantsjes, mar binne wat doffer. De fûgel hat in soad fan 'e [[fermiljoentangare]] (''Calochaetes coccineus''), mar dy soarte libbet yn hegere dielen.

== Fersprieding ==
De fûgel komt fan it fochtige súdeasten fan Kolombia oant it noarden fan Bolvia en it westlike Amasônegebiet fan Brazylje foar oant in hichte fan 600 m. 

De soarte libbet yn 'e [[Andes]] fan súdeastlik [[Kolombia]] oant [[Ekwador]] en eastlik [[Perû]].

== Status ==
De soarte wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne wurdt de fûgels troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2018) op 'e [[Reade list]] klassifisearre.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-crimson-tanager-ramphocelus-nigrogularis Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/mactan1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=73179694250F3681 Avibase]  
----
{{Commonscat|Ramphocelus nigrogularis|Readboarsttangare}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readboarsttangare}}
[[Kategory:Holsnaffeltangare]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>gfj79ldp7jxdwcb640e8vccmfd6w4h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prûkdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183667</id>
    <revision>
      <id>1236968</id>
      <parentid>1197580</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="ff5ywzc2rx5tag38oif8bjm7fhpslip" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = 
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Topknot Pigeon, Central Coast NSW.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = '''prûkdowen''' (''Lopholaimus'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[John Gould|Gould]], 1841)&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme = Lopholaimus antarcticus
|Beskriuwer, jier= ([[George Shaw|Shaw]], 1794)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''prûkdo''' (''Lopholaimus antarcticus'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn [[Austraalje]]. It is de iennige soarte yn it skaai prûkdowen ''Lopholaimus''.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Topknot Pigeon, Australia 1.jpg|thumb|left|prûkdo.]]
De fûgel is 40 oant 45 sm lang en weaget 475 oant 600 gram. It is in grutte, griisblauwe do. Opfallend is de túf, in bondel fearren dy't oer de kroan en efter oer de nekke hingje. Oan 'e foarkant, op 'e kroan, is de túf griis wylst de fearren dy't nei efter hingje readbrún mei swarte rânen binne. De sturt hat swarte en wite bannen. De snaffel is rôze en om it each hinne is de bleate hûd ek rôze. Mantsjes en wyfkes ha gjin grutte ferskillen, útsein dat de túf fan it wyfke wat lytser is en fan foarren wat ljochter is.

== Fersprieding ==
De do komt yn it easten fan Austraalje fan [[Kaap York-skiereilân|Kaap York]] ([[Queensland]]) oant it suden fan [[Nij-Súd-Wales]] foar. De fûgel briedt allinnich yn [[reinwâld]]en en mooglik yn oangrinzgjend drûger bosk. Bûten it briedseizoen komt de fûgel ek yn drûgere bosken en lânbougebieten foar. De fûgel bringt de nacht troch yn 'e toppen fan hege beammen op lestich te berikken plakken.

== Status ==
De prûkdo hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de oantallen nimme ôf. De tebekgong is lykwols minder as 30% yn tsien jier (minder as 3,5% yn 't jier). Om dy reden klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]].

== Status ==
De soarte nimt yn oantal ta en de [[IUCN]] klassifisearet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]]. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Lopholaimus%20antarcticus Birdlife]
* [https://ebird.org/species/toppig1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B6416BD3BA80E1F6 Avibase]
{{reflist}}

----
{{Commonscat|Lopholaimus antarcticus|Prûkdo}}
}}

{{DEFAULTSORT:Prukdo}}
[[Kategory:Prûkdo]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>ff5ywzc2rx5tag38oif8bjm7fhpslip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrildo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183743</id>
    <revision>
      <id>1236988</id>
      <parentid>1197795</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="nownggsyzhcbyconig03r8hazsj693p" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = readbrildo
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Geophaps smithii 118881733.jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje    = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai      = [[kwarteldowen]] (''Geophaps'')
|Wittenskiplike namme = Geophaps smithii
|Beskriuwer, jier= ([[William Jardine (natuerwittenskipper)|Jardine]] &amp; [[Prideaux John Selby|Selby]], 1830)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Partridge Pigeon.jpg|250px]]
}}
De '''readbrildo''' (''Geophaps smithii'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dofûgels|dowen]]. De do is in [[Endemisme|endemyske]] soarte yn [[Austraalje]]. 

== Beskriuwing == 
De readbrildo wurdt likernôch 25 oant 28 sintimeter lang. De fûgel hat in brún oant readbrún fearrekleed mei in subtile tekening op 'e rêch en wjukken. Tige opfallend is on read en neaken gebiet om 'e eagen.

== Fersprieding ==
De readbrildo komt allinnich yn Noard-Austraalje foar, benammen yn it gebiet fan it [[Top End]] fan [[Northern Territory]], lykas [[Arnhem Land]], [[Kakadu National Park]], [[Litchfield National Park|Litchfield]] en de [[Tiwi-eilannen]]. 

Readbrildowen wurde yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield.

* ''Geophaps smithii smithii'': De nominaatfoarm mei in dúdlik read gebiet om it each wurdt yn it grutste part fan it noardlik sintrum fan it Australyske fêstelân oantroffen, fral yn Kakadu National Park, Arnhem Land en de omkriten fan [[Darwin (Noardlik Territoarium)|Darwin]]. 
* ''Geophaps smithii blaauwi'': [[Mitchell River National Park (West-Austraalje)|Mitchell Plateau]] en de omjouwing fan [[Kalumburu]]; hat donkerder fearren en in minder opfallende kleur fan it neakene gebiet om it each.

It geskikte leefgebiet is in wikseljende begroeiïng fan gers en bosk, dat geregeld troch brân fernijd wurdt.

== Hâlden en dragen ==
De do libbet op 'e grûn, dêr't er nei sied siket. Se kinne fleane en de flecht is lykas in soad grûnfûgels faak fladderjend mei in rappe opgong en dêrnei in gliidzjende lanning. Faak fleant er allinnich as er skrikt of predaasje driget. In lechsel bestiet meast út twa aaien. 

== Status ==
Fan 'e westlike populaasje is de fûgel út it grutste part fan it oarspronklike ferspriedingsgebiet ferdwûn of tige seldsum. De eastlike populaasje hat rûchwei de helte fan syn ferspriedingsgebiet ferlern.  

Oarsaken fan 'e tebekgong binne de feroaringen yn natuerlike brânpatroanen, dy't te faak of krekt oarsom, te min plakfine. Dêrnjonken hat de grûndo ek in soad lêst fan katten, dy't fûgels pakke of nêsten opfrette. In rûge rûzing út 2020 hâld de populaasje op 81.800 oant 145.400 folwoeksen fûgels. De grutste oantallen dêrfan fertsjintwurdigje de ''Geophaps smithii smithii'', wylst de populaasje fan 'e ''Geophaps smithii blaauwi'' folle lytser is.

Troch ferlies oan geskikt leefgebiet rinne de oantallen de lêste tiid licht tebek. Yn guon gebieten (lykas Kakadu) hat der in sterke efterútgong west. Op 'e Tiwi-eilannen wit de soarte him goed te hanthavenjen. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] klassifisearre as net bedrige (LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/partridge-pigeon-geophaps-smithii Birdlife]
* [https://ebird.org/species/parpig1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=888803D1B09825A2 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geophaps smithii|Readeachdo}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kwarteldo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>nownggsyzhcbyconig03r8hazsj693p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperbângrûndo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183818</id>
    <revision>
      <id>1236946</id>
      <parentid>1198053</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="hxs3vgx2qshm1jjoh8ebg0b8er02qas" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = poarperbângrûndo
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Colomba Godefrida.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[poarpergrûndowen]] (''Paraclaravis'')
|Wittenskiplike namme = Paraclaravis geoffroyi
|Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1811)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Paraclaravis geoffroyi map.svg|250px]]
}}
De '''poarperbângrûndo''' (''Paraclaravis geoffroyi'', synonym: ''Claravis geoffroyi'' en ''Claravis godefrida'') is in [[fûgel]]soarte yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel waard yn 1811 beskreaun troch de Nederlânske natuerûndersiker [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], dy't de soarte nei de Frânske natuerûndersiker Étienne Geoffroy Saint-Hilaire ferneamde. De do wurdt tige bot bedrige en as de fûgel noch bestiet komt er allinnich foar yn 'e lêste stikjes fan syn oarspronklike habitat, dy't noch net goed ûndersocht binne.

== Skaaimerken ==
De fûgel wurdt 18 oant 24 sm en weaget 89–95 gram. De fûgel hat in soad fan 'e [[poarperboarstgrûndo]] (''P. mondetoura''), mar is wat bleker. It mantsje is blau-griis, donkerder fan boppen as fan ûnderen, en hat twa brede poarperen bannen oer de optearde wjuk, dy't ljocht irisearje. It wyfke is hielendal lochtbrún mei sêftere bêzje dielen en hat ek bannen oer de wjuk.

== Fersprieding ==
Gebieten dêr't de soarte potinsjeel noch bestean kin binne Mata Atlantica yn súdeastlik [[Brazylje]], de eastlike punt fan [[Paraguay]] en noardeastlik [[Argentynje]]. Syn habitat bestiet út de tichte ûndergroei fan bamboebosken yn 'e tropyske berchreinwâlden oant 1400 m boppe seenivo. 

== Hâlden en dragen ==
De poarperbândo libbet meast op 'e grûn en net yn beammen. Se binne folslein ôfhinklik fan in bysûndere soarte bamboe, dy't út en troch bloeit. Allinnich as dy bamboe sied jout, kin de do genôch fretten fine. Dêrom is de fûgel net honkfêst, mar hy folget it bloeipatroan fan 'e bamboe.

== Status ==
Sûnt 1994 wurdt de soarte earnstich bedrige en der binne al dy tiid dêrnei gjin wisse waarnimmingen mei lûdsfragminten of ôfbylden dien. Dêrfandinne kin it wêze dat de fûgel al útstoarn is en yn alle gefallen op 'e râne fan útstjerren stiet. De fûgel is foar in grut part syn habitat kwytrekke mei't de Atlantyske reinwâlden oan 'e ein fan 'e 20e iuw grutskalich yn plantaazjes feroaren, wêrtroch't it oarspronklike bosk fragmintearre is en de tichte bamboebosken te fier út inoar lizze om in sûne populaasje te hanthavenjen. De fûgel wurdt dêrfandinne troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as krityk klassifisearre.

As de poarperbângrûndo noch bestiet, dan soe de totale populaasje ú maksimaal 50 oant 249 fûgels bestean. 

== Finzenskip ==
Yn 'e jierren 1970 oant de lette jierren 1980 wie der yn Brazylje in finzen populaasje fan mear as 150 fûgels. Nije regels fan 'e Instituto Brasileiro do Meio Ambiente e dos Recursos Naturais Renováveis (IBAMA) foar de avikultuer late ta de ûntbining fan in soad dowefokkerijgroepen, dy't de fûgels nei IBAMA-autorisearre fokkers stjoerden, dy't net in soad wisten oer de fersoarging fan 'e soarte. Op dat stuit wie it ek net bekend hoe slim de soarte yn it wyld bedrige waard. Nei alle gedachten is dy finzen populaasje healwei de jierren 1990 útstoarn sûnder neiteam te produsearjen. Dêrmei gie ien fan 'e bêste kânsen om de soarte foar de takomst te behâlden ferlern. Fan 'e eardere dowefokkers binne lûdsfragminten bewarre bleaun, dy't fan tige grut belang binne by it detektearjen fan 'e soarte yn 'e wylde natuer. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Paraclaravis%20geoffroyi Birdlife]
* [https://ebird.org/species/pwgdov1 Birdlife]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1652D541D88F91B0 Avibase]
* [https://www.frontiersin.org/journals/ecology-and-evolution/articles/10.3389/fevo.2021.624959/full Frontiers: ''Assessing the Extinction Probability of the Purple-winged Ground Dove, an Enigmatic Bamboo Specialist''.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Paraclaravis geoffroyi|Poarperbangrundo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Poarperbangrundo}}
[[Kategory:Poarpergrûndo]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dofûgel]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]</text>
      <sha1>hxs3vgx2qshm1jjoh8ebg0b8er02qas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperboarstgrûndo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183823</id>
    <revision>
      <id>1236947</id>
      <parentid>1198058</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="je06gtgmqm03ftgoyqobd85uzin1kym" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = poarperboarstgrûndo
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Paraclaravis mondetoura 258155682.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[poarpergrûndowen]] (''Paraclaravis'')
|Wittenskiplike namme = Paraclaravis geoffroyi
|Beskriuwer, jier= ([[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Paraclaravis mondetoura map.svg|250px]]
}}
De '''poarperboarstgrûndo''' (''Paraclaravis mondetoura'', synonym (''Claravis mondetoura'') is ien fan 'e twa [[fûgel]]soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[poarpergrûndowen]] (''Paraclaravis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). 

== Skaaimerken ==
De fûgel wurdt 18 oant 24 sm lang en weaget 89 oant 95 gram. Mantsjes binne blaugriis mei donkerder boppedielen as ûnder. Se ha in ljochter gesicht en in readbrún boarst. Op 'e optearde wjuk hat de fûgel trije poarperen bannen. De sturt is ek blaugriis mei wite bûtenfearren. Wyfkes binne hielendal brún, ha in kanielkleurich gesicht en readbrune bannen op 'e wjuk. De fearren fan mantsjes skimerje yn it sinneljocht mear as dy fan wyfkes. 

== Fersprieding ==
De fûgel libbet yn 'e berchbosken fan  [[Midden-Amearika|Midden-]] en [[Súd-Amearika]] fan súdeastlik [[Meksiko]] oant it westlike diel fan Sintraal-[[Bolivia]], De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. 

It habitat bestiet út de tichte ûndergroei fan berchbosken, spesifiker bamboebosken tusken 900 en 3000 m boppe de seespegel. 

== Hâlden en dragen ==
De fûgel is lykas de oare soarte yn it skaai, de [[poarperbângrûndo]], sterk ôfhinklik fan it sied fan bamboe. Bamboe bloeit net oeral tagelyk en de fûgel folget dêrfandinne de bloei fan bamboe. Se libje it grutste part fan 'e tiid op 'e grûn. 

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2019 op 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre. Bedrigingen binne it ferdwinen fan bamboebosken foar lânbou en ûntwikkeling. Dêrnjonken is de fragmintaasje in grut gefaar, om't der dan gatten falle yn 'e beskikberens fan bamboesied. In lytsere bedriging foarmet de hannel yn 'e fûgel. De populaasje fan 'e soarte nimt ôf, mar net sa hurd dat de soarte as bedrige beskôge wurde kin.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Paraclaravis%20mondetoura Birdlife]
* [https://ebird.org/species/mcgdov1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B3FE23FBC64B86D2 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Paraclaravis mondetoura|Poarperboarstgrundo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Poarperboarstgrundo}}
[[Kategory:Poarpergrûndo]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dofûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>je06gtgmqm03ftgoyqobd85uzin1kym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkfruchtdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183886</id>
    <revision>
      <id>1237003</id>
      <parentid>1213972</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1237003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="rhw8oe0j5rxc2h23mfbssi0va6t8tb1" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = readbúkfruchtdo
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Red-bellied Fruit-Dove 0A2A4839.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[fruchtdowen]] (''Ptilinopus'')
|Wittenskiplike namme = Ptilinopus greyi
|Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1857
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}}
De '''readbúkfruchtdo''' of '''readbúkjufferdo''' (''Ptilinopus greyi'') is fûgelsoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). 

== Beskriuwing ==
De readbúkfruchtdo is in lyts fruchdoke fan 20 oant 23 sm lang. De fûgel is meast grienkleurich mei in opfallende readpoarperen kroan dy't mei giele wat fearkes ôfgrinzge is, in giel kin, in giele eachring en in readpoarperen plak op 'e búk. Syn griene kleuren jouwe de fûgel in goede kamûflaazje yn it tropyske wâld. Yn 'e flecht is de giele râne oan 'e sturt goed te sjen. Mantsjes en wyfkes lykje in soad opinoar; it wyfke hat ornaris in wat lytsere búkplak. Jonge eksimplaren hawwe gjin reade kroan of búkplak en kinne betize wurde mei de [[Fanûatûfruchtdo]], in soarte dy't der tige op liket.

== Fersprieding ==
De soarte komt foar fan 'e [[Salomonseilannen]] oant [[Nij-Kaledoanje]]. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ien of mear [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
Readbúkfruchtdowen wurde faak yn pearkes sjoen, mar kinne by fruchtbeammen gruttere kloften foarmje.  

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannomen wurdt dat de oantallen fan 'e fûgel ôfnimme, mar net sa bot dat er as bedrige beskôge wurdt. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as net bedrige (LC).

== Namme ==
De wittenskiplike namme is ferneamd nei George Grey, in Britske steatsman en promininte koloniale politikus. Hy wie gûverneur fan Nij-Seelân, de Kaapkoloanje en Súd-Austraalje en letter premier fan Nij-Seelân.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-bellied-fruit-dove-ptilinopus-greyi Birdlife]
* [https://ebird.org/species/rbfdov1?siteLanguage=nl#:~:text=Greyjufferduif%20Ptilinopus%20greyi&amp;text=Appears%20mostly%20silver%20with%20green,Tanna's%20bright%20yellow%20wing%20spots. Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FA53C613892EB3C3 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ptilinopus greyi|readbúkfruchtdo}}
}}
{{DEFAULTSORT:readbúkfruchtdo}}
[[Kategory:Fruchtdo]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]]</text>
      <sha1>rhw8oe0j5rxc2h23mfbssi0va6t8tb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portorikaanske amazône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184000</id>
    <revision>
      <id>1236958</id>
      <parentid>1198497</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5600" sha1="07yb6p95i3boi3i5tjfbqk22mck2ku0" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Puerto Rican parrot.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'')
|Wittenskiplike namme= Amazona vittata
|Beskriuwer, jier    = [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[File:Amazona vittata map.svg|250px]]

}}
De '''Portorikaanske amazône''' (''Amazona vittata'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Porto Riko]]. Troch it krewearjen fan natuerbeskermingsorganisaasjes is de fûgel net útstoarn. Se wurde yn finzenskip fokt en dêrnei yn 'e natuer frijlitten. 

== Skaaimerken ==
De 28 oant 30 sm lange en trochstrings 275 gram swiere fûgel is in relatyf lytse amazônepappegaai. It fearrekleed is meast grien, mar de fearren ha blauwe rânen. Om 'e snaffel sitte reade fearkes en de eachring om de donkerbrune iris is wyt. De búk en it boarst binne grienich mei wat giel. De hânpinnen fan 'e wjuk en de wjukdekfearren binne donkerblau. Yn 'e flecht is de helderblauwe ûnderkant fan 'e wjukken te sjen. De sturtpinnen ha in griengiele glâns. De snaffel is ljocht fan kleur en de poaten binne ljochtbrún. Tusken mantsjes en wyfkes binne wat fearrekleed oanbelanget gjin ferskillen.  

== Fersprieding ==
Eartiids kaam de Portorikaanske amazône in soad yn tropyske reinwâlden yn sawol it leechlân, it heuvellân en mangrovebosk foar. It hjoeddeiske leefgebiet fan 'e fûgel leit ferspraat op twa lokaasjes op Porto Riko tusken 200 en 600 m boppe de seespegel. It is mar 16 km² grut. 

Der binne twa ûndersoarten bekend:

* ''Amazona vittata vittata'': Porto Riko.
* ''Amazona vittata gracilipes'': it eilân Culebra eastlik fan Porto Riko (útstoarn yn 1912).

== Briedtgedrach ==
Portorikaanske amazônes briede tusken ein febrewaris en july yn grutte djippe beamholtes. In lechsel bestiet út trije oant fjouwer aaien. Sûnt 2001 bestiene alle bekende nêsten yn it wyld út keunstmjittige holtes (White et al . 2006) oant yn 2013 it earste natuerlike nêst yn 42 jier registrearre waard yn Río Abajo.

== Status ==
De earder grutte en goed fersprate populaasje is yn 'e 19e en iere 20e iuw drastysk ôfnommen troch de ferneatiging fan it grutste part fan syn natuerlik leefgebiet. Ek de jacht op 'e fûgel foar de hannel soarge foar in tebekgong. Wittenskippers rûze in oarspronklike populaasje fan wol 100.000 fûgels. Yn 1967 krige de fûgel in beskerme status en ûnstiene de plannen om de fûgel mei in fokprogramma wer te reyntrodusearjen. Yn 'e jierren 1970 bestie de wylde populaasje út noch mar 13 fûgels. Healwei 2017 brocht it fokprogramma de wylde populaasje wer op 200 fûgels. 
[[Ofbyld:Amazona vittata -Iguaca Aviary, Puerto Rica -two-8a.jpg|thumb|left|Fûgels fan it fokprogramma yn El Yunque.]]
Yn 'e hjerst fan 2017 krige Porto Rikco mei twa orkanen te meitsjen. Orkaan Irma soarge op 7 septimber foar foarse skea en de orkaan Maria trof it eilân 19 septimber dat jier noch slimmer. De fûgels fan 'e eastlike foklokaasje yn it Nasjonaal Park El Yunquet wiene op 'e tiid nei in skûlbunker brocht en oerlibben de orkaan. Fan 'e mear as 50 yn it bosk frijlitten pappegaaien wiene de measten ferdwûn. Twa dêrfan ferskynden letter by de opfang fan El Yunque en bleaune dêr harren iten heljen om't der foar de fûgels yn 'e bosken neat mear te finen en al it blêd fan 'e beammen ferdwûn wie. Goed nijs wie dat de fûgels dêr yn 2018 wer foar 70 piken soargen. De fûgels fan 'e westlike populaasje yn it Río Abajo State Forest diene it folle better, om't dy mear beskerme wiene tsjin de orkaan. Foar Maria hiene de fûgelhokken fan it fokprogramma dêr 140 pappegaaien yn it wyld frijlitten en dêrfan oerlibben yn alle gefallen 100 eksimplaren de stoarm. 

De orkanen hiene de blêden fan 'e beammen en it beskikbere iten foar de fûgels ferneatige en it koste de natuer jierren om dat wer te werstellen. It doel is troch it útsetten fan  Portorikaanske amazônes út de fok om de populaasje werom te bringen op it hiele eilân.&lt;ref&gt;[https://www.nfwf.org/media-center/featured-stories/iguaca-endangered-puerto-rican-parrot National Fish and Wildllife Foundation, ''Iguaca – the endangered Puerto Rican parrot''.]&lt;/ref&gt;  

De [[IUCN]] klassifisearret de Portorikaanske amazône as krityk op 'e [[Reade list]]], mar de populaasje nimt troch it krewearjen fan natuerbeskermingsorganisaasjes wer ta.

{{boarnen|boarnefernijing=
* Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puerto-rican-amazon-amazona-vittata Birdlife, oproppen 27 juny 2025.]
* [https://ebird.org/species/purpar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 juny 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F6EAD5D5 Avibase, oproppen 27 juny 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amazona vittata|Portorikaanske amazone}}
}}
[[Kategory:Amazônepappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]</text>
      <sha1>07yb6p95i3boi3i5tjfbqk22mck2ku0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prinses-fan-Walesparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184821</id>
    <revision>
      <id>1236965</id>
      <parentid>1200761</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="h3dqalttlqgo1tegz3dlidsdchk65yp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Princess Parrot HD pic.JPG|250px]]
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[echte pronkparkiten]] (''Polytelis'') 
|Wittenskiplike namme= Polytelis alexandrae
|Beskriuwer, jier    = [[John Gould|Gould]], 1863
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''Prinses-fan-Walesparkyt''' (''Polytelis alexandrae'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte pronkparkiten]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It is in hast bedrige, [[Endemisme|endemyske]] fûgel fan [[Austraalje]]. De parkyt is ferneamd nei prinsesse [[Aleksandra fan Denemark]], dy't yn 1863 troude mei de doetiidske Prins fan Wales .

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Close-up Princess Parrot.JPG|thumb|left|Mantsje.]]
De snaffel fan 'e 34 oant 46 sm lange parkyt is rôzeread mei in giel puntsje. De kroan en nekke binne sêftblau dat nei de mantel en boppewjuk ta oergiet op oliifkleurich brún. Under de snaffel hat de parkyt in rôze boppeboarst, de rest fan it boarst en de búk binne gielich oant griis., De skouders binne helder grien, de rêch en stút binne bleek pears en de sturt is lang en smel en ljochtgriisgrien mei giel, read, griis en swart op 'e bûtenste sturtpinnen. Wyfkes binne doffer en ha in lytser rôze plak ûnder de snaffel en de kroan is grizer. Ek ha mantsjes in oranje iris, wylst dy fan wyfkes folle bruner is.   

== Fersprieding ==
De  fûgel libbet yn drûge gebieten fan westlik Austraalje. It sintrum leit yn it noarden en midden fan 'e dielsteat [[West-Austraalje]], it súdeasten fan it [[Noardlik Territoarium]] en it noardeasten fan [[Súd-Austraalje]] yn 'e [[Grutte Fiktoariawoastyn]]. Se komme yn sânige woastyngebieten mei toarnestrûken en gerspôlen foar. 

== Hâlden en dragen ==
Dizze soarte is nomadysk, komt earne yn lytse groepkes oan en ferdwynt dan wer. Se ha de nêsten yn beamholtes by wetterboarnen tusken 4 oant 10 m boppe de grûn. Dêrby brûke se meast holtes yn 'e ''Eucalyptus camaldulensis''. In nêst bestiet út fjouwer oant seis wite aaikes, dy't yn 19 oant 21 dagen troch it wyfke útbret wurde. Beide âlden fuorje de jonge fûgels, dy't nei likernôch fiif wiken útfleane. Se ite it sied fan gers en strûken.

== Status ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is beheind en dêrfandinne is de kâns op útstjerren yn it wyld oanwêzich. De soarte hat nea talryk west en tusken 1850 en 1950 is it ferspriedingsgebiet mei 50% ôfnommen. De oantallen geane op en del, mar neffens [[BirdLife International]] is der gjin bewiis dat de oantallen sûnt 1950 systematysk ôfnimme en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De wylde populaasje wurdt op 900 oant 10.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). De soarte wurdt as gefoelich op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre (NT, 2022).

== Folièrefûgel ==
[[OFbyld:Polytelis alexandrae -Flying High Bird Habitat, Australia -upper body-8a.jpg|thumb|left|Blauwe kleurmutaasje.]]
Yn 'e avikultuer is de Prinses-fan-Walesparkyt in populêre fûgel om't se moai binne. Guon hawwe it fermogen om te &quot;praten&quot;. De fûgel is in krêftige fleaner en hat grutte folières en goede beskerming tsjin fochtich waar en kâlde wyn nedich. Se briede maklik yn finzenskip. 

Der binne trije gewoane kleurmutaasjes fan 'e soarte: lutino, blau en albino (kombinaasje fan blau en lutino). Der binne twa soarten blau, ien mei blauwe wjukken en de twadde mei helderblauwe wjukken en in helderblauwe kop.

{{boarnen|boarnefernijing=
* Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel I, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/princess-parrot-polytelis-alexandrae BirdLife, oproppen 27 july 2025.]
* [https://ebird.org/species/alepar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 july 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B606EC4617252FB2 Avibase, oproppen 27 july 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Polytelis alexandrae|Prinses-fan-Walesparkyt}}
}}
[[Kategory:Echte pronkparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>h3dqalttlqgo1tegz3dlidsdchk65yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrún grûndoke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184996</id>
    <revision>
      <id>1236989</id>
      <parentid>1201316</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="bu3rrtx90f3plr55la2vxgggq37t0pd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = readbrún grûndoke
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Flickr - Dario Sanches - ROLINHA-ROXA (Columbina talpacoti).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Columbina talpacoti (Tórtola común) - Hembra (14021756131).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[lytse grûndowen]] (''Columbina'')
|Wittenskiplike namme = Columbina talpacoti
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1810
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Columbina talpacoti map.svg|250px]]
}}
It '''readbrún grûndoke''' (''Columbina talpacoti'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). 

== Skaaimerken ==
Readbrune grûndokes wurde 15 oant 18 sm lang en ha in readbrune rêch mei swarte streekjes. It kopke en de nekke fan it mantsje binne griis. De hals, it boarst en de ûnderkant binne ljochter en de slachpinnen binne swartbrún. Wyfkes binne bruner as it mantsje en ha gjin blaugriis kopke.

== Fersprieding ==
De soarte komt yn in grut gebiet fan [[Meksiko]] oant [[Súd-Amearika]] foar. 

Der wurde fjouwer ûndersoarte erkend:

* ''Columbina talpacoti eluta'': westlik Meksiko.
* ''Columbina talpacoti rufipennis'': fan súdeastlik Meksiko oant noardlik [[Kolombia]] en noardlik [[Fenezuëla]] en [[Trinidad en Tobago]].
* ''Columbina talpacoti caucae'': westlik Kolombia.
* ''Columbina talpacoti talpacoti'': fan eastlik [[Ekwador]] en [[Perû]] oant de Guyana's, [[Brazylje]] en Sintraal-[[Argentynje]].

Readbrune grûndokes passe harren maklik oan keunstmjittige omjouwings oan. Se libje yn iepen gebieten en profitearje fan 'e ûntbosking, dy't de útwreiding fan it ferspriedingsgebiet mooglik makket, benammen dêr't gebieten yn greidlân of ikkerbou feroarje. Se komme yn it súdeasten en de middenwestlike regio's fan Brazylje ek yn stêden foar.

== Status ==
De populaasje wurdt op 5.000.000 oant 50 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tanimt. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige (LC, 2020) klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-ground-dove-columbina-talpacoti BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/rugdov/BR-RJ Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=ADD11A5FC7F58167 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Columbina talpacoti|Readbrún grûndoke}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbrun grundoke}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse grûndo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>bu3rrtx90f3plr55la2vxgggq37t0pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185118</id>
    <revision>
      <id>1236949</id>
      <parentid>1201649</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="ozjg6pljjkd849og4vi4od7p5yhg72r" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = 
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Purple Glossy-Starling - Gambia (32496309592).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis purpureus
|Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Verbreitungsgebiet Lamprotornis purpureus.png|250px]]
}}
De '''poarperglânsstaar''' of '''poarperglânsprotter'''  (''Lamprotornis purpureus'')  is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (Sturnidae).

== Beskriuwing ==
De likernôch 27 sm lange fûgel weaget 91 oant 140 gram. It is in gruttere glânsprotter mei in relatyf foarse snaffel en in lange nekke. De soarte is op ôfstân lêstich te ûnderskieden fan 'e blauearglânsstaar en de griensturtglânsstaar. Hy is meast blaugrien mei in metaalglâns dat op de stút en sturt oergiet op blau en fiolet. Om it each sit in smel donker masker, it each sels is grut mei in giele iris. 

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn [[Afrika]] en der wurde twa ûndersoarten erkend:

* ''Lamprotornis purpureus purpureus'' (fan [[Senegal]] ûnder de [[Sahara]] oant eastlik nei [[Sûdan]]).
* ''Lamprotornis purpureus amethystinus'' (fan [[Kameroen]] oant yn it westen fan [[Kenia]], dêr't er seldsum is).

It habitat bestiet út bosksavanne's, parken en ek agrarysk gebiet of ôfbaarde greide oant in hichte fan 1500 m. 

== Hâlden en dragen ==
In lechsel bestiet út twa oant trije aaien, dy't yn 14 dagen útbret wurde. De fûgel briedt yn beamholtes. Hy yt sied en fruchten. 

== Status ==
Der binne gjin rûzings oer de grutte fan 'e populaasje, mar de fûgel is algemien en bytiden talryk. Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne stiet de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2018) klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-starling-lamprotornis-purpureus BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/pugsta1/GM-B Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6A0BA87AC4C0BF52 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis purpureus|Poarperglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Poarperglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>ozjg6pljjkd849og4vi4od7p5yhg72r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185120</id>
    <revision>
      <id>1236996</id>
      <parentid>1201654</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="5i4e82uw5636kn1xp3p214ygnvqfzrf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = readbúkglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Lamprotornis pulcher 32708059.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis pulcher
|Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Verbreitungsgebiet Lamprotornis purpureus.png|250px]]
}}
De '''readbúkglânsstaar''' of '''readbúkglânsprotter'''  (''Lamprotornis pulcher'')  is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (Sturnidae).

== Skaaimerken ==
De 19 sm lange fûgel hat in griisbrune kop en glânzgjende brûnsgriene boppedielen, wylst de búk en ûnderkant kastanjebrún binne. De iris is krêmwyt. Yn 'e flecht is te sjen dat de primêre dekfearren krêmkleurich binne. Jonge fûgels binne doffer en ha in jiskebrune kiel en boarst, in ljochtere snaffel en in donker each. 

== Fersprieding ==
De fûgel komt foar yn 'e hiele [[Sahel]]-regio fan súdlik [[Mauretaanje]], [[Senegal]] en [[Gambia]], súdlik [[Maly]] en noardlik [[Gana]] oant súd-sintraal [[Sûdan]], noardlik [[Eritreä]] en noardwestlik [[Etioopje]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling is yn ien of mear [[ûndersoarte]]n.

It habitat fan 'e fûgel bestiet út drûch lân en agrarysk gebiet, faak by doarpen.  

== Hâlden en dragen ==
Se sykje op 'e grûn nei ynsekten lykas termiten en krobben of beien. De fûgel hat in opfallend koöperatyf briedgedrach. Yn in stúdzje út [[Nigearia]] die bliken dat se groepen  fan acht oant 28 fûgels foarmje, mei teminsten twa briedpearkes. It briedpear bout it nêst twa oant trije meter boppe de grûn en leafst yn 'e ''Balanites aegyptiaca''. As de aaien útkomme, helpe de oare fûgels fan 'e groep om de jongen te fuorjen, it nêst skjin te meitsjen en te ferdigenjen. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't as stabyl beskôge wurdt. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) de soarte as net bedrige (LC, 2018). De bestiet gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar it foarkommen wurdt as algemien oant seldsum beskreaun.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-bellied-starling-lamprotornis-pulcher BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/chbsta1/TD Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B92C35668B6FE9C9 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis pulcher|Readbûkglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]</text>
      <sha1>5i4e82uw5636kn1xp3p214ygnvqfzrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prachtglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185122</id>
    <revision>
      <id>1236961</id>
      <parentid>1201651</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="btfdyeq9w51riaqaq5v8itohholuhfk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = 
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Lamprotornis splendidus 63246415.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis splendidus
|Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Verbreitungsgebiet Prachtglanzstar (Lamprotornis splendidus).png|250px]]
}}
De '''prachtglânsstaar''' of '''prachtglânsprotter'''  (''Lamprotornis splendidus'')  is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Skaaimerken ==
De 27 oant 30 sm lange fûgel hat in blaugrien glânzgjend fearrekleed mei in pearse kiel en boarst. De soarte hat in brede swarte bân op 'e wjukken en sturt en in krêmwyt each. Jonge fûgels binne doffer en ha in donker each.  

== Fersprieding ==
De fûgel komt yn groepkes heech yn 'e beammen, gallerijbosken en groepen beammen op savannes. Se wurde ek op lânbougrûn en yn tunen waarnommen. Grutte groepen wurde waarnommen yn fruitbeammen.

* ''Lamprotornis splendidus chrysonotis'' – komt foar fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Togo]].
* ''Lamprotornis splendidus splendidus'' – komt foar fan it suden fan [[Benyn]] oant noardwestlik [[Angoala]], [[Etioopje]] en [[Sambia]].
* ''Lamprotornis splendidus lessoni'' – komt foar op [[Bioko]] (Golf fan Guinee).
* ''Lamprotornis splendidus bailundensis'' – komt foar fan sintraal Angoala oant [[Sambia]] en súdeastlik [[Kongo-Kinsjasa]].

== Hâlden en dragen ==
Syn iten bestiet benammen út fruit, mar ek ynsekten en sa út en troch oare bisten lykas kikkerts, hagedissen en slakken. Yn West-Afrika briedt er tusken desimber en maaie, yn [[Gabon]] tusken jannewaris en maart. 

== Status ==
It is net bekend hoe't de populaasje him ûntwikkelet. Om't it ûnbekend is hokker gefolgen feroaringen yn it lânskip foar de soarte ha, is it dreech om in trend fêst te stellen. Der bestiet gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar wurdt ôfhinklik fan it seizoen as talryk omskreaun en it ferspriedingsgebiet is grut. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) beskôget de fûgel as net bedrige (LC, 2018). 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/splendid-starling-lamprotornis-splendidus BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/spgsta1/UG-E Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=18B10CF9F269693B Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis splendidus|Prachglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prachtglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]

[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>btfdyeq9w51riaqaq5v8itohholuhfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pylksturtglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185152</id>
    <revision>
      <id>1236943</id>
      <parentid>1201718</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="d7g57mj9bpjr8jpdak4zneriho542mb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = 
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Lamprotornis acuticaudus, Cuanavale-rivier, Birding Weto, a.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis acuticaudus
|Beskriuwer, jier= [[José Vicente Barbosa du Bocage|Bocage]], 1869
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Afrika Verbreitungsgebiet- Distribution area Lamprotornis acuticaudus.png|250px]]
}}
De '''pylksturtglânsstaar''' of '''pylksturtglânsprotter''' (''Lamprotornis acuticaudus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Skaaimerken ==
Pylksturtglânsstaren binne slanke protters mei in skimerjend grien fearrekleed. De kylfoarmige sturt is karakteristyk. It each is read by it mantsje, oranje by it wyfke. Njonken de sturtfoarm ferskilt de fûgel fan ferlykbere soarten troch syn langwerpige lichemsfoarm en it ûntbrekken fan pears of blau yn it fearrekleed. 

== Fersprieding ==
De pylksturtglânsstaar wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Lamprotornis acuticaudus acuticaudus'' - komt foar fan sintraal [[Angoala]] oant [[Sambia]] en súdwestlik [[Tanzania]].
* ''Lamprotornis acuticaudus ecki'' - komt foar yn noardlik [[Namybje]] en it oangrinzgjende súdlike Angoala.

It habitat bestiet út savannebosken fan it type [[miombo]] en gebieten dêr't de ''Baikiaea plurijuga'' groeit. Meast wurdt de fûgel yn lytse kloften waarnommen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt stabyl beskôge. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre. Der binne op it stuit gjin substansjele bedrigingen foar de fûgel. Der is gjin rûzing (2025) fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar pylksturtglânsstaren wurde yn guon gebieten omskreaun as de meast foarkommende glânsprotter.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/emerald-starling-lamprotornis-iris BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/stgsta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D5703E7AB7F5F5E4 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis acuticaudus|Pylksturtstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Pilksturtglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>d7g57mj9bpjr8jpdak4zneriho542mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prinsipeglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185198</id>
    <revision>
      <id>1236966</id>
      <parentid>1201754</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="00xqddcj9nbg3pd8zfw0gjja0br39ly" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Prinsipeglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Principe glossy starling (Lamprotornis ornatus).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis ornatus
|Beskriuwer, jier= [[François-Marie Daudin|Daudin]], 1800
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Locator map of Príncipe in São Tomé &amp; Príncipe.jpg|250px]]
}}
De '''Prinsipeglânsstaar''' of '''Prinsipeglânsprotter''' (''Lamprotornis ornatus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Skaaimerken ==
De Prinsipeglânsstaar is in grutte, donkere protter. Sûnder in soad ljocht liket de soarte swart, mar yn goede ljochtferhâldingen binne pearse, griene, blauwe en koperkleurige irisaasjes te sjen. De boppedielen glângzje it meast, wylst de ûnderkant doffer is en swarteftich liket mei brûnzen aksinten.       

== Fersprieding ==
De soarte is [[Endemisme|endemysk]] fan [[Sao Tomee en Prinsipe]], mar komt allinnich op it eilân Prinsipe foar. It habitat fan 'e fûgels bestiet út subtropyksk en tropysk leechlânbosk.

== Status ==
Der is gjin rûzing fan 'e oantallen en likemin is der bekend hoe't de trend is fan 'e soarte, om't it net bekend is hoe't de fûgel op feroaringen yn it lânskip reägearret. Der wurdt lykwols troch de [[IUCN]] fanút gien dat de soarte net bedrige (LC, 2018) wurdt.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/principe-starling-lamprotornis-ornatus#Other-resources BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/prgsta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=A7EA21CAA38C9D95 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis ornatus|Prinsipeglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prinsipeglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]</text>
      <sha1>00xqddcj9nbg3pd8zfw0gjja0br39ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbekwever</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185984</id>
    <revision>
      <id>1236979</id>
      <parentid>1204499</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6231" sha1="bktu5vi426di4mv5qlnll53p1q823sb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = readbekwever
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Red-billed quelea (Quelea quelea aethiopica) male breeding plumage yellow.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;br&gt;[[Ofbyld:Red-billed quelea (Quelea quelea aethiopica) female.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'')  
|Skaai        = [[readbekwevers]] (''Quelea'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1863&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Quelea quelea
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Red billed quelea map.svg|250px]]
}}
De '''readbekwever''' (''Quelea quelea'') is fûgel fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[readbekwevers]] (''Quelea'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). De soarte wurdt as de talrykste wylde fûgelsoarte beskôge, mei in populaasje fan maksimaal oardel miljard fûgels.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Quelea quelea Warsaw.jpg|thumb|left|Mantsje mei in swart masker.]]
De fûgel wurdt likernôch 12 sintimeter lang, weaget 15 oant 26 gram en is like grut as in [[mosk]]. Se ha in relatyf koarte sturt en yn it briedseizoen hat it mantsje in reade snaffel en in donker masker. De koptekening fan it mantsje is by de nominaatfoarm tige fariabel; it masker kin swart, mar ek poarperkleurich of krêmkleurich wêze en ek de kleur om it masker hinne oant op it boarst kin tige ferskille fan striegiel, striebrún oant rôze. De iris is brún en om it each is in smelle reade eachring. De fearren fan 'e boppedielen en wjukken binne donkerbrún mei ljochte seamen. De ûnder fan 'e fûgel is ljocht.

Bûten it briedseizoen is it mantsje lykas it wyfke sânbrún mei streken op 'e rêch. It mantsje hat in reade snaffel; dy fan it wyfke is bytiden rôze. De poatsjes binne oranje.

== Fersprieding ==
De soarte bestiet út trije [[ûndersoarte]]n:

* ''Quelea quelea quelea'': fan [[Mauretaanje]], [[Senegal]] en [[Gambia]] oant it súdlike part fan Sintraal-[[Tsjaad]] en de noardlike [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]].
* ''Quelea quelea aethiopica'': fan [[Sûdan]] oant [[Somaalje]], noardeastlik [[Sambia]] en [[Tanzania]].
* ''Quelea quelea lathamii'': fan [[Gabon]], [[Kongo-Brazzaville]] en [[Angoala]] tot [[Malawy]] en [[Mozambyk]] en súdlik [[Súd-Afrika]].

It habitat bestiet út savannes en lânbougrûn, meast yn leechlân of oant 1500 boppe de seespegel. It binne meast [[stânfûgel]]s, mar se kinne harren massaal oer hûnderten of sels tûzenen kilometers ferpleatse. Se geane dan nei gebieten mei rein, dêr't it gers sied begjint te dragen.   

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Red-billed Queleas (Quelea quelea lathamii) waiting for drink ... (32149852257).jpg|thumb|left|Groep readbekwevers.]]
De fûgels libje yn groepen en foarmje grutte kloften dy't meiïnoar foerazjearje en twaris op in dei it wetter opsykje om te drinken. Op jûntiiid foarmje se foar de nacht grutte formaasjes It wichtichste iten foarmet sied, mar se ite ek blêd fan planten. Dêrnjonken wurde der yn 'e briedtiid ynsekten iten.   

It brieden wurdt yn koloanjes dien. Mantsjes weve in sterk nêst yn 'e beam mei in lytse tagong. Se lizze twa oant trije aaikes, dy't nei 12 dagen útkomme. De jongen wurde troch beide âlders grutbrocht mei ynsekten en se fleane nei 12 oant 14 dagen út. Wyfkes kinne faker yn 't jier briede.      

== Status ==
It is net bekend hoe grut de wrâldpopulaasje is, mar de fûgel is ien fan 'e meast foarkommende fûgelsoarten fan 'e wrâld. Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne om't de soarte meardere kearen briede kin. Dêrfandinne wurdt de readbekwever as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.

Bedrigingen foarmje de boeren, dy't de fûgels mei gif en fjoer bestride. Ek wurde miljoenen fûgels foar de konsumpsje fongen. Yn 'e briedtiid wurde de nêsten leechrôve troch slangen, apen, mangoesten en predators.
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Quelea%20quelea BirdLife, oproppen 8 septimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/rebque1d, oproppen 8 septimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B7BEF8BC219FBB66 Avibase, oproppen 8 septimber 2025.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Quelea quelea|readbekwever}}
}}
[[Kategory:Readbekwever]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>bktu5vi426di4mv5qlnll53p1q823sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperrêchgaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186335</id>
    <revision>
      <id>1236951</id>
      <parentid>1205701</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="tvlm5q8em6k5mobg567sa4enrhss4aq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = azuerblauwe gaai
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Adult Cyanocorax beecheii Mexico.jpg|250px]]
|lûd           = 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje       = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai         = [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'')
|Wittenskiplike namme= Cyanocorax beecheii
|Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1829
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[File:Cyanocorax_beecheii_map.svg|250px]]
}}
De '''poarperrêchgaai''' (''Cyanocorax beecheii'')  is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kriefûgels]] (''Corvidae''). De poarperrêchgaai wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat de fûgel net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Cyanocorax beecheii looking to camera.jpg|thumb|left|Kop.]]
De fûgel wurdt 35 oant 41 sm lang en hat in krêftige snaffel en in lange sturt. It fearrekleed is op 'e kop, yn 'e nekke, de boppemantel en ûnderkant swart, wylst de rest pearsblau is. De fûgel hat in lytse pluk langere fearkes op 'e foarholle. De snaffel is swart en de poaten en it each binne giel.  

== Fersprieding ==
De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn it noardwesten fan [[Meksiko]]. Dêr is de fûgel algemien yn tropysk bosk. Se ferlitte de bosken ek om te foerazjearjen yn beamhôven, maisfjilden of by jiskebulten. 

== Hâlden en dragen ==
De fûgel wurdt faak yn lytse famyljegroepen waarnommen mei jonge fûgels fan it eardere lechsel. In territoarium is likernôch tusken 25 en 43 hektare grut. Se ite wringeleazen en lytse dierkes, lykas mûskes. Se fange ek ynsekten yn 'e loft of skarrelje alles wat fan gading is fan beammen of fan 'e grûn.    

De groep helpt by de bou fan it nêst, dat út in sleauwe samling fan wat tûken bestiet. Begjin maaie wurde fiif aaien lein, dy't it wyfke útbriedt, wylst it mantsje it wyfke fuorret. De hiele groep helpt by it fuorjen as de jongen útkomme. Nei likernôch 24 dagen fleane de jongen út.     

== Status ==
Neffens in rûzing fan 2019 soe de populaasje út 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels bestean. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de fûgels as net bedrige (''Least Concern'', 2020) klassisearre. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purplish-backed-jay-cyanocorax-beecheii BirdLife, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/pubjay1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=97E7CC5E33DCD9FE Avibase, oproppen 23 septimber 2025.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Cyanocorax beecheii|poarperrêchgaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:poarperrêchgaai}}
[[Kategory:Maskergaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>tvlm5q8em6k5mobg567sa4enrhss4aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarpergaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186350</id>
    <revision>
      <id>1236948</id>
      <parentid>1205696</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="307s9eohssk3j7udkyoxges0pvbefs7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = poarpergaai
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Cyanocorax cyanomelas 210969920.jpg|250px]]
|lûd           = 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje       = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai         = [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'')
|Wittenskiplike namme= Cyanocorax violaceus
|Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[Ofbyld:Cyanocorax cyanomelas map.svg|250px]]
}}
De '''poarpergaai''' (''Cyanocorax cyanomelas'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kriefûgels]] (''Corvidae''). 

== Skaaimerken ==
De grutte, donkere gaai hat in djippe pearsblauwe kleur en in donkerder kop.  

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Cyanocorax cyanomelas 231252716.jpg|thumb|left|Fûgel yn Súdwest-Brazylje.]]
De fûgel komt foar yn súdeastlik [[Perû]], noardeastlik [[Argentynje]], [[Bolivia]], [[Paraguay]] en súdwestlik [[Brazylje]]. De soarte wurdt beskôge as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ûnderfieling yn [[ûndersoarte]]n is.

It biotoop bestiet út bosk en boskrânen, dêr't er him beweecht yn groepkes troch de middelste en heechste beamlagen. It ferspriedingsgebiet fan 'e poarpergaai oerlapet mei dat fan 'e [[fioletgaai]]. De poarpergaai komt lykwols minder faak foar en is mear bûn oan in habitat fan hegere kwaliteit. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en tocht wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beöardielet de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2018).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purplish-jay-cyanocorax-cyanomelas BirdLife, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/purjay1 Ebird, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F39AEC446DDFCDE6 Avibase, oproppen 23 septimber 2025.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Cyanocorax violaceus|Poarpergaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:Poarpergaai}}
[[Kategory:Maskergaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]</text>
      <sha1>307s9eohssk3j7udkyoxges0pvbefs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186718</id>
    <revision>
      <id>1236998</id>
      <parentid>1206885</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="hdnkc40y2qolriyoa1rxdvvo64qexyq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = readbúkpappegaai
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Poicephalus rufiventris 46238556.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Underfamylje        = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'')
|Skaai               = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'')
|Wittenskiplike namme= Poicephalus rufiventris
|Beskriuwer, jier    = [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1842
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[File:Arearufiventris.jpg|250px]]
}}
De '''readbúkpappegaai''' (''Poicephalus rufiventris'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Poicephalus rufiventris -Samburu District, Kenya -female-8.jpg|thumb|left|Wyfke.]]
De readbúkpappegaai wurdt likernôch 23 sm lang en hat in grutte snaffel en koarte sturt. It mantsje hat in oranje boarst mei ek wat oranje oan 'e ûnderkant fan 'e wjukken en in griene búk en griene poatfearkes en sturtdekfearren. De rest fan 'e fearren binne griisbrún. De eagen binne oranjeread en de eachring, snaffel en poaten swart. It wyfke hat gjin oranje, is donkerder en fan ûnder grien dat nei de búk griener wurdt. 

== Fersprieding ==
De soarte komt yn eastlik [[Afrika]] foar en wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield:

* ''Poicephalus rufiventris pallidus'' - yn 'e drûge toarnebosken eastlik [[Etioopje]] en [[Somaalje]].
* ''Poicephalus rufiventris rufiventris'' - fan sintraal Etioopje en eastlik Kenia oant noardeastlik [[Tanzania]].&lt;ref&gt;[https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist Clements Checklist.]&lt;/ref&gt;

De readbúkpappegaai wurdt op savannes en yn iepen boskgebieten oantroffen. Hy wurdt meastentiids yn pearkes sjoen, faak tichteby fruchtbeammen.

== Status ==
Der bestiet gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte wurdt as net gewoan oant frij algemien beskreaun en de populaasje soe stabyl wêze. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte as net bedrige klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-bellied-parrot-poicephalus-rufiventris BirdLife]
* [https://ebird.org/species/rebpar1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=69661C7DA8B9D35A Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Poicephalus rufiventris}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukpappegaai}} 
[[Kategory:Grutkoppappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>hdnkc40y2qolriyoa1rxdvvo64qexyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portorikaanske tody</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187320</id>
    <revision>
      <id>1236960</id>
      <parentid>1233584</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="fumnko1o04ey0z5qllc8he0481h3xfx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Portorikaanske tody
|Ofbyld     = [[Ofbyld:PuertoRicanTodyJG.jpg|250px]]
|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[todyfûgels]] (''Todidae'')
|Skaai      = [[todys]] (''Todus'')
|Wittenskiplike namme= Todus mexicanus
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1838
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[File:Todus mexicanus map.svg|center|250px]]
}}
De '''Portorikaanske tody''' (''Todus mexicanus'') is ien fan 'e fiif fûgelsoarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Todus]]'' yn 'e [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Famylje (taksonomy)|famylje]] ''[[Todidae]]''.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:PuertoRicanTody.JPG|left|thumb|Fûgel yn it Nasjonaal Bosk El Yunque.]]

De Portorikaanske tody is likernôch 11 sm lang en weaget 5 oant 6 gram. De boppekante fan 'e Portorikaanske tody is smaragdgrien. Hy hat ljochtgiele flanken en in wite búk en boarst. De kiel fan it fûgeltsje is read, lykas ek de ûndersnaffel, dy't lang en breed is. De poatsjes binne brúnich en de koarte sturt is boppe grien en fan ûnder ljochtgiel. Mantsjes en wyfkes binne allyk, allinnich ha mantsjes grize eagen en wyfkes wite. Juvenilen ha wakker deselde kleuren, mar misse de reade markearings, ha in griiskleurige búk en in koartere snaffel. It is de iennige soarte yn it skaai sûnder rôzereade of gielgriene fearren op 'e flanken. 

== Fersprieding ==
De soarte is [[endemisme|edemysk]] op Porto Riko en komt op it hiele haadeilân foar. Hy wurdt fral yn boskgebieten waarnommen, benammen yn fochtich bosk dêr't de ynsektenkonsintraasjes heger binne, en ek yn tichte strûken, lykas it Guánica-wâld yn 'e súdlike regio fan it eilân.

Todys hawwe lytse territoaria. Yn leechlânbosken is it territoarium fan in tody sawat 0,7 hektare, mar op plakken mei legere konsintraasjes ynsekten wurde de territoaria grutter oant twa hektare per pear.

== Hâlden en dragen ==
Portorikaanske todys ite foar fierwei it grutste part ynsekten. Dêrnjonken wurde yntsjes, jufferkes, miggen, krobben en spinnen iten. In lyts part fan it dieet bestiet út hagediskes en kikkerts.   

Foar it nêst graaft it pearke tusken febrewaris en juny foar it wiete seizoen yn acht wiken tiid in 25 oant 35 sm lange tunnel mei in keamerke yn in ierden wâl. Yn it keamerke wurdt it nêst makke. As it nêst foltôge is,begjinne wyfkes 3 oant 4 wiken letter 1 oant 4 wite aaikes te lizzen. It pearke briedt tegearre de aaikes yn trochstrings 21 dagen  út. 

== Status ==
Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan populaasje, mar de soarte soe algemien foarkomme. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (''Least Concern'', 2025). In bedriging foar it fûgeltsje foarmet de predaasje fan 'e [[Yndyske ichneumon]].
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puerto-rican-tody-todus-mexicanus BirdLife]
* [https://ebird.org/species/purtod1?siteLanguage=nl eBird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BB5B94D9179DF73F Avibase]
----
{{Commonscat|Todus mexicanus|Portorikaanske tody}}
}}
{{DEFAULTSORT:Portorikaanske tody}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tody]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]</text>
      <sha1>fumnko1o04ey0z5qllc8he0481h3xfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prêrjemiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187439</id>
    <revision>
      <id>1236962</id>
      <parentid>1233063</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oars */ kt</comment>
      <origin>1236962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5649" sha1="m0surwrnepd2u26agxesu5oi3mwmvoe" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Prêrjemiuw
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Adult California Gull at Stinson Beach-4211.jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus californicus
|Beskriuwer, jier= 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Larus californicus map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1     =
{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''prêrje-''' of '''Kalifornyske miuw''' (''Larus californicus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae'').

== Skaaimerken == 
De prêrjemiuw is in miuw mei in lingte fan 53 sm en in spanwiidte fan 137 sm, lytser as de [[Kanadeeske miuw]] (''Larus smithsonianus'') mar grutter as de [[ringbekmiuw]] (''Larus delawarensis'') en mei relatyf lange wjukken.
[[Ofbyld:Seagulls in flight 2.JPG|thumb|left|Fûgels yn winterkleed.]]
Folwoeksen fûgels hawwe in tsjusterder mantel as de Kanadeeske miuw mei mear en kontrastearjender swart op 'e wjukpunten. Fierder is de iris donker, binne de poaten grienich-giel en net read. 

It duorret fjouwer jier foardat jonge fûgels fan meast brún nei it folwoeksen fearrekleed fan folslein wyt en griis feroarje. Jonge fûgels hawwe yn harren earste jier in folslein donkere sturt en in meast brúnich lichem lykas ek de Kanadeeske miuw, mar mei dit ferskil dat se donkerder boppekanten op 'e wjukken, in blekere boarst, en meastal reade snaffels mei in swarte punt ha. 

De roppen binne heas en piepjend, djipper as dy fan 'e ringbekmiuw.

== Fersprieding ==
De prêrjemiuw wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Larus californicus albertaensis'' – Kanada  fan 'e súdlike [[Noardwestlike Territoaria]], [[Alberta]] en westlik [[Manitoba]] oant [[Súd-Dakota]] yn it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]].
* ''Larus californicus californicus'' – westlik fan 'e Feriene Steaten fan eastlik [[Washington]] oant [[Wyoming]].

De fûgel oerwinteret fan súdwestlik Kanada oant súdwestlik [[Meksiko]]. As dwaalgast is de fûgel ek waarnommen yn Ekwador.
== Hâlden en dragen ==
Prêrjemiuwen briede yn koloanjes tichteby marren en sompen yn it binnenlân fan westlik Noard-Amearika. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, beklaaid mei fegetaasje en fearren. It wyfke leit twa oant trije aaien, dy't beide âlden útbriede.
[[Ofbyld:California Gull, San Diego Bay NWR, South Bay Unit - USFWS, San Diego Bay National Wildlife Refuge, San Diego, California, United States imported from iNaturalist photo 169066854.jpg|thumb|left|Prêrjemiuw dy't ynsekten fangt.]]
Yn 'e briedtiid kinne se wol 65 km fan 'e briedkoloanje foerazjearje. Se wurde dan sjoen yn lânbougebieten, op tunen en greiden en op jiskebulten. Nei de briedtiid migrearje se nei de kust, dêr't se mei oare meeuwen op strannen en yn rivierdelta's foerazjearje. 

De fûgel is in [[omnivoar]], dy't eins alles fret wat er yn 'e bek past, lykas fisk, itensresten, imerkes, ynsekten, seewier, wjirms, lytse sûchdieren, fûgelaaien, nôt, ôfeart. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', ).  De wrâldpopulaasje wurdt  op 410.000 briedende fûgels rûsd. 

Yn San Francisco Bay, Kalifornje, hat de soarte in koloanje stifte dy't 1.000 briedende fûgels yn 1982 oanwoeksen is nei 33.000 yn 2006. Se foarmje no in bedriging foar oare bedrige soarten yn it gebiet.

== Oars ==
[[Ofbyld:Seagulls on the Seagull Monument at Temple Square - 12 April 2020.jpg|thumb|left|Seagull Monument.]]
De prêrjemiuw is de nasjonale fûgel fan 'e steat [[Utah]]. Yn it jier 1848, koart nei’t de [[Mormoanen|Mormoanske]] pylgers har yn 'e Salt Lake-delling nei wenjen setten, krigen hja te meitsjen mei in grutte ramp. De kolonisten hiene har earste gewaaks yn 'e grûn, mar yn 'e maitiid kamen massa's swarte imerkes, dy't de hiele rispinge drigen op te fretten.

Doe't de kolonisten tochten dat alles al ferlern wie, ferskynden der neffens har grutte groepen prêrjemiuwen út 'e rjochting fan 'e [[Grutte Sâltmar|Grutte Sâltmar]]. Dy fûgels frieten de imerkes op oant de fjilden wer skjin wiene. De Mormoanen seagen dat as in godlik barren, in wûnder dat harren libben rêde.

Ta neitins waard yn 1913 yn it sintrum fan [[Salt Lake City]] op it Temple Square it Seagull Monument oprjochte,

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-gull-larus-michahellis BirdLife] 
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/california-gull-larus-californicus eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=315CA2A0A094D761 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Larus californicus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prerjemiuw}}
[[Kategory:Miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan kalifornje]]</text>
      <sha1>m0surwrnepd2u26agxesu5oi3mwmvoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236963</id>
      <parentid>1236962</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oars */ kt</comment>
      <origin>1236963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5649" sha1="n805sb0z53yzh96fmdo9u99bct27v4z" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Prêrjemiuw
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Adult California Gull at Stinson Beach-4211.jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus californicus
|Beskriuwer, jier= 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Larus californicus map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1     =
{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''prêrje-''' of '''Kalifornyske miuw''' (''Larus californicus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae'').

== Skaaimerken == 
De prêrjemiuw is in miuw mei in lingte fan 53 sm en in spanwiidte fan 137 sm, lytser as de [[Kanadeeske miuw]] (''Larus smithsonianus'') mar grutter as de [[ringbekmiuw]] (''Larus delawarensis'') en mei relatyf lange wjukken.
[[Ofbyld:Seagulls in flight 2.JPG|thumb|left|Fûgels yn winterkleed.]]
Folwoeksen fûgels hawwe in tsjusterder mantel as de Kanadeeske miuw mei mear en kontrastearjender swart op 'e wjukpunten. Fierder is de iris donker, binne de poaten grienich-giel en net read. 

It duorret fjouwer jier foardat jonge fûgels fan meast brún nei it folwoeksen fearrekleed fan folslein wyt en griis feroarje. Jonge fûgels hawwe yn harren earste jier in folslein donkere sturt en in meast brúnich lichem lykas ek de Kanadeeske miuw, mar mei dit ferskil dat se donkerder boppekanten op 'e wjukken, in blekere boarst, en meastal reade snaffels mei in swarte punt ha. 

De roppen binne heas en piepjend, djipper as dy fan 'e ringbekmiuw.

== Fersprieding ==
De prêrjemiuw wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Larus californicus albertaensis'' – Kanada  fan 'e súdlike [[Noardwestlike Territoaria]], [[Alberta]] en westlik [[Manitoba]] oant [[Súd-Dakota]] yn it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]].
* ''Larus californicus californicus'' – westlik fan 'e Feriene Steaten fan eastlik [[Washington]] oant [[Wyoming]].

De fûgel oerwinteret fan súdwestlik Kanada oant súdwestlik [[Meksiko]]. As dwaalgast is de fûgel ek waarnommen yn Ekwador.
== Hâlden en dragen ==
Prêrjemiuwen briede yn koloanjes tichteby marren en sompen yn it binnenlân fan westlik Noard-Amearika. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, beklaaid mei fegetaasje en fearren. It wyfke leit twa oant trije aaien, dy't beide âlden útbriede.
[[Ofbyld:California Gull, San Diego Bay NWR, South Bay Unit - USFWS, San Diego Bay National Wildlife Refuge, San Diego, California, United States imported from iNaturalist photo 169066854.jpg|thumb|left|Prêrjemiuw dy't ynsekten fangt.]]
Yn 'e briedtiid kinne se wol 65 km fan 'e briedkoloanje foerazjearje. Se wurde dan sjoen yn lânbougebieten, op tunen en greiden en op jiskebulten. Nei de briedtiid migrearje se nei de kust, dêr't se mei oare meeuwen op strannen en yn rivierdelta's foerazjearje. 

De fûgel is in [[omnivoar]], dy't eins alles fret wat er yn 'e bek past, lykas fisk, itensresten, imerkes, ynsekten, seewier, wjirms, lytse sûchdieren, fûgelaaien, nôt, ôfeart. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', ).  De wrâldpopulaasje wurdt  op 410.000 briedende fûgels rûsd. 

Yn San Francisco Bay, Kalifornje, hat de soarte in koloanje stifte dy't 1.000 briedende fûgels yn 1982 oanwoeksen is nei 33.000 yn 2006. Se foarmje no in bedriging foar oare bedrige soarten yn it gebiet.

== Oars ==
[[Ofbyld:Seagulls on the Seagull Monument at Temple Square - 12 April 2020.jpg|thumb|left|Seagull Monument.]]
De prêrjemiuw is de nasjonale fûgel fan 'e steat [[Utah]]. Yn it jier 1848, koart nei’t de [[Mormoanen|Mormoanske]] pylgers har yn 'e Salt Lake-delling nei wenjen setten, krigen hja te meitsjen mei in grutte ramp. De kolonisten hiene har earste gewaaks yn 'e grûn, mar yn 'e maitiid kamen massa's swarte imerkes, dy't de hiele rispinge drigen op te fretten.

Doe't de kolonisten tochten dat alles al ferlern wie, ferskynden der neffens har grutte groepen prêrjemiuwen út 'e rjochting fan 'e [[Grutte Sâltmar|Grutte Sâltmar]]. Dy fûgels frieten de imerkes op oant de fjilden wer skjin wiene. De Mormoanen seagen dat as in godlik barren, in wûnder dat harren libben rêde.

Ta neitins waard yn 1913 yn it sintrum fan [[Salt Lake City]] op it Temple Square it Seagull Monument oprjochte,

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-legged-gull-larus-michahellis BirdLife] 
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/california-gull-larus-californicus eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=315CA2A0A094D761 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Larus californicus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prerjemiuw}}
[[Kategory:Miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]]</text>
      <sha1>n805sb0z53yzh96fmdo9u99bct27v4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pontyske miuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187521</id>
    <revision>
      <id>1236957</id>
      <parentid>1234815</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1236957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6685" sha1="lbr8frbii6fxopxgew9xo5slry4o940" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Pontyske miuw
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Larus cachinnans PKCS 2015-08-06 Amble, Northumberland 2.jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus cachinnans
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
---- 
|lânkaart   = [[Ofbyld:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1     =
{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] 
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]   
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''Pontyske miuw''' (''Larus cachinnans'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). Earder waard de soarte as in [[ûndersoarte]] beskôge fan 'e [[sulvermiuw]] (''Larus argentatus''), mar de taksonomyske status fan 'e Pontyske miuw is net sûnder strideraasjes.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Caspian Gull (Larus cachinnans) (32176657174).jpg|thumb|left|Yn 'e flecht.]]
De fûgel wurdt likernôch 54 sm lang en hat in spanwiidte fan 123 oant 148 sm. De snaffel is trochstrings wat smeller as die fan 'e sulvermiuw. Ek hat er langere poaten en langere wjukken. Syn poaten binne bleek rôze oant gieleftich. De rêch en de wjukken binne ljochtgriis, de bûtenste fearren fan 'e wjukken ha meast dúdlike wite einen en in wite &quot;tonge&quot; dy't yn it swart fan 'e haadpinnen trochrint. 

Pontyske miuwen ha in soad fan sulvermiuw en de gielpoatmiuw en der is ûnderfining nedich om de fûgel mei wissens te ûnderskieden, fral as it giet om ûnfolwoeksen fûgels bûten it briedgebiet. Om mei wissens fêst te stellen dat it om in Pontyske miuw giet, moatte der meardere diagnotyske details fêststeld wurde. 

== Taksonomy ==
De Pontyske miuw heart ta in groep, dy't troch de ornitologen it grutte silvermiuwekompleks neamd wurdt. Yn dat kompleks sitte ferskillende ljochtgrize miuwen, lylas de sulvermiuw, de [[gielpoatmiuw]] (''Larus michahellis'') en in pear eastlike foarmen. De grinzen tusken de soarten binne net skerp en soargje foar in soad diskusje ûnder ornitologen. Dêrnjonken kinne se ek hybridefoarmen ûntwikkelje, itjinge it ûnderskieden noch dreger makket. 

== Fersprieding ==
Earder waard tocht dat de Pontyske miuw allinnich briede yn it gebiet om 'e [[Kaspyske See]] hinne en eastlik oant [[Transbaikal]]. Letter waard ûntdutsen dat de soarte ek briedt yn Poalen en Dútslân en eastlik oant de [[Balkasjmar]] en de meast westlike dielen fan [[Sinkiang]]. Guon fûgels migrearje en oerwinteringsgebieten lizze oan 'e súdeastkust fan [[Sina]], om de [[Perzyske Golf]] hinne en yn 'e kustkriten fan [[Pakistan]], oan 'e [[Reade See]], oan 'e kusten fan [[Turkije]], sawol yn it noarden rjochting de [[Swarte See]] as yn súdwestlike rjochting de [[Middellânske See]], en oan 'e kusten fan Noard-Europa, fral dy fan [[Nederlân]], [[Denemark]], [[Dútslân]] en [[Poalen]].

=== Nederlân ===
De Pontyske miuw wie earder in wintergast yn Nederlân, mar sûnt 2014 briedt de fûgel ek yn Nederlân yn 'e [[Iselmar]] op 'e [[De Kreupel|Kreupel]]. Fral sûnt 2019 nimt it oantal briedgefallen foars ta. Hjoed-de-dei kin de fûgel yn it hiele lân sjoen wurde oan 'e rivieren, rânemarren en by stêden en oan 'e kusten.&lt;ref&gt;[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5925 SOVON, oproppen 6 novimber 2025.]&lt;/ref&gt; 

== Status ==
[[Ofbyld:Мартин жовтоногий (Larus cachinnans). Початок життя.jpg|thumb|left|Briedende fûgel mei piken yn it Donau Biosfearreservaat.]]
De Pontyske miuw hat in grut ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2018) klassifisearre. De Europeeske populaasje wurdt op likernôch 108.000 oant 175.000 folwoeksen fûgels rûsd ([[BirdLife International]] 2015). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tanimme. De fûgel hat in soad te lijen fan lytse oaljeloazingen lykas yn [[Azerbeidzjan]], mar de ympakt dêrfan op 'e ûntwikkeling fan 'e populaasje is net grut.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caspian-gull-larus-cachinnans BirdLife] 
*[https://ebird.org/species/glwgul eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=03AC32BA532FB6E3 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Larus glaucescens}}
}}
{{DEFAULTSORT:Pontyske miuw}}
[[Kategory:Miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]]</text>
      <sha1>lbr8frbii6fxopxgew9xo5slry4o940</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperhin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187927</id>
    <revision>
      <id>1236950</id>
      <parentid>1211371</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="e5esbuous3w1565o8jft4jykf2zf4gi" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = poarperhin
|Ofbyld        = [[File:Purpurhuhn.jpg|250px]]
|lûd           = [[File:Porphyrio porphyrio - Western Swamphen XC431992.mp3|250px]]
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'')
|Famylje       = [[ralfûgels]] (''Rallidae'')
|Underfamylje  = [[poarperhinfûgels]] (''Porphyrioninae'')
|Skaai         = [[poarperhinnen]] (''Porphyrio'')
|Wittenskiplike namme= Porphyrio porphyrio
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''poarperhin''' (''Porphyrio porphyrio'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ralfûgel]] (''Rallidae''). De fûgel komt yn Súdwest-[[Europa]] en de noardwestlike râne fan [[Afrika]] foar. Sûnt 2021 wurdt de fûgel ek yn Nederlân waarnommen. 

== Kenmerken ==
[[Ofbyld:Porphyrio porphyrio, Pêra, Algarve, Portugal 2.jpg|thumb|left|Pearke yn Portegal.]]
De poarperhin wurdt 38 oant 50 sm grut en hat skimerjende blauwe en pearse fearren. De snaffel en it skyld op 'e foarholle binne felread, lykas ek de poaten mei de lange teannen. De ûndersturtfearren binne wyt. Jonge fûgels binne doffer en ha in grizere snaffel en grizere poaten.

== Taksonomy ==
Earder bestie de poarperhin út seis [[ûndersoarte]]n, mar nei in opsplitsing is de soarte no [[Monotypysk takson|monotypysk]]. Noch net elkenien behannelet de fûgel neffens de nije yndieling. 

== Fersprieding ==
De fûgel komt foar yn [[Spanje]], [[Frankryk]], [[Portegal]], [[Sardynje]] en [[Sisylje]], mar wreidet it gebiet yn Europa stadichoan út. Dêrnjonken libbet de fûgel ek yn it noardlikste part fan [[Marokko]], [[Algerije]] en [[Tuneezje]]. It habitat bestiet út ûndjippe sompen mei swiet of brak wetter dy't mei reid begroeid binne. Op plakken dêr't se net ferfolge wurde kinne se ek yn doarpen sjoen wurde.   

== Hâlden en dragen ==
De soarte is in [[stânfûgel]]. Se swimme net in soad, mar libje fral yn it reid en op 'e grûn. Yn 'e flecht litte se de poaten hingje. 
[[Ofbyld:Porphyrio porphyrio MHNT.ZOO.2010.11.67.9.jpg|thumb|left|Aai.]]
Se briede tusken de begroeiïng fan sompen, marren en baaien yn in nêst fan reid op it wetter oant 50 sm heech. Tusken april en juny wurde 5 oant 7 bêzje aaien lein mei donkere plakjes. It mantsje en it wyfke briede de aaien yn 22 oant 25 dagen út. Al gau ferlitte de jongen it nêst. Jonge fûgels begjinne nei likernôch 14 dagen sels iten te sykjen.

Poarperhinnen frette sied, dielen fan wetterplanten, spruten, wetterynsekten, [[wringeleazen]] en lytse [[amfibyen]]. Ek stelle se wol aaien of jongen fan oare wetterfûgels. Se brûke faak in poat om it fretten nei de bek te bringen.

== Status ==
De poarperhin hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is lyts. Oant de 19e iuw briede de fûgel yn Europa allinnich oan 'e kustkriten fan Ibearje en Itaalje. Njonken jacht late de ferneatiging, fragmintaasje en degradaasje fan it biotoop ta in foarse tebekslach foar de fûgel. Yn 'e jierren 1950 en 1960 leinen de lêste briedgebieten fan 'e fûgel yn Spanje en Portegal allinnich noch yn 'e meast súdlike gebieten en op Sisylje wie de fûgel yn 1957 útroege. Beskerming en weryntroduksje (yn [[Kataloanje]] en op [[Mallorca]]) brochten sûnt healwei de jierren 1970 werstel. Sûnt de jierren 1990 waard de fûgel ek yn Frankryk waarnommen, dêr't er yn 1996 foar it earst briede. Troch û.o. in suksesfol weryntroduksje projekt sûnt 2000 op Sisylje koe ek yn Itaalje de populaasje wer foars groeie. De lêste tiid bimme der ek waarnimmingen yn [[Belgje]], [[Dútslân]], [[Grut-Brittanje]], [[Switserlân]] en [[Nederlân]]. Oer de soarte yn Afrika is net in soad bekend, mar it noardwesten fan Algerije is ien fan 'e bolwurken fan 'e poarperhin. 

De [[IUCN]] behannelet de poarperhin noch jimmeroan as fûgel mei ûndersoarten en as sadanich wurdt de fûgel as net bedrige (2024) op 'e [[Reade list]] klassifisearre.) Der is gjin aparte status foar de Westeuropeeske poarperhin.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/purswa1/cur/introduction#:~:text=Purple%20Swamphen%20(Porphyrio%20porphyrio)&amp;text=mantelli%2C%20with%20massive%20triangular%20red,smaller%2C%20with%20smaller%20frontal%20shield. Birds of the World, oproppen 27 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B6838E0C27EAD078 Avibase, oproppen 27 novimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/purswa1 Ebird, oproppen 27 novimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Porphyrio porphyrio|Poarperhin}}
}}
{{DEFAULTSORT:Poarperhin}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Poarperhin]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]</text>
      <sha1>e5esbuous3w1565o8jft4jykf2zf4gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rasoljurk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188471</id>
    <revision>
      <id>1236976</id>
      <parentid>1212976</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="8lzw6co8gcilsnoxqz13xuqlncyx095" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = Rasoljurk
|Ofbyld        = [[File:Razo lark.jpg|250px]]
|lûd           = 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje       = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'')
|Skaai         = [[ljurken]] (''Alauda'') 
|Wittenskiplike namme= Alauda razae
|Beskriuwer, jier= [[Boyd Alexander|Alexander]], 1898
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Rasoljurk''' (''Alauda razae'') is in tige seldsume [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ljurken]] (''Alaudidae'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De fûgel is [[endemisme|endemysk]] yn [[Kaapverdje]].

== Ferskining ==
De likernôch 18 sm lange ljurkfûgel hat in opfallende tsjokke snaffel, fral by de mantsjes. It is in griisbrún fûgeltsje mei donkere streekjes en in koart, rjochtopsteand túfke. Fan ûnder is de fûgel ljochter, mar ek dêr mei streken. De soarte hat in soad fan 'e Euraziatyske [[ljurk]], mar is lytser en hat koartere wjukken en in koartere sturt.

== Fersprieding ==
De soart is endemysk op in lyts en likernôch 7 km² diel fan it ûnbewenne Kaapverdyske eilân Raso. It leefgebiet bestiet út flak en omtrint ûnbegroeid gebiet fan fulkanyske jiske mei dêryn drûge bêden.

== Status ==
It ferspriedingsgebiet is tige beheind en de kâns op útstjerren dêrtroch grut. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2016 op 250 oant 1.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tusken de jierren 1960 en de jierren 1980 waard it oantal pearkes op noch mar 20 oant 50 rûsd. De soarte reägearret sterk op feroaringen yn it klimaat. Fierder nimme fiskers somtiden bisten lykas rotten, katten en hûnen mei nei it eilân. Dêrfandinne stiet de soarte as earnstich bedrige op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].  
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=359C16F5B8631E8DAvibase, oproppen 13 desimber 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/raso-lark-alauda-razae BirdLife, oproppen 13 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/razsky1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 13 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Alauda razae|Rasoljurk}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ljurk]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]</text>
      <sha1>8lzw6co8gcilsnoxqz13xuqlncyx095</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pûnawilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189151</id>
    <revision>
      <id>1236972</id>
      <parentid>1215533</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="au5pulo5r6idb9xbvh855g1y8yej5by" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Pûnawilster
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Charadrius alticola - Puna Plover.jpg|250px]]
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje             = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai               = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'')
|Wittenskiplike namme= Anarhynchus falklandicus
|Beskriuwer, jier    = [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] &amp; [[Jean Stanislaus Stolzmann|Stolzmann]], 1902
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[File:Charadrius alticola map.svg|center|250px]]
}}
De '''Pûnawilster''' (''Anarhynchus alticola'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De soarte is neamd nei de Pûna, in oare namme foar it [[Heechlân fan Bolivia]].

== Ferskining ==
De Pûnawilster is in kompakte fûgel fan 16,5 oant 17,5 cm lang mei swarte poaten en in swarte snaffel. It gesicht is wyt mei in swarte bân oer de foarholle en in breed swart diagonaal masker oer it gesicht dy't efter it each oergiet yn in dizich swart plak. De krún en nekke binne kanielkleurich en der rint in dizige sânkleurige bân oer it boarst. De boppedielen binne dofbrún en fan ûnder is de fûgel wyt. Wyfkes binne doffer en de swarte plakken by it mantsje kinne brún wêze. Jonge fûgels binne boppe brún en ûnder wyt en misse it swart en it rustbrún. It ferskil tusken briedkleed en net-briedkleed is net hiel grut. De grutste ferskillen binne dat de tekening yn it briedkleed wat skerper is en dat de boarstbân yn it briedkleed wat mear oanwêzich is. 

== Fersprieding ==
De soarte briedt yn 'e [[Andes]], fan [[Perû]] oant it noardwesten fan [[Argentynje]] en it noarden fan [[Sily]]. De soarte is foar it grutste part in [[stânfûgel]], mar guon lûke nei de [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske]] kust, dêr't er yn Ica en Tacna waarnommen is yn it suden fan Perû en yn it meast noardlike part fan Sily, fral fan maaie oant oktober. De  soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], dat wol sizze dat der gjin ûnderferdieling is yn [[ûndersoarte]]n. Pûnawilsters ha in opfallend hoekige kop mei in koarte dikke  nekke.  

De fûgel libbet op hichten tusken 2400 en 5000 m yn sompenen by swietwetter- en sâltwettermarren. 

== Hâlden en dragen ==
Oer it iten en it foerazjearjen fan 'e fûgel is net in soad bekend, wol dat er ek lytse skaaldieren yt. 

It briedseizoen leit fral tusken septimber en oktober, somtiden oant jannewaris. In lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaien en wurdt tusken koart en ticht gers lein. Bûten it briedseizoen kin er yn losse groepen fan heechút 30 fûgels sjoen wurde. 

== Status ==
It is net bekend hoe't de soarte him ûntwikkelet, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] beskôget de soarte as net bedrige en klassifisearret de fûgel dêrom as ''Least Concern''. De wrâldpopulaasje wurdt op 4.000 oant 7.000 fôlwoeksen fûgels rûsd (2023).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/puna-plover-charadrius-alticola BirdLife, oproppen 10 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/punplo1/L2763370 Ebird, oproppen 10 jannewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/punplo1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Anarhynchus alticola|Pûnawilster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Punawilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûkelmantsje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>au5pulo5r6idb9xbvh855g1y8yej5by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbânwilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189253</id>
    <revision>
      <id>1236978</id>
      <parentid>1215845</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="acg3jrp4wvp9tynrdd1zrhdeyg0t6vl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = readbânwilster
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Chestnut-banded Plover - Ndutu - Tanzania 0263.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje             = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai               = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'')
|Wittenskiplike namme= Anarhynchus pallidus
|Beskriuwer, jier    = [[Hugh Edwin Strickland|Strickland]], 1853
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''readbânwilster''' (''Anarhynchus pallidus'', synonym: ''Charadrius pallidus'') is in [[waadfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (Anarhynchus) út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'').

== Ferskining ==
Readbânwilsters binne lytse, likernôch 15 sintimeter lange fûgels. Se binne griisbrún fna boppe en wyt fan ûnder mei in smelle readbrune boarstbân. In folwoeksen mantsje hat in swarte bân boppe de wite foarholle en in koarte swarte eachstreek. It wyfke liket op it mantsje, mar mist de swarte markearrings. It jong hat in folsleine of brutsen grize boarstbân en mist sawol swart as readbrún yn it fearrekleed.

== Fersprieding ==
Readbânwilsters komme yn [[Afrika]] ûnder de [[Sahara]] foar en wurde yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding ferdield: 

* ''Anarhynchus pallidus pallidus'' – komt foar op guon lokaasjes yn súdlik Afrika: lâns de kust fan súdwestlik [[Angoala]], in pear lokaasjes yn súdlik [[Súd-Afrika]] en [[Mozambyk]] en it binnenlân yn noardlik [[Namybje]], noardlik [[Botswana]] en it sintrale diel fan noardlik [[Súd-Afrika]].
* ''Anarhynchus pallidus venustus'' - komt foar by sâltmarren yn 'e [[Grutte Slink]] op 'e grins tusken [[Kenia]] en [[Tanzania]].

== Hâlden en dragen ==
De soarte hat in foarkar foar sâltsompen, sâltmarren, en kustlagunes en estuaria. It dieet bestiet út ynsekten, dy't er soms yn 'e flecht fangt, en skulpdieren dy't er fan 'e kust plukt. De fûgel is nei alle gedachten foar in part migrearjend en nomadysk.

== Status ==
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet, mar fanwegen syn spesifike habitateasken komt er tige ûnregelmjittich foar. Bûten it briedseizoen wurdt er mar op njoggen lokaasjes fûn, dy't bedrige wurde troch habitatferneatiging. Wetlands International (2021) rûsde de populaasje yn súdlik Afrika op 11.000 oant 16.000 fûgels en yn eastlik Afrika op 6.500 fûgels. Tocht wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret er oer it algemien as net bedrige (''Least Concern'', 2021).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-banded-plover-charadrius-pallidus BirdLife, oproppen 14 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/chbplo1 Ebird, oproppen 14 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=61F0E58174CC7105 Avibase, oproppen 14 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Charadrius pallidus|Readbânwilster}}
}}
{{DEFAULTSORT:readbanwilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûkelmantsje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>acg3jrp4wvp9tynrdd1zrhdeyg0t6vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prêrjewilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189256</id>
    <revision>
      <id>1236964</id>
      <parentid>1215850</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="pqfq3awxkdgzfusjobrxmerfqms4pae" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = prêrjewilster
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Mountain Plover (Charadrius montanus) (20207998930).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;briedgast&lt;/small&gt; 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje             = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai               = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'')
|Wittenskiplike namme= Anarhynchus montanus
|Beskriuwer, jier    = [[John Kirk Townsend|Townsend]], 1837
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Charadrius montanus map.svg|250px]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]
}}
De '''prêrjewilster''' (''Anarhynchus montanus'', synonym: ''Charadrius montanus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). 

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Charadrius montanus, Carrizo Plain, San Luis Obispo, California 2.jpg|thumb|left|Winterkleed.]]
De prêrjewilster is in 21–23,5 sm lange, brune fûgel. De kop hat in wyt gesicht mei yn it briedkleed in diels swarte krún en in swarte streek tusken de snaffel en it each. De boppedielen binne brûn en ûnder is de fûgel wyt sûnder boarstbân. By net-briedende fûgels ûntbrekt it swart op 'e krún. 

== Fersprieding ==
De prêrjewilster briedt yn [[Noard-Amearika]] fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan westlik [[Kanada]] oant it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]]. Winterdeis migrearret er nei noardlik [[Meksiko]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel yt ynsekten en oare lytse lidpoatigen. Se binne faak mei fee te sjen, dy't ynsekten oanlûke en opjeie.  

Se nêstelje yn 'e iere maitiid (april yn it noarden fan [[Kolorado]]) op keale grûn. It briedgebiet moat út keale grûn mei koarte en net in soad begroeiïng bestean. Se sykje meast in gebiet út dat se diele mei [[bizons]] en [[swartsturtprêrjehûn]]en, bisten dy't it gers koart hâlde. Der wurdt tocht dat se graach op 'e keale grûn briede om't se sa yn it lânskip opgean en ferside bliuwe foar rôffûgels en dat de koarte begroeiïng it foar se mooglik makket om rôfdieren gau te sjen. Ek wurdt tocht dat de koarte begroeiïng it makliker foar se makket om ynsekten te finen.  

De aaien komme, as se net opfretten wurde troch predators lykas slangen, [[Prêrjewolf|prêrjewolven]] of [[kitfoks]]en, nei 28 oant 31 dagen út. De pykjes ferlitte it nêst koart nei it útkommen en yn 'e twa of trije dagen dêrnei ferhûzet de famylje nei in plak dêr't genôch iten is, faak by in wettertank foar fee.  

== Status ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de prêrjewilster as gefoelich (''Near Threatened'', 2020). De wrâldpopulaasje bestiet út mar 20.000 folwoeksen fûgels en dêrnjonken is syn oantal lang ôfnommen troch ferlies fan habitat en degradaasje feroarsake troch lânbou, urbanisaasje en oerbeweiding. Neffens ynformaasje út 2017 soe de de soarte alle jierren licht ôfnimme, mar de marzje fan flaters is grut en der binne oanwizings dat de populaasje mooglik stabilisearret.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-plover-charadrius-montanus BirdLife, oproppen 14 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/mouplo/L4187455 Ebird, oproppen 14 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=1FFFEF4EDDE2157D Avibase, oproppen 14 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Charadrius montanus|prêrjewilster}}
}}
{{DEFAULTSORT:prerjewilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dûkelmantsje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>pqfq3awxkdgzfusjobrxmerfqms4pae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstwilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189334</id>
    <revision>
      <id>1236986</id>
      <parentid>1216090</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="16w5fqxparwfwiglaozc9ha1d9kkojh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = readboarstwilster
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Zonibyx modestus breeding plumage 23278222.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Fûgel yn briedkleed fotografearre yn it suden fan Sily.&lt;/small&gt;
|lûd            = 
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje        = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai          = [[readboarstwilsters]] (''Zonibyx'')
|Wittenskiplike namme= Zonibyx modestus
|Beskriuwer, jier    = [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart       = [[Ofbyld:Charadrius modestus map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#FF7f2a}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''readboarstwilster''' (''Zonibyx modestus'', synonym ''Charadrius modestus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'')

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Charadrius modestus Rufous-chested Dotterel; Reserva Natural Playa Penino, Ciudad del Plata, Uruguay.jpg|thumb|left|Net-briedende fûgel.]]
De readboarstwilster is in middelgrutte (19-22 sm) wilster mei in ûnderskiedend briedkleed. De fûgel hat in rustkleurich boarst, in wite búk en in swarte bân dertusken. De kop is kreas markearre mei in wite wynbraustreek, in swarte kroan en in griis gesicht. Bûten it briedseizoen is er kleurleazer mei griis en de swarte en rustbrune kleuren binne ferfongen troch brún.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel briedt yn [[Tierra del Fuego]] en de [[Falklâneilannen]] en oerwinteret sa fier noardlik as súdeastlik [[Brazylje]]. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk (takson)|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n.

De readboarstwilster wurdt tradisjoneel yn it skaai ''Charadrius'' set. Ut ferskate genetyske stúdzjes die lykwols bliken dat er mar fier besibbe is fan 'e oare soarten yn it skaai en ynstee dêrfan in sustersoarte is fan 'e ûnderskiedende [[diadeemwilster]] (''Phegornis mitchellii''). Clements et al. hawwe de soarte dêrom yn 2023 yn it monotypyske skaai ''Zonibyx'' set.

== Hâlden en dragen ==
Readboarstwilster briede ynlânsk op koart gerslân fan seenivo oant 2000 m. Hy yt ynsekten, larven, kreeften, weakdieren en planten lykas grienwier. De fûgel leit de aaien tusken oktober en novimber, selden yn jannewaris. It nêst leit folslein iepen. Súdlike briedfûgels lûke yn maart-april nei it noarden en komme werom yn augustus-septimber. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in ûnbekende ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). in rûzing út 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 88.700 oant 709.000 folwoeksen fûgels. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucdot1/cur/introduction Bird of the World, oproppen 17 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/rucdot1 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=42D62A12D4D096BF Avibase, oproppen 17 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Zonibyx modestus|readboarstwilster}}
}}
{{DEFAULTSORT:readboarstwilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Readboarstwilster]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]</text>
      <sha1>16w5fqxparwfwiglaozc9ha1d9kkojh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrune nachtreager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189950</id>
    <revision>
      <id>1236992</id>
      <parentid>1218756</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6058" sha1="blavelgb1wryj1qgwfcnxtkk2t7zok2" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = readbrune nachtreager
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Nankeen Night Heron (19983384552).jpg|250px]]
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje    = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai      = [[kwakken]] (''Nycticorax'')
|Wittenskiplike namme= Nycticorax caledonicus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   = 
}}
De '''readbrune nachtreager''' of '''readbrune kwak''' (''Nycticorax caledonicus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]]. It is ien fan 'e twa soarten yn it skaai [[kwakken]] (''Nycticorax'').

== Ferskining ==
De readbrune nachtreager wurdt sa'n 55 oant 65 sintimeter en hat faak wat in yninoar dûkte hâlding, itjinge him in kompakt oansjen jout. De fûgel hat in kanielbrúne rêch en wjukken mei in wite oant krêmkleurige ûnderkant en hals. Hy hat in opfallende swarte krún dy't rint oant yn 'e nekke. Syn eagen binne grut en felgiel. Dy grutte eagen helpe him om nachts goed te sjen. Yn 'e peartiid groeie út 'e nekke twa of trije lange sierfearren, dy't oer de rêch hingje. De krêftige snaffel is puntich en swart fan kleur. De poaten binne ornaris gielich, mar yn it briedseizoen kinne dy nei rôze of sels readich ferkleurje.

[[Ofbyld:Juvenile nankeen night heron.jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
De jonge fûgels sjogge der hiel oars út. Se binne brún mei oeral ljochte, wite plakjes en streken. 

== Fersprieding ==
De readbrune nachtreager komt yn benammen [[Australaazje]] en [[Súdeast-Aazje]] foar. De soarte libbet yn hast hiele [[Austraalje]], útsein yn 'e drûge woastyngebieden, op 'e [[Filipinen]], yn [[Yndoneezje]] (lykas [[Java]]), [[Papoea Nij-Guineä]], op 'e [[Salomonseilannen]] en oare eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]] lykas de [[Palau]]-eilannen en [[Nij-Kaledoanje]]. Yn [[Nij-Seelân]] hat de fûgel himsels yntrodusearre.

Syn habitat bestsiet út wiete gebieden lykas sompen en iggen fan stadich streamende rivieren, marren en greiden dy't ûnderstrûpt binne. Oare gebieten dêr't er waarnommen wurdt binne mangroves, estuaria en koraalriffen. De fûgel hat him goed oanpast oan 'e minske en wurdt ek faak yn stedsparken, tunen mei fivers en sels op fleanfjilden of by yrrigaasjekanalen sjoen.

=== Undersoarten ===
Der binne seis ferskillende [[ûndersoarte]]n bekend mei ferskillen yn kleurintinsiteit, formaat, sierfearren, wjuklingte en snaffelgrutte, wêrfan't ien útstoarn is.  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Undersoarte
! Fersprieding
! Skaaimerken / Ferskillen
|-
| ''N. c. australasiae''
| [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]], [[Nij-Guineä]] en [[Java]]
| De meast bekende en wiidfersprate foarm. Ljochter fan kleur as de Filipynske fariant.
|-
| ''N. c. manillensis''
| [[Filipinen]] en noardlik [[Borneo]]
| Relatyf grut en tsjuster. De boppekant is djip brúnread  en de ûnderkant hat in kastanjebrune gloed.
|-
| ''N. c. caledonicus''
| [[Nij-Kaledoanje]] (Grande Terre)
| De nominaatfoarm. De boppekant is faak wat doffer en grizer as by de oare ûndersoarten.
|-
| ''N. c. mandibularis''
| [[Salomonseilannen]] en de [[Bismarckarsjipel]]
| Libbet op 'e eilannen eastlik fan Nij-Guineä.
|-
| ''N. c. pelewensis''
| [[Palau]] en de [[Karolinen]] ([[Mikroneezje]])
| In lytsere fariant dy't spesifyk op 'e Pasifyske eilannen foarkomt.
|-
| ''N. c. crassirostris'' †
| [[Bonin-eilannen]] ([[Japan]])
| Utstoarn sûnt it de ein fan 'e 19e iuw. De fûgel hie in opfallend tsjokke snaffel.
|}

== Briedgedrach ==
Readbrune nachtreagers briede it leafst yn grutte groepen, faak tegearre mei oare [[Reagerfûgels|reagers]], [[Ielgoesfûgels|ielguozzen]] en [[leppelbekken]]. 
It nêst is frij ienfâldich en makke fan tûken en strie en boud yn beammen of strûken tichteby it wetter. Op guon eilannen briede se by brek oan beammen ek op 'e grûn of yn rotsspjalten. It wyfke leit meastentiids twa oant fiif ljochtgriene aaien. Beide âlden wikselje inoar by it brieden ôf, dat 21 oant 22 dagen duorret. De piken binne brúnwyt en wurde troch de âlden fuorre troch foarfertarre fisk en ynsekten op te koarjen. Nei sa'n 6 oant 7 wiken binne de jongen grut genôch om út te fleanen. De briedtiid ferskilt geografysk en hinget bot ôf fan it iten en de rein. 
[[Ofbyld:Nankeen Night Heron (16310189548).jpg|thumb|left|Fûgel yn 'e flecht.]]
== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in relatyf stabile wrâldpopulaasje. Der binne lykwols lokale bedringen lykas bygelyks fersmoarging, ferlies fan habitat, yntrodusearre rôfdieren en fersteuring fan briedplakken. De fûgel wurdt yn 2024 troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. 


{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/nankeen-night-heron-nycticorax-caledonicus BirdLife, oproppen 16 febrewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/runher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 16 febrewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/runher1 Ebird, oproppen, 16 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Nycticorax caledonicus|Readbrune nachtreager}} 
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kwak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]</text>
      <sha1>blavelgb1wryj1qgwfcnxtkk2t7zok2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrune tigerreiddomp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189992</id>
    <revision>
      <id>1236993</id>
      <parentid>1218894</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="bsgdqsgy2nfdxo7446evmu08w5mojnx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = readbrune tigerreiddomp
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Tigrisoma lineatum -Parque del Este, Caracas, Venezuela-8.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje  = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai    = [[Amerikaanske tigerreiddompen]] (''Tigrisoma'')
|Wittenskiplike namme= Tigrisoma lineatum
|Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (bioloog)|Boddaert]], 1783
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Tigrisoma lineatum map.svg|center|250px]]
}}
De '''readbrune tigerreiddomp''' (''Tigrisoma lineatum'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels|reagerfamylje]] (''Ardeidae'').

== Ferskining ==
De readbrune tigerreiddomp is in middelgrutte fûgel út de reagerfamylje, dy't likernôch 66 oant 76 sintimeter lang wurdt. Mantsjes en wyfkes sjogge der hast itselde út.

De kop en de lange, frij dikke hals hawwe in brúneftige kleur, fan kastanje- oant kanielbrún. De snaffel is relatyf lang (oant sa'n 10 sintimeter) en kin fan kleur ferskille, ôfhinklik fan âldens en seizoen. Meastentiids is de boppesnaffel donkerder as de ûndersnaffel. By de basis fan 'e snaffel is de hûd giel. De eagen binne giel oant ljochtbrún.

Oer de hals rint in lange brune streek, mei oan beide kanten wite bannen. De rêch en de sturt binne donker mei in grienige glâns. De wjukken binne donkergrizich. Op 'e rêch en de wjukken sit in fyn patroan fan streekjes en stipkes, dat ek trochgiet nei de kop. De búk is griis mei in ljochtgielbrune tint. De skonken binne relatyf lang en hawwe in oliifeftige oant swarte kleur oan 'e foarkant en grien oan 'e achterkant.
[[Ofbyld:Rufescent Tiger Heron (Tigrisoma lineatum) juvenile (28979657605).jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
Juvenilen sjogger der hiel oars út en ha in patroan fan swarte en gielbêzje streken.

== Fersprieding ==
De readbrune tigerreiddomp komt yn in grut part fan [[Midden-Amearika|Midden-]] en [[Súd-Amearika]] foar. It ferspriedingsgebiet leit fan [[Gûatemala]] en [[Hondoeras]] yn it noarden oant it noarden fan [[Argentynje]] en [[Oerûguay]] yn it suden.

De fûgel is te finen by sompen en oan iggen fan stadich streamende rivieren mei in soad begroeiïng. Se komme ek foar yn [[mangrove]]bosken en op grutte flaktes dy't geregeldwei splis steane, lykas de [[Pantanal]] yn [[Brazylje]] of de [[Paraguay|Paraguayaanske]] Chaco. Meastentiids libje se op leechlân ûnder de 500 m.  

== Hâlden en dragen ==
Readbrune tiggerreiddompen binne lykas oare reiddompen skouwe en solitêre fûgels, dy't leafst tusken tichte begroeiïng bliuwt. De rop fan 'e soarte wurdt wol ferlikene mei it âljen fan in ko en de fûgel wurdt yn Brazylje dêrom ek wol kowefûgel neamd.&lt;ref&gt;[http://www.arthurgrosset.com/sabirds/rufescent%20tiger-heron.html#:~:text=The%20adult%20has%20a%20very,sound%20of%20the%20birds%20call. Arthur Grosset, South-African Birds (mei lûdsfragmint), oproppen 18 febrewaris 2026.]&lt;/ref&gt;  

De readbrune tigerreiddom briedt net yn koloanjes mar solitêr. It nêst is in rommelich platfoarm yn 'e beam op tûken dy't oer it wetter hingje en bestiet meast út ien oant trije smoarchwite oant blauwite aaien mei lytse reade, brune of fiolette plakjes. De aaien wurde yn likernôch 31 oant 34 dagen útbred en it nêst wurdt fûl ferdigene.

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt as stabyl beskôge. In rûzing út 2022 giet út fan in populaasje fan 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige op 'e [[Reade list]] klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufescent-tiger-heron-tigrisoma-lineatum BirdLife, oproppen 17 febrewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruther1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 febrewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/ruther1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 17 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Tigrisoma lineatum|Readbrune tigerreiddomp}} 
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Amerikaanske tigerreiddomp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>bsgdqsgy2nfdxo7446evmu08w5mojnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkreager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190057</id>
    <revision>
      <id>1236999</id>
      <parentid>1219146</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="j7v2cku89psnl54zueutyj4gdh29kfe" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Readbúkreager
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Ardeola rufiventris 1.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje  = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai    = [[sompereagers]] (''Ardeola'')
|Wittenskiplike namme= Ardeola rufiventris
|Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Ardeola rufiventris map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
}}
De '''readbúkreager'''  (''Ardeola rufiventris'') is in lytse [[Reagerfûgels|reager]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Reagerfûgels|reagers]] (''Ardeidae''). De soarte is opfallend oars as de oare soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] en hat in folle minder grut ferskil tusken bried- en winterkleed. 

== Ferskining ==
Readbúkreagers ha in laaigriis oant hast blauswarte kop, rêch en it boarst. De ûnderkant hat in waarme, kastanje- oant readbrune kleur dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De poaten binne giel en de snaffel is meast gielich mei in donkere punt. Yn 'e briedtiid kin de hûd tusken it each en de snaffel en de poaten rôzeread wurde en kriget de fûgel lange sierfearren op 'e rêch.

It mantsje is oer it algemien donkerder en djipper fan kleur, mei in hast swarte glans op 'e grize dielen. It wyfke is faak wat doffer en mear brúngriis fan kleur. It wyfke hat ek faak in ljochte, gielbrune oant wite streek oer de kiel en it foarste part fan 'e hals, dy't by it mantsje meast ûntbrekt of folle minder dúdlik is. Dêrnjonken binne de sierfearren fan 'e fûgel by it wyfke wat koarter as by it mantsje.

Juvenilen ha wol wat fan it wyfke, mar binne bruner en hawwe mear streken op 'e kop en it boarst.

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet leit yn [[East-Afrika]] ([[Uganda]], [[Kenia]], [[Tanzania]], [[Boerûndy]] en [[Rûanda]]), [[Sintraal-Afrika]] (de [[Demokratyske Republyk Kongo]] en [[Angoala]]) en Súdlik Afrika ([[Sambia]], [[Malawy]], [[Mozambyk]], [[Simbabwe]], [[Botswana]], [[Namybje]] en yn 'e eastlike provinsjes fan [[Súd-Afrika]]).

De fûgel libbet yn wetterrike gebieten en wichtige bolwurken fan 'e fûgel binne de [[Okavango-delta]] (Botswana), de [[Bangweulu-sompen]] en de [[Kafue-flaktes]] (Sambia) en de [[Caprivistripe]] (Namybje).

De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet, mar komt yn drûge gebieten yn dat gebiet net foar. De populaasjes migrearje lokaal ôfhinklik fan 'e wetterstân.

== Hâlden en dragen ==
De soarte is skruten en libbet meastentiids solitêr tusken it reid of de wetterplanten, útsein yn 'e briedtiid. De fûgel is by it lemieren en skimerjen aktyf en by donkere dagen ek wol oerdeis. Syn jachttechnyk is lykas dy fan in soad oare reagerfûgels: ûnferweechlik stean en wachtsje oant der in proai foarby komt of hiel stadich troch it ûndjippe wetter trêdzje.

Se briede yn lytse koloanjes fan 6 oant 30 pearkes. 

== Status ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de fûgel as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet mar is tige ôfhinklik fan wetter. Yn Nambyje is de fûgel seldsum. Yn Kenia en Tanzania liket de populaasje him út te wreidzjen, mar yn Malawy binne de oantallen sûnt de jierren 1990 tebekrûn.
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-bellied-heron-ardeola-rufiventris BirdLife, oproppen 21 febrewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubher2/cur/introduction of the World, oproppen 21 febrewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/rubher2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 21 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Ardeola rufiventris|Readbúkreager}} 
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukreager}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Sompereager]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>j7v2cku89psnl54zueutyj4gdh29kfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readboarstklyster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190364</id>
    <revision>
      <id>1236982</id>
      <parentid>1220429</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4694" sha1="fe6pgottlmtfiz00elxybx66ef85ds7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme         = readboarstklyster 
|Ofbyld        = [[Ofbyld:American robin (71307).jpg|250px]]&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt; 
|lûd           = [[File:Turdus-migratorius-003.ogg|250px]]&lt;small&gt;sang&lt;/small&gt; 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') 
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'') 
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje       = [[lysterfûgels]] (''Turdidae'')
|Skaai         = [[lysters]] (''Turdus'')
|Wittenskiplike namme= Turdus migratorius
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[File:Turdus migratorius map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;
{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]
|Kolom2= {{Color box|#87aade}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''readboarstklyster''' (''Turdus migratorius'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[lysterfûgels]] (''Turdidae''). Hoewol't de namme tinken docht oan it [[readboarstke]], is it in folle gruttere fûgel dy't nau besibbe is oan ús [[klyster]]. It is ien fan 'e meast bekende en foarkommende [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] fûgels.

== Ferskining ==
De readboarstklyster is in grutte klyster dy't likernôch 23 oant 28 sentimeter lang wurdt. De fûgel hat in griisbrune rêch en in opfallende, bakstienreade oant oranje boarst en búk. De kop is donkerder, tsjustergriis oant hast swart by it mantsje, mei wite ringen om 'e eagen. De kiel is wyt mei tsjustere streken. De snaffel is giel mei in donker puntsje. Wyfkes lykje op mantsjes, mar binne oer it generaal wat doffer fan kleur en hawwe in mear griiseftige kop.

== Fersprieding en systematyk ==
De readboarstklyster komt foar yn it grutste part fan Noard-Amearika, fan [[Alaska]] en [[Kanada]] oant [[Meksiko]]. De measte populaasjes yn Kanada en it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]] binne [[trekfûgel]]s, dy't oerwinterje yn it suden fan 'e Feriene Steaten en [[Midden-Amearika]]. Yn West-Europa is de fûgel in tige selsume [[Dwaalgast|swalker]].

Der wurde sân [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''T. m. migratorius'': Noard- en East-Amearika.
* ''T. m. nigrideus'': [[Nijfûnlân en Labrador]].
* ''T. m. achrusterus'': Súdeastlike Feriene Steaten.
* ''T. m. caurinus'': Noardwestlike kust fan Noard-Amearika.
* ''T. m. propinquus'': Westlik Noard-Amearika en [[Meksiko]].
* ''T. m. phillipsi'': Súdwestlik Meksiko.
* ''T. m. confinis'': [[Baja California]], de meast ûnderskiedende ûndersoarte.

== Ekology ==
De readboarstklyster libbet yn in ferskaat oan habitat, fan tunen en parken yn stêden oant iepen bosken en berchgebieten. It dieet bestiet út in kombinaasje fan [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes (fral wjirms en ynsekten yn 'e maitiid) en fruchten of beien yn 'e hjerst en winter.

It nêst wurdt boud troch it wyfke en bestiet út gers, tûkjes en modder. De fûgel is bekend om syn karakteristike blauwe aaien. Se binne faak de earste fûgels dy't moarns betiid begjinne te sjongen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[Ofbyld:2025-05-28 08 10 48 American Robin nest with four eggs in a Boxwood bush along Aquetong Lane in the Mountainview section of Ewing Township, Mercer County, New Jersey.jpg|250x250px]]
| [[Ofbyld:Baby Robins about to leave home.jpg|250x250px]]
|-
| &lt;center&gt;Aaikes&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;Piken&lt;/center&gt;
|-
|}

== Status en bedrigingen ==
Neffens de [[IUCN]]-list hat de readboarstklyster de status net bedrige. De populaasje wurdt rûsd (2019) op likernôch 370 miljoen folwoeksen fûgels en it oantal  is stabyl. Om't de fûgel him maklik oanpast oan minsklike omjouwings lykas foarstêden en kultuerlânskippen, hat de soarte net folle te lijen fan ûntbosking. Natuerlike fijannen binne ûnder oare katten, rôffûgels en slangen, mar op it stuit foarmje dy gjin gefaar foar it fuortbestaan fan 'e soarte.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/american-robin-turdus-migratorius BirdLife, oproppen 9 maart 2026.]
* [https://ebird.org/species/amerob?siteLanguage=nl eBird, oproppen 9 maart 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/amerob/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Turdus migratorius|''Turdus migratorius''}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readboarstklister}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lyster]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>fe6pgottlmtfiz00elxybx66ef85ds7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lulk (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190377</id>
    <revision>
      <id>1236924</id>
      <parentid>1224080</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1236924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="l2wr9jgs73x2e1kb4sbp3zdtxuszs9u" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Lulk''
| regisseur                = [[Janko Krist]]
| produsint                = [[Klaas Bies]]&lt;br&gt;[[Janko Krist]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Janko Krist]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Jorrit Meinsma]]
| muzyk                    = [[Jeroen Seinstra]]
| filmstudio               = [[Drama5]]&lt;br&gt;[[Bliksum Fillms]]
| distribúsje              = 
| haadrollen               = [[Lourens van den Akker]]&lt;br&gt; [[Thom Hoffman]] &lt;br&gt; [[Sjoukje Minkema]] &lt;br&gt; [[Oele Plop]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = 
| lân/lannen               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| premiêre                 = [[4 maart]] [[2026]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[misdiefilm]]
| taal                     = [[Frysk]], [[Nederlânsk]]
| spyltiid                 = 87 minuten
| budget                   = € 70.000
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Lulk''''' is in [[Nederlân]]ske [[misdiefilm]] út [[2026]] ûnder [[rezjy]] fan [[Janko Krist]]. De film is fierhinne [[Frysk]]talich, mei inkele [[Nederlânsk]]talige rollen. It [[plot|ferhaal]] folget de efterstelde metaalbewurker Durk, dy't út [[wanhoop]] in op in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] útrinnende [[bankoerfal]] útfiert. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Lourens van den Akker]], [[Thom Hoffman]], [[Sjoukje Minkema]] en [[Oele Plop]]. ''Lulk'' gie op [[4&amp;nbsp;maart]] [[2026]] yn it [[Keninklik Teäter Tuschinski]] yn [[Amsterdam]] yn [[premiêre]] en iepene op [[12&amp;nbsp;maart]] yn 'e Nederlânske [[bioskopen]].

==Plot==
Durk de Vries is in metaalbewurker dy't mei [[oarehelte|wiif]] en twa [[bern (persoan)|bern]] yn in [[folksbuert]] yn [[Drachten]] wennet. Hy wurket foar in krap [[lean]] op in [[skipswerf]] dêr't [[lúkse]] [[jacht (fartúch)|jachten]] makke wurde. Syn spesjalisme is de laadklep foar [[jetsky|jetsky's]]. Syn bazen sjogge op him del en hawwe de gek mei him. Troch in opienfolging fan swierrichheden komt Durk yn 'e [[skuld (jild)|skulden]], oant er it langer net mear pikt om altyd eftersteld te wurden en útbarst yn [[razernij]]. Hy lit him deryn lúzje om in [[bankoerfal]] te dwaan, mar dat rint út op in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] fan 'e ôfhâldige bankdirekteur Wijnenberg en twa tafallige [[klant]]en: [[TikTok]]-[[influencer]] Femke en [[frachtweinsjauffeur]] Bauke.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Durk de Vries
| [[Lourens van den Akker]]
|-
| Hendrik Wijnenberg
| [[Thom Hoffman]]
|-
| Femke
| [[Sjoukje Minkema]]
|-
| Bauke
| [[Oele Plop]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| professor
| [[Arjan Ederveen]]
|-
| Wabe
| [[Jan Willem Hofma]]
|-
| Jildou
| [[Bette Krist]]
|-
| Jesse
| [[Twan Krist]]
|-
| Hanneke Bies
| [[Inez Timmer]]
|-
| Nynke
| [[Joyce Tocanini]]
|-
|}

==Produksje==
''Lulk'' waard [[regissearre]] troch [[Janko Krist]], dy't sels ek it [[senario]] skreau en de film yn 'e mande mei [[Klaas Bies]] [[filmprodusint|produsearre]]. [[Drama5]] en [[Bliksumfilms]] wiene de [[filmstudio's]] dy't by it projekt belutsen wiene. ''Lulk'' wie de twadde film fan Krist nei ''[[Stjer (film)|Stjer]]'' út [[2021]]. It wie in [[lowbudgetfilm]] dy't neffens Krist makke waard mei in &quot;mikrobudget&quot; ter wearde fan [[€]]70.000. Dat bedrach swile er binnen mei skinkings fan 'e [[Provinsje Fryslân]], [[Omrop Fryslân]] en ferskate [[kulturele]] [[stifting]]s. It [[Nederlânsk Filmfûns]] wegere in bydrage om't Krist &quot;noch gjin hantekening hawwe&quot; soe (d.w.s. hy is gjin renommearre regisseur).

De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Jorrit Meinsma]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Jeroen Seinstra]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar de gizelingssêne fûnen plak yn 'e keamer fan [[administraasje]] yn 'e Boargemaster Harmsmaskoalle op [[De Gerdyk]]. Fan begjin oant ein duorre de produksje fan ''Lulk'' neffens Krist fjouwer oant fiif jier.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://bliksumfilms.nl/ Offisjele webside fan ''Lulk'']
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt39358084/ Ynformaasje oer ''Lulk'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{Aut|Elverdink, Wieberen}}, ''Tussen Razernij en Rede'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 6 maart 2026, s. 28-29.
* {{Aut|Zwol, Coen van}}, ''Doe-het-zelffilm is in Opkomst'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 2 april 2026, s. 28-29.
* [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/18256122/fryske-film-lulk-yn-amsterdam-yn-premjere-wy-kinne-it-better {{Aut|Kennedy, Wendy}}, ''Fryske film &quot;Lulk&quot; yn Amsterdam yn premjêre: 'Wy kinne it better' '', op Omrop Fryslân, 5 maart 2026.]
* [https://www.imdb.com/title/tt39358084/ ''Lulk'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]
}}
{{DISPLAYTITLE:''Lulk'' (film)}}

[[Kategory:Nederlânske misdiefilm]]
[[Kategory:Fryske misdiefilm]]
[[Kategory:Frysktalige film]]
[[Kategory:Nederlânsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Janko Krist]]
[[Kategory:Film út 2026]]
[[Kategory:Film oer in bankberôving]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]</text>
      <sha1>l2wr9jgs73x2e1kb4sbp3zdtxuszs9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poarperrêchstikelsnaffel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190473</id>
    <revision>
      <id>1236952</id>
      <parentid>1220777</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="rr0x3xoti5hf6hh4qogb3tj56ozozeh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namm    = poarperrêchstikelsnaffel
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Ramphomicron microrhynchum 233306277 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'')
|Skaai   = [[stikelsnaffelkolibrys]] (''Ramphomicron'')
|Wittenskiplike namme= Ramphomicron microrhynchum
|Beskriuwer, jier= [[[[Auguste Boissonneau|Boissonneau]]|Boissonneau]], 1840
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Ramphomicron microrhynchum map.svg|250px]]
}}
De '''poarperrêchstikelsnaffel''' (''Ramphomicron microrhynchum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De kolibry stiet bekend om syn ekstreem koarte snaffel en de opfallende pearse kleur op de rêch fan it mantsje.

== Ferskining ==
De poarperstikelsnaffel is in lytse kolibry mei in lingte fan likernôch 8 oant 9 sintimeter. De snaffel is swart en rjocht en ien fan 'e koartste ûnder alle kolibrysoarten. It mantsje hat in boppekant dy't glânzjend poarper of fiolet is. De kiel is irisearjend goudgrien en de sturt is donkerpears oant swart. It wyfke sjocht der hiel oars út: hja hat in glânzgjende boppekant en de ûnderkant is wyt mei griene spikkels. 

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn it [[Andes]]-berchtme fan [[Súd-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Fenezuëla]] oer [[Kolombia]] en [[Ekwador]] oant yn it noarden fan [[Perû]]. Se libje op grutte hichten, meastentiids tusken de 2.500 en 3.600 meter, yn [[elf]]ebosken en op 'e râne fan it [[páramo]]-graslân.

Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''R. m. andicola'': yn 'e Andes fan Fenezuëla.
* ''R. m. microrhynchum'': yn 'e Andes fan Kolombia, Ekwador en noardwestlik Perû.
* ''R. m. albiventre'': yn 'e Andes fan sintraal Perû.
* ''R. m. bolivianum'': yn 'e Andes fan sintraal Bolivia (soms as aparte soarte sjoen).
== Ekology ==
De poarperrêchstikelsnaffel drinkt nektar fan lytse blomkes, faak fan planten út de skaaien ''Ericaceae'' en ''Melastomataceae''. Fanwegen de koarte snaffel prikt de fûgel ek gatten yn 'e basis fan gruttere blommen om better by de nektar te kommen. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten yn 'e loft. De fûgel fljocht faak op in karakteristike manier, rap en mei in soad bochten tusken de strûken troch.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de poarperstikelsnaffel klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje net krekt bekend is en der tocht wurdt dat de oantallen troch habitatferlies tebek rinne, is it ferspriedingsgebiet noch grut genôch om net as bedrige beskôge te wurden. 

== Namme ==
De skaainamme ''Ramphomicron'' komt út it [[Gryksk]] en betsjut letterlik &quot;lytse snaffel&quot; (''rhamphos'' = snaffel, mikros = ''lyts''). De soartenamme ''microrhynchum'' hat deselde betsjutting, wat de lytse snaffel fan 'e fûgel dûbel ûnderstreket.
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-backed-thornbill-ramphomicron-microrhynchum BirdLife, oproppen 13 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/pubtho1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 13 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pubtho1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 maart 2026.]
{{reflist}}
{{Commonscat|Ramphomicron microrhynchum|''Ramphomicron microrhynchum''}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Stikelsnaffelkolibry]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>rr0x3xoti5hf6hh4qogb3tj56ozozeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236953</id>
      <parentid>1236952</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- typfl</comment>
      <origin>1236953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="b1rz23wlhjq5lm0xjgzdxb1x5g7qmp1" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namm    = poarperrêchstikelsnaffel
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Ramphomicron microrhynchum 233306277 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'')
|Skaai   = [[stikelsnaffelkolibrys]] (''Ramphomicron'')
|Wittenskiplike namme= Ramphomicron microrhynchum
|Beskriuwer, jier= [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Ramphomicron microrhynchum map.svg|250px]]
}}
De '''poarperrêchstikelsnaffel''' (''Ramphomicron microrhynchum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De kolibry stiet bekend om syn ekstreem koarte snaffel en de opfallende pearse kleur op de rêch fan it mantsje.

== Ferskining ==
De poarperstikelsnaffel is in lytse kolibry mei in lingte fan likernôch 8 oant 9 sintimeter. De snaffel is swart en rjocht en ien fan 'e koartste ûnder alle kolibrysoarten. It mantsje hat in boppekant dy't glânzjend poarper of fiolet is. De kiel is irisearjend goudgrien en de sturt is donkerpears oant swart. It wyfke sjocht der hiel oars út: hja hat in glânzgjende boppekant en de ûnderkant is wyt mei griene spikkels. 

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn it [[Andes]]-berchtme fan [[Súd-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Fenezuëla]] oer [[Kolombia]] en [[Ekwador]] oant yn it noarden fan [[Perû]]. Se libje op grutte hichten, meastentiids tusken de 2.500 en 3.600 meter, yn [[elf]]ebosken en op 'e râne fan it [[páramo]]-graslân.

Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''R. m. andicola'': yn 'e Andes fan Fenezuëla.
* ''R. m. microrhynchum'': yn 'e Andes fan Kolombia, Ekwador en noardwestlik Perû.
* ''R. m. albiventre'': yn 'e Andes fan sintraal Perû.
* ''R. m. bolivianum'': yn 'e Andes fan sintraal Bolivia (soms as aparte soarte sjoen).
== Ekology ==
De poarperrêchstikelsnaffel drinkt nektar fan lytse blomkes, faak fan planten út de skaaien ''Ericaceae'' en ''Melastomataceae''. Fanwegen de koarte snaffel prikt de fûgel ek gatten yn 'e basis fan gruttere blommen om better by de nektar te kommen. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten yn 'e loft. De fûgel fljocht faak op in karakteristike manier, rap en mei in soad bochten tusken de strûken troch.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de poarperstikelsnaffel klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje net krekt bekend is en der tocht wurdt dat de oantallen troch habitatferlies tebek rinne, is it ferspriedingsgebiet noch grut genôch om net as bedrige beskôge te wurden. 

== Namme ==
De skaainamme ''Ramphomicron'' komt út it [[Gryksk]] en betsjut letterlik &quot;lytse snaffel&quot; (''rhamphos'' = snaffel, mikros = ''lyts''). De soartenamme ''microrhynchum'' hat deselde betsjutting, wat de lytse snaffel fan 'e fûgel dûbel ûnderstreket.
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-backed-thornbill-ramphomicron-microrhynchum BirdLife, oproppen 13 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/pubtho1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 13 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pubtho1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 maart 2026.]
{{reflist}}
{{Commonscat|Ramphomicron microrhynchum|''Ramphomicron microrhynchum''}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Stikelsnaffelkolibry]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>b1rz23wlhjq5lm0xjgzdxb1x5g7qmp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrune kolibry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190502</id>
    <revision>
      <id>1236991</id>
      <parentid>1220884</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3826" sha1="6m8onxj4rszckla9e7v7e9qopuveewp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = readbrune kolibry
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Rufous Hummingbird (51311945883).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Rufous hummingbird (61543).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje     = [[kolibrys]] (''Trochilidae'')
|Skaai       = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'')
|Wittenskiplike namme= Selasphorus rufus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Distribution.selasphorus.rufus.png|250px]]
}}
De '''readbrune kolibry''' (''Selasphorus rufus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De soarte stiet bekend om syn grutte ôfstannen dy't er trekt en syn fûle, agressive gedrach by syn foerplakken.

== Etymology ==
De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting: ''Selasphorus'' komt út it Gryksk (''selas'' = ljocht, glâns en ''phoros'' = drager), wat &quot;ljochtdragend&quot; betsjut. De spesifike namme ''rufus'' komt fan it [[Latyn]] en betsjut readbrún. De Fryske namme is in streekrjochte oersetting fan 'e Latynske soartenamme en ferwiist nei de dominante kleur fan it mantsje.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Rufous Hummingbird - Flickr - puliarf.jpg|thumb|left|Mantsje.]]
De readbrune kolibry is likernôch 7 oant 9 sintimeter lang. It mantsje is maklik te werkennen oan syn hast folslein readbrune rêch, flanken en sturt en in glânzgjende oranjereade kiel. It komt ek út en troch foar dat mantsjes wat grien op 'e rêch ha, wat it dreech makket om se te ûnderskieden fan 'e nau besibbe Allenkolibry. It wyfke hat in griene rêch mei skier readbrune flanken en lytse streekjes oer de kiel, faak mei in pear oranje fearkes op it midden fan it boarst.

== Fersprieding en systematyk ==
Dizze kolibry is ien fan 'e meast noardlik briedende kolibrysoarten; se briede fan it noardwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] oant yn it suden fan [[Alaska]]. It binne [[trekfûgel]]s dy't oerwinterje yn [[Meksiko]]. De trektocht, dy't faak tûzenen kilometers beslacht, folget yn 'e maitiid de kustline en yn de neisimmer de [[Rocky Mountains]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge.

== Ekology ==
De readbrune kolibry is bekend om syn agressiviteit; mantsjes ferdigenje blommetunen en foerbakken fûl tsjin oare kolibrys, sels tsjin soarten dy't folle grutter binne. Se ite nektar en lytse ynsekten. Om de lange migraasje út te hâlden, kinne se harren gewicht yn koarte tiid hast ferdûbelje troch fet op te slaan.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de readbrune kolibry sûnt 2018 de status gefoelich (''Near Threatened''). Ut gegevens fan BirdLife en Partners in Flight docht bliken dat de populaasje sûnt 1970 mei 65% ôfnommen is. De wichtichste bedrigingen binne habitatferlies yn sawol de bried- as oerwinteringsgebieden en de gefolgen fan klimaatferoaring, itjinge in fersteuring feroarsaket yn 'e bloei fan blommen oan 'e trekrûtes.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-hummingbird-selasphorus-rufus BirdLife, oproppen 14 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rufhum/cur/introduction?lang=es, Birds of the World, oproppen 14 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/rufhum, eBird oproppen 14 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Selasphorus rufus|''Selasphorus rufus''}}
}}
[[Kategory:Ljochtdrager]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>6m8onxj4rszckla9e7v7e9qopuveewp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbrilamazône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190610</id>
    <revision>
      <id>1236987</id>
      <parentid>1221575</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="gwyktesdzineayjwi71llqlramkkes4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Readbrilamazône
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Amazona pretrei -Rio Grande do Sul -Brazil-8e.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje    = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai      = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'')
|Wittenskiplike namme= Amazona pretrei
|Beskriuwer, jier = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1830
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Amazona pretrei map.svg|250px]]
}}
De '''readbrilamazône''' (''Amazona pretrei'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1830 troch de Nederlânske biolooch [[Coenraad Jacob Temminck]] publisearre.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Papagaio-charão2.jpg|thumb|left|Kop fan 'e readbrilamazône.]]
De readbrilamazône wurdt likernôch 32 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar falt op troch de felreade kleur op 'e foarholle, team en om 'e eagen hinne (de &quot;bril&quot;). De wjukken binne foar in part grien, mar de wjukbocht en de primêre dekfearren binne read, wylst de einen fan 'e slachpinnen swart oant donkerblau binne. De snaffel is hoarnkleurich, de poaten binne griisgiel, de eachring is wyt en de iris is oranje. It ferskil tusken de skaaien is mar lyts: it mantsje hat meastentiids mear read op 'e wjukken as it wyfke. By jonge fûgels is it read op 'e kop minder oanwêzich.

== Fersprieding ==
De soarte komt benammen foar yn it suden fan [[Brazylje]], yn 'e steat [[Rio Grande do Sul]], en yn dielen fan súdeastlik [[Paraguay]] en it uterste noardeasten fan [[Argentynje]]. It habitat fan 'e readbrilamazône is nau ferbûn mei de bosken fan 'e Brazyljaanske din (''Araucaria angustifolia''). Se libje yn 'e subtropyske en tropyske bosken, savannes en sompige gebieten op hichten tusken de 300 en 1.000 meter.

== Iten ==
[[Ofbyld:Red Spectacled Parrot Amazona Pretrei (68865565).jpeg|thumb|left|Fleanende readbrilamazône.]]
De readbrilamazône is in spesjalist as it om iten giet. It dieet fan 'e soarte bestiet foar in hiel grut part (soms wol 90%) út it sied fan 'e Brazyljaanske dinnebeam. Om't dizze beammen op ferskillende tiden sied jouwe, lûke de fûgels yn grutte groepen troch it ferspriedingsgebiet om it oanbod fan iten te folgjen. Dêrnjonken ite se ek fruchten en sied fan oare beamsoarten, lykas de ''Podocarpus''.

== Status ==
De readbrilamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as kwetsber (VU). Troch de kap fan 'e spesifike dinnebosken sûnt de jierren 1970 hat der yn it ferline in foarse tebekgong west en de populaasje hat him foar in part wersteld. Takomstige bedrigingen binne de yllegale fûgelhannel en de fûgel bliuwt ôfhinklik fan it behâld fan syn leefgebiet.

== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer is de readbrilamazône seldsum fergelike mei guon oare amazônesoarten. Se steane bekend as rêstige en yntelliginte fûgels, mar se binne lestich te hâlden fanwegen harren spesifike dieet en de strange ynternasjonale wetjouwing ([[CITES]] I) dy't de hannel regulearret. Foar it fokken binne grutte fûgelhokken en spesjale nêstkasten nedich, dy't lykje op 'e natuerlike holtes fan 'e beammen.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-spectacled-amazon-amazona-pretrei BirdLife International, oproppen 19 maart 2024.]
*[https://parrots.org/encyclopedia/red-spectacled-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 19 maart 2024.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/respar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maart 2024.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amazona pretrei|readbrilamazône}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbrilamazone}}
[[Kategory:Amazônepappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]</text>
      <sha1>gwyktesdzineayjwi71llqlramkkes4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pongmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191778</id>
    <revision>
      <id>1236955</id>
      <parentid>1233300</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9571" sha1="fn870xk5fwrg5wdrb4mv42ylm8bfld8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>fn870xk5fwrg5wdrb4mv42ylm8bfld8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236956</id>
      <parentid>1236955</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T21:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1236956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9563" sha1="l54h3bjd3myvib3adlk5gbjqqdkktr9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>l54h3bjd3myvib3adlk5gbjqqdkktr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readbúkdwerchearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192105</id>
    <revision>
      <id>1236995</id>
      <parentid>1230804</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1236995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="tw59bqy8xoxkua93fnqek9jkfkrercn" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = readbúkdwerchearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Roofus-bellied hawk eagle (51760611293).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[readbúkdwerchearnen]] (''Lophotriorchis'') 
|Wittenskiplike namme = Lophotriorchis kienerii
|Beskriuwer, jier = [[Louis Ernest Gustave de Sparre|De Sparre]], 1835
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart     = 
}}
De '''readbúkdwerchearn''' (''Lophotriorchis kienerii'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] van 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar yn tropyske bosken fan [[Aazje]]. 

== Uterlik ==
De readbúkdwerchearn is in dwerchearn mei in lingte fan 42 oant 60 sm en in spanwiidte fan 90 oant 127 sentimeter. Mantsjes weage likernôch 730 gram, wylst de wyfkes mei sa'n 800 gram wat swierder binne. It uterlik fan beide seksen is allyk.
[[Ofbyld:Rufous-bellied Eagle.jpg|thumb|left|Yn 'e flecht.]]
In folwoeksen fûgel (fan de ûndersoarte ''L. k. formosus'') hat in swarte boppekant en in swarte túf op 'e kop. De boppekant fan 'e sturt is donkerbrún mei ûndúdlike swarte bannen. Oan 'e ûnderkant is de sturt witich mei fine swarte streken en in brede swarte einbân. De wangstreek en de sydkanten fan 'e kop hawwe in streke patroan fan readbrún en swart. De kiel en de boppekant fan it boarst binne sniewyt, wylst de ûnderkant fan it boarst, de búk, de flanken en de ûndersturtfearren readbrún fan kleur binne. Oer it readbrune boarst rinne in oantal swarte lingtestreken en op 'e flanken sit in swarte plak. De wjukken binne ûnder readbrún mei swarte streken; de slachpinnen binne fan ûnderen witich mei fine bannen, mar rjochting de wjukeinen wurde se hast swart. De snaffel is donkergriis, de iris is donkerbrún en de poaten binne felle giel.

In jonge fûgel hat in donkerbrune boppekant en túf. De foarholle en de nekke binne wyt mei brune stippen en it gesicht is swart. De hiele ûnderkant fan it liif is by in jonge fûgel noch folslein wyt.

== Fersprieding en libbenswize ==
Dizze soarte libbet benammen yn 'e [[berchbosk]]en en beboske heuvelgebieten van tropysk Aazje. Yn [[Yndia]] komt de fûgel in soad foar yn it gebiet fan 'e [[West-Ghats]], mar folle minder lâns de [[Himalaya]], dêr't it ferspriedingsgebiet fan [[Nepal]] oant [[Assam]] rint.

== Ekology == 
De readbúkdwerchearn jaget fanút de loft en makket dûkflechten om syn proai te pakken. It iten bestiet út fûgels dy't yn 'e loft fongen wurde en lytse sûchdieren op 'e grûn. Der is dokumintearre dat de readbúkdwerchearn grutte boskfûgels pakt, lykas de [[Srylankaanske hôfdo]] (''Columba torringtoniae''), de [[Nepaleeske fazant]] (''Lophura leucomelanos'') en de [[Bankivahin]] (''Gallus gallus'').

It briedseizoen falt yn 'e winter. It nêst wurdt troch de earnen beklaaid mei griene blêden. It wyfke leit mar ien aai en de jongen fleane yn 'e maitiid út, in tiid dy't gearfalt mei it briedseizoen fan oare fûgelsoarten, sadat der genôch proaibisten te finen binne. Beide âlden wikselje inoar ôf by it ferdigenjen fan it nêst.

== Status en bedriging ==
De soarte nimt yn oantal ôf troch oanhâldende ûntbosking yn syn hiele ferspriedingsgebiet. It boskferlies wurdt rûsd op 29% oer trije generaasjes (54 jier). Dêrom kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as gefoelich (''Near Threatened'') op 'e [[Reade list]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-bellied-eagle-lophotriorchis-kienerii BirdLife, oproppen 27 maaie 2026.] 
* [https://ebird.org/species/rubeag2 eBird, oproppen 27 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubeag2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maaie 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Roodbuikhavikarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 27 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lophotriorchis kienerii|Readbúkdwerchearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readbukdwerchearn}}
[[Kategory:Readbúkdwerchearn]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>tw59bqy8xoxkua93fnqek9jkfkrercn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alaskagril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192858</id>
    <revision>
      <id>1237004</id>
      <parentid>1233814</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>foute defsort ferbettere</comment>
      <origin>1237004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5065" sha1="chnwyauwo4hhr008v1axi7e8rq0ab0p" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Alaskagril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:SANDPIPER, WESTERN (4-19-09) strand -02 (3453155485).jpg|250px]]
|lûd            = [[Ofbyld:Calidris mauri.ogg|250px]]
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')  
|Wittenskiplike namme=Calidris mauri
|Beskriuwer, jier= [[Jean Cabanis|Cabanis]], 1857
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] 
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris mauri map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=&lt;br&gt;{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=&lt;br&gt;{{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
|} 
}}
De '''Alaskagril''' (''Calidris mauri'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
Folwoeksen fûgels hawwe donkere poaten en in koarte, tinne, donkere snaffel. It lichem is boppe brún en ûnder wyt. Se hawwe in readbrune krún. Dizze fûgel kin dreech te ûnderskieden wêze fan oare ferlykbere lytse steltrinners, benammen de [[grize gril]] (Calidris pusilla). Dat is foaral it gefal yn it winterkleed, as beide soarten effen griis binne. De Alaskagril kriget syn winterkleed in stik earder yn 'e  hjerst as de grize gril.

In folwoeksen Alaskagril hat in lingte fan 14 oant 17 sm, in wjukspanwiidte fan 35 oant 37 sm en in gewicht fan 22 oant 35 gram.

== Fersprieding ==
Dizze soarte briedt yn it noardeasten fan [[Sibearje]] en yn it westen en noarden fan [[Alaska]]; de fûgel oerwinteret yn it noarden fan [[Súd-Amearika]].

=== Nederlân ===
It is in seldsume [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]]. Yn Nederlân is de soarte mar in pear kear waarnommen. Yn augustus 2019 waard der in pear dagen by [[De Westhoek]] yn 'e Fryske [[Waadsee]] in Alaskagril sjoen en yn augustus 2024 wie der in fûgel te sjen by de pier yn [[Holwert]].

== Status ==
De Alaskagril is ien fan 'e meast foarkommende steltrinners yn Noard-Amearika, mei in rûsde populaasje fan 3,5 miljoen folwoeksen eksimplaren. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern''). Der wurdt lykwols oannommen dat de oantallen ôfnimme.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/western-sandpiper-calidris-mauri BirdLife, oproppen 4 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/wessan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/wessan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 4 july 2026]
*[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5090 SOVON, oproppen 4 july 2026]
----
{{Commonscat|Calidris mauri}}
}}

{{DEFAULTSORT:Alaskagril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gril]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]</text>
      <sha1>chnwyauwo4hhr008v1axi7e8rq0ab0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Portegeesk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193175</id>
    <revision>
      <id>1236892</id>
      <parentid>1236843</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* PortUgeesk */ Antwurd</comment>
      <origin>1236892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="5g1w4ifl1l2049ccombjaa0pu3azy2a" xml:space="preserve">== PortUgeesk ==

Moai stikje purisme, mar PortEgeesk liket nearne nei. Sille wy der gewoan PortUgeesk fan meitsje? [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 jul 2026, 08.56 (CEST)

:@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], it mei om my, mar dan moatte alle besibbe artikels, lykas [[Portegal]], en kategoryen ek feroare wurde. Liket my in bealchfol wurk, mar as jo dêr tiid en nocht oan hawwe, dan mei jo om my jo gong gean. Wat fine oare meidoggers? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 jul 2026, 21.00 (CEST)
::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Nee asjebleaft net. We hawwe it yn 2016 op 'e Oerlisside oer de lannenammen hân en doe is dit gefal ek op 't aljemint kommen. Ik haw doe oanbean om der Portugal en Portugeesk fan te meitsjen om't dat doe noch net safolle wurk wie. Mar dizze foarmen kamen út 'e koker fan Meidogger Aliter en dy woe it graach sa hâlde. Dêr wie doe fan 'e oare meidoggers gjin beswier tsjin, dat it is bleaun sa't it wie. No binne we tsien jier fierder en ûnderwilens binne der withoefolle kategoryen oanmakke mei de termen &quot;Portegal&quot; en &quot;Portegeesk&quot; deryn. As der no besletten wurde soe om de stavering dochs noch te feroarjen troch fan 'e e yn it twadde wurdlid in u te meitsjen, soene al dy kategoryen omneamd wurde moatte. Wat my betreft hie dêr dan tsien jier lyn ta besletten wurde moatten en is it no te let. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 02.11 (CEST)

:::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Yn tsien jier tiid is der bêst wol wat feroare yn 'e wrâld. De haadside en haadkategory kinne frij ienfâldich ombeneamd wurde. Op de side sels kin de skriuwwize ek binnen minuten oanpast wurde. Dat der hjir en dêr noch de oare skriuwwize brûkt wurdt, is net sa slim. Trochferwizing meitsje en klear. Dat dogge wy wol faker. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.35 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], no't jo it sizze Ieneach kin ik my it no sa'n bytsje heugje dat dat 10 jier ferlyn op it aljemint brocht waard. Ik hie it suver al fergetten. Ik wit net dat jo, Kening Aldgilles, yn 'e gaten hawwe dat der noch wat by komt te sjen, want der binne noch al wat kategoryen. It is net efkes in kwestje fan mar in pear siden omneame, al soe ik it mei jo iens wêze om it om te neamen. Ik wit net wat der yn 'e 10 jier feroare is om it makliker te meitsjen soks allegear om te neamen. Wol binne der in hiel soad kategoryen by kaam. We hawwe gjin bots hjirre lykas by de gruttere wikys. Ik slút my by Ieneach oan. Ik soe der mar leafst net oan begjinne. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.15 (CEST)</text>
      <sha1>5g1w4ifl1l2049ccombjaa0pu3azy2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236894</id>
      <parentid>1236892</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1236894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="adungnwoe05djdtzvy5ufxueszn3yr4" xml:space="preserve">== PortUgeesk ==

Moai stikje purisme, mar PortEgeesk liket nearne nei. Sille wy der gewoan PortUgeesk fan meitsje? [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 jul 2026, 08.56 (CEST)

:@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], it mei om my, mar dan moatte alle besibbe artikels, lykas [[Portegal]], en kategoryen ek feroare wurde. Liket my in bealchfol wurk, mar as jo dêr tiid en nocht oan hawwe, dan mei jo om my jo gong gean. Wat fine oare meidoggers? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 jul 2026, 21.00 (CEST)
::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Nee asjebleaft net. We hawwe it yn 2016 op 'e Oerlisside oer de lannenammen hân en doe is dit gefal ek op 't aljemint kommen. Ik haw doe oanbean om der Portugal en Portugeesk fan te meitsjen om't dat doe noch net safolle wurk wie. Mar dizze foarmen kamen út 'e koker fan Meidogger Aliter en dy woe it graach sa hâlde. Dêr wie doe fan 'e oare meidoggers gjin beswier tsjin, dat it is bleaun sa't it wie. No binne we tsien jier fierder en ûnderwilens binne der withoefolle kategoryen oanmakke mei de termen &quot;Portegal&quot; en &quot;Portegeesk&quot; deryn. As der no besletten wurde soe om de stavering dochs noch te feroarjen troch fan 'e e yn it twadde wurdlid in u te meitsjen, soene al dy kategoryen omneamd wurde moatte. Wat my betreft hie dêr dan tsien jier lyn ta besletten wurde moatten en is it no te let. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 02.11 (CEST)

:::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Yn tsien jier tiid is der bêst wol wat feroare yn 'e wrâld. De haadside en haadkategory kinne frij ienfâldich ombeneamd wurde. Op de side sels kin de skriuwwize ek binnen minuten oanpast wurde. Dat der hjir en dêr noch de oare skriuwwize brûkt wurdt, is net sa slim. Trochferwizing meitsje en klear. Dat dogge wy wol faker. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.35 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], no't jo it sizze Ieneach kin ik my it no sa'n bytsje heugje dat dat 10 jier ferlyn op it aljemint brocht waard. Ik hie it suver al fergetten. Ik wit net dat jo, Kening Aldgilles, yn 'e gaten hawwe dat der noch wat by komt te sjen, want der binne noch al wat kategoryen. It is net efkes in kwestje fan mar in pear siden omneame, al soe ik it mei jo iens wêze om it om te neamen. Ik wit net wat der yn 'e 10 jier feroare is om it makliker te meitsjen soks allegear om te neamen. Wol binne der in hiel soad kategoryen by kaam. We hawwe gjin bots hjirre lykas by de gruttere wikys. Ik slút my by Ieneach oan. Ik soe der mar leafst net oan begjinne. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.15 (CEST)
:::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Dan hawwe wy it helder, wat wy as Wiky-mienskip wolle. Lit ús it earst sa mar hâlde. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 20.16 (CEST)</text>
      <sha1>adungnwoe05djdtzvy5ufxueszn3yr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236909</id>
      <parentid>1236894</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* PortUgeesk */ Antwurd</comment>
      <origin>1236909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="1gboglclb5pksl035u2pt9h37bkfi53" xml:space="preserve">== PortUgeesk ==

Moai stikje purisme, mar PortEgeesk liket nearne nei. Sille wy der gewoan PortUgeesk fan meitsje? [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 jul 2026, 08.56 (CEST)

:@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], it mei om my, mar dan moatte alle besibbe artikels, lykas [[Portegal]], en kategoryen ek feroare wurde. Liket my in bealchfol wurk, mar as jo dêr tiid en nocht oan hawwe, dan mei jo om my jo gong gean. Wat fine oare meidoggers? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 jul 2026, 21.00 (CEST)
::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Nee asjebleaft net. We hawwe it yn 2016 op 'e Oerlisside oer de lannenammen hân en doe is dit gefal ek op 't aljemint kommen. Ik haw doe oanbean om der Portugal en Portugeesk fan te meitsjen om't dat doe noch net safolle wurk wie. Mar dizze foarmen kamen út 'e koker fan Meidogger Aliter en dy woe it graach sa hâlde. Dêr wie doe fan 'e oare meidoggers gjin beswier tsjin, dat it is bleaun sa't it wie. No binne we tsien jier fierder en ûnderwilens binne der withoefolle kategoryen oanmakke mei de termen &quot;Portegal&quot; en &quot;Portegeesk&quot; deryn. As der no besletten wurde soe om de stavering dochs noch te feroarjen troch fan 'e e yn it twadde wurdlid in u te meitsjen, soene al dy kategoryen omneamd wurde moatte. Wat my betreft hie dêr dan tsien jier lyn ta besletten wurde moatten en is it no te let. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 02.11 (CEST)

:::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Yn tsien jier tiid is der bêst wol wat feroare yn 'e wrâld. De haadside en haadkategory kinne frij ienfâldich ombeneamd wurde. Op de side sels kin de skriuwwize ek binnen minuten oanpast wurde. Dat der hjir en dêr noch de oare skriuwwize brûkt wurdt, is net sa slim. Trochferwizing meitsje en klear. Dat dogge wy wol faker. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 08.35 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], no't jo it sizze Ieneach kin ik my it no sa'n bytsje heugje dat dat 10 jier ferlyn op it aljemint brocht waard. Ik hie it suver al fergetten. Ik wit net dat jo, Kening Aldgilles, yn 'e gaten hawwe dat der noch wat by komt te sjen, want der binne noch al wat kategoryen. It is net efkes in kwestje fan mar in pear siden omneame, al soe ik it mei jo iens wêze om it om te neamen. Ik wit net wat der yn 'e 10 jier feroare is om it makliker te meitsjen soks allegear om te neamen. Wol binne der in hiel soad kategoryen by kaam. We hawwe gjin bots hjirre lykas by de gruttere wikys. Ik slút my by Ieneach oan. Ik soe der mar leafst net oan begjinne. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 31 jul 2026, 19.15 (CEST)
:::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Dan hawwe wy it helder, wat wy as Wiky-mienskip wolle. Lit ús it earst sa mar hâlde. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 20.16 (CEST)
::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tige tank. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 jul 2026, 22.33 (CEST)</text>
      <sha1>1gboglclb5pksl035u2pt9h37bkfi53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193216</id>
    <revision>
      <id>1236888</id>
      <parentid>1236849</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>In stikje dûbele tekst ferwidere.</comment>
      <origin>1236888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13874" sha1="5g6aqoscpz6uqloskndk2eu7abds3nd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = grutte trap
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Drop fúzatý (Otis tarda) (2416576086).jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Głos dropa.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai    = [[grutte trappen]] ''(Otis)''
|Wittenskiplike namme= Otis tarda
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Otis tarda distribution.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#3CB371}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFA500}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#4169E1}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
}}
De '''grutte trap''' (''Otis tarda'') is in grutte [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e trapfûgels (''Otididae''), dy't fan oarsprong yn steppegebieten briedt. Yn Europa binne de grutste oantallen te finen yn [[Spanje]]. Fierders binne der ferskate isolearre populaasjes, ûnder mear yn [[Portegal]], [[Dútslân]], [[Eastenryk]] en [[Hongarije]]; yn Nederlân is it in tige seldsume [[dwaalgast]].

== Skaaimerken ==
It mantsje fan 'e grutte trap wurdt 90 oant 105 sm lang. De wyfkes binne lytser en wurde tusken de 75 en 85 sm lang. De spanwiidte fan it mantsje is 210 oant 240 sm en dy fan 'e wyfkes 170 oant 190 sm. De mantsjes fan 'e grutte trap binne de swierste fûgels út 'e regio dy't fleane kinne. De mantsjes binne likernôch twa kear sa swier as de wyfkes: se weagje tusken de 8 en 16 kg, wylst de wyfkes 3,5 oant 5 kg weagje.
[[Ofbyld:Drofa (1).jpg|thumb|left|Folwoeksen mantsje.]]
Yn 'e flecht falle it swiere boarst en de grutte wite flakken op 'e wjukken fuortendaliks op. De flecht liket op dy fan in [[earn]], mei swiere en djippe wjukslaggen. Op 'e grûn binne de mantsjes te werkennen oan 'e readbrune boppewjukken en sturt, de grize hals, de kastanjebrune boarstbân, de wite búk en it wyt op 'e wjuk. Se meitsje in tige grutte yndruk en hawwe in dikke nekke. By de balts falle benammen de wite fearren op. De wyfkes binne in stik lytser, hawwe in tinnere nekke en misse de kastanjebrune boarstbân en sturt. Ek hawwe se minder wyt op 'e boppewjuk.

It iennichste oare lid út 'e famylje fan 'e trappen yn Europa is de lytse trap (''Tetrax tetrax''). Lykas de namme al oanjout, is dy soarte in stik lytser, en sawol de mantsjes as de wyfkes lykje wat fearrekleed oanbelanget net op 'e grutte trap.

== Fersprieding ==
De grutte trap is fan oarsprong in fûgel dy't yn steppelânskippen briedt. Sûnt de midsiuwen hat er lykwols ek de saneamde kultuersteppes fan Europa befolke. Hjoed-de-dei binne troch it feroare lângebrûk in soad leefgebieten ûngeskikt wurden en dêrom is de soarte út grutte parten fan syn oarspronklike ferspriedingsgebiet ferdwûn. It hjoeddeiske ferspriedingsgebiet is tige fragmintearre.

In ferdieling fan 'e folsleine populaasje (globaal fan west nei east) jout it folgjende byld: foar de westlike ûndersoarte ''O. t. tarda'' waarden yn 2022 yn [[Marokko]] 72–78 eksimplaren teld (Alonso et al. 2023), yn 2021 yn [[Portegal]] 939 eksimplaren (Instituto da Conservação da Natureza e das Florestas en Liga para a Protecção da Natureza 2018), yn 2019 yn Spanje 22.000–24.000 eksimplaren (Palacín en Alonso 2021), yn 2022 yn Dútslân 315 eksimplaren (LIFE Great Bustard 2022), yn 2022 yn West-[[Pannoanje]] – dêr't yn dit gefal [[Eastenryk]], westlik [[Hongarije]] en [[Slowakije]] ta rekkene wurde – 634 eksimplaren (LIFE Great Bustard 2022), yn 2022 yn East-Pannoanje – dêr't sintraal en eastlik [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Servje]] ta rekkene wurde – 1.495 eksimplaren (LIFE Great Bustard 2022), yn 2019 yn [[Turkije]] 559–780 eksimplaren (Özgencil et al. 2022), yn 2016–2017 yn [[Iran]] 33–35 eksimplaren (Abdulkarimi 2022), yn 2015 yn 'e [[Oekraïne]] 225–300 eksimplaren (Andryushchenko 2009, Beskaravainyi 2015 neffens Kessler 2022), yn 2021 yn [[Europeesk Ruslân]] 1.870 eksimplaren (Oparina en Oparin 2021), yn 2014–2016 yn [[Sintraal-Aazje]] – dêr't [[Sibearje|Aziatysk Ruslân]] en [[Kazachstan]] ta rekkene wurde – 179–364 eksimplaren (Kornev en Gavlyuk 2019, Rustamov 2022, Kashkarov et al. 2022, Muratov en Talbonov 2022, Kulagin 2022, Shakula et al. 2022a, Koshkin et al. 2022, Kessler en Bidashko 2022, Nefedov 2022, neffens Kessler 2022), en yn 2016 yn noardwestlik [[Sina]] 17 eksimplaren (Wang en Yang 2022).

Foar de eastlike ûndersoarte ''O. t. dybowskii'' wurdt de populaasje op 1.300–2.200 eksimplaren rûsd, ferdield oer it hiele ferspriedingsgebiet, dat [[Mongoalje]], súdeastlik Ruslân en noardeastlik Sina omfettet (Kessler et al. 2021; Kessler en Batbayar 2023).

Op basis fan dizze sifers bestiet de Spaanske populaasje tsjintwurdich út likernôch trijefearn fan 'e wrâldpopulaasje fan 'e soarte.
[[Ofbyld:Großtrappe Great Bustard (Otis tarda), Grenzgebiet Österreich-Slovakei nahe Jarovce (46444745334).jpg|thumb|Fleanende grutte trap yn it grinsgebiet fan Eastenryk en Slowakije.]]
Yn Slowakije binne in soad beskermingsmaatregels foar de soarte nommen yn it Natura 2000-gebiet [[Sysľovské polia]] flak ûnder [[Bratislava]], dêr't alle jierren likernôch 200 eksimplaren út Eastenryk en Hongarije oerwinterje. Dêrnjonken binne ek beskermingsmaatregels nommen om it plak [[Lehnice]] hinne, dat op in ôfstân fan 20 oant 22 km fan 'e tichtstby lizzende briedplakken yn Hongarije leit. Yn 2005 en 2010 waard der yn Sysľovské polia bret en der is hope dat de soarte him dêr wer fêstigje sil; ek waard yn 2015 op 'e nij in grutte trap waarnommen yn 'e buert fan Lehnice.

=== Nederlân ===
De grutte trap wie foar 1800 noch in briedfûgel yn Nederlân. Tusken 1800 en it begjin fan 'e tweintichste iuw binne der trije meldingen fan mislearre briedpogingen dien.

De soarte komt út en troch by ús foar as seldsume ynfaazjegast, benammen yn strange winters. It giet dêrby yn hast alle gefallen om fûgels út it easten fan Dútslân. It jier 1979 wie in ynfaazjejier en doe waarden 125 eksimplaren fêststeld. Ek de winters fan 1981–1982, 1984–1985 en 1986–1987 wiene ynfaazjejierren. Yn 1994, 1996 en 1997 waarden noch in pear fûgels waarnommen, mar yn 'e ienentweintichste iuw bleaune waarnimmingen út, oant der yn 2010 wer in eksimplaar sjoen waard.

Foar de jierwikseling fan 2019 waard in wyfke fan 'e grutte trap waarnommen yn [[Oostvoorne]]. Dat wie in fûgel mei in stjoerder en in poatring, nei alle gedachten ôfkomstich út Dútslân. Om 'e krystdagen fan 2021 hinne waard in grutte trap by [[Warkum]] sjoen. Ek dy fûgel hie in stjoerder en wie ôfkomstich út Brandenburch yn Dútslân.

=== Dútslân ===
[[Ofbyld:Großtrappen bei Garlitz.jpg|thumb|250px|Grutte trappen by [[Garlitz (Brandenburch|Garlitz]], [[Havelland (Landkreis)|Havelland)]].]]
De populaasjes dy't it tichtst by Nederlân lizze, binne te finen yn [[Brandenburch]] en it oangrinzgjende diel fan [[Saksen-Anhalt]], yn 'e gebieten Havelländisches Luch, Belziger Landschaftswiesen en Fiener Bruch, by [[Genthin]].

De populaasje naam yn Dútslân earder sterk ôf, mar nei beskermingsmaatregels koe de populaasje him stabilisearje. Sûnt 1997 is de soarte dêr wer yn tal tanommen. De beskermingsmaatregels laten boppedat ek foar in tanimming fan it tal fjildmûzen en foar in grutter ferskaat oan planten. Ek de kwetsbere [[koarnmosk]] (''Miliaria calandra'') en de [[skiere hoanskrobber]] (''Circus pygargus'') profitearren mei.

=== Feriene Keninkryk === 
De lêste grutte trap yn it Feriene Keninkryk waard yn 1832 deasketten. Yn it suden fan Ingelân is wurke oan 'e werynfiering fan 'e grutte trap op [[Salisbury Plain]]. It LIFE+-projekt sette yn 2004 útein en duorre tsien jier. It doel wie om in selsstannige populaasje op te bouwen. 

De útsette jonge grutte trappen kamen út lânbougebieten yn 'e Russyske [[Saratov (oblast)|oblast Saratov]]. Tusken 2004 en 2009 waarden 86 eksimplaren frijlitten. Yn it earste jier wie it oerlibbingspersintaazje mar 18,3%; fan 'e oerlibjende fûgels wie nei it twadde jier noch 74,6% yn libben. Yn 2007 waard foar it earst bret en koe in jong útfleane. Yn it lêste jier fan it LIFE+-projekt waarden aaien út Spanje helle en yn it Feriene Keninkryk útbret. Yn 2014 waarden op 'e nij 33 eksimplaren frijlitten. Yn 2022 bestie de populaasje dêr út hast 100 fûgels (Great Bustard Group, 2023), mar de populaasje wurdt noch net as selsstannich beskôge.

=== Sweden ===
Yn Sweden is de grutte trap sûnt it midden fan 'e njoggentjinde iuw útstoarn. De lêste fûgel fan 'e Sweedske populaasje waard op 28 april 1895 deasketten. Potinsjele gebieten dy't grut genôch binne foar in sûne populaasje fan 'e grutte trap lizze yn [[Skåne]] en op [[Öland]]. De mooglikheden foar werynfiering wurde dêr op it stuit ûndersocht.

== Ekology == 
=== Biotoop ===
It leefgebiet fan 'e fûgel leit yn kontinintaal [[Euraazje]], benammen yn 'e [[steppe]]gurdle. De grutte trap hat in foarkar foar drûch greidlân en steppegebieten. Yn Spanje komt de soarte foar op boulân mei nôtgewaaks en op syn minst in like grut oerflak oan braaklizzend terrein. Yn Sintraal-Europa is de soarte ôfhinklik fan tradisjoneel beheard greidlân. Yn Hongarije komt de soarte op 'e pûsta foar, dêr't ek lânbouperselen tusken lizze. Yn kultuerlânskippen jouwe de braaklizzende terreinen en net-brûkte fjildrânen beskerming en wurde se brûkt om te foerazjearjen.

=== Brieden en baltsgedrach ===
[[Ofbyld:Bet.jpg|thumb|250px|Jonge fûgel.]]
De aaien wurde tusken april en maaie lein, en yn juny yn 'e kâldere, eastlike parten fan it ferspriedingsgebiet. De wyfkes lizze ornaris twa aaien, dy't se 25 dagen lang útbriede. Soms lizze se ien of trije aaien. De piken bliuwe by it wyfke oant it folgjende jier, as de briedsyklus op 'e nij begjint. It nêst wurdt op 'e grûn boud, faak yn 'e buert fan 'e [[balts]]plakken.

Jonge mantsjes fleane meastentiids 5 oant 65 km fan it plak dêr't se berne binne, wylst jonge wyfkes har fêstigje op plakken dy't mar 0,5 oant 5 km fan it berteplak ôf lizze. De jonge fûgels bliuwe faak yn 'e buert fan soartgenoaten, ek al binne de omstannichheden yn oanbuorjende gebieten better. De wyfkes begjinne mei brieden tusken har twadde en fjirde libbensjier, de mantsjes pas yn har fyfte of sechsde libbensjier.
[[Ofbyld:Abetarda-comum, macho, na sua parada nupcial, tb conhecida como, &quot;banho de espuma&quot;, cheio de esperança!! Great Bustard, male, on bridal parade, also known as &quot; Foam bath display&quot; full of hope!! (54472855696).jpg|thumb|thumb|left|Baltsend mantsje.]]
It baltsgedrach fan 'e grutte trap is spektakulêr, wêrby't de mantsjes de kop yn 'e nekke lizze, harren kielsek opblaze en de fearren opsette. In soad wite fearren wurde dan sichtber en it liket dan krekt as is de fûgel binnenstebûten keard.
[[Ofbyld:Otis tarda MHNT.ZOO.2010.11.71.4.jpg|thumb|260px|Aaien.]]
De baltsplakken binne grut en de mantsjes steane faak sa'n fyftich meter útinoar. As it baltsseizoen fierder ferrint, wurdt dy ôfstân jimmeroan grutter. De wyfkes rinne der faak foerazjearjend tuskentroch, wylst se tagelyk de mantsjes besjogge. De âldste en swierste mantsjes hawwe de grutste kâns om troch in wyfke keazen te wurden, om't har kar foar in grut part fan it gewicht fan it mantsje ôfhinget.

=== Iten ===
Grutte trappen binne [[omnivoar]]en. Winterdeis ite se faak gewaaks lykas klaver, luzerne, swarte moster, knolrapen en nôtsoarten. Simmerdeis ite se folle ôfwikseljender; sa'n 40% fan har dieet bestiet dan út wringeleaze bisten.

== Status ==
De grutte trap is in kwetsbere fûgel, om't by de moderne lânbou it lân folle yntinsiver bewurke wurdt en oar gewaaks ferboud wurdt. Fierders rekket it leefgebiet fragmintearre troch de oanlis fan diken, elektrisiteitsliedingen, yrrigaasje en bebouwing. Dêrtroch is de grutte trap yn grutte parten fan Europa útstoarn. Yn Sintraal-Aazje foarmet njonken dy bedrigingen ek de jacht op 'e soarte in bedriging. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as bedrige (''Endangered'' op 'e [[Reade List]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:nl:grote trap]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-bustard-otis-tarda BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/grebus1/ES-AN?continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grebus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Otis tarda|Grutte trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Grutte trap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>5g6aqoscpz6uqloskndk2eu7abds3nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte trappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193218</id>
    <revision>
      <id>1236910</id>
      <parentid>1236847</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarte(n) */ kt</comment>
      <origin>1236910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2815" sha1="42tucwwocdku1ncu8eh7von33zjq4xh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Otis tarda, Hortobagy, Hungary 1.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = Grutte trap
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[ûnderstamme]]:
| namme3              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson4             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme4              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson5             = [[boppeskift]]:
| namme5              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson6             = [[skift]]
| namme6              = [[trapeftigen]] (''Otidiiformes'')
| takson7             = [[famylje (taksonomy)|famylje]]
| namme7              = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
| takson8             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]
| namme8              = '''grutte trappen'''
| beskriuwer, jier    = [[Linnaeus]], 1758
}}
'''Grutte trappen''' (''Otis'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan grutte [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). It skaai komt fan natuere foar yn [[Europa]], [[Aazje]] en [[Afrika]]. De fûgels libje benammen yn iepen lânskippen lykas [[steppe]]s, greidlân en grutte lânbougebieten mei in soad braaklizzend lân.

De fûgels út dit skaai hearre ta de grutste fleanende fûgels fan 'e wrâld. Benammen de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') stiet bekend as ien fan 'e swierste fûgels dy't aktyf fleane kinne. Se hawwe lange poaten, in krêftich lichem en brede wjukken. It fearrekleed bestiet benammen út readbrune, brune, swarte en wite tinten, dy't yn iepen terrein in goede beskerming biede.

Grutte trappen ite sawol plantaardich as dierlik iten. It fretten bestiet út sied, griene plantedielen en nôt, mar foaral yn 'e briedtiid ek út ynsekten en oare [[Wringeleazen|wringeleaze]] bisten en lytse [[wringedieren]]. Se libje en foerazjearje fral op 'e grûn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út mar ien soarte: de grutte trap.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Abetarda-comum, macho, com fato de gala e lenço na lapela! Great Bustard, male, with formal suit with scarf on the lapel! (54468983713) (cropped).jpg|120px]] || [[grutte trap]] || ''Otis tarda'' || [[Europa]], [[Noard-Afrika]] en [[Aazje]] || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-bustard-otis-tarda ''Otis tarda'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Otis|Grutte trappen}}
}}
[[Kategory:Grutte trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapfûgel]]</text>
      <sha1>42tucwwocdku1ncu8eh7von33zjq4xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193221</id>
    <revision>
      <id>1236853</id>
      <timestamp>2026-07-31T12:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = lytse trap |Ofbyld   = [[Ofbyld:Tettet.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;/small&gt; |lûd      = [[Ofbyld:Tetrax tetrax - Little Bustard XC573450.mp3|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai    = [[lytse trappen]] ''(''Tetrax'')'' |Wittenskiplike namme= ''Tetr...&quot;</comment>
      <origin>1236853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5963" sha1="eq7psbh65lsf2n1box24el0q6faac9d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse trap
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Tettet.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;/small&gt;
|lûd      = [[Ofbyld:Tetrax tetrax - Little Bustard XC573450.mp3|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai    = [[lytse trappen]] ''(''Tetrax'')''
|Wittenskiplike namme= ''Tetrax tetrax''
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[File:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1      = &lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#00ffff}} [[trekfûgel]]
|Kolom2      = {{Color box|#007fff}} net-[[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn&lt;br&gt;{{Color box|#FF0000}} [[útstoarn]]&lt;/small&gt;
}}&lt;/small&gt;  
}}
De '''lytse trap''' (''Tetrax tetrax'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar op [[steppe]]s, ekstinsyf brûkte lânbougrûn en braaklizzende terreinen op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Sardynje]], op 'e [[Balkan]], yn [[Marokko]] en fan [[Sintraal-Aazje]] oant it [[Altai]]berchtme. Om't de lytse trap yntinsyf brûkte lânbou mijt, is it tal de ôfrûne desennia sterk tebekrûn. Yn Nederlân is de lytse trap in seldsume [[dwaalgast]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Little bustard (Tetrax tetrax) 2016.jpg|thumb|left|Wyfke yn Frankryk.]]
De lytse trap is 40–45 sm lang, hat in spanwiidte fan 83 oant 91 sm en weaget likernôch 900 gram. It mantsje hat yn 'e briedtiid in grize kop, in swart-wite halsbân, in wite búk en in brún tekene rêch. By it wyfke, de jonge fûgels en it mantsje yn 'e winter ûntbrekt de swart-wite halsbân. It wyfke is sterker tekene as it mantsje yn 'e winter en liket dêrtroch donkerder.

Lytse trappen fleane fluch, wêrby't de wjukken by it opfleanen in soad leven  meitsje, lykasas by hineftigen. De flecht wurdt karakterisearre troch ûndjippe wjukslaggen, yn tsjinstelling ta de folle gruttere [[grutte trap]], dy't in stadige en treftige flecht hat. De wjukken binne foar it grutste part wyt, mei in swarte efterrâne en in kommafoarmich plak.

== Fersprieding en habitat ==
De lytse trap komt fan súdwestlik Europa en noardwestlik Afrika oant Sintraal-Aazje foar. It leefgebiet bestiet út frij drûge, ekstinsyf bewurke greide  mei in mozayklânskip besteande út nôtfjilden, braaklizzend lân, greidlân, lege begroeiïng.

=== Foarkommen yn Nederlân ===
Yn Nederlân is de lytse trap in tige seldsume [[dwaalgast]], dy't meast yn 'e hjerst waarnommen wurdt. 

== Balts en brieden ==
[[Ofbyld:Tetrax tetrax MHNT.ZOO.2010.11.72.1.jpg|thumb|thumb|left|Aaien.]]
Yn maaie of juny set it mantsje ûnder de [[balts]] syn kraach fan halsfearren op en spriedt de sturt wiid út. Tagelyk lit er de wjukken hingje, dêr't er mei klapperet en in ratteljen en knetterjend lûd mei makket. Dêrnjonken makket er koarte, klapwjukjende hippen yn 'e loft. By de lytse trap spilet it swart-wite halspatroan fan it mantsje in wichtige rol by de balts.

It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn mei mar in bytsje nêstmateriaal. Dêryn leit it wyfke twa oant fjouwer brúngriene aaien, dy't yn 20 oant 21 dagen útbret wurde. It mantsje bewekket it nêst. Nei't de piken útkommen binne, ferlitte se fuortendaliks it nêst.

== Iten ==
Lytse trappen ite benammen blêden fan steppeplanten. Dêrnjonken bestiet har iten út knoppen, sied, gaanders, krobben en oare wringeleaze bisten.

== Status ==
De soarte giet yn tal efterút. Dat komt benammen trochdat it leefgebiet fragmintearre rekket troch bebouwing en de oanlis fan ynfrastruktuer, mar ek troch feroarings yn 'e lânbou. Ekstinsyf brûkte lânbougrûn wurdt op grutte skaal omset yn yntinsive feehâlderij of yntinsive ikkerbou. Dêrfandinne wurdt de lytse trap as gefoelich (''Near Threatened'', 2018) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:nl:kleine trap]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/litbus1/TR?continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse trap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]</text>
      <sha1>eq7psbh65lsf2n1box24el0q6faac9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236912</id>
      <parentid>1236853</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1236912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5985" sha1="q8klpf55wjxccoatr7ccx37l42bve1x" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse trap
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Tettet.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;/small&gt;
|lûd      = [[Ofbyld:Tetrax tetrax - Little Bustard XC573450.mp3|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai    = [[lytse trappen]] ''(''Tetrax'')''
|Wittenskiplike namme= ''Tetrax tetrax''
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[File:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1      = &lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#00ffff}} [[trekfûgel]]
|Kolom2      = {{Color box|#007fff}} net-[[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn&lt;br&gt;{{Color box|#FF0000}} [[útstjerren (biology)|útstoarn]]&lt;/small&gt;
}}&lt;/small&gt;  
}}
De '''lytse trap''' (''Tetrax tetrax'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar op [[steppe]]s, ekstinsyf brûkte lânbougrûn en braaklizzende terreinen op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Sardynje]], op 'e [[Balkan]], yn [[Marokko]] en fan [[Sintraal-Aazje]] oant it [[Altai]]berchtme. Om't de lytse trap yntinsyf brûkte lânbou mijt, is it tal de ôfrûne desennia sterk tebekrûn. Yn Nederlân is de lytse trap in seldsume [[dwaalgast]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Little bustard (Tetrax tetrax) 2016.jpg|thumb|left|Wyfke yn Frankryk.]]
De lytse trap is 40–45 sm lang, hat in spanwiidte fan 83 oant 91 sm en weaget likernôch 900 gram. It mantsje hat yn 'e briedtiid in grize kop, in swart-wite halsbân, in wite búk en in brún tekene rêch. By it wyfke, de jonge fûgels en it mantsje yn 'e winter ûntbrekt de swart-wite halsbân. It wyfke is sterker tekene as it mantsje yn 'e winter en liket dêrtroch donkerder.

Lytse trappen fleane fluch, wêrby't de wjukken by it opfleanen in soad leven  meitsje, lykasas by hineftigen. De flecht wurdt karakterisearre troch ûndjippe wjukslaggen, yn tsjinstelling ta de folle gruttere [[grutte trap]], dy't in stadige en treftige flecht hat. De wjukken binne foar it grutste part wyt, mei in swarte efterrâne en in kommafoarmich plak.

== Fersprieding en habitat ==
De lytse trap komt fan súdwestlik Europa en noardwestlik Afrika oant Sintraal-Aazje foar. It leefgebiet bestiet út frij drûge, ekstinsyf bewurke greide  mei in mozayklânskip besteande út nôtfjilden, braaklizzend lân, greidlân, lege begroeiïng.

=== Foarkommen yn Nederlân ===
Yn Nederlân is de lytse trap in tige seldsume [[dwaalgast]], dy't meast yn 'e hjerst waarnommen wurdt. 

== Balts en brieden ==
[[Ofbyld:Tetrax tetrax MHNT.ZOO.2010.11.72.1.jpg|thumb|thumb|left|Aaien.]]
Yn maaie of juny set it mantsje ûnder de [[balts]] syn kraach fan halsfearren op en spriedt de sturt wiid út. Tagelyk lit er de wjukken hingje, dêr't er mei klapperet en in ratteljen en knetterjend lûd mei makket. Dêrnjonken makket er koarte, klapwjukjende hippen yn 'e loft. By de lytse trap spilet it swart-wite halspatroan fan it mantsje in wichtige rol by de balts.

It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn mei mar in bytsje nêstmateriaal. Dêryn leit it wyfke twa oant fjouwer brúngriene aaien, dy't yn 20 oant 21 dagen útbret wurde. It mantsje bewekket it nêst. Nei't de piken útkommen binne, ferlitte se fuortendaliks it nêst.

== Iten ==
Lytse trappen ite benammen blêden fan steppeplanten. Dêrnjonken bestiet har iten út knoppen, sied, gaanders, krobben en oare wringeleaze bisten.

== Status ==
De soarte giet yn tal efterút. Dat komt benammen trochdat it leefgebiet fragmintearre rekket troch bebouwing en de oanlis fan ynfrastruktuer, mar ek troch feroarings yn 'e lânbou. Ekstinsyf brûkte lânbougrûn wurdt op grutte skaal omset yn yntinsive feehâlderij of yntinsive ikkerbou. Dêrfandinne wurdt de lytse trap as gefoelich (''Near Threatened'', 2018) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:nl:kleine trap]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/litbus1/TR?continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse trap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]</text>
      <sha1>q8klpf55wjxccoatr7ccx37l42bve1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236913</id>
      <parentid>1236912</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>leginda bytsje grutter: dit wie ûnlêsber</comment>
      <origin>1236913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5970" sha1="9wguohys8h31hnfky3b81xu79tdmhas" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse trap
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Tettet.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;/small&gt;
|lûd      = [[Ofbyld:Tetrax tetrax - Little Bustard XC573450.mp3|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai    = [[lytse trappen]] ''(''Tetrax'')''
|Wittenskiplike namme= ''Tetrax tetrax''
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[File:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1      = {{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#00ffff}} [[trekfûgel]]
|Kolom2      = {{Color box|#007fff}} net-[[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn&lt;br&gt;{{Color box|#FF0000}} [[útstjerren (biology)|útstoarn]]
}}&lt;/small&gt;  
}}
De '''lytse trap''' (''Tetrax tetrax'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar op [[steppe]]s, ekstinsyf brûkte lânbougrûn en braaklizzende terreinen op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Sardynje]], op 'e [[Balkan]], yn [[Marokko]] en fan [[Sintraal-Aazje]] oant it [[Altai]]berchtme. Om't de lytse trap yntinsyf brûkte lânbou mijt, is it tal de ôfrûne desennia sterk tebekrûn. Yn Nederlân is de lytse trap in seldsume [[dwaalgast]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Little bustard (Tetrax tetrax) 2016.jpg|thumb|left|Wyfke yn Frankryk.]]
De lytse trap is 40–45 sm lang, hat in spanwiidte fan 83 oant 91 sm en weaget likernôch 900 gram. It mantsje hat yn 'e briedtiid in grize kop, in swart-wite halsbân, in wite búk en in brún tekene rêch. By it wyfke, de jonge fûgels en it mantsje yn 'e winter ûntbrekt de swart-wite halsbân. It wyfke is sterker tekene as it mantsje yn 'e winter en liket dêrtroch donkerder.

Lytse trappen fleane fluch, wêrby't de wjukken by it opfleanen in soad leven  meitsje, lykasas by hineftigen. De flecht wurdt karakterisearre troch ûndjippe wjukslaggen, yn tsjinstelling ta de folle gruttere [[grutte trap]], dy't in stadige en treftige flecht hat. De wjukken binne foar it grutste part wyt, mei in swarte efterrâne en in kommafoarmich plak.

== Fersprieding en habitat ==
De lytse trap komt fan súdwestlik Europa en noardwestlik Afrika oant Sintraal-Aazje foar. It leefgebiet bestiet út frij drûge, ekstinsyf bewurke greide  mei in mozayklânskip besteande út nôtfjilden, braaklizzend lân, greidlân, lege begroeiïng.

=== Foarkommen yn Nederlân ===
Yn Nederlân is de lytse trap in tige seldsume [[dwaalgast]], dy't meast yn 'e hjerst waarnommen wurdt. 

== Balts en brieden ==
[[Ofbyld:Tetrax tetrax MHNT.ZOO.2010.11.72.1.jpg|thumb|thumb|left|Aaien.]]
Yn maaie of juny set it mantsje ûnder de [[balts]] syn kraach fan halsfearren op en spriedt de sturt wiid út. Tagelyk lit er de wjukken hingje, dêr't er mei klapperet en in ratteljen en knetterjend lûd mei makket. Dêrnjonken makket er koarte, klapwjukjende hippen yn 'e loft. By de lytse trap spilet it swart-wite halspatroan fan it mantsje in wichtige rol by de balts.

It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn mei mar in bytsje nêstmateriaal. Dêryn leit it wyfke twa oant fjouwer brúngriene aaien, dy't yn 20 oant 21 dagen útbret wurde. It mantsje bewekket it nêst. Nei't de piken útkommen binne, ferlitte se fuortendaliks it nêst.

== Iten ==
Lytse trappen ite benammen blêden fan steppeplanten. Dêrnjonken bestiet har iten út knoppen, sied, gaanders, krobben en oare wringeleaze bisten.

== Status ==
De soarte giet yn tal efterút. Dat komt benammen trochdat it leefgebiet fragmintearre rekket troch bebouwing en de oanlis fan ynfrastruktuer, mar ek troch feroarings yn 'e lânbou. Ekstinsyf brûkte lânbougrûn wurdt op grutte skaal omset yn yntinsive feehâlderij of yntinsive ikkerbou. Dêrfandinne wurdt de lytse trap as gefoelich (''Near Threatened'', 2018) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:nl:kleine trap]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/litbus1/TR?continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse trap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]</text>
      <sha1>9wguohys8h31hnfky3b81xu79tdmhas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236914</id>
      <parentid>1236913</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1236914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="gumw6qzasm5imyyy9n7r4mta9zlar6y" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse trap
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Tettet.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje yn briedkleed&lt;/small&gt;
|lûd      = [[Ofbyld:Tetrax tetrax - Little Bustard XC573450.mp3|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje  = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai    = [[lytse trappen]] ''(''Tetrax'')''
|Wittenskiplike namme= Tetrax tetrax
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[File:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1      = {{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#00ffff}} [[trekfûgel]]
|Kolom2      = {{Color box|#007fff}} net-[[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn&lt;br&gt;{{Color box|#FF0000}} [[útstjerren (biology)|útstoarn]]
}}&lt;/small&gt;  
}}
De '''lytse trap''' (''Tetrax tetrax'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar op [[steppe]]s, ekstinsyf brûkte lânbougrûn en braaklizzende terreinen op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn [[Frankryk]], [[Itaalje]], [[Sardynje]], op 'e [[Balkan]], yn [[Marokko]] en fan [[Sintraal-Aazje]] oant it [[Altai]]berchtme. Om't de lytse trap yntinsyf brûkte lânbou mijt, is it tal de ôfrûne desennia sterk tebekrûn. Yn Nederlân is de lytse trap in seldsume [[dwaalgast]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Little bustard (Tetrax tetrax) 2016.jpg|thumb|left|Wyfke yn Frankryk.]]
De lytse trap is 40–45 sm lang, hat in spanwiidte fan 83 oant 91 sm en weaget likernôch 900 gram. It mantsje hat yn 'e briedtiid in grize kop, in swart-wite halsbân, in wite búk en in brún tekene rêch. By it wyfke, de jonge fûgels en it mantsje yn 'e winter ûntbrekt de swart-wite halsbân. It wyfke is sterker tekene as it mantsje yn 'e winter en liket dêrtroch donkerder.

Lytse trappen fleane fluch, wêrby't de wjukken by it opfleanen in soad leven  meitsje, lykasas by hineftigen. De flecht wurdt karakterisearre troch ûndjippe wjukslaggen, yn tsjinstelling ta de folle gruttere [[grutte trap]], dy't in stadige en treftige flecht hat. De wjukken binne foar it grutste part wyt, mei in swarte efterrâne en in kommafoarmich plak.

== Fersprieding en habitat ==
De lytse trap komt fan súdwestlik Europa en noardwestlik Afrika oant Sintraal-Aazje foar. It leefgebiet bestiet út frij drûge, ekstinsyf bewurke greide  mei in mozayklânskip besteande út nôtfjilden, braaklizzend lân, greidlân, lege begroeiïng.

=== Foarkommen yn Nederlân ===
Yn Nederlân is de lytse trap in tige seldsume [[dwaalgast]], dy't meast yn 'e hjerst waarnommen wurdt. 

== Balts en brieden ==
[[Ofbyld:Tetrax tetrax MHNT.ZOO.2010.11.72.1.jpg|thumb|thumb|left|Aaien.]]
Yn maaie of juny set it mantsje ûnder de [[balts]] syn kraach fan halsfearren op en spriedt de sturt wiid út. Tagelyk lit er de wjukken hingje, dêr't er mei klapperet en in ratteljen en knetterjend lûd mei makket. Dêrnjonken makket er koarte, klapwjukjende hippen yn 'e loft. By de lytse trap spilet it swart-wite halspatroan fan it mantsje in wichtige rol by de balts.

It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn mei mar in bytsje nêstmateriaal. Dêryn leit it wyfke twa oant fjouwer brúngriene aaien, dy't yn 20 oant 21 dagen útbret wurde. It mantsje bewekket it nêst. Nei't de piken útkommen binne, ferlitte se fuortendaliks it nêst.

== Iten ==
Lytse trappen ite benammen blêden fan steppeplanten. Dêrnjonken bestiet har iten út knoppen, sied, gaanders, krobben en oare wringeleaze bisten.

== Status ==
De soarte giet yn tal efterút. Dat komt benammen trochdat it leefgebiet fragmintearre rekket troch bebouwing en de oanlis fan ynfrastruktuer, mar ek troch feroarings yn 'e lânbou. Ekstinsyf brûkte lânbougrûn wurdt op grutte skaal omset yn yntinsive feehâlderij of yntinsive ikkerbou. Dêrfandinne wurdt de lytse trap as gefoelich (''Near Threatened'', 2018) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:nl:kleine trap]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/litbus1/TR?continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lytse trap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>gumw6qzasm5imyyy9n7r4mta9zlar6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Lytse trap</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193222</id>
    <revision>
      <id>1236854</id>
      <timestamp>2026-07-31T12:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Trapfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1236854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="aqews3pu2ri2k9kfg4kooxrh6lz4dc4" xml:space="preserve">{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapfûgel]]</text>
      <sha1>aqews3pu2ri2k9kfg4kooxrh6lz4dc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236917</id>
      <parentid>1236854</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>defsort</comment>
      <origin>1236917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="smpoelmcgv8sbepf8qe7xeovuyex3r4" xml:space="preserve">{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapfûgel]]</text>
      <sha1>smpoelmcgv8sbepf8qe7xeovuyex3r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetrax tetrax</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193223</id>
    <redirect title="Lytse trap" />
    <revision>
      <id>1236855</id>
      <timestamp>2026-07-31T12:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Lytse trap]]</comment>
      <origin>1236855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="owdzlb0shb5a9v15hx0q0jryzj1epd0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Lytse trap]]</text>
      <sha1>owdzlb0shb5a9v15hx0q0jryzj1epd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tjisse Steenstra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193224</id>
    <revision>
      <id>1236857</id>
      <timestamp>2026-07-31T14:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], 23 july 1993) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.  == Libben en kar...&quot;</comment>
      <origin>1236857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="o83cl8jamvcifwst6vfsd5trlim6zp0" xml:space="preserve">'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], 23 july 1993) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

== Earelisten ==
* Winner Bondspartij/NK senioaren: 2018, 2022 en 2024.
* Winner fan de [[PC]]: 2022, 2023 en 2024.
* Kening fan de PC: 2022.
* Mear as 80 keningskippen yn de haadklasse.

== Boarnen ==
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Berne yn 1993]]</text>
      <sha1>o83cl8jamvcifwst6vfsd5trlim6zp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236867</id>
      <parentid>1236857</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1236867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3619" sha1="bavbjtamwmdyo6vhrdavmtcsmni5370" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 20214|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Berne yn 1993]]</text>
      <sha1>bavbjtamwmdyo6vhrdavmtcsmni5370</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236868</id>
      <parentid>1236867</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>berjochtfiks</comment>
      <origin>1236868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3622" sha1="nqx5iy1jdkg2vxjcd0i8cf34uvywaqq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 20214|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Berne yn 1993]]</text>
      <sha1>nqx5iy1jdkg2vxjcd0i8cf34uvywaqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236871</id>
      <parentid>1236868</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Prizen */ tikflater en kat</comment>
      <origin>1236871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3629" sha1="p4hlatox7gxq2hskfolbcv1r6xujmw0" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 2014|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1993]]</text>
      <sha1>p4hlatox7gxq2hskfolbcv1r6xujmw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236872</id>
      <parentid>1236871</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+kat</comment>
      <origin>1236872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="5eo7zbyewsrlyldakair6wayw25cpoa" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslager hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslager stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 2014|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1993]]
[[Kategory:PC kening]]</text>
      <sha1>5eo7zbyewsrlyldakair6wayw25cpoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236875</id>
      <parentid>1236872</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1236875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3654" sha1="6vpq3q72zhthv3fnfq0vcgjoxmht31h" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslagger hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslagger stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 2014|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1993]]
[[Kategory:PC kening]]</text>
      <sha1>6vpq3q72zhthv3fnfq0vcgjoxmht31h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236918</id>
      <parentid>1236875</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prizen */ kt</comment>
      <origin>1236918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3695" sha1="186defi1rpibbvze04ienjowj4iys3m" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keatser
| namme                = 
| ôfbylding            = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = 
| echte namme          = Tjisse Steenstra
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{NEDnasj}}
| bertedatum           = [[23 july]] [[1993]]
| berteplak            = [[Bitgummole]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = {{FRLetn}}
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| sport                = [[keatsen]]
| funksje              = 
| trainer              = 
| 1etitel              = 
| PC                   = [[PC 2022|2022]],&lt;br&gt;[[PC 2023|2023]]&lt;br&gt;[[PC 2024|2024]]&lt;br&gt;[[PC 2026|2026]]
| ekstra               = 4× PC [[Kening (keatsen)|kening]] (2022, 2023, 2024, 2026)
| debút                = [[2012]]
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 3x [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] (2018, 2022, 2024)
}}'''Tjisse Steenstra''' ([[Bitgummole]], [[23 july]] [[1993]]) is in Frysk haadklassekeatser. Hy wurdt beskôge as ien fan de meast súksesfolle keatsers fan syn generaasje. As opslagger hat er ferskate grutte klassikers wûn, wêrûnder meardere kearen de [[PC]] yn [[Frjentsjer]], en hat er in grut tal keningskippen op syn namme stean. As opslagger stiet Steenstra bekend om syn hurde en krekte opslach. Dêrnjonken blinkt er út yn it perkspul en syn taktysk ynsjoch.

== Libben en karriêre ==
Steenstra waard berne yn Bitgummole en kaam al op jonge leeftyd yn 'e kunde mei de [[keatsen|keatssport]]. By keatsferiening O.K.K. yn Bitgum ûntwikkele er him ta in talintearre jeugdkeatser. Troch in soad trening groeide er út ta in fêste wearde yn de haadklasse.

Fanôf 2012 keatst Steenstra yn de haadklasse fan de [[Keninklike Nederlânske Keatsbûn|KNKB]]. Hy stiet bekend om syn krêftige en krekte opslach, syn fêstens yn it spul en syn wedstriidmentaliteit.

=== Súksessen ===
Steenstra helle syn earste grutte nasjonale titel by de Bondspartij foar senioaren yn 2018. Yn 2022 wûn er foar it earst de [[PC]] yn Frjentsjer en waard dêr ek útroppen ta kening fan de partij. Yn 2023 en 2024 wist er de PC op 'e nij te winnen. Dêrnjonken wûn er ferskate kearen it Nederlânsk Kampioenskip foar senioaren.

Hy hat yn syn karriêre in grut tal keningskippen behelle en heart ta de meast súksesfolle haadklassekeatsers fan de jierren 2020.

==Prizen==
* [[2010]] - [[Freulepartij|Freule]] 3e priis
* [[2013]] - [[Bûnspartij foar Senioaren|de Bond]] 3e priis
* [[2013]] - [[PC 2013|PC]] 2e priis
* [[2014]] - de Bond 2e priis
* [[2014]] - [[PC 2014|PC]] 3e priis
* [[2015]] - de Bond 2e priis
* [[2015]] - [[Jong Nederlânpartij|Jong Nederlân]] 3e priis
* [[2016]] - [[PC 2016|PC]] 2e priis
* [[2017]] - [[PC 2017|PC]] 3e priis
* [[2018]] - [[PC 2018|PC]] 2e priis
* [[2018]] - de Bond 1ste priis
* [[2019]] - [[PC 2019|PC]] 2e priis
* [[2021]] - [[PC 2021|PC]] 3e priis
* [[2021]] - de Bond 4e priis
* [[2022]] - [[PC 2022|PC]] 1e priis
* [[2022]] - de Bond 1e priis
* [[2023]] - de Bond 2e priis
* [[2023]] - [[PC 2023|PC]] 1e priis
* [[2024]] - de Bond 1e priis
* [[2024]] - [[PC 2024|PC]] 1e priis
* [[2025]] - de Bond 2e priis 
* [[2026]] - [[PC 2026|PC]] 1e priis

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* {{cite web
 |url=https://www.keatsmuseum.frl/collectie/index.php/Detail/entities/654
 |title=Tjisse Steenstra
 |publisher=Keatsmuseum
 |access-date=31 july 2026
}}
* {{cite web
 |url=https://kaatsen.nl/
 |title=KNKB – Offisjele webside
 |publisher=KNKB
 |access-date=31 july 2026
}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenstra, Tjisse}}
[[Kategory:Frysk keatser]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1993]]
[[Kategory:Persoan berne yn Bitgummole]]
[[Kategory:PC kening]]</text>
      <sha1>186defi1rpibbvze04ienjowj4iys3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Femke Bol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193225</id>
    <redirect title="Femke Broeders-Bol" />
    <revision>
      <id>1236861</id>
      <timestamp>2026-07-31T14:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Editør</username>
        <id>10482</id>
      </contributor>
      <comment>Editør hat de side [[Femke Bol]] omneamd ta [[Femke Broeders-Bol]]: houlik</comment>
      <origin>1236861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="h61fniibzy3tsf9l444o2mhq96qn3fg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Femke Broeders-Bol]]</text>
      <sha1>h61fniibzy3tsf9l444o2mhq96qn3fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse trappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193226</id>
    <revision>
      <id>1236881</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg | ôfbyldingsbreedte    = | ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'') | takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1               = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3               = [[fûgels]]...&quot;</comment>
      <origin>1236881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="qmjwd4s26acrfnu9a3r2fsl3rae6ypp" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[boppeskift]]:
| namme4               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson5              = [[skift]]:
| namme5               = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
| takson6              = [[famylje]]:
| namme6               = [[trappen]] (''Otididae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''lytse trappen''' (''Tetrax'')
| beskriuwer, jier     = [[Tunstall]], 1771
}}
De '''lytse trappen''' (''Tetrax'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax''). De fûgel komt foar yn súdlik [[Europa]], noardwestlik [[Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]].

Lytse trappen libje benammen yn iepen lânskippen mei lege begroeiïng, lykas steppes, greidlannen en ekstinsyf brûkte lânbougebieten. Se foerazjearje op 'e grûn en ite benammen plantedielen, sied en ynsekten.

It mantsje falt yn 'e briedtiid op troch syn opfallende swart-wite halsbân en syn útwrydsk baltsgedrach. By de [[balts]] wurdt de sturt útspraat, set er de halsfearren op en makket er mei de wjukken in ratteljend lûd.

Troch feroaringen yn 'e lânbou en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet hawwe lytse trappen it dreech en binne se yn dielen fan it oarspronklike leefgebiet útstoarn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út ien soarte, de lytse trap.  
Codefragment
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Tetrax tetrax 121375476.jpg|120px]] || [[lytse trap]] || ''Tetrax tetrax'' || Súd-Europa, Noard-Afrika en Sintraal-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax ''Tetrax tetrax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Lytse trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapeftige]]</text>
      <sha1>qmjwd4s26acrfnu9a3r2fsl3rae6ypp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236885</id>
      <parentid>1236881</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="ro0x2nrgh2zr0nttnccm0piyh08wrce" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[boppeskift]]:
| namme4               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson5              = [[skift]]:
| namme5               = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
| takson6              = [[famylje]]:
| namme6               = [[trappen]] (''Otididae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''lytse trappen''' (''Tetrax'')
| beskriuwer, jier     = [[Thomas Ignatius Maria Forster|Forster]], 1817
}}
De '''lytse trappen''' (''Tetrax'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax''). De fûgel komt foar yn súdlik [[Europa]], noardwestlik [[Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]].

Lytse trappen libje benammen yn iepen lânskippen mei lege begroeiïng, lykas steppes, greidlannen en ekstinsyf brûkte lânbougebieten. Se foerazjearje op 'e grûn en ite benammen plantedielen, sied en ynsekten.

It mantsje falt yn 'e briedtiid op troch syn opfallende swart-wite halsbân en syn útwrydsk baltsgedrach. By de [[balts]] wurdt de sturt útspraat, set er de halsfearren op en makket er mei de wjukken in ratteljend lûd.

Troch feroaringen yn 'e lânbou en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet hawwe lytse trappen it dreech en binne se yn dielen fan it oarspronklike leefgebiet útstoarn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út ien soarte, de lytse trap.  
Codefragment
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Tetrax tetrax 121375476.jpg|120px]] || [[lytse trap]] || ''Tetrax tetrax'' || Súd-Europa, Noard-Afrika en Sintraal-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax ''Tetrax tetrax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Lytse trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapeftige]]</text>
      <sha1>ro0x2nrgh2zr0nttnccm0piyh08wrce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236887</id>
      <parentid>1236885</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1236887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="ql5hphhpyhil99qt5vmao6l3bvjcdem" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[boppeskift]]:
| namme4               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson5              = [[skift]]:
| namme5               = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
| takson6              = [[famylje]]:
| namme6               = [[trappen]] (''Otididae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''lytse trappen''' (''Tetrax'')
| beskriuwer, jier     = [[Thomas Ignatius Maria Forster|Forster]], 1817
}}
De '''lytse trappen''' (''Tetrax'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax''). De fûgel komt foar yn súdlik [[Europa]], noardwestlik [[Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]].

Lytse trappen libje benammen yn iepen lânskippen mei lege begroeiïng, lykas steppes, greidlannen en ekstinsyf brûkte lânbougebieten. Se foerazjearje op 'e grûn en ite benammen plantedielen, sied en ynsekten.

It mantsje falt yn 'e briedtiid op troch syn opfallende swart-wite halsbân en syn útwrydsk baltsgedrach. By de [[balts]] wurdt de sturt útspraat, set er de halsfearren op en makket er mei de wjukken in ratteljend lûd.

Troch feroaringen yn 'e lânbou en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet hawwe lytse trappen it dreech en binne se yn dielen fan it oarspronklike leefgebiet útstoarn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út ien soarte, de lytse trap.  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Tetrax tetrax 121375476.jpg|120px]] || [[lytse trap]] || ''Tetrax tetrax'' || Súd-Europa, Noard-Afrika en Sintraal-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax ''Tetrax tetrax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Lytse trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapeftige]]</text>
      <sha1>ql5hphhpyhil99qt5vmao6l3bvjcdem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236891</id>
      <parentid>1236887</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>neffens frysker</comment>
      <origin>1236891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="2ewx818chwa6zj4ujn6c4o7rujm9xc5" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[boppeskift]]:
| namme4               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson5              = [[skift]]:
| namme5               = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
| takson6              = [[famylje]]:
| namme6               = [[trappen]] (''Otididae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''lytse trappen''' (''Tetrax'')
| beskriuwer, jier     = [[Thomas Ignatius Maria Forster|Forster]], 1817
}}
De '''lytse trappen''' (''Tetrax'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax''). De fûgel komt foar yn súdlik [[Europa]], noardwestlik [[Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]].

Lytse trappen libje benammen yn iepen lânskippen mei lege begroeiïng, lykas steppes, greidlannen en ekstinsyf brûkte lânbougebieten. Se foerazjearje op 'e grûn en ite benammen plantedielen, sied en ynsekten.

It mantsje falt yn 'e briedtiid op troch syn opfallende swart-wite halsbân en syn útwrydsk baltsgedrach. By de [[balts]] wurdt de sturt útspraat, set er de halsfearren op en makket er mei de wjukken in ratteljend lûd.

Troch feroaringen yn 'e lânbou en it ferdwinen fan gaadlik libbensgebiet hawwe lytse trappen it dreech en binne se yn dielen fan it oarspronklike [[biotoop]] útstoarn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út ien soarte, de lytse trap.  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Tetrax tetrax 121375476.jpg|120px]] || [[lytse trap]] || ''Tetrax tetrax'' || Súd-Europa, Noard-Afrika en Sintraal-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax ''Tetrax tetrax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Lytse trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapeftige]]</text>
      <sha1>2ewx818chwa6zj4ujn6c4o7rujm9xc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236916</id>
      <parentid>1236891</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarte(n) */ kt</comment>
      <origin>1236916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="ggpc3wn67f8fwjv1qv21ak65xvz5ga0" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Tetrax tetrax 1921.jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[boppeskift]]:
| namme4               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson5              = [[skift]]:
| namme5               = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
| takson6              = [[famylje]]:
| namme6               = [[trappen]] (''Otididae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''lytse trappen''' (''Tetrax'')
| beskriuwer, jier     = [[Thomas Ignatius Maria Forster|Forster]], 1817
}}
De '''lytse trappen''' (''Tetrax'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). It skaai bestiet út mar ien libbene soarte: de [[lytse trap]] (''Tetrax tetrax''). De fûgel komt foar yn súdlik [[Europa]], noardwestlik [[Afrika]] en dielen fan [[Sintraal-Aazje]].

Lytse trappen libje benammen yn iepen lânskippen mei lege begroeiïng, lykas steppes, greidlannen en ekstinsyf brûkte lânbougebieten. Se foerazjearje op 'e grûn en ite benammen plantedielen, sied en ynsekten.

It mantsje falt yn 'e briedtiid op troch syn opfallende swart-wite halsbân en syn útwrydsk baltsgedrach. By de [[balts]] wurdt de sturt útspraat, set er de halsfearren op en makket er mei de wjukken in ratteljend lûd.

Troch feroaringen yn 'e lânbou en it ferdwinen fan gaadlik libbensgebiet hawwe lytse trappen it dreech en binne se yn dielen fan it oarspronklike [[biotoop]] útstoarn.

== Soarte(n) ==
It skaai bestiet út ien soarte, de lytse trap.  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Tetrax tetrax 121375476.jpg|120px]] || [[lytse trap]] || ''Tetrax tetrax'' || Súd-Europa, Noard-Afrika en Sintraal-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-bustard-tetrax-tetrax ''Tetrax tetrax'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tetrax tetrax|Lytse trappen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse trappen}}
[[Kategory:Lytse trap| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Trapfûgel]]</text>
      <sha1>ggpc3wn67f8fwjv1qv21ak65xvz5ga0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetrax</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193227</id>
    <redirect title="Lytse trappen" />
    <revision>
      <id>1236882</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Lytse trappen]]</comment>
      <origin>1236882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8whhnd3grtad75lyiudkpvraymmm4bo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Lytse trappen]]</text>
      <sha1>8whhnd3grtad75lyiudkpvraymmm4bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De dream</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193228</id>
    <redirect title="De Dream" />
    <revision>
      <id>1236896</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[De Dream]]</comment>
      <origin>1236896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="6ce6fcctrf0mha6xcpf374mttkmb0jm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[De Dream]]</text>
      <sha1>6ce6fcctrf0mha6xcpf374mttkmb0jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skiednis fan de Frysktalige film</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193229</id>
    <revision>
      <id>1236897</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Dizze side woe ik al lang skriuwe</comment>
      <origin>1236897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="e65oh8j7k8q6s25h9hys7d7f8yketjq" xml:space="preserve">'''De skiednis fan de Frysktalige film''' beskriuwt de ûntwikkeling fan films dêr't it [[Frysk]] de wichtichste sprektaal yn is. Lange tiid wiene Frysktalige filmproduksjes seldsum. It Frysk waard wol brûkt yn toaniel, literatuer en letter ek op radio en telefyzje, mar in Frysk filmdomein wie der net. De komst fan Fryske telefyzje en de groeiende belangstelling foar Fryske produksjes soargen derfoar dat der om 1990 hinne mear mooglikheden kamen foar profesjonele Frysktalige filmproduksjes.

Mei films as ''[[De dream]]'' (1988), ''[[De Fûke]]'' (1992) en ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) ûntstie in nije generaasje Frysktalige spylfilms. Yn de 21e iuw hat de Frysktalige film him fierder ûntwikkele mei nije bioskoopfilms, koarte films en produksjes fan nije filmmakkers.

== Begjintiid ==
Yn de earste helte fan de 20e iuw ûntstiene de earste filmproduksjes mei in Fryske eftergrûn. Yn de tiid fan de stille film waarden Fryske ferhalen en ûnderwerpen soms ferfilme, mar der wie noch gjin profesjonele Frysktalige filmsektor. De earste wichtige stap nei in eigen Fryske filmtradysje wie de film ''[[Kar út twa]]'' (1937). Dy film wurdt beskôge as de earste Frysktalige spylfilm. De produksje liet sjen dat it Frysk ek as filmtaal brûkt wurde koe.

== Nije produksjes ==
Yn de jierren tachtich en njoggentich ûntstie in nije perioade fan Frysktalige spylfilms. De komst fan Fryske telefyzje joech in nije ympuls oan Frysk TV-produksjes. [[Omrop Fryslân]] waard yn 1994 in wichtige produsint en útstjoerder fan Frysktalige programma's en koarte films.

De film ''[[De dream]]'' (1988), regissearre troch [[Pieter Verhoeff]], wie in wichtige histoaryske dramafilm yn it Frysk. De film fertelt oer de Hogerhuis-saak en kombinearret Fryske skiednis mei maatskiplike tema's. Yn 1992 ferskynde ''[[De Fûke]]'', regissearre troch [[Steven de Jong]] en basearre op it ferhaal fan [[Rink van der Velde]]. De film waard in grut súkses en joech de Frysktalige film nije bekendheid. Ek ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996), basearre op de roman fan [[Abe Brouwer]], waard regissearre troch Steven de Jong en heart ta de bekende Frysktalige filmproduksjes.

Yn de 21e iuw waard de Frysktalige film hieltyd profesjoneler. In wichtige film yn dat tiidrek wie ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001), regissearre troch Pieter Verhoeff. De film giet oer it libben fan skriuwster [[Nynke van Hichtum]] en politikus [[Pieter Jelles Troelstra]]. It filmbudzjet fan Nynke wie 3 miljoen euro, in rij bedrach yn dy tiid. 

Yn 2021 ferskynde de film ''[[Stjer]]'', in aksje-komeedzje mei yn 'e haadrol de Fryske band [[De Hûnekop]]. De film wie wikenlang yn de Fryske bioskopen te sjen. De regisseurs wienen [[Emiel Stoffers]] en [[Janko Krist]]. Yn 2026 makke regisseur Janko Krist syn twadde Frysktalige spylfilm mei de namme ''[[Lulk]]''.

== List ==
Eksimpels fan ferneamde Frysktalige films binne:
* ''[[Kar út twa]]'' (1937) — iere Frysktalige spylfilm.
* ''[[De Dream]]'' (1988) — histoarysk drama fan Pieter Verhoeff.
* ''[[De Fûke]]'' (1992) — drama basearre op it wurk fan Rink van der Velde.
* ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) — ferfilming fan de roman fan Abe Brouwer.
* ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001) — histoaryske dramafilm oer Nynke van Hichtum.
* ''[[Stjer]]'' (2021) — Frysktalige aksjekomeedzje.
* ''[[Lulk]]'' (2026) — misdiedfilm.

== Fryske filmmakkers ==
Bekende filmmakkers dy't in rol spile hawwe yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film binne:

* [[Pieter Verhoeff]] — regisseur fan ûnder oare ''De dream'' en ''Nynke''.
* [[Steven de Jong]] — regisseur fan ''De Fûke'' en oare Fryske films.
* [[Janko Krist]] — regisseur fan ''Stjer'' (tegearre mei Emiel Stoffers) en ''Lulk''.

== Koarte Frysktalige films ==
Njonken spylfilms en dokumintêres hat de koarte film in wichtige rol spile yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film. [[Omrop Fryslân]] hat troch de jierren hinne ferskate koarte films produsearre en dêrmei romte jûn oan nije filmmakkers en nije foarmen fan Fryske ferhalen.

In foarbyld is ''[[Skuld (koarte film)|Skuld]]'' (2014), in Frysktalige koarte film fan regisseur [[Fokke Baarssen]]. De film krige omtinken troch syn fertoaning op ferskate filmfestivals en der waard ek troch Omrop Fryslân sels omtinken oan jûn. Yn 2015 folge ''[[Jacht (koarte film)|Jacht]]'', in spannende koarte film oer in froulike húsdokter dy't mei finansjele problemen wrakselet.

Yn 2021 makke skriuwer [[Nyk de Vries]] de sfearfolle koarte krystfilm ''[[Hoe komt it moarn?]]'', dy't op twadde krystdei fan dat jier troch Omrop Fryslân útstjoerd waard. In letter foarbyld is ''[[Wekker (film)|Wekker]]'' (2023), in swarte komeedzje dy't spesjaal makke waard foar Omrop Fryslân Tsjil. De film wûn yn 2023 de priis foar ''Best Art Direction'' by de [[London Director Awards]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Fryske taal]]
* [[Fryske kultuer]]
* [[Omrop Fryslân]]
* [[List fan Fryske films]]


[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]</text>
      <sha1>e65oh8j7k8q6s25h9hys7d7f8yketjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236919</id>
      <parentid>1236897</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1236919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="r6o8qe4s9iai485fn85zo4m31tqu21t" xml:space="preserve">'''De skiednis fan de Frysktalige film''' beskriuwt de ûntwikkeling fan films dêr't it [[Frysk]] de wichtichste sprektaal yn is. Lange tiid wiene Frysktalige filmproduksjes seldsum. It Frysk waard wol brûkt yn toaniel, literatuer en letter ek op radio en telefyzje, mar in Frysk filmdomein wie der net. De komst fan Fryske telefyzje en de groeiende belangstelling foar Fryske produksjes soargen derfoar dat der om 1990 hinne mear mooglikheden kamen foar profesjonele Frysktalige filmproduksjes.

Mei films as ''[[De dream]]'' (1988), ''[[De Fûke]]'' (1992) en ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) ûntstie in nije generaasje Frysktalige spylfilms. Yn de 21e iuw hat de Frysktalige film him fierder ûntwikkele mei nije bioskoopfilms, koarte films en produksjes fan nije filmmakkers.

== Begjintiid ==
Yn de earste helte fan de 20e iuw ûntstiene de earste filmproduksjes mei in Fryske eftergrûn. Yn de tiid fan de stille film waarden Fryske ferhalen en ûnderwerpen soms ferfilme, mar der wie noch gjin profesjonele Frysktalige filmsektor. De earste wichtige stap nei in eigen Fryske filmtradysje wie de film ''[[Kar út twa]]'' (1937). Dy film wurdt beskôge as de earste Frysktalige spylfilm. De produksje liet sjen dat it Frysk ek as filmtaal brûkt wurde koe.

== Nije produksjes ==
Yn de jierren tachtich en njoggentich ûntstie in nije perioade fan Frysktalige spylfilms. De komst fan Fryske telefyzje joech in nije ympuls oan Frysk TV-produksjes. [[Omrop Fryslân]] waard yn 1994 in wichtige produsint en útstjoerder fan Frysktalige programma's en koarte films.

De film ''[[De dream]]'' (1988), regissearre troch [[Pieter Verhoeff]], wie in wichtige histoaryske dramafilm yn it Frysk. De film fertelt oer de Hogerhuis-saak en kombinearret Fryske skiednis mei maatskiplike tema's. Yn 1992 ferskynde ''[[De Fûke]]'', regissearre troch [[Steven de Jong]] en basearre op it ferhaal fan [[Rink van der Velde]]. De film waard in grut súkses en joech de Frysktalige film nije bekendheid. Ek ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996), basearre op de roman fan [[Abe Brouwer]], waard regissearre troch Steven de Jong en heart ta de bekende Frysktalige filmproduksjes.

Yn de 21e iuw waard de Frysktalige film hieltyd profesjoneler. In wichtige film yn dat tiidrek wie ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001), regissearre troch Pieter Verhoeff. De film giet oer it libben fan skriuwster [[Nynke van Hichtum]] en politikus [[Pieter Jelles Troelstra]]. It filmbudzjet fan Nynke wie 3 miljoen euro, in rij bedrach yn dy tiid. 

Yn 2021 ferskynde de film ''[[Stjer]]'', in aksje-komeedzje mei yn 'e haadrol de Fryske band [[De Hûnekop]]. De film wie wikenlang yn de Fryske bioskopen te sjen. De regisseurs wienen [[Emiel Stoffers]] en [[Janko Krist]]. Yn 2026 makke regisseur Janko Krist syn twadde Frysktalige spylfilm mei de namme ''[[Lulk]]''.

== List ==
Eksimpels fan ferneamde Frysktalige films binne:
* ''[[Kar út twa]]'' (1937) — iere Frysktalige spylfilm.
* ''[[De Dream]]'' (1988) — histoarysk drama fan Pieter Verhoeff.
* ''[[De Fûke]]'' (1992) — drama basearre op it wurk fan Rink van der Velde.
* ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) — ferfilming fan de roman fan Abe Brouwer.
* ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001) — histoaryske dramafilm oer Nynke van Hichtum.
* ''[[Stjer]]'' (2021) — Frysktalige aksjekomeedzje.
* ''[[Lulk]]'' (2026) — misdiedfilm.

== Fryske filmmakkers ==
Bekende filmmakkers dy't in rol spile hawwe yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film binne:

* [[Pieter Verhoeff]] — regisseur fan ûnder oare ''De dream'' en ''Nynke''.
* [[Steven de Jong]] — regisseur fan ''De Fûke'' en oare Fryske films.
* [[Janko Krist]] — regisseur fan ''Stjer'' (tegearre mei Emiel Stoffers) en ''Lulk''.

== Koarte Frysktalige films ==
Njonken spylfilms en dokumintêres hat de koarte film in wichtige rol spile yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film. [[Omrop Fryslân]] hat troch de jierren hinne ferskate koarte films produsearre en dêrmei romte jûn oan nije filmmakkers en nije foarmen fan Fryske ferhalen.

In foarbyld is ''[[Skuld (koarte film)|Skuld]]'' (2014), in Frysktalige koarte film fan regisseur [[Fokke Baarssen]]. De film krige omtinken troch syn fertoaning op ferskate filmfestivals en der waard ek troch Omrop Fryslân sels omtinken oan jûn. Yn 2015 folge ''[[Jacht (koarte film)|Jacht]]'', in spannende koarte film oer in froulike húsdokter dy't mei finansjele problemen wrakselet.

Yn 2021 makke skriuwer [[Nyk de Vries]] de sfearfolle koarte krystfilm ''[[Hoe komt it moarn?]]'', dy't op twadde krystdei fan dat jier troch Omrop Fryslân útstjoerd waard. In letter foarbyld is ''[[Wekker (film)|Wekker]]'' (2023), in swarte komeedzje dy't spesjaal makke waard foar Omrop Fryslân Tsjil. De film wûn yn 2023 de priis foar ''Best Art Direction'' by de [[London Director Awards]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Fryske taal]]
* [[Fryske kultuer]]
* [[Omrop Fryslân]]
* [[List fan Fryske films]]

[[Kategory:Fryske film| ]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Filmskiednis]]</text>
      <sha1>r6o8qe4s9iai485fn85zo4m31tqu21t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236931</id>
      <parentid>1236919</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1236931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5036" sha1="he3gvfnoxw3c3vl3h1ur6dzs6i3gjnu" xml:space="preserve">'''De skiednis fan de Frysktalige film''' beskriuwt de ûntwikkeling fan films dêr't it [[Frysk]] de wichtichste sprektaal yn is. Lange tiid wiene Frysktalige filmproduksjes seldsum. It Frysk waard wol brûkt yn toaniel, literatuer en letter ek op radio en telefyzje, mar in Frysk filmdomein wie der net. De komst fan Fryske telefyzje en de groeiende belangstelling foar Fryske produksjes soargen derfoar dat der om 1990 hinne mear mooglikheden kamen foar profesjonele Frysktalige filmproduksjes.

Mei films as ''[[De dream]]'' (1988), ''[[De Fûke]]'' (1992) en ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) ûntstie in nije generaasje Frysktalige spylfilms. Yn de 21e iuw hat de Frysktalige film him fierder ûntwikkele mei nije bioskoopfilms, koarte films en produksjes fan nije filmmakkers.

== Begjintiid ==
Yn de earste helte fan de 20e iuw ûntstiene de earste filmproduksjes mei in Fryske eftergrûn. Yn de tiid fan de stille film waarden Fryske ferhalen en ûnderwerpen soms ferfilme, mar der wie noch gjin profesjonele Frysktalige filmsektor. De earste wichtige stap nei in eigen Fryske filmtradysje wie de film ''[[Kar út twa]]'' (1937). Dy film wurdt beskôge as de earste Frysktalige spylfilm. De produksje liet sjen dat it Frysk ek as filmtaal brûkt wurde koe.

== Nije produksjes ==
Yn de jierren tachtich en njoggentich ûntstie in nije perioade fan Frysktalige spylfilms. De komst fan Fryske telefyzje joech in nije ympuls oan Frysk TV-produksjes. [[Omrop Fryslân]] waard yn 1994 in wichtige produsint en útstjoerder fan Frysktalige programma's en koarte films.

De film ''[[De dream]]'' (1988), regissearre troch [[Pieter Verhoeff]], wie in wichtige histoaryske dramafilm yn it Frysk. De film fertelt oer de Hogerhuis-saak en kombinearret Fryske skiednis mei maatskiplike tema's. Yn 1992 ferskynde ''[[De Fûke]]'', regissearre troch [[Steven de Jong]] en basearre op it ferhaal fan [[Rink van der Velde]]. De film waard in grut súkses en joech de Frysktalige film nije bekendheid. Ek ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996), basearre op de roman fan [[Abe Brouwer]], waard regissearre troch Steven de Jong en heart ta de bekende Frysktalige filmproduksjes.

Yn de 21e iuw waard de Frysktalige film hieltyd profesjoneler. In wichtige film yn dat tiidrek wie ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001), regissearre troch Pieter Verhoeff. De film giet oer it libben fan skriuwster [[Nynke van Hichtum]] en politikus [[Pieter Jelles Troelstra]]. It filmbudzjet fan Nynke wie 3 miljoen euro, in rij bedrach yn dy tiid. 

Yn 2021 ferskynde de film ''[[Stjer]]'', in aksje-komeedzje mei yn 'e haadrol de Fryske band [[De Hûnekop]]. De film wie wikenlang yn de Fryske bioskopen te sjen. De regisseurs wienen [[Emiel Stoffers]] en [[Janko Krist]]. Yn 2026 makke regisseur Janko Krist syn twadde Frysktalige spylfilm mei de namme ''[[Lulk]]''.

== List ==
Eksimpels fan ferneamde Frysktalige films binne:
* ''[[Kar út twa]]'' (1937) — iere Frysktalige spylfilm.
* ''[[De Dream]]'' (1988) — histoarysk drama fan Pieter Verhoeff.
* ''[[De Fûke]]'' (1992) — drama basearre op it wurk fan Rink van der Velde.
* ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) — ferfilming fan de roman fan Abe Brouwer.
* ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001) — histoaryske dramafilm oer Nynke van Hichtum.
* ''[[Stjer]]'' (2021) — Frysktalige aksjekomeedzje.
* ''[[Lulk]]'' (2026) — misdiedfilm.

== Fryske filmmakkers ==
Bekende filmmakkers dy't in rol spile hawwe yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film binne:

* [[Pieter Verhoeff]] — regisseur fan ûnder oare ''De dream'' en ''Nynke''.
* [[Steven de Jong]] — regisseur fan ''De Fûke'' en oare Fryske films.
* [[Janko Krist]] — regisseur fan ''Stjer'' (tegearre mei Emiel Stoffers) en ''Lulk''.

== Koarte Frysktalige films ==
Njonken spylfilms en dokumintêres hat de koarte film in wichtige rol spile yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film. [[Omrop Fryslân]] hat troch de jierren hinne ferskate koarte films produsearre en dêrmei romte jûn oan nije filmmakkers en nije foarmen fan Fryske ferhalen.

In foarbyld is ''[[Skuld (koarte film)|Skuld]]'' (2014), in Frysktalige koarte film fan regisseur [[Fokke Baarssen]]. De film krige omtinken troch syn fertoaning op ferskate filmfestivals en der waard ek troch Omrop Fryslân sels omtinken oan jûn. Yn 2015 folge ''[[Jacht (koarte film)|Jacht]]'', in spannende koarte film oer in froulike húsdokter dy't mei finansjele problemen wrakselet.

Yn 2021 makke skriuwer [[Nyk de Vries]] de sfearfolle koarte krystfilm ''[[Hoe komt it moarn?]]'', dy't op twadde krystdei fan dat jier troch Omrop Fryslân útstjoerd waard. In letter foarbyld is ''[[Wekker (film)|Wekker]]'' (2023), in swarte komeedzje dy't spesjaal makke waard foar Omrop Fryslân Tsjil. De film wûn yn 2023 de priis foar ''Best Art Direction'' by de [[London Director Awards]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Fryske taal]]
* [[Fryske kultuer]]
* [[Omrop Fryslân]]
* [[List fan Fryske films]]

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Filmskiednis]]</text>
      <sha1>he3gvfnoxw3c3vl3h1ur6dzs6i3gjnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1236932</id>
      <parentid>1236931</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1236932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="2lrd0wz8p7wnrvaj7m6xnbghylc5csw" xml:space="preserve">'''De skiednis fan de Frysktalige film''' beskriuwt de ûntwikkeling fan films dêr't it [[Frysk]] de wichtichste sprektaal yn is. Lange tiid wiene Frysktalige filmproduksjes seldsum. It Frysk waard wol brûkt yn toaniel, literatuer en letter ek op radio en telefyzje, mar in Frysk filmdomein wie der net. De komst fan Fryske telefyzje en de groeiende belangstelling foar Fryske produksjes soargen derfoar dat der om 1990 hinne mear mooglikheden kamen foar profesjonele Frysktalige filmproduksjes.

Mei films as ''[[De dream]]'' (1988), ''[[De Fûke]]'' (1992) en ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) ûntstie in nije generaasje Frysktalige spylfilms. Yn de 21e iuw hat de Frysktalige film him fierder ûntwikkele mei nije bioskoopfilms, koarte films en produksjes fan nije filmmakkers.

== Begjintiid ==
Yn de earste helte fan de 20e iuw ûntstiene de earste filmproduksjes mei in Fryske eftergrûn. Yn de tiid fan de stille film waarden Fryske ferhalen en ûnderwerpen soms ferfilme, mar der wie noch gjin profesjonele Frysktalige filmsektor. De earste wichtige stap nei in eigen Fryske filmtradysje wie de film ''[[Kar út twa]]'' (1937). Dy film wurdt beskôge as de earste Frysktalige spylfilm. De produksje liet sjen dat it Frysk ek as filmtaal brûkt wurde koe.

== Nije produksjes ==
Yn de jierren tachtich en njoggentich ûntstie in nije perioade fan Frysktalige spylfilms. De komst fan Fryske telefyzje joech in nije ympuls oan Frysk TV-produksjes. [[Omrop Fryslân]] waard yn 1994 in wichtige produsint en útstjoerder fan Frysktalige programma's en koarte films.

De film ''[[De dream]]'' (1988), regissearre troch [[Pieter Verhoeff]], wie in wichtige histoaryske dramafilm yn it Frysk. De film fertelt oer de Hogerhuis-saak en kombinearret Fryske skiednis mei maatskiplike tema's. Yn 1992 ferskynde ''[[De Fûke]]'', regissearre troch [[Steven de Jong]] en basearre op it ferhaal fan [[Rink van der Velde]]. De film waard in grut súkses en joech de Frysktalige film nije bekendheid. Ek ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996), basearre op de roman fan [[Abe Brouwer]], waard regissearre troch Steven de Jong en heart ta de bekende Frysktalige filmproduksjes.

Yn de 21e iuw waard de Frysktalige film hieltyd profesjoneler. In wichtige film yn dat tiidrek wie ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001), regissearre troch Pieter Verhoeff. De film giet oer it libben fan skriuwster [[Nynke van Hichtum]] en politikus [[Pieter Jelles Troelstra]]. It filmbudzjet fan Nynke wie 3 miljoen euro, in rij bedrach yn dy tiid. 

Yn 2021 ferskynde de film ''[[Stjer]]'', in aksje-komeedzje mei yn 'e haadrol de Fryske band [[De Hûnekop]]. De film wie wikenlang yn de Fryske bioskopen te sjen. De regisseurs wienen [[Emiel Stoffers]] en [[Janko Krist]]. Yn 2026 makke regisseur Janko Krist syn twadde Frysktalige spylfilm mei de namme ''[[Lulk]]''.

== List ==
Eksimpels fan ferneamde Frysktalige films binne:
* ''[[Kar út twa]]'' (1937) — iere Frysktalige spylfilm.
* ''[[De Dream]]'' (1988) — histoarysk drama fan Pieter Verhoeff.
* ''[[De Fûke]]'' (1992) — drama basearre op it wurk fan Rink van der Velde.
* ''[[De Gouden Swipe]]'' (1996) — ferfilming fan de roman fan Abe Brouwer.
* ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' (2001) — histoaryske dramafilm oer Nynke van Hichtum.
* ''[[Stjer]]'' (2021) — Frysktalige aksjekomeedzje.
* ''[[Lulk]]'' (2026) — misdiedfilm.

== Fryske filmmakkers ==
Bekende filmmakkers dy't in rol spile hawwe yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film binne:

* [[Pieter Verhoeff]] — regisseur fan ûnder oare ''De dream'' en ''Nynke''.
* [[Steven de Jong]] — regisseur fan ''De Fûke'' en oare Fryske films.
* [[Janko Krist]] — regisseur fan ''Stjer'' (tegearre mei Emiel Stoffers) en ''Lulk''.

== Koarte Frysktalige films ==
Njonken spylfilms en dokumintêres hat de koarte film in wichtige rol spile yn de ûntwikkeling fan de Frysktalige film. [[Omrop Fryslân]] hat troch de jierren hinne ferskate koarte films produsearre en dêrmei romte jûn oan nije filmmakkers en nije foarmen fan Fryske ferhalen.

In foarbyld is ''[[Skuld (koarte film)|Skuld]]'' (2014), in Frysktalige koarte film fan regisseur [[Fokke Baarssen]]. De film krige omtinken troch syn fertoaning op ferskate filmfestivals en der waard ek troch Omrop Fryslân sels omtinken oan jûn. Yn 2015 folge ''[[Jacht (koarte film)|Jacht]]'', in spannende koarte film oer in froulike húsdokter dy't mei finansjele problemen wrakselet.

Yn 2021 makke skriuwer [[Nyk de Vries]] de sfearfolle koarte krystfilm ''[[Hoe komt it moarn?]]'', dy't op twadde krystdei fan dat jier troch Omrop Fryslân útstjoerd waard. In letter foarbyld is ''[[Wekker (film)|Wekker]]'' (2023), in swarte komeedzje dy't spesjaal makke waard foar Omrop Fryslân Tsjil. De film wûn yn 2023 de priis foar ''Best Art Direction'' by de [[London Director Awards]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Fryske taal]]
* [[Fryske kultuer]]
* [[Omrop Fryslân]]
* [[List fan Fryske films]]

[[Kategory:Fryske film]]
[[Kategory:Frysktalige film| ]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Filmskiednis]]</text>
      <sha1>2lrd0wz8p7wnrvaj7m6xnbghylc5csw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Skiednis fan de Frysktalige film</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193230</id>
    <revision>
      <id>1236901</id>
      <timestamp>2026-07-31T19:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noch net folslein */ nije seksje</comment>
      <origin>1236901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="7xnn3xfcnasj41iiqx93ze1280mbw9v" xml:space="preserve">== Noch net folslein ==

Goejûn, ik haw it idee dat alle Fryske films wol neamd binne. By de koarte Fryske films ûntbrekke grif noch in oantal titels. Fiel jim frij om út te plúzjen wat der allegear wie. Groetnis [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 31 jul 2026, 21.08 (CEST)</text>
      <sha1>7xnn3xfcnasj41iiqx93ze1280mbw9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otis (skaai)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193231</id>
    <redirect title="Grutte trappen" />
    <revision>
      <id>1236911</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Grutte trappen]]</comment>
      <origin>1236911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="t5trkslhhay7777x7nybk215fedkr64" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Grutte trappen]]</text>
      <sha1>t5trkslhhay7777x7nybk215fedkr64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske misdiefilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193232</id>
    <revision>
      <id>1236925</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="47h4w8ux4bwzakx3j66y1mykpbtg0u7" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske film|Misdie]]
[[Kategory:Nederlânske misdiefilm| ]]
[[Kategory:Misdiefilm|Frisk]]</text>
      <sha1>47h4w8ux4bwzakx3j66y1mykpbtg0u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske aksjekomeedzje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193233</id>
    <revision>
      <id>1236927</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="020s8z71fgm2ext2b2m0r0itk0ih8xa" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske aksjefilm| ]]
[[Kategory:Fryske komeedzjefilm| ]]
[[Kategory:Nederlânske aksjekomeedzje| ]]
[[Kategory:Aksjekomeedzje|Frisk]]</text>
      <sha1>020s8z71fgm2ext2b2m0r0itk0ih8xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske aksjefilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193234</id>
    <revision>
      <id>1236928</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="inud2ytr7st7qss8ohiszm2gispvmwx" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske film|Aksje]]
[[Kategory:Nederlânske aksjefilm| ]]
[[Kategory:Aksjefilm|Frisk]]</text>
      <sha1>inud2ytr7st7qss8ohiszm2gispvmwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske komeedzjefilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193235</id>
    <revision>
      <id>1236929</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="dlj4g0fkg0dchp00wgdx5vq9kfpsb1k" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske film|Komeedzej]]
[[Kategory:Nederlânske komeedzjefilm| ]]
[[Kategory:Komeedzjefilm|Frisk]]</text>
      <sha1>dlj4g0fkg0dchp00wgdx5vq9kfpsb1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List fan Fryske films</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193236</id>
    <redirect title="List fan Frysktalige films" />
    <revision>
      <id>1236934</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[List fan Fryske films]] omneamd ta [[List fan Frysktalige films]]: Fryske films kin ek slaan op Nederlânsktalige films makke yn Fryslân, mar dat wurdt hjir dúdlik net bedoeld</comment>
      <origin>1236934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="4ryjvmqdm0jtu52rsm20z9zr5ti9xzo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[List fan Frysktalige films]]</text>
      <sha1>4ryjvmqdm0jtu52rsm20z9zr5ti9xzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske komeedzjedramafilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193237</id>
    <revision>
      <id>1236937</id>
      <timestamp>2026-07-31T21:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="67jpl3i7257mble5ke87srayrtflniw" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske komeedzjefilm| ]]
[[Kategory:Fryske dramafilm| ]]
[[Kategory:Nederlânske komeedzjedramafilm| ]]
[[Kategory:Komeedzjedramafilm|Frisk]]</text>
      <sha1>67jpl3i7257mble5ke87srayrtflniw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Nederlânske komeedzjedramafilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193238</id>
    <revision>
      <id>1236938</id>
      <timestamp>2026-07-31T21:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1236938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="h6ohkcpav2zjeg96nteao6anphpxazm" xml:space="preserve">[[Kategory:Nederlânske komeedzjefilm| ]]
[[Kategory:Nederlânske dramafilm| ]]
[[Kategory:Komeedzjedramafilm]]</text>
      <sha1>h6ohkcpav2zjeg96nteao6anphpxazm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arabyske trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193239</id>
    <revision>
      <id>1237010</id>
      <timestamp>2026-08-01T06:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme       = Arabyske trap |Ofbyld      = [[Ofbyld:Arabian Bustard.jpg|250px]] |lûd         = |Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'') |Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis arabs |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-st...&quot;</comment>
      <origin>1237010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6562" sha1="grqy9bdo3m4h4wlrfv94iqe3bawtm9s" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Arabyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Arabian Bustard.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis arabs
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart    = 
}}
De '''Arabyske trap''' (''Ardeotis arabs'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn 'e [[Sahel]] fan [[Afrika]] en yn súdwestlik [[Araabje]]. De Arabyske trap heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[reuzetrappen]] (''Ardeotis''). Hoewol't der net in hiel soad oer de fûgel bekend is, liket er in typyske fertsjintwurdiger fan dat skaai te wêzen.

== Taksonomy ==
Yn 1743 publisearre de Ingelske natoerûndersiker [[George Edwards]] in ôfbylding en beskriuwing fan 'e Arabyske trap yn syn ''A Natural History of Uncommon Birds''. De mei de hân ynkleure ets wie basearre op in libben eksimplaar dat troch [[Hans Sloane]] yn syn hûs yn Londen holden waard.

Doe't de Sweedske natoerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1758 de tsiende útjefte fan syn ''[[Systema Naturae]]'' gearstalde, dielde er de Arabyske trap mei de oare trappen yn it skaai ''Otis'' yn. Hy joech de soarte de binomiale namme ''Otis arabs''. De soartnamme ''arabs'' is [[Latyn]] en betsjut Arabysk.

Tsjintwurdich wurdt de soarte yndield yn it skaai ''Ardeotis'', dat yn 1853 beskreaun waard troch de Frânske natoerûndersiker [[Emmanuel Le Maout]].

Der wurde fjouwer ûndersoarten ûnderskaat:

* ''A. a. lynesi'' (Bannerman, 1930) – westlik [[Marokko]] (sûnt 1962 net mear waarnommen, nei alle gedachten útstoarn);
* ''A. a. stieberi'' (Neumann, 1907) – fan súdwestlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant eastlik [[Sûdan]];
* ''A. a. arabs'' (Linnaeus, 1758) – [[Etioopje]], [[Somaalje]], [[Jemen]] en [[Saûdy-Araabje]];
* ''A. a. butleri'' (Bannerman, 1930) – súdlik Sûdan.

== Skaaimerken ==
Lykas by alle trappen is it mantsje folle grutter as it wyfke. Mantsjes weagje tusken de 5,7 en 10,9 kg, wylst wyfkes tusken de 4,5 en 7,7 kg weagje. It swierste bekende mantsje woech 16,8 kg, wat de soarte ta ien fan 'e swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld makket. De wyfkes wurde likernôch 70 sm heech en de mantsjes oant 92 sm.

De Arabyske trap liket mei in brún lichem, in grize hals en in wite ûnderkant in soad op 'e [[koarytrap]] (''Ardeotis kori''). De soarte is lykwols dúdlik lytser en slanker boud. Fierders hat de Arabyske trap oan 'e úteinen fan 'e optearde wjukken in opfallend wyt blokpatroan, wylst oare grutte Afrikaanske trappen dêr swart-wite tekeningen hawwe.

== Fersprieding en biotoop ==
De Arabyske trap libbet yn healwoastinen, drûge gersflakten en iepen akasiawâlden. De soarte komt foar yn [[Boerkina Faso]], [[Kameroen]], [[Tsjaad]], [[Dzjibûty]], [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Guinee-Bissau]], [[Irak]], [[Kenia]], [[Maly]], Mauretaanje, [[Niger]], [[Saûdy-Araabje]], Senegal, Somaalje, Sûdan en Jemen. Dêrnjonken wurdt de fûgel út en troch as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Algerije]], [[Kenia]], [[Gambia]], noardlik [[Ivoarkust]] en noardlik [[Gana]]. De fûgel is nei alle gedachten yn [[Marokko]] en [[Nigearia]] útstoarn.  

== Ekology ==
De Arabyske trap libbet meast allinnich, yn pearkes of yn lytse famyljegroepen. Der binne ek lytse groepen waarnommen dy't yn 'e reintiid nei it noarden fan 'e Sahel lûke om dêr te brieden. As de drûge tiid begjint, lûke se wer súdliker. De populaasjes op it Arabysk Skiereilân wurde lykwols as [[stânfûgel]]s beskôge. By dizze migraasjes is waarnommen dat Arabyske trappen somtiden tegearre mei [[Denhamtrap]]pen (''Neotis denhami'') migrearje.

It wyfke leit ien of twa aaien yn in ûndjippe kûle op 'e grûn. Hja briedt allinnich de aaien út en soarget foar de piken. As it nêst of de piken bedrige wurde, besiket it wyfke rôfdieren ôf te lieden troch lûd te roppen of bewust net te flechtsjen, sadat de oandacht fan 'e piken ôflaat wurdt.

Arabyske trappen ite benammen hippers, imerkes, krobben, reptilen en lytse sûchdieren. Dêrnjonken ite se ek sied en fruchten fan strûken lykas ''Cordia sinensis'', ''Grewia villosa'', ''Salvadora persica'', wylde meloenen (''Citrullus'') en de gom fan akasia's.

== Status ==
Fanwegen syn grutte ferspriedingsgebiet waard de Arabyske trap foar in hiel skoft net as bedrige beskôge. Dochs wurdt oannommen dat de populaasje de lêste desennia bot efterútgien is. Yn 2012 waard de soarte dêrom troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre.

De wichtichste oarsaak fan 'e efterútgong is yntinsive bejaging. Dêrnjonken spylje ek de efterútgong en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet in wichtige rol. De populaasje yn Marokko, dy't ta de ûndersoarte ''A. a. lynesi'' heart, is sûnt 1962 net mear mei wissichheid waarnommen en kin nei alle gedachten as útstoarn beskôge wurde.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-bustard-ardeotis-arabs BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/arabus1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis arabs|Arabyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Arabiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>grqy9bdo3m4h4wlrfv94iqe3bawtm9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237013</id>
      <parentid>1237010</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T06:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1237013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6558" sha1="a03aom0v6vw2fpfz7cbh6gz5q704ons" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Arabyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Arabian Bustard.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis arabs
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Arabyske trap''' (''Ardeotis arabs'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn 'e [[Sahel]] fan [[Afrika]] en yn súdwestlik [[Araabje]]. De Arabyske trap heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[reuzetrappen]] (''Ardeotis''). Hoewol't der net in hiel soad oer de fûgel bekend is, liket er in typyske fertsjintwurdiger fan dat skaai te wêzen.

== Taksonomy ==
Yn 1743 publisearre de Ingelske natoerûndersiker [[George Edwards]] in ôfbylding en beskriuwing fan 'e Arabyske trap yn syn ''A Natural History of Uncommon Birds''. De mei de hân ynkleure ets wie basearre op in libben eksimplaar dat troch [[Hans Sloane]] yn syn hûs yn Londen holden waard.

Doe't de Sweedske natoerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1758 de tsiende útjefte fan syn ''[[Systema Naturae]]'' gearstalde, dielde er de Arabyske trap mei de oare trappen yn it skaai ''Otis'' yn. Hy joech de soarte de binomiale namme ''Otis arabs''. De soartnamme ''arabs'' is [[Latyn]] en betsjut Arabysk.

Tsjintwurdich wurdt de soarte yndield yn it skaai ''Ardeotis'', dat yn 1853 beskreaun waard troch de Frânske natoerûndersiker [[Emmanuel Le Maout]].

Der wurde fjouwer ûndersoarten ûnderskaat:

* ''A. a. lynesi'' (Bannerman, 1930) – westlik [[Marokko]] (sûnt 1962 net mear waarnommen, nei alle gedachten útstoarn);
* ''A. a. stieberi'' (Neumann, 1907) – fan súdwestlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant eastlik [[Sûdan]];
* ''A. a. arabs'' (Linnaeus, 1758) – [[Etioopje]], [[Somaalje]], [[Jemen]] en [[Saûdy-Araabje]];
* ''A. a. butleri'' (Bannerman, 1930) – súdlik Sûdan.

== Skaaimerken ==
Lykas by alle trappen is it mantsje folle grutter as it wyfke. Mantsjes weagje tusken de 5,7 en 10,9 kg, wylst wyfkes tusken de 4,5 en 7,7 kg weagje. It swierste bekende mantsje woech 16,8 kg, wat de soarte ta ien fan 'e swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld makket. De wyfkes wurde likernôch 70 sm heech en de mantsjes oant 92 sm.

De Arabyske trap liket mei in brún lichem, in grize hals en in wite ûnderkant in soad op 'e [[koarytrap]] (''Ardeotis kori''). De soarte is lykwols dúdlik lytser en slanker boud. Fierders hat de Arabyske trap oan 'e úteinen fan 'e optearde wjukken in opfallend wyt blokpatroan, wylst oare grutte Afrikaanske trappen dêr swart-wite tekeningen hawwe.

== Fersprieding en biotoop ==
De Arabyske trap libbet yn healwoastinen, drûge gersflakten en iepen akasiawâlden. De soarte komt foar yn [[Boerkina Faso]], [[Kameroen]], [[Tsjaad]], [[Dzjibûty]], [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Guinee-Bissau]], [[Irak]], [[Kenia]], [[Maly]], Mauretaanje, [[Niger]], [[Saûdy-Araabje]], Senegal, Somaalje, Sûdan en Jemen. Dêrnjonken wurdt de fûgel út en troch as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Algerije]], [[Kenia]], [[Gambia]], noardlik [[Ivoarkust]] en noardlik [[Gana]]. De fûgel is nei alle gedachten yn [[Marokko]] en [[Nigearia]] útstoarn.  

== Ekology ==
De Arabyske trap libbet meast allinnich, yn pearkes of yn lytse famyljegroepen. Der binne ek lytse groepen waarnommen dy't yn 'e reintiid nei it noarden fan 'e Sahel lûke om dêr te brieden. As de drûge tiid begjint, lûke se wer súdliker. De populaasjes op it Arabysk Skiereilân wurde lykwols as [[stânfûgel]]s beskôge. By dizze migraasjes is waarnommen dat Arabyske trappen somtiden tegearre mei [[Denhamtrap]]pen (''Neotis denhami'') migrearje.

It wyfke leit ien of twa aaien yn in ûndjippe kûle op 'e grûn. Hja briedt allinnich de aaien út en soarget foar de piken. As it nêst of de piken bedrige wurde, besiket it wyfke rôfdieren ôf te lieden troch lûd te roppen of bewust net te flechtsjen, sadat de oandacht fan 'e piken ôflaat wurdt.

Arabyske trappen ite benammen hippers, imerkes, krobben, reptilen en lytse sûchdieren. Dêrnjonken ite se ek sied en fruchten fan strûken lykas ''Cordia sinensis'', ''Grewia villosa'', ''Salvadora persica'', wylde meloenen (''Citrullus'') en de gom fan akasia's.

== Status ==
Fanwegen syn grutte ferspriedingsgebiet waard de Arabyske trap foar in hiel skoft net as bedrige beskôge. Dochs wurdt oannommen dat de populaasje de lêste desennia bot efterútgien is. Yn 2012 waard de soarte dêrom troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre.

De wichtichste oarsaak fan 'e efterútgong is yntinsive bejaging. Dêrnjonken spylje ek de efterútgong en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet in wichtige rol. De populaasje yn Marokko, dy't ta de ûndersoarte ''A. a. lynesi'' heart, is sûnt 1962 net mear mei wissichheid waarnommen en kin nei alle gedachten as útstoarn beskôge wurde.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-bustard-ardeotis-arabs BirdLife, oproppen 5 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/arabus1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen op 5 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis arabs|Arabyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Arabiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>a03aom0v6vw2fpfz7cbh6gz5q704ons</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237022</id>
      <parentid>1237013</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1237022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="td34weyhdoot5c8e505iy3sbkafk04z" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Arabyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Arabian Bustard.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis arabs
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Arabyske trap''' (''Ardeotis arabs'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trappen]] (''Otididae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn 'e [[Sahel]] fan [[Afrika]] en yn súdwestlik [[Araabje]]. De Arabyske trap heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[reuzetrappen]] (''Ardeotis''). Hoewol't der net in hiel soad oer de fûgel bekend is, liket er in typyske fertsjintwurdiger fan dat skaai te wêzen.

== Taksonomy ==
Yn 1743 publisearre de Ingelske natoerûndersiker [[George Edwards]] in ôfbylding en beskriuwing fan 'e Arabyske trap yn syn ''A Natural History of Uncommon Birds''. De mei de hân ynkleure ets wie basearre op in libben eksimplaar dat troch [[Hans Sloane]] yn syn hûs yn Londen holden waard.

Doe't de Sweedske natoerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1758 de tsiende útjefte fan syn ''[[Systema Naturae]]'' gearstalde, dielde er de Arabyske trap mei de oare trappen yn it skaai ''Otis'' yn. Hy joech de soarte de binomiale namme ''Otis arabs''. De soartnamme ''arabs'' is [[Latyn]] en betsjut Arabysk.

Tsjintwurdich wurdt de soarte yndield yn it skaai ''Ardeotis'', dat yn 1853 beskreaun waard troch de Frânske natoerûndersiker [[Emmanuel Le Maout]].

Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n ûnderskaat:

* ''A. a. lynesi'' (Bannerman, 1930) – westlik [[Marokko]] (sûnt 1962 net mear waarnommen, nei alle gedachten útstoarn);
* ''A. a. stieberi'' (Neumann, 1907) – fan súdwestlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant eastlik [[Sûdan]];
* ''A. a. arabs'' (Linnaeus, 1758) – [[Etioopje]], [[Somaalje]], [[Jemen]] en [[Saûdy-Araabje]];
* ''A. a. butleri'' (Bannerman, 1930) – súdlik Sûdan.

== Skaaimerken ==
Lykas by alle trappen is it mantsje folle grutter as it wyfke. Mantsjes weagje tusken de 5,7 en 10,9 kg, wylst wyfkes tusken de 4,5 en 7,7 kg weagje. It swierste bekende mantsje woech 16,8 kg, wat de soarte ta ien fan 'e swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld makket. De wyfkes wurde likernôch 70 sm heech en de mantsjes oant 92 sm.

De Arabyske trap liket mei in brún lichem, in grize hals en in wite ûnderkant in soad op 'e [[koarytrap]] (''Ardeotis kori''). De soarte is lykwols dúdlik lytser en slanker boud. Fierders hat de Arabyske trap oan 'e úteinen fan 'e optearde wjukken in opfallend wyt blokpatroan, wylst oare grutte Afrikaanske trappen dêr swart-wite tekeningen hawwe.

== Fersprieding en biotoop ==
De Arabyske trap libbet yn healwoastinen, drûge gersflakten en iepen akasiawâlden. De soarte komt foar yn [[Boerkina Faso]], [[Kameroen]], [[Tsjaad]], [[Dzjibûty]], [[Eritreä]], [[Etioopje]], [[Guinee-Bissau]], [[Irak]], [[Kenia]], [[Maly]], Mauretaanje, [[Niger]], [[Saûdy-Araabje]], Senegal, Somaalje, Sûdan en Jemen. Dêrnjonken wurdt de fûgel út en troch as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Algerije]], [[Kenia]], [[Gambia]], noardlik [[Ivoarkust]] en noardlik [[Gana]]. De fûgel is nei alle gedachten yn [[Marokko]] en [[Nigearia]] útstoarn.  

== Ekology ==
De Arabyske trap libbet meast allinnich, yn pearkes of yn lytse famyljegroepen. Der binne ek lytse groepen waarnommen dy't yn 'e reintiid nei it noarden fan 'e Sahel lûke om dêr te brieden. As de drûge tiid begjint, lûke se wer súdliker. De populaasjes op it Arabysk Skiereilân wurde lykwols as [[stânfûgel]]s beskôge. By dizze migraasjes is waarnommen dat Arabyske trappen somtiden tegearre mei [[Denhamtrap]]pen (''Neotis denhami'') migrearje.

It wyfke leit ien of twa aaien yn in ûndjippe kûle op 'e grûn. Hja briedt allinnich de aaien út en soarget foar de piken. As it nêst of de piken bedrige wurde, besiket it wyfke rôfdieren ôf te lieden troch lûd te roppen of bewust net te flechtsjen, sadat de oandacht fan 'e piken ôflaat wurdt.

Arabyske trappen ite benammen hippers, imerkes, krobben, reptilen en lytse sûchdieren. Dêrnjonken ite se ek sied en fruchten fan strûken lykas ''Cordia sinensis'', ''Grewia villosa'', ''Salvadora persica'', wylde meloenen (''Citrullus'') en de gom fan akasia's.

== Status ==
Fanwegen syn grutte ferspriedingsgebiet waard de Arabyske trap foar in hiel skoft net as bedrige beskôge. Dochs wurdt oannommen dat de populaasje de lêste desennia bot efterútgien is. Yn 2012 waard de soarte dêrom troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade List]] as gefoelich (''Near Threatened'') klassifisearre.

De wichtichste oarsaak fan 'e efterútgong is yntinsive bejaging. Dêrnjonken spylje ek de efterútgong en it ferdwinen fan gaadlik leefgebiet in wichtige rol. De populaasje yn Marokko, dy't ta de ûndersoarte ''A. a. lynesi'' heart, is sûnt 1962 net mear mei wissichheid waarnommen en kin nei alle gedachten as útstoarn beskôge wurde.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-bustard-ardeotis-arabs BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/arabus1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis arabs|Arabyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Arabiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>td34weyhdoot5c8e505iy3sbkafk04z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ardeotis arabs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193240</id>
    <redirect title="Arabyske trap" />
    <revision>
      <id>1237011</id>
      <timestamp>2026-08-01T06:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Arabyske trap]]</comment>
      <origin>1237011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="e8mtku882rvkse9ozbtiwt2uxzbdpc2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Arabyske trap]]</text>
      <sha1>e8mtku882rvkse9ozbtiwt2uxzbdpc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Australyske trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193241</id>
    <revision>
      <id>1237018</id>
      <timestamp>2026-08-01T08:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme       = Australyske trap |Ofbyld      = [[Ofbyld:Ardeotis australis - queensland-2024.jpg|250px]]&lt;br&gt;Baltsend mantsje.  |lûd         = |Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'') |Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis australis |Beskriuwe...&quot;</comment>
      <origin>1237018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5271" sha1="e387g302l8u2i4i4zgtbc1hf62ac5kz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Australyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Ardeotis australis - queensland-2024.jpg|250px]]&lt;br&gt;Baltsend mantsje. 
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis australis
|Beskriuwer, jier= [[John Edward Gray|Gray]], 1829
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Australyske trap''' (''Ardeotis australis'') is in grutte [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn [[Austraalje]] en yn it suden fan [[Nij-Guineä]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Australian Bustard 1 - Mt Carbine.jpg|thumb|left|Australyske trap.]]
De Australyske trap is de iennichste soarte út it skaai ''Ardeotis'' dy't yn Austraalje foarkomt. De Australyske trap is in fûgel fan iepen lânskip dy't op 'e grûn libbet. De soarte is maklik te werkennen oan syn grutte omfang, lange poaten en de stadige, treftige gong. De boppekant fan 'e kop en de nekke binne swart, wylst de foarkant fan 'e lange hals ljochtgriis is. De rêch en de wjukken binne brún, wylst de búk wyt is en fan 'e ljochtgrize hals troch in swarte fearrebân skieden wurdt. De dekfearren fan 'e wjukken hawwe in swart-wyt bûnte tekening, dy't sawol by in sittende fûgel as yn 'e flecht goed te sjen is. De iris is wyt en de snaffel fariëarret fan wytich oant brún. De lange poaten binne giel oant rjemmekleurich. 

Mantsjes en wyfkes lykje wat fearrekleed oanbelanget in soad op inoar, mar it mantsje is mei in lichemslingte fan maksimaal 120 sm folle grutter as it wyfke, dat sa'n 80 sm lang wurdt. De spanwiidte rint fan 180 (wyfkes) oant 230 sm (mantsjes). 

== Fersprieding en biotoop ==
Oan it begjin fan 'e 20e iuw kaam de Australyske trap noch rûnom yn Austraalje foar. De soarte libbet op steppes, yn healiepen strûklân, mar ek yn ekstinsyf behearde lânbougebieten yn Sintraal- en Noard-Austraalje en op 'e savannes en greidlannen fan 'e Trans Fly-regio yn it suden fan Nij-Guineä.

Yn 'e rin fan 'e 20e iuw hat de soarte slim te lijen hân fan 'e ynfiering fan rôfdieren lykas foksen en fan 'e yntinsivearring fan 'e lânbou en feehâlderij yn it leefgebiet. Dêrnjonken is de Australyske trap tige gefoelich foar fersteuring.

== Briedgedrach ==
[[Ofbyld:Ardeotis australis egg 1867.jpg|thumb|left|Aai.]]
De Australyske trap makket gjin nêst. It wyfke leit meastentiids ien aai, soms twa, op 'e bleate grûn yn 'e buert fan in lytse strûk of in boskje. De skaal fan it aai hat oer hast it hiele oerflak oliifbrune plakken en streken. Dy tekening is faaks it meast oanwêzich oan 'e stompe kant fan it aai. De eftergrûnkleur is in ljochtere tint fan oliifbrún of oliifgrien.

Allinne it wyfke briedt de aaien út. It aai is likernôch 75 × 55 mm grut. Nei't de pyk út it aai kommen is, ferlit er fuortendaliks it nêst om predaasje te foarkommen. De pyk fertrout dêrby op 'e kamûflearjende swart-brune tekening fan syn dûns. Troch him del te drukken en hielendal stil te hâlden, falt de pyk hast net op yn 'e omjouwing.

== Status ==
Nettsjinsteande de delgong yn 'e 20e iuw hat de Australyske trap noch jimmeroan in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt de kâns dat de soarte útstjert lyts achte. Neffens in rûzing út 2003 bestiet de wrâldpopulaasje út 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat de soarte noch yn oantal ôfnimt, mar minder rap as earder. Dêrom waard de kategory 'gefoelich' (''Near Threatened'') yn 2012 bysteld nei 'net bedrige' (''Least Concern''). 

Hoewol't de Australyske trap troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre wurdt, ferskilt de status fan 'e fûgel yn Austraalje sterk fan dielsteat ta dielsteat. Yn [[West-Austraalje]] en it [[Noardlik Territoarium]] wurdt de soarte as 'gefoelich' (''Near Threatened'') beskôge. Yn [[Súd-Austraalje]] en [[Nij-Súd-Wales]] stiet er te boek as bedrige (Threatened), wylst er yn [[Queenslân]] de status 'net bedrige' hat.

Yn [[Fiktoaria]] wurdt de Australyske trap as in bedrige soarte beskerme ûnder de ''Flora and Fauna Guarantee Act 1988''. Op grûn fan dy wet is in behear- en werstelplan foar de soarte opsteld. Op 'e advyslist fan bedrige [[wringedieren]] fan Fiktoaria út 2007 waard de Australyske trap as 'krityk bedrige' (''Critical Endangered'') opnommen; dy klassifikaasje waard yn 'e list fan 2016 hanthavene.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ardeotis%20australis BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/ausbus1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis australis|Australistysk trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Australistysk trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>e387g302l8u2i4i4zgtbc1hf62ac5kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237020</id>
      <parentid>1237018</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T08:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>tf</comment>
      <origin>1237020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="884ijq86vnhbyu0cpgmdhw4nowdt538" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Australyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Ardeotis australis - queensland-2024.jpg|250px]]&lt;br&gt;Baltsend mantsje. 
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trappen]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis australis
|Beskriuwer, jier= [[John Edward Gray|Gray]], 1829
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Australyske trap''' (''Ardeotis australis'') is in grutte [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn [[Austraalje]] en yn it suden fan [[Nij-Guineä]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Australian Bustard 1 - Mt Carbine.jpg|thumb|left|Australyske trap.]]
De Australyske trap is de iennichste soarte út it skaai ''Ardeotis'' dy't yn Austraalje foarkomt. De Australyske trap is in fûgel fan iepen lânskip dy't op 'e grûn libbet. De soarte is maklik te werkennen oan syn grutte omfang, lange poaten en de stadige, treftige gong. De boppekant fan 'e kop en de nekke binne swart, wylst de foarkant fan 'e lange hals ljochtgriis is. De rêch en de wjukken binne brún, wylst de búk wyt is en fan 'e ljochtgrize hals troch in swarte fearrebân skieden wurdt. De dekfearren fan 'e wjukken hawwe in swart-wyt bûnte tekening, dy't sawol by in sittende fûgel as yn 'e flecht goed te sjen is. De iris is wyt en de snaffel fariëarret fan wytich oant brún. De lange poaten binne giel oant rjemmekleurich. 

Mantsjes en wyfkes lykje wat fearrekleed oanbelanget in soad op inoar, mar it mantsje is mei in lichemslingte fan maksimaal 120 sm folle grutter as it wyfke, dat sa'n 80 sm lang wurdt. De spanwiidte rint fan 180 (wyfkes) oant 230 sm (mantsjes). 

== Fersprieding en biotoop ==
Oan it begjin fan 'e 20e iuw kaam de Australyske trap noch rûnom yn Austraalje foar. De soarte libbet op steppes, yn healiepen strûklân, mar ek yn ekstinsyf behearde lânbougebieten yn Sintraal- en Noard-Austraalje en op 'e savannes en greidlannen fan 'e Trans Fly-regio yn it suden fan Nij-Guineä.

Yn 'e rin fan 'e 20e iuw hat de soarte slim te lijen hân fan 'e ynfiering fan rôfdieren lykas foksen en fan 'e yntinsivearring fan 'e lânbou en feehâlderij yn it leefgebiet. Dêrnjonken is de Australyske trap tige gefoelich foar fersteuring.

== Briedgedrach ==
[[Ofbyld:Ardeotis australis egg 1867.jpg|thumb|left|Aai.]]
De Australyske trap makket gjin nêst. It wyfke leit meastentiids ien aai, soms twa, op 'e bleate grûn yn 'e buert fan in lytse strûk of in boskje. De skaal fan it aai hat oer hast it hiele oerflak oliifbrune plakken en streken. Dy tekening is faaks it meast oanwêzich oan 'e stompe kant fan it aai. De eftergrûnkleur is in ljochtere tint fan oliifbrún of oliifgrien.

Allinne it wyfke briedt de aaien út. It aai is likernôch 75 × 55 mm grut. Nei't de pyk út it aai kommen is, ferlit er fuortendaliks it nêst om predaasje te foarkommen. De pyk fertrout dêrby op 'e kamûflearjende swart-brune tekening fan syn dûns. Troch him del te drukken en hielendal stil te hâlden, falt de pyk hast net op yn 'e omjouwing.

== Status ==
Nettsjinsteande de delgong yn 'e 20e iuw hat de Australyske trap noch jimmeroan in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt de kâns dat de soarte útstjert lyts achte. Neffens in rûzing út 2003 bestiet de wrâldpopulaasje út 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat de soarte noch yn oantal ôfnimt, mar minder rap as earder. Dêrom waard de kategory 'gefoelich' (''Near Threatened'') yn 2012 bysteld nei 'net bedrige' (''Least Concern''). 

Hoewol't de Australyske trap troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre wurdt, ferskilt de status fan 'e fûgel yn Austraalje sterk fan dielsteat ta dielsteat. Yn [[West-Austraalje]] en it [[Noardlik Territoarium]] wurdt de soarte as 'gefoelich' (''Near Threatened'') beskôge. Yn [[Súd-Austraalje]] en [[Nij-Súd-Wales]] stiet er te boek as bedrige (Threatened), wylst er yn [[Queenslân]] de status 'net bedrige' hat.

Yn [[Fiktoaria]] wurdt de Australyske trap as in bedrige soarte beskerme ûnder de ''Flora and Fauna Guarantee Act 1988''. Op grûn fan dy wet is in behear- en werstelplan foar de soarte opsteld. Op 'e advyslist fan bedrige [[wringedieren]] fan Fiktoaria út 2007 waard de Australyske trap as 'krityk bedrige' (''Critical Endangered'') opnommen; dy klassifikaasje waard yn 'e list fan 2016 hanthavene.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ardeotis%20australis BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/ausbus1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis australis|Australyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Australiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>884ijq86vnhbyu0cpgmdhw4nowdt538</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237028</id>
      <parentid>1237020</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T11:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1237028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5294" sha1="nbdtnozslr3mayj28f2tbu0utcfog2w" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Australyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Ardeotis australis - queensland-2024.jpg|250px]]&lt;br&gt;Baltsend mantsje. 
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis australis
|Beskriuwer, jier= [[John Edward Gray|Gray]], 1829
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Australyske trap''' (''Ardeotis australis'') is in grutte [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn [[Austraalje]] en yn it suden fan [[Nij-Guineä]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Australian Bustard 1 - Mt Carbine.jpg|thumb|left|Australyske trap.]]
De Australyske trap is de iennichste soarte út it skaai ''Ardeotis'' dy't yn Austraalje foarkomt. De Australyske trap is in fûgel fan iepen lânskip dy't op 'e grûn libbet. De soarte is maklik te werkennen oan syn grutte omfang, lange poaten en de stadige, treftige gong. De boppekant fan 'e kop en de nekke binne swart, wylst de foarkant fan 'e lange hals ljochtgriis is. De rêch en de wjukken binne brún, wylst de búk wyt is en fan 'e ljochtgrize hals troch in swarte fearrebân skieden wurdt. De dekfearren fan 'e wjukken hawwe in swart-wyt bûnte tekening, dy't sawol by in sittende fûgel as yn 'e flecht goed te sjen is. De iris is wyt en de snaffel fariëarret fan wytich oant brún. De lange poaten binne giel oant rjemmekleurich. 

Mantsjes en wyfkes lykje wat fearrekleed oanbelanget in soad op inoar, mar it mantsje is mei in lichemslingte fan maksimaal 120 sm folle grutter as it wyfke, dat sa'n 80 sm lang wurdt. De spanwiidte rint fan 180 (wyfkes) oant 230 sm (mantsjes). 

== Fersprieding en biotoop ==
Oan it begjin fan 'e 20e iuw kaam de Australyske trap noch rûnom yn Austraalje foar. De soarte libbet op steppes, yn healiepen strûklân, mar ek yn ekstinsyf behearde lânbougebieten yn Sintraal- en Noard-Austraalje en op 'e savannes en greidlannen fan 'e Trans Fly-regio yn it suden fan Nij-Guineä.

Yn 'e rin fan 'e 20e iuw hat de soarte slim te lijen hân fan 'e ynfiering fan rôfdieren lykas foksen en fan 'e yntinsivearring fan 'e lânbou en feehâlderij yn it leefgebiet. Dêrnjonken is de Australyske trap tige gefoelich foar fersteuring.

== Briedgedrach ==
[[Ofbyld:Ardeotis australis egg 1867.jpg|thumb|left|Aai.]]
De Australyske trap makket gjin nêst. It wyfke leit meastentiids ien aai, soms twa, op 'e bleate grûn yn 'e buert fan in lytse strûk of in boskje. De skaal fan it aai hat oer hast it hiele oerflak oliifbrune plakken en streken. Dy tekening is faaks it meast oanwêzich oan 'e stompe kant fan it aai. De eftergrûnkleur is in ljochtere tint fan oliifbrún of oliifgrien.

Allinne it wyfke briedt de aaien út. It aai is likernôch 75 × 55 mm grut. Nei't de pyk út it aai kommen is, ferlit er fuortendaliks it nêst om predaasje te foarkommen. De pyk fertrout dêrby op 'e kamûflearjende swart-brune tekening fan syn dûns. Troch him del te drukken en hielendal stil te hâlden, falt de pyk hast net op yn 'e omjouwing.

== Status ==
Nettsjinsteande de delgong yn 'e 20e iuw hat de Australyske trap noch jimmeroan in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Dêrom wurdt de kâns dat de soarte útstjert lyts achte. Neffens in rûzing út 2003 bestiet de wrâldpopulaasje út 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat de soarte noch yn oantal ôfnimt, mar minder rap as earder. Dêrom waard de kategory 'gefoelich' (''Near Threatened'') yn 2012 bysteld nei 'net bedrige' (''Least Concern''). 

Hoewol't de Australyske trap troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre wurdt, ferskilt de status fan 'e fûgel yn Austraalje sterk fan dielsteat ta dielsteat. Yn [[West-Austraalje]] en it [[Noardlik Territoarium]] wurdt de soarte as 'gefoelich' (''Near Threatened'') beskôge. Yn [[Súd-Austraalje]] en [[Nij-Súd-Wales]] stiet er te boek as bedrige (Threatened), wylst er yn [[Queenslân]] de status 'net bedrige' hat.

Yn [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] wurdt de Australyske trap as in bedrige soarte beskerme ûnder de ''Flora and Fauna Guarantee Act 1988''. Op grûn fan dy wet is in behear- en werstelplan foar de soarte opsteld. Op 'e advyslist fan bedrige [[wringedieren]] fan Fiktoaria út 2007 waard de Australyske trap as 'krityk bedrige' (''Critical Endangered'') opnommen; dy klassifikaasje waard yn 'e list fan 2016 hanthavene.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ardeotis%20australis BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/ausbus1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/arabus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis australis|Australyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Australiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>nbdtnozslr3mayj28f2tbu0utcfog2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ardeotis australis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193242</id>
    <redirect title="Australyske trap" />
    <revision>
      <id>1237019</id>
      <timestamp>2026-08-01T08:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Australyske trap]]</comment>
      <origin>1237019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="bkb3ycym8amwqy3viejomyi7sz54dl3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Australyske trap]]</text>
      <sha1>bkb3ycym8amwqy3viejomyi7sz54dl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Reuzetrap</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193243</id>
    <revision>
      <id>1237021</id>
      <timestamp>2026-08-01T08:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Ardeotis|Reuzetrappen}} [[Kategory:Trapfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]]&quot;</comment>
      <origin>1237021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="covt5cmat0btn7jehfddey3fp2putdc" xml:space="preserve">{{Commonscat|Ardeotis|Reuzetrappen}}
[[Kategory:Trapfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>covt5cmat0btn7jehfddey3fp2putdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yndyske trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193244</id>
    <revision>
      <id>1237025</id>
      <timestamp>2026-08-01T11:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ik ha in besteand ferspriedingskaartsje net meinommen, om't it oanwêzige kaartsje fan sa'n lytse populaasje neffens my fierstente posityf is oer it ferspriedingsgebiet. It wykt ek ôf fan it kaartsje fan BirdLife.</comment>
      <origin>1237025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8603" sha1="05rwo8nshkwbfdh1v6olsndrd8lbqnj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Yndyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:SaurabhSawant Bustard Rajasthan SAU 0136 (cropped).jpg|250px]]
|lûd         = [[Ofbyld:Great Indian Bustard call recorded at Nanaj, Maharashtra.ogg|250px]]
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis nigriceps
|Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Yndyske trap''' (''Ardeotis nigriceps''), ek wol '''grutte Yndyske trap''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't foarkomt op it [[Yndyske subkontinint]]. It is in grutte fûgel mei lange bleate poaten en hy heart ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld.

Eartiids wie de soarte algemien yn 'e drûge gerslannen en strûklannen fan [[Yndia]]. Yn 2018 waard it tal oerlibjende fûgels lykwols rûsd op mar sa'n 150 eksimplaren, wylst de populaasje yn 2011 noch op likernôch 250 fûgels rûsd waard. De grutte Yndyske trap is krityk bedrige troch de kombinaasje fan bejaging en it ferlies fan leefgebiet. De soarte wurdt yn Yndia beskerme ûnder de ''Indian Wild Life (Protection) Act'' fan 1972.

== Skaaimerken ==
De grutte Yndyske trap is in grutte grûnbewenjende fûgel dy't likernôch ien meter heech wurdt. De soarte is maklik te werkennen oan 'e swarte krún dy't sterk ôfstekt tsjin 'e ljochte kop en hals. It lichem is brúneftich, mei donkere en ljochte tekeningen yn it fearrekleed.
[[Ofbyld:DSC0560 Saurabh RJ 20211016-Web.jpg|thumb|left|Yndyske trap.]]
It mantsje hat in sânkleurich oant ljochtbrún fearrekleed. Yn 'e briedtiid ûntstiet in opfallende swarte boarstbân. De swarte krún wurdt dan by de balts opset, wêrtroch't de kop in noch opfallender uterlik krijt.

It wyfke liket op it mantsje, mar is lytser en minder kontrasteryk kleure. De ljochte kleur fan 'e kop en hals is by har minder suver wyt en de swarte boarstbân is swak ûntwikkele, ûnderbrutsen of hielendal ôfwêzich

De grutte Yndyske trap is nei de [[koaritrap]] (''Ardeotis kori'') en de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') ien fan 'e grutste trappen fan 'e wrâld. It is de grutste lânbewenjende fûgel yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet. De fûgel hat in lange hals en lange poaten, dy't goed oanpast binne oan it libben yn iepen, drûge lânskippen.

Mantsjes hawwe in goed ûntwikkele kielsek dy't by de balts en it roppen opblaasd wurdt. Dy sek fersterket de djippe, dreunende lûden dy't it mantsje makket om wyfkes oan te lûken.

== Fersprieding en biotoop ==
De grutte Yndyske trap libbet yn drûge en healdrûge gerslannen, iepen gebieten mei stikelige strûken en hege gerslannen ôfwiksele mei lânbougrûn. De soarte mijt yrrigearre gebieten. De wichtichste briedgebieten lizze yn sintraal en westlik Yndia en yn eastlik Pakistan. Yn dielen fan Rajasthan binne drûge healwoastyngebieten troch yrrigaasjekanalen feroare yn yntinsyf brûkte lânbougebieten.

De grutte Yndyske trap kaam eartiids yn grutte dielen fan Yndia en Pakistan foar. Yn Yndia waard de soarte histoarysk yn 'e dielsteaten [[Punjab]], [[Haryana]], [[Uttar Pradesh]], [[Madhya Pradesh]], [[Chhattisgarh]], [[Odisha]], [[Andhra Pradesh]], [[Radjastan]], [[Gûdjarat]], [[Maharashtra]], [[Karnataka]] en [[Tamil Nadu]] oantroffen.

Hjoed-de-dei is it ferspriedingsgebiet beheind ta in pear isolearre gebieten yn Andhra Pradesh, Gujarat, Karnataka, Maharashtra, Madhya Pradesh en Rajasthan. Yn Pakistan komt de soarte noch foar yn it eastlike part fan it lân. 

Yn 2013 waarden by in ûndersyk yn 'e Cholistan-woastyn fan Pakistan noch in pear fûgels fûn.

== Ekology ==
De Yndyske trap is in allesiter. It iten bestiet benammen út [[ynsekten]], wêrûnder foaral [[gaanders]] en [[imerkes]] (''Orthoptera''), mar ek [[krobben]], ûnder oare soarten út it skaai ''Mylabris''. Dêrnjonken yt de soarte gerssied, beien (benammen fan 'e skaaien ''Ziziphus'' en ''Eruca''), [[kjifdieren]] en [[reptilen]]. Yn kultuerlân frette de fûgels ek fan gewaaks.

De briedtiid falt tusken maart en septimber. Yn dy tiid sette de mantsjes harren grutte, wite pronkfearren op en litte se dy sjen oan 'e wyfkes. By de balts blaast it mantsje syn kielsek op. Dy sek leit ûnder de tonge en kin sa grut wurde dat it liket as hinget der in grutte, beweechlike sek ûnder de hals. De sturt wurdt heech oer it lichem hâlden en faak oer de rêch teard. It mantsje lit dêrby geregeld in djippe, dreunende rop hearre dy't hast 500 meter fierderop te hearren is.

It wyfke leit ien aai yn in ûnbeklaaide ûndjippe kûle op 'e grûn. Allinne it wyfke briedt de aaien út en fersoarget de piken. De aaien binne kwetsber foar rôfdieren, benammen foar oare bisten lykas hoefdieren en krieën. As der gefaar driget, kin it wyfke ôfliedingsgedrach sjen litte, wêrby't se fuortfljocht mei de poaten nei ûnderen hingjend om de oandacht fan rôfdieren fan 'e piken ôf te lieden.

It mantsje is [[Polygamy|polygaam]] en yn 'e briedtiid libbet er meast allinnich. De soarte brûkt in bysûnder pearfoarmingssysteem: de mantsjes sammelje harren net op in mienskiplik baltsplak, mar hâlde aparte gebieten dêr't se wyfkes hinne besykje te lokjen. 

De grutte Yndyske trap migrearret lokaal. Nei de [[moesson]] ferspriede groepen har oer gruttere gebieten.

== Bedrigingen ==
De grutte Yndyske trap stiet sûnt 2011 as 'krityk bedrige' (''Critically Endangered'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. De soarte is út sa'n 90% fan it eardere ferspriedingsgebiet ferdwûn. 
[[Ofbyld:Great Indian Bustard Ardeotis nigriceps by Raju Kasambe DSCN9716 10.jpg|thumb|left|Lytse groep yn Radjastan.]]
De wichtichste bedrigingen binne bejaging en ferlies fan leefgebiet. Yn it ferline waard der in soad op 'e fûgel jage foar it fleis. Ek hjoed-de-dei kin yllegale jacht noch in probleem wêze. Yn guon gebieten, lykas Radjastan, hat yrrigaasje troch it Indira Gandhi-kanaal laat ta mear lânbou. 

In moderne bedriging wurdt foarme troch lineêre ynfrastruktuer, lykas diken en elektrisiteitsliedingen yn woastyngebieten. Benammen botsingen mei heechspanningslinen feroarsaakje in soad stjerte ûnder de fûgels. Ek de útwreiding fan duorsume enerzjy, mei grutte sinnepanielen yn woastyn- en gerslângebieten, kin in bedriging foarmje foar it leefgebiet.

Yn Pakistan is de jachtdruk heech. Troch in tekoart oan beskerming en de jacht stiet de soarte dêr op 'e râne fan útstjerren.  

== Beskerming en status ==
De dielsteat Rajasthan begûn op Wrâldmiljeudei 2013 mei it programma &quot;Project Great Indian Bustard&quot;. Dêrby waarden wichtige briedgebieten yn besteande beskerme gebieten oanjûn en ôfset en waarden ek feilige briedplakken bûten beskerme gebieten makke.
[[Ofbyld:Adhisheshaya Forest watcher feeding the captive Great Indian Bustard in Rollapadu Wildlife Sanctuary.jpg|thumb|left|In fûgel wurdt fuorre yn it Natuerreservaat Rollapadu yn Andhra Pradesh; de fûgel is letter troch in ferwyldere hûn deade.]]  
Al yn 'e jierren 1970 waard besocht om de soarte yn finzenskip te fokken, mar dat mislearre. Yn 2020 waarden njoggen piken mei súkses útbret yn in keunstmjittich briedprogramma, wat doe in wrâldrekord wie. Yn 2024 waard in pyk berne nei keunstmjittige ynseminaasje fan in wyfke mei sperma fan in mantsje dat 200 km fierderop libbe.

Yn maart en april 2025 kamen yn it distrikt Jaisalmer (Radjastan) yn it Sam Bustard Conservation and Breeding Centre en it Ramdevra Breeding Centre, yn totaal acht piken út 'e aaien.

De Yndyske trap wurdt troch de [[IUCN]] sûnt 2011 as 'kritysk bedrige' op 'e [[Reade List]] klassifisearre.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-indian-bustard-ardeotis-nigriceps BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/indbus1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/indbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis nigriceps|Arabyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Indiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]</text>
      <sha1>05rwo8nshkwbfdh1v6olsndrd8lbqnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1237027</id>
      <parentid>1237025</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T11:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Dûbel stikje oer de status ferwidere.</comment>
      <origin>1237027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8462" sha1="r9ycy7wh2k8juh0ilqrllp7rrykhtn8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Yndyske trap
|Ofbyld      = [[Ofbyld:SaurabhSawant Bustard Rajasthan SAU 0136 (cropped).jpg|250px]]
|lûd         = [[Ofbyld:Great Indian Bustard call recorded at Nanaj, Maharashtra.ogg|250px]]
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'')
|Famylje     = [[trapfûgels]] (''Otididae'')
|Skaai       = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'')
|Wittenskiplike namme= Ardeotis nigriceps
|Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''Yndyske trap''' (''Ardeotis nigriceps''), ek wol '''grutte Yndyske trap''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't foarkomt op it [[Yndyske subkontinint]]. It is in grutte fûgel mei lange bleate poaten en hy heart ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld.

Eartiids wie de soarte algemien yn 'e drûge gerslannen en strûklannen fan [[Yndia]]. Yn 2018 waard it tal oerlibjende fûgels lykwols rûsd op mar sa'n 150 eksimplaren, wylst de populaasje yn 2011 noch op likernôch 250 fûgels rûsd waard. De grutte Yndyske trap is krityk bedrige troch de kombinaasje fan bejaging en it ferlies fan leefgebiet. De soarte wurdt yn Yndia beskerme ûnder de ''Indian Wild Life (Protection) Act'' fan 1972.

== Skaaimerken ==
De grutte Yndyske trap is in grutte grûnbewenjende fûgel dy't likernôch ien meter heech wurdt. De soarte is maklik te werkennen oan 'e swarte krún dy't sterk ôfstekt tsjin 'e ljochte kop en hals. It lichem is brúneftich, mei donkere en ljochte tekeningen yn it fearrekleed.
[[Ofbyld:DSC0560 Saurabh RJ 20211016-Web.jpg|thumb|left|Yndyske trap.]]
It mantsje hat in sânkleurich oant ljochtbrún fearrekleed. Yn 'e briedtiid ûntstiet in opfallende swarte boarstbân. De swarte krún wurdt dan by de balts opset, wêrtroch't de kop in noch opfallender uterlik krijt.

It wyfke liket op it mantsje, mar is lytser en minder kontrasteryk kleure. De ljochte kleur fan 'e kop en hals is by har minder suver wyt en de swarte boarstbân is swak ûntwikkele, ûnderbrutsen of hielendal ôfwêzich

De grutte Yndyske trap is nei de [[koaritrap]] (''Ardeotis kori'') en de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') ien fan 'e grutste trappen fan 'e wrâld. It is de grutste lânbewenjende fûgel yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet. De fûgel hat in lange hals en lange poaten, dy't goed oanpast binne oan it libben yn iepen, drûge lânskippen.

Mantsjes hawwe in goed ûntwikkele kielsek dy't by de balts en it roppen opblaasd wurdt. Dy sek fersterket de djippe, dreunende lûden dy't it mantsje makket om wyfkes oan te lûken.

== Fersprieding en biotoop ==
De grutte Yndyske trap libbet yn drûge en healdrûge gerslannen, iepen gebieten mei stikelige strûken en hege gerslannen ôfwiksele mei lânbougrûn. De soarte mijt yrrigearre gebieten. De wichtichste briedgebieten lizze yn sintraal en westlik Yndia en yn eastlik Pakistan. Yn dielen fan Rajasthan binne drûge healwoastyngebieten troch yrrigaasjekanalen feroare yn yntinsyf brûkte lânbougebieten.

De grutte Yndyske trap kaam eartiids yn grutte dielen fan Yndia en Pakistan foar. Yn Yndia waard de soarte histoarysk yn 'e dielsteaten [[Punjab]], [[Haryana]], [[Uttar Pradesh]], [[Madhya Pradesh]], [[Chhattisgarh]], [[Odisha]], [[Andhra Pradesh]], [[Radjastan]], [[Gûdjarat]], [[Maharashtra]], [[Karnataka]] en [[Tamil Nadu]] oantroffen.

Hjoed-de-dei is it ferspriedingsgebiet beheind ta in pear isolearre gebieten yn Andhra Pradesh, Gujarat, Karnataka, Maharashtra, Madhya Pradesh en Rajasthan. Yn Pakistan komt de soarte noch foar yn it eastlike part fan it lân. 

Yn 2013 waarden by in ûndersyk yn 'e Cholistan-woastyn fan Pakistan noch in pear fûgels fûn.

== Ekology ==
De Yndyske trap is in allesiter. It iten bestiet benammen út [[ynsekten]], wêrûnder foaral [[gaanders]] en [[imerkes]] (''Orthoptera''), mar ek [[krobben]], ûnder oare soarten út it skaai ''Mylabris''. Dêrnjonken yt de soarte gerssied, beien (benammen fan 'e skaaien ''Ziziphus'' en ''Eruca''), [[kjifdieren]] en [[reptilen]]. Yn kultuerlân frette de fûgels ek fan gewaaks.

De briedtiid falt tusken maart en septimber. Yn dy tiid sette de mantsjes harren grutte, wite pronkfearren op en litte se dy sjen oan 'e wyfkes. By de balts blaast it mantsje syn kielsek op. Dy sek leit ûnder de tonge en kin sa grut wurde dat it liket as hinget der in grutte, beweechlike sek ûnder de hals. De sturt wurdt heech oer it lichem hâlden en faak oer de rêch teard. It mantsje lit dêrby geregeld in djippe, dreunende rop hearre dy't hast 500 meter fierderop te hearren is.

It wyfke leit ien aai yn in ûnbeklaaide ûndjippe kûle op 'e grûn. Allinne it wyfke briedt de aaien út en fersoarget de piken. De aaien binne kwetsber foar rôfdieren, benammen foar oare bisten lykas hoefdieren en krieën. As der gefaar driget, kin it wyfke ôfliedingsgedrach sjen litte, wêrby't se fuortfljocht mei de poaten nei ûnderen hingjend om de oandacht fan rôfdieren fan 'e piken ôf te lieden.

It mantsje is [[Polygamy|polygaam]] en yn 'e briedtiid libbet er meast allinnich. De soarte brûkt in bysûnder pearfoarmingssysteem: de mantsjes sammelje harren net op in mienskiplik baltsplak, mar hâlde aparte gebieten dêr't se wyfkes hinne besykje te lokjen. 

De grutte Yndyske trap migrearret lokaal. Nei de [[moesson]] ferspriede groepen har oer gruttere gebieten.

== Bedrigingen ==
[[Ofbyld:Great Indian Bustard Ardeotis nigriceps by Raju Kasambe DSCN9716 10.jpg|thumb|left|Lytse groep yn Radjastan.]]
De wichtichste bedrigingen binne bejaging en ferlies fan leefgebiet. Yn it ferline waard der in soad op 'e fûgel jage foar it fleis. Ek hjoed-de-dei kin yllegale jacht noch in probleem wêze. Yn guon gebieten, lykas Radjastan, hat yrrigaasje troch it Indira Gandhi-kanaal laat ta mear lânbou. 

In moderne bedriging wurdt foarme troch lineêre ynfrastruktuer, lykas diken en elektrisiteitsliedingen yn woastyngebieten. Benammen botsingen mei heechspanningslinen feroarsaakje in soad stjerte ûnder de fûgels. Ek de útwreiding fan duorsume enerzjy, mei grutte sinnepanielen yn woastyn- en gerslângebieten, kin in bedriging foarmje foar it leefgebiet.

Yn Pakistan is de jachtdruk heech. Troch in tekoart oan beskerming en de jacht stiet de soarte dêr op 'e râne fan útstjerren.  

== Beskerming en status ==
De dielsteat Rajasthan begûn op Wrâldmiljeudei 2013 mei it programma &quot;Project Great Indian Bustard&quot;. Dêrby waarden wichtige briedgebieten yn besteande beskerme gebieten oanjûn en ôfset en waarden ek feilige briedplakken bûten beskerme gebieten makke.
[[Ofbyld:Adhisheshaya Forest watcher feeding the captive Great Indian Bustard in Rollapadu Wildlife Sanctuary.jpg|thumb|left|In fûgel wurdt fuorre yn it Natuerreservaat Rollapadu yn Andhra Pradesh; de fûgel is letter troch in ferwyldere hûn deade.]]  
Al yn 'e jierren 1970 waard besocht om de soarte yn finzenskip te fokken, mar dat mislearre. Yn 2020 waarden njoggen piken mei súkses útbret yn in keunstmjittich briedprogramma, wat doe in wrâldrekord wie. Yn 2024 waard in pyk berne nei keunstmjittige ynseminaasje fan in wyfke mei sperma fan in mantsje dat 200 km fierderop libbe.

Yn maart en april 2025 kamen yn it distrikt Jaisalmer (Radjastan) yn it Sam Bustard Conservation and Breeding Centre en it Ramdevra Breeding Centre, yn totaal acht piken út 'e aaien.

De soarte is út sa'n 90% fan it eardere ferspriedingsgebiet ferdwûn en wurdt troch de [[IUCN]] sûnt 2011 as 'kritysk bedrige' op 'e [[Reade List]] klassifisearre.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-indian-bustard-ardeotis-nigriceps BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/indbus1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen op 1 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/indbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ardeotis nigriceps|Arabyske trap}}
}}
{{DEFAULTSORT:Indiske trap}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reuzetrap]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]</text>
      <sha1>r9ycy7wh2k8juh0ilqrllp7rrykhtn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ardeotis nigriceps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193245</id>
    <redirect title="Yndyske trap" />
    <revision>
      <id>1237026</id>
      <timestamp>2026-08-01T11:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Yndyske trap]]</comment>
      <origin>1237026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="i9y0ydxwuu84abq7vgghn4por8vcz29" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Yndyske trap]]</text>
      <sha1>i9y0ydxwuu84abq7vgghn4por8vcz29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Yndyske trap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193246</id>
    <redirect title="Yndyske trap" />
    <revision>
      <id>1237029</id>
      <timestamp>2026-08-01T11:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Yndyske trap]]</comment>
      <origin>1237029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="i9y0ydxwuu84abq7vgghn4por8vcz29" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Yndyske trap]]</text>
      <sha1>i9y0ydxwuu84abq7vgghn4por8vcz29</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>