Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 978 1237032 1234550 2026-08-01T14:31:41Z Drewes 2754 plaatsjes en noch wat 1237032 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = linnaeusklokje | Ofbyld= [[Ofbyld:Linnaea borealis 8803.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[kaarde-eftigen]] (''Dipsacales'') | Famylje= [[papsûgers (famylje)|papsûgers]] (''Caprifoliaceae'') | Skaai= [[linnaeusklokjes (skaai)|linnaeusklokjes]] (''Linnaea'') | Wittenskiplike namme= Linnaea borealis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} It '''Linnaeusklokje''' (''Linnaea borealis''; borealis = "fan it noarden") is in saneamde [[twillingblom]] (nei de bloeifoarm) neamd nei [[Carolus Linnaeus]]. It plantsje komt foar yn it noarden fan [[Jeropa]] en yn sawat alle berch-eftige gebieten yn Jeropa. It Linnaeusklokje is in tige beskieden, kwetsber plantsje. It hat in hichte fan sa'n 10 sm, mei twa lytse blomkes op in tin stâltsje. ''Linnaea'' is een [[Monotypysk takson|monotypysk geslacht]] mei linnaeusklokje as de iennige [[soarte]] yn it [[Geslacht (taksonomy)|geslacht]]. Yn Nederlân is it plantsje seldsum. It komt spoaradysk foar op de [[Fryske waadeilannen|Waadeilannen]]. == Namme == De soarte waard troch de Nederlânske botanikus [[Jan Frederik Gronovius]] nei [[Carl Linnaeus]] neamd. Linnaeus beskreau de soarte yn syn ''[[Flora Lapponica]]''. Linnaeus wurdt faak ôfbylde mei dizze plant yn syn hân of op syn revers. {|style="text-align:center;" |- |<gallery widths="210px" heights="280px"> Museum Boerhaave - Martin Hoffman - Linnaeus in his Lapponian costume with flower Linnaea borealis - 1737 - Painting.jpg|''Portret fan [[Linnaeus]] yn [[Samen|Lapsk]] kostúm mei Linnaeusklokje yn 'e hân'', (1737) fan [[Martin Hoffman]], Ryksmuseum Boerhaave Illustration_Linnaea_borealis0.jpg|Botanyske tekening fan it linnaeusklokje </gallery> |} == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Papsûger (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Pierre en Miquelon]] d0xcly3s2tdxl75i37p4yf5aor4b5rc 0 3565 1237083 1236212 2026-08-01T18:57:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237083 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=readhalsdûker |Ofbyld= [[File:Grèbejougrisparade.jpg|250px]]<small>In pearke readhalsdûkers. It skinken fan wetterplanten makket diel út fan 'e hofmakkerij.</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps grisegena |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natoerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''readhalsdûker''' (''Podiceps griseigena'') is krekt in slach lytser as de [[hjerringslynder]]. De 45 sm grutte fûgel komt allinnich yn de winter nei Fryslân. De readhalsdûkers briede meast yn [[East-Jeropa]]; oerwinterje dogge se rûnom de Noardsee mar ek wol yn Súd-Jeropa. == Uterlik == De readhalsdûker is yn it briedseizoen goed wer te kennen oan syn reade hals en syn griis-wite wangen. Winterdeis is er lykwols in stik minder maklik werom te kennen, om't er dan meast griis is. It meast opfallend is dan syn swarte snaffel mei giele woartel. [[File:Podiceps grisegena MHNT.ZOO.2010.11.39.10.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e readhalsdûker.]] == Fuortplanting == Lykas de hjerringslynders begjinne ek de readhalsdûkers yn april/maaie oan in opfallende pearfoarming. Foaral it wyfke briedt de 3-6 aaien yn sa'n 23 dagen út. De jongen ferlitte fuort it nêst mar sitte de earste 10 dagen noch wol by de âlden op de rêch. Dêrnei moatte se sels swimme. Nei sa'n 8-10 wike kinne se harsels rêde. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] 0dak1df1ypo72apgtqeraurjejgbnne 1237084 1237083 2026-08-01T19:00:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1237084 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=readhalsdûker |Ofbyld= [[File:Grèbejougrisparade.jpg|250px]]<small>In pearke readhalsdûkers. It skinken fan wetterplanten makket diel út fan 'e hofmakkerij.</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps grisegena |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natoerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''readhalsdûker''' (''Podiceps griseigena'') is krekt in slach lytser as de [[hjerringslynder]]. De 45 sm grutte fûgel komt allinnich yn de winter nei Fryslân. De readhalsdûkers briede meast yn [[East-Jeropa]]; oerwinterje dogge se rûnom de Noardsee mar ek wol yn Súd-Jeropa. == Uterlik == De readhalsdûker is yn it briedseizoen goed wer te kennen oan syn reade hals en syn griis-wite wangen. Winterdeis is er lykwols in stik minder maklik werom te kennen, om't er dan meast griis is. It meast opfallend is dan syn swarte snaffel mei giele woartel. [[File:Podiceps grisegena MHNT.ZOO.2010.11.39.10.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e readhalsdûker.]] == Fuortplanting == Lykas de hjerringslynders begjinne ek de readhalsdûkers yn april/maaie oan in opfallende pearfoarming. Foaral it wyfke briedt de 3-6 aaien yn sa'n 23 dagen út. De jongen ferlitte fuort it nêst mar sitte de earste 10 dagen noch wol by de âlden op de rêch. Dêrnei moatte se sels swimme. Nei sa'n 8-10 wike kinne se harsels rêde. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] klj0ftae9w6yuypkdrj6ufisgpud05y 0 3576 1237080 1177171 2026-08-01T18:54:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237080 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reade wikel |Ofbyld= [[File:Common Kestrel Falco tinnunculus Tal Chappar Rajasthan India 14.02.2013 (bysnien).jpg|125px]][[File:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|125px]]<br><small>wyfke&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;mantsje |lûd=[[File:Falco tinnunculus - Common Kestrel XC463430.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[falkeftigen]] (''Falconiformes'') |Famylje= [[falkfûgels]] (''Falconidae'') |Skaai= [[wikels]] (''Falco'') |Wittenskiplike namme= Falco tinnunculus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''reade wikel''' of '''toerfalk''' ([[Latyn]]ske namme: ''Falco tinnunculus'') is in [[rôffûgels|rôffûgel]] út it [[skift]] fan de [[falkeftigen]] (''Falconiformes'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[falken]] (''Falconidae''). It is yn West- en Midden-Jeropa fierwei de meast algemiene falkesoart. Yn [[Fryslân]] komt de fûgel it hiele jier foar, mar yn [[Skandinaavje]] en [[Ruslân]] allinich simmers. It binne readbrune fûgels mei donkere plakken op de wjukken en in lange sturt. It mantsje is wat lytser, en is ek wer te kennen oan syn blauwe kop. [[Ofbyld:Faucon crécerelle MHNT.jpg|left|thumb|200px|Aai fan ''Falco tinnunculus'']] == De jacht == De 30-35 sm grutte fûgel is faak te sjen boppe de berms oan de kant fan de dyk. De [[fûgel]] hinget dan faak stil yn de loft wylst er om iten siket, it saneamde [[wikeljen]]. As er in proai sjocht dûkt er der boppeop. Hy yt meast [[mûzen]] en [[ynsekten]], mar ek wol kikkerts en fûgels dy't op de grûn sitte. == Fuortplanting == Lykas de measte falken makket de reade wikel net sels in nêst. Faak brûkt er nêsten fan [[Krie|krieën]] en [[Ekster|eksters]]. Ek briedt der wol yn tsjerketourren en oare hege gebouwen. It wyfke briedt de 3-6 [[aai (bist)|aaien]] yn 30 dagen út. De jongen bliuwe noch sa'n 30 dagen op it nêst. Dêrnei bliuwe se ek noch in moanne by de âlden foar se harren sels rêde kinne. == Keppeling om utens == * [http://www.beleefdelente.nl/torenvalk Webcameras reade-wikelnest op beleefdelente.nl] {{CommonsBalke|Category:Falco tinnunculus|Reade wikel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wikel (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] t38omcrnj2xw93nhdjp5sjzofe2v2uj 0 3596 1237147 1212994 2026-08-01T19:36:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237147 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reidhintsje |Ofbyld= [[File:Kokoszka(Grzecho Lukasik).jpg|250px]] |lûd=[[File:Gallinula chloropus - Common Moorhen XC545002.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje= [[ralfûgels]] (''Rallidae'') |Skaai= [[reidhinnen]] (''Gallinula'') |Wittenskiplike namme= Gallinula chloropus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:GallinulaChloropusIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF8080}} wierskynlik [[útstjerren (biology)|útstoarn]] }}</small> }} It '''reidhintsje''' of de '''reidhin''' (''Gallinula chloropus'') is in 30-35 sm grutte wetterfûgel. Hy hielendal swart, útsein de wite ûnderein fan de sturt. It reidhintsje hat wat wei fan de [[markol]], mar yn stee fan it wyt fan de markol hat it Reidhintsje in reade foarholle, en in reade [[snaffel]] mei in giele punt. It Reidhintsje is ek in wat behindiger fûgel as de Markol en om't it gjin swimfluezen hat kin it him ek wat better rêde op de wâl. Lykas de markol yt it Reidhintsje wetterplanten en wetterynsekten. == Oare Fryske nammen == It reidhintsje wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''blêskop'', ''dûkhintsje'' as ''reidhoantsje''. [[File:Gallinula chloropus MHNT.ZOO.2010.11.67.1.jpg|thumb|left|Aaien fan it Reidhintsje]] == Fuortplanting == It reidhintsje bout in nêst fan reid, meast op it wetter mar bytiden hat er ek wol in nêst op de wâl ûnder in strûk fuort by it wetter. De beide âlden briede sa'n 20 dagen op de 7-10 [[Aai (bist)|aaien]]. Meastentiids briede se twa kear yn it jier. De jongen fan it earste nêst bliuwe noch by de âlden wylst dy mei har twadde nêst dwaande binne. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reidhin]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] f4nlvnrojqvjjrjahbmlz9ry7quttbc 0 3689 1237252 1172638 2026-08-02T00:14:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237252 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=seepappegaai |Ofbyld= [[File:Puffin (Fratercula arctica).jpg|250px]] |lûd=[[File:Atlantic Puffin (Fratercula arctica) (W1CDR0001416 BD3).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai= [[seepappegaaien]] (''Fratercula'') |Wittenskiplike namme= Fratercula arctica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fratercula arctica distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#E69600}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FFDC00}} [[wintergast]]</small> }} De '''seepappegaai''' (''Fratercula arctica'') is in 30 sm grutte fûgel út de famylje fan de [[alkfûgels]]. Hy is goed wer te kennen oan syn swartwite fearren en syn snaffel yn fel read, giel en swart. == Fersprieding == De seepappegaai briedt yn koloanjes oan de Atlantyske kusten, de eastkust fan [[Noard-Amearika]], op [[Yslân]] en op de Jeropeeske Atlantyske kust. Bûten de briedtiid swalkje se op de see om wêrby't se wol fierder nei it suden sakje. [[File:Fratercula arctica arctica MHNT.ZOO.2010.11.146.6.jpg|thumb|left|180px|Aai fan de seepappegaai.]] == Iten == De seepappegaai yt meastentiids fisk. Hy kin tagelyk fisken fange en festhâlde yn syn [[snaffel]]. Sa kin hy wol mear as tsiin fiskjes tagelyk meinimme. == Fuortplanting == De seepappegaai is in [[hoalebrieder]] dy't briedt yn koloanjes. Hy brûkt wol besteande hoalen, mar meastentiids graaft hy sels in hol fan wol in meter djip. De yngong wurdt somtiden troch meardere famyljes brûkt. It nêst oan it ein fan de gong is beklaaid mei gers, planten en fearren. Dêr leit it wyfke ien sa'n 7 sm grut [[aai (bist)|aai]]. Dit aai wurdt yn 35 dagen útbret. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seepappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Hudsonbaai]] szzwlcj818ttlhnegke2gqu6345w0l5 0 4882 1237292 1172691 2026-08-02T10:58:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237292 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Sileenske ljip |Ofbyld= [[File:Southern lapwing (Vanellus chilenis lampronotus).JPG|250px]] |lûd=[[File:Vanellus Chilensis.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai= [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus chilensis |Beskriuwer, jier= Molina, 1782 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Vanellus chilensis map.svg|center|250px]] }} De '''Sileenske ljip''' of '''Súdamerikaanske ljip''' (''Vanellus chilensis'') is in waadfûgel, dy't yn hiel Súd-Amearika foarkomt, útsein yn de [[Andes]] en it [[Amazônebekken|Amazône]]gebiet. == Biotoop == Dizze ljip hat in foarkar foar iepen gerslân en hat dan ek profitearre fan it útwreidzjen fan syn biotoop trochdat der yn dy kontreien hieltyd mear fee hâlden wurdt. Sûnt [[1961]] komt de fûgel ek foar op [[Trinidad]] en sûnt [[1974]] op [[Tobago]]. Lykas de noardlike [[ljip]], briedt de Sileenske ljip yn in simpel nêst, almeast op greide mar ek wol op farsk omploege lân. Wat fleankeunst en de wize fan it ferdriuwen fan rôvers oanbelanget liket er ek in soad op syn noardlik famyljelid. [[File:Sileenske ljip.jpg|left|180px|thumb|In Sileenske ljip.]] Bûten de briedtiid lûkt de Sileenske ljip nei wiete gebieten dêr't nachts yn grutte kloften om fretten, meast ynsekten, socht wurdt. == Uterlik == De Sileenske ljip is sa'n 31 oant 33 sm lang en waget ûngefear 295 gram. De boppekant is meast brún-griis mei in brûnzen glâns op de skouders. De grize kop falt noch it measte op mei in swarte foarholle en in swarte kiel dy't oergiet yn it ek swarte boarst. It swart wurdt begrinze troch in wite streek. De rest fan de ûnderkant is wyt, de sturt is wer swart. De eachring, poaten en snaffel binne meast roaseftich. Geografysk komme nochal grutte ferskillen yn de tekening foar. == Ferwizing == * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=1438 Side mei fideo-opnamen fan de Sileenske ljip]. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] m3sodcdmsmtpkurl44acoleaor20s86 0 5653 1237163 1191370 2026-08-01T23:04:30Z Kneppelfreed 2013 /* Skiednis */ [[]] 1237163 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Andyk | ôfbylding = Andijk kerk.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Andyk en de grifformearde tsjerke. | wapen = [[Ofbyld:Andijk flag.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Coat of arms of Andijk.svg|70px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|Andyk}} <small>({{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = 22.85 km²<br>lân: 21,03 km²<br>wetter: 1,82 km² | befolkingstichtens = 342 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of North Holland.svg|20px]] [[Noard-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Medemblik.svg|20px|]] [[Medemblik (gemeente)|Medemblik]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_44_42_N_5_13_1_E_type:city_zoom:16_region:NL|52°44 'NB, 5°13 'EL}} | webside = [https://de-andijker.nl/ de-andijker.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Medemblik (gemeente) | lat_deg = 52 | lat_min = 44 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 13 | lon_sec = 1 | lon_dir = E }} '''Andyk''' (offisjeel: Andijk; alternative [[Frysk]]e namme: Oandyk<ref>Nij Frisia, maart 2015, Kerst Huisman, side 20</ref>; [[Westfryske dialekten|Westfrysk]]: Andoik) is in [[doarp]] yn 'e krite [[West-Fryslân]] fan 'e [[Nederlân]]ske [[provinsje]] [[Noard-Hollân]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Kerkje van buurtschap Buurtje ..JPG|thumb|left|Buurtjeskerk]] De namme Andyk is ôflaat fan 'oan 'e dyk'. Oan de Noarderdyk leine ferskillende buorskippen, dy't ûnder de plakken Lutjebroek, Grootebroek en Bovenkarspel hearden. Meiïnoar foarmen dy plakken eartiids de 'stede Grootebroek'. De buorskippen groeiden yn de rin fan de tiid en nei de [[reformaasje]] bouden de protestanten fan Andyk yn 1667 in eigen tsjerke, de ''Buurtjeskerk'' yn 'e [[Kerkbuurt (Andyk)|Tsjerkebuorren]], wylst de roomsen yn dy tiid ûnder de [[staasje]] fan [[Wervershoof]] foelen, dy't op 'e [[Bangert]] en op Broekoord in [[skûltsjerke]] hiene. Yn 'e [[Frânske tiid]] waard Andyk by keizerlik dekreet fan 21 oktober 1811 mei yngong fan 1812 in selsstannige gemeente. Njonken Andyk leine ek de Bangert en Tsjerkebuorren yn 'e gemeente Andyk. Ek Wervershoof hearde by de nije gemeente, mar sûnt 1817 foarme Wervershoof in aparte gemeente. De stoarmfloed fan 1916 late ta in dykferbreding en it sljochtsjen fan 'e dykgrêft. Foar dat doel waarden de hûskes dy't tsjin de dyk oanboud wiene ôfbrutsen en nije strjitten oanlein, lykas de tsjintwurdige wei oan 'e ferbrede dyk. Fierder de polder yn ûnstiene de Kleingouw, Molenweg, Hoekweg, Middenweg en de Knokkel. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] fûn der fral nijbou oan de Middenweg en de Kleingouw plak. Besuden it doarp hearde ek noch in part fan 'e polder [[It Grutslach]] ta de gemeente Andyk. De gemeente waard begrinzge troch de Bokkesleat as grins mei de gemeente [[Inkhuzen]], de Kadyk as grins mei de gemeente [[Stede Broec]] en de Feartsleat as grins mei de gemeente [[Wervershoof]]. Op 1 jannewaris 2011 fusearre de gemeente Andyk mei de gemeenten Wervershoof en de stêd Medemblik ta de nije gemeente Medemblik. Andyk en de grifformearde tsjerke. == Ekonomy == De grûn fan Andyk is groeisum en wurdt foar lân- en túnbou brûkt. Ek binne der grutte bedriuwen foar de bolleferwurking. In wichtige boarne fan ynkommen is boppedat it toerisme. Der is in soad wettersport en der binne kampings en in bungalowpark. It wetterwinstasjon 'Prinses Juliana' leveret foar in grut diel it drinkwetter oan de provinsje Noard-Hollân. === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2005 || 2006 || 2015 || 2018 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 6.421 || 6.470 || 6.470 || 6.710 || 7.005 |} == It besjen wurdich == {{Apart|Grifformearde tsjerke (Andijk)}} Yn it doarp stiet de yn 1929 neffens in ûntwerp fan de [[Grinslân|Grinslânske]] arsjitekt [[Egbert Reitsma]] boude grifformearde tsjerke. De tige monumintale [[Ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] tsjerke is sûnt 1985 in [[ryksmonumint]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Andijk|Andyk}} }} {{Berjocht:GemeenteMedemblik}} {{Koördinaten|52_44_42_N_5_13_1_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 44' NB, 5° 13' EL}} [[Kategory:Plak yn Medemblik (gemeente)]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1817]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2011]] sfdqlo4qdj4yve9a49mibsd2k3w62cu 0 5719 1237071 1172507 2026-08-01T18:49:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237071 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reade glee |Ofbyld= [[File:Milvus_milvus_R(ThKraft).jpg|250px]] |lûd=[[File:Milvus milvus - Red Kite XC576967.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[gleeën]] (''Milvus'') |Wittenskiplike namme= Milvus milvus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Milvus milvus distr02.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FFFF}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#32CD32}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#9F0}} stânfûgel en teffens [[wintergast]] út oare kriten }}</small> }} De '''reade glee''' (''Milvus milvus'') is in [[fûgel]] út de famylje fan de [[haukfûgels]]. == Foarkommen == De reade glee is 61 oant 72 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 140 oant 180 sm. Dêrmei is er grutter as de [[mûzefalk]], mar hy is wol in stik slanker. Yn ’e flecht is er net te ferwikseljen mei de mûzefalk, om’t er in djip ynsnijde swellesturt hat, wêrmei’t er yn ’e loft balansearret sadat sa no en dan de readbrune kleur fan de sturt opljochtet. De rest fan de fûgel is read mei brúngriis. Syn kop is griis en hy hat in giele heakfoarmige snaffel mei in swarte punt. == Fersprieding == De reade glee komt foar yn in grut part fan Europa. Yn [[Spanje]], [[Portegal]], [[Itaalje]] en op de [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] is de fûgel it hiele jier rûn. Yn [[Frankryk]], Midden- en East-Europa is it in [[trekfûgel]]. [[File:Milvus milvus MHNT.ZOO.2010.11.80.15.jpg|thumb|left|Aai fan de ''Milvus milvus'']] == Iten == De reade glee yt lytse [[sûchdieren]], fûgels, [[ynsekten]] en wjirms, mar hy yt ek wol deade dieren, dy't bygelyks oanriden binne, of ôffal fan it stoart. == Fuortplanting == Yn de maityd begjint de reade glee mei syn baltsflecht; dêrby stoart er himsels fan grutte hichte op syn nêst. De reade glee hat syn nêst heech yn de beammen, meastentiids yn leafbosken, hy brûkt faak âlde nêsten fan [[krie|krieën]] of mûzefalken. It wyfke leit 3 of 4 aaien dy't yn 32 dagen útbret wurde. De jongen bliuwe dêrnei noch sa'n 50 dagen op it nêst. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] e9br36dejtkedkecadp0ino15q475tx 0 9217 1237030 1237024 2026-08-01T13:34:54Z FreyaSport 40716 /* A-lyts */ bywurke 1237030 wikitext text/x-wiki {{by de tiid}} De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2022 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Boujier ! style="background-color: #daa520" | Ton ! style="background-color: #daa520" | Werf |- |<big>'''E'''</big> |Eelkje II |[[Heech]] |Jeroen de Vos |[[1914]] |30,37 |Ljouwert, Roos & van der Meijden |- | |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |[[1904]] |49 |Ljouwert, v.d. Werff |- |<big>'''B'''</big> |Freonskip |[[Blauhús]] |Hartman Witteveen |[[1909]] |40 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- |<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |[[1914]] |44 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Ingelskman |[[Rotterdam]] |Sikke Heerschop |[[1907]] |35 |Drachten, de Piip |- |<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |[[1911]] |50 |Ljouwert, v.d. Werff |- | |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |[[1911]] |34 |Drachten, de Piip |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] |Lytse Lies |[[De Gaastmar]] |Tony Brundel |[[1910]] |35 |Drachten, de Piip |- | |Ora et Labora |Heeg |Sietse Broersma |[[1912]] |42 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |[[1906]] |35,23 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |[[1911]] |42 |Frjentsjer, Draaisma |- | |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |[[1923]] |51 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Us Heit |[[Rotterdam]] |Wytse Heerschop |[[1902]] |40 |Drachten |- |[[Ofbyld:Seilteken Ut en Thús.jpg|20px]] |Ut en Thûs |[[Snits]] |Floriaan Zwart |[[1910]] |38 |Frjentsjer, Brandsma |- |<big>'''Z'''</big> |Waaksdom |[[De Jouwer]] |Ulbe Zwaga |[[1913]] |49 |Drachten, v.d. Werff, Langewyk |- | |‘t Swarte Wief |[[De Tynje (doarp)|de Tynje]] |Jaap Hofstee |[[1909]] |48 |Wergea, v.d. Werff |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 | |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] ggw1bza5cpbnjcb9225rfd18h54o5f6 1237031 1237030 2026-08-01T13:35:15Z FreyaSport 40716 /* A-lyts */ 1237031 wikitext text/x-wiki {{by de tiid}} De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2022 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Boujier ! style="background-color: #daa520" | Ton ! style="background-color: #daa520" | Werf |- |<big>'''E'''</big> |Eelkje II |[[Heech]] |Jeroen de Vos |[[1914]] |30,37 |Ljouwert, Roos & van der Meijden |- | |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |[[1904]] |49 |Ljouwert, v.d. Werff |- |<big>'''B'''</big> |Freonskip |[[Blauhús]] |Hartman Witteveen |[[1909]] |40 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- |<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |[[1914]] |44 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Ingelskman |[[Rotterdam]] |Sikke Heerschop |[[1907]] |35 |Drachten, de Piip |- |<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |[[1911]] |50 |Ljouwert, v.d. Werff |- | |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |[[1911]] |34 |Drachten, de Piip |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] |Lytse Lies |[[De Gaastmar]] |Tony Brundel |[[1910]] |35 |Drachten, de Piip |- | |Ora et Labora |Heeg |Sietse Broersma |[[1912]] |42 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |[[1906]] |35,23 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |[[1911]] |42 |Frjentsjer, Draaisma |- | |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |[[1923]] |51 |Drachten, Bûtenstfallaat, v.d. Werff |- | |Us Heit |[[Rotterdam]] |Wytse Heerschop |[[1902]] |40 |Drachten |- |[[Ofbyld:Seilteken Ut en Thús.jpg|20px]] |Ut en Thûs |[[Snits]] |Floriaan Zwart |[[1910]] |38 |Frjentsjer, Brandsma |- |<big>'''Z'''</big> |Waaksdom |[[De Jouwer]] |Ulbe Zwaga |[[1913]] |49 |Drachten, v.d. Werff, Langewyk |- | |‘t Swarte Wief |[[De Tynje (doarp)|de Tynje]] |Jaap Hofstee |[[1909]] |48 |Wergea, v.d. Werff |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] kfa0400hh74o43cid8ap93rjs6i9rp5 1237033 1237031 2026-08-01T14:34:58Z FreyaSport 40716 /* A-klasse */ Bywurke 1237033 wikitext text/x-wiki {{by de tiid}} De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylst]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Rea Kliff]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |} ===B-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylst]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |} ===C-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Ynkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] p8kbmn9zkmguzd2ionw86ju1ten4qus 1237034 1237033 2026-08-01T14:35:24Z FreyaSport 40716 is wer aardich by de tiid 1237034 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylst]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Rea Kliff]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |} ===B-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylst]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |} ===C-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Ynkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] effcrk9ua5peomw11be26jjx3gxhuu9 1237035 1237034 2026-08-01T14:41:09Z FreyaSport 40716 oars 1237035 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |} ===B-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |} ===C-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Ynkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] iu9xw8ybn1id663xuubesakc8qnlstl 1237036 1237035 2026-08-01T14:42:06Z FreyaSport 40716 /* A-klasse */ Namme fan it skûtsje 1237036 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | Deviatie | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |} ===B-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |} ===C-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Ynkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] 8cl7rkbznxp2rfef82u1h0eiovwpubq 1237037 1237036 2026-08-01T14:42:46Z FreyaSport 40716 /* C-klasse */ tikfl. 1237037 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===A-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | Deviatie | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |} ===B-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |} ===C-klasse=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Inkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} ===A-lyts=== : as in 2026 {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] 4craspa63tdkxhdkkrh83dkkh7k25nx 1237039 1237037 2026-08-01T14:50:19Z FreyaSport 40716 tabel oars 1237039 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===Klassen=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>A-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 14:30 oere</small> |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | Deviatie | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>a-lyts</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 12:45 oere</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>B-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 11:00 oere</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>C-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 09:15 oere</small> |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Inkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | | | |- | [[2023]] | | | |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] 8epfc5510v8spdb0df2wh6z33n7t27a 1237057 1237039 2026-08-01T17:46:00Z FreyaSport 40716 /* Kampioenen (Grutte A-klasse) */ Missende winners 1237057 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===Klassen=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>A-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 14:30 oere</small> |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | Deviatie | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>a-lyts</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 12:45 oere</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>B-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 11:00 oere</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>C-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 09:15 oere</small> |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Inkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | Pieter-Jilles Tjoelker | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2023]] | Sikke Heerschop | Ingelskman | Rotterdam |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] ga6tusd57or14cwqa9md1lf4b1j9ozu 1237061 1237057 2026-08-01T18:15:03Z FreyaSport 40716 /* Klassen */ oeps der siet noch in stikje út de âlde tabel. 1237061 wikitext text/x-wiki De feriening '''Iepen Fryske Kampioenskippen [[Skûtsjesilen]]''' ''(IFKS)'' is op [[19 desimber]] [[1981]] oprjochte yn kafee 'De Hinde' te [[Hylpen]]. == Klassen == Fan [[1982]] oant [[1984]] wie der ien klasse dêr't alle skippen oan meidienen. Yn [[1985]] kaam der ek in B-klasse by. De lêste trije dielnimmers fan it klassemint yn de A-klasse degradearje en de earste trije dielnimmers fan it klassemint yn de B-klasse promovearje. Yn [[1993]] wienen der safolle ynskriuwers dat der in C-klasse by komme moast. Yn [[1995]] is der in aparte klasse oprjochte foar lytse [[Skûtsje|skûtsjes]]. Dat binne skûtsjes mei in maksimale lingte fan 17,10 meter. Dy klasse waard de b-lyts neamd. De C-klasse wie doe net mear nedich. De earste út it klassemint fan de b-lyts koe ek promovearje nei de grutte A-klasse. [[Peter de Koe]] hat yn [[1997]] dat rjocht brûkt om yn 'e A-klasse mei te dwaan. Yn [[1999]] is de namme fan de lytse b-klasse feroare nei lytse a-klasse. Tagelyk is de B-klasse opdield yn B1 en B2. Dêrmei soenen nije dielnimmers flugger yn de A-klasse komme kinne as mei yn C-klasse. Mei in C-klasse hat in nije dielnimmer nammentlik op syn minst 3 jier nedich om yn de A-klasse meifarre te kinnen. Dochs hat de IFKS yn [[2002]] wer in C-klasse ynsteld. Dêrtroch binne der no 4 klassen: * Grutte A-klasse * Lytse a-klasse * B-klasse * C-klasse == Kampioenskip == De feriening organisearret it IFKS dat acht dagen beslacht; sân wedstryddagen en de rêstdei of opvang op woansdei. {| class="wikitable" ! style="background-color: #daa520" | plak ! style="background-color: #daa520" | dei |- |[[Hylpen]]||sneon |- |[[Starum]]||snein |- |[[Heech]]||moandei |- |[[Sleat (stêd)|Sleat]]||tiisdei |- |Rêstdei (of Opfang [[Ychtenbrêge]])||woansdei |- |[[Ychtenbrêge]]||tongersdei |- |[[De Lemmer]]||freed |- |[[De Lemmer]] (finale)||sneon |} ===Klassen=== : Foarearst 2026 {| class="wikitable" |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>A-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 14:30 oere</small> |- ! style="background-color: #daa520" | Seil-<br />teken ! style="background-color: #daa520" | Namme ! style="background-color: #daa520" | Plak ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Lingte <small>(m)</small> ! style="background-color: #daa520" | Breedte <small>(m)</small> |- | align="center"| | Emanuel | [[Grou (plak)|Grou]] | Herre Hooghiemster | 20.13 | 3,78 |- | align="center"| |Jonge Jasper |[[Frjentsjer]] |Froukje Osinga |19,97 |3,57 |- | align="center"| | De Jonge Jan | [[Warten]] | Bart Weesterhoff | 19,94 | 3,56 |- | align="center"| |Raerder Roek |[[Raerd]] |Sijmen Kalsbeek |20,52 |3,595 |- | align="center"| |Ora et Labora |[[Heech]] |Sietse Broersma |19,93 |3,53 |- | align="center"|<big>'''Ea'''</big> |It Doarp Eastermar |[[Eastermar]] |Geale Tadema |19,69 |3,82 |- | align="center"| |Sterke Jerke |[[Earnewâld]] |Pieter-Jilles Tjoelker |19,98 |4,02 |- | align="center"| | Striidber | [[Drylts]] | Steven Zijsling | 20,52 | 3,85 |- | align="center"| | Grutte Pier | [[Drachten]] | Tim Roosgeurius | 19,80 | 4,02 |- | align="center"| |Eeltje Baas |[[Makkum]] |Klaas Kuperus |20,47 |3,69 |- | align="center"|<big>'''GO'''</big> |Grytsje Obes |[[Koudum]] |Arjen de Jong |20,32 |3,65 |- | align="center"| | Frya Fresena | [[Reaklif]] | Age Bandstra | 19,96 | 3,622 |- | align="center"| <big>'''ST'''</big> | Vrouwe jantje | [[Starum]] | Jilles Bandstra | 20.39 | 3.95 |- | align="center"| |Redbad |[[Warkum]] |Wietse Bandstra |20,18 |3,65 |- | align="center"| <big>'''K'''</big> | Deviatie | [[Aldegea (Súdwest-Fryslân)|Aldegea]] | Jimte Koopmans | 19,99 | 3,648 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>a-lyts</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 12:45 oere</small> |- | |Lutgerdina Smeltekop |[[Eemnes]] |Bernd de Cneudt |17,09 |3,58 |- |[[Ofbyld:Seilteken Lytse Earnewâldster.jpg|20px]] |Lytse Earnewâldster |[[Earnewâld]] |Geale Postma |16,58 |3,44 |- | |Lytse Famke |[[De Lemmer]] |Herke Boskma |17,09 |3,47 |- | |Tiid sil’t leare |[[Amsterdam]] |Daniël de Bruijne |17,10 |3,47 |- | |Welvaart |[[Ealahuzen]] |Tsjibbe van der Veer |17,09 |3,58 |- | | It Abbegeaster Skûtsje | [[Abbegea]] | Henk Frankena | 17,08 | 3,46 |- | | De Opstekker | [[Snits]] | Jelle Hoen | 16,88 | 3,48 |- | | Avontuur | [[Heech]] | Joost Terpstra | 16,97 | 3,48 |- | [[Ofbyld:Seilteken Twa Famkes.jpg|20px]] | Twa Famkes | [[Drachten]] | Pieter Jansma | 16,165 | 3,471 |- | | Vriendschap | [[Akkrum]] | Sander Meeter | 17,03 | 3,46 |- | |Nije Dei |[[Heech]] |Harm van der Weiden | 17,06 | 3,43 |- | | Nooit Volmaakt | [[De Lemmer]] | Jochem van der Vaart | 16,93 | 3,42 |- | [[Ofbyld:Seilteken Hoop op Zegen.jpg|20px]] | Hoop Op Zegen | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | Ruurd Vlieger | 17,09 | 3,42 |- | | De Broekophâlder | [[Eastermar]] | Wiebe van der Wal | 17.09 | 3.57 |- | | Friesland | [[Snits]] | Sebastiaan Mildner | 17,09 | 3,66 |- | | Swanneblom | [[Drachten]] | Sjard Boerstra | 17,10 | 3,55 |- | | Lytse Bern | [[De Lemmer]] | Bouke van der Vaart | 17,03 | 3,36 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>B-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 11:00 oere</small> |- | align="center"| | Westenwind | [[Amsterdam]] | Daan van der Meer | 19,68 | 3,56 |- | align="center"| | Verwisseling | [[Yndyk]] | Bas Krom | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | De Gerrit de Vries | [[Snits (stêd)|Snits]] | Gerrit de Vries | 20,02 | 3,60 |- | align="center"| | Grutte Geert | [[Hylpen]] | Wytse Heerschop | 20,15 | 3,84 |- | align="center"| | De Trije Doarpen | [[Ychtenbrêge]] | Enne de Vries | 19,91 | 3,96 |- | align="center"| <big>'''F'''</big> | Ut ‘e Striid | [[Galamadammen]] | Gerrit Huisman | 20,15 | 3,58 |- | align="center"| | De Skeakel | [[Heech]] | Jelle Los | 20,61 | 3,62 |- | align="center"| | Ingelskman | [[Utert (stêd)|Utert]] | Ånne Heerschop | 19,96 | 3,75 |- | align="center"|<big>'''E'''</big> | Eelkje II | [[Drylts]] | Gerrit Stienstra | 19,98 |3,48 |- | align="center"| [[Ofbyld:Seilteken Lytse Lies.jpg|20px]] | Lytse Lies | [[De Gaastmar]] | Jochum Tadema | 18,83 | 3,51 |- | align="center"| <big>'''GD'''</big> | De Galamadammen | [[Galamadammen]] | Simon van der Lingen | 19,95 | 3,60 |- | align="center"| | ‘t Swarte Wief | [[De Tynje (doarp)|de Tynje]] | Johan van Asch |20,155 | 3,84 |- | align="center"| | Ebenheäzer | [[Dokkum]] | Willem Kramer | 19,95 | 3,68 |- | align="center"| | Drie Gebroeders | [[Gordyk]] | Aeger van der Hoeff | 20,18 | 3,54 |- | align="center"|<big>'''B'''</big> | Freonskip | [[Blauhús]] | Dennis Landman | 20,60 | 3,56 |- | align="center"| <big>'''P'''</big> | Hoop op Zegen | [[Sleat (stêd)|Sleat]] | Mark de Koe | 19,925 | 3,44 |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <big>C-Klassse</big> |- ! Colspan="6" style="background-color: #daa520" align="Center" | <small>Starttiid 09:15 oere</small> |- | align="center"| <big>'''WK'''</big> | Waaksdom | [[Warkum]] | Jeroen Sijtsma | 19,96 | 4,03 |- | align="center"| <Big>'''^T_T'''</Big> | Twee Gebroeders | [[Twellingea]] | Jan Overwijk | 19,96 | 3,55 |- | align="center"| | Dageraard | [[De Gaastmar]] | Rein Wiebe Leenstra | 19,99 | 3,62 |- | align="center"| | Frije Fûgel | [[Bakhuzen]] | Eus Nieuwenhuis | 20,13 | 3,85 |- | align="center"| | Ierdswel | [[Koudum]] | Sybren Gosse van der Velde | 19,99 | 3,65 |- | align="center"| | Singelier | [[Hylpen]] | Sjoerd Keizer | 20,60 | 3,85 |- | align="center"| <big>'''1'''</big> | De Eenvoud | [[Harns (stêd)|Harns]] | Remy de Boer | 19,26 | 3,64 |- | align="center"| <big>'''GY'''</big> | Gerrit Ynze | [[Snits (stêd)|Snits]] | Dick Berkhemer | 20,00 | 3,50 |- | | align="center"| Lege Wâlden | [[Terherne]] | Walter van der Vegt | 20,02 | 4,01 |- | align="center"| | De Tajefte | [[Hylpen]] | Egbert Mulder | 18,90 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''^H_H'''</big> | Ale | [[Akkrum]] | Harry Haitsma | 18,06 | 3,58 |- | align="center"| <big>'''SN'''</big> | Lonneke | [[Snits (stêd)|Snits]] | Niek de Jong | 19,99 | 3,53 |- | align="center"| | De Drie Haringen | [[Inkhuzen]] | Thomas de Boer | 19,85 | 4,05 |- | align="center"| <big>'''T'''</big> | Brijbek | [[Amsterdam]] | Hille Wichers | 19,24 | 3,60 |} == Kampioenen (Grutte A-klasse) == {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #daa520" | Jier ! style="background-color: #daa520" | Skipper ! style="background-color: #daa520" | Skûtsje ! style="background-color: #daa520" | Plak |- | [[2025]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2024]] | Pieter-Jilles Tjoelker | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2023]] | Sikke Heerschop | Ingelskman | Rotterdam |- | [[2022]] | [[Pieter Jilles Tjoelker]] | Sterke Jerke | Earnewâld |- | [[2019]] | Jeroen de Vos | Eelkje II | Heech |- | [[2018]] | Geale Tadema | It Doarp Eastermar | Eastermar |- | [[2017]] | Merijn Olsthoorn | Emanuel | De Lemmer |- | [[2016]] | Klaas Kuperus | De Zes Gebroeders | Makkum (FR) |- | [[2015]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2014]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2013]] | [[Sikke Heerschop]] | Wylde Wytse | Rotterdam |- | [[2012]] | [[Tony Brundel]] | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2011]] | [[Sieb Meijer]] | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[2010]] | [[Delmer Los]] | Grutte Pier | It Heidenskip |- | [[2009]] | [[Jelle Talsma]] | Jonge Jan ("De Poep") | Warten |- | [[2008]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2007]] | [[Walter de Vries]] | Goede Verwachting | Sleat |- | [[2006]] | Tony Brundel | Lytse Lies |De Gaastmar |- | [[2005]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[2004]] | [[Jeroen de Vos]] | Eelkje II | Heech |- | [[2003]] | [[Eelke Dijkstra]] | Oude Zeug | Terherne |- | [[2002]] | Eelke Dijkstra | Oude Zeug | Terherne |- | [[2001]] | [[Jacob Huisman]] | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[2000]] | Jacob Huisman | Ut 'e striid | Hjerbeam |- | [[1999]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1998]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1997]] | Tony Brundel | Lytse Lies | De Gaastmar |- | [[1996]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1995]] | [[Jitse Grondsma]] | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1994]] | Jitse Grondsma | [[d'Halve Maan (4)|Woeste Oane]] | |- | [[1993]] | Sieb Meijer | Jonge Jasper | Frjentsjer |- | [[1992]] | [[Age Bandstra]] | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1991]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] | |- | [[1990]] | [[Eldert Sietes Meeter]] | Vriendschap | |- | [[1989]] | Eldert Sietes Meeter | Vriendschap | |- | [[1988]] | [[Jan de Boer]] | [[Raerder Roek|Twee Gebroeders]] | |- | [[1987]] | [[André Hoek]] | [[Oeral Thús]] | |- | [[1986]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1985]] | [[Jan Bakker]] | Hollandse Nieuwe |- | [[1984]] | Age Bandstra | [[Súdwesthoek (2)|Hoop op Welvaart]] |- | [[1983]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |- | [[1982]] | [[Nico Hoek]] | Lutgerdina Smeltekop | Muiden |} == Sjoch ek == * [[SKS]] == Keppeling om utens == * [http://www.ifks.nl Webstee fan de IFKS] * [http://www.skutsjehistorie.nl/wedstrijden.php?id=44 Utslaggen SKS- en IFKS-wedstriden] {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} [[Kategory:Skûtsjesilen]] [[Kategory:Frysk sportbûn]] [[Kategory:Fryske feriening]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1981]] iaiwpojpz7y64akkx8way8wxy2ne3eh 0 10004 1237284 1171861 2026-08-02T10:47:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237284 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Sibearyske tsjilling |Ofbyld= [[File:Anas.formosa.4.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Wiki-tomoe-mesu.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[Sibearyske tsjillingen]] (''Sibirionetta'') |Wittenskiplike namme= Sibirionetta formosa |Beskriuwer, jier= Georgi, 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''Sibearyske tsjilling''' (''Anas formosa'') is in fûgel út it monotypyske skaai fan de [[Sibearyske tsjillingen]]. ==Foarkommen== De Sibearyske tsjilling is in lytse Aziatyske ein. Mei in 40-43 sm lingte is der krekt wat grutter as de [[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]], hy waacht in 500 gram. De jerke hat in tige opfallende kop mei grien, giel en swarte flakken. ==Fersprieding== De Sibearyske tsjilling briedt meast by de grutte rivieren fan East-[[Sibearje]] lykas de [[Jenisej]]. De ein oerwinteret op marren yn [[Sina]] en [[Japan]]. ==Fuortplanting== De Sibearyske tsjilling begjint meast ein maaie te brieden. De nêsten wurde yn it gers op de kant fan it wetter makke, it nêst wurdt mei dûns beklaaid. De 6 oant 10 aaien wurde yn 26 dagen útbret. ==Sjoch ek== * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 6wjqc3x4hwivsjzvm0d7r8l9tdjet23 1237285 1237284 2026-08-02T10:49:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Sjoch ek */ kt 1237285 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Sibearyske tsjilling |Ofbyld= [[File:Anas.formosa.4.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Wiki-tomoe-mesu.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[Sibearyske tsjillingen]] (''Sibirionetta'') |Wittenskiplike namme= Sibirionetta formosa |Beskriuwer, jier= Georgi, 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''Sibearyske tsjilling''' (''Anas formosa'') is in fûgel út it monotypyske skaai fan de [[Sibearyske tsjillingen]]. ==Foarkommen== De Sibearyske tsjilling is in lytse Aziatyske ein. Mei in 40-43 sm lingte is der krekt wat grutter as de [[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]], hy waacht in 500 gram. De jerke hat in tige opfallende kop mei grien, giel en swarte flakken. ==Fersprieding== De Sibearyske tsjilling briedt meast by de grutte rivieren fan East-[[Sibearje]] lykas de [[Jenisej]]. De ein oerwinteret op marren yn [[Sina]] en [[Japan]]. ==Fuortplanting== De Sibearyske tsjilling begjint meast ein maaie te brieden. De nêsten wurde yn it gers op de kant fan it wetter makke, it nêst wurdt mei dûns beklaaid. De 6 oant 10 aaien wurde yn 26 dagen útbret. ==Sjoch ek== * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreá]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] exjhz5hhiu9qnl8yw0tluppu7mo5hvx 1237286 1237285 2026-08-02T10:49:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1237286 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Sibearyske tsjilling |Ofbyld= [[File:Anas.formosa.4.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Wiki-tomoe-mesu.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[Sibearyske tsjillingen]] (''Sibirionetta'') |Wittenskiplike namme= Sibirionetta formosa |Beskriuwer, jier= Georgi, 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''Sibearyske tsjilling''' (''Anas formosa'') is in fûgel út it monotypyske skaai fan de [[Sibearyske tsjillingen]]. ==Foarkommen== De Sibearyske tsjilling is in lytse Aziatyske ein. Mei in 40-43 sm lingte is der krekt wat grutter as de [[piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]], hy waacht in 500 gram. De jerke hat in tige opfallende kop mei grien, giel en swarte flakken. ==Fersprieding== De Sibearyske tsjilling briedt meast by de grutte rivieren fan East-[[Sibearje]] lykas de [[Jenisej]]. De ein oerwinteret op marren yn [[Sina]] en [[Japan]]. ==Fuortplanting== De Sibearyske tsjilling begjint meast ein maaie te brieden. De nêsten wurde yn it gers op de kant fan it wetter makke, it nêst wurdt mei dûns beklaaid. De 6 oant 10 aaien wurde yn 26 dagen útbret. ==Sjoch ek== * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] 18h6a1lsbtsce92wybcmo1991o9ojqz 0 11741 1237077 1212993 2026-08-01T18:53:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237077 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reade reager |Ofbyld= [[File:2010-kabini-purple-heron.jpg|250px]] |lûd=[[File:Ardea purpurea - Purple Heron XC135429.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje= [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai= [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea purpurea |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''reade reager''' of poarperreager (''Ardea purpurea'') is in [[fûgel]] út de famylje fan de [[reagers]], en út it skift fan de [[pilekaaneftigen]]. == Foarkommen == De reade reager is likernôch 79 sm grut. == Fersprieding == Súd- en Súdeast-Jeropa om de [[Middellânske See]] hinne, yn 'e [[Donaudelta]] en yn [[Afrika]]. Fryslân hat alle jieren inkelde briedpearen, en dêrmei is Fryslân it noardlikste briedgebiet foar de reade reager. Yn augustus-septimber trekke de fûgels nei súdlike streken. De reade reager wurdt sûnt 2016 net mear als bedrige besjoun en stiet dêrom net mear op de Nederlânse [[Reade list fan fûgels]]. == Iten == De reade reagers frette benammen fisk yn heldere wetters. ==Taksonomy== De reade reager hat fjouwer ûndersoarten: * ''Ardea purpurea purpurea'' - Midden-, Súd en Súdeast-Jeropa, Aazje, Afrika * ''Ardea purpurea bournei'' - [[Kaapverdje]], ek wol as aparte soarte ''Ardea bournei'' besjoun ("Kaapverdyske reager") * ''Ardea purpurea madagascariensis'' - Madagaskar * ''Ardea purpurea malinensis'' - Súdeast-Aazje <gallery> Image:Ardea purpurea.jpg File:Ardea purpurea MHNT.ZOO.2010.11.53.1.jpg|thumb|Aaien fan ''Ardea purpurea'' </gallery> [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 8h7cwe4o689ddoxmvw29fqkszf4n4wr 0 14319 1237274 1203089 2026-08-02T06:58:06Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en wat tekst. 1237274 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Nizza Monferrato | ôfbylding = Nizza Monferrato palazzo comunale.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = Nizza Monferrato-Bandiera.svg | wapen = Nizza Monferrato-Stemma.svg | lân = {{IT}} | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Piëmont]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Provinsje Asti|Asti]] | ynwennertal = 10.150 <small>(28.02.2026)</small><ref>[https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B ISTAT - Demografia in cifre]</ref> | oerflak = 30,36 km² | befolkingstichtens = 334,32 ynw./km² | hichte = 138 m | koördinaten = | postkoade = 14049 | netnûmer = 0141 | webside = [https://www.comune.nizza.at.it/ www.comune.nizza.at.it] | mapname = Itaalje-reliëf | lat_deg = 44 | lat_min = 46 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 21 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - IT - Asti - Municipality code 5080.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Nizza Monferrato yn 'e provinsje Asti. }} '''Nizza Monferrato''' is in stêd en gemeente yn 'e [[Itaalje|Italjaanske]] regio [[Piëmont]]. Nizza Monferrato leit yn 'e provinsje [[Asti]] en hat goed 10.000 ynwenners. De streek [[Monferrato]] is bekend fanwege de [[Wyn (drank)|wyn]] dy't dêr produsearre wurdt. == Geografy == Nizza Monferrato leit 30 km súdeastlik fan 'e provinsjestêd [[Asti]]. De stêd leit op in hichte fan 137 meter boppe de seespegel oan 'e ûnderrin fan 'e Belbo (riviersysteem fan 'e [[Tanaro]] en de [[Po (rivier)|Po]]) oan 'e râne fan 'e heuvels fan Asti. It gemeentegebiet beslacht in oerflak fan 30,36 km². Ta de gemeente hearre ek de doarpen en buorskippen Case Giolito, Istituto San Giuseppe, Ponteverde, Regione Annunziata, Bossola primo, Regione Baglio, Regione Bricco, Regione Campolungo, San Michele, San Nicolao, Sant'Anna, Villa Cerreto en Volta. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nizza Monferrato}} }} [[Kategory:Gemeente yn Piëmont]] [[Kategory:Plak yn Piëmont]] 4vff190d1eykp8vtx442no12zlkp6f8 0 16146 1237267 1177187 2026-08-02T00:25:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237267 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sewyt |Ofbyld= [[File:Dunkler Wasserlaeufer1.JPG|250px]] |lûd=[[File:Spotted_redshank_nocturnal_flight_call.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[tjirken]] (''Tringa'') |Wittenskiplike namme= Tringa erythropus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1768 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TringaErythropusIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]</small> }} De '''sewyt''' (''Tringa erythropus'') is in fûgel út de famylje fan de [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). In oare fryske namme foar dizze fûgel is de '''swarte tjirk'''. ==Foarkommen== De sewyt wurdt in 29 oant 33 sm grut, mei in wjukspanwiidte fan 47 oant 53 sm. De fûgels wage 135 oant 250 gram. It mantsje is by't simmerdei roetswart, mei lange dûnkerreade poaten. Winterdeis is de fûgel mear griisbrún mei wite flekken. Dan liket er in protte op de [[tjirk]]. In ferskil is wol dat de sewyt in langere tinnere snaffel hat. Ek is allinne it begjin fan de ûndersnaffel read en net de hiele snaffel sa as by de tjirk.<br> ==Fersprieding== De sewyt siket yn de briedtiid sompen en wiete gebieten yn it binnenlân op fan [[Laplân]] en [[Sibearje]]. Bûten de briedtiid ferbliuwt der meast oan de see en by marren. De measte fûgels oerwinterje yn [[Afrika]] mar ek om de [[Middellânske See]] hinne. Ek is der in lyts tal fûgels dy't oan de [[Noardsee]] yn [[Nederlân]] en [[Grut-Brittanje]] oerwinterje. Yn Nederlân binne se it meast mei de fûgeltrek te sjen, bygelyks yn de [[Peazemerlannen]]. ==Iten== De sewyt wâdet by it itensykjen faak oant syn bûk yn it wetter yn djipper wetter as de oare [[Tsjirken]], wurdt it noch djipper dan kin er ek wol swimme. De Sewyt yt meast lytse fiskjes, kreeften en wetterynsekten, dy't der yn it ûndjippe wetter siket. ==Fuortplanting== De sewyt bret fan maaie oant july. De fjouwer [[aai (bist)|aaien]] wurde yn in nêst op de grûn troch it mantsje útbret. ==Sjoch ek== *[[List fan fûgels]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Tjirk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] rkvcpcboix2amebckppogk22dd996gk 0 29356 1237145 1177176 2026-08-01T19:34:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237145 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reiddomp |Ofbyld= [[File:Bittern - Botaurus stellaris.jpg|250px]] |lûd=[[File:Botaurus stellaris - Eurasian Bittern XC362697.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje= [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai= [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Botaurus stellaris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Botaurus_stellaris_map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''reiddomp''' (''Botaurus stellaris''), ek wol ''domp'', ''marbolle'', of ''reidbolle'', is in reagereftige dy't troch syn perfekte skutkleur yn [[reid]]lannen net opfalt. Dizze fûgel is seldsum yn Fryslân, mar troch de ûntwikkeling fan nije [[moeras]]sen is der sprake fan in lyts werstel. De reiddomp is ôfhinklik fan oerjierrich reid. In fleanende reiddomp lûkt syn nekke yn nei syn romp, krektas de [[ielreager]] dat docht. Op de grûn hâldt de reiddomp him meastal op yn de reiden dêr't er siket om [[amfibyen]] en [[fisken]]. As hy him bestrúnd fielt, bliuwt er roerleas stean mei de snaffel rjocht nei boppe wizend. Sa is hy sa goed as ûnsichtber tusken it reid. It bist fertoant de measte aktiviteit om sinneopkomst en -ûndergong. It lûd fan de reiddomp kin noch it bêste fergelike wurde mei it slaan op in holle beamstamme. It is in leech droanend lûd. Hy makket lykwols wer in oar lûd om wyfkes te lokken, syn lûd is dan krekt heech en skerp. Earder waard tocht dat de rop fan de fûgel it lûd fan de duvel wie. ==Taksonomy== De reiddomp hat twa ûndersoarten: * ''Botaurus stellaris stellaris'' - [[Jeropa]], [[Aazje]] * ''Botaurus stellaris capensis'' - [[Súdlik-Afrika]], in bytsje lytser en donkerder as ''stellaris''. <gallery> Ofbyld:Botsta.jpg Ofbyld:Bak Botaurus stellaris Poznan ZOO.jpg Ofbyld:Rohrdommel flug2 400.jpg Ofbyld:Botaurus stellaris-Tokyo bay.jpg </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Botaurus+stellaris SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [https://waarneming.nl/species/1/maps/?start_date=2020-07-12&interval=15552000&end_date=2021-01-08&map_type=grid10k Kaart mei waarnimmingen yn Nederlân] {{commonsBalke|Botaurus stellaris}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] bkka87ivai3sq2uzu8hochpknvsqw6w 0 35764 1237273 1124507 2026-08-02T06:37:23Z RomkeHoekstra 10582 + Ynfoboks en wat tekst, stobbeberjocht ferwidere. It bliuwt in lyts artikel, mar der is fieder hast neat oer te finen. 1237273 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kerklaan | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Utert (provinsje)|Utert]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Stichtske Fecht]] | ynwennertal = ± 136 <ref>[https://allecijfers.nl/buurt/kerklaan-stichtse-vecht/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,06 km² | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | postkoade = 3632 | netnûmer = 0294 | webside = | mapname = Utert | lat_deg = 52 | lat_min = 12 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 1 | lon_sec = 30 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Kerklaan''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Stichtske Fecht]] yn 'e provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]]. It leit oan it [[Amsterdam-Rynkanaal]] tusken [[Loenen oan de Fecht]] en [[Loenersloot]] by de [[Loenerslootse Brêge]]. Kerklaan leit op ien fan 'e histoaryske streamrêchen fan âlde Fechttakken. Eartiids hiet it plak Slootdijk. Nei de [[Reformaasje]] waard yn Slootdijk in [[skûltsjerke]] boud, dy't yn 1857 ferfongen waard troch in [[Neogotyk|neogoatysk]] [[tsjerkegebou]]. Troch dy tsjerke krige it buorskip de hjoeddeiske namme Kerklaan. By de tsjerke waard ek in katolike skoalle boud, de Sint-Ludgerusskoalle. Oan it begjin fan 'e jierren 1960 wiene sawol de tsjerke as de skoalle yn in minne steat. It tsjerkebestjoer woe de tsjerke en de skoalle yn it earstoan opknappe, mar it rûn oars. Doe't bekend waard dat der yn Loenen oan de Fecht sa'n 400 hûzen byboud waarden, waard nei in soad strideraasje it beslút nommen dat de skoalle dêr oan 'e Prinses Margrietlaan nijbou krige. Eefkes letter waard yn dat útwreidingsplan ek de nije tsjerke boud. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://dspace.library.uu.nl/server/api/core/bitstreams/5e686f7d-fd57-4cc3-8dd4-0a2e44fcb32c/content Universiteit Utrecht, Vechtkroniek: Van Kerklaan naar Loenen, side 26.] {{reflist}} }} {{Koördinaten|52_13_15_N_5_0_28_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 13' NB, 5° 0' EL}} [[Kategory:Loenen]] [[Kategory:Plak yn Stichtske Fecht]] pu1on5dbjath10a292xhjz74jkysfn7 0 45181 1237043 1031892 2026-08-01T15:51:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + ynfoboks 1237043 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Oer De Fjoertoer == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra * Kleur, bioskoopferzje: 100 min.; foar tillefyzje omwurke ta in [[minysearje]] fan 3 × 60 min. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] saywncsy4q9yul9lsbcm41umxy27ijh 1237044 1237043 2026-08-01T15:53:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Oer De Fjoertoer */ + kepp nei IMDb side 1237044 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Cast & crew == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt5298046/ Ynformaasje oer ''De Fjoertoer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] 11kw2j41ati9fau3utezpeclr7o5i6o 1237045 1237044 2026-08-01T15:56:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 noch wat 1237045 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Hans Heerschop]]<br>[[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = [[Annet Malherbe]]<br>[[Rense Westra]]<br>[[Hilbert Dijkstra]] | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Cast & crew == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt5298046/ Ynformaasje oer ''De Fjoertoer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] rto2ys8exni6l261o9zy3u69n4gahvf 1237046 1237045 2026-08-01T15:58:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 noch in kou 1237046 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Hans Heerschop]]<br>[[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = [[Annet Malherbe]]<br>[[Rense Westra]]<br>[[Hilbert Dijkstra]] | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Cast & crew == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt5298046/ Ynformaasje oer ''De Fjoertoer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] * {{nl}} [[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ {{Aut|Duursma, Mark}}, ''Pieter Verhoeff: In de schemering gebeurde veel meer'', yn: de ''Filmkrant'', 18 febrewaris 2011; in artikel wêryn't wiidweidich omtinken skonken wurdt oan ''De Fjoertoer'']</ref> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] 6sc73uzr3vfoyvlh0r6a8nredu9vcik 1237047 1237046 2026-08-01T15:59:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1237047 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Hans Heerschop]]<br>[[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = [[Annet Malherbe]]<br>[[Rense Westra]]<br>[[Hilbert Dijkstra]] | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Cast & crew == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt5298046/ Ynformaasje oer ''De Fjoertoer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] * {{nl}} [[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ {{Aut|Duursma, Mark}}, ''Pieter Verhoeff: In de schemering gebeurde veel meer'', yn: de ''Filmkrant'', 18 febrewaris 2011; in artikel wêryn't wiidweidich omtinken skonken wurdt oan ''De Fjoertoer''] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] 634p8fc4zpcxeexdgsf3x3aggp6aaoc 1237048 1237047 2026-08-01T15:59:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1237048 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''De Fjoertoer'' | regisseur = [[Pieter Verhoeff]] | produsint = [[Hans de Weers]]<br>[[Hans de Wolf]] | útfierend produsint = | senario = [[Pieter Verhoeff]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Paul van den Bos]] | muzyk = [[Cees Bijlstra]] | filmstudio = [[Bergen Film & TV]] | distribúsje = [[VPRO]] | haadrollen = [[Hans Heerschop]]<br>[[Jaron de Paauw]]<br> [[Jacky Lok]]<br> [[Peter Tuinman]]<br> [[Joke Tjalsma]] | voice-over = | byrollen = [[Annet Malherbe]]<br>[[Rense Westra]]<br>[[Hilbert Dijkstra]] | lân/lannen = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | premiêre = [[20 maart]] [[1994]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[dramafilm]] | taal = [[Frysk]] | spyltiid = 100 minuten <small>(bioskoopferzje)</small><br>3 × 60 min. <small>(tillefyzjeminysearje)</small> | budget = ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> | opbringst = | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''De Fjoertoer''' is in film út [[1994]] fan [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019). De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de [[Iselmar]]kust, bygelyks [[De Lemmer]]. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn [[Amsterdam]], oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd. ;Tryater De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep [[Tryater]], wêrfan benammen [[Rense Westra]] as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. [[Peter Tuinman]] stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. [[Hans Heerschop]], de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film. De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. == Cast & crew == * Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf * Senario en rezjy: Pieter Verhoeff * Kamerarezjy: Paul van den Bos * Lûd: Roberto van Eyden * Montaazje: Mario Steenbergen * Muzyk: [[Cees Bijlstra]] * Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, [[Joke Tjalsma]], Hilbert Dijkstra ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt5298046/ Ynformaasje oer ''De Fjoertoer'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] * {{nl}} [https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ {{Aut|Duursma, Mark}}, ''Pieter Verhoeff: In de schemering gebeurde veel meer'', yn: de ''Filmkrant'', 18 febrewaris 2011; in artikel wêryn't wiidweidich omtinken skonken wurdt oan ''De Fjoertoer''] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Fjoertoer, De}} [[Kategory:Fryske dramafilm]] [[Kategory:Frysktalige film]] [[Kategory:Fryske coming-of-agefilm]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film fan Pieter Verhoeff]] [[Kategory:Film út 1994]] 08ygrqpbtez08egpx5bdeywijtawy9t 0 61484 1237162 1130194 2026-08-01T20:19:31Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere, stik tekst tafoege. Aktualisearre. 1237162 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Faversham | ôfbylding = Abbey Street, Faversham - geograph.org.uk - 524274.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = Arms of Faversham Town Council.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of England.svg|20px]] [[Ingelân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Greefskip | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Kent (greefskip)|Kent]] | bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Swale (distrikt)|Swale]] | bestjoerlike ienheid 3 = Civil parish | namme bestjoerlike ienheid 3 = Faversham | ynwennertal = 23.024 <small>(rûzing 30.06.2024)</small><ref>[https://www.citypopulation.de/en/uk/southeastengland/kent/E63005320__faversham/ City Population]</ref> | oerflak = 11,37 km² | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | tiidsône = [[GMT]] [[UTC]]+0 | simmertiid = UTC+1 | stifting = foar de komst fan 'e [[Romeinen]] | postkoade = ME13 | netnûmer = 01795 | webside = [https://favershamtowncouncil.gov.uk/ Webstee fan Faversham] | mapname = Ingelân | lat_deg = 51 | lat_min = 18 | lat_sec = 43 | lat_dir = N | lon_deg = 0 | lon_min = 53 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Faversham''' is in plak en ''[[civil parish]]'' yn it [[distrikt (Ingelân)|distrikt]] [[Swale]], yn it [[Ingelân|Ingelske]] greefskip [[Kent (greefskip)|Kent]]. It plak hat 17.710 ynwenners (2001). It karspel (''parish'') Faversham (''Feversham'') ûntstie oan in âlde haven oan 'e Faversham Creek en wie it plak dêr't de eksplosiven- en munysjeyndustry fan Ingelân ûntstie yn 'e [[16e iuw]]. Yn it [[Domesday Book]] wurdt it plak oantsjut mei ''Favreshant''. De stêd is bekend troch it Britske biermerk ''Shepherd Neame'', dat de âldste bierbrouwerij fan Grut-Brittanje is.. == Eksploazje fan 1916 == Op snein 2 april 1916, om 14.20 oere, kamen 109 manlju en jonges om it libben by in eksploazje yn it buskrûdfabryk yn 'e buorskip Uplees, noardlik fan Faversham. Twahûndert ton TNT ûntplofte neidat lege sekken yn 'e brân flein wiene. Mei grutte moed waard besocht de brân te dwêsten, mar nei't bliken die dat dat om 'e nocht wie joech de fabryksdirekteur George Evetts befel it terrein te ferlitten. Krekt doe't elkenien fuortgie, folge de eksploazje. De klap wie sa swier dat yn Southend, oan 'e oare kant fan 'e mûning fan 'e [[Teems]], ruten oan diggels fleagen en de [[ierdskodding]] oant yn [[Norwich]] field waard. De eksploazje sloech in krater fan likernôch 37 meter breed en sa'n 6 meter djip. Under de 109 deaden wie de hiele fabryksbrânwar. By lettere, lytsere eksploazjes kamen noch mear brânwarlju om. In soad lichems waarden weromfûn yn 'e omlizzende sompen en sleatten, mar sân slachtoffers bleaune fermist, nei alle gedachten binne hja folslein weislein troch de eksploazje. In grut tal fan 'e deaden waard op 6 april 1916 begroeven yn in mienskiplik grêf op it begraafplak fan Faversham. == Keppelings om utens == * [http://www.flickr.com/groups/faversham Faversham Group Flickr] [[Ofbyld:Faversham Market (6110526770).jpg|thumb|left|260px|De merk fan Faversham mei it stedhûs op houten peallen]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.pigstrough.co.uk/ww1/Faversham.htm Faversham Gunpowder Mill, begraafplak en listen fan de deaden] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Faversham}} }} [[Kategory:Civil parish yn Kent]] [[Kategory:Plak yn Kent]] 176hcbnj62y0r3wbiqupo7jj7nvcrbl 2 62269 1237207 1173951 2026-08-01T23:42:41Z Pathoschild 532 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 1237207 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|fy-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> 74h1ikweu697ieysemuw2lvz43hg1r3 3 62272 1237164 1173952 2026-08-01T23:09:06Z Pathoschild 532 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 1237164 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 0 62695 1237042 1236941 2026-08-01T15:50:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + budget Fjoertoer 1237042 wikitext text/x-wiki Yn de '''list fan Frysktalige films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is. == List fan Frysktalige spylfilms == {| class="wikitable sortable" ! Jier ! [[Titel (opskrift)|titel]] ! [[regisseur]] ! [[sjenre]] ! spyldoer ! [[budget]] ! tal besikers ! opmerkings |- | [[1937]] || ''[[Kar út Twa]]'' || [[Willem Hielkema]] || [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]] || 45 min. || [[Nederlânske gûne|ƒ]]1.000<ref>[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&vw=org&lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]</ref> || || [[stomme film]] |- | [[1985]] || ''[[De Dream]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[histoaryske film|histoaryske]] [[dramafilm]] || 95 min. || || || Ned. ynstjoering foar de [[Oscar]]s yn 1986 |- | [[1994]] || ''[[De Fjoertoer]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[dramafilm]]|| bioskoopferzje 100 min.<br>(tillefyzjeferzje 3 × 60 min.) || ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> || |- | [[1995]] || ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]'' || [[Steven de Jong]] || histoaryske dramafilm || 85 minuten || ƒ800.000<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]</ref>|| >50.000<ref>[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]</ref> || |- | [[2000]] || ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]'' || [[Steven de Jong]] || [[oarlochsfilm]] || 90 min. || ƒ750.000<ref>[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]</ref>|| || |- | [[2001]] || ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || histoaryske dramafilm || 112 min. || [[€]]3,1 miljoen<ref>[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]</ref> || >200.000<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]</ref> || |- | [[2006]] || ''[[De Sportman fan de Ieu]]'' || [[Mischa Alexander]] || [[komeedzjedramafilm]] || 100 min. || €3,5 miljoen<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]</ref>|| || |- | [[2021]] || ''[[Stjer (film)|Stjer]]'' || [[Janko Krist]]<br>[[Emiel Stoffers]] || [[aksjekomeedzje]] || 124 min. || || || |- | [[2026]] || ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' || [[Janko Krist]] || [[misdiefilm]] || 87 min. || €70.000 || || |- |} {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} [[Kategory:Fryske film]] [[Kategory:Frysktalige film| ]] [[Kategory:List|Friske films]] koc4roo7866ldjnk2tp8e24orf6xxe3 0 62753 1237276 1080517 2026-08-02T09:17:03Z CommonsDelinker 353 Female_artistic_nude.jpg ferfongen troch [[c:File:Iryna_Stevens_(407741267).jpg|Iryna_Stevens_(407741267).jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous nam 1237276 wikitext text/x-wiki [[File:Iryna Stevens (407741267).jpg|right|thumb|180px|In foarbyld fan keunstsinnige neakenfotografy. <small>(Model [[Iryna Stevens]], foto fan Jim Sweenley.)</small>]] '''Neakenfotografy''' is it [[neaken]] [[fotografy|fotografearjen]] fan it [[minske|minsklik]] lichem. Der besteane ferskate redens om minsken neaken op 'e foto setten. Yn it foarste plak moat men dêrby tinke oan wittenskiplike en ûnderrjochtsjende doelen, lykas [[etnografy]]ske stúdzjes, ûndersyk nei de minsklike [[fysiology]], en ûnderwiis op it mêd fan [[biology]] en mear spesifyk [[seksuële omgong]]. By foto's dy't om sokke redens makke wurde, leit de klam net op skientme of erotyk, mar op it ûnderwerp wêrfoar't de foto makke wurdt. Sokke foto's binne yn begjinsel fan in illústratyf aard, en krije dêrom gauris in ûnderskrift dat de oandacht fêstiget op wichtige ûnderdielen om 'e byhearrende tekst te ûnderstypjen. Oard foarmet neakenfotografy in wichtich ûnderdiel fan [[fotografyske keunst]], wêrby't mei û.m. [[kosmetika]] en [[beljochting]] de klam lein wurdt op 'e [[estetyk|estetyske]] skientme en op kreätiviteit, sadat erotyk mar in bykommende saak wurdt. Yn dizze foarm giet neakenfotografy werom oant de [[njoggentjinde iuw]], fuort nei't de fotografy útfûn wie. Manlike neakenens hat hjirby altiten minder populêr west as froulike neakenens, mar dat wie ek al sa by neakenskilderijen, wêr't dizze keunstfoarm eins in fuortsetting fan is. [[File:Alfred Stieglitz- Georgia O’Keeffe ,Hands and Breasts, 1919.jpg|thumb|left|''Georgia O’Keeffe, Hands and Breasts'' (1919) fan [[Alfred Stieglitz]].]] Trêd is der [[glamourfotografy]], wat in sjenre fan fotografy is wêrby't de ûnderwerpen, dy't faker al as net froulik binne, portrettearre wurde op in [[romantyk (leafde)|romantyske]] of seksueel oantreklike manear. De [[fotomodel|modellen]] kinne dêrby folslein oanklaaid of foar in part ûntklaaid wêze, mar binne nea hielendal neaken. Ek minderjierrigen kinne it ûnderwerp wêze fan glamourfotografy, mar dy sille dan net ûntklaaid yn byld brocht wurde. In stap fierder giet neakenfotografy foar folwoeksenen, bekend út [[neakenblêd]]en as de ''[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]'' en de ''[[Penthouse]]'', wêrby't in [[neakenmodel]] hielendal út 'e klean giet en faak ek har [[fagina]] sjen lit. Al moat hjirby oantekene wurde dat in protte fotorapportaazjes út 'e ''Playboy'', benammen dy fan bekende persoanen, keunstsinnige aspiraasjes hawwe. Soks is faak daliks al te sjen oan it format: as de rapportaazje hielendal of foar in part yn [[swart-wyt]] is, wol men it yn 'e regel artistyk lykje litte. Wer in stap fierder giet [[pornografy]]ske fotografy, wêrby't de modellen net inkeld neaken posearje, mar boppedat seksuële hannelings ferrjochtsje, dy't útinoar rinne kin fan [[masturbaasje]] oant folslein [[geslachtsferkear]]. Oer it algemien wurdt hjir de grins lutsen fan wat noch ta neakenfotografy rekkene wurde kin, en falt pornografyske fotografy dêr dus net ûnder. {{boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Nude_photography ''Notes'', ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. <references/> }} [[Kategory:Neakenfotografy| ]] [[Kategory:Fotografy]] [[Kategory:Seksualiteit]] [[Kategory:Neakenens]] 9xouac74ikdogkrs6iwbpu3srwlgoy7 1237278 1237276 2026-08-02T10:26:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 [[]] oars 1237278 wikitext text/x-wiki [[File:Iryna Stevens (407741267).jpg|right|thumb|180px|In foarbyld fan keunstsinnige neakenfotografy. <small>(Model [[Iryna Stevens]], foto fan Jim Sweenley.)</small>]] '''Neakenfotografy''' is it [[neaken]] [[fotografy|fotografearjen]] fan it [[minsklik lichem]]. Der besteane ferskate redens om minsken neaken op 'e foto setten. Yn it foarste plak moat men dêrby tinke oan wittenskiplike en ûnderrjochtsjende doelen, lykas [[etnografy]]ske stúdzjes, ûndersyk nei de minsklike [[fysiology]], en ûnderwiis op it mêd fan [[biology]] en mear spesifyk [[seksuële omgong]]. By foto's dy't om sokke redens makke wurde, leit de klam net op skientme of erotyk, mar op it ûnderwerp wêrfoar't de foto makke wurdt. Sokke foto's binne yn begjinsel fan in illústratyf aard, en krije dêrom gauris in ûnderskrift dat de oandacht fêstiget op wichtige ûnderdielen om 'e byhearrende tekst te ûnderstypjen. Oard foarmet neakenfotografy in wichtich ûnderdiel fan [[fotografyske keunst]], wêrby't mei û.m. [[kosmetika]] en [[beljochting]] de klam lein wurdt op 'e [[estetyk|estetyske]] skientme en op kreätiviteit, sadat erotyk mar in bykommende saak wurdt. Yn dizze foarm giet neakenfotografy werom oant de [[njoggentjinde iuw]], fuort nei't de fotografy útfûn wie. Manlike neakenens hat hjirby altiten minder populêr west as froulike neakenens, mar dat wie ek al sa by neakenskilderijen, wêr't dizze keunstfoarm eins in fuortsetting fan is. [[File:Alfred Stieglitz- Georgia O’Keeffe ,Hands and Breasts, 1919.jpg|thumb|left|''Georgia O’Keeffe, Hands and Breasts'' (1919) fan [[Alfred Stieglitz]].]] Trêd is der [[glamourfotografy]], wat in sjenre fan fotografy is wêrby't de ûnderwerpen, dy't faker al as net froulik binne, portrettearre wurde op in [[romantyk (leafde)|romantyske]] of seksueel oantreklike manear. De [[fotomodel|modellen]] kinne dêrby folslein oanklaaid of foar in part ûntklaaid wêze, mar binne nea hielendal neaken. Ek minderjierrigen kinne it ûnderwerp wêze fan glamourfotografy, mar dy sille dan net ûntklaaid yn byld brocht wurde. In stap fierder giet neakenfotografy foar folwoeksenen, bekend út [[neakenblêd]]en as de ''[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]'' en de ''[[Penthouse]]'', wêrby't in [[neakenmodel]] hielendal út 'e klean giet en faak ek har [[fagina]] sjen lit. Al moat hjirby oantekene wurde dat in protte fotorapportaazjes út 'e ''Playboy'', benammen dy fan bekende persoanen, keunstsinnige aspiraasjes hawwe. Soks is faak daliks al te sjen oan it format: as de rapportaazje hielendal of foar in part yn [[swart-wyt]] is, wol men it yn 'e regel artistyk lykje litte. Wer in stap fierder giet [[pornografy]]ske fotografy, wêrby't de modellen net inkeld neaken posearje, mar boppedat seksuële hannelings ferrjochtsje, dy't útinoar rinne kin fan [[masturbaasje]] oant folslein [[geslachtsferkear]]. Oer it algemien wurdt hjir de grins lutsen fan wat noch ta neakenfotografy rekkene wurde kin, en falt pornografyske fotografy dêr dus net ûnder. {{boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Nude_photography ''Notes'', ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. <references/> }} [[Kategory:Neakenfotografy| ]] [[Kategory:Fotografy]] [[Kategory:Seksualiteit]] [[Kategory:Neakenens]] tv5cgky6tgok0gmsi7r4afw981asv3v 0 69209 1237056 1016469 2026-08-01T17:43:49Z Drewes 2754 Snypsn 1237056 wikitext text/x-wiki [[File:Delft ditch 3.JPG|right|thumb|150px|In sleat.]] In '''sleat''' is in groeven [[wettergong]] op plakken dêr't [[rein (waar)|rein]]wetter gearstreamt, sadat it ôffierd wurde kin nei gruttere oerflaktewetters, lykas [[opfeart|opfearten]] en [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], [[mar]]ren en úteinlik de [[see]]. Sleatten meitsje sadwaande in wichtich ûnderdiel út fan 'e [[wetterbehear|wetterhúshâldkundige]] ynfrastruktuer. In grutte sleat wurdt al gau in [[feart (wetterwei)|feart]] neamd, wylst in petiterich sleatsje in [[greppel]] is. [[Ofbyld:Sloot.JPG|150px|left|thumb|In goed hekkele sleat.]] Dêrnjonken wurde sleatten, fral yn it noarden en westen fan [[Fryslân]], ek faak brûkt as ôffreding fan perselen grûn. Sawol [[greidlân]] as [[ikker]]s wurde dertroch omjûn, wêrby't se fral by greiden funksjoneel binne om weidzjend [[fee]] te hâlden dêr't it bliuwe moat. Sokke stikken lân, sawol greide as bou, wurde ek faak fan [[wei|wegen]] skaat troch sleatten. Hoewol't de ôffredingsfunksje fan sleatten troch de measte minsken as it wichtichst ûnderfûn wurdt, is it eins in sekundêre funksje, mei't de ôfwettering folle belangriker is en foar ôffreedzjen likegoed stekken of [[houtwâl]]en brûkt wurde kinne soene. Sleatten moatte ien kear yn 't jier [[hekkeljen|hekkele]] wurde, wêrby't se ûntdien wurde fan 'e [[wetterplant]]en. Bart soks net, dan groeie se op 'en doer ticht. Behalven foar ôffreding, ûntwettering en opfang fan oerstallich wetter binne sleatten ek fan libbensbelang foar [[biodiversiteit]] en foar de [[natoer]] yn it algemien. Benammen in protte [[fûgel]]s, [[ynsekten]] en [[amfiby]]en tankje harren fuortbestean oan 'e [[biotoop|biotopen]] fan 'e sleat sels en fan 'e sleatswâlen. [[Nederlân]] hat in netwurk fan yn totaal 330.000&nbsp;[[km]] oan sleatten.<ref>{{Aut|Kasimir, Harry}}, ''Leven onder de oppervlakte'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 juny 2018, s. 19.</ref> Sûnt de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] is dat sifer sterk omleech gien troch [[ruilferkaveling]], [[skaalfergrutting fan de lânbou]], gebrek oan [[lânskip]]ssoarch, de oanlis fan nije [[wegen]] en oare [[ynfrastruktuer]], en de útwreiding fan [[stêd]]en en [[doarp]]en. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ditch ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|Ditches}} }} [[Kategory:Oerflaktewetter]] [[Kategory:Offreding]] 3xggar1qmo2c3seodkp4d6plj6ikwoo 0 70008 1237058 1173480 2026-08-01T18:03:53Z Drewes 2754 [[]] 1237058 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Phodopus roborovskii side.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In [[Russyske dwerchhamster]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[mûzen en jerboä's]] (''Myomorpha'') | takson8 = [[boppefamylje]]: | namme8 = [[mûzen en rotten]] (''Muroidea'') | takson9 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme9 = [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') | takson11 = [[ûnderfamylje]]: | namme11 = [[hamsters]] (''Cricetinae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''dwerchhamsters''' (''Phodopus'') | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Gerrit Smith Miller|Miller]], 1910 }} De '''dwerchhamsters''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Phodopus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') en de ûnderfamylje fan 'e [[hamsters]] (''Cricetinae''). Ta dit skaai hearre trije [[soarte]]n út 'e [[wâld]]en en [[healwoastyn|healwoastinen]] fan [[Sibearje]] en [[Sintraal-Aazje]]. [[Fossyl|Fossilen]] fan dwerchhamsters geane tebek nei it [[Pleistoseen]] en it [[Plioseen]] fan sawol [[Jeropa]] as [[Aazje]]. Dwerchhamsters binne foarsafier bekend de iennichste hamsters dy't yn groepen libje en wêrby't yn guon gefallen de mantsjes in wichtige bydrage leverje oan it grutbringen fan 'e jongen. It binne [[nachtdier]]en dy't it hiele jier rûn aktyf binne en gjin [[wintersliep]] hâlde. Mei twa oare hamsterskaaien, de [[ûnechte dwerchhamsters]] (''Cricetulus'') en de [[Sintraalaziatyske hamsters]] (''Allocricetulus''), wurde de dwerchhamsters "dwerch"-hamsters neamd, om't se sa lyts binne (likernôch 7-10 sm lang) yn ferhâlding ta oare soarten hamsters. Eksimplaren fan alle trije "echte" dwerchhamstersoarten wurde in protte as [[húsdier]] holden. Dêrnjonken wurde se ek wol as [[proefdier]]en brûkt yn ûndersykslaboratoaria. Yn it wyld wurde se troch de [[lânbou]]sektor gauris as skealik ûngedierte beskôge. Alle trije soarten komme rûnom foar en hawwe yn it wyld nei alle gedachten stabile populaasjes; dêrfandinne dat se de [[IUCN-status]] fan "net bedrige" hawwe. Men hat lykwols noch gjin goed begryp fan harren [[ekology]] en populaasjedynamyk, en út histoaryske dokuminten docht bliken dat se ienris foarkamen dêr't se no ûntbrekke. Sadwaande binne alle trije soarten yn [[2006]] opnommen op 'e Yndeks fan Seldsume en Bedrige Biste- en Plantesoarten fan it [[Kazachstan|Kazachske]] regear. ==Soarten== {| class="wikitable" style="width: 750px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skaai '''dwerchhamsters''' (''Phodopus'') ** [[campbelldwerchhamster]] of Campbells dwerchhamster (''Phodopus campbelli'') ** [[Russyske dwerchhamster]] of Dzjûngaarske dwerchhamster of Sibearyske dwerchhamster (''Phodopus sungorus'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}[[woastyndwerchhamster]], roborovskidwerchhamster of Roborovski's dwerchhamster (''Phodopus roborovskii'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Phodopus ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Phodopus}} }} [[Kategory:Dwerchhamster| ]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] [[Kategory:Wrotmûseftige]] 60pqam04win0jp8cvshn6g0qcml3wn8 1237067 1237058 2026-08-01T18:44:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237067 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Phodopus roborovskii side.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In [[Russyske dwerchhamster]]. | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[mûzen en jerboä's]] (''Myomorpha'') | takson8 = [[boppefamylje]]: | namme8 = [[mûzen en rotten]] (''Muroidea'') | takson9 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme9 = [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') | takson11 = [[ûnderfamylje]]: | namme11 = [[hamsters]] (''Cricetinae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''dwerchhamsters''' (''Phodopus'') | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Gerrit Smith Miller jr.|Miller]], 1910 }} De '''dwerchhamsters''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Phodopus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') en de ûnderfamylje fan 'e [[hamsters]] (''Cricetinae''). Ta dit skaai hearre trije [[soarte]]n út 'e [[wâld]]en en [[healwoastyn|healwoastinen]] fan [[Sibearje]] en [[Sintraal-Aazje]]. [[Fossyl|Fossilen]] fan dwerchhamsters geane tebek nei it [[Pleistoseen]] en it [[Plioseen]] fan sawol [[Jeropa]] as [[Aazje]]. Dwerchhamsters binne foarsafier bekend de iennichste hamsters dy't yn groepen libje en wêrby't yn guon gefallen de mantsjes in wichtige bydrage leverje oan it grutbringen fan 'e jongen. It binne [[nachtdier]]en dy't it hiele jier rûn aktyf binne en gjin [[wintersliep]] hâlde. Mei twa oare hamsterskaaien, de [[ûnechte dwerchhamsters]] (''Cricetulus'') en de [[Sintraalaziatyske hamsters]] (''Allocricetulus''), wurde de dwerchhamsters "dwerch"-hamsters neamd, om't se sa lyts binne (likernôch 7-10 sm lang) yn ferhâlding ta oare soarten hamsters. Eksimplaren fan alle trije "echte" dwerchhamstersoarten wurde in protte as [[húsdier]] holden. Dêrnjonken wurde se ek wol as [[proefdier]]en brûkt yn ûndersykslaboratoaria. Yn it wyld wurde se troch de [[lânbou]]sektor gauris as skealik ûngedierte beskôge. Alle trije soarten komme rûnom foar en hawwe yn it wyld nei alle gedachten stabile populaasjes; dêrfandinne dat se de [[IUCN-status]] fan "net bedrige" hawwe. Men hat lykwols noch gjin goed begryp fan harren [[ekology]] en populaasjedynamyk, en út histoaryske dokuminten docht bliken dat se ienris foarkamen dêr't se no ûntbrekke. Sadwaande binne alle trije soarten yn [[2006]] opnommen op 'e Yndeks fan Seldsume en Bedrige Biste- en Plantesoarten fan it [[Kazachstan|Kazachske]] regear. ==Soarten== {| class="wikitable" style="width: 750px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skaai '''dwerchhamsters''' (''Phodopus'') ** [[campbelldwerchhamster]] of Campbells dwerchhamster (''Phodopus campbelli'') ** [[Russyske dwerchhamster]] of Dzjûngaarske dwerchhamster of Sibearyske dwerchhamster (''Phodopus sungorus'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}[[woastyndwerchhamster]], roborovskidwerchhamster of Roborovski's dwerchhamster (''Phodopus roborovskii'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Phodopus ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Phodopus}} }} [[Kategory:Dwerchhamster| ]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] [[Kategory:Wrotmûseftige]] q4sgqope5sqgb00u8ux6hsfdjj0n6br 2 70366 1237271 1174159 2026-08-02T00:28:30Z Pathoschild 532 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 1237271 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 70367 1237272 1174160 2026-08-02T00:59:19Z Pathoschild 532 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 1237272 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 14 114399 1237279 867182 2026-08-02T10:28:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + ynhâldsopjefte 1237279 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} [[Kategory:Fûgel nei taksonomy|Soarte]] [[Kategory:Bistesoarte|Fugel]] [[Kategory:Fûgel]] 9tipib20sjbd8a7h89sdaelq5ff6aul 0 134917 1237131 1090724 2026-08-01T19:27:08Z IvanScrooge98 21228 /* */ ôfbylding 1237131 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 250px | echte namme = María de Montserrat Viviana <br>&nbsp;&nbsp;Concepción Caballé i Folch | nasjonaliteit = [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Spanje|Spaansk]] | berne = [[12 april]] [[1933]] | berteplak = [[Barseloana (stêd)|Barseloana]] ([[Kataloanje]]) | stoarn = [[6 oktober]] [[2018]] | stjerplak = [[Barseloana (stêd)|Barseloana]] ([[Kataloanje]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Catalonia.svg|border|20px]] [[Katalanen|Katalaansk]] | regionale identiteit = | sjenre = [[opera (muzyk)|opera]] | ynstrumint = [[stim]] ([[sopraan]]) | sjongtaal = ferskaat | grutste hit(s) = | jierren aktyf = [[1956]] – [[2018]] | prizen = 3× [[Grammy Award]] | webside = gjint }} '''Montserrat Caballé''' ([[Katalaansk]]e [[útspr.]]: [munsəˈrat kəβəˈʎe], likernôch: "mûn-suh-<u>rat</u> kuh-vuh-<u>jee</u>"; folút: '''María de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch'''; [[Barseloana (stêd)|Barseloana]], [[12&nbsp;april]] [[1933]] – dêre, [[6&nbsp;oktober]] [[2018]]) wie in [[Spanje|Spaansk]] [[opera (muzyk)|opera]]sjongster en [[sopraan]] fan [[etnyske groep|etnysk]] [[Katalanen|Katalaansk]] [[komôf]]. Yn har lange [[karriêre]] song se in grut ferskaat oan [[rol]]len; lykwols waard se it bekendst as in fertolkster fan 'e opera's fan [[Giuseppe Verdi|Verdi]], [[Gioachino Rossini|Rossini]], [[Vincenzo Bellini|Bellini]] en [[Gaetano Donizetti|Donizetti]]. Caballé briek ynternasjonaal troch doe't se yn [[1965]] ynfoel by in opfiering fan Donizetti syn ''Lucrezia Borgia'' yn it [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[Carnegie Hall]]. Neitiid song se oanhâldend yn 'e meast foaroansteande opera[[teäter (gebou)|teäter]]s. Mei opnamen fan har optredens wûn se trije kear in [[Grammy Award]]. Se waard net sasear bewûndere om har feardichheden op it mêd fan [[aktearjen]], as wol om 'e suverens fan har [[stim]] en har aldertreflikste [[sang|sjongtechnyk]]. Yn [[1987]] wûn Caballé ek populariteit by in net-[[klassike muzyk|klassyk]] [[publyk]] doe't se op fersyk fan it [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee|IOC]] mei de [[Ingelân|Ingelske]] [[popmuzyk|popsjonger]] [[Freddie Mercury]] it [[duët]] ''Barcelona'' opnaam, dat it offisjele [[liet]] fan 'e [[Olympyske Simmerspullen (1992)|Olympyske Spullen fan Barseloana]] waard. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding === Caballé waard yn [[1933]] [[berne]] yn 'e [[Kataloanje|Katalaanske]] [[haadstêd]] [[Barseloana (stêd)|Barseloana]], yn in [[húshâlding]] dy't net rjocht [[earmoede|earmoedich]] neamd wurde koe, mar dy't it neat te rom hie. Hja [[studearre]] [[muzyk]] oan it [[konservatoarium]] [[Conservatori Superior de Música del Liceu]] yn Barseloana, dêr't se [[sang]]les krige fan û.o. [[Eugenia Kemény]] en [[Conchita Badía]]. Yn [[1954]] rûne se dy [[oplieding]] ôf mei in [[gouden medalje]]. [[File:Caballe_home.jpg|left|thumb|250px|In plakkette oan 'e muorre fan it bertehûs fan Montserrat Caballé yn [[Barseloana (stêd)|Barseloana]].]] ===Iere karriêre=== Caballé [[ferfear]] doe nei it [[Switserlân|Switserske]] [[Basel (stêd)|Basel]], dêr't se yn [[1956]] har [[berop]]smjittige [[debút]] as operasjongster makke yn 'e [[rol]] fan Mimi yn ''La Bohème'', fan [[Giacomo Puccini]]. Fan [[1957]] oant [[1959]] hie Caballé in fêst plak by it Baselske operaselskip [[Theater Basel]], dêr't se de Erste Dame song yn ''Die Zauberflöte'' fan [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] en de [[titelrol]] yn ''Salome'' fan [[Richard Strauss]], beide yn it [[Dútsk]], wat opmerklik wie foar in Spaanske sjongster. Fan [[1959]] oant [[1962]] song se foar [[Theater Bremen]], yn [[Dútslân]]. Yn [[1961]] fertolke se de [[haadrol]] fan Iphigénie yn [[Christoph Willibald Gluck]] syn ''Iphigénie en Tauride'' yn it [[Teatro Nacional de São Carlos]] yn 'e [[Portegal|Portegeeske]] [[haadstêd]] [[Lissabon]]. Yn [[1962]] kearde Caballé werom nei Barseloana, dêr't se optrede yn it [[Gran Teatre del Liceu]] mei de titelrol yn Strauss syn ''Arabella''. Fan 'e [[hjerst]] fan [[1962]] oant de [[maityd]] fan [[1963]] gie se op [[toernee]] troch [[Meksiko]], dêr't se û.m. de titelrol yn ''Manon'' fan [[Jules Massenet]] song yn it [[Palacio de Bellas Artes]] yn [[Meksiko-Stêd]]. Neitiid fersoarge se noch ferskate oare súksesfolle optredens yn it Liceu yn Barseloana. ===Trochbraak=== De ynternasjonale trochbraak kaam foar Caballé yn [[1965]], doe't se ynfoel yn 'e titelrol foar de [[sykte|siik]] rekke [[Marilyn Horne]], by in opfiering fan [[Gaetano Donizetti]] syn ''Lucrezia Borgia'' yn it [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[Carnegie Hall]]. It [[publyk]] wie dêr sa fan har ûnder de yndruk dat se nei ôfrin in [[steande ovaasje]] krige dy't 25&nbsp;[[minuten]] oanhold. Wat har prestaasje yn dizzen noch grutter makke, wie dat Caballé ûnbekend wie mei de opera en dat se harsels de rol fan [[Lucrezia Borgia]] yn minder as in [[moanne (tiid)|moanne]] tiid oanleard hie. Mei dit optreden yn Carnegie Hall wie har [[reputaasje]] yn operafermiddens wrâldwiid fêstige. Letter yn [[1965]] song se foar it earst op in [[Glyndebourne Festival]] op it [[lângoed]] [[Glyndebourne]] yn [[East-Susseks]], dêr't se Marschallin song yn ''Der Rosenkavalier'' fan Strauss en [[grevinne]] Almaviva yn ''Le Nozze di Figaro'' fan Mozart. Yn [[desimber]] [[1965]] kearde Caballé werom yn Carnegie Hall om 'e rol fan [[keninginne]] [[Elizabeth&nbsp;I fan Ingelân]] te spyljen yn it koartby werûntdutsen ''Roberto Devereux'', fan Donizetti. Se sleat in tige súksesfol jier ôf mei har earste optreden yn 'e [[Metropolitan Opera]] yn [[New York (stêd)|New York]], op [[22&nbsp;desimber]], dêr't se Marguerite song yn ''Faust'', fan [[Charles Gounod]], mei as [[tsjinspiler]]s [[John Alexander (operasjonger)|John Alexander]] yn 'e titelrol, [[Justino Díaz]] as Méphistophélès en [[Sherrill Milnes]] as Valentin. [[File:Montserrat_Caballé_1969cr.jpg|right|thumb|180px|Montserrat Caballé yn [[1969]].]] Yn [[1966]] spile Caballé foar it earst mei de [[Philadelphia Lyric Opera Company]], as Maddelena di Coigny yn ''Andrea Chénier'', fan [[Umberto Giordano]]. Datselde jiers trede se ek foar it earst op yn [[Itaalje]], yn it [[Maggio Musicale Fiorentino]] yn [[Florâns]], as Leonora yn [[Giuseppe Verdi]] syn ''Il Trovatore''. Datselde jiers waard se as [[kommandeur (ridderoarder)|kommandeur]] opnommen yn 'e Oarder fan Isabella de Katolike, ien fan 'e heechste Spaanske [[boarger]]like [[ûnderskieding]]s. Yn [[1967]] song se yn it Maggio Musicale Fiorentino yn ''Il Pirata'' fan [[Vincenzo Bellini|Bellini]]. Letter yn [[1967]] kearde se werom nei [[Philadelphia]], dêr't se de titelrol hie yn ''Tosca'' en ''Madama Butterfly'', beide fan Puccini, wylst se yn 'e Metropolitan Opera trije [[heldinne]]n fan Verdi fertolke: Leonora yn ''Il Trovatore'', Desdemona yn ''Otello'' en Violetta yn ''La Traviata''. Benammen dy lêste rol smiet har fierdere ferneamdheid op by it Amerikaanske operapublyk. ===Heechtijdagen=== Caballé kearde yn [[1968]] werom yn 'e Metropolitan Opera mei de titelrol yn ''Luisa Miller'', fan Verdi, en nei Philadelphia mei de rol fan Imogene yn Bellini syn ''Il Pirata''. It jiers dêrop song se yn 'e Metropolitan Opera de rol fan Liù yn Puccini syn ''Turandot'', mei [[Birgit Nilsson]] yn 'e titelrol, en [[James King (operasjonger)|James King]] as Calàf, wylst se yn Philadelphia jitris de titelrol yn ''Lucrezia Borgia'' fertolke. Ek yn [[1969]] hie se de rol fan Elisabetta di Valois yn in rige opfierings fan Verdi syn ''Don Carlo'', dy't yn 'e [[Arena di Verona]] yn [[Verona]] [[regissearre]] waard troch [[Jean Vilar]]. As tsjinspilers hie se dêrby [[Plácido Domingo]] en [[Piero Cappuccilli]]. Sels rûn se dêrby op [[krukken]] om't se earder dat jier yn New York in [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] hân hie. Yn [[1970]] song Caballé foar it earst yn [[La Scala]], yn [[Milaan]], dêr't se op 'e nij de titelrol yn ''Lucrezia Borgia'' fertolke. Ek song se nochris Leonora yn Philadelphia en trede se op yn 'e Metropolitan Opera as Amelia yn in mei loovjende [[resinsje|kritiken]] ûntfongen opfiering fan ''Un Ballo in Maschera'', fan Verdi. Yn [[1972]] hie Caballé har earste optreden mei [[The Royal Opera]], yn it [[Londen]]ske [[Covent Garden]], en mei de [[Lyric Opera of Chicago]] yn [[Chicago]], beide kearen yn 'e rol fan Violetta yn ''La Traviata''. Datselde jiers kearde se ek wer werom nei de Metropolitan Opera yn New York, no yn 'e rol fan Elisabetta yn ''Don Carlo'', mei [[Franco Corelli]] yn 'e titelrol. Fierders song se yn Philadelphia de titelrol yn ''Norma'', fan Bellini. Yn [[1973]] stie Caballé wer yn Chicago op 'e planken mei de titelrol yn ''Maria Stuarda'', fan Donizetti, wylst se nochris Violetta song yn Philadelphia. Yn 'e Metropolitan Opera hie se op 'e nij de titelrol yn ''Norma'', diskear mei as tsjinspilers [[Carlo Cossutta]] as Pollione en [[Fiorenza Cossotto]] as Adalgisa. [[File:Montserrat_Caballé_1975.jpg|left|thumb|220px|Montserrat Caballé (lofts) yn [[1975]].]] Yn [[1974]] hie Caballé yn [[jannewaris]] de titelrol yn ''Aida'' fan Verdi yn it Liceu yn Barseloana, spile se yn [[maart]] yn ''I Vespri Siciliani'', ek fan Verdi, yn 'e Metropolitan Opera yn New York, en yn dyselde moanne yn ''Parisina d'Este'' yn Carnegie Hall, ek yn New York. Yn [[april]] song se titelrol fan ''Norma'' yn it [[Bolsjojteäter]] yn [[Moskou]] en spile se yn ''Adriana Lecouvreur'' yn La Scala, yn Milaan. Yn [[july]] fan dat jier waard se yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Orange (Frankryk)|Orange]] filme as Norma troch regisseur [[Pierre Jourdain]]. Ek naam se dy moanne ''Aida'' op mei [[Riccardo Muti]], wylst se yn [[augustus]] mei [[Giuseppe Di Stefano]] ferskate [[duët]]ten opnaam. Yn [[septimber]] ûndergie Caballé in swiere [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] om in goedaardige [[tumor]] út har [[ûnderbúk]] wei te nimmen. Neitiid bettere se relatyf fluch op, sadat se begjin [[1975]] al wer optredens fersoarge. Underwilens hie Caballé doe trije kear in [[Grammy Award]] wûn foar opnames fan har optredens: yn [[1966]] foar ''Rossini Rarities'', yn [[1968]] foar ''La Bohème'' fan Puccini en yn [[1974]] foar ''Cosi fan Tutte'' fan Mozart. Ferskate oare opnamen waarden foar in Grammy nominearre. Yn [[1975]] waard Caballé beneamd yn 'e Spaanske [[Boargerlike Oarder fan Alfûns&nbsp;X, de Wize]]. Se song yn [[1976]] yn 'e Metropolitan Opera sawol Norma as Aida, wêrby't se yn dy lêste rol gearwurke mei [[Robert Nagy]] as Radamès en [[Marilyn Horne]] as Amneris. Ek fertolke se de titelrol yn ''Ariadne auf Naxos'' fan Richard Strauss, en song se Mimi yn ''La Bohème'' fan Puccini, mei as tsjinspiler [[Luciano Pavarotti]] yn 'e rol fan Rodolfo. Yn [[1977]] trede Caballé foar it earst op mei de [[San Francisco Opera]], yn 'e titelrol yn ''Turandot'', fan Puccini. De folgjende tsien jier kearde se mear as tsien kear werom yn [[San Francisco]], mei rollen as Elvira yn Verdi syn ''Ernani'' en de titelrollen yn ''La Gioconda'' fan [[Amilcare Ponchielli]], ''Semiramide'' fan [[Gioachino Rossini]] en ''Tosca'' fan Puccini. ===Lettere jierren=== Tsjin dy tiid hie Caballé har [[stim]] wat fan syn iere suverens ferlern, dat se begûn mear [[aktearjen|dramatyk]] te lizzen yn rollen dy't dêr ferlet fan hiene. Yn [[1978]] song se Tosca yn San Francisco mei Pavarotti as tsjinspiler, Norma yn [[Madrid (stêd)|Madrid]] en Adriana Lecouvreur yn 'e Metropolitan Opera mei [[José Carreras]] as tsjinspiler. Ek yn 'e [[1980-er jierren]] kearde se faak werom yn 'e Metropolitan Opera, yn rollen lykas Tosca ([[1980]]) en Elisabetta ([[1985]]). Ek song se dêr [[konsert]]en yn [[1981]] en [[1983]]. Har lêste optreden yn 'e Metropolitan Opera wie op [[10&nbsp;oktober]] [[1985]], yn 'e rol fan Tosca, mei Pavarotti as Cavaradossi en [[Cornell MacNeil]] as Scarpia. [[File:EnglishBachFestival MAE 325793-2.tif|right|thumb|250px|Montserrat Caballé (l.) op it poadium op it English Bach Festival yn [[1988]].]] Yn [[1984]] liet Caballé harsels yn 'e rol fan Adalgisa yn ''Norma'' opnimme mei [[orkest]]rale begelieding ûnder lieding fan [[dirigint]] [[Richard Bonynge]]. (Yn [[1972]] hie se harsels ek al yn 'e titelrol fan dy opera opnimme litten.) Hoewol't de [[komponist]], [[Vincenzo Bellini]], de rol fan Adalgisa oarspronklik skreaun hie foar in [[sopraan]], wurdt dy tsjintwurdich ornaris songen troch in [[mezzosopraan]]. Caballé wie ien fan 'e mar in pear sopranen dy't yn dy rol opnommen binne, hoewol't se al oer de fyftich wie doe't de opname makke waard (en har stim sadwaande navenant leger wurden wie). Yn [[1987]] berikte Caballé in totaal oar publyk doe't se op fersyk fan it [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] (IOC) it [[duët]] ''Barcelona'' opnaam mei [[Freddie Mercury]], de ''lead''-sjonger fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[rock]]band [[Queen (band)|Queen]]. Dat [[liet]] gie oer Caballé har bertestêd Barseloana en waard letter it offisjele liet fan 'e [[Olympyske Simmerspullen 1992|Olympyske Simmerspullen]] dy't dêr yn [[1992]] holden waarden. Mercury wie in grut bewûnderder fan Caballé, mei't er har stim beskôge as "de bêste fan 'e wrâld." ''Barcelona'' waard earst útbrocht as in [[single (muzyk)|single]], letter folge troch in [[album (muzyk)|album]] mei net inkeld dat liet, mar ek oare resultaten fan 'e gearwurking tusken de beide sjongers. Doe't yn [[1999]] de [[finale]] fan 'e [[Champions League (UEFA)|Champions League]] fan 'e [[UEFA]] yn it [[Camp Nou]]-[[stadion]] yn Barseloana holden waard, song Caballé it liet ''Barcelona'' nochris live, wylst foar it oandiel yn it duët fan Mercury, dy't yn [[1991]] oan [[AIDS]] kommen wie te [[ferstjerren]], opnames brûkt waarden. Yn [[1994]] skreau [[Fiammetta Rocco]] yn 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[krante|kwaliteitskrante]] ''[[The Independent]]'': "Caballé is ien fan 'e lêste wiere [[diva|diva's]]. [[Maria Callas|Callas]] is dea, [[Kiri Te Kanawa]] hat it drok mei [[reklamespotsje]]s foar [[Sainbury's]] en [[Mirella Freni]] hat nea wier ûntkomme kinnen út 'e smelle ôffredings fan in status as de operasjongster foar de operaleafhawwers. Caballé, oan 'e oare kant, hat altyd al in ûnbidige grutte kliber [[fan (persoan)|fans]] hân, en dy is har oant op 'e dei fan hjoed trou bleaun." [[File:M._caballe.JPG|left|thumb|250px|It nei Caballé ferneamde [[konservatoarium]] Conservatorio Montserrat Caballé, yn [[Arganda del Rey]], yn 'e [[Autonome Mienskip Madrid]].]] Yn [[1995]] wurke Caballé gear mei de [[Grikelân|Grykske]] [[muzikant]] [[Vangelis]], foar dy syn album ''El Greco'', dat er opdroech oan 'e [[El Greco|skilder mei deselde namme]]. Yn [[1997]] makke [[muzykprodusint]] [[Mike Moran (muzykprodusint)|Mike Moran]] it album ''Friends for Life'', dêr't Caballé duëtten op song mei û.o. [[Bruce Dickinson]], [[Johnny Hallyday]], [[Johnny Logan (sjonger)|Johnny Logan]], [[Gino Vannelli]] en [[Helmut Lotti]]. Yn dyselde snuorje wijde Caballé har ta oan ferskate [[goeddiedichheid]]sorganisaasjes. Sa wie se [[goodwill-ambassadrise]] foar de [[UNESCO]], it [[kultuer]]fûns fan 'e [[Feriene Naasjes]], en rjochte se sels in [[stifting]] op foar bern út [[earmoede|earme]] [[gesin]]nen yn Barseloana. Yn [[2002]] song Caballé yn it Liceu yn Barseloana de rol fan [[Katerina fan Aragon]] yn 'e opera ''Henri VIII'', fan [[Camille Saint-Saëns]], en yn [[2003]] makke se in [[dokumintêre]] oer harsels, mei as titel ''Caballé: Beyond Music'', dêr't in grut tal ferneamde operasjongers oan meiwurken, lykas [[Plácido Domingo]], [[José Carreras]], [[Luciano Pavarotti]] en [[Renée Fleming]]. Datselde jiers krige se it [[Bundesverdienstkreuz|Großes Bundesverdienstkreuz]] fan 'e [[Bûnsrepublyk Dútslân]], wylst se yn [[2005]] yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Légion d'Honneur]] opnommen waard. Yn [[2004]] hie Caballé yn it Liceu de titelrol (as [[Kleopatra&nbsp;VII]]) yn ''Cléopâtre'', fan Massenet. Yn [[april]] [[2007]] spile se de [[hartoginne]] fan Crakenthorp yn ''La Fille du Régiment'', fan Donizetti, yn 'e [[Wiener Staatsoper]], dêr't se dat jiers oansteld waard as ''[[Kamersänger]]in''. Yn [[2009]] ûntfong se it [[grutkrús]] yn 'e [[Ordine al Merito della Repubblica Italiana]] út 'e hannen fan [[Giorgio Napolitano]], de [[presidint]] fan [[Itaalje]]. Ek krige se twa [[earedoktoraten]], yn [[2008]] ien fan 'e [[Ynternasjonale Universiteit Menéndez Pelayo]] yn [[Santander (Spanje)|Santander]], en yn [[2011]] ien fan 'e [[Universiteit fan Barseloana]]. ===Kontroverses=== Op [[6&nbsp;juny]] [[2013]] waard Caballé yn [[Azerbeidzjan]] ta ''[[persona non grata]]'' ferklearre nei't se, nettsjinsteande offisjele warskôgings oan har adres troch de Azerbeidzjaanske [[ambassade]] yn Spanje, de ''[[de facto]]'' ûnôfhinklike [[republyk]] [[Nagorno-Karabach]] besocht, dy't him begjin [[1990-er jierren|jierren njoggentich]] fan Azerbeidzjan losskuord hie, en dêr mei moetings hie mei pleatslike lieders. [[File:Montserrat_Caballé,_Bernabé_Martí_and_son_1971c.jpg|right|thumb|240px|Montserrat Caballé mei har [[soan]] en har [[oarehelte|man]] [[Bernabé Martí]] yn [[1971]].]] Yn [[2015]] waard Caballé yn Spanje oanklage foar [[belestingfraude]]. Se joech ta dat se yn [[2010]], hoewol't se eins yn Spanje wenne, opjûn hie dat se nei [[Andorra]] [[emigrearre]] wie. De bedoeling fan dat [[bedroch]] wie dat se yn Spanje minder [[belesting]] hoege soe te beteljen. Yn [[desimber]] [[2015]] waard se troch de Spaanske [[rjochter]] skuldich befûn oan [[fraude]]. It [[fûnis]] wie in [[finzenisstraf]] fan seis moannen [[finzenisstraf ûnder betingst|ûnder betingst]], mei dêropta in [[boete (jild)|boete]] fan [[€]]254.231. Ek waard se foar in perioade fan oardel jier útsletten fan it ûntfangen fan [[subsydzje|oerheidssubsydzjes]]. ===Priveelibben=== Yn [[1964]] [[troud]]e Caballé mei de Spaanske [[tenoar]] [[Bernabé Martí]]. Hja krigen twa [[bern (persoan)|bern]], in [[soan]] en in [[dochter]]. Dêrfan folge dochter [[Montserrat Martí]] yn har memme fuotleasten troch ek operasopraan te wurden. ===Sûnensswierrichheden en ferstjerren=== Op [[20&nbsp;oktober]] [[2012]], doe't se op [[toernee]] wie yn [[Ruslân]], waard Caballé yn 'e [[Sibearje|Sibearyske]] [[stêd]] [[Jekaterineburch]] troffen troch in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]]. Hja waard gau-gau oerbrocht nei it [[Hospital de Sant Pau]], it grutste [[sikehûs]] yn Barseloana, dêr't se frijwol hielendal wer opbettere. Yn [[septimber]] [[2018]] waard Caballé yn itselde sikehûs opnommen doe't se it oan 'e [[galblaas]] krige. Se kaam dêr op [[6&nbsp;oktober]] [[2018]] te [[ferstjerren]] yn 'e [[âlderdom]] fan 85 jier. De krekte deadsoarsaak waard nea bekendmakke. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0127481/ Montserrat Caballé yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Montserrat_Caballé ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Montserrat Caballé}} }} {{DEFAULTSORT:Caballe, Montserrat}} [[Kategory:Spaansk operasjonger]] [[Kategory:Sopraan]] [[Kategory:Persoan feroardiele foar fraude]] [[Kategory:Grammy-winner]] [[Kategory:Katalaansk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1933]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2018]] smo6rgmju5wcmhzm1c195eazn98sbwc 1237151 1237131 2026-08-01T19:40:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237151 wikitext text/x-wiki {{Sjonger of muzikant | ôfbylding = Montserrat Caballé c. 1969 (1).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = María de Montserrat Viviana <br>&nbsp;&nbsp;Concepción Caballé i Folch | nasjonaliteit = [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Spanje|Spaansk]] | berne = [[12 april]] [[1933]] | berteplak = [[Barseloana (stêd)|Barseloana]] ([[Kataloanje]]) | stoarn = [[6 oktober]] [[2018]] | stjerplak = [[Barseloana (stêd)|Barseloana]] ([[Kataloanje]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Catalonia.svg|border|20px]] [[Katalanen|Katalaansk]] | regionale identiteit = | sjenre = [[opera (muzyk)|opera]] | ynstrumint = [[stim]] ([[sopraan]]) | sjongtaal = ferskaat | grutste hit(s) = | jierren aktyf = [[1956]] – [[2018]] | prizen = 3× [[Grammy Award]] | webside = gjint }} '''Montserrat Caballé''' ([[Katalaansk]]e [[útspr.]]: [munsəˈrat kəβəˈʎe], likernôch: "mûn-suh-<u>rat</u> kuh-vuh-<u>jee</u>"; folút: '''María de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch'''; [[Barseloana (stêd)|Barseloana]], [[12&nbsp;april]] [[1933]] – dêre, [[6&nbsp;oktober]] [[2018]]) wie in [[Spanje|Spaansk]] [[opera (muzyk)|opera]]sjongster en [[sopraan]] fan [[etnyske groep|etnysk]] [[Katalanen|Katalaansk]] [[komôf]]. Yn har lange [[karriêre]] song se in grut ferskaat oan [[rol]]len; lykwols waard se it bekendst as in fertolkster fan 'e opera's fan [[Giuseppe Verdi|Verdi]], [[Gioachino Rossini|Rossini]], [[Vincenzo Bellini|Bellini]] en [[Gaetano Donizetti|Donizetti]]. Caballé briek ynternasjonaal troch doe't se yn [[1965]] ynfoel by in opfiering fan Donizetti syn ''Lucrezia Borgia'' yn it [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[Carnegie Hall]]. Neitiid song se oanhâldend yn 'e meast foaroansteande opera[[teäter (gebou)|teäter]]s. Mei opnamen fan har optredens wûn se trije kear in [[Grammy Award]]. Se waard net sasear bewûndere om har feardichheden op it mêd fan [[aktearjen]], as wol om 'e suverens fan har [[stim]] en har aldertreflikste [[sang|sjongtechnyk]]. Yn [[1987]] wûn Caballé ek populariteit by in net-[[klassike muzyk|klassyk]] [[publyk]] doe't se op fersyk fan it [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee|IOC]] mei de [[Ingelân|Ingelske]] [[popmuzyk|popsjonger]] [[Freddie Mercury]] it [[duët]] ''Barcelona'' opnaam, dat it offisjele [[liet]] fan 'e [[Olympyske Simmerspullen (1992)|Olympyske Spullen fan Barseloana]] waard. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding === Caballé waard yn [[1933]] [[berne]] yn 'e [[Kataloanje|Katalaanske]] [[haadstêd]] [[Barseloana (stêd)|Barseloana]], yn in [[húshâlding]] dy't net rjocht [[earmoede|earmoedich]] neamd wurde koe, mar dy't it neat te rom hie. Hja [[studearre]] [[muzyk]] oan it [[konservatoarium]] [[Conservatori Superior de Música del Liceu]] yn Barseloana, dêr't se [[sang]]les krige fan û.o. [[Eugenia Kemény]] en [[Conchita Badía]]. Yn [[1954]] rûne se dy [[oplieding]] ôf mei in [[gouden medalje]]. [[File:Caballe_home.jpg|left|thumb|250px|In plakkette oan 'e muorre fan it bertehûs fan Montserrat Caballé yn [[Barseloana (stêd)|Barseloana]].]] ===Iere karriêre=== Caballé [[ferfear]] doe nei it [[Switserlân|Switserske]] [[Basel (stêd)|Basel]], dêr't se yn [[1956]] har [[berop]]smjittige [[debút]] as operasjongster makke yn 'e [[rol]] fan Mimi yn ''La Bohème'', fan [[Giacomo Puccini]]. Fan [[1957]] oant [[1959]] hie Caballé in fêst plak by it Baselske operaselskip [[Theater Basel]], dêr't se de Erste Dame song yn ''Die Zauberflöte'' fan [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] en de [[titelrol]] yn ''Salome'' fan [[Richard Strauss]], beide yn it [[Dútsk]], wat opmerklik wie foar in Spaanske sjongster. Fan [[1959]] oant [[1962]] song se foar [[Theater Bremen]], yn [[Dútslân]]. Yn [[1961]] fertolke se de [[haadrol]] fan Iphigénie yn [[Christoph Willibald Gluck]] syn ''Iphigénie en Tauride'' yn it [[Teatro Nacional de São Carlos]] yn 'e [[Portegal|Portegeeske]] [[haadstêd]] [[Lissabon]]. Yn [[1962]] kearde Caballé werom nei Barseloana, dêr't se optrede yn it [[Gran Teatre del Liceu]] mei de titelrol yn Strauss syn ''Arabella''. Fan 'e [[hjerst]] fan [[1962]] oant de [[maityd]] fan [[1963]] gie se op [[toernee]] troch [[Meksiko]], dêr't se û.m. de titelrol yn ''Manon'' fan [[Jules Massenet]] song yn it [[Palacio de Bellas Artes]] yn [[Meksiko-Stêd]]. Neitiid fersoarge se noch ferskate oare súksesfolle optredens yn it Liceu yn Barseloana. ===Trochbraak=== De ynternasjonale trochbraak kaam foar Caballé yn [[1965]], doe't se ynfoel yn 'e titelrol foar de [[sykte|siik]] rekke [[Marilyn Horne]], by in opfiering fan [[Gaetano Donizetti]] syn ''Lucrezia Borgia'' yn it [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[Carnegie Hall]]. It [[publyk]] wie dêr sa fan har ûnder de yndruk dat se nei ôfrin in [[steande ovaasje]] krige dy't 25&nbsp;[[minuten]] oanhold. Wat har prestaasje yn dizzen noch grutter makke, wie dat Caballé ûnbekend wie mei de opera en dat se harsels de rol fan [[Lucrezia Borgia]] yn minder as in [[moanne (tiid)|moanne]] tiid oanleard hie. Mei dit optreden yn Carnegie Hall wie har [[reputaasje]] yn operafermiddens wrâldwiid fêstige. Letter yn [[1965]] song se foar it earst op in [[Glyndebourne Festival]] op it [[lângoed]] [[Glyndebourne]] yn [[East-Susseks]], dêr't se Marschallin song yn ''Der Rosenkavalier'' fan Strauss en [[grevinne]] Almaviva yn ''Le Nozze di Figaro'' fan Mozart. Yn [[desimber]] [[1965]] kearde Caballé werom yn Carnegie Hall om 'e rol fan [[keninginne]] [[Elizabeth&nbsp;I fan Ingelân]] te spyljen yn it koartby werûntdutsen ''Roberto Devereux'', fan Donizetti. Se sleat in tige súksesfol jier ôf mei har earste optreden yn 'e [[Metropolitan Opera]] yn [[New York (stêd)|New York]], op [[22&nbsp;desimber]], dêr't se Marguerite song yn ''Faust'', fan [[Charles Gounod]], mei as [[tsjinspiler]]s [[John Alexander (operasjonger)|John Alexander]] yn 'e titelrol, [[Justino Díaz]] as Méphistophélès en [[Sherrill Milnes]] as Valentin. [[File:Montserrat_Caballé_1969cr.jpg|right|thumb|180px|Montserrat Caballé yn [[1969]].]] Yn [[1966]] spile Caballé foar it earst mei de [[Philadelphia Lyric Opera Company]], as Maddelena di Coigny yn ''Andrea Chénier'', fan [[Umberto Giordano]]. Datselde jiers trede se ek foar it earst op yn [[Itaalje]], yn it [[Maggio Musicale Fiorentino]] yn [[Florâns]], as Leonora yn [[Giuseppe Verdi]] syn ''Il Trovatore''. Datselde jiers waard se as [[kommandeur (ridderoarder)|kommandeur]] opnommen yn 'e Oarder fan Isabella de Katolike, ien fan 'e heechste Spaanske [[boarger]]like [[ûnderskieding]]s. Yn [[1967]] song se yn it Maggio Musicale Fiorentino yn ''Il Pirata'' fan [[Vincenzo Bellini|Bellini]]. Letter yn [[1967]] kearde se werom nei [[Philadelphia]], dêr't se de titelrol hie yn ''Tosca'' en ''Madama Butterfly'', beide fan Puccini, wylst se yn 'e Metropolitan Opera trije [[heldinne]]n fan Verdi fertolke: Leonora yn ''Il Trovatore'', Desdemona yn ''Otello'' en Violetta yn ''La Traviata''. Benammen dy lêste rol smiet har fierdere ferneamdheid op by it Amerikaanske operapublyk. ===Heechtijdagen=== Caballé kearde yn [[1968]] werom yn 'e Metropolitan Opera mei de titelrol yn ''Luisa Miller'', fan Verdi, en nei Philadelphia mei de rol fan Imogene yn Bellini syn ''Il Pirata''. It jiers dêrop song se yn 'e Metropolitan Opera de rol fan Liù yn Puccini syn ''Turandot'', mei [[Birgit Nilsson]] yn 'e titelrol, en [[James King (operasjonger)|James King]] as Calàf, wylst se yn Philadelphia jitris de titelrol yn ''Lucrezia Borgia'' fertolke. Ek yn [[1969]] hie se de rol fan Elisabetta di Valois yn in rige opfierings fan Verdi syn ''Don Carlo'', dy't yn 'e [[Arena di Verona]] yn [[Verona]] [[regissearre]] waard troch [[Jean Vilar]]. As tsjinspilers hie se dêrby [[Plácido Domingo]] en [[Piero Cappuccilli]]. Sels rûn se dêrby op [[krukken]] om't se earder dat jier yn New York in [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] hân hie. Yn [[1970]] song Caballé foar it earst yn [[La Scala]], yn [[Milaan]], dêr't se op 'e nij de titelrol yn ''Lucrezia Borgia'' fertolke. Ek song se nochris Leonora yn Philadelphia en trede se op yn 'e Metropolitan Opera as Amelia yn in mei loovjende [[resinsje|kritiken]] ûntfongen opfiering fan ''Un Ballo in Maschera'', fan Verdi. Yn [[1972]] hie Caballé har earste optreden mei [[The Royal Opera]], yn it [[Londen]]ske [[Covent Garden]], en mei de [[Lyric Opera of Chicago]] yn [[Chicago]], beide kearen yn 'e rol fan Violetta yn ''La Traviata''. Datselde jiers kearde se ek wer werom nei de Metropolitan Opera yn New York, no yn 'e rol fan Elisabetta yn ''Don Carlo'', mei [[Franco Corelli]] yn 'e titelrol. Fierders song se yn Philadelphia de titelrol yn ''Norma'', fan Bellini. Yn [[1973]] stie Caballé wer yn Chicago op 'e planken mei de titelrol yn ''Maria Stuarda'', fan Donizetti, wylst se nochris Violetta song yn Philadelphia. Yn 'e Metropolitan Opera hie se op 'e nij de titelrol yn ''Norma'', diskear mei as tsjinspilers [[Carlo Cossutta]] as Pollione en [[Fiorenza Cossotto]] as Adalgisa. [[File:Montserrat_Caballé_1975.jpg|left|thumb|220px|Montserrat Caballé (lofts) yn [[1975]].]] Yn [[1974]] hie Caballé yn [[jannewaris]] de titelrol yn ''Aida'' fan Verdi yn it Liceu yn Barseloana, spile se yn [[maart]] yn ''I Vespri Siciliani'', ek fan Verdi, yn 'e Metropolitan Opera yn New York, en yn dyselde moanne yn ''Parisina d'Este'' yn Carnegie Hall, ek yn New York. Yn [[april]] song se titelrol fan ''Norma'' yn it [[Bolsjojteäter]] yn [[Moskou]] en spile se yn ''Adriana Lecouvreur'' yn La Scala, yn Milaan. Yn [[july]] fan dat jier waard se yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Orange (Frankryk)|Orange]] filme as Norma troch regisseur [[Pierre Jourdain]]. Ek naam se dy moanne ''Aida'' op mei [[Riccardo Muti]], wylst se yn [[augustus]] mei [[Giuseppe Di Stefano]] ferskate [[duët]]ten opnaam. Yn [[septimber]] ûndergie Caballé in swiere [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] om in goedaardige [[tumor]] út har [[ûnderbúk]] wei te nimmen. Neitiid bettere se relatyf fluch op, sadat se begjin [[1975]] al wer optredens fersoarge. Underwilens hie Caballé doe trije kear in [[Grammy Award]] wûn foar opnames fan har optredens: yn [[1966]] foar ''Rossini Rarities'', yn [[1968]] foar ''La Bohème'' fan Puccini en yn [[1974]] foar ''Cosi fan Tutte'' fan Mozart. Ferskate oare opnamen waarden foar in Grammy nominearre. Yn [[1975]] waard Caballé beneamd yn 'e Spaanske [[Boargerlike Oarder fan Alfûns&nbsp;X, de Wize]]. Se song yn [[1976]] yn 'e Metropolitan Opera sawol Norma as Aida, wêrby't se yn dy lêste rol gearwurke mei [[Robert Nagy]] as Radamès en [[Marilyn Horne]] as Amneris. Ek fertolke se de titelrol yn ''Ariadne auf Naxos'' fan Richard Strauss, en song se Mimi yn ''La Bohème'' fan Puccini, mei as tsjinspiler [[Luciano Pavarotti]] yn 'e rol fan Rodolfo. Yn [[1977]] trede Caballé foar it earst op mei de [[San Francisco Opera]], yn 'e titelrol yn ''Turandot'', fan Puccini. De folgjende tsien jier kearde se mear as tsien kear werom yn [[San Francisco]], mei rollen as Elvira yn Verdi syn ''Ernani'' en de titelrollen yn ''La Gioconda'' fan [[Amilcare Ponchielli]], ''Semiramide'' fan [[Gioachino Rossini]] en ''Tosca'' fan Puccini. ===Lettere jierren=== Tsjin dy tiid hie Caballé har [[stim]] wat fan syn iere suverens ferlern, dat se begûn mear [[aktearjen|dramatyk]] te lizzen yn rollen dy't dêr ferlet fan hiene. Yn [[1978]] song se Tosca yn San Francisco mei Pavarotti as tsjinspiler, Norma yn [[Madrid (stêd)|Madrid]] en Adriana Lecouvreur yn 'e Metropolitan Opera mei [[José Carreras]] as tsjinspiler. Ek yn 'e [[1980-er jierren]] kearde se faak werom yn 'e Metropolitan Opera, yn rollen lykas Tosca ([[1980]]) en Elisabetta ([[1985]]). Ek song se dêr [[konsert]]en yn [[1981]] en [[1983]]. Har lêste optreden yn 'e Metropolitan Opera wie op [[10&nbsp;oktober]] [[1985]], yn 'e rol fan Tosca, mei Pavarotti as Cavaradossi en [[Cornell MacNeil]] as Scarpia. [[File:EnglishBachFestival MAE 325793-2.tif|right|thumb|250px|Montserrat Caballé (l.) op it poadium op it English Bach Festival yn [[1988]].]] Yn [[1984]] liet Caballé harsels yn 'e rol fan Adalgisa yn ''Norma'' opnimme mei [[orkest]]rale begelieding ûnder lieding fan [[dirigint]] [[Richard Bonynge]]. (Yn [[1972]] hie se harsels ek al yn 'e titelrol fan dy opera opnimme litten.) Hoewol't de [[komponist]], [[Vincenzo Bellini]], de rol fan Adalgisa oarspronklik skreaun hie foar in [[sopraan]], wurdt dy tsjintwurdich ornaris songen troch in [[mezzosopraan]]. Caballé wie ien fan 'e mar in pear sopranen dy't yn dy rol opnommen binne, hoewol't se al oer de fyftich wie doe't de opname makke waard (en har stim sadwaande navenant leger wurden wie). Yn [[1987]] berikte Caballé in totaal oar publyk doe't se op fersyk fan it [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] (IOC) it [[duët]] ''Barcelona'' opnaam mei [[Freddie Mercury]], de ''lead''-sjonger fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[rock]]band [[Queen (band)|Queen]]. Dat [[liet]] gie oer Caballé har bertestêd Barseloana en waard letter it offisjele liet fan 'e [[Olympyske Simmerspullen 1992|Olympyske Simmerspullen]] dy't dêr yn [[1992]] holden waarden. Mercury wie in grut bewûnderder fan Caballé, mei't er har stim beskôge as "de bêste fan 'e wrâld." ''Barcelona'' waard earst útbrocht as in [[single (muzyk)|single]], letter folge troch in [[album (muzyk)|album]] mei net inkeld dat liet, mar ek oare resultaten fan 'e gearwurking tusken de beide sjongers. Doe't yn [[1999]] de [[finale]] fan 'e [[Champions League (UEFA)|Champions League]] fan 'e [[UEFA]] yn it [[Camp Nou]]-[[stadion]] yn Barseloana holden waard, song Caballé it liet ''Barcelona'' nochris live, wylst foar it oandiel yn it duët fan Mercury, dy't yn [[1991]] oan [[AIDS]] kommen wie te [[ferstjerren]], opnames brûkt waarden. Yn [[1994]] skreau [[Fiammetta Rocco]] yn 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[krante|kwaliteitskrante]] ''[[The Independent]]'': "Caballé is ien fan 'e lêste wiere [[diva|diva's]]. [[Maria Callas|Callas]] is dea, [[Kiri Te Kanawa]] hat it drok mei [[reklamespotsje]]s foar [[Sainbury's]] en [[Mirella Freni]] hat nea wier ûntkomme kinnen út 'e smelle ôffredings fan in status as de operasjongster foar de operaleafhawwers. Caballé, oan 'e oare kant, hat altyd al in ûnbidige grutte kliber [[fan (persoan)|fans]] hân, en dy is har oant op 'e dei fan hjoed trou bleaun." [[File:M._caballe.JPG|left|thumb|250px|It nei Caballé ferneamde [[konservatoarium]] Conservatorio Montserrat Caballé, yn [[Arganda del Rey]], yn 'e [[Autonome Mienskip Madrid]].]] Yn [[1995]] wurke Caballé gear mei de [[Grikelân|Grykske]] [[muzikant]] [[Vangelis]], foar dy syn album ''El Greco'', dat er opdroech oan 'e [[El Greco|skilder mei deselde namme]]. Yn [[1997]] makke [[muzykprodusint]] [[Mike Moran (muzykprodusint)|Mike Moran]] it album ''Friends for Life'', dêr't Caballé duëtten op song mei û.o. [[Bruce Dickinson]], [[Johnny Hallyday]], [[Johnny Logan (sjonger)|Johnny Logan]], [[Gino Vannelli]] en [[Helmut Lotti]]. Yn dyselde snuorje wijde Caballé har ta oan ferskate [[goeddiedichheid]]sorganisaasjes. Sa wie se [[goodwill-ambassadrise]] foar de [[UNESCO]], it [[kultuer]]fûns fan 'e [[Feriene Naasjes]], en rjochte se sels in [[stifting]] op foar bern út [[earmoede|earme]] [[gesin]]nen yn Barseloana. Yn [[2002]] song Caballé yn it Liceu yn Barseloana de rol fan [[Katerina fan Aragon]] yn 'e opera ''Henri VIII'', fan [[Camille Saint-Saëns]], en yn [[2003]] makke se in [[dokumintêre]] oer harsels, mei as titel ''Caballé: Beyond Music'', dêr't in grut tal ferneamde operasjongers oan meiwurken, lykas [[Plácido Domingo]], [[José Carreras]], [[Luciano Pavarotti]] en [[Renée Fleming]]. Datselde jiers krige se it [[Bundesverdienstkreuz|Großes Bundesverdienstkreuz]] fan 'e [[Bûnsrepublyk Dútslân]], wylst se yn [[2005]] yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Légion d'Honneur]] opnommen waard. Yn [[2004]] hie Caballé yn it Liceu de titelrol (as [[Kleopatra&nbsp;VII]]) yn ''Cléopâtre'', fan Massenet. Yn [[april]] [[2007]] spile se de [[hartoginne]] fan Crakenthorp yn ''La Fille du Régiment'', fan Donizetti, yn 'e [[Wiener Staatsoper]], dêr't se dat jiers oansteld waard as ''[[Kamersänger]]in''. Yn [[2009]] ûntfong se it [[grutkrús]] yn 'e [[Ordine al Merito della Repubblica Italiana]] út 'e hannen fan [[Giorgio Napolitano]], de [[presidint]] fan [[Itaalje]]. Ek krige se twa [[earedoktoraten]], yn [[2008]] ien fan 'e [[Ynternasjonale Universiteit Menéndez Pelayo]] yn [[Santander (Spanje)|Santander]], en yn [[2011]] ien fan 'e [[Universiteit fan Barseloana]]. ===Kontroverses=== Op [[6&nbsp;juny]] [[2013]] waard Caballé yn [[Azerbeidzjan]] ta ''[[persona non grata]]'' ferklearre nei't se, nettsjinsteande offisjele warskôgings oan har adres troch de Azerbeidzjaanske [[ambassade]] yn Spanje, de ''[[de facto]]'' ûnôfhinklike [[republyk]] [[Nagorno-Karabach]] besocht, dy't him begjin [[1990-er jierren|jierren njoggentich]] fan Azerbeidzjan losskuord hie, en dêr mei moetings hie mei pleatslike lieders. [[File:Montserrat_Caballé,_Bernabé_Martí_and_son_1971c.jpg|right|thumb|240px|Montserrat Caballé mei har [[soan]] en har [[oarehelte|man]] [[Bernabé Martí]] yn [[1971]].]] Yn [[2015]] waard Caballé yn Spanje oanklage foar [[belestingfraude]]. Se joech ta dat se yn [[2010]], hoewol't se eins yn Spanje wenne, opjûn hie dat se nei [[Andorra]] [[emigrearre]] wie. De bedoeling fan dat [[bedroch]] wie dat se yn Spanje minder [[belesting]] hoege soe te beteljen. Yn [[desimber]] [[2015]] waard se troch de Spaanske [[rjochter]] skuldich befûn oan [[fraude]]. It [[fûnis]] wie in [[finzenisstraf]] fan seis moannen [[finzenisstraf ûnder betingst|ûnder betingst]], mei dêropta in [[boete (jild)|boete]] fan [[€]]254.231. Ek waard se foar in perioade fan oardel jier útsletten fan it ûntfangen fan [[subsydzje|oerheidssubsydzjes]]. ===Priveelibben=== Yn [[1964]] [[troud]]e Caballé mei de Spaanske [[tenoar]] [[Bernabé Martí]]. Hja krigen twa [[bern (persoan)|bern]], in [[soan]] en in [[dochter]]. Dêrfan folge dochter [[Montserrat Martí]] yn har memme fuotleasten troch ek operasopraan te wurden. ===Sûnensswierrichheden en ferstjerren=== Op [[20&nbsp;oktober]] [[2012]], doe't se op [[toernee]] wie yn [[Ruslân]], waard Caballé yn 'e [[Sibearje|Sibearyske]] [[stêd]] [[Jekaterineburch]] troffen troch in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]]. Hja waard gau-gau oerbrocht nei it [[Hospital de Sant Pau]], it grutste [[sikehûs]] yn Barseloana, dêr't se frijwol hielendal wer opbettere. Yn [[septimber]] [[2018]] waard Caballé yn itselde sikehûs opnommen doe't se it oan 'e [[galblaas]] krige. Se kaam dêr op [[6&nbsp;oktober]] [[2018]] te [[ferstjerren]] yn 'e [[âlderdom]] fan 85 jier. De krekte deadsoarsaak waard nea bekendmakke. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0127481/ Montserrat Caballé yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Montserrat_Caballé ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Montserrat Caballé}} }} {{DEFAULTSORT:Caballe, Montserrat}} [[Kategory:Spaansk operasjonger]] [[Kategory:Sopraan]] [[Kategory:Persoan feroardiele foar fraude]] [[Kategory:Grammy-winner]] [[Kategory:Katalaansk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1933]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2018]] f3tkbeuxhdywdx40u17m84u95v8qayx 0 136456 1237287 1219644 2026-08-02T10:51:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237287 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= sidesturt| Ofbyld= [[File:Bohemian waxwing (Bombycilla garrulus), Uitkerke, Belgium (16364651620).jpg|250px]]| lûd=[[File:Bombycilla garrulus - Bohemian Waxwing XC132884.ogg|250px]]| Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')| Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje= [[pêstfûgels]] (''Bombycillidae'') | Skaai= [[echte pestfûgels]] (''Bombycilla'') | Wittenskiplike namme = Bombycilla garrulus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''sidesturt''', '''pestfûgel''' of '''lakfûgel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Bombycilla garrulus'') is in [[Moskeftigen|moskeftige]] fûgel út de famylje fan de sidesturten (Bombycillidae). Der komme twa of trije [[Undersoarte|ûndersoarten]] fan de fûgel foar, dy't fierder mar in bytsje fan inoar ferskille. De fûgel briedt yn de [[Bjirken|bjirke]]- en [[Nullewâld|nuddelbosken]] op it noardlike healrûn ([[Skandinaavje]], [[Ruslân]], [[Alaska]] en [[Kanada]]) en komt somtiden winterdeis yn wikseljende tallen ek yn Fryslân foar. == Beskriuwing == De sidesturt wurdt likernôch 18 sintimeter grut. De fûgel hat yn de loft wol wat fan in [[protter]] mar ûnderskiedt him tichterby mei in opfallend túfke en is foar it grutste part brúnroze fan kleur mei grize, swarte, wite, reade en giele aksinten op de fleugels en sturt. Under de snavel hat de sidesturt in befke. It mantsje ferskilt net in soad fan it wyfke yn grutte en kleur. De sidesturt is in sosjale fûgel en komt meastentiids yn groepen foar. In sidesturt wurdt likernôch 13 jier en is maklik te naderjen. == Namme == Yn it Nederlânsk waard de fûgel nei de [[pest]] ferneamd om't de soart der fan fertocht waard de sykte te fersprieden. De fûgel hat de Fryske namme te tankjen oan syn giele glânzjende punten fan de sturtfearren. <ref>Fûgels, ISBN 90-804220-3-7</ref> == Fersprieding == [[File:Bombycilla garrulus MWNH 1285.JPG|thumb|left|<center>''Aai fan de Bombycilla garrulus''</center>]] De sidesturt briedt yn it hegen noarden en komt as briedfûgel net yn Fryslân en ek net yn de rest fan Nederlân foar. Winterdeis lûkt de fûgel op syk nei iten yn wikseljende oantallen somtiden nei súdliker gebieten. As de tekoarten yn it briedgebiet grut binne kinne de oantallen grut wêze. By sokke ynfaazjes binne de fûgels ek by ús yn parken yn gruttere of lytsere groepen te sjen. == Nêst == De sidesturt leit yn de moannen maaie-juny fjouwer oant seis blaugrize aaikes mei swarte punten. It nêst wurdt makke fan [[moas]] en tûkjes fan nulle- en bjirkebeammen yn de hegere dielen fan beammen oan boskrânen. Fakentiden briede sidesturten tegearre mei oare pearkes yn 'e omjouwing. De aaikes wurde yn twa wiken tiid troch it wyfke útbret en nei likernôch 16 dagen ferlitte de jonge fûgels it nêst. De sidesturt siket alle jierren in nije partner. == Iten == Simmerdeis bestiet it iten fan de sidesturt út [[ynsekten]]. Nei de winter ta skeakelet de fûgel oer op beien fan bygelyks de [[hagedoarn|hagebeam]] en de [[koetsjekraal]]. Dêrnjonken ite se ek wol apels en fruit. == Undersoarten == Der wurdt twa of trije ûndersoarten ûnderskieden. Minder dúdlik ûnderskiedend is de B. g. central-asiae. *B. g. garrulus (Linnaeus, 1758), nominaatfoarm: Sidesturten fan Noard-Europa fan Noard-[[Sweden]] oant de [[Oeral (berchtme)|Oeral]]. *B. g. pallidiceps (Reichenow, 1908): Sidesturten op it Amearikaanske kontinint *B. g. central-asiae (Poliakov, 1915): Sidesturten eastlike fan de Oeral yn it noarden fan [[Aazje]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://waarneming.nl/species/306/maps/?use_interval=on&start_date=2018-04-22&interval=31536000&end_date=2019-04-22&map_type=grid10k Waarnimmings yn Nederlân] * [https://www.sovon.nl/nl/soort/10480 Sovon] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Bombycilla+garrulus Soortenbank] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bombycilla garrulus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sidesturt]] [[Kategory:Pestfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] cpishsasve7xk375zsbtnrnffhxjje6 0 141801 1237040 1236720 2026-08-01T15:31:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 july by de tiid 1237040 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]]. * [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân. * [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]]. * [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine. * [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]]. * [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]]. * [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE). * [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde. * [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. * [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]]. * [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]]. * [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene. * [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]]. * [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]]. * [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO). * [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE). * [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]]. ;febrewaris * [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden. * [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]]. * [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden. * [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]]. * [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre. * [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan. * [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre. * [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]]. * [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]]. ;maart * [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]]. * [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon. * [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om. * [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet. * [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]]. * [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om. * [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]]. * [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]]. * [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]]. ;april * [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&nbsp;17]] yn [[1972]]. * [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del. * [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten. * [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]]. * [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]]. * [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten. * [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge. * [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]]. * [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]]. ;maaie * [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen. * [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]]. * [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch. * [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten. * [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne. * [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om. ;juny * [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]]. * [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht. * [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen. * [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje. * [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen. * [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&nbsp;°C metten. * [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]]. * [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan. * [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde. ;july * [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]]. * [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op. * [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne. * [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]]. * [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]]. * [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier. * [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen. * [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân. * [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea. * [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten. * [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle. * [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]]) * [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]]) * [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]]) * 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]]) * [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]]) * [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]]) ;febrewaris * [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]]) * [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]]) * [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]]) * [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]]) ;maart * [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]]) ;april * [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]]) ;juny * [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]]) * [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]]) ;july * [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]]) * [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]]) ==Films== * ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' ==Tillefyzje== * ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2026| ]] [[Kategory:21e iuw]] baluj1p3d0reotuubi7bk58xt4mh2lx 0 148114 1237193 1177182 2026-08-01T23:28:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237193 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=roek |Ofbyld= [[File:Corvus frugilegus perched Muirton.jpg|250px]] |lûd=[[File:Corvus frugilegus.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai= [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus frugilegus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:CorvusFrugilegusIUCN arr.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]] }}</small> }} De '''roek''' of ‘rûts’ ([[wittenskiplike namme]]: ''Corvus frugilegus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[kriefûgels]] ([[wittenskiplike namme]]: ''Corvidae'') en is ien fan de 45 soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[krieën]] (''Corvus''). == Foarkommen == De swarte fûgel is sa’n 45 cm grut, in bytsje lytser as de [[swarte krie]], mar dúdlik grutter as de [[ka]]. Hy hat in betreklik lytse kop en in ljochtgrize, keale snaffelbasis en kin, oergeand yn in grize, puntige snaffel. It swart fan de mantel hat in pearzige glâns. De geslachten hawwe itselde foarkommen. == Fersprieding == De roek komt in grutte dielen fan Jeropa en Aazje foar. De heechste oantallen hawwe Grut-Brittanje en Wyt-Ruslân. Se binne ek yntroduseare yn Nij-Seelân. Yn it westlike diel fan it fespriedingsgebiet is de roek meast stânfûgel, mear nei it easten is hy foaral in trekfûgel. Oant 1940-1970 waard noch folle op roeken jage, omdat hy skealik foar de lânbou wêze soe. Yn Nederlân briede sa’n 50.000 roekpearen (2019), yn Fryslân nei alle gedachten tusken de 6000 en 10.000 pearen. Yn dizze streken is de roek hieltyd minder in trekfûgel. [[File:Corvus frugilegus MHNT.ZOO.2010.11.174.1.jpg|thumb|left|''Corvus frugilegus '']] == Libbenswize en fuortplanting == Roeken ite wjirms, slakken en ynsekten likegoed as plantaardich fiedsel, sa as nuten, sieden en fruchten. Se libje en briede yn koloanjes heech yn de beammen. Se foarmje briedpearen foar it libben. De nêsten wurde ier yn maart makke fan twigen en oare materialen, bytiden ek út oare nêsten. De 3 ta 6 griis-griene aaien wurde ein maart, begjin april lein, en wurde 16-19 dagen bebret. De jongen wurde sa’n fjouwer wiken yn it nêst fuorre, earst troch it mantsje, letter troch beide âlden. Nei it úfleanen foarmje de jongen troepen fan jonge fügels, wêrút twa seizoenen letter nije briedpearen fuortkomme. == Taksonomy == De roek komt in twa ûndersoarten foar: * ''Corvus frugilegus frugilegus'', Jeropa, M- en SW-Aazje * ''Corvus frugilegus pastinator'', E-Aazje; mist wite kin en soe ek in apart soarte wêze kinne. == Keppelings om utens == *[https://www.sovon.nl/nl/soort/15630 Sovon Roek] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] i0gg296u7zo7dwsrlr03x4k7g1blvn5 14 148392 1237041 1220438 2026-08-01T15:47:32Z Arancycn 53768 1237041 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Polityk yn Nederlân]] [[Kategory:Ferkiezing nei lân|Nederlan]] ihu55ednhnbc5ywwfgi9qtnzeumuvlg 0 159761 1237055 1201221 2026-08-01T17:24:59Z FreyaSport 40716 2026 is aktueel 1237055 wikitext text/x-wiki {{Sportevenemint | namme = Tour de France Femmes | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | plak = [[Frankryk]] | jier = | data = [[july]] | sport = [[hurdfytsen]] | organisator = Amaury Sport Organisation | ferienigings = | lannen = | atleten = | eveneminten = | iepening = | sluting = | earste = [[Omgong fan Frankryk foar froulju 1984|1984]] | lêste = | aktueel = Omgong fan Frankryk foar froulju 2026 | foarige = [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2027|2027]] }} De Omgong fan Frankryk (''[[Frânsk]]: Tour de France Femmes'') is in hurdfytswedstriid fan meardere dagen foar [[froulju]] yn [[Frankryk]]. Tusken [[1984]] en [[2009]] wiene der ferskate wedstriden dy 't sjoen waarden as de Omgong fan Frankryk foar froulju. Fan [[2014]] oant en mei [[2021]] waard ûnder de Omgong fan Frankryk foar manlju in wedstriid fan ien dei foar froulju (''La Course'') organisearre troch de [[Amaury Sport Organisation|ASO]]. Fan [[2022]] ôf is der wer in etappekoers fan mear dagen. ==Skiednis== Yn [[1955]] waard foar ien kear in Omgong fan Frankryk foar froulju ferriden, dêr 't 41 fytsters oan meidiene. De wedstriid bestie út fiif etappen en waard wûn troch [[Millie Robinson]]. ===Tour de France féminin & Tour de la CEE féminin=== Fan [[1984]] oant en mei [[1989]] waard de wedstriid ûnder de namme ''Tour de France féminin'' hâlden, op deselde dagen en oer itselde parkoers as de manlju. Direkteur [[Jean-Marie Leblanc]] besleat nei de wedstriid fan 1989 op te hâlden om't it neffens him ekonomysk net rendabel wie. De wedstriid waard fan [[1990]] ôf net mear gelyk mei de manlju ferriden en hjitte oant en mei [[1993]] ''Tour de la CEE féminin''. Dêrnei hold de wedstriid op, om't der problemen wiene mei it oanlûken fan sponsoaren en gaststêden, wêrtroch't der faak lange ferpleatsingen wiene tusken de etappen. === Winners Tour de France féminin 1984-1989 === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1984|1984]] | [[Marianne Martin]] |{{USAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1985|1985]] | [[Maria Canins]] | {{ITAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1986|1986]] | [[Maria Canins]] | {{ITAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1987|1987]] | [[Jeannie Longo]] | {{FRAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1988|1988]] | [[Jeannie Longo]] | {{FRAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1989|1989]] | [[Jeannie Longo]] | {{FRAnasj}} |} === Winners Tour de la CEE féminin 1990-1993 === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1990|1990]] | [[Catherine Marsal]] | {{FRAnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1991|1991]] | [[Astrid Schop]] | {{NEDnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1992|1992]] | [[Leontien van Moorsel]] | {{NEDnasj}} |- | [[Omgong fan Frankryk foar Froulju 1993|1993]] | [[Heidi Van De Vijver]] | {{BELnasj}} |} === Winners Tour cycliste féminin 1992-1997 === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- | 1992 | [[Leontien van Moorsel]] | {{NEDnasj}} | |- | 1993 | [[Leontien van Moorsel]] | {{NEDnasj}} | |- | 1994 | [[Valentina Polkhanova]] | {{RUSnasj}} | |- | 1995 | [[Fabiana Luperini]] | {{ITAnasj}} | GS Gelati Sanson |- | 1996 | [[Fabiana Luperini]] | {{ITAnasj}} | GS Gelati Sanson |- | 1997 | [[Fabiana Luperini]] | {{ITAnasj}} |GS Gelati Sanson |} ===La Grande Boucle féminine=== Tagelyk waard fan [[1992]] ôf de ''Tour cycliste féminin'' yn augustus organisearre troch [[Pierre Boué]]], in konkurrint fan ''Société du Tour de France''. Yn [[1998]] moast de wedstriid fan namme feroarje, omdat de namme tefolle like op de Omgong fan Frankryk en hjitte fan doe ôf La Grande Boucle féminine (nei ''La Grande Boucle'', de bynamme fan de Omgong fan Frankryk). Mei troch de Festina-affêre by de manlju yn de Tour fan [[Omgong fan Frankryk 1998|1998]] waard it oanlûken fan sponsors allinnich mar dreger. Yn [[2004]] waard de wedstriid net hâlden. Foarhinne telde de omgong tusken de 10 en 15 etappes, mar sûnt [[2005]] noch mar fiif (yn ien regio) en dêrtroch waard de Omgong net mear klassifisearre troch de UCI en krige it in benammen nasjonaal dielnimmersfjild. Yn [[2008]] telde de wedstriid sân etappes op seis dagen en yn [[2009]] bestie de lêste edysje noch út mar fjouwer etappes troch it annulearjen fan de earste trije etappes yn [[Bretagne]]. De winneres fan de lêste edysje, [[Emma Pooley]], grapte dat it noch mar in ''Petite Boucle'' wie yn stee fan in ''Grande Boucle''. Nei't de ''Tour de l'Aude'' in 2010 en de ''Route de France'' yn [[2016]] ophold te bestean, wie de [[Omgong fan Itaalje foar froulju|Giro Donne]] de iennige oerbleaune Grutte Omgong foar froulju. === Winners La Grande Boucle féminine 1998-2009 === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- | 1998 | [[Edita Pučinskaitė]] | {{LTUnasj}} | |- | 1999 | [[Diana Žiliūtė]] | {{LTUnasj}} | Acca Due O |- | 2000 | [[Joane Somarriba]] | {{ESPnasj}} | Alfa Lum-RSM |- | 2001 | [[Joane Somarriba]] | {{ESPnasj}} | Alfa Lum-RSM |- | 2002 | [[Zinaida Stahurskaya]] | {{BLRnasj}} | USC Chirio Forno d'Asolo |- | 2003 | [[Joane Somarriba]] | {{ESPnasj}} | Bizkaia-Panda Software-Durango |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1994 Omgong net organisearre'' |- | 2005 | [[Priska Doppmann]] | {{SUInasj}} | Univega |- | 2006 | [[Nicole Cooke]] | {{GBRnasj}} | Univega |- | 2007 | [[Nicole Cooke]] | {{GBRnasj}} | Raleigh-Lifeforce |- | 2008 | [[Christiane Soeder]] | {{AUTnasj}} | Cervélo Testteam |- | 2009 | [[Emma Pooley]] | {{GBRnasj}} | Cervélo Testteam |} ===La Course=== Nei in petysje fan [[Marianne Vos]], [[Emma Pooley]], [[Kathryn Bertine]] en [[Chrissie Wellington]] waard der op [[27 july]] [[2014]], de lêste dei fan de Omgong fan Frankryk foar manlju, in wedstriid fan ien dei mei de namme ''Omgong fan Frankryk foar froulju'' yntrodusearre. Vos wûn de earste edysje. De earste trije jier waard riden op de ''Champs Élysées'' yn Parys. Yn [[2017]] en [[2018]] wie de wedstriid yn de [[Alpen]], mei oankomst op respektyflik de [[Col d'Izoard]] en [[Le Grand-Bornand]]. Beide edysjes waarden wûn troch [[Annemiek van Vleuten]]. Yn 2019 wie Pau de gast stêd mei wer Vos as winneres. De lêste twa edysjes waarden ferriden by de start fan de Tour yn [[Nice]] en [[Bretagne]]. De lêste edysje yn 2021 waard wûn troch [[Demi Vollering]]. === Winners La Course 2014-2021=== {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2014|2014]] | [[Marianne Vos]] | {{NEDnasj}} | Rabo Liv Women |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2015|2015]] | [[Anna van der Breggen]] | {{NEDnasj}} | Rabo Liv Women |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2016|2016]] | [[Chloe Hosking]] | {{AUSnasj}} | Wiggle High5 |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2017|2017]] | [[Annemiek van Vleuten]] | {{NEDnasj}} | Orica-Scott |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2018|2018]] | [[Annemiek van Vleuten]] | {{NEDnasj}} | Mitchelton-Scott |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2019|2019]] | [[Marianne Vos]] | {{NEDnasj}} | CCC-Liv |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2020|2020]] | [[Elizabeth Deignan]] | {{GBRnasj}} | Trek-Segafredo |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2021|2021]] | [[Demi Vollering]] | {{NEDnasj}} | SD Worx |} ===Tour de France Femmes=== Op [[12 maaie]] [[2021]] makke de [[Amaury Sport Organisation|ASO]] bekend dat der yn [[2022]] wer in Omgong fan Frankryk foar froulju wêze sil mei de namme ''Tour de France Femmes 2022''. It definitive parkoers waard yn oktober [[2021]] bekend makke: de omgong sil acht dagen duorje, mei de start op de lêste dei foar de manlju op [[24 july]] yn [[Parys]] en de slotrit finisht op [[La Planche des Belles Filles]]. == Tour de France Femmes yn sifers == {| class="wikitable" |- ! Jier ! Startplak ! Finishplak ! Tal<br>etappes ! Totale<br>ôfstân ! Dielnimmers ! Utfallers |- ! 2022 | {{Flagge FR}} [[Parys]] | [[Planche des Belles Filles]] | 8 | 1.033,6 km | 144 | 35 |- ! 2023 | {{Flagge FR}} [[Clermont-Ferrand]] | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] | 8 | 960,4 km | 154 | 31 |- ! 2024 | {{Flagge NL}} [[Rotterdam]] | [[Alpe d'Huez]] | 8 | 946,3 km | 153 | 39 |- ! 2025 | {{Flagge FR}} [[Vannes]] | [[Châtel (Haute-Savoie)|Châtel]] | 9 | 1.165 km | 154 | 30 |} === Winners Tour de France Femmes === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- |[[Omgong fan Frankryk foar froulju 2022|2022]] |[[Annemiek van Vleuten]] |{{NEDnasj}} |Movistar |- |[[Omgong fan Frankryk foar froulju 2023|2023]] |[[Demi Vollering]] |{{NEDnasj}} |SD Worx |- |[[Omgong fan Frankryk foar froulju 2024|2024]] |[[Katarzyna Niewiadoma]] |{{POLnasj}} |Canyon-SRAM |- |[[Omgong fan Frankryk foar froulju 2025|2025]] |[[Pauline Ferrand-Prévot]] |{{FRAnasj}} |Visma–Lease a Bike |} === Fryske Dielnimmers Tour de France Femmes=== {| class="wikitable" |- ! Namme ! Jier(ren) ! Ploech ! <small>Posysje<br>algemien<br>klassemint<br>''(Giele Trui)''</small> |- |rowspan="2"|[[Anouska Koster]] | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2023|2023]] |rowspan="2"| Uno X |40 |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2026|2026]] | |- |rowspan="2"| [[Anneke Dijkstra]] | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2025|2025]] |rowspan="2"| VolkerWessels | 103 |- | [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2026|2026]] | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk foar froulju}} [[Kategory:Hurdfytsen]] [[Kategory:Omgong fan Frankryk| ]] [[Kategory:Omgong fan Frankryk foar froulju| ]] [[Kategory:Sportevenemint yn Frankryk]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1984]] [[Kategory:Weromkearend evenemint opheft yn 1989]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1990]] [[Kategory:Weromkearend evenemint opheft yn 2009]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2014]] [[Kategory:Weromkearend evenemint opheft yn 2021]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2022]] qwie3y1101g6v5y96znwy42oim82k4r 0 160042 1237275 1124596 2026-08-02T07:31:40Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en wat tekst. Oostendam leit net allinnich yn 'e gemeente Ridderkerk, mar ek yn 'e gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Deade keppeling om utens ferwidere, oare keppeling by boarnen set. 1237275 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Oostendam | ôfbylding = Immanuëlkapel, vanaf de Pruimendijk 1.jpg | ôfbyldingstekst = Immanuëlkapel | flagge = | wapen = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Súd-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ridderkerk]] / [[Hendrik-Ido-Ambacht]] | ynwennertal = 650 <ref>[https://allecijfers.nl/wijk/oostendam-ridderkerk/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 1,72 km² | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | postkoade = 2996 | netnûmer = 078 | webside = | mapname = Súd-Hollân | lat_deg = 51 | lat_min = 51 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 36 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Oostendam yn 'e gemeenten Ridderkerk en Hendrik-Ido-Ambacht }} [[Ofbyld:Ridderkerk-oostendam.png|thumb|Lizzing yn Ridderkerk]] '''Oostendam''' is in [[buorskip]] yn 'e [[Nederlân]]ske provinsje [[Súd-Hollân]]. De buorskip leit foar in part yn 'e gemeente [[Ridderkerk]] en foar in part yn 'e gemeente [[Hendrik-Ido-Ambacht]]. De buorskip hat 650 ynwenners (2026). Oostendam ûntstie yn 1332 doe't greve [[Willem III fan Hollân|Willem III]] de [[Waal]] oan 'e noardkant fan 'e Zwijndrechtse Waard ôfdamje liet. Oostendam leit relatyf isolearre yn 'e gemeente Ridderkerk, krekt súdlik fan de A15 en westlik fan 'e rivier de Noard; de bewenners binne dan ek foaral oriïntearre op it buorjende Hendrik-Ido-Ambacht. Oant 1855 hearde de buorskip ta de gemeente Hendrik Ido-Oostendam en Schildmanskinderen-Ambacht. Doe't dy gemeente fusearre mei Sandelingen-Ambacht ta de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, waard it part fan Oostendam noardlik fan 'e Waal by de gemeente Ridderkerk foege. Oan 'e Pruimendijk stiet in lyts tsjerkje, de Immanuëlkapel. De kapel waard yn 1946 yn gebrûk nommen en letter in oantal kearen ferboud en fergrutte. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oostendam}} }} [[Kategory:Plak yn Ridderkerk]] [[Kategory:Plak yn Hendrik-Ido-Ambacht]] m7uxp79w0j00lrpkeok3ienqf6ofc21 0 168611 1237150 1214332 2026-08-01T19:39:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237150 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= reidmosk |Ofbyld= [[Ofbyld:Reed Bunting.jpg|250px]] |lûd=[[File:Reed Bunting (Emberiza schoeniclus) (W1CDR0001379 BD4).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai= [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza schoeniclus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''reidmosk''' is in sjongfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[goarzen]] (''[[Emberizidae]]''). Sa is er gjin famylje fan de [[moskfûgels]], likemin de [[gielfink]] en de [[nôtfink]] famylje fan de [[Finkfûgels|finken]] binne. Mei de [[gielfink]] is de [[reidmosk]] de meast foarkommende goars yn West-Jeropa. Yn Nederlân en Fryslân is de reidmosk fierwei de meast algemiene goars. == Oare nammen == Frysk: '''reidgoars''' (eigentlik in bettere namme), Nederlânsk: rietgors, [[Noardfrysk]]: raidsparag, (Noard-)[[Nederdútsk]]: reethlüün, laislüün, Dútsk: Rohrammer, Ingelsk: Reed Bunting. == Foarkommen == De reidmosk is in [[stânfûgel]] en [[trekfûgel]]. It fûgeltsje is mei 15 sm. likernôch sa grut als in mosk. De kleur is moskeftig brún fan boppe, mei in wite kraach en griis-wite ûnderkant. De mantsjes hawwe in swarte kop en kiel, mar bûten it briedseizoen is it swart foar in part ferdwûn. De reidmosk sjongt op hege posysjes yn it reidlân. == Iten en fuortplanting == [[Ofbyld:Emberiza schoeniclus MHNT.ZOO.2010.11.218. Bréhal.jpg|thumb|250px|''Aaikes'']] Reidmosken ite slakken, rûpen, krobben en soks en yn 'e winter meast sied. It wyfke makket it goed ferside brocht nêst op 'e grûn of yn 'e boskjes en leit trije oant fiif griisblauwe oant readbrune aaien mei grize en swartbrune plakken. De briedtiid is 12-15 dagen en de jonge fûgels wurde troch beide âlden grutbrocht. == Fersprieding == De reidmosk komt yn grutte dielen fan Jeropa en Aazje foar en hat 20 ûndersoarten. Yn Jeropa binne de ûndersoarten: * ''Emberiza schoeniclus schoeniclus'': West-, Noard-Jeropa, ek yn Nederlân * ''Emberiza schoeniclus lusitanica'': Portegal, NW-Spanje * ''Emberiza schoeniclus witherbyi'': Spanje, Frankryk * ''Emberiza schoeniclus intermedia'': Itaalje * ''Emberiza schoeniclus stresemanni'' Midden-Jeropa, N-Balkan * ''Emberiza schoeniclus tschusii'': M-Balkan * ''Emberiza schoeniclus reserii'': S-Balkan * ''Emberiza schoeniclus ukrainae'': Oekraïne, M-Ruslân Fan 1990 oant 2005 naam de briedpopulaasje yn Nederlân ta fan sa’n 70.000 ta sa’n 90.000 jierliks en sûnt binne de oantallen likernôch konstant: 2018-2020: 67.000-125.000. De heechste tichtens fan briedfûgels yn Nederlând haww wy yn [[de Wieden]] en [[de Weerribben]] yn de kop fan [[Oerisel]]. Ek yn Fryslân binne der yn soad reidmosken. ==Keppelings om utens== *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/18770 Sovon, Rietgors] *[https://www.avionary.info/explandict/emberiza-schoeniclus/ Reidmosk yn 50 talen] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] {{CommonsBalke|Emberiza schoeniclus|Reidmosk}} 797775p3u5ka7wwtym2fmj6jyi40u4h 0 171297 1237186 1177181 2026-08-01T23:25:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237186 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= robyntsje| Ofbyld = [[Ofbyld:Linaria cannabina - Linotte mélodieuse.jpg|260px]]| lûd = [[Ofbyld:Carduelis cannabina singing.flac|260px]]| Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')| Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') | Skaai = [[robyntsjes]] (''Linaria'') | Wittenskiplike namme = Linaria cannabina | Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|260px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmergast]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br> {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] </small> }} It '''Robyntsje''' (''Linaria cannabina''; synonym: ''Carduelis cannabina'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:2017.07.06.-46-Wendisch Rietz--Bluthaenfling-Weibchen.jpg|thumb|left|''Wyfke'']] De fûgel is 13,5 sm lang. It mantsje hat read yn 'e krún en it boarst. It kopke is griesbrún en de rêch en de mantel kastanjebrún. De donkerbrune sturt hat wite rannen. It wyfke is sûnder de reade kleur en oer it generaal wat mear streperich tekene. == Iten == It robyntsje libbet fan sied en dêrom mei er graach oer plakken mei in soad gers en krûden. Ek yt it robyntsje sied fan kultuerplanten, lykas fan himp of [[flaaks]] en koalsied. Ier yn 'e maaitiid foarmet túnerf, wylde sering en bargegers syn kost, letter ek [[hynsteblom]], brânnettel, stikels en kaarde. Ek de nêstjongen wurde mei sied grutbrocht. == Nêst == [[Ofbyld:Linnet Nest 11-06-11 (5822662884).jpg|thumb|left|''Nêst fan robyntsjes''.]] Healwei april begjinne de earste robyntsjes harren nêst te bouwen. Hja hawwe stevige nêsten yn strewellen dy't mei fearkes en plúskes ôfwurke wurde en faak binne der meardere nêsten byinoar. Meastentiid wurde de fjouwer oant seis aaikes lein, dy't wyt oant ljochtblau binne en reade flekjes ha. De aaikes kommen yn 12 oant 14 dagen út. It robyntsje kin wol trije kear ta brieden komme, foar it lêst yn augustus. == Fersprieding == De fûgel libbet yn hiel [[Europa]] (útsein [[Yslân]] en grutte dielen fan [[Skandinaavje]]) en yn dielen fan [[Aazje|West-Aazje]] en [[Afrika|Noard-Afrika]]. De fûgel mei graach oer âlderwetsk agrarysk kultuerlân mei doarpen, houtsingels en hagen mei in soad grien. It robyntsje hat sân ûndersoarten: * ''L. c. autochthona'': [[Skotlân]]. * ''L. c. cannabina'': westelik, sintraal en noardelik Europa, westelik en it súdlike diel fan [[Sibearje|Sintraal-Sibearje]]. * ''L. c. bella'': fan it [[Midden-Easten]] oant [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]]. * ''L. c. mediterranea'': [[Spanje]], [[Portugal]], [[Itaalje]], [[Grikelân]], noardwestlik [[Afrika]] en de eilannen yn 'e [[Middellânske See]]. * ''L. c. nana'': [[Madeira]]. * ''L. c. meadewaldoi'': de westlike en sintrale [[Kanaryske Eilannen]]. * ''L. c. harterti'': de eastelike Kanaryske Eilannen. Winterdeis binne de measte fûgels fuort en dat jildt namste mear as it hiel kâld wurdt. Fûgels dy't yn Nederlân briede trekke foar de winter nei it suden fan Spanje en [[Marokko]]. Fûgels út it noarden komme oer Nederlân. Trochtsjende fûgels binne yn grutte oantallen yn april en oktober te sjen. == Efterútgong == [[Ofbyld:Pintarroxo (Linaria cannabina) Female and male (51046591162).jpg|thumb|left|''Mantsje en wyfke'']] It tal pearkes is sûnt de jierren 1970 foars efterútgien. Allinne al sûnt de jierren 1990 is it tal briedpearkes mei 60% fermindere. Oare lannen jouwe itselde byld, mar yn [[Dútslân]], [[Denemark]] en [[Eastenryk]] is de efterútgong noch sterker. De lêste jierren liket de efterútgong te stabilisearjen. It feroarjende agraryske kultuerlânskip liket de grutste oarsaak te wêzen fan 'e efterútgong, mar ek yn 'e dunen hat de efterútgong grut west. Dochs binne de oantallen noch grut en tusken 2018-2020 wurdt de populaasje neffens SOVON tusken 33.000 en 55.000 rûsd. Robyntsjes binne yn Fryslân meast yn it [[Lauwersmar]]gebiet, de eilannen en it súdeasten te finen. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kneu Fûgelbeskerming Nederlân] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Linaria cannabina}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Robyntsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] mwbk78mlh14yg7ngdky37jvpc9kiqnq 0 171314 1237076 1207665 2026-08-01T18:52:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237076 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme = reade mosk | Ofbyld = [[Ofbyld:Carpodacus erythrinus 303190528.jpg|260px]]| lûd = [[Ofbyld:Rosenfink (Carpodacus erythrinus)-Ystad-2021.mp3|260px]]| Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')| Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') | Skaai = [[readmosken]] (''Carpodacus'') | Wittenskiplike namme = Carpodacus erythrinus | Beskriuwer, jier= [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|260px]]<br> <small>{{Color box|#00FF00}} [[simmergast]] <br> {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] </small> }} De '''reade mosk''' (''Carpodacus erythrinus'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). Oarspronklik briedt de fûgel yn it paléarktysk gebiet, mar tsjin 'e ein fan 'e 20e iuw hat de reade mosk syn areaal oant yn Nederlân en [[Switserlân]] útwreide. De reade mosk is in [[trekfûgel]], dy't yn 'e súdlike dielen fan [[Aazje]] fan [[Iran]] oant yn súdeastlik [[Sina]] oerwinteret. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Carpodacus erythrinus 293005043.jpg|thumb|left|''Wyfke'']] De reade mosk is 13,5 oant 15 sm lang. It boarst, de kop en stút fan it mantsje is read, fierder is dy fan boppe brúngriis. It reade boarst giet stadichoan oer yn in ljochtgrize búk. It wyfke is net opfallend fan kleur en liket op it wyfke fan 'e [[mosk]] of [[koarnmosk]]. Opfallend binne de foarse snaffel en lytse donkere kraaleachjes en de bêzje fleugelstrepen. == Nêst == [[Ofbyld:Carpodacus erythrinus erythrinus MHNT.ZOO.2010.11 Vyborg.jpg|thumb|left|''Aaikes fan 'e reade mosk'']] De wyfkes meitsje yn maaie suterige nêsten, dy't goed ferside ûnder yn strewellen of tichte begroeiing sitte. Der wurde ien kear fjouwer oant seis aaikes lein, dy't nei 11 oant 14 dagen útkomme. Nei 10 oant 13 dagen kinne de jongen útfleane, dy't dêrnei noch twa wiken fuorre wurde. == Fersprieding == De reade mosk hat in grut ferspriedingsgebiet, dat de lêste tiid grutter woarn is. De fûgel mei graach op fochtige plakken wêze mei hjir en dêr beammen en strewellen. De fûgel mosk komt ek yn parken mei beammen en strûken foar.<ref>{{aut|Svensson, L.}} ''et al.'', 2010. ANWB Vogelgids van Europa, Tirion, Baarn. ISBN 978 90 18 03080 3</ref> Yn 1987 waard yn Nederlân foar it earst in briedend pearke op [[Skiermûntseach]] fêststeld. Dêrnei naam it tal reade mosken ta oant 1992, doe't de oantallen wer sakken. De reade mosk wurdt yn Nederlân it meast oan 'e kust yn 'e dunen en op 'e eilannen waarnommen. It tal pearkes wurdt op likernôch 10 oant 20 rûsd (2023). Reade mosken bliuwe net lang yn Nederlân, hja komme healwei maaie en lûke yn augustus oant oktober wer nei harren oerwinteringsgebiet yn Yndia en Súdeast-Aazje. == Undersoarten == De reade mosk is yn fiif ûndersoarten te ferdielen:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.1).]</ref> *''C. e. erythrinus'' (fan [[West-Europa]] oant yn Midden-[[Sibearje]]) *''C. e. grebnitskii'' (East-Sibearje, Noard-[[Mongoalje]], Noardeast-Sina en [[Korea]]) *''C. e. kubanensis'' ([[Turkije]], [[Kaukasus]], Noard-[[Iran]] en [[Turkmenistan]]) *''C. e. ferghanensis'' (East-[[Kazachstan]] oant West-Sina, westlike [[Himalaya]], [[Pakistan]] en [[Afghanistan]]) *''C. e. roseatus'' (Midden- en eastlike Himalaya oant yn Midden- en Súd-Sina) {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/zeldzaam-rood-de-roodmus Fûgelbeskerming Nederlân] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/16790 SOVON] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Carpodacus erythrinus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Readmosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] c72veyejiukf74c1h9wbumg06w280e6 0 171604 1237232 1232715 2026-08-01T23:58:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237232 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sânpiper |Ofbyld= [[File:AnthusCampestris_cropped.jpg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[pipers]] (''Anthus'') |Wittenskiplike namme= Anthus campestris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AnthusCampestrisIUCNver2019_1.png|center|250px]]<small >{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''sânpiper''' of '''heidepiper''' (''Anthus campestris'') is in sjongfûgel út de famylje fan de [[wipsturt- en piperfûgels]]. == Foarkommen == De sânpiper is yn fûgeltsje fan 16 sm d.w.s. in bytsje grutter as in (hús)[[mosk]] en de yn Nederlân foarkommende oare pipers sa as de [[beampiper]] en [[piipljurk]]. De beampiper hat in brune rêch en kop mei in ljochte eachstreek. It boarst en bûk binne gieleftich ta rjemwyt. == Fersprieding == De sânpipers komme foar yn iepen, droege terreinen, sa as sândunen, heidefjilden en droege greiden. De fûgels briede yn Sintraal-, East- en Súd-Jeropa, en West- en Sintraal-Aazje. Se oerwinterje yn de Sahel, Araabje en Súdwest-Aazje. [[File:Anthus campestris campestris MHNT.ZOO.2010.11.205.14.jpg|thumb|left|175px|Aaien fan de''Anthus campestris campestris'']] Yn Nederlân is de sânpiper as briedfûgel sûnt 2003 ferdwûn. It oantal trochtrekkers is ek ôfnommen ta in lytse hûndert per jier (1989-2014). De grutste waarnimmingskâns is yn de neijierstrek in september. In Fryslân is de sânpiper in tige seldsume trochtrekker. De fûgel stiet op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]] as ferdwûn. == Iten == De sânpipers ite meast ynsekten. == Taksonomy == De sânpiper is monotypysk, d.w.s. hat gjin ûndersoarten. ==Keppelings om utens== *[https://www.sovon.nl/nl/soort/10050 Sovon - Duinpieper] *[https://www.avionary.info/explandict/anthus-campestris/ Avionary - Sânpiper yn 50 talen] {{DEFAULTSORT:Sanpiper}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piper (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] n82mxqb3als70ojj2viw0me5upql3dv 0 172035 1237117 1172549 2026-08-01T19:19:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237117 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= readkopspjocht |Ofbyld=[[Ofbyld:Melanerpes erythrocephalus DSC 7228.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[swarte beamkrûpspjochten]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Melanerpes'') |Wittenskiplike namme= Melanerpes erythrocephalus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Melanerpes erythrocephalus map.svg|center|250px]]{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''readkopspjocht''' (''Melanerpes erythrocephalus'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soate waard yn 1758 as ''Picus erythrocephalus'' troch [[Carolus Linnaeus|Carl Linnaeus]] publisearre. Hy basearre de soarte op in beskriuwing dy't [[Mark Catesby]] dêrfan joech. De soarte waard troch [[William John Swainson|William Swainson]] yn 1832 as typesoarte yn it skaai ''Melanerpes'' yndield. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Red-headed Woodpecker starting to get some 'red'.jpg|thumb|left|''Jonge readkopspjocht.'']] Folwoeksen fûgels hawwe trije kleuren: in swarte rêch en sturt, in wite búk en romp en in [[karmozyn]]reade kop en nekke. De fleugels binne swart en hawwe wite sekundêre ûnderearmfearren. Mantsjes en wyfkes binne allyk yn 'e fearren. Jonge fûgels hawwe gjin reade mar in grize kop. Readkopspjochten binne middelgrutte spjochten. Mantsjes en wyfkes binne fan 19 oant 25 sm lang en hawwe in spanwiidte fan 42.5 sm. == Iten == It iten fan 'e fûgel bestiet út ynsekten, beien, nuten en foar in grut part út beamsiedden, wêrûnder dy fan eskdoarns en ikebeammen. De readkopspjocht is ien fan 'e pear spjochtesoarten dy't foarrieden oanleit. == Nêst == [[Ofbyld:Red-headed Woodpecker works on a nest - 25496814653.jpg|thumb|left|''De readkopspjocht wurket oan it nêst.'']] De fûgel hat in ienfâldich nêst, dat yn in beamholte boud. Der wurde likernôch 4 oant 7 wite aaien lein. == Fersprieding == De readkopspjocht komt eastlik fan 'e [[Rocky Mountains]] yn 'e Feriene Steaten foar. De noardlikste begrinzging fan syn ferspriedingsgebiet foarmet it suden fan [[Kanada]]. Yn in grut part fan syn ferspriedingsgebiet is de fûgel in [[stânfûgel]]. De fûgels fan it noardlike ferspriedingsgebiet binne [[trekfûgel]]s. De readkopspjocht is te finen yn iepen bosken of hôven. Winterdeis is de fûgel te sjen, dêr't in soad beamsied foar him te finen is. == Status == Doe't yn 2005 bliken die dat de fûgel yn 'e lêste 40 jier yn it hiele ferspriedingsgebiet alle jierren mear as 1,5% fan syn oantal ferlear en it oantal fûgels dus al mei 65,5% weromfoel, waard de fûgel troch de [[IUCN]] op de warskôgingslist set (NT (''Near threatened'') = 'hast bedrige'). In grut part fan it tebekrinnen waard taskreaun oan it ferlies fan leefgebiet en de konkurrinsje om nêsten mei de út Europa ôfkomstige [[protter]]. Histoarysk wie de readkopsjocht in algemiene fûgel yn it suden fan Kanada en it easten en sintrale diel fan 'e Feriene Steaten. Troch de tebekgong fan de oantallen oer in lang tiidrek hat de spjocht in bedrige status krige yn Kanada en ferskillende steaten fan 'e FS. It grutste part fan syn ferspriedingsgebiet is troch minsken bot feroare. Njonken it ferlies fan [[habitat]] foarmje yn syn biotoop ek it ferlies fan dea hout dat nedich is foar nêstgelegenheid, itenstekoarten en konkurrinsje mei oare fûgels dy't holtes brûke foar harren nêst in bedriging foar de readkopspjocht. Mei't it ferbettere behear fan it biotoop holp by de stabilisaasje fan 'e oantallen, is de fûgel yn 2018 werom set nei de kategory net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside [[:en:Red-headed woodpecker]] (ferzje fan 26 desimber 2023) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanerpes erythrocephalus|readkopspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Readkopspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swarte beamkrûpspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] rahsa27qtx6az4frw6hdm5hvck81h6d 0 172173 1237250 1172579 2026-08-02T00:10:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237250 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= sebradwerchspjocht |Ofbyld= [[Ofbyld:White-barred Piculet - Brazil S4E2917 (16408737721).jpg|250px]]<br> Mantsje |lûd=[[File:Picumnus cirratus 148564302.wav|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'') |Skaai= [[Amerikaanske dwerchspjochten]] (Picumnus) |Wittenskiplike namme= Picumnus cirratus |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1821 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Picumnus cirratus map.svg|center|250px]] }} De '''sebradwerchspjocht''' (''Picumnus cirratus'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Pássaros (19110233).jpeg|thumb|left|Wyfke.]] Wyfkes en mantsjes binne hast allyk en hawwe alletwa brúngrize fearkes, in swart kopke mei wite stipkes en op it búkje in sebrapatroan, it mantsje hat lykwols read op 'e foarholle. It boppebealchje is brún, somtiden mei skiere donkere streken, de slachpinnen binne donkerbrún mei skierwite rânen oan 'e sekundêre fearren en de skermfearren. De sebradwerchspjocht hat in koart, donkerbrún sturtsje. Hy is 10 sm lang en it gewicht is 6,3 oant 12 gr. == Iten == It iten bestiet út mychammels en larven. De fûgeltsjes boarje gatten yn it hout en yt somtiden ek fan it sop dat út 'e beam rint. Hja sykje harren iten yn 'e leechhingjende tûken yn klimplanten en bamboeboskjes. Oars as oare spjochten stypje se net op harren sturt by it beklimmen fan in beamstamme. == Fersprieding en biotoop == De sebradwerchspjocht is in stânfûgel yn it noarden en midden fan Súd-Amerika yn boskrânen, ljochte bosken, strewellen en op savannes. De soarte hat seis ûndersoarten: [[Ofbyld:Picumnus cirratus (hembra) en Asunción, Paraguay.jpg|thumb|left|''Picumnus cirratus'' yn Paraguay]] * ''P. c. macconnelli'': noardeastlik [[Brazylje]] <small>([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1901)</small> * ''P. c. confusus'': eastlik Roraima (Noard-Brazylje), súdwestlik [[Guyana]] en [[Frânsk-Guyana]] <small>([[Norman Boyd Kinnear|Kinnear]], 1927)</small>. * ''P. c. cirratus'': súdeastlike Brazylje en eastlik [[Paraguay]] <small>(Temminck, 1825)</small>. * ''P. c. pilcomayensis'': súdeastlik [[Bolivia]], Paraguay en noardlik [[Argentynje]] <small>([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1891)</small>. * ''P. c. tucumanus'': noardelik Argentynje <small>([[Ernst Hartert|Hartert]], 1909)</small>. * ''P. c. thamnophiloides'': súdeastlik Bolivia en noardwestlik Argentynje <small>([[James Bond (ornitholooch)|Bond]] & [[Rodolphe Meyer de Schauensee|Meyer de Schauensee]], 1942)</small>. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is grut, mar tebroazele. De kâns op útstjerren wurdt lykwols mar lyts ynskat. Hoefolle fûgels der likernôch binne is net bekend en lokaal komt de fûgel noch algemien foar, mar de oantallen rinne tebek. De tebekgong is lykwols ûnder de 30% yn tsjien jier (minder as 3,5% it jier) en dêrom stiet de sebradwerchspjocht op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net-bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/whbpic1 Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Picumnus cirratus|Sebradwerchspjocht}} }} {{DEFAULTSORT:Sebradwerchspjocht}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amerikaanske dwerchspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] 3qtjwld90cvs2lbdkikio7lwqh5n79o 0 172196 1237149 1228009 2026-08-01T19:39:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237149 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= reidklyster |Ofbyld= [[Ofbyld:Carricero tordal.jpg|250px]] |lûd=[[File:Grote karekiet - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[reidsjongerfûgels]] (''Acrocephalidae'') |Skaai= [[reidsjongers]] (Acrocephalus) |Wittenskiplike namme= Acrocephalus arundinaceus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:AcrocephalusArundinaceusIUCN.svg|center|250px]] <small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }} De '''reidklyster''' of de '''grutte karrekyt'''<ref>[https://www.birdimage.nl/2017/04/grote-karekiet-great-reedwarbler/ Birdimage, ek yn "Fûgels", Sake P. Roodbergen, ISBN 90-804220-3-7]</ref> (''Acrocephalus arundinaceus'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje [[reidsjongerfûgels]] (''Acrocephalidae''). It is in [[trekfûgel]] yn [[Europa]] en dielen yn [[Aazje]], dy't yn [[Afrika]] oerwinteret. It is net in bedrige fûgel, mar yn Nederlân is it tal reidklysters yn 'e 20e iuw bot werom rûn, al liket de soarte him de de lêste tiid foarsichtich te herstellen.<ref>[https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/grote-karekieten-in-nederland-in-2022#:~:text=Ten%20opzichte%20van%202021%20is,jongen%20dan%20in%20eerdere%20jaren. Fûgelbeskerming: ''Grote karekieten in Nederland in 2022'', 7 febrewaris 2023]</ref> == Beskriuwing == [[Ofbyld:Drosselrohrsänger5ib.jpg|thumb|left|''Sjongende reidklyster''.]] Fan it skaai is de reidklyster mei 18 oant 20 sm de grutste fan 'e reidsjongerfûgels. Beide geslachten binne allyk. De Reidklyster liket in soad op de koartere lytse [[karrekyt]] (''Acrocephalus scirpaceus''). De snaffel is swierder yn ferlikening mei de oare, mar net folle langer. De boppekant fan it bealchje hat waarmbrune fearren, mei fierder gjin bysûnderheden. De kleur jout in yn 't reid in poerbêste kamûflaazje. Lykas by de oare reidsjongers hat er in tekening op 'e kop, in krêmkleurige eachbraustreek en donkere eachstreek. De poatsjes binne griis. Faak fluitet de fûgel mei de snaffel wiid iepen tusken it reid, mei de fearkes op 'e kop omheech. De fûgel hat in skrille en gnjirrende sang. == Iten == It iten fan 'e reidklyster bestiet út grutte libellelarven en larven fan wettertoarren, mar ek lytse fiskjes. == Nêst == [[Ofbyld:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|thumb|left|Nêst]] Ein april begjin maaie komt de reidklyster nei Nederlân. It nêst fan 'e fûgel is keunstich fêstmakke oan it reid op sa'n 50 sm oant 100 sm boppe it wetter. Yn augustus of september giet de reidsjonger wer nei syn oerwinteringsgebiet yn Afrika. == Fersprieding == Reidklysters komme yn it briedseizoen hast yn hiel Europa foar, mar net op 'e [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] en [[Skandinaavje]] (útsein dan in pear plakken yn it midden fan [[Sweden]], dêr't de fûgel it goed docht). It biotoop fan 'e fûgel bestiet út reidlân oan 'e iggen fan marren en rivieren. De soarte hat twa ûndersoarten: * ''A. a. arundinaceus'': fan Europa oant it noarden fan [[Iran]] en noardwesten fan [[Araabje]]. * ''A. a. zarudnyi'': fan súdeastlik [[Jeropeesk Ruslân]] en noardlik Iran oant noardwestlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]]. == Reade list == [[Ofbyld:Acrocephalus arundinaceus, Nederlands.jpg|thumb|'260px|''De Reidklyster is yn Nederlân in seldsume fûgel woarn.'']] Tusken 1975 en 2015 is de Nederlânske populaasje mei 85% ôfnommen. Oant 2017 bleau de ûntwikkeling fan 'e stân negatyf. De oarsaak wurdt socht yn 'e ôfname fan relatyf djip yn it wetter steande reidfjilden. Neffens SOVON wie de ôfname fan 'e reidklyster sûnt 1990 alle jierren mear as 5%. Yn 15 jier tiid wie dêrmei de helte derôf. Dêrom waard de soarte as bedrige op 'e Nederlânske Reade list set. Sûnt 2017 giet it wer wat better mei de fûgel. Tusken 2020 en 2022 skommele it tal briedpearkes tusken de 95 en 155. Foar 2023 waard nei goede briedresultaten it tal pearkes tusken de 100 oant 130 rûsd. By de measte mislearre lechsels wie predaasje fan aaien en jongen troch bygelyks rotten de oarsaak.<ref>[https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=31710 Nature Today, 2 jannewaris 2024]</ref> Yn Fryslân kaam de reidklyster yn 'e jierren 1970 yn it grutste diel fan Súdwest-Fryslân, de [[Alde Feanen]] en eastlik fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] foar. De fûgel is tsjintwurdich (2024) hast folslein út Fryslân ferdwûn.<ref>[https://lc.nl/friesland/Grote-karekiet-verdwijnt-uit-Friesland-26947971.html Ljouwerter Krante: ''Grote karekiet verdwijnt uit Friesland'', 19 july 2021]</ref> Maatregels om de fûgel te beskermjen binne it herstellen fan stevige reidseames oan iepen wetter. Dat wurdt bygelyks dien mei it oanbringen fan rasters fan gaas, om sa tefoarren te kommen dat de tsjintwurdich talrike [[skier goes|skiere guozzen]] en oare wetterfûgels de reidseames oanfrette. It hat bliken dien dat dy maatregels fertuten dogge.<ref>[https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=31710 Nature Today: ''Meer grote karekieten in Nederland'', 2 januari 2024]</ref> Yn Nederlân is de reidklyster noch fral oanwêzich yn it noardlike diel fan 'e [[Rânemar]] en it plassegebiet fan 'e [[Utertske Fecht]].<ref>[https://www.harderwijkercourant.nl/lokaal/dieren/994828/herstel-van-zeer-zeldzame-grote-karekiet-in-2030-naar-verwach Hurderwiker Krante, Herstel van zeer zeldzame grote karekiet: in 2030 naar verwachting weer 100 broedende paartjes in Noordelijke Randmeren, 3 jannewaris 2024]</ref> Ynternasjonaal is de fûgel net in bedrige soarte. == Keppeling om utens == * [https://waarneming.nl/species/49/maps/?start_date=2023-07-08&interval=15552000&end_date=2024-01-04&map_type=grid10k De fersprieding fan 'e reidklyster yn Nederlân op ''Waarneming.nl''] * [https://observation.org/species/49/maps/?start_date=2023-01-09&interval=86400&end_date=2024-01-04&map_type=grid100k De fersprieding fan 'e reidklyster yn 'e wrâld op ''Waarneming.nl''] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside [[:nl:Grote Karekiet]] (ferzje fan 4 jannewaris 2024) * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/12530 Sovon] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Acrocephalus arundinaceus|Reidklyster}} }} {{DEFAULTSORT:Reidklister}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reidsjonger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] jit0zapfahu50p9vrp4knr2jf81ihs2 0 172296 1237148 1177178 2026-08-01T19:38:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237148 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= reidimerke |Ofbyld= [[Ofbyld:Locustella naevia 283662439.jpg|250px]] |lûd=[[Ofbyld:Grasshopper Warbler (Locustella naevia) (W1CDR0001411 BD9).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') |Skaai= [[strûksjongers]] (''Locustella''), |Wittenskiplike namme= Locustella naevia |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natoerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|250px]] <small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''reidimerke''' (''Locustella naevia'') is in [[Sjongfûgel|sjong-]] en [[trekfûgel]] út 'e famylje [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Sprinkhaanrietzanger (35934197565).jpg|thumb|left|Sjongend reidimerke.]] De sang bestiet út in lang snoarjen lykas fan in [[imerke]], dat troch koarte skoftkes ûnderbrutsen wurdt. It fûgeltsje is 12,5 oant 13,5 sm lang. Oan 'e ûnderkant is it smoarchwyt en oan 'e boppekant en krún brún mei donkerbrune streken. De stút is ljocht fan kleur. De eachstreek is dizich. Fierder hat de fûgel fleiskleurige poatsjes. Beide geslachten binne allyk. == Iten == It reidimerke yt ynsekten, larven en spinnen. == Biotoop en fersprieding == De fûgel libbet ferside yn lang gers, strewellen en reit yn sompen en op mear iepen terrein mei beammen en strewellen. Ek binne se te hearren yn dúngebieten en op greide mei sleatten en reid. It reidimerke is in skou fûgeltsje dat him net graach sjen lit, mar troch de sang wol te finen is. Reidimerkes briede yn it westen fan [[Aazje]] en in grut part fan [[Jeropa]] (mar de fûgel ûntbrekt yn grutte dielen fan Súd-Europa en [[Skandinaavje]]). Gruttere konsintraasjes fan reidimerkes yn Fryslân binne op 'e eilannen, yn it [[Lauwersmar]]gebiet, de [[Alde Feanen]] en de [[Lindefallei]]. Lannelik is de fûgel goed fertsjintwurdige yn it noarden en it westen. De fûgel is hjir fan healwei april oant ein septimber. Hja oerwinterje yn tropysk [[Afrika]] en [[Yndia]]. == Undersoarten == Fan reidimerkes binne trije ûndersoarten bekend: * ''L. n. naevia'': fan Europa oant it westen fan [[Jeropeesk Ruslân]] en de [[Oekraïne]]. * ''L. n. straminea'': it easten fan Jeropeesk Ruslân oant súdwestlik en midden-[[Sibearje]], eastlik [[Kazachstan]], noardwestlik [[Sina]] en westlik [[Mongoalje]]. * ''L. n. obscurior'': eastlik [[Turkije]] en de [[Kaukasus]]. == Status == Yn Nederlân is it reidimerke lokaal frij algemien. It tal briedpearkes waard yn 2018-2020 op 5000-6100 rûsd. Tusken 1984 en 2010 is it oantal oer de kop gien, mar sûnt 2010 liket de Nederlânske populaasje frij stabyl. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 3.000.000 en 6.000.000 eksimplaren rûsd. De soarte wurdt as net bedrige sjoen. == Fideo fan in sjongend reidimerke == <gallery widths="250px" heights="145px" style="font-size:85%"> Zingende sprinkhaanzanger-4961916.webm </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside [[:nl:Sprinkhaanzanger]] (ferzje fan 7 jannewaris 2024) * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/cogwar1/cur/introduction eBird] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-grasshopper-warbler-locustella-naevia Birdlife] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/12360 Sovon] * [https://waarneming.nl/species/330/ Waarneming.nl ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Locustella naevia|reidimerke}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûksjonger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] gn2giq9r0g9t1dbkyj11w7b05fe78t3 0 173252 1237293 1171895 2026-08-02T10:58:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237293 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sileenske smjunt |Ofbyld = [[File:Chiloe Wigeon (29674020187).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[smjunten]] (''Mareca'') |Wittenskiplike namme= Mareca sibilatrix |Beskriuwer, jier= [[Eduard Friedrich Poeppig|Poeppig]], 1829 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Mareca sibilatrix map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#aa87de}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]</small> }} De '''Sileenske smjunt''' (''Mareca sibilatrix'') is in einesoart út it skaai [[smjunten]] (''Mareca''). De [[Fûgels|fûgel]] libbet yn it súdlike diel fan [[Súd-Amearika]] en op 'e [[Falklâneilannen]]. Alhoewol't de soarte yn [[Sily]] bot bejage wurdt, wurdt de ein neffens it [[IUCN]] net yn syn bestean bedrige. == Beskriuwing == Sileenske smjunten wurde tusken de 43 en 54 sm lang en harren wjukken binne tusken de 23,5 en 27,4 sm. Se wege tusken 828 en 939 gram. Jerkjes binne trochstrings wat grutter en swierder boud. De [[seksuële dimorfy]] is fierder beheind. [[Ofbyld:Chiloe wigeon.jpg|thumb|left|''Jerkje en wyfke.'']] Oant it each is de kop oan 'e foarkant wyt, fierder is de hals en efter de kop swart mei tusken it swart op it wang noch in ljochte flek. De swarte dielen fan 'e kop glânzgje grien, dat by it jerkje opfallender is as by it wyfke. It mantsje hat op 'e flanken readbrune kleuren, wylst it readbrún fan it wyfke dêr skier is. De fearren op 'e rêch binne griis mei wyt. It boarst is wyt mei in patroan fan fine swarte weachjes. Fanwegen de fariaasjes yn 'e fearrren is it lykwols net mooglik om mei wissichheid it geslacht op basis fan 'e fearren fêst te stellen. De snaffel is blaugriis mei in swarte snaffelpunt. De poatsjes binne griis en de eagen donkerbrûn. Grutte einepiken lykje wat de kleuren oanbelanget in soad op 'e folwoeksen fûgels, mar de readbrune kleuren op de flanken binne net of minder oanwêzich. == Fersprieding == De Sileenske smjunt libbet yn it suden fan Súd-Amearika. De noardlike grins fan 'e fersprieding fan it briedgebiet leit yn [[Argentynje]] by 36° S en yn Sily byi 40° S. In lyts diel fan 'e populaasje briedt op 'e Falklâneilannen. [[Dwaalgast]]en komme somtiden op [[Súd-Georgje]], de [[Súdlike Orkneyeilannen]] en de [[Súdlike Shetlâneilannen]] foar. [[Ofbyld:Anas sibilatrix -Puerto Natales, Patagonia, Chile -family-8 (1).jpg|thumb|left|''Pearke mei einepykjes.'']] Sileenske smjunten binne foar in part [[trekfûgel]]s as it gebiet dêr't se libje dat needsaaklik makket. De fûgels fan it súdlikste stik fan Súd-Amearika oerwinterje yn it noarden oant yn it suden fan [[Brazylje]]. De populaasje op de Falklâneilannen binne [[stânfûgel]]s. De IUCN rûst it oantal Sileenske smjunten op 100.000 oant 1.000.000 folwoeksen yndividuën en giet der fan út dat it oantal yn it fierder grutte ferspriedingsgebiet stabyl is. Sileenske smjunten libje oan flakke [[lagune]]s, oan marren fan 'e [[Pampa]] en [[Patagoanje]], oan rivieren en lytse opslachmarren en hawwe in foarkar foar fosfaatryk wetter. Se ite foar de haadsaak planten, leafst wetterplanten, mar ek gers. Ut en troch wurde se ek opstrewearre as se grienwier fan rotsen oan 'e kant fan marren frette. == Gedrach == [[Ofbyld:Mareca sibilatrix MHNT.ZOO.2010.11.32.5.jpg|thumb|250px|''Aaien fan 'e Sileenske smjunt.'']] De briedtiid leit tusken septimber en desimber as it op it súdlike healrûn maaitiid is. De pearkes bouwe harren nêst yn it gers en ûnder strewellen. Der wurdt acht oant tsien wite of ljocht-[[Krêm (kleur)|krêm]]kleurige aaien lein, dy't nei 24-25 dagen útkomme. Ek it jerkje helpt by it grutbringen fan 'e piken, mar ferlit it wyfke mei de piken as it oan it [[ferfearjen]] ta is. As it ferfearjen oer is komt er werom by syn famylje. == Sierfûgel == De earste Sileenske smjunten binne tusken 1870 en 1871 nei Europa brocht en krigen al gau mei sukses piken yn 'e dieretunen. Fanwegen de moaie kleuren wurdt de fûgel ek hjoed-de-dei in soad as sierfûgel holden. Ut en troch wurdt de Sileenske smjunt as [[eksoat]] ek yn Nederlân sjoen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680167 IUCN] * [https://ebird.org/species/chiwig1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://waarneming.nl/species/1403/ Waarneming.nl] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1801 Sovon] Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Chilepfeifente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mareca sibilatrix}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Smjunt (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 3bpexczhx094oof0vtzypv08m3epm3i 0 173372 1237175 1171957 2026-08-01T23:18:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237175 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rinkelein |Ofbyld = [[Ofbyld:Common Goldeneye (Bucephala clangula).jpg|250px]]<br>jerkje<br>[[Ofbyld:NZ7 8201 (52914717221).jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[rinkeleinen]] (''Bucephala'') |Wittenskiplike namme= Bucephala clangula |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Bucephala clangula map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''rinkelein''' (''Bucephala clangula'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[rinkeleinen]] út de famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Anas clangula'' publisearre troch [[Carolus Linnaeus]]. De namme ''clangula'' waard fan Conrad Gesner oernommen, dy't him as skaainamme foar deselde soarte brûkte. == Beskriuwing == Rinkeleinen wurde 45 oant 50 sm lang en ha in spanwiidte oant 80 sm. It eintsje weecht tusken de 500 en 1.300 gram. [[Ofbyld:OrnithologiaNeerlandica01Pl75.png|thumb|left|Brildûker neffens plaat 75 fan ''Ornithologia Neerlandica, deel 1'' (1922), E.D. van Oort (kleurplaat fan M.A. Koekkoek.]] Tusken de fearren fan 'e jerkjes en wyfkes bestiet in grut ferskil. It jerkje hat swart-wite fearren en in donkergriene, glânzgjende kop. Tusken de eagen en de swarte snaffel is in grutte wite flek. Opfallend binne de ljochtgiele eachjes fan 'e jerkjes, dy't de ein de [[Ingelsk]]e namme ''Goldeneye'' joegen. Bûten de briedtiid hawwe jerkjes deselde fearren as de wyfkes. Folwoeksen mantsjes binne dan lykwols noch troch it karakteristike patroan op 'e fleugels fan 'e wyfkes te ûnderskieden. Wyfkes hawwe grize fearren en in donkerbrune kop, sûnder wite flek. By wyfkes is de iris parelwyt. De poaten binne readeftich. De noch net folwoeksen rinkeleinen lykje op de folwoeksen wyfkes, mar binne oer it generaal wat bruner. It wite diel fan 'e wjukken is lytser en minder opfallend. De iris hat in ljochtgrize kleur. De jerkjes fan 'e juvenilen binne troch in wat gruttere omfang fan jonge wyfkes te ûnderskieden. Jerkjes hawwe yn 'e earste pronkklaaiïng noch in brune kop en dêrtusken swarte fearren. De Amerikaanske ûndersoarte ''Bucephala clangula americana'' is wat grutter as de Europeeske nominaatfoarm ''B. c. clangula''. D == Fersprieding == [[Ofbyld:NZ7 5113 (52812350858).jpg|thumb|left|Jerkje en wyfke.]] De rinkelein komt yn in ûnbidich grut gebiet op it [[Noardlik healrûn]] yn [[Noard-Amearika]], [[Europa]] en [[Aazje]] foar oant de beamgrins. De súdlike grins fan it ferspriedingsgebiet wurdt foarme troch de [[wâldsteppe]]. Súd dêrfan komme ek noch in soad brildûkers foar, mar mear lokaal. It Europeeske ferspriedingsgebiet bestiet út grutte dielen fan [[Skandinaavje]], dielen fan 'e [[Dútslân|Noarddútske leechflakte]], it noarden fan [[Poalen]] en it Europeeske diel fan [[Ruslân]]. == Gedrach == [[Ofbyld:Common Goldeneye with Northern Crayfish on Seedskadee NWR (24188167270).jpg|thumb|left|Rinkelein mei proai.]] Rinkeleinen ite slakken, kreeften, planten, lyte fiskjes, ynsekten en larven. De brildûker kin om syn fretten ûnder wetter te heljen goed dûke, oant wol acht meter djip. De rinkeleinen libje by en op marren en wide plassen. Oarspronklik is it in soarte dy't op fiedselearm wetter foarkaam, mar hjoed-de-dei kolonisearje de einen ek fiedselryk wetter yn Sintraal-Europa. Ek wurde de fûgels by en op stadich streamend wetter sjoen, as der genôch gelegenheid bestiet om dêr te brieden. Bûten de briedtiid sammelje de fûgels har yn groepen op gruttere marren en oan rêstich wetter oan 'e iepen kust. [[Ofbyld:Sask duck.jpg|thumb|260px|Wyfke mei in grut tal piken.]] It wyfkes leit acht oant alve grienblauwe aaien, dy't yn 30 dagen útbret wurde. De piken binne brún- oant swartwyt as se útkomme. Om't by de rinkelein [[Briedparasyt|briedparasitisme]] foarkomt, kin in lechsel oprinne oant wol 20 aaien. Nêsten binne yn likernôch 45 sm djippe holtes yn beammen. Faak brûkt de ein nêsten fan in [[swarte spjocht]]. Yn [[Skandinaavje]] wurde in soad nêstkasten ophongen by de rânen fan marren. == Status == [[Ofbyld:Bucephala clangula EM1B9784 (34375185890).jpg|thumb|left|Einepiken.]] It Europeeske tal fûgels wurdt op likernôch 250.000 briedpearkes rûsd. De hiele populaasje rust it [[IUCN]] op mear as 2 miljoen fûgels. De soarte wurdt net as bedrige beskôge. Troch de opwaarming fan it klimaat soe de rinkelein tsjin 'e ein fan 'e 21e iuw út grutte dielen fan it súdlike en westlike diel fan it ferspriedingsgebiet ferdwine kinne, dêrfoaroer soe de noardlike ferspriedingsgrins fierder nei it noarden opskowe kinne. Yn Nederlân is de rinkelein in seldsume briedfûgel mei sa'n 5 oant 10 briedpearkes. Tusken [[Swol]] en [[Dimter]] wurde oan 'e [[Isel]] út en troch nêsten oantroffen yn 'e holten fan [[Wylgebeam|knotwylgen]]. Bûten de briedtiid is dat oars en yn 'e wintermoannen binne der tûzenen einen yn 'e rivierendelta, op 'e [[Iselmar]] en oare marren en plakken. Tichteby, yn Dútslân, nimt it tal rinkeleinen yn [[Sleeswyk-Holstein]], [[Meklenburch-Foarpommeren]] en [[Beieren]] ta, ek al ha de fûgels yn Sleeswyk-Holstein in soad lêst fan 'e predaasje fan [[beamotter|beamotters]]. == Undersoarten == Der binne twa ûndersoarten: * ''B. c. clangula'': noardlik Euraazje; * ''B. c. americana'': noardlik Noard-Amearika. {| class="wikitable" |- ! '''Jerk ♂''' !! '''Sijke ♀''' || Wittenskiplike <br> namme |- |[[Ofbyld:Schellente (4) (34183866024).jpg|150px]] || [[Ofbyld:Knipa Common Goldeneye (14082843445).jpg|160px]] || ''B. c. clangula'' |- |[[Ofbyld:Bucephala clangula m Humber Bay Park Toronto1.jpg|150px]] || [[Ofbyld:GOLDENEYE, COMMON (11-27-07) fem, oso -04 (2069484011).jpg|160px]] || ''B. c. americana'' |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Schellente]] * [https://ebird.org/species/comgol Ebird] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/brilduiker Fûgelbeskerming Nederlân] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/2180 Sovon] * [https://waarneming.nl/species/80/ Waarneming.nl] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bucephala clangula}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rinkelein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] afin5p5ma5uc43pfv1ebpimm7jx8azc 0 173410 1237174 1172010 2026-08-01T23:15:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237174 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ringtsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Ringed Teal pair RWD2.jpg|250px]]<br>wyfke en jerkje |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[tsjillings]] (''Spatula'') |Wittenskiplike namme= Callonetta leucophrys |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Callonetta leucophrys map.svg|250px]] }} De '''ringtsjilling''' (''Callonetta leucophrys''), ek '''readskouderein''', is de iennige soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ringtsjillings]] (''Callonetta''). De fûgel libbet yn sintraal [[Súd-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Callonetta leucophrys (male) - Ringed Teal, London Wetlands Centre,, UK - Diliff.jpg|thumb|left|Jerkje.]] It jerkje hat fan 'e foarholle oant yn 'e nekke swarte in streek oer de kop, dy't ûnder de hals breder wurdt. Fierder is kopke ljochtbrúnich mei donkere streekjes. It boarst is rôze mei swarte, rûne flekken en de búk en de flanken binne ljochtgriis mei in hiele fine donkere bandearing. Syn skouderfearren binne readbrún en de rêch, stút en sturt binne swart, dy't grien glânzgje. Op 'e ûndersturt sit in grutte wite flek. De wjukken binne swart mei in grutte wite flek op 'e dekfearren en hawwe in brûnsgriene spegel. De snaffel is blaugriis en de poaten binne rôze. [[Ofbyld:Callonetta leucophrys (female) - Ringed Teal, London Wetlands Centre,, UK - Diliff.jpg|thumb|left|Wyfke.]] Wyfkes hawwe in donkerbrune krún mei fierder in brún en wyt kopke. De kleurferdieling is by wyfkes fariabel. Fierder is de boppekant fan it bealchje foar it measte brún, dat nei ûnder ta grizer en ôfwiksele wurdt mei brede brune dwersbannen. De snaffel fan it wyfke hat oan 'e ein wat blau, mar is foar in grut part brún- oant griiseftich. == Fersprieding == De ringtsjilling libbet yn [[Brazylje]], [[Bolivia]], [[Argentynje]], [[Oerûguay]] en [[Paraguay]] yn plassen en op sompelân yn iepen, tropysk bosk op 'e oergong fan [[reinwâld]] nei de [[pampa]]. == Status == De populaasje ringtsjillings wurdt op 25.000-100.000 (2021) rûsd. De ein stiet as net-bedrige op de list fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/rintea1?siteLanguage=nl Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Callonetta leucophrys}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] 2wre0lk2a1k34j9plyf6k8v52duyy8s 0 173499 1237134 1171876 2026-08-01T19:28:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237134 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsnaffelpylksturt |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-billed Teal south africa RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas erythrorhyncha |Beskriuwer, jier= [[Charles Frédéric Dubois|Dubois]], 1838 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''readsnaffelpylksturt''' of '''readbekpylksturt''' (''Anas erythrorhyncha'') is in [[Fûgels|fûgel]] út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]] beskreau de soarte yn 1789 foar it earst wittenskiplik. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Red-billed Teal - Lac Alarobia - Madagascar S4E6807 (15101185178).jpg|thumb|left|Ofbyld fan in readsnaffelpylksturt dêr't de slachpinnen fan te sjen binne.]] De readsnaffelpylksturt is in lytse ein fan 43 oant 48 sm lang en hat in reade snaffel en oant ûnder in each in donkerbrune oant swarte krún, wylst de rest fan 'e kop ljocht fan kleur is. Ek de nekke is swart. De fearren fan it bealchje binne dof donkerbrún mei ljochte rânen. Yn 'e flecht is te sjen dat de boppekant fan 'e sekundêre slachpinnen ljochtgiel binne mei boppe de fearren in swarte streek der oer hinne. De poatsjes fan 'e readsnaffelpylksturt binne griis, de eagen brún. Jerken en wyfkes binne likernôch itselde, mantsjes binne krekt wat grutter, mar juvenilen dêrfoaroer binne wat fletser fan kleur as folwoeksen fûgels. == Iten == De fûgel yt plantaardich materiaal en sied, dat op it wetter mar somtiden ek op it lân socht wurdt. == Fuortplantsjen == Readsnaffeleinen briede ôfhinklik fan de reintiid yn alle moannen fan it jier. It hichtepunt falt yn it suden fan Afrika yn 'e moannen oktober oant maaie. Yn 'e [[Kaapprovinsje]] falt it hichtepunt yn 'e moannen augustus oant oktober. [[Ofbyld:Anas erythrorhyncha MHNT.ZOO.2010.11.32.3.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e readsnaffelpylksturten.]] De nêsten wurde yn 'e regel tichteby de kant tusken de beplanting yn it wetter boud. It wyfke siket it plak sels op en boud ek it nêst. De jerken binne dêrby passyf oanwêzich. Trochstrings bestiet in nêst út sa'n 10 aaien. Allinne it wyfke briedt en nei 25 oant 28 dagen komme de aaien út. Ek it fuorjen is in saak fan it wyfke. De jerkjes binne dan ôfwêzich en yn groepen oan it [[ferfearjen]]. Nei in jier binne de jonge fûgels geslachtsryp. == Fersprieding == [[Ofbyld:Anas erythrorhyncha01.jpg|thumb|250px|readsnaffelpylksturt yn 'e flecht.]] De readsnaffelpylksturt komt fral yn it easten en suden fan Afrika foar yn it gebiet tusken [[Oeganda]], [[Kenia]] en [[Etioopje]] oant [[Súd-Afrika]].Yn it ferspriedingsgebiet is de ein in fûgel dy't in soad foarkomt, yn in soad gebieten is it sels de meast foarkommende ein. Dat jildt ek foar [[Madagaskar]], dêr't de ein in soad fan syn biotoop ferlear. De populaasje wurdt yn Súd-Afrika op 500.000 oant 1 miljoen fûgels rûsd, 100.000 oant 300.000 einen yn East-Afrika en likernôch 15.000 oant 25.000 einen op Madagaskar. [[Ofbyld:Red-billed Teal, Anas erythrorhyncha at Borakalalo National Park, South Africa (9900191526).jpg|thumb|left]] De einen libje op en by ûndjippe marren, ''wetlands'', opslachfivers ensafuort hinne. Op Madagaskar binne se ek by mûnings fan rivieren te sjen. Bûten it briedseizoen wurde de einen yn grutte groepen sjoen, fakentiden mei oare einesoarten. == Status == It liket der op dat de soarte der op efterút giet, der wie bygelyks biotoopferlies op [[Madagaskar]] en der is in soad op 'e ein jage, mar it ferspriedingsgebiet en de populaasje binne noch grut. Dêrom wurdt de fûgel yn 'e [[Reade list]] fan it [[IUCN]] as net bedrige neamd. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Rotschnabelente]] * [https://ebird.org/species/rebduc1 Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas erythrorhyncha}} }} {{DEFAULTSORT:Readsnaffelpilksturt}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] a3v5nyr5avochmz4o1pr40iaifww133 0 173531 1237094 1183360 2026-08-01T19:08:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237094 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopein |Ofbyld = [[Ofbyld:Redhead in Central Park (15489).jpg|250px]]<br><small>jerk</small><br>[[Ofbyld:Aythya americana female.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[jollings]] (''Aythya'') |Wittenskiplike namme= Mareca americana |Beskriuwer, jier= [[Thomas Campbell Eyton|Eyton]], 1838 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Aythya americana map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br> |Kolom2= <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] <br> }}</small> }} De '''readkopein''' of '''Amerikaanske karein''' (''Aythya americana'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[jollings]] út 'e famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). Readkopeinen libje yn [[Noard-Amearika]] en hawwe in soad fan 'e Europeeske [[karein]]en en de yn Noard-Amearika briedende grutte karein. == Beskriuwing == De 40 oant 56 sm lange Amerikaanske karein hat in [[spanwiidte]] fan 74 oant 84 sm en liket in soad op 'e gewoane [[karein]] (''Aythya ferina''). It is in [[Dûkeinen|dûkein]], dy't spesjalisearre is yn it ûnderwetter foerazjearjen. Harren poaten sitte fierder efter it bealchje, dat it rinnen op lân dreech makket. [[Ofbyld:REDHEAD (10-28-11) pena blanca lake, scc, az -08 (6289745143).jpg|thumb|left|Jerkje en wyfke.]] Yn 'e briedtiid ha de jerken in koperkleurige kop en nekke en in swart boarst. De rêch en siden binne griis, de búk is wyt en de romp en sturt binne swart. De snaffels fan jerken binne blaugriis mei in swarte punt en in smelle ring tusken de twa kleuren. Bûten de briedtiid ferlieze de jerken de koperkleur en se ha dan brune koppen. De eagen binne giel, ien fan'e meast opfallende ferskillen mei de grutte karein en gewoane karein, dy't reade irissen ha. Folwoeksen wyfkes ha in brune kop en nekke. It boarst is brún, de búk is wyt en de rest fan it bealchje is griis oant brún. De snaffels fan wyfkes binne laaistienkleurich mei in swarte punt en tusken dy kleuren in blauwe ring. Wyfkes hâlde it hiele jier troch deselde kleur. Harren eagen binne brún lykas yn alle oare soarten fan it skaai jollings. De Amerikaanske karein hat in rûne kop as de grutte karein en is ek lytser. De readkopein is in dûkein, mar hy grondelt mear as oare dûkeinen. == Fersprieding == Yn 'e briedtiid hat de fûgel in grut ferspriedingsgebiet yn Noard-Amearika oant it noarden fan [[Kanada]]. Winterdeis komt de fûgel oant yn it suden op 'e [[Kariben]] foar. Se ha in foarkar foar gebieten tusken de berchtmes fan [[Britsk Kolumbia]], [[Alberta]], [[Saskatchewan]], [[Manitoba]] en de Dakota's mei guon gebieten yn [[Ontario]], [[Quebec]] en it suden fan 'e Feriene Steaten. Se sykje waarmere gebieten om te oerwinterjen, lykas it suden fan 'e Feriene Steaten oant [[Meksiko]], [[Gûatemala]], [[Kuba]] en de [[Bahama's]]. Sawol yn 'e briedgebieten as de wintergebieten foarmje wiete gebieten harren biotoop. It ideale biotoop foar de fûgel foarmje sompen dêr't it wetter djip genôch is om foar begroeiing te soargjen dy't oant de opperflakte groeie kin . Winterdeis trekke de fûgels nei kustgebieten dy't goed beskerme binne tsjin weagen, mar se binne ek op [[sletten see|sletten seeën]], [[Delta (rivier)|rivierdelta's]], [[mar]]ren, [[Estuarium|estuaria]], [[Baai|baaien]] en [[sompe]]n te finen. == Fuortplanting en iten == [[Ofbyld:A Readhead Hen Swimming with her Babies (8600075443).jpg|thumb|left|Wyfke mei piken.]] Opfallend is it briedparasitisme by minder betûfte wyfkes fan readkopeinen. Se lizze nochal ris harren aaien yn 'e nêsten fan oare jollings, somtiden ek fan oare soarten einen. Hiel faak siket de readkopein foar dat doel in nêst út fan 'e [[grutte karein]] (''Aythya valisineria''). De measte nêsten fan dy soarte hawwe altiten wol ien aai fan 'e readkopein. In diel fan 'e readkopeinen leit de aaien yn it eigen nêst, in oar diel hat in eigen lechsel, mar lizze ek aaien yn oare nêsten en in diel briedt sels hielendal net en leit alle aaien yn oare nêsten. De readkopein yt fral planten en lytse wetterdierkes. == Status == De populaasje fan 'e fûgel is tanommen oant 1.200.000 folwoeksen fûgels en nimt ta (sifers: 2018/2020). De Amerikaanske karein wurdt op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] dêrfandinne as net bedrige klassifisearre. == Ofbylden ferskil readkopein/karein/grutte karein == {| class="wikitable" |- ! '''Jerk ♂''' !! '''Wyfke ♀''' || Namme |- |[[Ofbyld:Redhead in Central Park (15503).jpg|150px]] || [[Ofbyld:041 - REDHEAD bosque del apache, nm (4) (8715923968).jpg|160px]] || readkopein |- |[[Ofbyld:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|150px]] || [[Ofbyld:Aythya ferina - Busskirch 2011-02-12 16-03-54.jpg|160px]] || karein |- |[[Ofbyld:CANVASBACK (12-6-01) patagonia lake, scc, az -07 (5239683752).jpg|150px]] || [[Ofbyld:Canvasback (female) - Aythya valisineria, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|160px]] || grutte karein |- |} == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/canvasback-aythya-valisineria/text Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680367/137752425 IUCN, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/redhea Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=3072CC168280168B Avibase, oproppen 26 jannewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Rotkopfente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aythya americana}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Jolling]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] 15ybfdnbm8397nj2sok1ws8kmym8p6w 0 173548 1237078 1171914 2026-08-01T18:53:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237078 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reade slob |Ofbyld = [[Ofbyld:Red shoveler, Anas platalea.JPG|250px]]<br>Jerk.<br>[[Ofbyld:Anas platalea female.JPG|250px]]<br>Wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[slobeinen]] (''Spatula '') |Wittenskiplike namme= Spatula platalea |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Spatula platalea map.svg|center|250px]] }} De '''reade slob''' of '''reade slobein''' (''Spatula platalea'' syn.: ''Anas platalea'') is in [[Fûgels|fûgel]] út 'e famylje [[einfûgels]] [[Anatidae]]. [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]] beskreau yn 1816 de soarte foar it earst wittenskiplik. == Beskriuwing == Reade slobben binne de lytste einen fan it skaai. Folwoeksen fûgels binne 45 oant 56 sm lang, se wege 523 oant 608 gram en ha in spanwiidte fan 66 oant 73 sm. De ein hat in leppeleftige, brede snaffel. Reade slobben hawwe in útsprutsen seksueel dimorfisme. Wyfke ha oer it generaal in brúngiele basiskleur mei swartbrune ôftekenings op it fearrekleed. Jerken hawwe in ljochtbrúne oant grize kop mei in swart linepatroan en syn bealchje is readbrún mei donkerbrúne flekjes. De fûgel hat in griene spegel, ljochtblauwe boppedekfearren en in brede sturt. == Iten == De fûgels ite krûden, gers, wetterplanten, grienwier en seegers. Ek ite se lytse wringeleaze dierkes. De bek fan reade snaffeleinen ha fine lamellen, dy't brûkt wurde om lytse itersresten mei út te seevjen. == Nêst == [[File:Anas platalea MHNT.ZOO.2010.11.34.1.jpg|thumb|left|Aaien.]] In lechsel bestiet út likernôch 7-8 aaien, dy't nei 25-26 dagen útbret wurde. Jongen kinne nei 40 oant 45 dagen útfleane. == Fersprieding == De reade slob komt yn it suden fan [[Súd-Amearika]] foar, benammen yn Sintraal-[[Sily]] en súdlik [[Brazylje]], oant [[Fjoerlân]] en súdlik [[Perû]]. De fûgels binne foar in part [[trekfûgel]]s. De measte súdlike fûgels fleane foar it winterseizoen nei it noarden. == Status == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de soarte as net bedrige beskôpe. {{Boarnen|boarnefernijing=* Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red shoveler]] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redsho1/cur/introduction?media=illustrations Birds of the World] * [https://ebird.org/species/redsho1/CL Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spatula platalea}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Slobein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] 2q87qeirisrgt3ryegf95vq9dycvpmg 0 174221 1237244 1171797 2026-08-02T00:06:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237244 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Sclaters kroando |Ofbyld = [[Ofbyld:Sclater's Crowned Pigeon - Copenhagen Zoo.jpg|250px]] |lûd = Sclaters kroando yn 'e dieretún fan Kopenhagen. |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[kroandowen]] ''Goura'' |Wittenskiplike namme = Goura sclaterii |Beskriuwer, jier= [[Tomasso Salvadori|Salvadori]], 1876 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sclater's Crowned Pigeon map.png|250px]] Fersprieding (read) fan Sclaters kroando. }} De '''Sclaters kroando''' of '''sclaterkroando''' (''Goura sclaterii'') is in blaugrize do fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kroandowen]] (''Goura''). De soarte waard yn 1876 troch [[Tommaso Salvadori]] as in aparte soarte beskrean, mar foar in hiele skoft waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e [[readboarstkroando]] beskôge. De do is ferneamd nei de [[Ingelân|Ingelske]] [[ornitolooch]] [[Philip Sclater]] (1829–1913). == Beskriuwing == [[Ofbyld:2016 Singapur, Jurong Bird Park (175).jpg|thumb|left|De kop fan 'e Sclaters kroando.]] De fûgel is foar it grutste part blaugriis en hat lykas de oare soarten fan it skaai in grutte waaier op 'e krún. It boarst is kastanjebrún oant poarperread fan kleur en de iris is read. Tusken mantsjes en wyfkes is gjin ferskil. De fûgel wurdt 66 oant 73 sm lang en weecht 2 oant 2,24 kg. De fûgel hat in soad fan 'e [[readboarstkroando]]. It iennige ferskil mei dy soarte is dat de Sclaters kroando ek read op 'e fleugels hat. == Iten == It iten bestiet út fruchten en sied. Ek [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes wurde fretten. De Sclaters kroando is foar it meast op 'e grûn te finen. Allinne by gefaar siket er it hegerop yn 'e beammen. == Nêst == De Sclater kroando boud 3,5 oant 15 meter boppe de grûn in ticht nêst fan twigen, stengels en deade blêden. Se lizze ien aai, dat yn 28 oant 30 dagen útbret wurdt. De jonge fûgel ferlit it nêst nei 28 oant 36 dagen. == Fersprieding == De Sclaters kroando libbet yn it súdwest fan [[Nij-Guineä]]. It biotoop bestiet út reinwâld en leechlânbosk, fakentiden yn rivierflakes en ek yn heuvellân. De foarkar giet út nei sompige bosken oant 500 m heech. De fûgel is noch aardich oanwêzich yn gebieten wer gjin of net in soad minsken wenje. == Status == Yn 'e omkriten fan stêden en in soad bewenning is de fûgel útroege. De Sclaters kroando is in soad bejage en stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich foar útstjerren klassifisearre. . {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Sclaters kroonduif]] (ferzje 14 april 2024) * [https://ebird.org/species/soucrp1#:~:text=Blue%2Dgray%20body%20with%20maroon,groups%20on%20the%20forest%20floor. eBird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Goura sclaterii|Sclaters kroandowen}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kroando]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] awfilgm8wvifk2nao3irfkbx3galcox 0 174246 1237200 1215010 2026-08-01T23:34:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237200 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = rotsdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Feral Pigeon Columba livia, Bangalore, Karnataka, India.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Columba oenas - Stock Dove XC489891.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba livia |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1798 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Columba livia distribution map.png|center|250px]]<small>{{Color box|#800000}} oarspronlike fersprieding <br>{{Color box|#ff8080}} yntrodusearre fersprieding }} De '''rotsdo''' (''Columba livia'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út de famylje fan 'e [[Dofûgels|dowen]] (''Columbidae''). De do is de stamfoarm fan 'e hûsdo (''Columba livia domestica'') en dêrmei ek de [[postdo]] en de [[stedsdo]]. Dy [[Domestikaasje|domestisearre]] en ferwyldere foarm telt ta de meast suksesfolle fûgels fan 'e wrâld hat him mei útsûndering fan 'e poalen yntusken oer de hiele wrâld útwreide. De wylde foarm libbe dêrfoar oer allinne yn [[Europa]] en [[Aazje]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Columba livia - 01.jpg|thumb|left|Kop fan 'e rotsdo.]] De rotsdo is 31 oant 34 sm lang en hat in gewicht fan 200 oant 300 gram. It fearrekleed is ljochtgriis mei in donkergrize kop en hals. De siden fan 'e hals binne glânzgjend grien en pears. De wjukken hawwe twa donkere streken. Yn 'e flecht falt de donkergrize sturt mei de swart bân oan it ein en de wite ûnderwjuk op. De snaffel is donker mei in wite, fleizige ferdikking by de noasgatten. De fûgel hat in oranje iris. Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleuren. == Fersprieding == Rotsdowen briede fral yn bercheftige gebieten om de [[Middellânske See]]. == Undersoarten == [[Ofbyld:Rock dove - natures pics.jpg|thumb|250px|Fleanende rotsdo.]] De soarte is te ferdielen yn njoggen ûndersoarten:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).]</ref> * ''C. l. livia'': fan westlik en sintraal [[Europa]], noardlik [[Afrika]] oant sintraal [[Aazje]]. * ''C. l. gymnocycla'': fan [[Mauritaanje]] en [[Senegal]] oant it suden fan [[Maly]] en [[Gana]]. * ''C. l. targia'': fan noardlik Maly en súdlik [[Algerije]] oant sintraal [[Sûdan]]. * ''C. l. dakhlae'': westlik [[Egypte]]. * ''C. l. schimperi'': eastlik Egypte, súd Sûdan en [[Eritreä]]. * ''C. l. palaestinae'': fan [[Sinaï (skiereilân)|Sinaï]] oant [[Syrje]] en it westen en it suden fan it [[Arabyske skiereilân]]. * ''C. l. gaddi'': fan eastlik [[Turkije]] oant [[Oezbekistan]] en westlik en noardlik [[Afghanistan]]. * ''C. l. neglecta'': fan westelik [[Pakistan]] en eastlik Afghanistan oant de [[Himalaya]]. * ''C. l. intermedia'': súdlik [[Yndia]] en [[Sry Lanka]]. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Mom says ' Don't Worry, I am here now' - panoramio.jpg|thumb|left|Rotsdo mei twa jongen.]] It nêst wurdt yn in ûndjippe rotsspjalt of op in richel boud. It lechsel bestiet yn 'e regel út twa wite aaien, dy't troch de âlders yn 17 dagen wurde útbret. De fûgel kin alle jierren oant twa of trije kear briede, somtiden noch faker. De wyfkes besette yn 'e regel jierren efter inoar itselde territoarium. Se bliuwe meast trou oan 'e selde partner. == Status == It liket der op dat de wrâldpopulaasje fan 'e rotsdowen ôfnimt. Mar de fûgel komt yn in ûnbidich grut gebiet foar en de populaasje is grut, sadat de status troch IUCN op 'e Reade list net bedrige neamd wurdt.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-dove-columba-livia Birdlife, oproppen 15 april 2024.]</reF> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Felsentaube]] (ferzje 15 april 2024) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba livia|Rotsdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Eksoat yn Bulgarije]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Estlân]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Hongarije]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn Kazachstan]] [[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]] [[Kategory:Eksoat yn Letlân]] [[Kategory:Eksoat yn Lychtenstein]] [[Kategory:Eksoat yn Litouwen]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Moldaavje]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn de Oekraïne]] [[Kategory:Eksoat yn Poalen]] [[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]] [[Kategory:Eksoat yn Servje]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Anguilla]] [[Kategory:Eksoat yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Eksoat yn de Bahama's]] [[Kategory:Eksoat yn Barbados]] [[Kategory:Eksoat yn Belize]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Dominika]] [[Kategory:Eksoat yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Eksoat yn El Salvador]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Eksoat yn Grenada]] [[Kategory:Eksoat yn Gûadelûp]] [[Kategory:Eksoat yn Gûatemala]] [[Kategory:Eksoat yn Haïty]] [[Kategory:Eksoat yn Hondoeras]] [[Kategory:Eksoat yn Jamaika]] [[Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kosta Rika]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Martinyk]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Montserrat]] [[Kategory:Eksoat yn Nikaragûa]] [[Kategory:Eksoat yn Panama]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn Saba]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Marten]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Ekwador]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Bangladesj]] [[Kategory:Eksoat yn Birma]] [[Kategory:Eksoat yn Brûnei]] [[Kategory:Eksoat yn Bûtan]] [[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]] [[Kategory:Eksoat yn Fjetnam]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kambodja]] [[Kategory:Eksoat yn Laos]] [[Kategory:Eksoat yn Maleizje]] [[Kategory:Eksoat yn Mongoalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nepal]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Angoala]] [[Kategory:Eksoat yn Botswana]] [[Kategory:Eksoat yn Etioopje]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Malawy]] [[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]] [[Kategory:Eksoat yn Namybje]] [[Kategory:Eksoat yn Sambia]] [[Kategory:Eksoat yn Simbabwe]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] [[Kategory:Eksoat yn Uganda]] 4z6yv6dzeeitlkm5ypcv2fewewshe79 0 174271 1237227 1231197 2026-08-01T23:54:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237227 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Samoähuningiter |Ofbyld = [[Ofbyld:USFWS Gymnomyza samoensis R. Stirnemann (21868973260).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[huningiters]] (''Meliphagidae'') |Skaai = [[Pasifyske huningiters]] ''Gymnomyzas'' |Wittenskiplike namme = Gymnomyza samoensis |Beskriuwer, jier= [[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] en [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Samoähuningiter''' (''Gymnomyza samoensis''), lokaal bekend as '''mao''' of '''maʻomaʻo''') is in [[sjongfûgel]] út de famylje [[huningiters]] (''Meliphagidae''). De fûgel is in endemyske soarte yn [[Samoä]] en wurdt earnstich bedrige. == Beskriuwing == De fûgel is 31 sm lang en hat in donker fearrekleed mei in lange en smelle kromme snaffel, dy't by folwoeksen fûgels swart is en by juvenile fûgels giel. Fan'e basis nei de nekke rint ûnder it each in oliifgriene streek. Folwoeksen fûgels hawwe ljochtblauwe of brune eagen, wylst alle juvenilen brune eagen ha. De kop fan 'e fûgel is swartgriis en giet dan stadichoan yn oliifbrún oer op 'e wjukken en it bealchje. De ûndersturtdekfearren binne brún en de fûgel hat swarte poaten. == Fersprieding == De soarte is endemysk op 'e eilannen [[Savaii]] en [[Upolu]] en oant de jierren 1920 ek op it eilân [[Tutuila]] ([[Amerikaansk-Samoä]]), dêr't de fûgel útstoarn is. De fûgel komt foar yn fochtige berchwâlden oant op in hichte fan 760 m., mar is ek te sjen oan rivieren en yn palmbeammen oan 'e de kust. == Status == De Samoähuningiter hat in beheind ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is dêrom oanwêzich. BirdLife International rûsd de populaasje op 250 oant 1.000 folwoeksen fûgels. Troch it ferlies oan biotoop nimt dat oantal ôf. De oarsaak dêrfan is houtkap foar lânbou, yntrodusearre rotten, de oanlis fan diken en tropyske stoarmen. De [[IUCN]] hat de Samoähuningiter as in bedrige soarte op 'e [[Reade list]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Samoahoningeter]] (ferzje 16 april 2024) * [https://www.iucnredlist.org/species/22704317/93962858 IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gymnomyza samoensis|Samoähuningiter}} }} {{DEFAULTSORT:Samoahuningiter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pasifyske huningiter]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] m8jmoc0rebgfr32m1rz5qolc4yrdqoa 0 174414 1237183 1171771 2026-08-01T23:23:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237183 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Rjûkjûpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Treron formosae (cropped).jpg|250px]]<br>mantsje. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron permagnus |Beskriuwer, jier= [[Leonhard Stejneger|Stejneger]], 1887 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Rjûkjûpappegaaido''' (''Treron permagnus'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De Rjûkjûpappegaaido is in grutte, 33 oant 35 sm lange do, dy't krêftich boud is. De do liket in soad op 'e [[Formosapappegaaido]], mar it mantsje hat in griene krún (oranje by de Formosapappegaaido), in blekere readbrune skouderflek en in langere sturt. == Gedrach == De Rjûkjûpappegaaido komt foar yn subtropyske, grienbliuwende bosken, yn beammen om lânbougrûn en sels yn tunen yn stêden. Hy siket heech yn 'e beammen fral nei fruit. Rjûkjûpappegaaien sette healwei febrewaris it territoarium ôf en begjinne yn april mei it brieden. De dowesoarte is fral in stânfûgel, mar winterdeis wurde se ek wol bûten it tradisjonele ferspriedingsgebiet oantroffen. == Fersprieding en systematyk == De soarte is endemysk op 'e [[Rjûkjû-eilannen]] yn it suden fan [[Japan]] en te ferdielen yn twa ûndersoarten: *''T. p. permagnus'': de noardlike Rjûkjû-eilannen oant [[Okinawa]]. *''T. p. medioximus'': de súdlike Riûkjû-eilannen oant [[Yonaguni]]. Tradisjoneel waard de fûgel ûnder de Formosapappegaaido rekkene, mar sûnt 2014 ûnderskiede [[BirdLife International]] en [[IUCN]] de fûgel as in aparte soarte. Sûnt 2021 docht ek it foaroprinnende [[International Ornithological Congress|IOC]] dat. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Neffens de ynskatting wurdt de populaasje net oan in substansjele driging bleatsteld. Dêrom wurdt de Rjûkjûpappegaaido as net-bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ryukyu-green-pigeon-treron-permagnus Birdlife, oproppen 20 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron permagnus|Rjukjupappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Rjukjupappegaaido}} [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] eoqsj7zvfo8u86ig12vyk6ufc8nczlm 0 174507 1237234 1171808 2026-08-01T23:59:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Saotomeeske pappegaaido]] omneamd ta [[Santomeeske pappegaaido]]: It eigenskipswurd fan Sao Tomee is: Santomeesk 1171808 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Saotomeeske pappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:PhalacrotreronCrassirostrisBonaparte.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron sanctithomae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: bedrige |lânkaart= }} De '''Saotomeeske pappegaaido''' (''Treron sanctithomae'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). De bedrige fûgel is in endemyske soarte dy't op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]] foarkomt. == Beskriuwing == De fûgel is 30 sm lang, likernôch like grut as in [[blaudoke]]. De fûgel hat in soad fan 'e [[Afrikaanske pappegaaido]] (''Treron calvus''), dy't op it fêstelân fan [[Afrika]] libbet, mar is fealer en sjocht der minder grien út. De fûgel hat in frijwat grutte snaffel mei in nei ûnder boge punt op 'e boppesnaffel. De do yt figen en oar fruit en briedt fan novimber oant april/maaie. == Fersprieding == De fûgel is endemysk op Sao Tomee en syn biotoop bestiet út tropysk bosk, sekundêr bosk en plantaazjes tusken de 300 m oant 1600 m boppe seenivo. Eartiids wie de do in hiele gewoane fûgel op it hiele eilân, mar Saotomeeske pappegaaidowen komme no allinne noch yn it súdlike diel foar. Op Ilhéu das Rolas is de fûgel yntusken útstoarn. == Status == Saotomeeske pappegaaidowen wurde bot bejage en binne yntusken yn it tichter bewenne noarden ferdwûn. Der is kommersjele jacht op 'e fûgel fanwegen it fleis yn 'e gebieten dy't maklik tagonklik binne, wêrby yn ien moarn tiid in grut tal fûgels ôfsketten wurde. In soad bosk, fral yn it noarden, wurdt ferneatige foar houtwinning en lânbougrûn en mei de hege befolkingsgroei bedriget ek de ynfrastruktuer it biotoop fan 'e fûgel. It ferspriedingsgebiet wurdt dêrfandinne noch beheinder en de kâns op útstjerren is oanwêzich. BirdLife International rûst de populaasje op 24.600 oant 72.800 folwoeksen fûgels, mar de oantallen nimme yn heech tempo ôf. Omreden dêrfan wurdt de fûgel troch IUCN as bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=8F575A0E37788BD4 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-tome-green-pigeon-treron-sanctithomae Birdlife, oproppen 23 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&searchType=species, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron sanctithomae|Saotomeeske pappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Saotomeeske pappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] 1edpgjlskvlqqmbcyjgsa87q6xw5sj1 1237236 1237234 2026-08-02T00:00:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237236 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Santomeeske pappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:PhalacrotreronCrassirostrisBonaparte.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron sanctithomae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Santomeeske pappegaaido''' (''Treron sanctithomae'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). De bedrige fûgel is in endemyske soarte dy't op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]] foarkomt. == Beskriuwing == De fûgel is 30 sm lang, likernôch like grut as in [[blaudoke]]. De fûgel hat in soad fan 'e [[Afrikaanske pappegaaido]] (''Treron calvus''), dy't op it fêstelân fan [[Afrika]] libbet, mar is fealer en sjocht der minder grien út. De fûgel hat in frijwat grutte snaffel mei in nei ûnder boge punt op 'e boppesnaffel. De do yt figen en oar fruit en briedt fan novimber oant april/maaie. == Fersprieding == De fûgel is endemysk op Sao Tomee en syn biotoop bestiet út tropysk bosk, sekundêr bosk en plantaazjes tusken de 300 m oant 1600 m boppe seenivo. Eartiids wie de do in hiele gewoane fûgel op it hiele eilân, mar Santomeeske pappegaaidowen komme no allinne noch yn it súdlike diel foar. Op Ilhéu das Rolas is de fûgel yntusken útstoarn. == Status == Santomeeske pappegaaidowen wurde bot bejage en binne yntusken yn it tichter bewenne noarden ferdwûn. Der is kommersjele jacht op 'e fûgel fanwegen it fleis yn 'e gebieten dy't maklik tagonklik binne, wêrby yn ien moarn tiid in grut tal fûgels ôfsketten wurde. In soad bosk, fral yn it noarden, wurdt ferneatige foar houtwinning en lânbougrûn en mei de hege befolkingsgroei bedriget ek de ynfrastruktuer it biotoop fan 'e fûgel. It ferspriedingsgebiet wurdt dêrfandinne noch beheinder en de kâns op útstjerren is oanwêzich. BirdLife International rûst de populaasje op 24.600 oant 72.800 folwoeksen fûgels, mar de oantallen nimme yn heech tempo ôf. Omreden dêrfan wurdt de fûgel troch IUCN as bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=8F575A0E37788BD4 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-tome-green-pigeon-treron-sanctithomae Birdlife, oproppen 23 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&searchType=species, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron sanctithomae|Santomeeske pappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Santomeeske pappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] t207mkmzipud7v7dn5mklgw5c96xie8 1237237 1237236 2026-08-02T00:01:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237237 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Santomeeske pappegaaido |Ofbyld = [[File:São_Tomé_green_pigeon_(Treron_sanctithomae)_04.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron sanctithomae |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Santomeeske pappegaaido''' (''Treron sanctithomae'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). De bedrige fûgel is in endemyske soarte dy't op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]] foarkomt. == Beskriuwing == De fûgel is 30 sm lang, likernôch like grut as in [[blaudoke]]. De fûgel hat in soad fan 'e [[Afrikaanske pappegaaido]] (''Treron calvus''), dy't op it fêstelân fan [[Afrika]] libbet, mar is fealer en sjocht der minder grien út. De fûgel hat in frijwat grutte snaffel mei in nei ûnder boge punt op 'e boppesnaffel. De do yt figen en oar fruit en briedt fan novimber oant april/maaie. == Fersprieding == De fûgel is endemysk op Sao Tomee en syn biotoop bestiet út tropysk bosk, sekundêr bosk en plantaazjes tusken de 300 m oant 1600 m boppe seenivo. Eartiids wie de do in hiele gewoane fûgel op it hiele eilân, mar Santomeeske pappegaaidowen komme no allinne noch yn it súdlike diel foar. Op Ilhéu das Rolas is de fûgel yntusken útstoarn. == Status == Santomeeske pappegaaidowen wurde bot bejage en binne yntusken yn it tichter bewenne noarden ferdwûn. Der is kommersjele jacht op 'e fûgel fanwegen it fleis yn 'e gebieten dy't maklik tagonklik binne, wêrby yn ien moarn tiid in grut tal fûgels ôfsketten wurde. In soad bosk, fral yn it noarden, wurdt ferneatige foar houtwinning en lânbougrûn en mei de hege befolkingsgroei bedriget ek de ynfrastruktuer it biotoop fan 'e fûgel. It ferspriedingsgebiet wurdt dêrfandinne noch beheinder en de kâns op útstjerren is oanwêzich. BirdLife International rûst de populaasje op 24.600 oant 72.800 folwoeksen fûgels, mar de oantallen nimme yn heech tempo ôf. Omreden dêrfan wurdt de fûgel troch IUCN as bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=8F575A0E37788BD4 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-tome-green-pigeon-treron-sanctithomae Birdlife, oproppen 23 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&searchType=species, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron sanctithomae|Santomeeske pappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Santomeeske pappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] llol0hf8y13dr9ldsixpr4th5bkitq0 0 174509 1237255 1171809 2026-08-02T00:19:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237255 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Seimunds pappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-Vented Green Pigeon.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron seimundi |Beskriuwer, jier= [[Herbert Christopher Robinson|Robinson]], 1910 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Seimunds pappegaaido''' (''Treron seimundi'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De Seimunds pappegaaido is in relatyf donkergriene do mei donkergriene wjukken en in lange, pylkeftige sturt. Doffers en wyfkes hawwe in wite flek op 'e búk en in limoengiel by de anaalstreek en op 'e ûndersturtdekfearren. De soarte liket op 'e [[pylksturtpappegaaido]], mar dy is folle ljochter fan kleur en hat giel-oranje op it boarst. == Fersprieding en systematyk == Seimunds pappegaaidowen komme op it fêstêlân fan Súdeast-Aazje foar en binne yn twa ûndersoarten te ferdielen: * ''Treron seimundi modestus'': [[Laos]] en [[Fjetnam]]. * ''Treron seimundi seimundi'': lokaal yn [[Tailân]] en [[Maleizje]]. == Status == Alhoewol't ûnbekend is hoe grut de populaasje likernôch is, wurdt der fan út gien dat de soarte troch de ferneatiging fan biotoop efterút giet. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet fan 'e do wurdt de soarte troch [[IUCN]] lykwols as 'net bedrige' klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=B3C1CC2E4BEB48C6 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-vented-green-pigeon-treron-seimundi Birdlife, oproppen 23 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&searchType=species, Reade list, IUCN, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron seimundi|Seimunds pappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Seimunds pappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] e3ncimwjbkk73xzkjkuacygwe0tysi7 0 174520 1237206 1172367 2026-08-01T23:40:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237206 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze leppelbek |Ofbyld = [[Ofbyld:Roseate Spoonbill FWS 15049.JPG|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[leppelbekken]] (''Platalea'') |Wittenskiplike namme= Platalea ajaja |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Platalea ajaja map.svg|center|250px]]<br><small>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5F8DD3}} gjin [[briedfûgel]]<br> }} De '''rôze leppelbek''' (''Platalea ajaja'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] yn 'e tsiende edysje fan ''Systema naturae'' publisearre. De fûgel briedt yn [[Súd-Amearika]] en it suden fan [[Noard-Amearika]]. De rôze kleur fan 'e leppelbek komt lykas by de [[Amerikaanske flamingo]] fan it pigmint ''Canthaxantine'', dat de fûgel mei it iten ynnimt. == Beskriuwing == [[Ofbyld:2019-02-15 074 Roseate spoonbill (Platalea ajaja) at Sian Ka'an Biosphere Reserve, Mexico.jpg|thumb|left|Rôze leppelbek yn it ''Reserva de la Biósfera Sian Ka'an'', [[Meksiko]].]] De rôze leppelbek is 80 sm lang en hat in spanwiidte fan 1,2 m. De fûgel weecht tusken de 1,2 en 1,8 kg. Folwoeksen fûgels hawwe in keale, grieneftige kop (yn 'e briedtiid goudgiel) en in wite nekke, rêch en boarst (yn 'e briedtiid mei wat rôze yn 'e midden). De snaffel is griis. Der binne yn it fearrekleed gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. De kleuren kinne fan ljochtrôze oant helder [[maginta]] ferskille, itjinge ôfhinklik is fan 'e âldens fan 'e fûgels, fan 'e briedtiid en fan 'e lokaasje. Oars as reagers fleane leppebekken mei in lange, útrekte nekke. Se wikselje werhelle wjukslaggen ôf mei in gliidzjende flecht. == Fersprieding == De fûgels komme fan 'e [[Feriene Steaten]] oant [[Argentynje]], [[Brazylje]] en [[West-Ynje]] foar. Foarhinne wie de soarte allinne yn it skaai ''Ajaja'' opnommen. De rôze leppelbek wurdt as in monotypyske soarte behannele, dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten bekend binne. == Iten == De fûgels ite skaaldieren, stikjes plantaardich materiaal, wetterynsekten, wringeleazen, kikkerts, salamanders en lytse fisken. Yn Brazylje waard ûntdutsen dat de fûgels ek iten opskarrelje yn swietwetterbiotopen. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Platalea ajaja -parent and two chicks on nest-8a.jpg|thumb|left|Rôze leppelbek mei twa jongen.]] De rôze leppelbek bout it nêst yn strewellen en beammen, faak mangroves. Der wurde twa oant fiif wyteftige aaien mei in brune ôftekening lein. Unfolwoeksen fûgels hawwe wite kopkes en it rôze is bleker. Bedrigingen foar de nêstfûgels binne [[gier]]en, [[Amearikaanske see-earn]]en, [[Lytse bearen|lytse bearkes]] en [[reade fjoermychhimmel]]s. == Status == Fanwegen de fearren waard der yn 'e 18e en 19e iuw in soad op 'e rôze leppelbek jage. Dat brocht de fûgel ta de râne fan útstjerren. Nei in soad wurk oan it behâld fan 'e fûgel hat de rôze leppelbek syn ferspriedingsgebiet yn 'e 21e iuw foars útwreide en wist de fûgel ek wer foar it earst te brieden yn ferskillende Noard-Amearikaanske steaten, dêr't er útstoarn wie. Yntusken wurdt de fûgel net mear as bedrige beskôge. De wrâldpopulaasje fan 'e fûgel wurdt op 100.000 oant 250.000 folwoeksen fûgels rûsd.<ref>[https://abcbirds.org/bird/roseate-spoonbill/ ABC Birds, oproppen 23 april 2024]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=70924157EB774F64 Avibase, oproppen 23 april 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/roseate-spoonbill-platalea-ajaja/refs, oproppen 23 april 2024] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20teysmannii%20&searchType=species Reade list, IUCN, oproppen 23 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Platalea ajaja|rôze leppelbek}} }} {{DEFAULTSORT:Roze leppelbek}} [[Kategory:Leppelbek]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] 3kjzajukxtlb2crhg8cvdqifi3gz2ln 0 174579 1237072 1172433 2026-08-01T18:50:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237072 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reade ibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Scarlet Ibis Eudocimus Ruber (65082835).jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[swartwjuktipibissen]] (''Eudocimus'') |Wittenskiplike namme= Eudocimus ruber |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Eudocimus ruber map.svg|250px]] }} De '''reade ibis''' (''Eudocimus ruber'') is in [[Fûgels|fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Eudocimus'' út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De reade ibis is ien fan 'e twa nasjonale fûgels fan [[Trinidad en Tobago]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Scarlet Ibis - Corocoro Colorado (Eudocimus ruber) (12471114643).jpg|thumb|left|Fleanende reade ibis.]] De reade ibis hat in oranjeread fearrekleed mei op bûtenste haadslachpinnen swart op it ein fan 'e fearren en in lange, kromme snaffel. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. De fûgels binne 56 oant 86 sm lang en 775 oant 925 gram swier en se ha in spanwiidte fan 56 sm. Mantsjes binne wat grutter as wyfkes. De poaten binne rôze, mar de snaffel is rôze oant somtiden swarteftich. Juvenilen binne griis, brún en wyt fan kleur. As de fûgel âlder wurdt produsearret it iten fan reade skaaldieren de reade kleur fan 'e fearren. De feroaring fan kleur begjint as se oan 'e twadde kear yn 'e [[Ferfearjen|rude]] binne. Se wurde dan oer in tiidrek fan likernôch twa jier hieltiten reader. De reade ibis is de iennige waadfûgel fan 'e wrâld mei sa'n reade kleur. Yn it wyld wurde reade ibissen likernôch 16 jier en yn finzenskip 20 jier âld. == Fersprieding == De fûgels komme yn it kustgebiet fan it noarden en westen fan [[Súd-Amearika]] foar, benammen fan [[Kolombia]] oant noardeastlik [[Brazylje]], en op guon eilannen yn 'e [[Kariben]]. Bûten de briedtiid binne se ek mear yn it lân te finen. It biotoop bestiet út mangrovebosken, langunes en rivieren. De fûgel wurdt somtiden ek yn 'e [[Feriene Steaten]] sjoen, mar dat binne yn 'e regel fûgels dy't út diereparken ôfkomstich binne. De heechste konsintraasjes reade ibissen binne yn 'e greidflakes fan 'e Llanos yn it west fan [[Fenezuëla]] en it easten fan [[Kolombia]] te finen. Dy fruchtbere krite fier fan 'e oantaasting troch it minskdom biedt de fûgels in feilich hinnekommen. == Gedrach == De fûgels binne sosjaal, briede yn grutte koloanjes fan somtiden wol 1000 fûgels en ha net in soad plak nedich. Se fine harren iten op 'e taast troch mei de snaffel yn 'e drits te stekken en hinne en wer te swyljen troch it wetter. It fretten bestiet foar it measte út wetterynsekten, krabben, garnalen en wringeleazen. Troch it iten fan skaaldieren nimt de fûgel in soad astaxanthine yn, in kleurstof dêr't de soarte syn reade kleur oan te tankjen hat. As de fûgels net it natuerlike iten krije, ferlize se harren reade kleur. In pearke bliuwt faak in libben trou oan inoar en boud it nêst yn mangrovebeammen. Der wurde twa of trije fealgriene aaien mei wat brún lein, dy't nei 23 dagen útbret wurde. == Status == De IUCN rûst de totale populaasje op 100.000 oant 150.000 fûgels en klassifisearret de fûgel as net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Scarlet ibis]] (ferzje 25 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/scarlet-ibis-eudocimus-ruber Birdlife, oproppen 25 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=45039A43F7F8A9CF Avibase, oproppen 25 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eudocimus ruber|reade ibis}} }} {{DEFAULTSORT:reade ibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Swartwjukibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] czxgpefzbydzllo9ufasaz6bky4skbp 0 174590 1237124 1172437 2026-08-01T19:22:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237124 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readnekibis |Ofbyld = [[Ofbyld:14. Red-naped ibis (Pseudibis papillosa) photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[ûnechte ibissen]] (''Pseudibis'') |Wittenskiplike namme= Pseudibis papillosa |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1824 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Pseudibis papillosa map.svg|250px]] }} De '''readnekibis''' (''Pseudibis papillosa''), ek wol '''Yndyske swarte ibis''' neamd, is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') en komt op it [[Yndysk subkontinint]] foar. De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. == Beskriuwing == [[Ofbyld:BlackibisDSC 6317 090913 pusa.jpg|thumb|left|As de fûgel fleant, binne de wite flekken op 'e skouders goed te sjen.]] De readnekibis is in middelgrutte swarte fûgel fan 68 sm mei lange poaten en in lange, kromme snaffel. De wjukken en sturt hawwe in griene en blauwe glâns, wylst de nekke en de bealch donkerbrún sûnder glâns binne. Fierders hat de fûgel in wite flek op 'e skouders en in keale kop, mei in warte-eftige reade hûd, dy't him earst by de folwoeksen fûgels ûntwikkelt. De reade warte-eftige hûd begjint as in punt op 'e krún en wurdt nei de nekke ta breder. Fierder hat de fûgel in oranjereade iris, in grize snaffel en grize poaten, dy't yn 'e briedtiid reader wurde. Beide geslachten binne itselde. Jonge fûgels binne bruner en ha gjin read op 'e krún en yn 'e nekke. == Fersprieding == De readnekibis komt yn in grut diel fan it Yndiaaske subkontinint foar. Yn [[Rajastan]] is it in gewoane fûgel by it [[Aravalli-berchtme]] lâns, mar de beammen op 'e bergen wurde mijd. De readnekibis komt yn marren, sompen, it bêd fan rivieren, lânbougrûn en braaklizzend lân, doarpen en stêden foar. Yn drûgere gebieten wurdt er faak yn lytse groepkes sjoen, faaks yn famyljeferbân, en binne grutte groepen relatyf seldsum. [[Ofbyld:Red-naped ibis (Pseudibis papillosa) immature.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] De readnekiris komt as briedfûgel in soad yn [[Haryana]], [[Punjab (Yndia)|Punjab]], [[Rajasthan]] en de [[Ganges]]flakte foar. It ferspriedingsgebiet leit oant yn it suden fan Yndia, mar de soarte wurdt net oantroffen yn 'e bosken of de drûge sône fan it súdeasten fan Yndia of [[Sry Lanka]]. Yn it leechlân fan [[Nepal]] wurde de fûgels yn lânbougebieten sjoen, mar se bouwe de nêsten yn 'e bosken. De soarte is yn [[Pakistan]] foar in grut part troch jacht en ferlies fan habitat ferdwûn. Yn Yndia is de sitewaasje folle better en wurde de fûgels tradisjoneel troch boeren op it lân tolerearre. == Gedrach == Oars as oare ibissen briedt de fûgel net mei reagers yn grutte koloanjes. De briedtiid is ferskillend, mar meastentiids tusken maart en oktober. De nêsten binne grut mei in diameter fan 35 oant 60 sm en in djipte fan 10 oant 15 sm. Alde nêsten wurde op 'e nij brûkt en somtiden ek fan oare grutte fûgels. De nêsten binne ornaris op in hichte fan 6 oant 12 meter boppe de grûn en net selden tichteby bebouwing. Der wurde 2 oant 4 ljochtblauwe oant ljochtgriene aaien lein, dy't 33 dagen letter útkomme. [[Ofbyld:Red-naped-Ibis.jpg|thumb|250px|Readnekibis.]] De fûgel is yn steat om him oan it stedslibben oan te passen en wurdt yn doarpen, stêden en sels megastêden sjoen. De nêsten wurde dêr op keunstmjittige 'beammen' lykas ljochtmêsten boud, sels as dy op drokke plakken steane. Readbekibissen kinne dus ek profitearje fan 'e útwreiding fan stedsgebieten yn bygelyks drûge gebieten sûnder hege beammen, salang de stêden genôch gelegenheid jout om te brieden en minsken se net ferfolgje. De moderne lânbou hat ta minder beammen laat, mar dat hoecht foar de readnekibis gjin probleem te wêzen as der keunstmjittige nêstgelegenheid lykas elektrisiteits- of tillefoanmesten binne. Readbekibissen ite fral aas, ynsekten, kikkerts, oare lytse wingedieren en nôt. Se foerazjearje benammen yn drûch iepen lân en op stoppelfjilden, somtiden mei sulverreagers en oare fûgels. Se binne ek op jiskebulten te sjen. Yn it wetter foerazjeare se minder faak. == Status == De readbekibis hat in grut ferspriedingsgebiet. De populaasje is noch grut, mar der wurdt oannommen dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar net earnstich genôch om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming ([[IUCN]]) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Red-naped ibis]] (ferzje 26 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-ibis-eudocimus-albus Birdlife, oproppen 26 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=74EDE3CA4FD29DC6 Avibase, oproppen 26 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pseudibis papillosa|readnekibis}} }} {{DEFAULTSORT:readnekibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Unechte ibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] dgaor54oi9pwu4lbif8ohia4l2z2ldn 0 174648 1237156 1172441 2026-08-01T19:44:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237156 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Reuze-ibis |Ofbyld = [[Ofbyld:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[ûnechte ibissen]] (''Pseudibis'') |Wittenskiplike namme= Pseudibis gigantea |Beskriuwer, jier= [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reuze-ibis''' (''Pseudibis gigantea'' synonym: ''Thaumatibis gigantea'') is in [[fûgel]] út 'e famylje [[ibissen en leppelbekken]] (''Teskiornithidae''). De fûgel wurdt tige bedrige en is de nasjonale fûgel fan [[Kambodja]], dêr't noch in populaasje bestiet. == Beskriuwing == De reuze-ibis is tusken 102 en 106 sm lang en donker fan kleur. In folwoeksen fûgel hat in grize, keale kop en sulver grize wjukken mei swarte streken oer de krún en nekke. De poaten binne read, de kromme snaffel gielgrien en de eagen donkerread. Jonge fûgels hawwe koarte, swarte fearren efter op 'e kop, de snaffel is koarter en harren eagen binne brún. De fûgel is meast by it lemieren of it skimerjen te hearren. == Fersprieding == De reuze-ibis libbet yn fochtige gebieten, greide en fjild dat ûnder wetter stiet, iepen bosk by wetter en sompen yn tichte bosken. De nêsten wurde yn grutte beammen fan it skaai ''Dipterocarpus'' boud op grutte ôfstân fan 'e bewenning troch minsken. [[Ofbyld:FrontLines-EGAT 2011 Environment Photo Contest Top Entry (5842272875).jpg|thumb|left|In Kambodjaanske frou mei in fûgel, dy't hja nei it fallen út it nêst grutbrocht hat om de fûgel op 'e nij yn 'e natoer út te setten.]] De reuze-ibis libbet yn Kambodja, dêr't de fûgel noch in relatyf grut ferspriedingsgebiet hat, mar seldsum is. Dêrnjonken komt de fûgel yn it meast súdlike part fan [[Laos]] foar en is de reuze-ibis waarnommen yn it nasjonaal park (Yon Don) yn [[Fjetnam]]. Eartiids hie de fûgel in folle útwrydsker ferspriedingsgebiet oant yn [[Tailân]] en it suden fan Fjetnam, dêr't de fûgel hjoed-de-dei útstoarn is. == Status == It gebiet dêr't de reuze-ibis libbet is beheind en dêrom is der in kâns op útstjerren. Neffens Birdlife International waard de populaasje yn 2014 op 194 folwoeksen fûgels rûsd. It kappen fan wâlden, it drûchlizzen fan sompen en fersteuring fan it biotoop troch de ûntsluting fan it ferspriedingsgebiet mei diken, droegen yn in koart skoftke tiid by oan 'e delfong fan 'e oantallen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as earnstich bedrige. Kambodja hat in nasjonaal aksjeplan foar it behâld fan 'e soarte opsteld, mei as doel it biotoop foar de fûgel better te beskermjen. De befolking wurdt by in duorsum behear fan 'e bosken belutsen en der moat in skerper taferjoch op 'e hanthavening fan 'e wetjouwing foar natoerbeskerming komme. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Riesenibis]] (ferzje 2 maaie 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/giant-ibis-thaumatibis-gigantea Birdlife, oproppen 30 maaie 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F12CC0610AA89673 Avibase, oproppen 30 maaie 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pseudibis gigantea|reuze-ibis}} }} {{DEFAULTSORT:Reuze-ibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Unechte ibis]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] j7o0ak6uco6uij2w8s4p9zgfrkvgb3f 1237157 1237156 2026-08-01T19:44:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237157 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reuze-ibis |Ofbyld = [[Ofbyld:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[ûnechte ibissen]] (''Pseudibis'') |Wittenskiplike namme= Pseudibis gigantea |Beskriuwer, jier= [[Émile Oustalet|Oustalet]], 1877 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reuze-ibis''' (''Pseudibis gigantea'' synonym: ''Thaumatibis gigantea'') is in [[fûgel]] út 'e famylje [[ibissen en leppelbekken]] (''Teskiornithidae''). De fûgel wurdt tige bedrige en is de nasjonale fûgel fan [[Kambodja]], dêr't noch in populaasje bestiet. == Beskriuwing == De reuze-ibis is tusken 102 en 106 sm lang en donker fan kleur. In folwoeksen fûgel hat in grize, keale kop en sulver grize wjukken mei swarte streken oer de krún en nekke. De poaten binne read, de kromme snaffel gielgrien en de eagen donkerread. Jonge fûgels hawwe koarte, swarte fearren efter op 'e kop, de snaffel is koarter en harren eagen binne brún. De fûgel is meast by it lemieren of it skimerjen te hearren. == Fersprieding == De reuze-ibis libbet yn fochtige gebieten, greide en fjild dat ûnder wetter stiet, iepen bosk by wetter en sompen yn tichte bosken. De nêsten wurde yn grutte beammen fan it skaai ''Dipterocarpus'' boud op grutte ôfstân fan 'e bewenning troch minsken. [[Ofbyld:FrontLines-EGAT 2011 Environment Photo Contest Top Entry (5842272875).jpg|thumb|left|In Kambodjaanske frou mei in fûgel, dy't hja nei it fallen út it nêst grutbrocht hat om de fûgel op 'e nij yn 'e natoer út te setten.]] De reuze-ibis libbet yn Kambodja, dêr't de fûgel noch in relatyf grut ferspriedingsgebiet hat, mar seldsum is. Dêrnjonken komt de fûgel yn it meast súdlike part fan [[Laos]] foar en is de reuze-ibis waarnommen yn it nasjonaal park (Yon Don) yn [[Fjetnam]]. Eartiids hie de fûgel in folle útwrydsker ferspriedingsgebiet oant yn [[Tailân]] en it suden fan Fjetnam, dêr't de fûgel hjoed-de-dei útstoarn is. == Status == It gebiet dêr't de reuze-ibis libbet is beheind en dêrom is der in kâns op útstjerren. Neffens Birdlife International waard de populaasje yn 2014 op 194 folwoeksen fûgels rûsd. It kappen fan wâlden, it drûchlizzen fan sompen en fersteuring fan it biotoop troch de ûntsluting fan it ferspriedingsgebiet mei diken, droegen yn in koart skoftke tiid by oan 'e delfong fan 'e oantallen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as earnstich bedrige. Kambodja hat in nasjonaal aksjeplan foar it behâld fan 'e soarte opsteld, mei as doel it biotoop foar de fûgel better te beskermjen. De befolking wurdt by in duorsum behear fan 'e bosken belutsen en der moat in skerper taferjoch op 'e hanthavening fan 'e wetjouwing foar natoerbeskerming komme. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Riesenibis]] (ferzje 2 maaie 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/giant-ibis-thaumatibis-gigantea Birdlife, oproppen 30 maaie 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F12CC0610AA89673 Avibase, oproppen 30 maaie 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pseudibis gigantea|reuze-ibis}} }} {{DEFAULTSORT:Reuze-ibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Unechte ibis]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] iq6enqz2xsr2nx8r546cwulbstyo0pv 0 175195 1237137 1177174 2026-08-01T19:30:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237137 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsturtsje |Ofbyld = [[File:Phoenicurus phoenicurus.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Phoenicurus phoenicurus (Gartenrotschwanz) 2020-01.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd =[[File:Common Redstart (Phoenicurus phoenicurus) (W1CDR0001505 BD3).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicurus phoenicurus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PhoenicurusPhoenicurusIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûge]]</small><br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''readsturtsje''' (''Phoenicurus phoenicurus'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje ''Muscicapidae'' ([[miggesnappers]]). It fûgeltsje briedt yn [[Europa]] en it west fan [[Aazje]] en oerwinteret yn [[Afrika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Rotschwänzchen am Nistkasten.jpg|thumb|left|Readsturtsje by in nestkast.]] It readsturtsje is in fûgeltsje fan 13 oant 14,5 sm lang. It mantsje hat in readbrune sturt en stút en in readbrún boarst, dat by de búk oergiet op wyteftich. De kiel en de wangen binne oant krekt boppe it each swart. Dêrboppe rint by it swart oer de foarholle in wyteftige streek, wylst de krún en it boppebealchje fierder griisblau binne. It wyfke dêrfoaroer is ienfâldiger fan kleur. Sy hat ek in readeftige sturt, mar is op it boppebealchje en de kop earder ljochtbrún fan kleur. Ek ûntbrekt by it wyfke it swart en it wyt op it kopke fan it mantsje. It readbrún fan it boarst fan it wyfke is fealer en wurdt mei wat bêzje ôfwiksele. Wyfkes fan it readsturtsje kinne maklik mei de wyfkes fan it [[swarte readsturtsje]] betiizge wurde, wêrfan't lytse oantallen yn ús lân oerwinterje. Opfallend is de triljende sturt fan 'e readsturt. == Iten == It readsturtsje yn ynsekten, larven en beien. De fûgels mei graach yn beamholtes briede, dy't makke binne troch spjochen. Ek nestkasten wurde faak brûkt. == Nêst == [[Ofbyld:Oeufs-rouquequeue.jpg|thumb|left|Nêst.]] Readsturtsjes lizze fiif oan sân ljochtblauwe aaikes mei readbrune stippen. == Fersprieding == It biotoop fan readsturtsje bestiet út in healiepen lânskip mei âlde beammen en strewellen, parken en grutte tunen. Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''P. a. phoenicurus'' (Briedt yn grutte dielen fan Europa, yn it suden fan Europa en Noard-Afrika lokaal oant yn Midden-Aazje, oerwinteret yn Midden- en East-Afrika). * ''P. a. samamisicus'' (Briedt yn it súdeast fan Europa oant yn [[Oezbekistan]], [[Turkmenistan]] en [[Iran]], oerwinteret yn it noardeasten fan Afrika). Yn Nederlân komt de fûgel yn it hiele lân as briedfûgel foar. Mar de gruttere konsinstraasjes fan 'e fûgel binne yn it easten fan it lân te finen. Yn 'e jierren 1970 binne de oantallen readsturtsjes ôfnommen troch it ferdwinen fan heechstamhôven. Mei sa'n 14.000-22.000 Nederlânske pearkes is de stân hjoed-de-dei aardich stabyl. Yn Fryslân binne de measte readsturtsjes yn 'e [[Noardlike Fryske Wâlden]] (tusken [[Drachten]] en [[Dokkum]]) te finen, dêr't de âlde beamwâlen en singels in ideaal briedgebiet foar de fûgels biede.<ref>[https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/gekraagde-roodstaart-terug-in-nederland BNNVARA, Vroege Vogels, oproppen 5 juny 2024.]</ref><ref>[https://www.rtvnof.nl/gekraagde-roodstaart-weer-terug-in-de-noardlike-fryske-walden/564202/ RTV Noardeast Fryslân, 20 april 2022.]</reF> De readsturtsjes yn ús lân fleane fan july oant oktober nei harren oerwinteringsgebiet yn Afrika. Skandinavyske readsturtsjes trekke dan troch Nederlân. Healwei april oant ein maaie komme de fûgels werom om te brieden. Readsturtsjes trekke nachts. == Status == [[Ofbyld:Gartenrotschanz IMG 1907.jpg|thumb|left|Jonge readsturtsjes.]] De wrâldpopulaasje wurdt op 32.000.000-49.999.999 folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De fûgel hat fierder in grut ferspriedingsgebiet en wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22710055 Birdlife, oproppen 5 juny 2024]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/gekraagde-roodstaart#Verspreiding Fûgelbeskerming Nederlân, oproppen 5 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22710055 BIrdlife, oproppen 5 juny 2024] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/11220 SOVON, oproppen 5 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicurus phoenicurus}} }} [[Kategory:Readsturtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] 9lyerm3szl1d32wjz83zj5n2ogppj4n 0 175224 1237127 1172152 2026-08-01T19:24:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237127 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readrêchreadsturtsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous-backed Redstart (Phoenicurus erythronotus) (52593029282).jpg|250px]] |lûd = [[File:Phoenicurus erythronotus - Eversmann's Redstart XC457158.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicurus erythronotus |Beskriuwer, jier= [[Eduard Friedrich Eversmann|Eversmann]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''readrêchreadsturtsje''' (''Phoenicurus erythronotus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[Muscicapidae]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Rufous-backed Redstart (Phoenicurus erythronotus) (45911503612).jpg|thumb|left|Readrêchreadsturtsje yn Pakistan.]] It readrêchreadsturtsje is ien fan 'e gruttere fûgels út it skaai [[readsturtsjes]] en is 15 oant 16 sm lang mei in spanwiidte fan 25,5 oant 27 sm. De snaffel en poatsjes binne swart. Yn 'e briedtiid hat it mantsje in swart masker en in grize krún en nekke. De rêch en romp binne readbrún en de sturt is ek readbrún, wylst de middelste fearren dêr donker binne. De wjukken binne donker mei wite flekken op 'e skouderfearren en primêre dekfearren. It ûnderbealchje is foar it measte readbrún mei wyt en de ûndersturtfearren binne ek wyt. Bûten de briedtiid binne de mantsjes saaier en bruner fan kleur. Ek jonge mantsjes ha dy kleuren yn it earste jier. Wyfkes binne foar it measte griisbrún en dy ha in readbrune sturt mei donkere sintrale fearren en bleekgiele streken op 'e wjukken en bleekgiele rânen oan 'e tertials. == Fersprieding == Readrêchreadsturtsjes briede yn 'e bergen fan Sintraal-Aazje en Súd-[[Sibearje]], fan 'e [[Tiensjan]]bergen oant it [[Tarbagataj]]- en it [[Altai-berchtme]] en de [[Baikalmar]]. Guon fûgels trekke yn 'e winter nei legere kriten, wylst oare fûgels, fral yn it noardeasten fan it ferspriedingsgebiet, oer langere ôfstannen migrearje. It oerwinteringsgebiet leit fan Súd-[[Irak]] oer [[Iran]] en [[Pakistan]] oant de westlike [[Himalaya]] fan [[Kasjmir]]. Guon fûgels migrearje sels nei it easten fan [[Araabje]]. Yn [[Israel]] en [[Turkije]] is de fûgel as dwaalgast waarnommen. Yn 'e briedtiid libbet de fûgel yn it bosk oant 5.400 m boppe seenivo. Winterdeis is de fûgel faker op iepen en drûch terrein te sjen. == Iten == Ynsekten foarmje it grutste diel fan it iten yn 'e briedtiid. Winterdeis binne fruchten en sied belangryk. == Status == It is net bekend hoe grut de populaasje likernôch is, mar de fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De fûgel stiet dêrom as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/22710034/111061640 IUCN, oproppen 7 juny 2024]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= De tekst is foar in part in oersetting fan it Ingelsktalige artikel oer dit ûnderwerp, sjoch ûnder: [[:en:Eversmann's redstart]] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=03E448A1E6FA7895 Avibase, oproppen 7 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eversmanns-redstart-phoenicurus-erythronotus Birdlife, oproppen 7 juny 2024] * [https://ebird.org/species/rubred2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 7 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicurus erythronotus}} }} {{DEFAULTSORT:Readrechreadsturtsje}} [[Kategory:Readsturtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] ioaclzffogvp2tt4rtyjpqkcb20qhju 0 175243 1237181 1204737 2026-08-01T23:22:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237181 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rivierreadsturtsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Chaimarrornis leucocephalus 1 - Doi Inthanon.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicurus leucocephalus |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rivierreadsturt''' (''Phoenicurus leucocephalus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[sjongfûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[Muscicapidae]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Chaimarrornis leucocephalus 2 - Doi Inthanon.jpg|thumb|left|Rivierreadsturt yn it Nasjonaal Park Doi Inthanon, Tailân.]] Rivierreadsturten binne grutte fûgels fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. Se binne 18 oant 19 sm lang en wege 24 oant 42 gram. De fûgel hat in opfallende wite krún, dy't bot tsjin de rest fan 'e swarte kop ôfstekt. De rêch, it boarst en de wjukken binne swart, wylst de ûnderkant fan it boarst, de búk, de stút en de boppekant fan 'e sturt kastanjeread oant oranje binne. Oan 'e ein fan 'e oranje sturtfearren rint in swarte bân. Poatsjes en de snaffel binne ek swart. Oars as wenst by oare soarten fan it skaai readsturtsjes binne der gjin opfallende ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Jonge fûgels binne minder sprekkend fan kleur. == Fersprieding en biotoop == De fûgel komt yn [[Oezbekistan]], [[Tadzjikistan]], [[Afganistan]] en [[Kirgyzje]] oant oer de [[Himalaya]] nei [[West-Bingalen]], [[Bangladesj]] [[Birma]], [[Sina]], [[Laos]] en it noarden fan [[Tailân]] en [[Fjetnam]] foar. It biotoop bestiet út de iggen fan berchrivieren en beken. Op in hichte tusken 1800 en 5100 m boppe seenivo siket de fûgel op rotsen en sompich heuvellân ynsekten. Winterdeis migrearret de fûgel nei de legere gebieten en is somtiden sels yn stêden te sjen. == Iten en nêst == De fûgel yt ynsekten en spinnen en oare wringeleaze dierkes en út en troch ek beien. Rivierreadsturten briede yn maaie-augustus en bouwe harren djippe, komfoarmige nêsten yn 'e grûn of rotsen, somtiden ek tusken beamwoartels. Faak briedt de fûgel twa kear. It lechsel bestiet út fiif blauwe oant blaugriene aaikes mei kastanjebrune flekjes. == Status == It is net bekend hoe grut de populaasje likernôch is, mar der wurdt oannommen dat dy stabyl is, boppedat hat de fûgel in tige grut ferspriedingsgebiet. Dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= De tekst is foar in part in oersetting fan it Ingelsktalige artikel oer dit ûnderwerp, sjoch ûnder: [[:en:Plumbeous water redstart]] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D2E758305B32608E Avibase, oproppen 8 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-capped-water-redstart-phoenicurus-leucocephalus/text Birdlife, oproppen 8 juny 2024] * [https://ebird.org/species/whcred1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 8 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicurus leucocephalus}} }} {{DEFAULTSORT:Rivierreadsturtsje}} [[Kategory:Readsturtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] k92yusrwmabw1vvyz2gsan7miruikxm 0 175340 1237155 1172388 2026-08-01T19:43:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237155 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Reünionibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Réunion Ibis.jpg|250px]]<br><small>Hypotetyske rekonstruksje fan 'e fûgel op basis fan âlde beskriuwings, fossile resten en besteande besibbe fûgels.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') |Wittenskiplike namme= Threskiornis solitarius |Beskriuwer, jier= [[Edmond de Selys-Longchamps|Selys]], 1848 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Reünionibis''' (''Threskiornis solitarius'') is in yn it begjin fan 'e 18e iuw útstoarne [[fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') fan 'e famylje [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1848 troch [[Edmond de Selys-Longchamps]] publisearre as ''Apterornis solitarius''. De fûgel wie op it fulkanyske eilân [[Reünion]] yn 'e [[Yndyske Oseaan]] endemysk. Skilderijen fan wite [[dodo]]'s en berjochten út dy tiid oer de 'iensume fûgel' (''oiseau solitaire'') ha heechstwierskynlik betrekking op 'e fûgel. Dêrfandinne hat de fûgel ferskillende synonimen krige: ''Raphus solitarius, Victoriornis imperialis, Apteronis solitarius, Ornithaptera borbonica, Pezophas borbonica, Didus apterornis en Borbonibis latipes''. Yn 1974 binne foar it earst [[fossyl|fossilen]] fan 'e fûgel fûn. Dy ha oanlieding jûn om de fûgel om te neamen ta in [[Ibissen en leppelbekken|ibis]]. De meast besibbe fûgels binne de [[Madagaskaribis]], de [[hillige ibis]] en de [[striehalsibis]]. == Betizing == De [[taksonomy]]ske skiednis fan 'e Reünionibis is kompleks fanwegen it dûbelsinnige bewiismaterial dêr't wittenskippers oant de jierren 1980 oer beskikten. Fan 'e fûgel wiene gjin resten mear en de eardere ferûnderstelling dat it om in wite dodo gie hie te meitsjen mei de seldsume beskriuwings út dy tiid dy't gjin unifoarm byld fan 'e fûgel joegen en de skilderijen fan wite dodo's fan 'e Nederlânske skilders [[Pieter Withoos]] (1657-1692) en [[Pieter Holsteyn de Jongere]] (1614–1673). {| class="wikitable" border="1" |- | [[File:Landscape with Orpheus and the animals.png|200x310px]] | [[File:Reunion dodo.jpg|200x310px]] | [[File:White dodo.jpg|200x320px]] |- | De wite dodo fan Roelant Savery. | De wite dodo fan Pieter Withoos. | De wite dodo fan Pieter Holsteyn. |} De Ingelske ofsier John Tatton wie de earste, dy't yn 1625 in aparte wite fûgel op Reünion waarnaam. Yn 1646 besetten de Frânsen it eilân en dy neamden dy fûgels ''Oiseaux Solitaire'', fanwegen it feit dat se bot op harren sels wiene. De Frânske ûntdekker François Leguat brûkte de namme ''Solitaire'' foar de oan 'e dodo besibbe [[Rodrigues solitaire]], dy't er yn 'e jierren 1690 op it tichtebylizzende eilân [[Rodrigues]] tsjinkaam, mar der wurdt tocht dat er de namme fan in traktaat fan markys Henri Duquesne út it jier 1689 oernommen hie, die de soarte fan Reünion neamde. De beskriuwing fan Duquesne wie nei alle gedachten wer basearre op in âldere beskriuwing. De iennige boarne út dy tiid dy't spesifyk nei de namme dodo fan Reünion ferwiisde, wie de Nederlânske seeman Willem Ysbrandss. Bontekoe, al neamde hy de kleur fan 'e fûgel net. Bontekoe's skip fergie yn 1618 by Reünion en gie yn 1625 werom nei Nederlân, mar publisearre syn rapport pas yn 1646. Keunsters dy't de fûgel skilderen lieten har ynspirearje op in ôfbylding fan in wite dodo fan Roelant Savery út 1611. De skilderijen en de beskriuwing fan Willem Bontekoe en it oant 1974 gemis oan resten fan 'e fûgel foar ûndersyk, late ta de ferûnderstelling dat op Reünion in wite dodo bestien hie. Nei't ferskillende resten fan 'e fûgel fûn binne, waard algemien erkend dat it om in ibissoarte gie. Fan in dodo binne nea resten fûn en de wite dodo hat dêrom mei de measter wierskynlikheid nea bestien. == Beskriuwing == Frânske ferslaggen beskreaune de fûgel as in [[goes]] sa grut, mar dan op lange poaten. Ek hie de fûgel in lange nekke. De wite fearren wiene glânzgjend en rûnen ut yn grize en giele tinten. De snaffel, poaten en einen fan 'e fearren wiene swart. Neffens de fossilen hie de Reünionibis oars as oare ibissoarten in frije koarte snaffel sûnder kromming. It skelet wiist op in robúste fûgel mei in lingte fan likernôch 65 sm. [[Ofbyld:Reunion Solitaire.png|thumb|left|In rekonstruksjetekening út it begjin fan 'e 20e iuw fan Frederick William Frohawk. Hy tekene de Reünion Solitaire op basis fan in beskriuwing út 1674 troch Sieur Dubois.]] Oer de fraach of de fûgel fleane koe, binne boarnen út de tiid dat de fûgel noch libbe net ienriedich. De paleo-ornithologe Cécile Mourer-Chauviré lei dy tsjinstridichheid út mei de tese dat de Reünionibis mooglik in tydlik fermogen om te fleanen hie: yn 'e waarme tiid wiene de fûgels slank, mar yn 'e koele tiid sloegen de fûgels in soad fet op, sadat se te swier wiene om te fleanen. Neffens oaren is der lykwols gjin bewiis dat de Reünion lykas de measte oare fûgels fan Reünion ek in fetsyklus hiene. De iennige boarne oer it iten fan 'e fûgel is dy fan 'e Frânske kartograaf Jean Feuilley út 1708, dy't skreau dat de fûgel sa grut as in middelgrutte kalkoen wie, griis en wyt en wjirms iet. Dat wie tagelyk ek de lêste befêstiging dat de fûgel noch net útstoarn wie. It iten en de manier hoe't de fûgel syn iten socht, wurdt troch Feuilley beskreaun lykas ibissen dat dogge, wylst dodo's fral op fruchten libben. De soarte waard troch Dubois as lânfûgel omskreaun, wylst ibissen yn 'e regel yn wiete gebieten foarkomme. Nei alle gedachten ha de earste ibissen op Reünion harren oan 'e omstannichheid oanpast dat der doe noch gjin sompen wiene. Berjochten fan besikers oan Reünion tsjutte der op dat de soarte yn 'e buert fan de oanlisplakken fan skippen waarnommen waard. Sûnt 1667 hiene de fûgels har al weromlutsen yn 'e minder tagonklike gebieten. Mooglik libben yn 'e jierren 1670 noch eksimplaren yn it eastlike leechlân. Alhoewol't in soad 17e-iuwske fermeldings skriuwe dat de fûgel goed te iten wie, skreau Feuilly dat it fleis fan 'e fûgel net smakke. Dat kin ek lizze oan 'e feroaring fan it ytgedrach fan 'e fûgel, nei 't dy twongen waard om him op 'e rûge hichten fan it eilân werom te lûken om sa de bargen te mijen dy't de nêsten ferneatigen. Om't de fûgel beheind wie yn it fleanen wurdt der fanút gien dat de fûgels harren nêst op 'e grûn hiene. == Fossilen == Oant fier yn 'e 20e iuw bleau de ferûnderstelling oerein dat it by de ''solitaire'''om in dodosoarte gyng, ek al binne fan in dodo op Reünion nea bonken fûn. . Mei't der yn 1974 fossilen fan in ibis op it eilân fûn waarden, kaam dêr in ein oan. Ynearsten tochten se dat de fynst fan in middenfoet fan in nije soarte earrebarre west hie. Yn 1987 waard op basis fan 'e fynst fan in twadde middenfoet de soarte ''Borbonibis latipes'' beneamd. Yn 1995 rapportearre in Frânske ekolooch syn ûntdekking fan in ûnderkake fan in fûgel by in opgraving op Reünion in jier earder, en hy stelde út dat dy mooglik fan in ibis of fan 'e solitaire wie. Yn 1995 stelden de beskriuwers fan ''Borbonibis latipes'' út dat it de ''Réunion solitaire'' fertsjintwurdige. Se wiisden it ta oan it ibisskaai [[Threskiornis]], no kombinearre mei de soartenamme ''solitarius'' út de binominale namme fan De Sélys-Longchamps út 1848 foar de "solitaire". De beskriuwers wiisden der op dat de doetiidske Frânske beskriuwings fan 'e fûgel net goed by in grutte [[Do-eftigen|do-eftige]] fûgel pasten, mar mear by in ibis, fral fanwegen de relatyf koarte en rjochte ûnderkake. Dêrnjonken soe it ek hiel nuver wêze dat, nettsjinsteande de talrike ibisresten dy't op guon plakken op Reünion fûn waarden, gjin inkele skriuwer út dy tiid it bestean fan dy relatyf talrike ibis neamde, wylst hja wol fûgels neamden dy't letter allinne út fossilen bekend waarden. It fulkanyske eilân Reünion is trije miljoen jier âld. [[Mauritius]] en [[Rodrigues]], dêr't de dodo foarkaam, binne acht oant tsien miljoen jier âld. It is dêrom net wierskynlik dat Reünion fanút dy eilannen kolonisearre waard troch fûgels, dy't net fleane koene. Trije miljoen jier soe foar in fûgel genôch wêze kinne om it fleanfermogen foar in grut part of hielendal te ferliezen. Sokke soarten soene lykwols tusken 300.000 en 180.000 jier lyn by de útbarsting fan 'e fulkaan [[Piton des Neiges]] op Reünon útroege wêze. De measte moderne soarten op it eilân stamme dêrom wierskynlik ôf fan bisten, dy't it eilân nei de útbarsting fanút [[Afrika]] of [[Madagaskar]] op 'e nij befolken en dat is te koart om it fleanen te ferliezen. == Utstjerren == [[Ofbyld:Le cirque de Cilaos.jpg|thumb|left|It lêste taflechtsgebiet fan 'e Reünionibis.]] Mei't it eilân kolonisearre waard, socht de Reünionibis syn taflecht nei de berchtoppen. Ynfierde rôfdieren lykas katten en rotten easken in soad slachtoffers ûnder de fûgels. Op 'e fûgel waard neffens ferslaggen út dy tiid foar it fleis jage. Yn 1625 beskreau John Tatton hoe nuet de fûgel wol net wie en hoe maklik it bist te deadzjen wie en de fûgel yn grutte oantallen opiten waard. Yn 1671 skreau Melet dat gewearen net iens nedich wiene, de fûgels wiene sa nuet, dat in stok of in stien genôch wie om se dea te slaan. It lêste ferslach fan 'e Solitaire fan Reünion wie fan Feuilley út 1708. Dêryn skreau er dat de fûgel nei alle gedachten oer net lange tiid útstjerre soe. De lêste fûgels lutsen harren nei alle gedachten nei hegere gebieten mear it ynlân yn werom, dêr't harren nêsten feilich foar de bargen wiene. Oannommen wurdt dat de ibis tusken 1710 en 1715 útstoar. Mei de Reünionibis binne noch in grut tal oare fûgels op it eilân útstoarn. {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [:de:Réunionibis] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Threskiornis solitarius}} }} {{DEFAULTSORT:Reunionibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hillige ibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] 2i84keyfuoufik93mxacoex5ndygtku 0 175712 1237297 1171869 2026-08-02T11:00:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237297 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske gielpuntsnaffelein |Ofbyld = [[Ofbyld:Anas zonorhyncha takeoff.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas zonorhyncha |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1866 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anas poecilorhyncha map.svg|250px]] <small>oranje: ferspriedingsgebiet Sineeske gielpuntsnaffelein.<br>grien: ferspriedingsgebiet Yndyske gielpuntsnaffelein. }} De '''Sineeske gielpuntsnaffelein''' (''Anas zonorhyncha'') is in [[fûgel]] út de famylje einfûgels (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1866 troch [[Robert Swinhoe|Swinhoe]] publisearre. Earder waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e [[Yndyske gielpuntsnaffelein]] (''Anas poecilorhyncha'') beskôge. == Taksonomy == [[Ofbyld:Karugamo 06a6527sv.jpg|thumb|left|Pearke Sineeske gielpuntsnaffeleinen.]] Oarspronklik waard de Sineeske gielpuntsnaffelein as in ûndersoarte fan 'e [[Yndyske gielpuntsnaffelein]] beskôge. De [[Feriene Steaten fan Amearika|Amerikaanske]] [[ornitolooch]] Bradley Livezey stelde yn 1991 yn in [[morfology]]ske stúdzje út om de ein as in aparte soarte te behanneljen. Fjildwurk yn [[Hong Kong]] wiisde dêrnei út dat, alhoewol't beide einen yn 'e selde tiid yn dat gebiet brieden, der hast gjin sprake wie fan mingde pearkes. Dy observaasje brocht de ''American Ornithologists' Union'' der ta om yn 2008 de Sineeske gielpuntsnaffelein as in aparte soarte te erkennen. De measte taksonomen behannelje de Sineeske gielpuntsnaffelein no as in aparte soarte. Der is yn it easten fan Ruslân oant in bepaalde hichte sprake fan hybridisaasje mei de [[wylde ein]]. De jerken fan de Sineeske gielpuntsnaffelein ha mear oanstriid om mei wyfkes fan 'e wylde ein te pearen as oarsom. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Anas zonorhyncha v2.jpg|thumb|left|De Sineeske gielpuntsnaffelein oan it begjin fan 'e flecht.]] De fûgel is 55 oant 63 sm lang en hat in spanwiidte fan 93 oant 95 sm mei in gewicht fan 790 oant 1500 gram. De ein is like grut as de [[wylde ein]] en hat in fearrekleed mei in skobbich patroan en in blauwe spegel op 'e wjuk. De lange nekke en de swarte snaffel mei de giele punt binne ûnderskiedend. De Sineeske gielpuntsnaffelein is donkerder en bruner as de Yndyske gielpuntsnaffelein en hat gjin oranjeread plak op 'e basis fan 'e snaffel. Ek hat de Sineeske gielpuntsnaffelein in blauwe spegel, wylst dy fan 'e Yndyske gielpuntsnaffelein grien is. It fearrekleed fan 'e Sineeske gielpuntsnaffelein hat mear oerienkomsten mei de [[wynbrau-ein]]. == Fersprieding == De soarte komt yn Sina en it súdeasten fan Aazje foar. Sineeske gielpuntsnaffeleinen binne [[trekfûgel]]s en oerwinterje yn it suden fan Sina en mooglik Súdeast-Aazje. Bûten de briedtiid is it in sosjale fûgel, dy't yn groepen libbet. De populaasjes fan [[Japan]] en it [[Russyske Fiere Easten]] hawwe harren ferspriedingsgebiet sûnt it begjin fan 'e 20e iuw sa'n 500 km nei it noarden ta útwreide. It biotoop fan 'e ein bestiet út marren en sompen yn relatyf iepen lân. De einen ite yn 'e jûntiid of nachts en sykje fral nei plantaardich fiedsel. == Nêst == [[Ofbyld:Anas zonorhyncha family.jpg|thumb|left|De Sineeke gielpuntsnaffelein mei einepiken.]] De briedtiid is ôfhinklik fan 'e reintiid en de wetterkondysje, mar leit ornaris tusken april en july. It nêst is op 'e grûn tusken begroeiïng by wetter en it lechsel bestiet út sân oant njoggen aaien. De aaien kommen 24 dagen nei it lizzen út en de einepiken ha in soad fan dy fan 'e wylde ein, mar ha dan in bredere eachstreek. == Status == De Sineeske gielpuntsnaffelein hat in grut ferspriedingsgebiet. Allinne dêrom al is de kâns op útstjerren lyts, mar de oantallen rinne tebek. De grutte fan 'e populaasje wurdt op 0,8 oant 1,6 miljoen fûgels rûsd. Mei't de tebekgong de lêste 10 jier noch ûnder de 30% leit, stiet de fûgel op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Meller's duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-spot-billed-duck-anas-zonorhyncha Birdlife, oproppen 8 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E21470F9073AC877 Avibase, oproppen 8 july 2024.] * [https://ebird.org/species/spbduc?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 8 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas zonorhyncha}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske gielpuntsnaffel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] 06c9aolyfrzpzsc808gffbnv4rlm2x3 0 175752 1237303 1171943 2026-08-02T11:05:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237303 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:245 Schuppensäger 20091229.JPG|250px]]<br>jerk<br>[[File:261 Schuppensäger 20091229.JPG|250px]]<br>wyfke<br> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[seachbekken]] (''Mergus'') |Wittenskiplike namme= Mergus squamatus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1764 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sineeske seachbek''' (''Mergus squamatus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De fûgel libbet yn [[Mantsjoerije]] en it uterste súdeasten fan [[Sibearje]]. == Beskriuwing == [[File:Scaly-sided Merganser RWD.jpg|thumb|left|Jerkje en wyfke fan 'e Sineeske seachbek.]] De 52 oant 58 sm lange fûgel is likernôch like grut as de [[bûnte seachbek]]. De fûgel hat in tinne reade snaffel en in skobbich donker patroan op 'e flanken en stút. Jerken en wyfkes hawwe in toef fan tinne, pikerige fearren, dy't by folwoeksen jerken oant de skouders rikke en by wyfkes en ûnfolwoeksen fûgels relatyf koart binne. It folwoeksen jerkje hat in swarte kop en nekke, in gielwyt boarst en ûnderbealchje, in swarteftige mantel en wyt mei swarte wjukken. De swarte toef op 'e kop hat in griene glâns. De sturt is griis. It wyfke hat in brúnoranje kop en it swart fan it jerkje is by har griis. Hja hat ek in skobbich patroan op ' e flanken en stút, mar finer as dat fan it jerkje. By jerken en wyfkes binne de poaten oranjeread en de irissen donkerbrún. == Fersprieding == It briedgebiet foarmje de bosken oan rivieren yn it súdeasten fan it [[Russyske Fiere Easten]], mooglik yn [[Noard-Koreä]], yn twa gebieten fan it [[Changbaiberchtme]] en in lytse isolearre populaasje yn 'e [[Lytse Hinggan]] yn it noardeasten fan Sina. It grutste part fan 'e populaasje briedt yn it Russyske Fiere Easten (85%), benammen yn de [[Sichote-Alin]] yn it [[Kustterritoarium]], en yn it Changbaiberchtme yn Sina en Noard-Koreä. De fûgel is in [[trekfûgel]] en oerwinteret yn Sintraal- en Súd-Sina, mei lytsere oantallen yn [[Japan]], [[Súd-Koreä]], [[Taiwan]], Noard-[[Fjetnam]], [[Birma]] en [[Tailân]]. As de winter yn maart, begjin april oer is, komme se wer yn 'e briedgebieten oan en as de earste kâlde nachten yn healwei novimber oanbrekke trekke se wer nei harren wintergebieten op iepen wetter by riviermûningen en op see. De skouwe fûgel jout de foarkar oan rivieren dy't troch grutte mingde berchbosken meänderje oant 1.000 m boppe seenivo. De fûgels binne net botte sosjaal yn 'e briedtiid en yn 'e hjerst en winter foarmje se lytse groepen, mar sels winterdeis wurde de groepen selden grutter as sa'n 10 fûgels. == Iten en nêst == Se bringe deis it grutste part fan 'e dei mei foerazjearen troch. It iten bestiet út libbene wringeleaze wetterbisten, kikkerts en lytse oant middelgrutte fisken. De Sineeske seachbek briedt yn beammen en in lechsel bestiet út 4 oant 12 aaien, dy't nei 31 oant 35 dagen útkomme. Op plakken oan rivieren dêr't de bosk ferdwûn is binne se te ferlieden om yn nêstkasten te brieden. == Status == De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige klassifisearre. Yn 'e jierren 1960 en 1970 binne de oantallen troch it ferlies fan oerbosk yn it dochs al beheinde ferspriedingsgebiet efterút gien, fral oan 'e grutte rivieren fan Ruslân. Hjoeddeiske bedrigings foarmje de yllegale jacht, it fêstreitsjen yn fiskersnetten, de fersmoarging fan rivieren en it noch jimmeroan ferneatigjen fan bosk. Neffens Birdlife International binne der noch 2.500 oant 4.500 folwoeksen fûgels (2016). In ûndersyk nei de wrâldpopulaasje waard yn 2014 yn Ruslân en Sina foltôge. It oantal foar Noard-Koreä wie sûnder ûndersyk dêr waard it oantal rûsd. Habitatferlies late yn Sina ta minder en in fragmintearre briedgebiet. Yn Ruslân liket de populaasje no stabyl. De measte fûgels binne te finen yn 'e Russyske regio's [[Kustterritoarium|Primorje]] en it suden fan [[Chabarovsk]] (85%). == Europa == [[Ofbyld:Schuppensaeger Mergus squamatus Zoo Augsburg-02.jpg|thumb|left|Sineeske seachbek yn 'e dieretún fan Augsburg.]] Sineeske seachbekken wurde selden yn dieretunen holden. De oantallen fan 'e soarte yn finzenskip nimme lykwols jimmeroan ta, fral ek yn partikuliere fokbedriuwen. Yn 'e takomst is it goed mooglik dat it oantal yn finzenskip it oantal yn 'e frije natoer giet oertreffen. Yn Fryslân is de Sineeske seachbek yn [[AquaZoo Friesland|AquaZoo]] te sjen.<ref>[https://www.aquazoo.nl/park/dieren/ Side Aquazoo mei oersicht fan 'e oanwêzige bisten, oproppen 10 july 2024.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [:en:Scaly-sided merganser ] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=561D77FF Avibase, oproppen 10 july 2024.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680488 Birdlife, oproppen 10 july 2024.] * [https://ebird.org/species/scsmer1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 10 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mergus squamatus}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske seachbek}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seachbek]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] hackwv85qqn6ggjtq4y8nbl3sslyk5k 0 175877 1237197 1172012 2026-08-01T23:32:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237197 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôskopein |Ofbyld = [[File:Taxidermied Rhodonessa caryophyllacea.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''rôskopeinen''' (''Rhodonessa'')<br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1853</small> |Wittenskiplike namme= Rhodonessa caryophyllacea |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|250px]] }} De '''rôskopein''' (''Rhodonessa caryophyllacea'') is in grutte dûkein, dy't ea op 'e [[Ganges]]flakten fan [[Yndia]], dielen fan [[Maharashtra]], [[Bangladesj]] en [[Birma]] libbe. De fûgel is mei wissichheid foar it lêst yn it wyld yn juny 1935 troch C.M. Inglis yn it Yndiaaske distrikt Darbhangha yn 'e Yndiaaske steat [[Bihar]] sjoen. Sûnt de jierren 1940 ûntbrekt it oan betroubere waarnimmings fan 'e fûgel en is der gjin bewiis mear levere dat de fûgel noch libbet. It is mei in grutte wierskynlikheid dat de soarte útstoarn is. Troch guon mooglike waarnimmingen yn 'e net tagonklike sompen fan [[Birma|Noard-Birma]] wurdt it bestean fan 'e rôskopein net hielendal útsletten en is de status fan 'e soarte noch krityk. == Taksonomy == Der wurdt wolris twifele oer de yndieling yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. Guon ha útsteld dat de fûgel tichteby de [[kroanein]] (''Netta rufina'') stiet, oaren setten de fûgel yn in apart skaai. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Rhodonessa Caryophyllacea Pink headed duck India.jpg|thumb|left|Spantsje rôskopeinen.]] Unyk is de kombinaasje fan 'e rôze kleur fan 'e kop mei syn donkere bealch. Lykas de [[Yndyske gielpuntsnaffelein]] (''Anas poecilorhyncha'') hat de rôskopein in lange nekke en in ûnderskiedende ljochte plak op 'e wjuk. Jerken en wyfkes binne 41 oant 43 sm lang en ha in lange snaffel, in lange nekke en in spitsfoarmige kop. It jerkje hat in rôze snaffel, kop en nekke, wylst it wyfke in fealere kop en nekke hat mei in blekere snaffel. It swart fan 'e bealch fan 'e ein giet oan 'e foarkant fan 'e nekke yn in smelle stripe fierder oant de snaffel. Wyfkes lykje yn 'e flecht in soad op 'e Yndyske gielpuntsnaffelein en binne by goed sicht dan allinne troch saakkundige waarnimmers oan 'e boppekant fan 'e wjukken fan inoar te ûnderskieden. De wjukken fan 'e rôskopein ha opfallende wite grutte dekfearren en bêzjerôze sekundêre slachpinnen. De sekundêre slachpinnen fan 'e Yndyske gielpuntsnaffelein ha in donkergriene spegel. Jonge fûgels ha in wyteftige kop sûnder rôze. == Nêst == It briedgebiet fan 'e ein foarmje de sompen en puollen yn it leechlân fan wyldernissen mei heech gers. It nêst wurdt yn gers boud en in lechsel bestiet út seis of sân aaien. De aaien fan 'e fûgel binne ek bysûnder, om't se hast bolfoarmich binne. Der wurdt oannommen dat it [[stânfûgel]]s binne, dy't allinne yn pearkes libje of yn lytse groepkes. Ek wurdt der fan út gien dat rôzkopeinen wetterplannen en weakdieren ite. == Status == Rôskopeinen ha altiten seldsume fûgels west en de lêste wisse waarnimming wie yn it Darbhanga distrikt yn 'e Yndiaaske dielsteat [[Bihar]]. Yn 'e rin fan 'e tiid ha der ûnbefêstige waarnimmings west yn 'e sompen fan 'e rivieren [[Mali (Mali (rivier)|Mali]] en [[Chindwin]] yn it noard fan Birma. Dat gebiet is noch foar in grut part net ûndersocht troch wittenskippers, mar ekspedysjes leveren oant no ta gjin bewiis. Waarnimmings binne faak it gefolch fan ferwikseling mei de kroanein of de Yndyske gielsnaffelpuntein. [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.110082 - Rhodonessa caryophyllacea (Latham, 1790) - Pink-headed Duck - specimen - video.webm|thumb|left|De rôzkopein fan alle kanten<br>[[Naturalis|Nederlânsk Sintrum foar Biodiversiteit Naturalis]].]] In ekspedysje yn 'e isolearre Hukawng-delling yn novimber 2003 konkludearre dat de mooglikheid fan it bestean fan 'e ein yn 'e noardlike Birmeeske steat [[Kachin]] net útsletten wurde koe. Dêr binne noch grutte en ûntrochlitbere sompegebieten, dy't seldsume fûgels in taflecht biede. Dêr komt û.o. ek de tige seldsume [[wytwjukboskein]] (''Asarcornis scutulata'') foar, ien fan 'e meast bedrige einesoarten fan 'e wrâld. Yn 2005 waard in grutte ekspedysje bylâns de rivier Nat Kaung tusken [[Kamaing]] en [[Shadusup]] op tou set, mar rôzkopeinen waarden net sjoen. In ekspedysje fan it ''Global Wildlife Conservation'' yn 2017 slagge likemin yn it finen fan 'e fûgel. Wol waard fêststeld dat de biodiversiteit om de [[Indawgyi]]-mar en omkriten slim te lijen hie fan 'e degradaasje fan it leefgebiet. Ferhalen fan bewenners leveren it fermoeden op dat de rôzkopein noch folle langer libbe hat, dan de lêste befêstige waarnimming dêr út 1910, mooglik sels noch oant 2010. In bewenner ferklearre dat der yn 1998 noch in rôzkopein yn in kloft [[Eastein (fûgel)|easteinen]] en [[Pylksturt (fûgel)|pylksturten]] sjoen wie. In oar, twifeleftich berjocht stelde dat fuort nei de mislearre ekspedysje fan ''Birdlife International'' in lokale jager in pear rôzkopeinen libben fong hie en dêrnei kontakt opnaam mei de Birmeeske ''Biodiversity and Nature Conservation Association'' om se oan dy organisaasje te ferkeapen. De organisaasje wegere de einen te keapjen en de jager hat se doe ôfmakke. In oare jager wist te fertellen dat doe't it gebiet noch net degradearre wie, de rôzkopein dêr regelmjittich te sjen wie, mooglik noch oant 2014. Se wiene dêr it meast yn febrewaris en hy koe ek de rop fan 'e ein neidwaan, alhoewol't it net wis is of dy rop wol echt fan 'e rôzkopein is. De jager sei ek dat yn 'e midden fan it gebiet noch grutte, ûntrochgonklike sompen wiene, dêr't de fûgel noch libje kin. Dy gebieten binne lykwols allinne tagonklik mei in [[drone]], dy't yn it gebiet ferbean is. Nei alle gedachten is de fûgel troch de ferneatiging fan it leefgebiet ferdwûn. Yn 'e koloniale tiid waard boppedat yn Yndia in hiel soad jage. Lykas de measte dûkeinen wie it fleis fan 'e fûgel net goed te iten, mar fanwegen syn kleuren wie de fûgel wol in populêre sierfûgel. De lêst bekende fûgels libben yn in pear Europeeske fûgelhokken yn [[Frankryk]] en [[Ingelân]] yn finzenskip. Fan dy einen binne de iennige bekende foto's fan libbene rôzkopeinen makke, lykas in foto fan in pearke út 1925 dy't troch de soölooch David Seth-Smith makke waard. It is goed mooglik dat it sammeljen fan rôskopeinen troch de Brit David Ezra de soarte de genedeklap jûn hat.<ref>[https://www.harteman.nl/pages/rhodonessacaryophyllacea Harteman.nl, opropppen 20.07.2024.]</ref> == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pink-headed-duck-rhodonessa-caryophyllacea Birdlife International] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pihduc1/cur/introduction Birds of the World] * [https://ebird.org/species/pihduc1?siteLanguage=nl Ebird] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Pink-headed duck]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rhodonessa caryophyllacea}} }} {{DEFAULTSORT:Roskopein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] djjmrklbe72bd33c7ihn7ftafcx1fbm 0 175886 1237173 1171976 2026-08-01T23:15:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237173 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ringsnaffelein |Ofbyld = [[File:Ring-necked Duck (m) (26265137481).jpg|250px]]<br><small>jerkje</small><br>[[File:043 - RING-NECKED DUCK (1-30-13) encanto park, phoenix, maricopa co, az (3) (8715937752).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[jollingen]] (''Aythya'') |Wittenskiplike namme= Aythya collaris |Beskriuwer, jier= [[Thomas Campbell Eyton|Eyton]], 1838 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Aythya collaris range map.png|center|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1=<small><br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[stânfûgel]]</small> |Kolom2=<small><br>{{Color box|#ffd700}} [[wintergast]]<br> }} }} De '''ringsnaffelein''' (''Aythya collaris''), ek wol '''ringnekein''', is in lytse [[Noard-Amearika|Noard-Amerikaanske]] dûkein út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Alhoewol't de ein by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e dûkeinen heart, hat de ein yn it hâlden en dragen ek skaaimerken fan 'e grondeleinen. Sa leit de soarte foar in dûkein relatyf heech yn it wetter, kin er sûnder oanrin fuort út it wetter opfleane en siket er faak grondeljend mei allinne de kop ûnder wetter nei iten. Oars as by oare dûkeinen liedt de ringsnaffelein syn piken net fuort nei it iepen wetter, mar hâldt se yn stee dêrfan ynearsten ferside yn 'e begroeiïng fan 'e igge. Dat gedrach is nei alle gedachten te witen oan it feit dat de ein, oars as de measte oare soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]], de foarkar oan ûndjippe sompen as leefgebiet jout. Yn Europa is de ringsnaffelein in [[dwaalgast]], maar de waarnimmings fan' e fûgel nimme sûnt de jierren 1970 ta. Yn [[Grut-Brittanje]] en [[Ierlân]] is de fûgel sûnt 1955 in regelmjittige dwaalgast. == Beskriuwing == [[Ofbyld:041 366 - Ring-necked Duck - Aythya collaris, Kingstowne Lake, Alexandria, Virginia, February 10, 2024 (53522081974).jpg|thumb|left|Pearke ringsnaffeleinen.]] Ringsnaffeleinen wurde 37 oant 46 sm lang, 600 oant 1200 gr swier en ha in spanwiidte fan 72 sm. Se lykje wol op [[toefein]]en, mar ha in hoekige efterkop en gjin toefe. It jerkje hat in swarte kop mei in pears glânzgjende kop. De snaffel is griis mei in wite bân en mei wite fearren oan 'e basis; de eagen binne giel. It boarst, de sturt en de dekfearren fan 'e wjukken binne swart. De búk is wyt. It wyfke is griisbrún en har snaffel hat ek in ljochte bân. In ferskil mei de [[jolling]] en de [[lytse jolling]] is dat de ringsnaffelein gjin grize rêch hat, mar in swarte rêch == Fersprieding == De ringsnaffelein briedt fan [[Alaska]] oant [[Nova Scotia]]. Ek hearre [[Washington]], de beide Dakota-steaten, [[Minnesota]] en [[Maine]] ta it briedgebiet. It leefgebiet bestiet út marren, dêr't de ein syn nêst yn 'e reiden boud. As [[trekfûgel]] migrearret de ringsnaffelein fierder súdlik nei [[Midden-Amearika]] oant [[Panama]] en de [[Kariben]]. It belangrykste oerwinteringsgebiet is de [[Golf fan Meksiko]] fan [[Florida]] oant [[Jûkatan (steat)|Jûkatan]]. Somtiden ferskynt de ringsnaffelein as [[dwaalgast]] yn Europa. De wittenskiplike beskriuwing fan 'e fûgel folge yn 1809 nei in ein yn Grut-Brittanje sketten waard en op 'e Leadenhall Market yn [[Londen]] ferkocht waard. Sûnt de fûgel syn briedgebiet troch it tanimmen fan 'e populaasje útwreide hat, komme ek faker dwaalgasten nei Europa. Yn 'e measte winters komme yn Grut-Brittanje wol in pear fan 'e soarte foar. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Ring-necked duck in flight ii duck pond march 2 (14104942220).jpg|thumb|left|Fleanend jerkje.]] Ringsnaffeleinen ite foar it measte planten. Se frette in soad sied, krûden, wetter- en oare planten. Oant likernôch 20% fan it fretten bestiet út dierkes lykas larven, weakdieren, wjirms en skaaldieren, dy't faak sûnder erch mei de planten opfretten wurde. Ek de piken en juvenilen frette meastentiids planten. Dat lêste is sa net gewoan want sok iten is enerzjyearmer as dierlik fretten. De nêsten lizze tichteby it wetter. It earste lechsel bestiet ornaris út njoggen aaien. In twadde lechsel is wat lytser en dan hâldt it mei sân aaien wol op. Allinne de wyfkes briede. Nei 25 oant 29 dagen komme de aaien út. De jongen kinne nei 49 oant 56 dagen fleane. Wyfkes briede it leafst yn 'e kriten dêr't se sels opgroeiden. == Status == It oantal ringsnaffeleinen nimt ta. Yn 'e jierren 1950 waard de populaasje op 334.000 fûgels rûsd. Yn 'e jierren 1990 gie it om trochstrings 923.000 fûgels. Yn 2002 rûsde ''Wetlands Internations'' de wrâldpopulaasje op 1,2 miljoen fûgels en dat oantal wie yn 2018 al oant 2 miljoen fûgels tanommen. It oantal nimt noch altiten ta; de soarte past him maklik oan en kolonisearret gau neie gebieten. De fûgel wurdt troch [[IUCN]] op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch [[:de:Ringschnabelente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ring-necked-duck-aythya-collaris/text Birdlife International, oproppen 20 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0783A7EA9C26947D Avibase, oproppen 20 july 2024.] * [Aythya collaris harteman.nl, oproppen 20 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aythya collaris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Jolling]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] 9ltveyh7drn7hx05aycqa6e8y80zspr 0 178996 1237069 1180294 2026-08-01T18:48:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237069 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reade ara |Ofbyld = [[File:Scarlet_macaw_(Ara_macao_cyanopterus)_Copan.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= Ara macao |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Distribution Ara macao.svg|center|250px]] }} De '''reade ara''' (''Ara macao'') is ien fan 'e arasoarten út de famylje [[pappegaaien fan Afrike en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as '' Psittacus macao'' troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. De reade ara is de nasjonale fûgel fan [[Hondoeras]]. Fanwegen syn fearrekleed is de reade ara lykas de blaugiele ara in populêre fûgel yn 'e avikultuer. Mei't de hannel yn 'e fûgels ferbean is, wurde reade ara's yn finzenskip minder faak sjoen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ara macao -Diergaarde Blijdorp -flying-8a.jpg|thumb|left|Ara yn Blijdorp, Rotterdam.]] De fûgel is likernôch 84 sm lang. Mear as de helte fan syn lingte bestiet út de foar ara's typyske puntige sturt, alhoewol't dy by de reade ara relatyf langer is as by de oare soarten. It fearrekleed is foar it grutste part helderread, mar de stút en boppeste sturtdekfearren binne ljochtblau. De skouders fan 'e wjukken binne read, de grutte earmfearren binne giel en de slachpinnen binne blau. De ûnderkant fan 'e slachpinnen binne donkerread en ha in metallic gouden glâns. Guon fûgels ha ek grien yn 'e wjukken. De Sintraal-Amerikaanske ûndersoarte is grutter en likernôch 89 sm lang. Om it each is oant de snaffel de hûd neaken mei lytse wite fearkes. Yn 'e regel is de boppekant fan 'e snaffel fealhoarnich fan kleur en de ûnderkant swart. Juvenilen ha donkere eagen, folwoeksen fûgels ljochtgiele. Reade ara's wurde faak betiizge mei de wat gruttere [[grienwjukara]], dy't dúdlike reade streken yn it gesicht hat en gjin giel yn 'e wjukken. De fûgels produsearje tige lûde gjalpen dy't kilometers fier te hearren binne om de groep op te roepen. Reade ara's kinne 75 jier wurde of yn finzenskip sels 90 jier, alhoewol't de measten sa tusken de 40 en 50 jier wurde. == Undersoarten == [[Ofbyld:Scarlet Macaws at Uvita Beach, Costa Rica 03.jpg|thumb|left|Reade ara's yn Kosta Rika.]] Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden troch maat en kleuredetails yn 'e fearren fan 'e wjukken. * ''Ara macao macao'' (Linnaeus, 1758): de nominaatfoarm. De middelste en grutte dekfearren fan 'e wjukken ha griene punten. * ''A. m. cyanopterus'' (Wiedenfeld, 1995): de Sintraal-Amerikaanske ara is grutter en hat blau op 'e wjukken yn stee fan grien. == Fersprieding == De reade ara libbet yn fochtich leechlân mei sybtropyske reinwâlden, iepen bosken, oan rivieren en op savanna's. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Súd-Amerika yn in grut part fan it [[Amazône (rivier)|Amazône]]bekken en it noardlike diel fan it kontinint oant it suden fan [[Perû]] (eastlik fan 'e [[Andes]]) en [[Bolivia]]. Yn Bolivia is de fûgel frij algemien yn it Aquicuana Reservaat yn it noardeastlike [[Beni (departemint)|Beni-departemint]]. Yn Sintraal-Amerika leit it ferspriedingsgebiet fan [[Yucatán]] (it meast súdeastlike diel fan [[Meksiko]] en [[Belize]]) nei it suden troch [[Gûatemala]], [[El Salvador]], [[Hondoeras]] en [[Nikaragûa]] en it eilân [[Coiba]]. De fûgel wurdt minder faak op it fêstelân fan [[Panama]] sjoen, mar wol yn 'e isolearre kustgebieten fan [[Kosta Rika]] (foar de haadsaak by it skierlân Nicoya, it Nasjonale Park Carara en skiereilân Osa). Yn [[Florida]] binne reade ara's ûntsnapt, mar der is gjin bewiis dat de fûgels dêr briede en harren fêstige ha. De waarnimmingen binne nei alle gedachten allinne te tankjen oan it frijlitten of it ûntsnappen út finzenskip. De net lânseigen fûgel wurdt yn Florida troch bewenners byfuorre. Ek op [[Porto Riko]] bestiet der in yntrodusearre populaasje. == Iten == [[Ofbyld:The Mackaw Clay Lick Tambopata River (258135891).jpeg|thumb|left|Foerazjearende reade - en grienwjukara's.]] Wylde reade ara's ite fruit, nuten, sied en blommen. Se ite ek ynsekten en slakken, dy't ryk oan aaiwiten binne en yn 'e briedtiid in wichtige oanfolling op it dieet foarmje. It is bekend dat se yn guon gebieten periodyk in besite bringe oan plakken dy't ryk binne oan klaai en sedimint, dêr't se mineralen sykje. == Nêst == Reade ara's binne monogaam en bliuwe harren libben lang by ien partner. It wyfke leit twa oant trije aaien yn in grutte beamholte. Nei fiif wiken komme de piken út en se fleane likernôch 90 dagen letter út. Se bliuwe dêrnei noch in jier by de âlders. As se fiif wurde binne se geslachtsryp. == Status == [[Ofbyld:Scarlet macaw (Ara macao cyanopterus) head Copan.jpg|thumb|260px|Kop fan 'e reade ara.]] Fan alle ara's hat de reade ara it grutste ferspriedingsgebiet. Dêrfoaroer stiet lykwols dat it biotoop fan 'e reade ara fragmintearre is. Yn Midden-Amerika is it foarkommen fan 'e reade ara beheind ta lytse oer it oarspronklike ferspriedingsgebiet fersprate populaasjes. Om 't de fûgel noch jimmeroan yn it grutste part fan it oarspronklike Súd-Amerikaanske ferspriedingsgebiet yn grutte oantallen foarkomt, wurdt de reade ara troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. De wylde populaasje wurdt optheden rûsd tusken 50.000 en 499.999 fûgels. Ynternasjonale hannel yn 'e soarte is ferbean. De noardlike ûndersoarte ''A. m. cyanopterus'' wurdt troch de [[United States Fish and Wildlife Service]] as bedrige beskôge. Dy organisaasje rûsd it tal eksimplaren fan 'e noardlike ûndersoarte op 2000 oant 3000 fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en referinsjes, sjoch: [[:en:Scarlet macaw]] * [https://www.iucnredlist.org/ja/species/22685563/163778999 IUCN-nl, oproppen 3 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/scarlet-macaw-ara-macao/summary Birdlife, oproppen 3 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara macao|reade ara}} }} {{DEFAULTSORT:reade ara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Húsdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] mf6ok4mzx4dxcm22emhcjizv58caml2 0 179006 1237081 1179824 2026-08-01T18:55:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237081 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readwangara |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara rubrogenys -Tulsa Zoo, Oklahoma, USA-8a-3c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= Ara rubrogenys |Beskriuwer, jier = [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]], 1847 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ara rubrogenys map.svg|center|250px]] }} De '''readwangara''' (''Ara rubrogenys'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte ara's]]. Se binne endemysk yn [[Bolivia]] en ha in lyts ferspriedingsgebiet yn in semy-aride en bercheftich gebiet. De soarte is tige seldsum en rint gefaar om yn it wyld út te stjerren. Dêrfoaroer binne readwangara's yn finzenskip frij gewoan en kinne se mei in goede fersoarging ta brieden brocht wurde. Somtiden wurdt de fûgel ek '''Lafresnaye's ara''' neamd, nei de Frânske ornitolooch [[Frédéric de Lafresnaye]], dy't de fûgel foar it earst wittenskiplik beskreau. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ara rubrogenys -Doué la Fontaine zoo-flying-8a.jpg|thumb|left|Readwangara yn it Bioparc de Doué-la-Fontaine, Frankryk.]] De ara is in lytse arasoarte. De fûgel is likernôch 60 sm lang en hat in trochsnit spanwiidte fan goed 81 sm. Se wege tusken de 425 en 550 gram en foarmje sadwaande de lichtste arasoarte. De fûgel is foar it measte heldergrien en hat in reade foarholle, in swarte snaffel en in read plak oer de earen. Om de eagen is de hûd oant de snaffel rôze-eftich en keal. De wjukken binne oranje en grien mei ljochtblauwe slachpinnen. Syn sturtfearren binne blau, mei wat giel en grien en de fearkes om 'e poaten hinne binne read. == Fersprieding == Readwangara's komme yn it bercheftige gebiet fan Súd- en Sintraal-Bolivia foar, likernôch 200 km westlik fan [[Santa Cruz]] yn it departemint mei deselde namme. It klimaat is dêr semy-aride mei kâlde nachten en warme dagen. De begroeiing bestiet fral út grutte en lytse kaktussen en toarneftige beammen en strewellen. It reint mei ûnregelmjittige stoarmen. == Nêst == De fûgels briede ienris yn 't jier tusken oktober en maart. Arasoarten briede yn 'e holtes fan hege beammen, mar yn it ferspriedingsgebiet fan 'e readwangara binne gjin hege beammen dus boud de fûgel syn nêst yn spjalten fan rotsen. Se lizze ien oant trije aaien en de ynkubaasjetiid duorret likernôch 26 dagen. == Status == [[Ofbyld:Ara rubrogenys -20030516.jpg|thumb|left|Fûgel yn it Jurong Birdpark (Mandai Wildlife Reserve), Singapore]] In soad fûgels binne yn it ferline foar de hannel fongen of deade om't de boeren lêst fan 'e fûgels hiene. Oan it begjin fan 'e jierren 1990 waard de wylde populaasje op noch 4.000 fûgels rûsd. Yn 2017 telde de wylde populaasje noch mar 600-800 fûgels. Troch de meast foarsichtige rûzing te nimmen, wêrby't allinne de briedende fûgels rekkene wurde, soe dat delkomme op in oantal fan likernôch 134-272 folwoeksen fûgels. Dêrfandinne wurdt de sitewaasje fan 'e fûgel troch de [[IUCN]] as krityk klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en referinsjes, sjoch: [[:en:Red-fronted macaw]] * [https://www.iucnredlist.org/ja/species/22685572/196567391 IUCN-nl, oproppen 4 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-fronted-macaw-ara-rubrogenys/text Birdlife, oproppen 4 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara rubrogenys|readewangara}} }} {{DEFAULTSORT:readewangara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] scutftrghrextoisaz44pxjsqvwwtta 0 179007 1237092 1200577 2026-08-01T19:07:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237092 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara erythrocephala.jpg|250px]] <br><small>Mooglike foarstelling fan 'e readkopara troch John Gerrard Keulemans (1903)</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= † 19e iuw Ara erythrocephala |Beskriuwer, jier = [[Philip Henry Gosse|Gosse]], 1847 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:LocationJamaica.svg|center|250px]] }} De '''readkopara''' (''Ara erythrocephala'') is in [[hypotetyske soarte]] [[echte ara's|ara]], dy't op [[Jamaika]] [[endemysk]] wie. De fûgel soe yn 'e 19e iuw útstoarn wêze. De readkopara waard yn 1847 troch Philip Henry Gosse neffens berjochten út de jierren 1810 en 1842 beskreaun. It earste berjocht stamde fan in sekere White, de eigner fan it Oxford Estate op Jamaika, dy't de fûgel yn dat jier yn 'e bergen fan Trelawny Parish en Saint Ann Parish sjoen hawwe soe. It twadde berjocht stamde fan Comard út 1842, dy't twa grute fûgels yn it berchtme fan Saint James Parish waarnommen hawwe soe. De arasoarte waard mooglik earder al troch Johann Friedrich Gmelin ûnder de namme ''Anadorhynchus caerulens'' neamd. == Beskriuwing == Neffens Gosses' beskriuwing wie de kop fan 'e fûgel read. De nekke, de skouders en de ûnderkant hie lochte- en gielgriene kleuren. De grutte dekfearren en slachpinnen wiene blau. De sturt wie oan 'e boppekant ljochtread en blau. It ûnderkleed fan 'e wjukken en de sturt wiene oranjegiel. == Utstjerren == Nei alle gedachten waard de readkopara troch jacht útroege. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Rotkopf-Ara]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara erythrocephala|readkopara}} }} {{DEFAULTSORT:readkopara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Hypotetysk bist]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 19e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] 7go8gne45yzfe662szd2zs53tg2j621 0 179117 1237128 1180309 2026-08-01T19:25:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237128 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readskouderara |Ofbyld = [[Ofbyld:Diopsittaca nobilis -pet-2-4c.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = '''readskouderara's''' (''Diopsittaca'') <br><small>[[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912</small> |Wittenskiplike namme= Diopsittaca nobilis |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Diopsittaca nobilis map 2.svg|center|250px]] }} De '''readskouderara''' (''Diopsittaca nobilis'') is in lytse ara út de famylje fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De [[wittenskiplike namme]] fan 'e fûgel waard as ''Psittacus nobilis'' yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. == Taksonomy == De readskouderara waard yndield yn it skaai [[echte ara's]], maar stiet op 'e IOC World Bird List as [[Monotypysk takson|monotypyske soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] readskouderara's (''Diopsittaca''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Diopsittaca nobilis -Parque das Aves, Foz do Iguacu, Brazil-8a.jpg|thumb|left|Fûgel yn it Parque das Aves, Fos do Inguacu (Br).]] Mei in lingte fan 30 oant 35 sm en in gewicht fan 120 oant 170 gram is de readskouderara de lytste fan alle arasoarten. De fûgel hat wol de typyske bou fan in ara: in relatyf grutte kop, in lange spitse sturt en in krêftige kromme snaffel. It fearrekleed fan 'e fûgel is foar it measte grien. De fearren op 'e krún binne donkerblau. De punten en de rânen fan 'e wjukken binne read fan kleur. As de wjukken ticht binne is allinne in reade flek oan 'e boppekant te sjen, dêr't de fûgel syn namme oan te tankjen hat. Readskouderara's ha oranje irissen en in keale wite hûd om 'e eagen, dy't relatyf lytser is as by oare arasoarten. De tinne streekjes op de keale hûd wurde foarme troch lytse swarte fearkes. De fûgel hat in grize snaffel en grize poatsjes. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin opfallende ferskillen. Mantsjes ha somtiden in wat gruttere snaffel en binne bytiden krekt wat grutter. == Fersprieding == De fûgel libbet yn [[Bolivia]], [[Brazylje]], [[Frânsk Guyana]], [[Guyana]], [[Perû]], [[Suriname]] en [[Fenezuëla]] yn tropysk en subtropysk bosk. Dêrnjonken is de fûgel ek te sjen op savanne's mei genôch begroeiing en sompen. == Undersoart == Njonken de nominaatfoarm bestiet de soarte noch út twa ûndersoarten.<ref>[http://worldbirdnames.org/n-parrots.html World Bird Neames (argyf)]</ref> * ''Diopsittaca nobilis nobilis'' ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) – [[Fenezuëla]] en [[Guyana]] (nominaatfoarm) * ''Diopsittaca n. cumanensis'' ([[Martin Hinrich Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823) – Brazylje (súd fan 'e [[Amazône (rivier)|Amazône]] oant [[Goiás (dielsteat)|Goiás]]) * ''Diopsittaca n. longipennis'' ([[Oscar Neumann|Neumann]], 1931 – Brazylje (yn 'e provinsjes [[Mato Grosso]] oant [[São Paulo]]) De nominaatfoarm ''D. n. nobilis'' hat in swartere snaffel, de ûndersoarte ''D. n. cumanensis'' hat in ljochtere, hoarnkleurige boppesnaffel en de ''D. n. longipennis'' is wat grutter troch de wat langere sturtpinnen. Birdlife International dielt de fûgel op yn twa soarten: * De noardlike readskouder ara (''Diopsittaca nobilis'') * De súdlike readskouder ara (''Diopsittaca cumanensis'') == Nêst en iten == [[Ofbyld:Bom dia inesperado.jpg|thumb|left|Fûgel yn it nêst.]] Readskouderara's ite fruchten, sied, nuten en somtiden beamskors. De fûgels foarmje pearkes foar it libben. it nêst bestiet út 3 oant 4 wite aaikes yn in beamholte. De aaikes wurde troch it wyfke útbret. De briedtiid leit tusken de 24 oant 26 dagen. Nei 54 dagen fleane de piken út. == Status == De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/61958763/95183956 IUCN-nl, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-red-shouldered-macaw-diopsittaca-nobilis/text Birdlife, oproppen 7 jannewaris 2025: Noardlike readskouderara.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-red-shouldered-macaw-diopsittaca-cumanensis/text Birdlife, oproppen 7 jannewaris 2025: Súdlike readskouderara.] * [https://www.parrots.org/encyclopedia/red-shouldered-macaw World Parrot Trust, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/resmac2 Ebird, oproppen 7 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Diopsittaca nobilis|Readskouderara}} }} {{DEFAULTSORT:Readskouderara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaai fan Afrika en de Nije Wrâld]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] 305g6zm56y74zyu07hrv3o31au0mqwe 0 179419 1237305 1181260 2026-08-02T11:06:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237305 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske strûksjonger |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') |Skaai = [[strûksjongers]] (''Locustella''), |Wittenskiplike namme= Locustella tacsanowskia |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1871 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Locustella tacsanowskia distribution map.png|center|250px]] <small>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Sineeske strûksjonger''' (''Locustella tacsanowskia'', synonym: ''Bradypterus tacsanowskius'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje fan 'e [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae''). De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan 'e Poalske soöloch en samler Władysław Taczanowski (1819-1890). == Beskriuwing == De Sineeske strûksjonger is in 13 oant 14 sm lange brúneftige fûgel. De boppekant is griisbrún, de ûnderkant gieleftich mei oan 'e ûnderste sturtdekfearren bleke einen. It ûnderste diel fan 'e kiel hat lytse plakjes. Guon eksimplaren hawwe lytse, donkere plakjes. == Fersprieding == De Sjineeske strûksjonger briedt yn it easten fan Ruslân ([[Krasnojarsk]] nei it easten oer Transbaikal oant de regio [[Chabarovsk]] en it oanbuorjende noarden fan Mongoalje. Fierder yn it noardeasten, midden en suden fan Sina. Winterdeis migrearje de fûgels nei Súd- en Súdeast Aazje, mar de eksakte lokaasjes binne fanwegen beheinde waarnimmings net goed bekend. De soarte wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is. De fûgel libbet yn berchgreiden op in hichte fan 2.800 oant 3.600 m boppe seenivo en oerwinteret yn reid en strewellen, op greiden en yn rysfjilden. == Iten en nêst == De fûgels ite ynsekten dy't se yn it gers sykje. Se briede yn juny oant july. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, de populaasje is stabyl en wurdt neffens tinken net oan substansjele bedrigingen bleatsteld. De omfang fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend, mar wurdt as lokaal algemien omskreaun. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-grasshopper-warbler-locustella-tacsanowskia Birdlife, oproppen 9 jannewaris 2025] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbwar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22714528/263786242 IUCN, oproppen 13 jannewaris 2025] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD2C0444357A21CD Avibase, oproppen 13 jannewaris 2025.] {{reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske struksjonger}} [[Kategory:Strûksjonger]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 24lm219z5yv6vp1x1vw014ayib4zmt3 0 179445 1237280 1212761 2026-08-02T10:30:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237280 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= Sibearysk reidimerke |Ofbyld= [[Ofbyld:Pallas's Grasshopper Warbler by Tisha Mukherjee 18.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') |Skaai= [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes'') |Wittenskiplike namme= Helopsaltes certhiola |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Locustella certhiola distribution map.png|center|250px]] <small>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} It '''Sibearysk reidimerke''' (''Helopsaltes certhiola'', synonym: ''Locustella certhiola'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes''). Oant 2018 wie de fûgel yndield yn it skaai [[strûksjongers]] (''Locustella''). In yn 2018 publisearre molekulêr fylogenetyske stúdzje fan 'e famylje fan 'e imerkesjongerfûgels wiisde út dat it skaai ''Locustella'' út twa [[klade]]s bestie. Mei fiif oare soarten ferhûze it Sibearysk reidimerke nei it nije skaai ''Helopsaltes''. == Fersprieding == Sibearyske reidimerkes komme yn it easten fan [[Aazje]] foar. De fûgels wurdt oantroffen yn heech gers by sompen en wiete greiden. Winterdeis migrearje de fûgels nei Súd- en Súdeast-Aazje. Lykas de oare soarten fan 'e famylje is de fûgel dreech te sjen en libbet er yn 'e begroeiïng. De fûgel is in tige seldsume dwaalgast yn Europa. Yn septimber 2024 waard de soarte troch it fûgelringstasjon yn 'e Kroon's Polders op [[Flylân]] oantroffen.<ref>[https://waarneming.nl/observation/329436040/ Waarneming.nl, waarnimming mei bewiis, oproppen 14 jannewaris 2024.]</ref> == Undersoarten == Der binne fan it skaai fjouwer ûndersoarten:<ref>[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4C3CF429E3FEFBA2 Avibase, oproppen 14 jannewaris 2025]</ref> * ''H. c. certhiola'': fan Súd-[[Sibearje]] oant [[Mantsjoerije]] en de [[Japanske See]], winterdeis nei [[Yndia]]. * ''H. c. sparsimstriata'': fan Súd-Sibearje oant it noardlike Altai-berchtme, de bergen fan [[Sajan]] en [[Transbaikaalje]]. * ''H. c. centralasiae'': fan súdeastlik Sibearje oant noardeastlik [[Sina]], winterdeis nei de [[Andamanen]] en de [[Nikobaren]]. * ''H. c. rubescens'': noardlik Sibearje oant de [[See fan Ochotsk]] en [[Kamtsjatka-skiereilân|Kamtsjatka]], winterdeis nei Súd-Yndia. Guon ûnderskiede in fyfte ûndersoarte, de ''H.c. minor'', mei in fersprieding yn [[Amoer (oblast)|Amoerlân]] en it noardeasten fan Sina. == Status == Der bestiet gjin rûzing fan 'e totale populaasje, mar de soarte wurdt as algemien en lokaal sels talryk beskreaun (1997). Oannommen wurdt dat it oantal fûgels ôfnimt troch de oanhâldende ferneatiging fan syn leefgebiet, mar net sa slim dat er bedrige wurdt. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22714664/263693539 IUCN, oproppen 14 jannewaris.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pallass-grasshopper-warbler-helopsaltes-certhiola Birdlife, oproppen 14 jannewaris.] * [https://ebird.org/species/pagwar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 14 jannewaris.] * [https://animalia.bio/nl/pallass-grasshopper-warbler Animalila, oproppen 14 jannewaris.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Locustella certhiola|Sibearysk reidimerke}} }} [[Kategory:Imerkesjonger]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] r5ieis55awftyasmsk1otjxa6t7woua 0 179488 1237222 1181643 2026-08-01T23:52:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237222 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sachalinreidimerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Locustella amnicola Hokkaido Japan.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') |Skaai = [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes'') |Wittenskiplike namme= Helopsaltes amnicola |Beskriuwer, jier= [[Leo Sûrenovitsj Stepanjan|Stepanjan]], 1972 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Locustella amnicola distribution map.png|250px]]<small>{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} It '''Sachalinreidimerke''' (''Helopsaltes amnicola'', synonym: ''Locustella amnicola'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'') út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes''). Oant 2018 wie de fûgel yndield yn it skaai [[strûksjongers]] (''Locustella''). In yn 2018 publisearre molekulêr [[Fylogeny|fylogenetyske]] stúdzje fan 'e famylje fan 'e imerkesjongerfûgels wiisde út dat it skaai ''Locustella'' út twa [[klade]]s bestie. Mei fiif oare soarten ferhûze it Sachalinreidimerke nei it nije skaai ''Helopsaltes''. == Beskriuwing == De fûgel is de grutste fan 'e reidimerkes en is hast like grut as de [[reidklyster]]. In folwoeksen fûgel hat in effen, oliifbrune rêch, in effen griis boarst en in feal ûnderbealchje. De fûgel is dreech te ûnderskieden fan 'e [[grutte snilekrûper]], mar it Sachalinreidimerke is trochstrings waarmer fan kleur en hat faaks in wat fealer boarst.<ref>[https://ebird.org/species/sakwar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 15 jannewaris 2025.]</ref> == Fersprieding == De lytse [[Moskeftigen|moskeftige]] fûgel briedt op it eilân [[Sachalin]], de súdlike [[Kurilen]] en [[Hokkaido]]. Hy oerwinteret yn eastlik [[Yndoneezje]], op it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]] en teffens yn [[East-Timor]] en súdwestlik [[Papoea Nij-Guineä]]. Syn biotoop is it leechlân en de kustkrite. It nêst wurdt yn strewellen en bosk boud. == Status == Oannommen wurdt dat de soarte net te lijen hat fan grutte feroaringen yn syn leefgebiet. Alhoewol't der gjin rûzings binne oer de oantallen fan 'e populaasje, wurdt der oannommen dat dy stabyl is. De fûgel wurdt dêrom troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22734059/263708157 IUCN, oproppen 15 jannewaris.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sakhalin-grasshopper-warbler-helopsaltes-amnicola Birdlife, oproppen 15 jannewaris.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD5B8488E44D601F Avibase, oproppen 15 jannewaris.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Locustella amnicola|Sachalinreidimerke}} }} [[Kategory:Imerkesjonger]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 86z1b60xnztsxf1k40fcbjsp31a5bki 0 179630 1237218 1204725 2026-08-01T23:50:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Rôzekopparkyt]] omneamd ta [[Rôskopparkyt]] fan de trochferwizing: red 1204725 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Rôzekopparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet, Satchari NP, Bangladesh.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula roseata |Beskriuwer, jier = [[Biswamoy Biswas|Biswas]], 1951 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: gefoelich |lânkaart = }} De '''rôzekopparkyt''' of '''bluossemkopparkyt''' (''Psittacula roseata'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Finally I am done.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De rôzekopparkyt wurdt 30 sm lang. Folwoeksen mantsjes ha in rôze kop mei in ljochtgiele iris, wylst de krún en de nekke blau-lila binne. Oer it kin rint in brede swarte streek by de ûnderwangen lâns nei de boppenekke ta, dêr it swart as in smelle streek de rôze kop omseamet. Op it midden fan 'e wjukken hat de fûgel in readbrún plak. De lange middelste sturtfearren binne blau mei giele einen. De sydlike sturtfearren binne gielgrien mei ljochtgiele punten. Rôzekopparkiten ha in oranjegiele boppesnaffel, wylst de ûndersnaffel donkergriis is. De poaten binne griisgrien. Folwoeksen wyfkes fan 'e nominaatfoarm ha in blaugrize kop en in grize iris mei om de kiel en nek in giele bân. Op 'e skouders hat it wyfke in lyts read plak, dy't by âldere fûgels ferdwynt. De boppesnaffel fan it wyfke is giel. == Fersprieding == De soarte libbet yn Súdeast-Aazje. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út mingd bosk en iepen leafbosk mei hege beammen en kultuerlânskippen by boskrike gebieten oant in hichte fan 1500 m. De fûgels wurde ek by boskresten fan timpels waarnommen. == Gedrach == [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet AMSM6247.jpg|thumb|250px|Groepke foerazjearende fûgels yn it Nasjonale Park Kaziranga, Yndia.]] Rôzekopparkiten binne stânfûgels en lokaal nomadysk en se libje yn groepen oant sa'n 20 fûgels, somtiden mei [[Aleksanderparkyt|Aleksanderparkiten]]. It iten bestiet út sied, fruchten, bloeisel en knoppen. Se bringe om te iten somtiden ek besites oan hôven en rysfjilden. Oer syn brieden is net in soad bekend. Yn Birma briedt de fûgel fan maart oant maaie. == Undersoarten == De soarte wurdt ferdield yn twa ûndersoaarten: * ''P. r. roseata'': fan [[West-Bingalen]] ([[Yndia]]) oant [[Bangladesj]]. * ''P. r. juneae'': fan noardeastlik Yndia en noardlik [[Birma]] oant [[Yndosina]]. De ûndersoarte ''P. r. juneae'' hat oer it generaal gielere kleuren as de nominaafoarm en it plak op 'e skouder is sterker oanwêzich. De middelste sturtfearren binne ljochter blau en de sydlike sturtfearren mear gielich. == Status == De rôzekopparkyt is yn syn ferspriedingsgebiet allinne lokaal noch algemien. Yn in soad gebieten fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel troch ferlies fan biotoop en wyldfang foar de hannel ([[Kambodja]] en [[Fjetnam]]) seldsum woarn. Oannommen wurdt dat it totale ferspriedingsgebiet yn tritich jier tiid mei hast 30% ôfnommen is. Yn Laos, Fjetnam en in diel fan it suden fan Sina wurdt de fûgel al in skoft net mear waarnommen. Untsnappingen fan koaifûgels yn [[Singapoer]] en [[Hong Kong]] ha net tot in fêste populaasje laat. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685486/241241739 IUCN, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blossom-headed-parakeet-himalayapsitta-roseata Birdlife, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blhpar3/cur/introduction Bird of the World, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/blhpar3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7FBB0C8D4C9661D6 Avibase, oproppen 19 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula derbiana|Derby's parkyt}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] qhrce4r12i84e52dcf164sfl1c1r2ab 1237220 1237218 2026-08-01T23:51:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237220 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôskopparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet, Satchari NP, Bangladesh.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula roseata |Beskriuwer, jier = [[Biswamoy Biswas|Biswas]], 1951 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rôskopparkyt''' of '''bluossemkopparkyt''' (''Psittacula roseata'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Finally I am done.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De rôskopparkyt wurdt 30 sm lang. Folwoeksen mantsjes ha in rôze kop mei in ljochtgiele iris, wylst de krún en de nekke blau-lila binne. Oer it kin rint in brede swarte streek by de ûnderwangen lâns nei de boppenekke ta, dêr it swart as in smelle streek de rôze kop omseamet. Op it midden fan 'e wjukken hat de fûgel in readbrún plak. De lange middelste sturtfearren binne blau mei giele einen. De sydlike sturtfearren binne gielgrien mei ljochtgiele punten. Rôskopparkiten ha in oranjegiele boppesnaffel, wylst de ûndersnaffel donkergriis is. De poaten binne griisgrien. Folwoeksen wyfkes fan 'e nominaatfoarm ha in blaugrize kop en in grize iris mei om de kiel en nek in giele bân. Op 'e skouders hat it wyfke in lyts read plak, dy't by âldere fûgels ferdwynt. De boppesnaffel fan it wyfke is giel. == Fersprieding == De soarte libbet yn Súdeast-Aazje. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út mingd bosk en iepen leafbosk mei hege beammen en kultuerlânskippen by boskrike gebieten oant in hichte fan 1500 m. De fûgels wurde ek by boskresten fan timpels waarnommen. == Gedrach == [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet AMSM6247.jpg|thumb|250px|Groepke foerazjearende fûgels yn it Nasjonale Park Kaziranga, Yndia.]] Rôskopparkiten binne stânfûgels en lokaal nomadysk en se libje yn groepen oant sa'n 20 fûgels, somtiden mei [[Aleksanderparkyt|Aleksanderparkiten]]. It iten bestiet út sied, fruchten, bloeisel en knoppen. Se bringe om te iten somtiden ek besites oan hôven en rysfjilden. Oer syn brieden is net in soad bekend. Yn Birma briedt de fûgel fan maart oant maaie. == Undersoarten == De soarte wurdt ferdield yn twa ûndersoaarten: * ''P. r. roseata'': fan [[West-Bingalen]] ([[Yndia]]) oant [[Bangladesj]]. * ''P. r. juneae'': fan noardeastlik Yndia en noardlik [[Birma]] oant [[Yndosina]]. De ûndersoarte ''P. r. juneae'' hat oer it generaal gielere kleuren as de nominaafoarm en it plak op 'e skouder is sterker oanwêzich. De middelste sturtfearren binne ljochter blau en de sydlike sturtfearren mear gielich. == Status == De rôskopparkyt is yn syn ferspriedingsgebiet allinne lokaal noch algemien. Yn in soad gebieten fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel troch ferlies fan biotoop en wyldfang foar de hannel ([[Kambodja]] en [[Fjetnam]]) seldsum woarn. Oannommen wurdt dat it totale ferspriedingsgebiet yn tritich jier tiid mei hast 30% ôfnommen is. Yn Laos, Fjetnam en in diel fan it suden fan Sina wurdt de fûgel al in skoft net mear waarnommen. Untsnappingen fan koaifûgels yn [[Singapoer]] en [[Hong Kong]] ha net tot in fêste populaasje laat. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685486/241241739 IUCN, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blossom-headed-parakeet-himalayapsitta-roseata Birdlife, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blhpar3/cur/introduction Bird of the World, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/blhpar3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7FBB0C8D4C9661D6 Avibase, oproppen 19 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula derbiana|Derby's parkyt}} }} {{DEFAULTSORT:Roskopparkyt}} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] bdrzfularh2gyfz2h5qf2qhec36lem2 1237221 1237220 2026-08-01T23:51:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ korr 1237221 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôskopparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet, Satchari NP, Bangladesh.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula roseata |Beskriuwer, jier = [[Biswamoy Biswas|Biswas]], 1951 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rôskopparkyt''' of '''bluossemkopparkyt''' (''Psittacula roseata'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Finally I am done.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De rôskopparkyt wurdt 30 sm lang. Folwoeksen mantsjes ha in rôze kop mei in ljochtgiele iris, wylst de krún en de nekke blau-lila binne. Oer it kin rint in brede swarte streek by de ûnderwangen lâns nei de boppenekke ta, dêr it swart as in smelle streek de rôze kop omseamet. Op it midden fan 'e wjukken hat de fûgel in readbrún plak. De lange middelste sturtfearren binne blau mei giele einen. De sydlike sturtfearren binne gielgrien mei ljochtgiele punten. Rôskopparkiten ha in oranjegiele boppesnaffel, wylst de ûndersnaffel donkergriis is. De poaten binne griisgrien. Folwoeksen wyfkes fan 'e nominaatfoarm ha in blaugrize kop en in grize iris mei om de kiel en nek in giele bân. Op 'e skouders hat it wyfke in lyts read plak, dy't by âldere fûgels ferdwynt. De boppesnaffel fan it wyfke is giel. == Fersprieding == De soarte libbet yn Súdeast-Aazje. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út mingd bosk en iepen leafbosk mei hege beammen en kultuerlânskippen by boskrike gebieten oant in hichte fan 1500 m. De fûgels wurde ek by boskresten fan timpels waarnommen. == Gedrach == [[Ofbyld:Blossom-headed Parakeet AMSM6247.jpg|thumb|250px|Groepke foerazjearende fûgels yn it Nasjonale Park Kaziranga, Yndia.]] Rôskopparkiten binne stânfûgels en lokaal nomadysk en se libje yn groepen oant sa'n 20 fûgels, somtiden mei [[Aleksanderparkyt|Aleksanderparkiten]]. It iten bestiet út sied, fruchten, bloeisel en knoppen. Se bringe om te iten somtiden ek besites oan hôven en rysfjilden. Oer syn brieden is net in soad bekend. Yn Birma briedt de fûgel fan maart oant maaie. == Undersoarten == De soarte wurdt ferdield yn twa ûndersoaarten: * ''P. r. roseata'': fan [[West-Bingalen]] ([[Yndia]]) oant [[Bangladesj]]. * ''P. r. juneae'': fan noardeastlik Yndia en noardlik [[Birma]] oant [[Yndosina]]. De ûndersoarte ''P. r. juneae'' hat oer it generaal gielere kleuren as de nominaafoarm en it plak op 'e skouder is sterker oanwêzich. De middelste sturtfearren binne ljochter blau en de sydlike sturtfearren mear gielich. == Status == De rôskopparkyt is yn syn ferspriedingsgebiet allinne lokaal noch algemien. Yn in soad gebieten fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel troch ferlies fan biotoop en wyldfang foar de hannel ([[Kambodja]] en [[Fjetnam]]) seldsum woarn. Oannommen wurdt dat it totale ferspriedingsgebiet yn tritich jier tiid mei hast 30% ôfnommen is. Yn Laos, Fjetnam en in diel fan it suden fan Sina wurdt de fûgel al in skoft net mear waarnommen. Untsnappingen fan koaifûgels yn [[Singapoer]] en [[Hong Kong]] ha net tot in fêste populaasje laat. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as gefoelich. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685486/241241739 IUCN, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blossom-headed-parakeet-himalayapsitta-roseata Birdlife, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blhpar3/cur/introduction Bird of the World, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/blhpar3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 19 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7FBB0C8D4C9661D6 Avibase, oproppen 19 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula derbiana|Derby's parkyt}} }} {{DEFAULTSORT:Roskopparkyt}} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] k3mejiqkldcx5vh2i81pb0x2zhsuidn 0 179634 1237268 1182379 2026-08-02T00:27:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237268 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Seysjellenparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Seychelles parakeet pair.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= † Psittacula wardi |Beskriuwer, jier = [[Edward Newton|Newton]], 1883 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Seychelles in its region (small islands magnified).svg|250px]] }} De '''Seysjellenparkyt''' (''Psittacula wardi'') is in útstoarne [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De Seysjellenparkyt wie [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Seysjellen]]. == Beskriuwing == Mantsjes fan 'e 41 sm lange Seysjellenparkyt hiene in griene kop mei op 'e kop en yn 'e nekke blaue dielen en in swarte streek ûnder it wang lâns. De ûnderkant wie gieleftich en de fûgel hie in poarperread skouderplak op 'e wjukken. De sturt wie blau, grien en giel en de snaffel read en giel. It wyfke hie gjin swarte streek ûnder it wang en juvenilen liken op it wyfke. Oer it gedrach fan 'e fûgel is net in soad bekend, oannommen wurdt dat dy net in soad fan 'e besibbe gruttere [[Grutte Aleksanderparkyt|Aleksanderparkyt]] ferskilde. De soarte libbe yn it bosk, mar koe him oanpasse oan it kultuerlânskip as it oarspronklike bosk kapt wie. Se iten û.o. fruit. == Fersprieding == De parkyt kaam foar op 'e eilannen Mahé, Silhouette en nei alle gedachten ek op Praslin. == Utstjerren == Yn 1811 kaam de fûgel noch talryk foar, mar de fûgel wie yn 1867 by de earste wittenskiplike beskriuwing troch Newton al sa bot ferfolge, dat it in seldsume soarte woarn wie. Yn maart 1880 en yn juny 1881 skeat de samler H.M. Warry de lêste trije wylde fûgels (twa wyfkes en in jong mantsje) del. De lêst bekende fûgel ferstoar yn 1883 op it eilân Silhouette yn finzenskip. De bosken dêr't de soarte ea libbe wiene foar it oanlizzen kokosplantaazjes kapt. Dêrnjonken wiene de fûgels troch boeren ferfolge om 't se skea brochten oan 'e maisfjilden. Doe't de Britske ornitolooch Michael John Nicoll yn 1906 in besite oan 'e Seysjellen brocht, koe er gjin Seysjellenparkiten mear fine. Fan 'e fûgel binne tsien eksimplaren (sûnder skelet) yn musea bewarre bleaun. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Seychelles parakeet]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Seychelles parakeet|Seysjellenparkyt}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1883]] 34jbd2q1nw09cp03ni70vigxxcczput 0 179648 1237189 1182588 2026-08-01T23:27:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237189 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Rodriguesparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Psittacula exsul (extinct) by J.G. Keulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= † Psittacula exsul |Beskriuwer, jier = [[Alfred Newton|Newton]], 1872 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:LocationRodrigues.PNG|250px]]<br><center><small>Lokaasje fan Rodrigues.</small></center> }} De '''Rodriguesparkyt''' (''Psittacula exsul'') is in útstoarne [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == De likernôch 40 sm grutte fûgel hie it formaat fan in [[halsbânparkyt]] en it fearrekleed wie foar it grutste part griiseftich of feal blau, hiel oars as de besibbe fûgels yn it skaai, dy't fral grien binne. De kleuren fan it mantsje wiene mear sprekkend as dy fan it wyfke en hy hie in reade yn stee fan swarte snaffel. In krekte beskriuwing fan it mantsje is net te jaan, dêr is mar ien eksimplaar fan bewarre en oannommen wurdt dat it noch jong mantsje wie. Folwoeksen mantsjes hiene mooglik reade plakken op 'e wjukken lykas de [[grutte Aleksanderparkyt]]. Mantsjes en wyfkes hiene in swarte bân fan it kin oant de nekke, mar by it mantsje wie dy dúdliker as by it wyfke. De iris wie giel en de poaten wienen griis. Der binne guon 17e-iuwske boarnen dy't skreaune dat guon fûgels grien wiene, itjinge der op wiist dat der sawol blauwe as griene kleurfariaasjes bestienen. Der bestiet gjin ôfslutende ferklearring foar dy boarnen. Der is net in soad bekend oar it gedrach fan 'e fûgel, mar hy hat mooglik blêd en nuten fan 'e oliifbeam iten. It wie in tige nuete fûgel, dy't maklik de spraak fan minsken neidwaan koe. == Fersprieding == De Rodriguesparkyt wie [[endemisme|endemysk]] op it eilân [[Rodrigues (eilân)|Rodrigues]] yn 'e westlike [[Yndyske Oseaan]]. == Utstjerren == De soarte waard yn 1872 wittenskiplik beskreaun mei in wyfke as [[holotype]]. In mantsje waard yn 1875 sammele. Dy twa fûgels binne hjoed-de-dei de iennige tsjûgen fan 'e Rodriguesparkiten, dy't op it eilân libben. De fûgel waard seldsum troch it fernielen fan 'e bosken en faaks ek de jacht. Mar it wiene mooglik de rige fan stoarmen en sykloanen dy't Rodriguys ein 19e iuw troffen, dy't de fûgel lang om let útroege. Spekulaasjes oer it bestean fan 'e soarte bleaune noch oant 1967 duorjen. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Newton's parakeet]] (ferzje 20 jannewaris 2025.) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rodrigues-parakeet-alexandrinus-exsul/text Birdlife, oproppen 20 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C7B5B8044FD44F97 Avibase, 20 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula exsul|Rodriguesparkyt}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Bist útstoarn yn 1875]] cyvmrrygznszqcuvtngmpi0xgv056sa 0 179686 1237190 1182708 2026-08-01T23:27:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237190 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Rodriguessolitêr |Ofbyld = [[Ofbyld:Pezophaps solitaria.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] (''Columbidae'') |Skaai = '''Rodriguessolitêren''' (''Pezophaps'')<br><small>[[Hugh Edwin Strickland|Strickland]], 1848</small> |Wittenskiplike namme= † Pezophaps solitaria |Beskriuwer, jier = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:LocationRodrigues.PNG|250px]] }} De '''Rodriguessolitêr''' (''Pezophaps solitaria'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte. De likernôch 90 sm grutte fûgel libbe op 'e grûn en wie [[Endemisme|endemysk]] op it eilân Rodrigues. Mei't de minsken it doe noch ûnbewenne eilân oan it begjin fan 'e 18e iuw kolonisearren, stoar de fûgel healwei de 18e iuw út. De jacht troch minsken, it platbrannen fan 'e bosken en meinommen bargen, rotten en katten laten ta de útroeging fan 'e fûgel. De fûgel wie besibbe oan 'e [[dodo]] fan [[Mauritsius]] en hearde mei dy soarte ta de [[dodofûgels]] (''Raphinae''), in ûnderfamylje fan it skift [[do-eftigen]] (''Columbiformes''), == Beskriuwing == [[Ofbyld:Pezophaps solitaria - 2.jpg|thumb|left|Skelet fan in mantsje en wyfke yn it Hunterian Museum yn Londen.]] François Leguat, dy't tusken 1691 en 1693 op Rodrigues wenne, beskreau de fûgel as in likernôch 90 sm grutte en 20 kg swiere fûgel, dy't wat fan in kalkoen hie mei koarte wjukken. Mantsjes waarden neffens him grutter as wyfkes en hiene in brún fearrekleed. == Iten == De fynst fan maachstiennen yn in skelet fan in fûgel waard troch in pear wittenskippers as bewiis oandroegen dat de Rodriguessolitêr grut en hurd plantesied iet, wêrfan de skaal mei help fan 'e maachstiennen yn 'e mage fermealle waarden. Dêrmei spile de fûgel in tige grutte rol by de fersprieding fan 'e ''[[Sideroxylon galeatum]]'', in hjoed-de-dei seldsume beamsoarte op it eilân dy't eartiids op it eilân dominant wie. == Nêst == De fûgels wiene neffens de berjochten fan eardere naturalisten gjin koloanjebrieders; hja setten harren territoarium ôf tsjin soartegenoaten en ferdigenen dat tegearre. It op 'e boaiem boude nêst bestie út in heap palmblêden. Yn it nêst waard ien wyt aai lein, dat wat grutter as in guozzeaai wie. == Systematyk == Oan it bestean fan 'e fûgel waard lang twifele. Yn it jier 1789 waarden lykwols bonken yn in grot fûn. Yn 1867 waarden mear subfossilen fûn. De solitêr waard as de meast besibbe fûgel fan 'e dodo (''Raphus cucullatus'') beskôge. Syn lichemsbou wie lykwols tige ferskillend fan 'e dodo, sadat beide soarten yn ferskillende skaaien, foar in part sels yn aparte famyljes – ''Pezophapidae'' en ''Raphidae'' – yndield waarden. == Utstjerren == Om't de fûgel net it fermogen hie om te fleanen wie it bist maklik te fangen. François Leguat en syn mannen wurdearren it sêfte fleis fan 'e jonge fûgels. Troch de jacht en de ynfierde katten, rotten en bargen namen de oantallen fûgels tige hurd ôf. Nei alle gedachten hat de populaasje ek nea hiel grut west. Al yn 1755 liet David Charpentier de Cossigny, de gûverneur fan 'e [[Maskarenen]], fêstlizze dat dêr yn syn opdracht 18 moannen lang om 'e nocht nei in fûgel socht wie. Nei alle gedachten ferstoar de fûgel op it lêst om 1760 hinne út. Fan 'e fûgel binne mar in pear skeletten yn musea te finen. It Hunterian Museum yn [[Londen]] besit it skelet fan in mantsje en in wyfke. Ek it Muséum national d’histoire naturelle yn [[Parys]] en it Hessische Landesmuseum yn [[Darmstadt]] besitte elts in skelet. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Rodrigues-Solitär]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pezophaps solitaria|Rodriguessolitêr}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dofûgel]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] efwfvtwz9lhh5t6p80q46ufsqfmrbmg 0 179809 1237282 1182939 2026-08-02T10:32:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237282 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske see-ein |Ofbyld = [[Ofbyld:Melanitta stejnegeri 110567157.jpg|250px]]<br><small>Jerk</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[see-einen]] (''Melanitta'') |Wittenskiplike namme= Melanitta stejnegeri |Beskriuwer, jier = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sibearyske see-ein''' (''Melanitta stejnegeri'') is in [[Einfûgels|einfûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-einen]] (''Melanitta''). == Beskriuwing == De ein wurdt 50 oant 58 sm lang en 1200 oant 1700 gram swier. De spanwiidte fan 'e soarte leit tusken 86 en 99 sm. De snaffel is readoranje mei wat giel. Jerken binne swart en ha in lytse wyt plakje by it each, in donkere knobbel op 'e snaffel. Wyfkes binne brún en ha twa rûne wite plakken op it gesicht. De fûgel liket op 'e [[wytwjuksee-ein]]. It ûnderskied wat jerken oanbelanget is de hegere knobbel boppe de snaffel en de oare kleuren fan 'e snaffel. Jerken fan 'e wytwjukein ha boppedat brunere flanken. It ûnderskied tusken de wyfkes fan 'e twa soarten binne dreger te identifisearjen, mar de knobbel fan it wyfke fan 'e Sibearyske see-ein is grutter. == Fersprieding == De Sibearyske see-ein briedt op de [[Sibearje|Russyske]] [[tûndra]] yn markes en sompen en oan rivieren en oerwinteret oan 'e kust. Hiel út en troch binne der winterdeis mear yn it binnenlân waarnimmingen. == Iten == De fûgel yt skaaldieren, weakdieren en ynsekten. == Status == De populaasje wurdt op 400.000 oant 700.000 folwoeksen fûgels rûsd (2006). De oantallen rinne lykwols tebek. De fûgels wurde op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/siberian-scoter-melanitta-stejnegeri Birdlife, oproppen 23 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22724845/132655325 IUCN, oproppen 23 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1A601D86C048CBAA Avibase, oproppen 23 jannewaris 2025.] * [https://waarneming.nl/species/188747/observations/? Waarneming.nl] Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Stejneger's scoter]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanitta stejnegeri}} }} [[Kategory:See-ein]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] kfnf1thd1o30uxad5pr0gjcb79ytmnx 0 180349 1237198 1184681 2026-08-01T23:32:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237198 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rotgoes |Ofbyld = [[Ofbyld:Branta bernicla bernicla Norfolk 1.jpg|250px]]<br>Swartbúkrotgoes |lûd = [[Ofbyld:Brent Goose (Branta bernicla) (W BRANTA BERNICLA R1 C11).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[seeguozzen]] (''Branta'') |Wittenskiplike namme= Branta bernicla |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:BrantGooseMap.svg|250px]]<small> <br>{{Color box|#FF0000}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]] }} De '''rotgoes''' (''Branta bernicla'') is in [[fûgel]] fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[seeguozzen]] (''Branta'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Der binne trije ûndersoarten: de swartbúkrotgoes, de wytbúkrotgoes en de swart rotgoes. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Brent goose (Branta bernicla) in flight.jpg|thumb|left|Swartbúkrotgoes yn 'e flecht.]] De swartbúkgoes is in lytse goes fan 55 oant 66 sm lang mei in swarte kop en in swart boarst. Op 'e hals sit in ljocht plak. De boppedielen binne griisbrún en de ûnderkant is brún. De anaalstreek en de ûndersturt is suver wyt en de sturt is swart en tige koart. De fûgels ha in koarte swarte snaffel. == Fersprieding == De rotgoes hat in grut ferspriedingsgebiet. De soarte briedt op 'e arktyske [[tûndra]] en oerwinteret yn súdliker streken fan [[Noard-Amearika]] en [[Europa]] en dielen fan East-[[Aazje]]. Yn Nederlân binne swartbúkrotguozzen fral yn [[Seelân]] en yn 'e polders fan 'e [[Waadeilannen]] te sjen. Fierder is de soarte yn Fryslân faak yn [[Noarderleech]], de [[Peazemerlannen]], de [[Grutte Wielen]] en de [[Alde Feanen]] te sjen.<ref>[https://www.itfryskegea.nl/nieuws-publicaties/nieuws/overwinterende-ganzen-in-fryslan/ It Fryske Gea, oproppen 31 jannewaris 2025.]</ref> De oare twa ûndersoarten binne hjir tige seldsum. Sovon rûst it oantal oerwinterjende fûgels yn Nederlân op 51.600 oant 60.800. == Undersoarten == De rotgoes is te ferdielen yn trije ûndersoarten. * De swartbúkrotgoes (''B. b. bernicla'') is in donker griisbrune fûgel, de flanken binne net ljochter as de rêch, de kop en nekke binne swart mei oan beide kanten in wyt plak op 'e nekke. Briedt oan de Arktyske kust fan West- en Sintraal Sibearje. Migrearret foar de winter nei West-Europa. * De wytbúkrotgoes (''B. b. hrota'') is in griisbrune fûgel. De blekere flanken en búk kontrastearje mear mei de rêch. Kop en nekke binne swart mei oan beide kanten in wyt plak op 'e nekke. Briedt foar it grutste part yn Noardeast-[[Kanada]]. Dy fûgels oerwinterje oan 'e Atlantyske kust fan 'e Feriene Steaten oant Georgia. Fierder binne der noch twa lytsere briedpopulaasjes. De iene briedt yn Noardeast-[[Grienlân]], [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] en [[Frâns Joazeflân]], dy't oerwinteret yn [[Denemark]], Noardeast-[[Ingelân]] en [[Skotlân]]. De oare briedt yn 'e meast noardeastlike Kanadeeske eilannen en oerwinteret yn [[Ierlân]], Súdwest-Ingelân en yn [[Manche]] (Noard-[[Frankryk]]) * De swarte rotgoes (''B. b. nigricans'') is in tige konstrastrike swartwite fûgel mei in donkerbrune rêch, in swarteftige búk en yn stee fan wite plakken yn 'e nekke in hast folslein wite kraach. De populaasje briedt yn Noardwest-Kanada, [[Alaska]] en East-[[Sibearje]]. Winterdeis is de fûgel te finen oan 'e westlike kust fan Noard-Amearika fan Súd-Alaska oant [[Kalifornje]]. Guon eksimplaren oerwinterje yn [[Japan]], [[Koreä]] en [[Sina]]. <gallery perrow=6 widths="200px" heights="150px"> Branta bernicla bernicla - Brent-Goose.jpg|<center>''B. b. bernicla''</center> Branta (bernicla) hrota.jpg|<center>''B. b. hrota''</center> Branta bernicla Puget Sound 0.jpg|<center>''B. b. nigricans''</center> </gallery> == Gedrach == Rotguozzen ite seegers, seekraal, algen en gersket ek wol op greide. It nêst wurdt op 'e grûn by wetter boud. In lechsel bestiet út 4 oant 6 aaien. Se briede yn maaie oant juny. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige. == Keppeling om utens == * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1680 Sovon] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brent-goose-branta-bernicla Birdlife.] * [https://ebird.org/species/brant/GB-SCT-ELN Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3E04020B54C14FCC Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brent-goose-branta-bernicla/text Birdlife International] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Branta bernicla|Swartbúkrotgoes}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Seegoes]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] l4n9vevf53blh1lmiwpxs3poqxwfsmg 0 180545 1237179 1185370 2026-08-01T23:21:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237179 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rivierein |Ofbyld = [[Ofbyld:Merganetta armata (Pato de torrente) - Macho (14231008966).jpg|250px]]<br>jerk</small><br>[[Ofbyld:Merganetta armata (Pato de torrente) (14507259300).jpg|250px]]<br>sijke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''riviereinen''' (''Merganetta'')<br><small>[[John Gould|Gould]], 1842</small> |Wittenskiplike namme= Merganetta armata |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1842 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Merganetta armata map.svg|250px]] }} De '''rivierein''' (''Merganetta armata'') is in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is de iennige soarte yn it [[monotypyske skaai]] fan 'e [[riviereinen]] (''Merganetta''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Merganetta armata (Pato de torrentes) - Pareja - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|thumb|left|Jerk en sijke.]] Riviereinen binne 43 oant 46 sm lange eintsjes en krekt wat grutter as [[skiertsjilling]]s. It jerkje en it sijke binne folslein ferskillend fan inoar, mar ha alletwa in moai fearrekleed. De jerk hat in wyt kopke mei in swarte eachstreek dy't hast oant it boppediel fan it boarst trochrint en oer in oare streek mei de nekke is ferbûn. De ûnderkant ferskilt fan 'e ûndersoarte en is fral wyt mei swarte yn it noarden oant fral swart mei brune seamen oan 'e fearren yn it suden. It wyfke hat in blaugrize kop, wylst de ûnderkant oranjeread is. Beide skaaien ha in strekerige rêch, in felreade snaffel en in grienglânzgjende wjukspegel. == Fersprieding en systematyk == De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn it [[Andes]]berchtme yn [[Súd-Amearika]]. It is de iennige soarte yn it skaai bergeinen (''Merganetta''), dy't ferdield wurdt yn seis ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: *''Merganetta armata colombiana'' – [[Kolombia]] en it oangrinzgjende noardwesten fan [[Fenezuëla]] en [[Ekwador]]. *''Merganetta armata leucogenis'' – sintraal en eastlik [[Ekwador]] en [[Perû]]. *''Merganetta armata turneri'' – [[Cuzco]] en [[Arequipa]] yn it suden fan Perû. *''Merganetta armata garleppi'' – [[Bolivia]]. *''Merganetta armata berlepschi'' – it noardwesten fan Argentynje en Noard-Sily. *''Merganetta armata armata'' – [[Sily]] en it oangrinzgjende [[Argentynje]] oant [[Tierra del Fuego]]. == Gedrach == De ein is ien fan 'e fjouwer einesoarten dy't oanpast binne oan it libben yn hiel hurd streamende rivieren (de oaren binne de [[harlekynein]] op it noardlike healrûn, de [[Salvadori-ein]] op [[Nij-Guineä]] en de [[blauwe ein]] op [[Nij-Seelân]]. Riviereinen wurde yn bercheftige gebieten op hichtes tusken 1.200 en 4.500 m oantroffen. De soarte briedt yn rotsspjalten en oare smoute holtes by it wetter. It is in tige betûfte swimein, dy't wringeleaze dierkes yt. Se fleane selden lange ôfstannen en wurde ek net in soad mei oare einesoarten sjoen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne, mar net sa slim dat de ein as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige op 'e [[Reade list]]. De wrâldpopulaasje bestiet neffens in rûzing fan 2009 út 13.000 oant 23.000 fûgels . == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/torrent-duck-merganetta-armata BirdLife, oproppen 5 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/torduc1/AR Ebird, oproppen 5 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C10685103180BD72 Avibase, oproppen 5 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/torrent-duck-merganetta-armata BirdLife International] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merganetta armata|Rivierein}} }} {{DEFAULTSORT:Rivierein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rivierein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 4xbl2maizxnzw13xuoj3iacx2flpfwb 0 180645 1237243 1185718 2026-08-02T00:06:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237243 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Scarlett-ein |Ofbyld = |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = leppelbekeinen (''Malacorhynchus'') |Wittenskiplike namme= † Malacorhynchus scarletti |Beskriuwer, jier= [[Storrs Lovejoy Olson|Olson]] 1977 |IUCN-status = status: [[File:Fossyl.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Scarlett-ein''' (''Malacorhynchus scarletti'') is in útstoarne [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] [[einfûgels|einfûgel]]. De fûgel wie nau besibbe oan 'e [[Austraalje|Australyske]] [[rôze earein]] (''Malacorhynchus membranaceus''). De fûgel is ferneamd nei de Nijseelânske [[ornitolooch]] en [[Paleöntology|palaeöntolooch]] [[Ron Scarlett]], dy't it [[holotype]] yn 1941 ûntduts. Der wiene lykwols yn 1903 al earder net beskreaune subfossielen fûn, dy't yn 1998 yn it Otago Museum yn Dunedin op 'e nij ûntdutsen waarden. Teminsten 32 fossilen fan 'e soarte wurde yn kolleksjes fan musea bewarre. De Scarlett-ein wie twa kear sa swier as syn Australyske sibbe en seach der fierder nei alle gedachten likernôch itselde út. De soarte koe fleane en libbe op it iepen wetter fan lagunes, sompen en ûndjippe marren. De fûgel libbe op it [[Noardereilân (Nij-Seelân|Noardereilân]], it [[Sudereilân]] en [[Chatmaneilannen]]. Lykas syn Australyske sibbe filtere mei syn leppelfoarmige snaffel lytse organismen út it wetter. Subfossilen binne yn jiskebylten fan [[Maoary (folk)|Maoary]] fûn en dêrút docht bliken dat de earste bewenners fan Nij-Seelân op 'e fûgel jagen. De nêsten waarden mooglik plondere troch meinommen [[Polynezyske rôt|rotten]]. Der wurdt fanút gien dat de fûgelsoarte yn 'e 16e iuw útstoar. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/scarletts-duck New Zeeland Birds Online, oproppen 7 febrewaris 2025.] {{reflist}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Leppelbekein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 16e iuw]] 8cnn5kkp8vsoo1an3tt0cz2zpo6u6ed 0 180685 1237226 1185948 2026-08-01T23:53:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237226 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = salvadori-ein |Ofbyld = [[Ofbyld:Salvadorina waigiuensis 1895.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''salvori-einen''' (''Salvadorina'') <br><small> [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1894</small> |Wittenskiplike namme= Salvadorina waigiuensis |Beskriuwer, jier = [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1894 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''salvadori-ein''' of '''Salvadori's ein''' (''Salvadorina waigiuensis'') is in ein út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Salvadorina''. De fûgel is ferneamd nei de 18e-iuwske Italjaanske [[ornitolooch]] [[Tommaso Salvadori]]. De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Nij-Guineä]]. De spesifike namme ''waigiuensis'' ferwiist nei [[Waigeo]], in eilân noardwest fan it haadeilân. == Beskriuwing == De ein is likernôch 43 sm grut. Hy hat in brune kop en oranjegiele snaffel en poaten. Op 'e rêch is de fûgel donker mei ljochte fertikale streken. It boarst en de búk binne feal griis mei lytse donkere plakjes. De ein is skou en is nei alle gedachten fral nachts aktyf. == Fersprieding == De soarte komt yn in grut ferspriedingsgebiet op Nij-Guineä foar. Se libje yn berchmarkes en hurdstreamende rivierkes yn it midden- en heechberchte op in hichte fan 700 m oant 4.300. Ut en troch wurdt er ek yn leger lizzende wettergebieten waarnommen. == Gedrach == It territoarium wurdt it hiele jier troch ferdigene. Der wurde twa oant fjouwer aaien lein. Jerken helpe by it grutbringen fan 'e piken. De ein is [[omnivoar]] en siket dûkend nei iten. == Status == De soarte is lokaal ferdwûn of efterút gien troch de jacht en ferwyldere hûnen en troch de ferneatiging fan biotoop as gefolch fan mynbou en hydro-elektryske projekten. Der wurdt lykwols tocht dat de populaasje stabyl is om't in grut part fan it ferspriedingsgebiet fan 'e Salvori-ein ûntagonklik is. Yn Papoea Nij-Guineä is de soarte beskerme. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige . == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-teal-salvadorina-waigiuensis Birdlife, oproppen 78 febrewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680127/194770067 IUCN, oproppen 8 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/saltea1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 8 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A9FC6BC0E1B9A641 Avibase, oproppen 8 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:de:Salvadoriente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-teal-salvadorina-waigiuensis BirdLife, oproppen 8 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Salvadorina waigiuensis|Salvadori-ein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Salvadori-ein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] hb7h08mr21ub8q7zjxk84rnbvq3o3s8 0 180698 1237154 1186593 2026-08-01T19:43:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237154 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Alopochen kervazoi and Anas theodori.jpg|250px]]<br><small>rekonstruksje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[Foksguozzen]] (Alopochen) |Wittenskiplike namme= † Alopochen kervazoi |Beskriuwer, jier = [[Graham Stewart Cowles|Cowles]], 1994 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Reunion in Africa.svg|250px]]<br><center><small>Lokaasje Reünion</small></center> }} De '''Reüniongoes''' (''Alopochen kervazoi'') is in útstoarne [[Einfûgels|einfûgel]] (''Anatidae'') fan it eilân [[Reünion]]. De soart is nau besibbe oan 'e [[Nylgoes]] (''Alopochen aegyptiaca''). Der bestiet ien beskriuwing fan 'e Rëüniongoes fan [[Sieur Dubois]] út 1674. Hy beskriuwt dat se goed te iten wiene en op Europeeske guozzen liken, mar lytser wiene en reade poaten en in reade snaffel hiene. Fierder is de soarte allinnich bekend fan subfossile bonken en lytse ferslaggen. Al yn 1667 klage [[François Martin]] oer de swiere jacht op 'e fûgels fan Reünion. De lêste waarnimming fan 'e soarte wie op in list fan [[De la Merveille]] út 1709. Mar om't [[Jean Feuilley]] yn 1705 gjin wetterfûgels opnommen hie yn syn katalogus oer de dieren fan Reünion, liket it der op dat De la Merveille syn waarnimming basearre op ferâldere ferhalen. De lêste wisse waarnimming fan 'e soarte wie dêrfandinne fan [[Père Bernardin]] yn 1687. Nei alle gedachten is de soarte yn 'e jierren 1690 útstoarn. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit is in oersetting fan 'e ynlieding fan it Ingelsktalige artikel, sjoch foar referinsjes en boarnen op [[:en:Réunion sheldgoose]] {{reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Reuniongoes}} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Foksgoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 17e iuw]] 6llv8wtotomoabrt8owtjsfbfsy9r1g 0 180755 1237111 1186094 2026-08-01T19:16:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237111 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopgoes |Ofbyld = [[Ofbyld:Ruddy-headed Goose RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[Súdamerikaanske guozzen]] (''Chloephaga'') |Wittenskiplike namme= Chloephaga rubidiceps |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1861 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Chloephaga rubidiceps map.svg|250px]]<small>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]</small> }} De '''readkopgoes''' (''Chloephaga rubidiceps'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De fûgel is ien fan 'e fiif soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske guozzen]]. == Skaaimerken == De fûgel is de lytste fan it skaai en wurdt likernôch 45 oant 50 sm grut. Mantsjes en wyfkes binne wakker gelyk, mar mantsjes binne trochstrings wat grutter. Readkopguozzen wege likernôch twa kg. De búk is kanielkleurich, de boppekant fan 'e wjukken binne griis en de ûnderkant griis, swart en wyt. De flanken ha in regelmjittich patroan fan dwersstreken. De fûgel hat gieloranje poaten en in wite ring om 'e eagen. Juvenilen lykje op 'e folwoeksen fûgels, mar de lytse befearring is wat minder kleurryk. De búk is mear giel as kaniel en de grutte wjukdekfearren binne noch donkergriis sûnder glâns, wylst de poaten bleker binne. == Fersprieding == [[Ofbyld:Chloephaga rubidiceps 260645528.jpg|thumb|left|Readkopguozzen op Fjoerlân.]] Readkopguozzen libje yn it suden fan [[Súd-Amearika]] yn [[Fjoerlân]], [[Sily]] en de [[Falklâneilannen]]. De fûgels briede op iepen terrein lykas gersflakten en greiden oan 'e kust, fakentiden mei de griiskopgoes (''Chloephaga poliocephala''). De measte fûgels oerwinterje yn it suden fan [[Argentynje]]. Guon fleane fierder nei it noarden fan Argentynje. De readkopguozzen fan 'e Falklâneilannen trekke net. == Gedrach == De fûgels swimme net in soad en foarmje bûten de briedtiid fakentiden grutte koloanjes. De nêsten tusken heech gers besteane út fjouwer oant alve aaien. Se briede op 'e Falklâneilannen fan ein septimber oant begjin novimber. Se ite woartels, bled, stâltsjes, sigge en sied fan gers. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op 42.700 oant 82.000 fûgels rûsd (Wetlands International 2023) en wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne beöardielet de [[IUCN]] de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-headed-goose-chloephaga-rubidiceps BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22679984/264997906 IUCN, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/ruhgoo1 Ebird, oproppen 9 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=164A10EA1160C6C9 Avibase, oproppen 9 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-headed-goose-chloephaga-rubidiceps BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Chloephaga rubidiceps|readkopgoes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Súdamerikaanske goes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] 9iihwe8tz1a1asfj94k3c52s3peypfg 0 180902 1237158 1186527 2026-08-01T19:45:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237158 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reuzeboatein |Ofbyld = [[Ofbyld:Tachyeres pteneres 376747553 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[boateinen]] (''Tachyeres'') |Wittenskiplike namme= Tachyeres pteneres |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1844 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Tachyeres pteneres map.svg|250px]] }} De '''reuzeboatein''' (''Tachyeres pteneres'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Tachyeres pteneres-Tierra del Fuego.jpg|thumb|left|Swimmend pearke yn [[Fjoerlân]].]] De reuzeboatein is de grutste soarte boatein. It is in massyf boude wetterfûgel mei in gewicht fan 3,5 oant 7 kg en 65 oant 84 sm lang. Mantsjes binne dúdlik grutter as wyfkes. De spanwiidte is 85 oant 110 sm. De wjukken binne te lyts om de fûgels te dragen by it fleanen. Yn stee dêrfan brûkt de boatein de wjukken as peddels om mei faasje te swimmen. De soarte weecht swierder as alle oare wylde soarten dy't ein neamd wurde en hat likernôch deselde massa as de grutste wylde guozzen. By jerken binne de kop en de nekke blaugriis. Om it each is in smelle wite eachring, dy't as in streek nei efter trochrint. De kiel is readbrún. De búk en ûndersturtdekfearren binne wyt en de sturt is griis. Sijkes binne donkerder griisbrún op 'e kop en donkerreadeftich op 'e kiel. De wjukken en bealch binne lykas dy fan 'e jerk, mar se kin in brune, wynkleurige gloed op 'e fearren ha. Juvenilen ha deselde kleuren as it wyfke, mar binne doffer. == Fersprieding == De soarte komt yn it suden fan [[Súd-Amearika]] foar, benammen yn it suden fan [[Sily]] oant [[Fjoerlân]]. == Gedrach == Reuzeboateinen briede fan septimber oant en mei desimber by wetter tusken tichte strewellen of yn ferlitten pinguinnêsten. Der wurde fjouwer oant alve ivoarkleurige aaien lein. De ynkubaasjetiid duorret 28 oant 40 dagen. Nei 120 oant 130 dagen wurde de piken út it territoarium fan harren âlders ferdreaun en foarmje se kloften mei oare juvenilen. As se twa oant trije jier wurde, binne se geslachtsryp. Folwoeksen mantsjes kinne tige agressyf wêze yn 'e briedtiid, ek foar oare wetterfûgels oer. [[Foks]]en, [[skraitsfûgels]], [[miuwfûgels]] en [[karakara]]'s wolle harren wol fergripe oan 'e aaien of piken. De soarte libbet fan sâltwetterdieren, skaaldieren en lytse fisken. Yn 'e briedtiid ha se oanstriid om harren piken lytse slakken, ynsekten, kreeften en krobben te fuorjen. == Status == De grutte fan 'e populaasje wurdt op 10.000 oant 100.000 eksimplaren rûsd. Op 'e Reade list fan 'e [[IUCN]] wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magellanic-steamerduck-tachyeres-pteneres BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680033/133081668 IUCN] * [https://ebird.org/species/flistd1/L717821 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1891E2C4A1D7DD9A Avibase] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:en:Fuegian steamer duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magellanic-steamerduck-tachyeres-pteneres BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachyeres pteneres|reuzeboatein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boatein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] 5h5br27kkdkvagjvtpoytxox5fpw7p3 0 181131 1237248 1201935 2026-08-02T00:09:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237248 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = sebradoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Geopelia_striata_1_crop_-_Chinese_Garden.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[sebradowen]] (''Geopelia'') |Wittenskiplike namme = Geopelia striata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''sebradoke''' (''Geopelia striata'') is in [[Dofûgels|doke]] dat oarspronklik yn [[Súdeast-Aazje]] foarkomt. De soarte is op in soad oare plakken útset, dêr't selsstannige populaasjes ûntstiene. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Starr-130601-4643-Eucalyptus sp-habitat with Zebra Dove wing-Hawea Pl Olinda-Maui (24915731200).jpg|thumb|left|Iepentearde wjuk.]] It 21 oant 23 sm lange fûgeltsje is wat grutter as it [[diamantdo]]ke. De boppekant fan it bealchje is ljocht griisbrún. De fleugels binne ljochtgriis oant donkerbrún. De fearren ha swarte seamen, sadat de boppekant fan it bealchje fine streekjes hat. Op 'e hals, it boarst en de flanken wjerhellet dat patroan him. Op it griisrôze boarst ûntbrekke de streken. De dokes ha in blaueftige snaffel mei op 'e ein in griisbrune punt. It iris is ljochtgriis en de eachring is blaueftich. De poatsjes ha in fleiskleur. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en de eachring is by mantsjes wat dúdliker en breder. Jonge fûgels binne oer it generaal wat bruner as folwoeksen sebradokes en harren fearkes ha noch gjin heldere seamen. Nei trije moanne krije se it fearrekleed fan harren âlders. == Fersprieding == It oarspronklike ferspriedingsgebiet omfettet súdlik [[Tailân]] en [[Birma]], it skiereilân]] [[Malakka]], [[Singapoer]] en de [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen [[Sumatra]] en [[Java]]. Op [[Baly]], [[Lombok (eilân)|Lombok]], [[Sûmbawa]], dielen fan súdlik, westlik en noardlik [[Borneo]] en yn 'e [[Filipinen]] kin de sebrado ek lânseigen wêze; dat is net alhiel dúdlik. Der binne boppedat ferwyldere populaasjes yn sintraal Tailân, dielen fan [[Laos]], [[Kambodja]] en [[Fjetnam]], op 'e Yndonezyske eilannen [[Selebes]], [[Molukken|Ambon]], en dielen fan Borneo. Oare eilannen dêr't dizze fûgel grutte populaasjes hat, binne [[Hawaï]], dêr't er yn 1922 troch de minske yntrodusearre waard en op [[Tahity]], dêr't er yn 1950 yntrodusearre waard. Hy libbet s6unt 1960 ek op 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[Chagoseilannen]] yn 'e [[Yndyske Oseaan]] en op [[Mauritsius]], dêr't er al foàr 1768 ynfierd wêze moat. De sebrado komt as [[eksoat]] ek foar yn [[Nij-Kaledoanje]] en op 'e [[Seysjellen]], [[Reünion]] en [[Sint-Helena (eilân)|Sint-Helena]]. Op Java en Baly binne de fûgels dêrfoaroer yn sokke grutte hoemannichten fongen, dat se dêr seldsum binne. It leefgebiet bestiet iepen lânskip mei strewellen, parken en stedsgebieten. == Gedrach == [[Ofbyld:Dove, Zebra RWDp.jpg|thumb|260px|Sebrado op Hawaï.]] De fûgeltsjes binne faak yn pearkes of lytse groepkes te sjen. As der genôch te iten is, kinne de groepen ek grutter wurde. De soarte yt sied en siket dat op'e grûn. Somtiden pikt er ek wat ynsekten mei. In lechsel bestiet út twa wite aaikes, dy't yn 13 dagen útbret wurde. Nei 12 dagen ferlitte de jongen it nêst. == Status == Sebradokes ha in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren hiel lyts. Der is gjin rûzing fan 'e oantallen, mar likemin oanlieding om te tinken dat de soarte yn oantallen efterút giet. Dêrfandinne wurdt de sebrado as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. == Kouwefûgel == Njonken de diamantdokes is de sebrado in populêre kouwefûgel fan it skaai. De dokes wiene al yn 1845 yn 'e dieretún fan [[Berlyn]] te sjen en in earste fok slagge yn 1868 yn [[Frankryk]], mar mooglik waard yn [[Nederlân]] al earder mei de soarte fokt. Oant 1998 fûn der noch in soad ymport fan 'e soarte plak. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/zebra-dove-geopelia-striata Birdlife.] * [https://ebird.org/species/zebdov/VN Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=91C3A5E9262EB61E Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Sperbertäubchen]] (ferzje 17 febrewaris 2025.) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Geopelia striata|sebrado}} }} [[Kategory:Sebrado]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Eksoat yn Fjetnam]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Kambodja]] [[Kategory:Eksoat yn Laos]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] [[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn Tailân]] 2benea8v3rke37xr4336zjxahvcwan5 1237249 1237248 2026-08-02T00:10:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237249 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = sebradoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Geopelia_striata_1_crop_-_Chinese_Garden.jpg|250px]] |lûd = [[File:Geopelia_striata_-_Zebra_Dove_XC347813.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[sebradowen]] (''Geopelia'') |Wittenskiplike namme = Geopelia striata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''sebradoke''' (''Geopelia striata'') is in [[Dofûgels|doke]] dat oarspronklik yn [[Súdeast-Aazje]] foarkomt. De soarte is op in soad oare plakken útset, dêr't selsstannige populaasjes ûntstiene. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Starr-130601-4643-Eucalyptus sp-habitat with Zebra Dove wing-Hawea Pl Olinda-Maui (24915731200).jpg|thumb|left|Iepentearde wjuk.]] It 21 oant 23 sm lange fûgeltsje is wat grutter as it [[diamantdo]]ke. De boppekant fan it bealchje is ljocht griisbrún. De fleugels binne ljochtgriis oant donkerbrún. De fearren ha swarte seamen, sadat de boppekant fan it bealchje fine streekjes hat. Op 'e hals, it boarst en de flanken wjerhellet dat patroan him. Op it griisrôze boarst ûntbrekke de streken. De dokes ha in blaueftige snaffel mei op 'e ein in griisbrune punt. It iris is ljochtgriis en de eachring is blaueftich. De poatsjes ha in fleiskleur. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en de eachring is by mantsjes wat dúdliker en breder. Jonge fûgels binne oer it generaal wat bruner as folwoeksen sebradokes en harren fearkes ha noch gjin heldere seamen. Nei trije moanne krije se it fearrekleed fan harren âlders. == Fersprieding == It oarspronklike ferspriedingsgebiet omfettet súdlik [[Tailân]] en [[Birma]], it skiereilân]] [[Malakka]], [[Singapoer]] en de [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen [[Sumatra]] en [[Java]]. Op [[Baly]], [[Lombok (eilân)|Lombok]], [[Sûmbawa]], dielen fan súdlik, westlik en noardlik [[Borneo]] en yn 'e [[Filipinen]] kin de sebrado ek lânseigen wêze; dat is net alhiel dúdlik. Der binne boppedat ferwyldere populaasjes yn sintraal Tailân, dielen fan [[Laos]], [[Kambodja]] en [[Fjetnam]], op 'e Yndonezyske eilannen [[Selebes]], [[Molukken|Ambon]], en dielen fan Borneo. Oare eilannen dêr't dizze fûgel grutte populaasjes hat, binne [[Hawaï]], dêr't er yn 1922 troch de minske yntrodusearre waard en op [[Tahity]], dêr't er yn 1950 yntrodusearre waard. Hy libbet s6unt 1960 ek op 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[Chagoseilannen]] yn 'e [[Yndyske Oseaan]] en op [[Mauritsius]], dêr't er al foàr 1768 ynfierd wêze moat. De sebrado komt as [[eksoat]] ek foar yn [[Nij-Kaledoanje]] en op 'e [[Seysjellen]], [[Reünion]] en [[Sint-Helena (eilân)|Sint-Helena]]. Op Java en Baly binne de fûgels dêrfoaroer yn sokke grutte hoemannichten fongen, dat se dêr seldsum binne. It leefgebiet bestiet iepen lânskip mei strewellen, parken en stedsgebieten. == Gedrach == [[Ofbyld:Dove, Zebra RWDp.jpg|thumb|260px|Sebrado op Hawaï.]] De fûgeltsjes binne faak yn pearkes of lytse groepkes te sjen. As der genôch te iten is, kinne de groepen ek grutter wurde. De soarte yt sied en siket dat op'e grûn. Somtiden pikt er ek wat ynsekten mei. In lechsel bestiet út twa wite aaikes, dy't yn 13 dagen útbret wurde. Nei 12 dagen ferlitte de jongen it nêst. == Status == Sebradokes ha in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren hiel lyts. Der is gjin rûzing fan 'e oantallen, mar likemin oanlieding om te tinken dat de soarte yn oantallen efterút giet. Dêrfandinne wurdt de sebrado as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. == Kouwefûgel == Njonken de diamantdokes is de sebrado in populêre kouwefûgel fan it skaai. De dokes wiene al yn 1845 yn 'e dieretún fan [[Berlyn]] te sjen en in earste fok slagge yn 1868 yn [[Frankryk]], mar mooglik waard yn [[Nederlân]] al earder mei de soarte fokt. Oant 1998 fûn der noch in soad ymport fan 'e soarte plak. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/zebra-dove-geopelia-striata Birdlife.] * [https://ebird.org/species/zebdov/VN Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=91C3A5E9262EB61E Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Sperbertäubchen]] (ferzje 17 febrewaris 2025.) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Geopelia striata|sebrado}} }} [[Kategory:Sebrado]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Eksoat yn Fjetnam]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Kambodja]] [[Kategory:Eksoat yn Laos]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] [[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn Tailân]] pvob98qu7tge7p47bz1mj2qqwxrgvw7 0 182125 1237125 1192812 2026-08-01T19:23:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237125 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readrêchdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-backed Kingfisher - Thailand S4E4286 (16317946515).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx rufidorsa |Beskriuwer, jier= [[Hugh Edwin Strickland|Strickland]], 1847 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''readrêchdwerchiisfûgel''' (''Ceyx rufidorsa'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1847 troch de Ingelske natoerûndersiker [[Hugh Edwin Strickland]] publisearre. De soarte libbet yn it tropysk reinwâld yn Súdeast-Aazje. == Beskriuwing == De readrêchdwerchiisfûgel wurdt likernôch 13 sm lang. De fûgel hat in giel boarst, in giele búk en is donkerread oant rôzeread op 'e wjukken. De rêch en de stút binne rôzeread oant lila; de snaffel is relatyf foars en oranjeread, lykas ek de boppekant fan 'e kop. == Fersprieding == Readrêchiisfûgels libje yn primêr en sekundêr reinwâld by dobben en rivieren ûnder beamtegrien oant in hichte fan 1200 m boppe seenivo en bytiden ek yn mangrovebosken of sompbosken. == Undersoarten == Der wurde fiif ûnderskoarten ûnderskieden: * ''C. r. rufidorsa'': it skiereilân [[Malakka (skiereilân)|Malakka]] en de eilannen [[Sumatra]], [[Bangka]], [[Belitung (eilân)|Belitung]], [[Java]], [[Borneo]] (útsein yn it noardeasten) en de [[Lytse Soenda-eilannen]] oant [[Flores (Yndoneezje)|Flores]] en [[Pantar (eilân)|Pantar]]. * ''C. r. motleyi'': noardeastlik diel fan Borneo en de dêrfan noardlik lizzende eilannen. * ''C. r. captus'': [[Nias]] (westlik fan Sumatra) * ''C. r .jungei'': [[Batû-eilannen]] en [[Simeulue]] * ''C. r. vargasi'': [[Lubang (eilân)|Lubang]], [[Mindoro]] ([[Filipinen]]) == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. De populaasjes geane troch it ûntboskjen yn oantallen efterút. Dat giet lykwols net sa hurd dat de efterútgong heger as 30% yn tsien jier is. Dêrfandinne stiet de dwerchiisfûgelsoarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-backed-dwarf-kingfisher-ceyx-rufidorsa Birdlife] * [https://ebird.org/species/rubkin1/PH Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=2F51076C76584525 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:nl:Roodrugdwergijsvogel]] ---- {{Commonscat|Ceyx rufidorsa|Readrêchdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Readrechdwerchiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] ns23l3x92l5bya6ol0i1u9vigyn7alb 0 182239 1237263 1193289 2026-08-02T00:23:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237263 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Senegaleeske iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Woodland kingfisher, South Luangwa National Park (51872065685).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Halcyon senegalensis - Woodland Kingfisher XC380110.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon senegalensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Senegaleeske iisfûgel''' of '''Senegaliisfûgel''' (''Halcyon senegalensis'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Woodland Kingfisher (Halcyon senegalensis cyanoleuca) calling with wing display ... (50133427058).jpg|thumb|left|180px|Senegaleeske iisfûgel yn it [[Nasjonaal Kruger Park]], Súd-Afrika.]] De 23 sm lange fûgel is op 'e rêch, sturt en wjukken ljochtblau. Kop, nekke en ûnderkant binne wyt en de skouders swart. De grutte snaffel is boppe read en ûnder swart. De fûgel hat reade poaten. Beide skaaien binne hast gelyk, juvenilen ha wat minder sprekkende kleuren en in brune snaffel. De rop fan 'e fûgel is in lûd triljen. == Fersprieding == Senegaleeske iisfûgels libbje fral oan 'e evener binne de beide 8e breedtegraden. De noardlike en súdlike populaasjes migrearje yn 'e drûge tiid rjochting evener. It leefgebiet bestiet út net tichte bosken en ek by delsettings fan minsken. De fûgel ferdigenet syn territoarium, ynklusyf tsjin minsken. === Undersoarten === Der binne trije ûndersoarten bekend: {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #D3D3A4" colspan ="5" |'''Undersoarten Senegaleeske iisfûgel''' |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike <br> namme !! Beskriuwer !! Fersprieding |- | [[Ofbyld:Halcyon senegalensis (Alcedinidae) (Woodland Kingfisher) - (adult), Cape Coast, Ghana.jpg|150px]] || ''Halcyon senegalensis fuscopileus'' || {{Aut|[[Anton Reichenow|Reichenow]]}} (1906)|| Fan [[Sierra Leöane]] oant Súd-[[Nigeria]] en nei it suden ta oant yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en Noard-[[Angoala]]. |- | [[Ofbyld:Woodland Kingfisher.jpg|150px]] || ''Halcyon senegalensis senegalensis'' || {{Aut|Linnaeus}}<br>(1766) || Fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Etioopje]] en it noarden fan [[Tanzania]]. |- | [[Ofbyld:Woodland kingfisher, South Luangwa National Park (51872005250).jpg|150px]] || ''Halcyon senegalensis cyanoleuca'' || {{Aut|[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]]}} <br>(1818) || Fan Súd-[[Angoala]] en West-[[Tanzania]] oant Súd-Afrika. |} == Gedrach == Senegaleeske iisfûgels bried yn beamholtes, dy't troch [[spjochten]] makke wurde. In lechsel bestiet út twa oant trije rûne wite aaien, dy't yn 13 oant 14 dagen útbret wurde. Beide âlders fuorje de jongen. Nei it útfleanen bliuwe jonge fûgels noch sa'n fiif wiken by de âlders. Fanôf in sitplak op in peal of in tûke jager er op grutte ynsekten, slakken, fisken, kikkers en weakdieren. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is algemien. It geskikte biotoop fan 'e soarte is lykwols de lêste tiid ôfnommen en dêrfandinne wurdt der fanút gien dat de oantallen ôfnimme. Oannommen wurdt dat de efterútgong yn trije generaasjes tiid lykwols net heger is as 30% fan 'e wrâldpopulaasje en dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/woodland-kingfisher-halcyon-senegalensis Birdlife] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/woodland-kingfisher-halcyon-senegalensis Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=CFD27A1FB27A6E10 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Senegalliest]] ---- {{Commonscat|Halcyon senegalensis|Senegaleeske iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Senegaleeske iisfugel}} [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] f1od7sujjd04b6vbkl083a55g8e6m0l 0 182259 1237191 1215496 2026-08-01T23:28:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237191 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rodzige iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Ruddy kingfisher sunderban.jpg|250px]] <br> Koromandeliisfûgel yn it Nasjonaal Park Sundarbans (Yndia) |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon coromanda |Beskriuwer, jier=[[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''rodzige iisfûgel''' of '''rôze iisfûgel''' (''Halcyon coromanda'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De binomiale namme ferwiist nei de [[Kust fan Koromandel|Koromandelkust]] yn [[Yndia]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ruddy kingfisher, Andamans 4.jpg|thumb|left|Rodzige iisfûgel op 'e [[Andamanen]].]] De oant likernôch 25 sm lange readbrune iisfûgel hat in tige grutte, helderreade snaffel en poaten yn 'e selde kleur. It bealchje is readbrún oant okergiel mei op 'e sturt en wjukken faak pears of fiolet. Der is hast gjin [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]], alhoewol't guon boarnen skriuwe dat de mantsjes wat helderder kleuren ha. == Fersprieding == De soarte komt foar yn tichte bosken en reinwâlden en dêrfandinne wurdt de fûgel faker heart as sjoen. It ferspriedingsgebiet leit tusken [[Súd-Koreä]] en [[Japan]] yn it noarden oant de [[Filipinen]] en de [[Sûnda-eilannen]] yn it suden en Sina en Yndia yn it westen. It is in trekfûgel. Winterdeis trekke fûgels út it noardlike ferspriedingsgebiet oant [[Borneo]] ta. De readbrune iisfûgel is seldsum yn Japan, dêr't fûgeltsjelju foar de fûgel útrinne, wylst yn oare dielen de readbrune iisfûgel lokaal algemien is. == Gedrach == Lykas oare iisfûgels ite rodzige iisfûgels meast fisk, grutte ynsekten en skaaldieren. Se ite yn gebieten mei minder streamend wetter ek kikkerts en oare amfibyen. == Undersoarten == Fan 'e soarte binne de folgjende ûndersoarten bekend: {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #DAA520" colspan ="5" |'''Undersoarten rodzige iisfûgel''' |- ! Wittenskiplike <br> namme !! Beskriuwer !! Fersprieding !! Karakteristyk |- | ''H. c. coromanda'' || {{Aut|[[John Latham|Latham]]}} (1790) || [[Nepal]], [[Sikkim]], [[Bûtan]], [[West-Bengalen]], [[Bangladesj]], Noard-[[Birma]] en Súdwest-[[Sina]], eastlik oant [[Makau]]. Oerwinteret op it [[Malakka (skiereilân)|Maleizysk skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Java]] || Lila oant readbrún, sulverblauwe stút, reade snaffel en poaten. |- | ''H. c. major'' || {{Aut|Coenraad Jacob Temminck|Temminck}} & {{Aut|[[Hermann Schlegel|Schlegel]]}} (1848) || [[Japan]], [[Súd-Koreä]] en Noardeast-Sina, trekfûgel yn East-Sina, [[Taiwan]], [[Rjûkjû-eilannen]], [[Filipinen]], [[Sulawesi]] en (selden) Borneo. || Underkant bleker as de nominaatfoarm en minder fiolet, dielen fan 'e stút blau en oant in smelle streek redusearre. Underkant learkleuriger en folle bleker as de nominaatfoarm. Snaffel smeller, langere wjukken. |- | ''H. c. mizorhina'' || {{Aut|Harry Church Oberholser|Oberholser}} (1915) || [[Andamanen]], Súdwest-Birma || Boppekant readbrún mei ljochtfiolette glâns, ûnderkant donkerder as de nominaatfoarm, boarst mei bleek fiolet. Langere snaffel. |- | ''H. c. bangsi'' || {{Aut|Harry Church Oberholser|Oberholser}} (1915) || Rjûkjû-eilannen, East-Taiwan. Oerwinteret op 'e Filipinen súdlik fan 'e Talaud-eilannen. || Boppekant folle donkerder en fioletter. Underkant donkerder en djippere snaffelbasis as de nominaatfoarm. Lange wjukken. |- | ''H. c. minor'' || {{Aut|Coenraad Jacob Temminck|Temminck}} & {{Aut|[[Hermann Schlegel|Schlegel]]}} (1848) || Fan it Maleizyske skiereilân oant [[Singapoer]], [[Riau-eilannen]], Sumatra, [[Mentawai-eilannen]], Bangka en Belitun, West-Java en Borneo. || Boppekant donkerder, ûnderfant folle donkerder as nominaatfoarm, kastanjekleuren. Kroan, mantel en boarst glânzgjend mei fiolette swym. Stút hat in grutter wyt plak. Koarte wjukken. |- | ''H. c. linae'' || {{Aut|[[John Patrick Hubbard|Hubbard]]}} & [[John Eleuthère du Pont|Du Pont]] (1974) || Palawan en Tawi-Tawi (Súdwest-Filipinen) || Lykas de ''H. c. minor'', mar in wat donkerder boppe- en ûnderpart. Mantel en boarst hast donkerpears. |- | ''H. c. claudiae'' || {{Aut|[[John Patrick Hubbard|Hubbard]]}} & [[John Eleuthère du Pont|Du Pont]] (1974) || Tawi-Tawi (súdlike Sulu-arsjipel) |- | ''H. c. rufa'' || {{Aut|[[Alfred Russel Wallace|Wallace]]}} (1863) || Sulawesi en in pear by de kust lizzende eilannen. || Lykas ''H.c. minor'', mar minder donker. Stút bleek blau skimerjend. Lange wjukken, lange snaffel en koarte sturt. |- | ''H. c. pelingensis'' || {{Aut|[[Oscar Neumann|Neumann]]}} (1939) || Op it eilân Peleng (Banggai-eilannen, Yndoneezje). || Lykas ''H.c. rufa'', mei in sulverkleurige stút. |- | ''H. c. sulana'' || {{Aut|[[Gerlof Fokko Mees|Mees]]}} (1970) || Sûla-eilannen eastlik fan Peleng || Lykas de nominaatfoarm, mar mear fiolet en lange wjukken en in lange snaffel. |} == Status == De wrâldpopulaasje fan 'e rodzige iisfûgel is net kwantifisearre, mar de soarte is yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet seldsum. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tebekrint troch biotoopferlies. Ek wurde der fûgels sammele om se te preparearjen. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2016). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-kingfisher-halcyon-coromanda Birdlife] * [https://ebird.org/species/rudkin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6647508A29D171C3 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:en:Ruddy kingfisher]] en [[:de:Feuerliest]] (ûndersoarten) ---- {{Commonscat|Halcyon coromanda|rodzige iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:rodzige iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] h89t4zk6opmul4qk77dlwi8yniy331q 0 182290 1237301 1193304 2026-08-02T11:04:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237301 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske reuze-iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Megaceryle lugubris, crop.jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Wiki-yamasemi-mesu, crop.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[reuze-iisfûgels]] (''Megaceryle'') |Wittenskiplike namme= Megaceryle lugubris |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1834 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Greater Pied Kingfisher.png|250px]] }} De '''Sineeske reuze-iisfûgel''' (''Megaceryle lugubris'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:ヤマセミ成鳥オス.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:ヤマセミ 成鳥 メス.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De oant 43 sm lange soarte hat in opfallende túf. Syn fearren ha in patroan fan grize en wite plakken en de búk en de hals binne wyt. It mantsje hat in smelle, brutsen oranje halsbân, wylst it wyfkes ûnder de wjukken oranje dekfearren hat. == Fersprieding == De soart libbet fan noardeastlike [[Afganistan]] oant sintraal [[Fjetnam]] en [[Japan]]. Se ha in foarkar foar hurdstreamende, skjinne rivieren mei natuerlik iggen. == Undersoarten == Fan 'e soarte binne fjouwer ûndersoarten bekend: * ''M. l. continentalis'': de westelike en sintrale [[Himalaya]]. * ''M. l. guttulata'': fan 'e eastlike Himalaya oant Sintraal-Sina en noardlik Yndosina. * ''M. l. pallida'': [[Hokkaido (eilân)|Hokkaido]] (noardlik Japan) en de súdlike [[Koerilen]] ([[Ruslân]]). * ''M. l. lugubris'': Sintraal en Súd-Japan. == Status == Der is gjin rûzing oer de oantallen fan 'e soarte. Sineeske reuze-iisfûgels ha in grut ferspriedings gebiet. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de soarte dêrom as net bedrige klassifisearre (2024). De oantallen nimme oer it generaal tebek. Yn in grut diel fan Japan wurdt de soarte bygelyks as bedrige beskôge troch ôfnimmende oantallen as gefolch fan biotoopferlies en ek feroaringen yn Nepal, lykas ûntbosking en bouaktiviteiten, bedriigje de fûgel. Keunstmjittige wetterrinnen en de oanlis fan dammen makket harren leefgebiet ûngeskikt. Se ferlieze harren briedplakken as de iggen fan rivieren mei stien bedike wurde of weispiele troch de kap fan beammen. De soarte hat boppedat grutte territoaria nedich, sadat biotoopferlies al gau de populaasje ûnder druk set. It oanpassingsfermogen fan 'e soarte oan oare lânskippen is mooglik, mar beheind. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-kingfisher-megaceryle-lugubris Birdlife] * [https://ebird.org/species/crekin1/L1309426 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BE8DC16C2498D5D0 Avibase] ---- {{Commonscat|Megaceryle lugubris|Sineeske reuze-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske reuze-iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuze-iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] gh9ub5zu24a5ts2omc9ptf1uirc9k97 0 182308 1237246 1193506 2026-08-02T00:08:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237246 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sebra-iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Lacedo pulchella amabilis 187838348.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Lacedo pulchella amabilis 187838351.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''sebra-iisfûgels''' (''Lacedo'') <br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1851</small> |Wittenskiplike namme= Lacedo pulchella |Beskriuwer, jier= [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sebra-iisfûgel''' (''Lacedo pulchella'') is in [[fûgel]]oarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is de iennige soarte yn it [[monotypysk]]e [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e sebra-iisfûgels (''Lacedo'') == Beskriuwing == De iisfûgel is in tige kleurryk fûgeltsje mei in karmynreade snaffel en in relatyf grutte kop. It mantsje hat in felblauwe kroan mei in kastanjebrún gesicht en in wyt kin. Op 'e rêch en de wjukken hat er in swart-blau strekepatroan, wylst it boarst en de búk oerkleurich binne. It wyfke hat boppedielen mei in brún-swart strekepatroan en it wite ûnderbealchje hat donkere streekjes dy't fan 'e flanken nei de midden fealer wurde. == Fersprieding == De soarte komt yn it leechlân en de grienbliuwende bosken fan Súdeast-[[Aazje]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]] foar, meastentiids yn 'e ûnderlagen en middelste lagen fan beammen, oant in hichte fan likernôch 1.100 m. Earder kaam de soarte yn [[Singapoer]] foar, mar dêr is de soarte útstoarn. Der wurde trije ûndersoarten erkend: * ''L. p. amabilis'': Súd-[[Birma]], [[Tailân]] en Súd-[[Fjetnam]]. * ''L. p. pulchella'': [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Java]] en de noardlike [[Natuna-eilannen]]. * ''L. p. melanops'': [[Borneo]] en [[Bangka]]. == Nêst == De sebra-iisfûgel boud syn nêst yn rotte beammen of termiteheuvels. == Status == De soarte wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. Der binne gjin rûzings fan 'e wrâldpopulaasje, mar sebra-iisfûgels ha in grut ferspriedingsgebiet. Om't der in soad bosk yn it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte ferneatige is, wurdt der fanút gien dat de oantallen fan 'e soarte tebekrinne. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/banded-kingfisher-lacedo-pulchella Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bankin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=303D53564070450E Avibase] ---- {{Commonscat|Lacedo pulchella|sebra-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Sebra-iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] ahti8v58bnj4hwax9uk8h3q6td1yp2d 1237247 1237246 2026-08-02T00:08:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ red 1237247 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sebra-iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Lacedo pulchella amabilis 187838348.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Lacedo pulchella amabilis 187838351.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''sebra-iisfûgels''' (''Lacedo'') <br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1851</small> |Wittenskiplike namme= Lacedo pulchella |Beskriuwer, jier= [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''sebra-iisfûgel''' (''Lacedo pulchella'') is in [[fûgel]]oarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is de iennige soarte yn it [[monotypysk]]e [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e sebra-iisfûgels (''Lacedo'') == Beskriuwing == De iisfûgel is in tige kleurryk fûgeltsje mei in karmynreade snaffel en in relatyf grutte kop. It mantsje hat in felblauwe kroan mei in kastanjebrún gesicht en in wyt kin. Op 'e rêch en de wjukken hat er in swart-blau strekepatroan, wylst it boarst en de búk oerkleurich binne. It wyfke hat boppedielen mei in brún-swart strekepatroan en it wite ûnderbealchje hat donkere streekjes dy't fan 'e flanken nei de midden fealer wurde. == Fersprieding == De soarte komt yn it leechlân en de grienbliuwende bosken fan Súdeast-[[Aazje]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]] foar, meastentiids yn 'e ûnderlagen en middelste lagen fan beammen, oant in hichte fan likernôch 1.100 m. Earder kaam de soarte yn [[Singapoer]] foar, mar dêr is de soarte útstoarn. Der wurde trije ûndersoarten erkend: * ''L. p. amabilis'': Súd-[[Birma]], [[Tailân]] en Súd-[[Fjetnam]]. * ''L. p. pulchella'': [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Java]] en de noardlike [[Natuna-eilannen]]. * ''L. p. melanops'': [[Borneo]] en [[Bangka]]. == Nêst == De sebra-iisfûgel boud syn nêst yn rotte beammen of termiteheuvels. == Status == De soarte wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. Der binne gjin rûzings fan 'e wrâldpopulaasje, mar sebra-iisfûgels ha in grut ferspriedingsgebiet. Om't der in soad bosk yn it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte ferneatige is, wurdt der fanút gien dat de oantallen fan 'e soarte tebekrinne. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/banded-kingfisher-lacedo-pulchella Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bankin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=303D53564070450E Avibase] ---- {{Commonscat|Lacedo pulchella|sebra-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Sebraiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 1qycz9hwasaj13w12c5zy391sfmkfkt 0 182459 1237225 1193807 2026-08-01T23:53:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237225 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:ActenoidesBougainvilleiKeulemans (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'') |Wittenskiplike namme= Actenoides bougainvillei |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1904 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Salomonsboskiisfûgel''' (''Actenoides bougainvillei'') of de '''snoriisfûgel''' is in [[fûgel]]soarte yn 'e famylje [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Salomonseilannen]]. == Beskriuwing == De oant 27 sm lange iisfûgel hat in reade snaffel. De nominaatfoarm libbet op it eilân [[Bougainville (eilân)|Bougainville]] en is foar it grutste part rustread mei blau op 'e wjukken, boppedielen en sturt en in dúdlike snor- en eachstreek. Fûgels op it eilân [[Guadalcanal]] ha gjin blauwe, mar swarte streken op it gesicht in en in folle donkerder, grieneftige mantel. == Taksonomy == De op Guadalcanal libjende ''A. b. excelsus'' (de Guadalcanalboskiisfûgel) waard earder algemien as in ûndersoarte fan 'e ''A. b. bougainvillei'' behannele. Hjoed-de-dei wurde se troch guon wittenskippers as aparte soarten beskôge. De A. b. bougainvillei waard yn 1904 foar it earst beskreaun en ein jierren 1930 waarden yn it suden fan it eilân tolve eksimplaren sammele. Yn 1941 waard de ''A. b. excelsus'' beskreaun op basis fan in eksimplaar út Guadalcanal. Yn 2015 waard foar it earst in mantsje fan 'e ''A. b. excelsus'' fongen troch in team fan it American Museum of Natural History ûnder lieding fan Christopher Filardi. Hja makken foto's en deaden it fûgeltsje foar wittenskiplik ûndersyk. Dat feroarsake in soad krityk.<ref>[https://www.audubon.org/news/why-i-collected-moustached-kingfisher Christopher E. Filardi: Why I Collected a Moustached Kingfisher, 7 okober 2015]</ref> Yn 2024 waard nei tsien dagen sykjen in pearke sjoen troch in groep fûgelsjelju op Bougainville. Hja makken foto's en opnames fan it lûd fan 'e fûgel en it die bliken dat de sang oars as dy út Guadalcanal wie. === Undersoarten === De soarte wurdt noch faak yn twa ûndersoarten ferdield: * ''Actenoides bougainvillei bougainvillei'' – libbet op Bougainville. * ''Actenoides bougainvillei excelsus'' – libbet op Guadalcanal. == Fersprieding == Salomonsboskiisfûgels libje yn tropyske of subtropyske, fochtige bosken oant 1550 m. == Status == De soarte komt allinne op twa eilannen foar en de populaasje is mei minder as 7.000 folwoeksen eksimplaren (rûzing 2021) lyts. Om't de fûgels yn tige ôfsidige bosken libbet, nimme de oantallen nei alle gedachten mar yn in stadich tempo ôf. De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel dêrom as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moustached-kingfisher-actenoides-bougainvillei Birdlife International] * [https://ebird.org/species/moukin4 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=803B79B905E50CF5 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Actenoides bougainvillei|Salomonsboskiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Salomonsboskiisfugel}} [[Kategory:Boskiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] tkpzb7vv6fstzhczxo9ak48rgmkaa1g 0 182485 1237205 1193874 2026-08-01T23:39:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237205 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze flaggesturtiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Tanysiptera nympha 579439011 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') |Wittenskiplike namme= Tanysiptera nympha |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rôze flaggesturtiisfûgel''' (''Tanysiptera nympha'') is ien fan 'e njoggen [[fûgel]]ssoarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == Mei de lange sturtfearren wurdt de fûgelsoarte 30 oant 35 sm lang. It gewicht sit tusken de 47 en 57 gram. Der binne yn it fearrekleed gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. De fûgel hat in reade snaffel, in blauwe kroan, in swarte eachstreek, in oranje boarst en búk, in read boppebealchje en swartblauwe wjukken. De lange sturtfearren - karakteristyk foar paradysfûgels - binne blaueftich. == Fersprieding == In populaasje libbet yn it meast westlike diel fan [[Nij-Guineä]] ynklusyf it skiereilân [[Fûgelkop]]. In oare populaasje libbet hielendal yn it noardeasten fan it eilân fan it Adelbert-berchtme oant it [[Huonskiereilân]]. It biotoop fan 'e soarte bestiet út bosk oant maksimaal 900 m. Alhoewol't de twa populaasjes fier útinoar lizze, is it in [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai. == Iten == De fûgel yt ynsekten. ==Status== De soarte soe lokaal algemien foarkomme yn syn lytse ferspriedingsgebiet. Om't de fûgel ôfhinklik is fan bosk en der in ôfname is fan it boskareaal, wurdt der fanút gien dat de soarte efterút giet. De tebekgong giet lykwols net hiel hurd en dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-breasted-paradise-kingfisher-tanysiptera-nympha Birdlife] * [https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=rbpkin1&sort=rating_rank_desc Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9EC3410C46B61335 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanysiptera nympha|Rôze flaggesturtiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:roze flaggesturtiisfugel}} [[Kategory:Flaggesturtiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] lpy2naxmzdgpgmqyaykti6z7kndudvx 0 182567 1237256 1194152 2026-08-02T00:20:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237256 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Selebesblau-eariisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Sulawesi Lilac Kingfisher 0A2A3251.jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Sulawesi Lilac Kingfisher (female) 0A2A6535.jpg|250px]]<br>Wyfke.<br> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[blau-eariisfûgels]] (''Cittura'') |Wittenskiplike namme= Cittura cyanotis |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1824 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Selebesblau-eariisfûgel''' (''Cittura cyanotis'') is ien fan 'e twa [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blau-eariisfûgels]] (''Cittura'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De fûgel wurdt trochstrings 28 sm lang. Se binne foar in grut part ljochtbrún en ha in opfallende reade snaffel, in donker eachmasker mei ljochte plakjes op 'e bopperâne, donkere wjukken en in rustbrune sturt. Donkere dielen binne djipblau, al lykje se bytiden swart. Juvenilen binne doffer en bruner mei brune rân oan guon fearren op 'e wjukken. Wyfkes ha deselde tekening as mantsjes, mar se ûnderskiede har troch it swarte eachmasker en de swarte slachpinnen. De snaffel en de poaten binne by beide skaaien read. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Selebes]]. De fûgels libje yn bosken fan it leechlân en heuvels yn 'e skaadrike ûndergroei oant in hichte fan 1.000 m. === Undersoarten === De soarte wurdt meast as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, mar guon ferdiele de soarte yn twa [[ûndersoarte]]n: * ''Cittura cyanotis cyanotis'', yn it noarden fan [[Selebes]]. * ''Cittura cyanotis modesta'', yn it midden en súdeasten fan Selebes. == Iten == De fûgels ite wjirms en wringeleaze dieren en ynsekten. Oer it briedgedrach fan 'e fûgel is net in soad bekend. == Status == De soarte wurdt as net bedrige troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] klassifisearre (2024). Se ha in relatyf grut ferspriedingsgebiet, mar de oantallen rinne troch biotoopferneating en feroarjend lângebrûk dúdlik tebek. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-lilac-kingfisher-cittura-cyanotis Birdlife] * [https://ebird.org/species/lickin2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=DE53CCF7C0706793 Avibase] ---- {{Commonscat|Cittura cyanotis|Selebesblau-eariisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Selebesblau-eariisfugel}} [[Kategory:Blau-eariisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] htkzdrq68t61r87xit5ydzxlmqgcqyk 0 182571 1237228 1194155 2026-08-01T23:55:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237228 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sangirblau-eariisfûgel |Ofbyld = [[File:Sangihe_lilac_kingfisher_(Cittura_sanghirensis)_(cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[blau-eariisfûgels]] (''Cittura'') |Wittenskiplike namme= Cittura sanghirensis |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1868 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sangirblau-eariisfûgel''' (''Cittura sanghirensis'') is ien fan 'e twa [[fûgel]]soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blau-eariisfûgels]] (''Cittura'') fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). Foarhinne waard de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Selebesblau-eariisfûgel]] (''Cittura cyanotis'') beskôge. == Beskriuwing == De 28 sm lange fûgel hat in brune kroan, nekke en rêch en in felreade snaffel. Om it lila each hinne hat de fûgel in swart masker mei op 'e rânen dêrfan wite fearkes. Op it wang hat de fûgel in fiolet plak. It kin is wyt, it boarst lila en de búk giel- oant wyteftich. De brune wjukken ha donkerblauwe oant pearse boppedekfearren, dy't somtiden hast swart lykje. De sturt is readbrún. == Fersprieding == De fûgel komt op 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[Sangihe-eilannen]] noardlik fan [[Selebes]] foar. Primêr reinwâld oant in hichte fan 1000 m foarmet it biotoop fan 'e fûgel. De fûgel wurdt ek waarnommen yn sekundêr bosk en yn plantaazjes. == Status == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en dat makket dat der in kâns op útstjerren bestiet. Der is gjin rûzing oer de grutte fan 'e populaasje. It leefgebiet fan 'e fûgel wurdt bedrige troch feroarjend lângebrûk en de kap fan bosken. Likegoed stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-lilac-kingfisher-cittura-sanghirensis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/lickin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E9901CE9BB4C98C3 Avibase] ---- {{Commonscat|Cittura sanghirensis| Sangirblau-eariisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT: Sangirblau-eariisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blau-eariisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 7k5rlprh4a2orat8fjrbxxsel01rz0l 0 182604 1237258 1194235 2026-08-02T00:21:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237258 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Selebesdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Sulawesi Dwarf-Kingfisher 0A2A0725.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx fallax |Beskriuwer, jier= [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Selebesdwerchiisfûgel ''' (''Ceyx fallax'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel waard yn 1866 wittenskiplik troch de Nederlânsk-Dútske [[soölooch]] [[Hermann Schlegel]] as ''Dacelo fallax'' beskreaun. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ceyx fallax1.jpg|thumb|left|Fûgel yn Noard-Selebes.]] De Selebesdwerchiisfûgel is in tige lyts iisfûgeltsje fan 12 sm. De soarte hat in fel oranje snaffel, in blauspikkele swarte kroan, in readbrún kopke mei fiolette fearkes, in fioletkleurich wang en in wyt plak yn 'e nekke. De fûgel hat in wyt kin en is fan ûnder oranje. De boppedielen binne brún mar de ûnderrêch, de stút en de boppe sturtdekfearren binne helder grien oant blau. De Sangirdwerchiisfûgel (''Ceyx sangirensis'') is nau besibbe oan 'e Selebesdwerchiisfûgel en waard earder as ûndersoarte behannele, mar is grutter en hat in gruttere donkere kroan oant it each en mear fiolet as blau op 'e boppedielen. It fûgeltsje hat in donker each en oranje poatsjes. == Fersprieding == De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op [[Selebes]]. == Status == It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de fûgel komt net algemien foar. Op basis fan 'e omfang fan it ferspriedingsgebiet en it dêryn noch geskikte biotoop wurdt oannommen dat de totale populaasje net lyts is. De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-dwarf-kingfisher-ceyx-fallax Birdlife] * [https://ebird.org/species/sulkin1?siteLanguage=nl Ebird] ---- {{Commonscat|Ceyx fallax|Selebesdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Selebesdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 5l4fwxmec02mlv8uybb3ei88rl9a4vf 0 182605 1237229 1194371 2026-08-01T23:56:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237229 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sangirdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceyx fallax sangirensis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx fallax |Beskriuwer, jier= (Meyer, AB & Wiglesworth, 1898) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sangirdwerchiisfûgel ''' (''Ceyx sangirensis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel waard yn 1898 troch Adolf Bernhard Meyer en Lionel William Wiglesworth as ''Ceycopsis sangirensis'' beskreaun. == Fersprieding == De soarte is of wie [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Sangireilannen]], noardeastlik fan [[Selebes]], dêr't de [[Selebessee]] en de [[Molukske See]] yninoar oergeane. == Status == Fan 'e soarte binne seis eksimplaren bekend. Sûnt de jierren 1870 is de fûgel net mear mei wissens waarnommen.<ref>[https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-british-ornithologists-club/volume-144/issue-1/bboc.v144i1.2024.a9/Sangihe-Dwarf-Kingfisher-Ceyx-sangirensis--a-distinct-and-extinct/10.25226/bboc.v144i1.2024.a9.full N.J. Collar/R. W. Martin: ''Sangihe Dwarf Kingfisher Ceyx sangirensis: a distinct and extinct endemic species'', 4 maart 2024]</ref> Lettere ekspedysjes om de fûgel te finen leveren gjin waarnimmings op. Nei alle gedachten is de soarte útstoarn, mar it is net hielendal ûnmooglik dat der noch earne in lytse restpopulaasje fan maksimaal 250 fûgels (rûzing 2014) is. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de fûgel dêrfandinne as krityk (CR) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-dwarf-kingfisher-ceyx-sangirensis Birdlife] * [https://ebird.org/species/suldwk1 Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ceyx sangirensis|Sangirdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Sangirdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] dz7j38dzaawb27rbzrgoji41rsyf3yw 1237230 1237229 2026-08-01T23:57:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237230 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sangirdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceyx fallax sangirensis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx fallax |Beskriuwer, jier= ([[Aldolf Bernhard Meyer|Meyer, AB]] & Wiglesworth, 1898) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sangirdwerchiisfûgel ''' (''Ceyx sangirensis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel waard yn 1898 troch Adolf Bernhard Meyer en Lionel William Wiglesworth as ''Ceycopsis sangirensis'' beskreaun. == Fersprieding == De soarte is of wie [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Sangireilannen]], noardeastlik fan [[Selebes]], dêr't de [[Selebessee]] en de [[Molukske See]] yninoar oergeane. == Status == Fan 'e soarte binne seis eksimplaren bekend. Sûnt de jierren 1870 is de fûgel net mear mei wissens waarnommen.<ref>[https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-british-ornithologists-club/volume-144/issue-1/bboc.v144i1.2024.a9/Sangihe-Dwarf-Kingfisher-Ceyx-sangirensis--a-distinct-and-extinct/10.25226/bboc.v144i1.2024.a9.full N.J. Collar/R. W. Martin: ''Sangihe Dwarf Kingfisher Ceyx sangirensis: a distinct and extinct endemic species'', 4 maart 2024]</ref> Lettere ekspedysjes om de fûgel te finen leveren gjin waarnimmings op. Nei alle gedachten is de soarte útstoarn, mar it is net hielendal ûnmooglik dat der noch earne in lytse restpopulaasje fan maksimaal 250 fûgels (rûzing 2014) is. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de fûgel dêrfandinne as krityk (CR) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-dwarf-kingfisher-ceyx-sangirensis Birdlife] * [https://ebird.org/species/suldwk1 Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ceyx sangirensis|Sangirdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Sangirdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] k86kze5njlv4k3te0x680wnxds16iti 0 182682 1237126 1194433 2026-08-01T19:24:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237126 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readrêchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-backed Kingfisher 0A2A0131.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus pyrrhopygius |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readrêchiisfûgel''' (''Todiramphus pyrrhopygius'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Austraalje]]. It is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] fûgel, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten fan binne. == Beskriuwing == [[Ofbyld:A monograph of the Alcedinidae (19826170232).jpg|thumb|left|Tekening fan John Gerrard Keulemans.]] De readrêchiisfûgel is in middelgrutte iisfûgel dy't 20 oant 24 sm lang is. De soarte hat in ûneffen griisgriene krún mei fine wite streekjes, in dúdlike swarte eachstreek en in wite kraach. De boppewjukken binne yn 'e flecht folslein blaugrien. De namme fan 'e fûgel ferwiist nei de rustreade rêch. == Fersprieding == De soarte libbet yn it grutste part fan [[Austraalje]], ek yn drûgere gebieten en is faak yn hege deade beammen of op elektryske leidingen te sjen. De fûgel ûntbrekt op [[Tasmaanje]]. == Hâlden en dragen == Readrêchfûgels bouwe de nêsten yn in ierden wâl, igge of daam. In lechsel bestiet út twa oant seis wite, rûne aaikes. De aaien wurde yn 20 oant 23 dagen troch it mantsje en wyfke útbret. Se ite ynsekten, imerkes, krobben, michammels en rûpen, lytse skaaldieren, tûzenpoaten en skorpioenen. Ek snipt er wol [[wringedieren]], lykas fisk, hagedissen, slangen en út en troch [[sûchdieren]] lykas sa grut as mûskes. == Status == De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre (2024). Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal tanimt, om't mei de oanlis fan diken troch de [[Mallee]]bosken fan it lân mear geskikte nêstplakken ûntsteane. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-backed-kingfisher-todiramphus-pyrrhopygius Birdlife International] * [https://ebird.org/species/rebkin2/AU-NT-DAR Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F103AAE16D092DA4 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus pyrrhopygius|Readrêchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Readrechiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] g375s5u2n95jcjeir49fium9k84up7t 0 182801 1237140 1194790 2026-08-01T19:31:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237140 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readstúttangare |Ofbyld = [[Ofbyld:Scarlet-rumped tanager sendero bogarin 3.27.24 DSC 0136-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Scarlet-rumped tanager sendero bogarin 3.27.24 DSC 0089-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[File:Ramphocelus passerinii - Scarlet-rumped Tanager XC530461.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'') |Wittenskiplike namme= Ramphocelus passerinii |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ramphocelus passerinii map 2.svg|250px]] }} De '''readstúttangare''' (''Ramphocelus passerinii'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[holsnaffeltangaren]] ''(Ramphocelus)''. == Beskriuwing == De fûgel wurdt likernôch 16 sm lang en weaget trochstrings 31 gram. Mantsjes binne fluwielswart mei in skarlakenreade boppestút en ha in sulverkleurige snaffel en in donkerread each. It wyfkes sjocht der hiel oars út en hat oliifkleurige boppedielen, brúngrize wjukken en in okerkleurige búk mei in grize kop en in blauwite snaffel. ==Verspreiding en leefgebied== Dizze soarte komt yn [[Sintraal-Amearika]] fan [[Meksiko]] oant it westen fan [[Panama]] foar. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''Ramphocelus passerinii passerinii'': Meksiko (súdeastlik [[Veracruz de Ignacio de la Llave|Veracruz]] en noardeastlik [[Oaxaca (steat)|Oaxaca]]) oant West-Panama. * ''Ramphocelus passerinii costaricensis'': it súdlike part fan [[Kosta Rika]] ([[Puntarenas (provinsje)|Puntarenas]]) en West-Panama. De ''Ramphocelus passerinii costaricensis'' wie earder in aparte soarte, mar út in yn 2017 publisearre ûndersyk die bliken dat de fûgel in ûndersoarte is fan 'e readstúttangare. De soarte komt yn healiepen tropysk bosk foar, by boskrânen, yn plantaazjes, jong bosk en tunen oant in hichte fan 1700 m. == Hâlden en dragen == Se wurde faak yn pearkes of lytse groepkes waarnommen en meitsje in soad leven. Se ite lytse fruchten, ynsekten en spinnen. It nêst wurdt oant 6 m heech boud yn in beam. In lechsel bestiet út twa aaien. == Status == De readstúttangaren ha in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De [[IUCN]] beöardielet de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC). De populaasje wurdt op in heal oant fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2022). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crimson-backed-tanager-ramphocelus-dimidiatus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/crbtan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A6717C60C868A8A4 Avibase] ---- {{Commonscat|Ramphocelus passerinii|readstúttangare }} }} {{DEFAULTSORT:readstuttangare}} [[Kategory:Holsnaffeltangare]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] opxjzt1viqj3zjna2yq39447tqjuh33 0 182820 1237120 1194843 2026-08-01T19:21:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237120 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkraachtangare |Ofbyld = [[Ofbyld:Crimson collared Tanager.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'') |Wittenskiplike namme= Ramphocelus sanguinolentus |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ramphocelus sanguinolentus map.svg|250px]] }} De '''readkraachtangare''' (''Ramphocelus sanguinolentus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[holsnaffeltangaren]] ''(Ramphocelus)'', wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat by in oantal soarten folle minder). == Beskriuwing == De fûgel is fluwielswart en hat in glânzgjende karmozynreade kraach en stút. Mantsjes en wyfkes binne gelyk. == Fersprieding == De soarte bestiet út twa [[ûndersoarte]]n: * ''Ramphocelus sanguinolentus'': fan súdeastlik [[Meksiko]] oant [[Hondoeras]]. * ''Ramphocelus sanguinolentus'': fan eastlik Hondoeras oant noardwestlik [[Panama]]. == Status == De populaasje wurdt op 500.000 oant 5.000.000 fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2021) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ramphocelus%20sanguinolentus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/crctan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=690C5AB46F3417C2 Avibase] ---- {{Commonscat|Ramphocelus sanguinolentus|readkraachtangare}} }} {{DEFAULTSORT:readkraachtangare}} [[Kategory:Holsnaffeltangare]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] 0b7g6t955iuwmdmvxpujwumgxodtgo6 0 182851 1237242 1195100 2026-08-02T00:05:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237242 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flickr - Dario Sanches - SANHAÇU-CINZENTO (Thraupis sayaca).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') |Wittenskiplike namme= Thraupis sayaca |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Thraupis sayaca map.svg|250px]] }} De '''sayacatangare''' (''Thraupis sayaca'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sanhaço azul na banana.jpg|thumb|left|Foerazjearende fûgels.]] De Sayacatangare is in grutte tangare mei in relatyf sterke snaffel. It fearrekleed is blaugriis en de wjukken binne blauwer. De soarte liket op de [[azuerskoudertangare]], mar is kleurleazer yn 'e fearren en hat ek net de blauwe skouder en it donkere plak foar it each. == Fersprieding == Der wurde trije ûndersoarten erkend: * ''Thraupis sayaca boliviana'': noardlik [[Bolivia]]. * ''Thraupis sayaca obscura'': fan sintraal en súdlik Bolivia oant westlik [[Argentynje]]. * ''Thraupis sayaca sayaca'': eastlik en súdlik [[Brazylje]], [[Paraguay]], noardeastlik Argentynje en [[Oerûguay]]. Sayacatangaranen wurde waarnommen oan boskrannen, lânbougebieten, stedsparken en tunen. == Status == Hoe grut de populaasje is, is net bekend. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e [[Reade list]]. == Namme == Sayaca komt fan it wurd Saí-acú yn 'e Tupí-taal, itjinge ferwiist nei it tige warbere karakter fan 'e fûgel en foar ferskillende soarten tangaren brûkt wurdt. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sayaca-tanager-tangara-sayaca Birdlife International] * [https://ebird.org/species/saytan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=67E55116E305614A Avibase] ---- {{Commonscat|Thraupis sayaca|Sayacatangara}} }} {{DEFAULTSORT:Sayacatangara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] 12fk722xwe21upgkczhjh7e2g9q48rn 0 182947 1237087 1195189 2026-08-01T19:03:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237087 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readhalstangare |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara cyanocephala - Red-necked Tanager (male); Bertioga, São Paulo, Brazil 2.jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[File:Tangara cyanocephala - Red-necked Tanager (female); Bertioga, São Paulo, Brazil.jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara cyanocephala |Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara cyanocephala map.svg|250px]] |250px]] }} De '''readhalstangare''' (''Tangara cyanocephala'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Area de Proteção Ambiental Quilombos do Médio Ribeira Thomas-Fuhrmann (15).jpg|thumb|left|De fûgel yn it Parque Estadual Turístico do Alto Ribeira, Brazylje.]] De readhalstangare is in lytse tangare mei meast griene fearren. Der fûgel hat blau op 'e kop en kiel en read op 'e wangen en yn 'e nekke. Om 'e snaffel sit in smelle swart gebiet. Tusken mantsjes en wyfkes is in dúdlik ferskil op 'e rêch: by mantsjes is dy swart, by wyfkes is dy swart mei grien. == Fersprieding == De readhalstangare wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n: * ''Tangara cyanocephala cearensis'' – komt foar yn bosken yn noardeastlik [[Brazylje]] (Ceará). * ''Tangara cyanocephala corallina'' – komt foar yn eastlik Brazylje (Pernambuco oant Bahia). * ''Tangara cyanocephala cyanocephala'' – komstfoar yn it súdeasten fan Brazylje (súd-Bahia) oant eastlik [[Paraguay]] en noardeastlik [[Argentynje]]. It biotoop fan 'e soarte bestiet út fochtige bosken, boskrânen en iepen bosk. Se wurde faak yn groepen waarnommen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-tanager-tangara-cyanocephala Birdlife International] * [https://ebird.org/species/rentan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3288B74B93B32811 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara cyanocephala|readhalstangare}} }} {{DEFAULTSORT:readhalstangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] 0jcsucboc5o9n98rgc9fax48c01edo4 0 183053 1237294 1195548 2026-08-02T10:59:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237294 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = simmerkardinaal |Ofbyld = [[Ofbyld:Summer tanager (8438986471).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Piranga rubra in Coconino County, Arizona (14182433875).jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Piranga rubra - Summer Tanager XC242982.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] ('' Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga rubra |Beskriuwer, jier= ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[Ofbyld:Fl mammals lc.svg]] [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga rubra map.svg|250px]]<small>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]</small> }} De '''simmerkardinaal''' of '''simmertangare''' (''Piranga rubra''; synonym: simmertangare) is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Piranga'' út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Summer Tanager (1st year male) Sabine Woods High Island TX 2018-04-26 09-54-20 (27221358477).jpg|thumb|left|Jong mantsje.]] De simmerkardinaal wurdt sawat 18 sintimeter lang en hat in wjukspanwiidte fan 28 oant 30 sintimeter. Der bestiet in sterk [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]] tusken de skaaien. By mantsjes is it hiele bealchje ynklusyf de sturtfearren krêftich read, allinnich de fearren fan 'e wjukken binne soms wat donkerder. Jonge mantsjes binne yn it earstoan ûnregelmjittich gielbrún en readeftich fan kleur. De wyfkes hawwe in oliifgiele boppekant en in giele ûnderkant. De wjukken binne gielbrún. De sterke snaffel is by mantsjes en wyfkes gielgriis, de iris is swart en de poatsjes en fuotten binne griis. == Fersprieding == De simmerkardinaal briedt mei de nominaatfoarm ''Piranga rubra rubra'' yn 'e súdlike en sintrale dielen fan 'e Feriene Steaten fan 'e eastkust oant [[Kalifornje]]. De ûndersoarte ''Piranga rubra cooperi'' libbet yn noardlik [[Meksiko]]. De fûgels hâlde harren leafst yn tichte leaf- en mingde bosken op. Yn 'e lette hjerst trekke de fûgels oer súdlik [[Florida]] en súdlik Meksiko nei [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]], dêr't se oerwinterje. == Hâlden en dragen == Simmerkardinalen wurde benammen fûn yn 'e middelste en hege ferhegingen fan leafbeammen. Se mei graach bijen en ealjebijen, dy't se yn 'e flecht fange. Foardat se de ealjebijen opfrette, slaan se dy tsjin tûken om de angel te ferwiderjen. Soms ite se ek harren larven, wêrtroch't se maklik tagonklike bijekasten en wespenesten iepenbrekke. Foardat de fûgels yn 'e lette hjerst mei harren migraasje útein sette, slaan se fetreserves yn harren lichem op om 'e trek oan te kinnen. == Status == De simmerkardinaal is net seldsum yn syn biotoop en de populaasje is stabyl en dêrom wurdt de fûgel troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] as net bedrige (LC, 2016) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/summer-tanager-piranga-rubra Birdlife International] * [https://ebird.org/species/sumtan?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=891798D9EFFE1F8D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga rubra|Simmerkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Simmerkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] m5aw5qmwxmw187kn2wxc2zat0cjy2df 1237295 1237294 2026-08-02T10:59:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237295 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = simmerkardinaal |Ofbyld = [[Ofbyld:Summer tanager (8438986471).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Piranga rubra in Coconino County, Arizona (14182433875).jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Piranga rubra - Summer Tanager XC242982.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] ('' Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga rubra |Beskriuwer, jier= ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga rubra map.svg|250px]]<small>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#ff6600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]</small> }} De '''simmerkardinaal''' of '''simmertangare''' (''Piranga rubra''; synonym: simmertangare) is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Piranga'' út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Summer Tanager (1st year male) Sabine Woods High Island TX 2018-04-26 09-54-20 (27221358477).jpg|thumb|left|Jong mantsje.]] De simmerkardinaal wurdt sawat 18 sintimeter lang en hat in wjukspanwiidte fan 28 oant 30 sintimeter. Der bestiet in sterk [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]] tusken de skaaien. By mantsjes is it hiele bealchje ynklusyf de sturtfearren krêftich read, allinnich de fearren fan 'e wjukken binne soms wat donkerder. Jonge mantsjes binne yn it earstoan ûnregelmjittich gielbrún en readeftich fan kleur. De wyfkes hawwe in oliifgiele boppekant en in giele ûnderkant. De wjukken binne gielbrún. De sterke snaffel is by mantsjes en wyfkes gielgriis, de iris is swart en de poatsjes en fuotten binne griis. == Fersprieding == De simmerkardinaal briedt mei de nominaatfoarm ''Piranga rubra rubra'' yn 'e súdlike en sintrale dielen fan 'e Feriene Steaten fan 'e eastkust oant [[Kalifornje]]. De ûndersoarte ''Piranga rubra cooperi'' libbet yn noardlik [[Meksiko]]. De fûgels hâlde harren leafst yn tichte leaf- en mingde bosken op. Yn 'e lette hjerst trekke de fûgels oer súdlik [[Florida]] en súdlik Meksiko nei [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]], dêr't se oerwinterje. == Hâlden en dragen == Simmerkardinalen wurde benammen fûn yn 'e middelste en hege ferhegingen fan leafbeammen. Se mei graach bijen en ealjebijen, dy't se yn 'e flecht fange. Foardat se de ealjebijen opfrette, slaan se dy tsjin tûken om de angel te ferwiderjen. Soms ite se ek harren larven, wêrtroch't se maklik tagonklike bijekasten en wespenesten iepenbrekke. Foardat de fûgels yn 'e lette hjerst mei harren migraasje útein sette, slaan se fetreserves yn harren lichem op om 'e trek oan te kinnen. == Status == De simmerkardinaal is net seldsum yn syn biotoop en de populaasje is stabyl en dêrom wurdt de fûgel troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] as net bedrige (LC, 2016) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/summer-tanager-piranga-rubra Birdlife International] * [https://ebird.org/species/sumtan?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=891798D9EFFE1F8D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga rubra|Simmerkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Simmerkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] tutghk7i9iwof3yykxqpoy0a7binnxv 0 183393 1237212 1196642 2026-08-01T23:47:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Rôzekielkardinaal]] omneamd ta [[Rôskielkardinaal]]: red 1196642 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Piranga roseogularis 64951842.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] ('' Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga roseogularis |Beskriuwer, jier= ([[Samuel Cabot III|Cabot]], 1846) |IUCN-status = [[Ofbyld:Fl mammals lc.svg]] net bedrige ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga roseogularis map.svg|250px]] }} De '''rôzekielkardinaal''' (''Piranga roseogularis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Piranga's]]'' út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Piranga roseogularis 443067329.jpg|thumb|left|Mantsje.]] Nettsjinsteande syn namme is de rôzekielkardinaal in frij kleurleaze fûgel, mei griiseftige fearren. It mantsje hat lykwols in rôze kiel en fealread op 'e kroan, wjukken en sturt. By it wyfke hawwe dy gebieten ynstee fan in readeftige in gielige tint. Karakteristyk is in brutsenwite eachring. == Fersprieding == De soarte wurdt ferdield yn 'e folgjende trije ûndersoarten: * ''Piranga roseogularis roseogularis'' - komt yn súdeastlik [[Meksiko]] foar (it drûge noarden fan it [[Jûkatan (steat)|Yucatán]]-skiereilân). * ''Piranga roseogularis tincta'' - komt yn it sintrale en súdlike die fan it skiereilân Yucatán-skiereilân foar en yn it noarden fan [[Belize]] en [[Gûatemala]]. * ''Piranga roseogularis cozumelae'' - komt foar yn súdeastlik Meksiko (Cozumel en Isla Mujeres). It skaai ''Piranga'' waard earder yn 'e tanagerfamylje (''[[Thraupidae]]'') ûnderbrocht. [[DNA]]-stúdzjes hawwe lykwols oantoand dat it kardinalen binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de [[reade kardinaal]]. == Hâlden en dragen == De rôzekielkardinaal is in seldsume fûgel yn tropyske bosken en boskrânen. Dêr libbet er yn 'e hegere lagen fan it bosk. Hy is faak stil en wurdt dêrom net gau waarnommen. == Status == De soarte is relatyf seldsum en de populaasje wurdt op likernôch 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tocht wurdt dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa bot om de fûgels as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rose-throated-tanager-piranga-roseogularis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/rottan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=34CA36B271CF717A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga roseogularis|rôzekielkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:rozekielkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 9wsyytcjh38kd1evp7etsuxxvxb36ex 1237214 1237212 2026-08-01T23:48:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237214 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôskielkardinaal |Ofbyld = [[Ofbyld:Piranga roseogularis 64951842.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] ('' Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga roseogularis |Beskriuwer, jier= ([[Samuel Cabot III|Cabot]], 1846) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga roseogularis map.svg|250px]] }} De '''rôskielkardinaal''' (''Piranga roseogularis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Piranga's]]'' út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Piranga roseogularis 443067329.jpg|thumb|left|Mantsje.]] Nettsjinsteande syn namme is de rôskielkardinaal in frij kleurleaze fûgel, mei griiseftige fearren. It mantsje hat lykwols in rôze kiel en fealread op 'e kroan, wjukken en sturt. By it wyfke hawwe dy gebieten ynstee fan in readeftige in gielige tint. Karakteristyk is in brutsenwite eachring. == Fersprieding == De soarte wurdt ferdield yn 'e folgjende trije ûndersoarten: * ''Piranga roseogularis roseogularis'' - komt yn súdeastlik [[Meksiko]] foar (it drûge noarden fan it [[Jûkatan (steat)|Yucatán]]-skiereilân). * ''Piranga roseogularis tincta'' - komt yn it sintrale en súdlike die fan it skiereilân Yucatán-skiereilân foar en yn it noarden fan [[Belize]] en [[Gûatemala]]. * ''Piranga roseogularis cozumelae'' - komt foar yn súdeastlik Meksiko (Cozumel en Isla Mujeres). It skaai ''Piranga'' waard earder yn 'e tanagerfamylje (''[[Thraupidae]]'') ûnderbrocht. [[DNA]]-stúdzjes hawwe lykwols oantoand dat it kardinalen binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de [[reade kardinaal]]. == Hâlden en dragen == De rôskielkardinaal is in seldsume fûgel yn tropyske bosken en boskrânen. Dêr libbet er yn 'e hegere lagen fan it bosk. Hy is faak stil en wurdt dêrom net gau waarnommen. == Status == De soarte is relatyf seldsum en de populaasje wurdt op likernôch 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tocht wurdt dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa bot om de fûgels as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rose-throated-tanager-piranga-roseogularis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/rottan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=34CA36B271CF717A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga roseogularis|rôsekielkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:roskielkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] ddj57dk5x4w8lu7pao7yzgsthtkjo7o 0 183430 1237113 1196802 2026-08-01T19:18:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237113 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Red-headed_Tanager_(Piranga_erythrocephala)_(8079395236).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga erythrocephala |Beskriuwer, jier= ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga erythrocephala map.svg|250px]] }} De '''readkopkardinaal''' (''Piranga erythrocephala'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Piranga's'' yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Meksiko]] en wurdt dêr yn 'e heechlannen mei ike- en dinnebosk oantroffen. Alhoewol't de fûgel seldsum is, beöardielet de [[IUCN]] de soarte as net bedrige. == Beskriuwing == De readkopkardinaal is mei in lingte fan 15 sm in relatyf lyts lid fan it skaai. It mantsje hat in tige opfallende reade kop en kiel mei in lyts swart masker, grienige boppedielen en gielige ûnderdielen. De dekfearren fan 'e earen binne minder read. It wyfke mist de reade kleur en is oer it algemien frij dof grienich en giel mei in griis masker en grize wangen. Ek hat se in ljochtere búk. == Fersprieding == De readkopkardinaal wurdt ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: * ''Piranga erythrocephala candida'' - komt foar yn 'e Sierra Madre Occidental yn westlik Meksiko (súdeastlik [[Sonora]] oant noardwestlik [[Jalisco]]) * ''Piranga erythrocephala erythrocephala'' - komt foar yn 'e bergen fan súdlik Meksiko (Jalisco en [[Guanajuato]] oant [[Oaxaca]]) It skaai ''Piranga'' stie earder yn 'e famylje [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') yndield, mar út [[DNA]]-stúdzjes die bliken dat it kardinaalfûgels binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de [[reade kardinaal]]. == Hâlden en dragen == De readkopkardinaal bewennet de heechlannen fan Meksiko mei dinne- en ikebosken, boskrânen en plantaazjes, op hichten tusken 800 en 2600 meter. De fûgel libbet yn pearkes of groepkes yn 'e hegere beamlagen, faak mei oare fûgelsoarten. Syn iten bestiet út ynsekten, lytse fruchten en beien. It nêst wurdt fan tûkjes en oare fegetaasje heech yn in beam boud. == Status == De soarte hat in relatyf lytse wrâldpopulaasje, dy't op minder as 50.000 folwoeksen fûgels rûsd wurdt. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar net bot genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-tanager-piranga-erythrocephala Birdlife International] * [https://ebird.org/species/rehtan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=26AED27788610185 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga erythrocephala|readkopkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:readkopkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 63ev1eu4ifm0xtnbzn334x1gfbqur5j 0 183509 1237074 1201932 2026-08-01T18:52:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237074 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Cardenal - panoramio (2).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Cardinalis cardinalis (female), Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Cardinalis cardinalis - Northern Cardinal XC121457.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[kardinalen]] (''Cardinalis'') |Wittenskiplike namme= Cardinalis cardinalis |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Fersprieding fan de reade kardinaal (Cardinalis cardinalis).png|250px]]<br><small>De populaasjes yn [[Súdlik Kalifornje]] en (net op it kaartsje) [[Hawaï]] binne [[eksoat|yntrodusearre]].</small> }} De '''reade kardinaal''' (''Cardinalis cardinalis'') is ien fan 'e trije soarten yn it skaai [[kardinalen]] (''Cardinalis'') út 'e famylje [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Cardinalis cardinalis in Cercis canadensis.jpg|thumb|left|Pearke reade kardinalen.]] De fûgel is 21 oant 23,5 sm lang en weaget 21 oant 52 g, wêrby't de wyfkes wat koarter en lichter binne as de mantsjes. It folwoeksen mantsje hat in helder karmozynreade kleur mei in swart gesichtsmasker oer de eagen, dat útwreidet nei de kiel. De kleur wurdt doffer en donkerder op 'e rêch en wjukken. It wyfke is olivegrien mei meast griisbrune toanen en in ljochte, readeftige tint op 'e wjukken, túf en sturtfearren. It gesichtsmasker fan it wyfke is griis oant swart en is minder dúdlik as dat fan it mantsje. Beide skaaien ha in foarse túf en heldere koraalkleurige snaffels. De snaffel is kegelfoarmich en sterk. Jonge fûgels, sawol mantsjes as wyfkes, ha kleuren dy't te ferlykjen binne mei in folwoeksen wyfke. == Fersprieding == De soarte hat 19 ûndersoarten mei de folgjende ûndersoarten: * ''C. c. affinis'': westlik [[Meksiko]] (súdeastlik [[Sonora (dielsteat)|Sonora]] oant súdwestlik [[Chihuahua (dielsteat)|Chihuahua]] en westlik [[Durango (dielsteat)|Durango]]). * ''C. c. cardinalis'': eastlike [[Feriene Steaten]] (útsein súdeastlik [[Georgia]] en [[Florida]]). * ''C. c. carneus'': kustkrite westlik Meksiko ([[Colima (dielsteat)|Colima]] oant [[Isthmus fan Tehuantepec]]). * ''C. c. canicaudus'': westlik [[Oklahoma]] en westlik [[Teksas]] oant east-sintraal Meksiko. * ''C. c. clintoni'': [[Seralvo]] (by [[Baja California (steat)|Baja California]]). * ''C. c. coccineus'': fan [[San Luis Potosí (dielsteat)|San Luis Potosí]] oant noardlik [[Oaxaca]] (east oant súdlik sintraal Meksiko). * ''C. c. flammiger'': súdeastlik Meksiko (súdlik [[Quintana Roo]]), [[Belize]] en [[Petén (departemint)|Petén]] yn noardlik [[Gûatemala]]. * ''C. c. floridanus'': súdeastlik Georgia en Florida. * ''C. c. igneus'': súdlik Baja California (noardlik oant breedtegraad 27° N). * ''C. c. littoralis'': leechlannen fan eastlik Meksiko (súdlik Veracruz en [[Tabasco]]). * ''C. c. magnirostris'': súdeastlik Teksas en súdlik [[Louisiana]]. * ''C. c. mariae'': [[Islas Marías]] (foar westlik Meksiko) * ''C. c. phillipsi'': [[Jûkatan (skiereilân)|Yucatán]] (ZO-Meksiko). * ''C. c. yucatanicus'': súdeastlik Meksiko (skiereilân Yucatán) * ''C. c. saturatus'': [[Cozumel]] (tichtby súdeastlik Meksiko). * ''C. c. seftoni'': sintraal Baja California (súdlik oant breedtegraad 27° N) * ''C. c. sinaloensis'': kustwestlik Meksiko ([[Sinaloa]] och [[Jalisco]]). * ''C. c. superbus'': súdwestlik fan 'e Feriene Steaten oant de noardlike Sonoarawoastyn (noardwestlik Meksiko). * ''C. c. townsendi'': [[Tiburón]] (Golf fan Kalifornje) en foar de kust fan Sonora. De ûndersoarten ha lytse ferskillen yn formaat en de yntensiteit fan de reade kleur. ''C. c. superbus'' is de grutste en de ûndersoarte ''C. c. mariae'' is relatyf ljocht. Se hawwe in lûde, floeiende, fluitsjende sang, songen troch beide skaaien. Se hawwe sterke snaffels, geskikt foar it kreakjen fan sied. De reade kardinaal is [[eksoat|troch de minske yntrodusearre]] yn [[Súdlik Kalifornje]] (it kustgebebiet by [[Los Angeles]]) en op [[Hawaï]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Newborn Northern Cardinal in its nest.jpg|thumb|left|Nêst fan 'e reade kardinaal.]] De fûgel libbet meast leech yn boskjes en beammen en siket iten op of tichteby de grûn, faak yn pearkes. Se binne faak foar by fûgelfoerbakken te sjen. De reade kardinaal yt benammen sied (fral sied fan sinneblommen en saffloer), mar ek ynsekten en fruit. It mantsje set syn territoarium heech yn 'e beam ôf mei fûgelsang en jaget ynkringers fuort. It wyfke briedt twa oant somtiden wol fjouwerris yn 't jier en leit it nêst sa 2 oant 4 aaikes. == Status == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar stabyl. Dêrfandinne wurdt de reade kardinaal as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn Noard-Amearika is de reade kardinaal in tige populêre fûgel. It is sels de steatsfûgel fan sân Amerikaanske steaten: [[Kentucky]], [[Illinois]], [[Indiana]], [[Noard-Karolina]], [[Ohio]], [[Firginia]] en [[West-Firginia]]. Ek is de fûgel in populêre maskotte foar in grut tal bekende Amerikaanske sportorganisaasjes lykas bygelyks de [[National Football League]] en in soad skoallen en universiteiten. Yn 'e Feriene Steaten wie de fûgel eartiids in wurdearre kouwefûgel, mar de hannel is troch in wet dy't yn 1918 ynfierd is ferbean. It is yllegaal om reade kardinalen te fangen, te deadzjen of te besitten en oertreding fan 'e wet is strafber mei in boete oant US$ 15.000 en finzenisstraf oant seis moannen. De fûgel wurdt ek beskerme troch it Ferdrach foar de Beskerming fan Trekfûgels yn Kanada. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-cardinal-cardinalis-cardinalis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/norcar?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4E74AE2276258520 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cardinalis cardinalis|reade kardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Reade kardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kardinaal (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] jdus9rqb78sgjc9bi2oytdxt4bp8g2z 1237075 1237074 2026-08-01T18:52:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237075 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reade kardinaal |Ofbyld = [[Ofbyld:Cardenal - panoramio (2).jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Cardinalis cardinalis (female), Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Cardinalis cardinalis - Northern Cardinal XC121457.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[kardinalen]] (''Cardinalis'') |Wittenskiplike namme= Cardinalis cardinalis |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Fersprieding fan de reade kardinaal (Cardinalis cardinalis).png|250px]]<br><small>De populaasjes yn [[Súdlik Kalifornje]] en (net op it kaartsje) [[Hawaï]] binne [[eksoat|yntrodusearre]].</small> }} De '''reade kardinaal''' (''Cardinalis cardinalis'') is ien fan 'e trije soarten yn it skaai [[kardinalen]] (''Cardinalis'') út 'e famylje [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Cardinalis cardinalis in Cercis canadensis.jpg|thumb|left|Pearke reade kardinalen.]] De fûgel is 21 oant 23,5 sm lang en weaget 21 oant 52 g, wêrby't de wyfkes wat koarter en lichter binne as de mantsjes. It folwoeksen mantsje hat in helder karmozynreade kleur mei in swart gesichtsmasker oer de eagen, dat útwreidet nei de kiel. De kleur wurdt doffer en donkerder op 'e rêch en wjukken. It wyfke is olivegrien mei meast griisbrune toanen en in ljochte, readeftige tint op 'e wjukken, túf en sturtfearren. It gesichtsmasker fan it wyfke is griis oant swart en is minder dúdlik as dat fan it mantsje. Beide skaaien ha in foarse túf en heldere koraalkleurige snaffels. De snaffel is kegelfoarmich en sterk. Jonge fûgels, sawol mantsjes as wyfkes, ha kleuren dy't te ferlykjen binne mei in folwoeksen wyfke. == Fersprieding == De soarte hat 19 ûndersoarten mei de folgjende ûndersoarten: * ''C. c. affinis'': westlik [[Meksiko]] (súdeastlik [[Sonora (dielsteat)|Sonora]] oant súdwestlik [[Chihuahua (dielsteat)|Chihuahua]] en westlik [[Durango (dielsteat)|Durango]]). * ''C. c. cardinalis'': eastlike [[Feriene Steaten]] (útsein súdeastlik [[Georgia]] en [[Florida]]). * ''C. c. carneus'': kustkrite westlik Meksiko ([[Colima (dielsteat)|Colima]] oant [[Isthmus fan Tehuantepec]]). * ''C. c. canicaudus'': westlik [[Oklahoma]] en westlik [[Teksas]] oant east-sintraal Meksiko. * ''C. c. clintoni'': [[Seralvo]] (by [[Baja California (steat)|Baja California]]). * ''C. c. coccineus'': fan [[San Luis Potosí (dielsteat)|San Luis Potosí]] oant noardlik [[Oaxaca]] (east oant súdlik sintraal Meksiko). * ''C. c. flammiger'': súdeastlik Meksiko (súdlik [[Quintana Roo]]), [[Belize]] en [[Petén (departemint)|Petén]] yn noardlik [[Gûatemala]]. * ''C. c. floridanus'': súdeastlik Georgia en Florida. * ''C. c. igneus'': súdlik Baja California (noardlik oant breedtegraad 27° N). * ''C. c. littoralis'': leechlannen fan eastlik Meksiko (súdlik Veracruz en [[Tabasco]]). * ''C. c. magnirostris'': súdeastlik Teksas en súdlik [[Louisiana]]. * ''C. c. mariae'': [[Islas Marías]] (foar westlik Meksiko) * ''C. c. phillipsi'': [[Jûkatan (skiereilân)|Yucatán]] (ZO-Meksiko). * ''C. c. yucatanicus'': súdeastlik Meksiko (skiereilân Yucatán) * ''C. c. saturatus'': [[Cozumel]] (tichtby súdeastlik Meksiko). * ''C. c. seftoni'': sintraal Baja California (súdlik oant breedtegraad 27° N) * ''C. c. sinaloensis'': kustwestlik Meksiko ([[Sinaloa]] och [[Jalisco]]). * ''C. c. superbus'': súdwestlik fan 'e Feriene Steaten oant de noardlike Sonoarawoastyn (noardwestlik Meksiko). * ''C. c. townsendi'': [[Tiburón]] (Golf fan Kalifornje) en foar de kust fan Sonora. De ûndersoarten ha lytse ferskillen yn formaat en de yntensiteit fan de reade kleur. ''C. c. superbus'' is de grutste en de ûndersoarte ''C. c. mariae'' is relatyf ljocht. Se hawwe in lûde, floeiende, fluitsjende sang, songen troch beide skaaien. Se hawwe sterke snaffels, geskikt foar it kreakjen fan sied. De reade kardinaal is [[eksoat|troch de minske yntrodusearre]] yn [[Súdlik Kalifornje]] (it kustgebebiet by [[Los Angeles]]) en op [[Hawaï]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Newborn Northern Cardinal in its nest.jpg|thumb|left|Nêst fan 'e reade kardinaal.]] De fûgel libbet meast leech yn boskjes en beammen en siket iten op of tichteby de grûn, faak yn pearkes. Se binne faak foar by fûgelfoerbakken te sjen. De reade kardinaal yt benammen sied (fral sied fan sinneblommen en saffloer), mar ek ynsekten en fruit. It mantsje set syn territoarium heech yn 'e beam ôf mei fûgelsang en jaget ynkringers fuort. It wyfke briedt twa oant somtiden wol fjouwerris yn 't jier en leit it nêst sa 2 oant 4 aaikes. == Status == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar stabyl. Dêrfandinne wurdt de reade kardinaal as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn Noard-Amearika is de reade kardinaal in tige populêre fûgel. It is sels de steatsfûgel fan sân Amerikaanske steaten: [[Kentucky]], [[Illinois]], [[Indiana]], [[Noard-Karolina]], [[Ohio]], [[Firginia]] en [[West-Firginia]]. Ek is de fûgel in populêre maskotte foar in grut tal bekende Amerikaanske sportorganisaasjes lykas bygelyks de [[National Football League]] en in soad skoallen en universiteiten. Yn 'e Feriene Steaten wie de fûgel eartiids in wurdearre kouwefûgel, mar de hannel is troch in wet dy't yn 1918 ynfierd is ferbean. It is yllegaal om reade kardinalen te fangen, te deadzjen of te besitten en oertreding fan 'e wet is strafber mei in boete oant US$ 15.000 en finzenisstraf oant seis moannen. De fûgel wurdt ek beskerme troch it Ferdrach foar de Beskerming fan Trekfûgels yn Kanada. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-cardinal-cardinalis-cardinalis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/norcar?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4E74AE2276258520 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cardinalis cardinalis|reade kardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Reade kardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kardinaal (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] cvm92vpnrvd7pvydi6azgp8i6yzrm1q 0 183529 1237073 1201941 2026-08-01T18:51:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237073 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = fermiljoenkardinaal |Ofbyld = [[Ofbyld:Cardinalis phoeniceus 458076712.jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Cardinales phoeniceus female.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = [[Ofbyld:Cardinalis cardinalis - Northern Cardinal XC121457.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[kardinalen]] (''Cardinalis'') |Wittenskiplike namme= Cardinalis phoeniceus |Beskriuwer, jier= ([[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Cardinalis phoeniceus map.svg|250px]] }} De '''fermiljoenkardinaal''' (''Cardinalis phoeniceus'') is in [[fûgel]]soarte en ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kardinalen]] (''Cardinalis'') út 'e famylje [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). De fermiljoenkardinaal is mear besibbe oan 'e [[woastynkardinaal]] (''C. sinuatus'') as de [[reade kardinaal]] (''C. cardinalis''). == Skaaimerken == De fermiljoenkardinaal wurdt 19 sm lang. Beide skaaien ha lange opsteande fearren op 'e kroan. It mantsje is hast hielendal read, alhoewol't it fan tige helderread oan wat donkerder ferskilt. It hat in smelle swarte bân om it ûnderste diel fan syn swiere grize snaffel. De kroan fan it wyfke is griis en de lange fearren fan 'e túf binne readeftich. De rest fan 'e kop is brúnichgriis mei wite plakken by de snaffel. De boppekanten fan it wyfke binne griisbrún oant waarmbrún op 'e stút, wylst se fan ûnder feal kanielkleurich is. Juvenilen binne lykas it wyfke, mar bruner. De sang fan 'e soarte bestiet út in melodysk en stadich fluitsjen. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n wurdt ferdield. == Fersprieding == De soarte hat twa aparte ferspriedingsgebieten. It iene ferspriedingsgebiet leit fan noardeastlik [[Kolombia]] oant ýn 'e steat [[Lara (steat)|Lara]] yn noardlik [[Fenezuëla]]. It oare diel leit fierder eastlik yn Fenezuëla fan 'e steat [[Anzoátegui]] oant [[Sucre (Fenezuëla)|Sucre]], ynklusyf Margarita Island. == Hâlden en dragen == De fermiljoenkardinaal is in gewoane fûgel yn drûge lânskippen mei leechhout en kaktussen oant in hichte fan 300 m. Faak wurdt de soarte yn pearkes oantroffen, rjochtop sittend op tûken. It iten bestiet út wringeleazen, fruchtfleis en sied. Allinnich it wyfke briedt de aaien út, mar beide âlders fuorje de jonge fûgels. == Status == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en nimt in oantallen ôf, mar net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. It fangen fan fûgels om se foar de hannel as fûgelhokfûgel te ferkeapjen hat in negatyf effekt op 'e populaasje. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/vermilion-cardinal-cardinalis-phoeniceus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/vercar1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5FAF3F1B49A8FA99 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cardinalis phoeniceus|Fermiljoenkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Fermiljoenkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kardinaal (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 3dbjnd5zif981toe78c2rcmw79az0ct 0 183548 1237204 1210438 2026-08-01T23:36:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237204 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze do |Ofbyld = [[Ofbyld:Pink pigeon (Nesoenas mayeri) 3.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[readsturtdowen]] (''Nesoenas'') |Wittenskiplike namme= Nesoenas mayeri |Beskriuwer, jier= ([[Florent Prévost|Prévost]], 1843) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rôze do''' of '''Mauritsiusdo''' (''Nesoenas mayeri'') is in [[fûgel]]soarte yn 'e famylje [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel waard yn 1843 beskreaun en yllustrearre troch de [[Frankryk|Frânske]] natuerkundige [[Florent Prévost]]. De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Mauritsius]], dêr't er tige ôfhinklik is fan it krewearjen foar it behâld fan 'e soarte. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Mauritiustaube 2016-01 LePetrin.jpg|thumb|left|Rôze do by Le Pétrin, Mauritsius.]] De do wurdt likernôch 38 sm lang en weaget oant 350 gram. It fearrekleed fan 'e kop fan 'e fûgel is rôzegriis. Se ha ek rôze skouders, in rôze ûnderkant en rôze poatsjes. Se hawwe donkerbrune wjukken en in brede, readbrune sturt. De snaffel is donkerrôze mei in wite bûge punt. De do hat in reade eachring. Der is gjin ferskil tusken mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De Mauritsiusdo bestie earder út twa ûndersoarten. Ien dêrfan is útstoarn: * ''Nesoenas mayeri mayeri'': Mauritsius. * † ''Nesoenas mayeri duboisi'': Réunion (útstoarn). De soarte is noch altyd endemysk foar Mauritsius, in fulkanysk eilân yn 'e [[Yndyske Oseaan]]. It is in rotsich eilân mei in subtropysk klimaat, dêr't it faak reint. De biotoop fan 'e soarte bestiet út iggen fan rivieren yn ticht bosk. Mei't der noch mar 2% fan it oarspronklike lânseigen bosk oer is op it eilân, wurdt de soarte allinne noch yn it súdwesten fan it eilân waarnommen. == Hâlden en dragen == Mauritsiusdowen ite fruchten, sied, nuten en blêd. It sied en de nuten wurde yn it krop fermealle en foarfertarre. Ornaris libje se yn lytse groepen en trekke se troch it bosk om te foerazjearjen. Se hâlde hast konstant kontakt meiïnoar troch lûden, in bytsje lykas toarteldokes. Oer it generaal binne rôze dowen monogaam. Mei in soad koeren, stapkes nei foarren en bûgjen makket it mantsje it wyfke it hôf. Tegearre bouwe de fûgels in nêst fan tûken yn in hege beam. It wyfkes leit twa wite aaien, dy't troch it wyfke en it mantsje útbret wurde. Nei in moanne oant 6 wiken fleane de jonge dowen út. == Status == [[Ofbyld:Pink Pigeon chick.jpg|thumb|left|Jonge Mauritsiusdo.]] It ferspriedingsgebiet fan 'e do is beheind en dêrfandinne is der kâns op utstjerren. De grutte fan 'e populaasje wie yn 1990 sa slim tebek rûn, dat der noch mar 10 wylde fûgels oer wiene en de do op 'e râne fan útstjerren stie. Dêrnei sette in beskermingsprogramma útein mei in dêrop folgjende taname. Sûnt it jier 2000 binne der mear as 300 fûgels. De organisaasje [[BirdLife International]] rûsde yn 2018 de populaasje op 250 oant 1000 folwoeksen fûgels. De oantallen binne net stabyl en ferdield yn fiif subpopulaasjes. It leefgebiet fan 'e soarte hat te slim lijen hân fan it ferneatigjen fan bosk. Ek yntrodusearre rôfdieren en sykten by wylde dieren foarmje oanhâldende bedrigingen, sadat de soarte ôfhinklik bliuwt fan soarch. Der is dêrfandinne in sûne populaasje yn finzenskip. De soarte stie oant 2000 as krityk en oant 2018 as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Hjoed-de-dei is de fûgel as kwetsber (VU) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pink-pigeon-nesoenas-mayeri Birdlife International] * [https://ebird.org/species/pinpig2?siteLanguage=nl9 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=602F4DD057757AB5 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nesoenas mayeri|rôze do}} }} {{DEFAULTSORT:roze do}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Readsturtdo]] [[kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] hktbd0z0ufdfippx9l5zoh2vq556jjm 0 183554 1237188 1197203 2026-08-01T23:26:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237188 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Columba rodericana.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[readsturtdowen]] (''Nesoenas'') |Wittenskiplike namme= Nesoenas rodericana |Beskriuwer, jier= ([[Alphonse Milne-Edwards|Milne-Edwards]], 1873) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:LocationRodrigues.PNG|250px]] }} De '''Rodriguesdo''' (''Nesoenas rodericana'', synonym: ''Alectroenas rodericana'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel wie [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Rodrigues]], dêr't de spesifike namme ''rodericana'' nei ferwiist. De soarte is allinnich bekend út 'e beskriuwingen fan François Leguat yn 1708 en Julien Tafforet yn 1726 en út in pear subfossile bonkefynsten. De beskriuwing fan Julien Tafforet wurdt beskôge as de lêste ferwizing nei it bestean fan 'e soarte. De astronoom Abbé Guy Pingré observearre de Venusoergong op Rodrigues yn 1761 en skreau dat der gjin fûgels fan 'e soarte mear wiene. Se moatte dêrom tusken 1726 en 1761 útstoarn wêze, nei alle gedachten troch jacht, de ynfiering fan rotten en it ferneatigjen fan 'e bosken troch skyldpoddejagers yn 'e jierren 1750. == Beskriuwing == De Rodriguesdo wie lytser as de [[rôze do]] (''Nesoenas mayeri'') en de [[Madagaskartoarteldo]] (''Nesoenas picturata'''). Der binne mar in pear details bekend fan 'e twa waarnimmers fan 'e soarte. De fûgel waard omskreaun as wat lytser as ús dowen, laaikleurich en fet. François Leguat skreau dat de dowen tige nuet wiene. Tsientallen fûgels wachten om fuorre te wurden as it miel bûten iten waard en se hiene in foarkar foar meloensied. Neffens Leguat sieten se en bouden se har nêsten yn beammen. Tsjin de ein fan 'e 17e iuw briede de fûgel allinnich noch op lytse eilannen foar de kust en kamen se allinnich noch nei it haadeilân om dêr te foerazjearjen. De rotten dy't de Europeanen op Rodrigues yntrodusearre hienenm frieten yn dy tiid al op it haadeilân de aaien op. {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Rodriguestaube]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nesoenas rodericana|Rodriguesdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dofûgel]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] [[Kategory:Readsturtdo]] 3we1k3y4w57hhvymul6d2q7fn5xoheg 0 183615 1237079 1212772 2026-08-01T18:53:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237079 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Reade toartel |Ofbyld = [[File:Red collared dove David Raju (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[toarteldowen]] (''Streptopelia'') |Wittenskiplike namme = Streptopelia tranquebarica |Beskriuwer, jier= ([[Johann Hermann|Hermann]], 1804) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''reade toartel''' (''Streptopelia tranquebarica'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[toarteldowen]] (''Streptopelia'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De soarte waard yn 1804 troch Johann Hermann beskreaun as ''Columba tranquebarica'' en komt regionaal tige faak foar. Op Aziatyske merken wurdt de fûgel ek foar it fleis ferhannele. == Beskriuwing == De reade torteldowe wurdt 20,5 sintimeter lang. De sturt is relatyf koart en de wjukken binne opfallend puntich. Beide skaaien hawwe in swarte bân op 'e efterkant fan 'e nekke, mar der is [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorfisme]]. [[Ofbyld:Amorous red collared dove couple (49079709346).jpg|thumb|left|Spantsje reade toartels.]] It mantsje hat in blau-grize kop en nekke. De kiel is ljochter. De mantel, rêch en dekfearren binne readbrún. It boarst en de búk binne ljochter as it boppebealchje en binne earder griisbrún. De stút en boppesturtdekveren binne donker blaugriis. De sturtfearren binne griisbrún. De twa bûtenste sturtfearren hawwe opfallend grutte, wite bûtenrânen oan 'e úteinen. De snaffel is donker. De iris is donkerbrún. Wyfkes lykje yn harren fearrekleed op 'e [[Turkske toartel]]. Se misse de readbrúne fearren dy't foar it boppebealchje fan 'e mantsjes sa karakteristyk binne. De fearren oan 'e boppekant fan it lichem is frij dof gielbrún. De kop en nekke binne wat donkerder en brúnichgriis. == Fersprieding == Reade toartels libje meast yn [[Yndia]], [[Nepal]], [[Bangladesj]], [[Tibet]], [[Birma]], [[Assam]], [[Laos]], [[Kambodja]] en [[Fjetnam]]. Se komme boppedat ek op 'e [[Andamanen]] en yn it noarden fan 'e [[Filipinen]] foar. Yn dielen fan it ferspriedingsgebiet is it in soad foarkommende fûgel en faak de talrykste toarteldowesoarte. Der binne twa ûndersoarten: * ''Streptopelia tranquebarica humilis'': eastlik [[Nepal]] oant noardlik [[Sina]] en de [[Filipinen]]. * ''Streptopelia tranquebarica tranquebarica'': [[Pakistan]], [[Yndia]] en westlik [[Nepal]]. Reade toarteldowen libje yn in iepen habitat. Se komme ek foar op lânbougrûn en drûge bosken, yn berch- en heuvelbosken. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:A Red Collared Dove in Flight (51572493970).jpg|thumb|left|Fleanende reade toartel.]] De soarte is foar it measte in stânfûgel. Se ite sied en grien, jong blêd en knoppen. It nêst sit heech yn beammen. In lechsel bestiet út twa, krêmkleurige aaikes. == Sierfûgel == Reade torteldowen binne yn 1858 foar it earst yn [[Ingelân]] ymportearre. Se komme net in hiel soad as sierfûgel foar, alhoewol't de fûgel sûnt de jierren 1980 faker holden waarden Se wurde selden ymportearre en wylde fûgels binne nochal skrikeftich yn 'e foliêre. Yn finzenskip fokte reade torteldowen binne lykwols folle nueter. Se binne net winterhurd en moatte oerwinterje yn in froastfrij hok. == Status == De fûgel komt algemien en op guon plakken talryk foar. Oannommen wurdt dat de soarte lykwols ôfnimt. De IUCN klassifearret de fûgel as net bedrige (LC). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-collared-dove-streptopelia-tranquebarica Birdlife] * [https://ebird.org/species/recdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BC1407780F9EC377 Avibase] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen: [[:de:Weinrote Halsringtaube]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Streptopelia tranquebarica}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Toarteldo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] thhltu5m122lby200kmiqswrn19w1su 0 183715 1237259 1197685 2026-08-02T00:21:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237259 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Selebesgrûndo |Ofbyld = [[Ofbyld:YellowBreastedGroundDove.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') |Wittenskiplike namme = Gallicolumba tristigmata |Beskriuwer, jier= ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Selebesgrûndo''' (''Gallicolumba tristigmata'') is ien fan 'e sân soarten yn it fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dolkstekdowen]] (''Gallicolumba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbiformes''), dat allinnich op 'e [[Filipinen]] foarkomt. == Beskriuwing == De soarte is in knobske do mei in koarte sturt. De soarte hat in giele foarholle en blaugriene irisearjende kroan en nekke. Oan 'e sydkant fan 'e nekke sit in opfallend pears plak. Selebesgrûndowen binne op 'e rêch en wjukken donkerbrún. De sturt is donkerbrún, mar de bûtenste sturtfearren binne griis. De ûnderkant is griiseftich mei in giel plak op it boarst. Jonge fûgels binne bruner mei rustkleurige rânen oan 'e fearren. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Selebes]] en bestiet út trije [[ûndersoarte]]n: * ''Gallicolumba tristigmata tristigmata'': reinwâlden fan noardlik en noard-sintraal Selebes. * ''Gallicolumba tristigmata bimaculata'': súdlik Selebes. * ''Gallicolumba tristigmata auripectus'': súd-sintraal en súdeastlik Selebes. == Hâlden en dragen == Selebesgrûndowen libje yn berchbosken op 'e grûn. Se wurde allinnich of yn pearkes waarnommen en sykje it iten op 'e grûn, meast sied of fallen fruchten. By fersteuring rint er earder fuort as de wjukken te nimmen. It wyfke leit ien aai. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net hurd genôch om de soarte as bedrige te klassifisearren. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) set de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-ground-dove-gallicolumba-tristigmata Birdlife] * [https://ebird.org/species/sugdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F991F61F5F5EB91D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gallicolumba tristigmata|Selebesgrûndo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dolkstekdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 7y0od47wjmasw8x4bipbmpn63atvysw 0 183956 1237153 1198397 2026-08-01T19:42:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237153 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reinbôgeparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Mulga Parrot male 2 - Patchewollock.jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Mulga Parrot female 3423432- Patchewollock Conservation Reserve.jpg|250px]]<br>Pop |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[paradysparkiten]] (''Psephotellus'') |Wittenskiplike namme= Psephotellus varius |Beskriuwer, jier = [[Austin Hobart Clark|Clark]], 1910 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reinbôgeparkyt''' (''Psephotellus varius'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt lykas de oare soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] allinnich yn [[Austraalje]] foar. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Mulga Parrot Currawinya.JPG|thumb|left|Pearke reinbôgeparkiten.]] De 27 oant 28 sm lange reinbôgeparkyt weaget 53 oant 79 gram. By it mantjse is it hiele boarst en de boppebúk ljochtgrien. De kop is boppe de snaffel giel en fierders blaugrien mei in lyts read plakje op 'e kroan. De ûnderbúk is read. Op 'e griene wjukken sit in giel skouderplak en de rannen fan 'e wjukken binne blau. De donkergriene stút hat twa horizontale bannen: de boppeste is ljochtgrien en de ûnderste is donkerread. De sturt is blau en de ûndersturtdekfearren binne giel. It wyfke is hast hielendal brúngrien. De kop, de hals en it boarst binne dizich brún skobbe, de búk en de ûndersturtdekfearren binne mear bleekgrien. Efter op 'e kop sit in donkerbrún plak en se hat in read skouderplak. == Fersprieding == Reinbôgeparkiten komme yn in grut part fan Austraalje foar dêr't de ''Acacia aneura'' groeit. Se wurde yn it súdwesten fan [[Queensland]], it westen fan [[Nij-Súd-Wales]], it noardwesten fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]], [[Súd-Austraalje]] en [[West-Austraalje]] oantroffen. Eartiids wie de fûgel yn trije ûndersoarten ferdield (''Psephotellus varius varius, Psephotellus varius ehtelae, Psephotellus varius exsul'') mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. It habitat fan 'e fûgel bestiet út drûge en healdrûge iepen bosken. == Hâlden en dragen == Reinbôgeparkiten briede yn holtes fan beammen, faak yn'e buert fan wetter. It briedseizoen is fan july oant desimber. In lechsel bestiet út fjouwer oant sân aaikes en wurdt troch de pop útbret. Nei 19 dagen komme de aaikes út en salang fuorret it mantsje it wyfke. Nei likernôch 30 dagen kinne de jonge fûgels fleane. Jonge fûgels bliuwe faak by de âlden oant it folgjende lechsel. Se foerazjeare op 'e grûn en ite meast sied, mar ek krûden, beien, fruit en ynsekten. == Status == De reinbôgeparkyt hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is dêrom lyts. Alhoewol't der gjin rûzing is fan 'e oantallen, wurdt oannommen dat dy tebek rinne. Lokaal wurdt it habitat fan 'e fûgel oantaast. De delgong giet lykwols net hiel rap en dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mulga-parrot-psephotellus-varius Birdlife] * [https://ebird.org/species/mulpar1/AU-WA-WLN Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E3EDF6CC0D5CF2A1 Avibase] ---- {{Commonscat|Psephotellus varius|Reinbôgeparkyt}} }} [[Kategory:Paradysparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] djf81qrt63qqrgms7qdotwl7vt0mv9q 0 183995 1237088 1199565 2026-08-01T19:04:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237088 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkielamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Histoire naturelle des perroquets (9949654284).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona arausiaca |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkielamazône''' (''Amazona arausiaca'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1776 as ''Psittacus arausiacus'' publisearre troch Philipp Ludwig Statius Müller. De fûgel is ien fan 'e twa [[endemisme|endemyske]] amazônepappegaaien op it [[Kariben|Karibyske]] eilân [[Dominika]]. De twadde soarte is de keizeramazône, dy noch seldsumer is as de readkielamazône. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Amazona arausiaca 346005053.jpg|thumb|left|Readkielamazône.]] De likernôch 40 sm lange fûgel is meast grien en hat felle kleuren. Om it each, op 'e foarholle en om 'e snaffel is de fûgel blau. Op 'e legere kiel sitte read-oranje fearren, dy't somtiden ek minder oanwêzich binne. Om it oranje each is de hûd bleat en wyt. Yn 'e flecht is in readgiele wjukspegel te sjen en de hânpinnen ha donkere einen. De snaffel en de poaten binne griis. == Fersprieding == De fûgels komme allinnich foar op it eilân Dominika en bewennet dêr it [[tropysk reinwâld]] oant hichten fan 800 m en somtiden oant 1200 m boppe seenivo. De fûgel wurdt ek op kultuerlân yn fruitbeammen sjoen. De snaffel en poaten binne griis. De fûgel spilet in essensjele rol yn it ekosysteem en fungearret as in siedfersprieder, wêrtroch't de trochgeande regeneraasje fan 'e bosken fan it eilân garandearre wurdt. == Status == Readkielamazônes ha in beheind ferspriedingsgebiet en dêrfandinne bestiet de kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2012 troch [[BirdLife International]] op 840 oant 1.000 folwoeksen fûgels rûsd. De populaasje hat tige te lijen hân fan 'e orkaan Maria yn septimber 2017. Mar nei dy ramp namen de oantallen wer ta, om 't de fûgel him oanpaste oan kultuerlân mei fruitbeammen. It ferlies fan geskikt leefgebiet en de tropyske stoarmen bliuwe in grut gefaar foar de soarte. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade list]]. Foar de hannel yn 'e readkielamazône jilde beheinings, de soarte stiet yn 'e Taheakke I fan it [[CITES]]-ferdrach. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-amazon-amazona-arausiaca Birdlife, oproppen 27 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/renpar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D1E2E2F9182837AF Avibase, oproppen 27 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona arausiaca|readnekamazône}} }} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] 0hez64zaogx8qu2wsafrusdfa15kjoj 1237089 1237088 2026-08-01T19:05:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237089 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkielamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Histoire naturelle des perroquets (9949654284).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona arausiaca |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkielamazône''' (''Amazona arausiaca'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1776 as ''Psittacus arausiacus'' publisearre troch Philipp Ludwig Statius Müller. De fûgel is ien fan 'e twa [[endemisme|endemyske]] amazônepappegaaien op it [[Kariben|Karibyske]] eilân [[Dominika]]. De twadde soarte is de keizeramazône, dy noch seldsumer is as de readkielamazône. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Amazona arausiaca 346005053.jpg|thumb|left|Readkielamazône.]] De likernôch 40 sm lange fûgel is meast grien en hat felle kleuren. Om it each, op 'e foarholle en om 'e snaffel is de fûgel blau. Op 'e legere kiel sitte read-oranje fearren, dy't somtiden ek minder oanwêzich binne. Om it oranje each is de hûd bleat en wyt. Yn 'e flecht is in readgiele wjukspegel te sjen en de hânpinnen ha donkere einen. De snaffel en de poaten binne griis. == Fersprieding == De fûgels komme allinnich foar op it eilân Dominika en bewennet dêr it [[tropysk reinwâld]] oant hichten fan 800 m en somtiden oant 1200 m boppe seenivo. De fûgel wurdt ek op kultuerlân yn fruitbeammen sjoen. De snaffel en poaten binne griis. De fûgel spilet in essensjele rol yn it ekosysteem en fungearret as in siedfersprieder, wêrtroch't de trochgeande regeneraasje fan 'e bosken fan it eilân garandearre wurdt. == Status == Readkielamazônes ha in beheind ferspriedingsgebiet en dêrfandinne bestiet de kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2012 troch [[BirdLife International]] op 840 oant 1.000 folwoeksen fûgels rûsd. De populaasje hat tige te lijen hân fan 'e orkaan Maria yn septimber 2017. Mar nei dy ramp namen de oantallen wer ta, om 't de fûgel him oanpaste oan kultuerlân mei fruitbeammen. It ferlies fan geskikt leefgebiet en de tropyske stoarmen bliuwe in grut gefaar foar de soarte. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade list]]. Foar de hannel yn 'e readkielamazône jilde beheinings, de soarte stiet yn 'e Taheakke I fan it [[CITES]]-ferdrach. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-amazon-amazona-arausiaca Birdlife, oproppen 27 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/renpar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D1E2E2F9182837AF Avibase, oproppen 27 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona arausiaca|readnekamazône}} }} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] 0elvp65d26tylcujx70nu8w5rl3w8v1 0 184020 1237143 1198546 2026-08-01T19:32:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237143 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = readwjukrotsdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Chestnut-quilled Rock Pigeon Petrophassa rufipennis, Kakadu NP, Australia 5602.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Australyske rotsdowen]] (''Petrophassa'') |Wittenskiplike namme = Petrophassa rufipennis |Beskriuwer, jier= [[Robert Collett|Collett]], 1898 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readwjukrotsdo''' (''Petrophassa rufipennis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Australyske rotsdowen]] (''Petrophassa'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Skaaimerken == De likernôch 30 sm lange do hat in spanwiidte fan likernôch 13 oant 15 sm. De rêch is brún en it boarst is bleker. Readwjukdowen ha in ûnderskiedende readbrune bân op 'e bûtenste wjukfearren, dy't faak net te sjen is by in optearde wjuk. By de [[wytwjukrotsdo]] (''P. albipennis'') is dy bân wyt. Op 'e kop, yn 'e nekke en it boarst sitte lytse bleke plakjes. Fan 'e basis fan 'e snaffel rint ûnder it each nei de earstreek in wyt streekje. De sturt is donkergriis, de snaffel is swart en de iris donker. == Fersprieding == It habitat is itselde as dat fan 'e wytwjukrotsdo, mar syn ferspriedingsgebiet leit allinnich op 'e rotsige hellingen fan it westlik [[Arnhimlân]] yn it [[Noardlik Territoarium]] fan [[Austraalje]]. De fûgels libje yn drûch en rotsich heechlân mei steile kliffen, berchmassiven en ravinenn. Se binne net by stedsgebieten of yn iepen bosk te sjen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge bestjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Hâlden en dragen == Readwjukrotsdowen ite sied, lytse fruchten en somtiden ek ynsekten. Se skarrelje op 'e grûn tusken stiennen en planten as se foerazjearje en binne tige wach. By gefaar fleane se fuort. Fanwegen de kleuren falle se yn it lânskip net op. == Status == De readwjukrots stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024). De soarte hat in relatyf beheind ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de oantallen stabyl binne. Potinsjele bedrigingen binne ynfierde katten, klimaatferoaring en it brânbehear. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Petrophassa%20rufipennis Birdlife] * [https://ebird.org/species/cqrpig1?siteLanguage=pt_PT Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9D10537CD2C5C04F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Petrophassa rufipennis|readwjukrotsdo}} }} {{DEFAULTSORT:Readwjukrotsdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Australyske rotsdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 20wpwh0mrc00imxsgkhz75avfq3r7rj 0 184085 1237097 1235166 2026-08-01T19:10:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237097 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Pheasant Pigeon Showoff - 24216142140.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''fazantdowen''' (''Otidiphaps'')<br><small>[[John Gould|Gould]], 1870</small> |Wittenskiplike namme = Otidiphaps nobilis |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1870 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''fazantdo''' (''Otidiphaps nobilis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De 42 oant 50 sm lange do weaget likernôch 500 gram. It is in dowesoarte mei in frij lange, ofplatte sturt en lange poaten, sadat de fûgel op in [[Fazanteftigen|fazanteftige]] liket en dêrfandinne ek syn namme fazantdo. De kop, de búk en de sturt binne hast swart mei in griene of blauwe glâns. De mantel en rêch binne readeftich pears, dat op 'e wjukken stadichoan yn kastanjebrún oergiet. De snaffel is read en de poaten binne giel oan rôze. == Fersprieding == Fazantdowen komme op [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen foar, dêr't se yn natuerlik tropysk reinwâld oant in hichte fan 1900 m libje. Gewoanwei wurde der fjouwer [[ûndersoarte]]n erkend, dy't benammen ferskille yn 'e oanwêzigens of ôfwêzigens fan in lytse túf en yn 'e kleur fan 'e nekke: * ''Otidiphaps nobilis aruensis'': de [[Arû-eilannen]] * ''Otidiphaps nobilis cervicalis'': eastlik en súdeastlik Nij-Guineä. * ''Otidiphaps nobilis insularis'': endemysk op Fergusson ([[D'Entrecasteaux-eilannen]]). * ''Otidiphaps nobilis nobilis'': westlik Nij-Guineä, [[Batanta]] en [[Waigeo]]. Sûnt 2014 erkenne [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de fjouwer ûndersoarten as aparte soarten: * ''[[Otidiphaps aruensis]]'': Wytnekfazantdo (IUCN-status: gefoelich) * ''[[Otidiphaps cervicalis]]'': Griisnekfazantdo (IUCN-status: net bedrige) * ''[[Otidiphaps insularis]]'': Swartnekfazantdo (IUCN-status: krityk bedrige) * ''Otidiphaps nobilis'': Griennekfazantdo (IUCN-status: net bedrige) == Status == Der wurdt tocht dat de soarte stadichoan ôfnimt fanwegen ûntbosking troch houtkap en omzetting yn lânbougrûn. De griennekfazantdo (de nominaatsoarte) en de griisnekfazantdo wurde net as bedrige beskôge, mar de swartnekfazantdo wurdt as krityk bedrige en de wytnekfazantdo as kwetsber klassifisearre. De swartnekfazantdo wie lang allinnich bekend fan 'e twa type-eksimplaren dy't yn 1882 sammele waarden en in tredde eksimplaar dat yn 1896 sammele waard. De dêrop folgjende 126 jier waard tocht dat de swartnekfazant útstoarn wie. Yn septimber 2022 waard de fûgel lykwols wer mei in kamera op it eilân Fergusson fêstlein. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://ebird.org/species/phepig1#:~:text=A%20large%20ground%20pigeon%20of,while%20constantly%20wagging%20its%20tail. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5C686F54B67CFAE1 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Otidiphaps nobilis|Fazantdo}} }} {{DEFAULTSORT:Fazantdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fazantdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 5n9loults0qbllx3di0xfd9h5dds7vo 0 184181 1237233 1199095 2026-08-01T23:58:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237233 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Santomeeske poarperdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Columba thomensis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba thomensis |Beskriuwer, jier= [[José Vicente Barbosa du Bocage|Barboza du Bocage]], 1888 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Locator map of São Tomé in São Tomé & Príncipe.jpg|250px]] }} De '''Santomeeske poarperdo''' (''Columba thomensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hôfdowen]] (''Columba'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[Dofûgels|dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De fûgel is 37 oant 40 sm lang en hat in griiseftige kop, in bordeauxread bealchje mei lytse wite plakjes en in heldergiele snaffel. Ek de poaten binne heldergiel. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]] yn 'e [[Golf fan Guinee]], [[Afrika|West-Afrika]] en komt dêr hjoed-de-dei noch it meast foar op 'e hegerlizzende, minder tagonklike oerwâldgebieten. Se komme heech yn 'e fruitbeammen foar fan primêr en sekundêr bosk, faak boppe 1300 m hichte. Yn it ferline is der op it eilân in soad bosk ferdwûn foar de oanlis fan plantaazjes, dy't hjoed-de-dei net mear brûkt wurde en ferwylderen ta sekundêr bosk, dêr't de fûgels ek libje kinne. == Status == De grutste bedriging foar de fûgels foarmet de yllegale jacht. De do is grut en net skou en dêrfandinne maklik te sjitten. De Santomeeske poarperdo is dêrom foar it grutste part ferdwûn yn gebieten dy't maklik tagonklik binne. De Associação Monte Pico is aktyf op it eilân mei it doel de endemyske fûgelwrâld te beskermjen, de Santomeekske poarperdo is ien fan 'e soarten dy't in soad omtinken kriget. De populaasjes waard yn 2015 op 2600 oant 3700 fûgels rûsd. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as bedrige (EN, 2021) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-tome-olive-pigeon-columba-thomensis Birdlife] * [https://ebird.org/species/marpig1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8288E54D7AAB1B40 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba thomensis|Santomeeske poarperdo}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] fh512ppnt5tqb4tklwj9zdpv1bkbo31 0 184652 1237257 1200206 2026-08-02T00:20:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237257 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Selebesdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Cryptophaps poecilorrhoa.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''Selebesdowen''' (''Cryptophaps'') <br><small>[[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1893</small> |Wittenskiplike namme = Cryptophaps poecilorrhoa |Beskriuwer, jier= [[Friedrich Brüggemann|Brüggemann]], 1876 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Cryptophaps poecilorrhoa range map.png|250px]] }} De '''Selebesdo''' (''Cryptophaps poecilorrhoa'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] Selebesdowen (''Cryptophaps'') == Skaaimerken == Selebesdowen wurde likernôch 47 sm lang en binne ien fan 'e grutste fruchtdowen. It formaat fan 'e fûgel is likernôch dy fan 'e [[hôfdo]]. Yn ferlikening mei dy soarte is de sturt lykwols langer en de wjukken binne koarter. Der is gjin [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorfisme]]. De fearren fan 'e kop en yn 'e nekke binne griis. De foarholle en it ûnderboarst binne helder ljochtgriis. De boppeboarst en mantel binne donkergriis. De búk is brúneftich en de búkfearren hawwe brede gielbrune seamen, wêrtroch't in skobbich patroan ûntstiet. De mantel, de rêch, de boppeste sturtdekfearren en wjukken binne donker oliifgrien. De sturt is donker en hat in smelle, heldergiele oant wytgiele bân oan 'e ein. == Hâlden en dragen == De fûgel is in relatyf seldsume soarte en wurdt yn 'e regel allinnich waarnommen. Hy sit meastentiids yn 'e hege beamlagen en makket gjin leven. Dat en syn ûnopfallende fearrekleed meitsje him tige lestich te finen. It iten bestiet út út palmsied. Der is neat bekend oer it briedgedrach fan 'e fûgel. == Fersprieding == De Selebesdo is [[Endemisme|endemysk]] foar [[Selebes]] en libbet dêr yn 'e berchwâlden fan noardlik en súdeastlik Selebes, ien fan 'e gruttere eilannen fan [[Yndoneezje]]. Dat eilân leit tusken [[Borneo]] en [[Nij-Guinea]]. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte troch de ferneatiging fan it habitat tebekrinne. Der wurdt bosk kapt foar lânbou, houtwinning en plantaazjes. Se komme allinnich foar yn relatyf heechlizzende reinwâlden en as dat troch de kap ferdwynt binne der net in soad útwykmooglikheden. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sombre-pigeon-cryptophaps-poecilorrhoa Birdlife] * [https://ebird.org/species/sompig2/ID-SL-SG#:~:text=Sombre%20Pigeon%20Cryptophaps%20poecilorrhoa&text=A%20distinctive%2C%20very%20large%20gray,of%20hill%20and%20mountain%20forests. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8642054798623F87 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cryptophaps poecilorrhoa|Selebesdo}} }} {{DEFAULTSORT:Selebesdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dofûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] hi6f63ro20rr4ensadv2mt75udmm5w5 0 184704 1237136 1200389 2026-08-01T19:29:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237136 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsturtamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona brasiliensis -Parque das Aves, Foz do Iguacu, Brazil-8a (1).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona brasiliensis |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona brasiliensis map.svg|250px]] }} De '''readsturtamazône''' (''Amazona brasiliensis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. De fûgel is kwetsber en [[Endemisme|endemysk]] yn [[Brazylje]]. == Beskriuwing == Readsturtamazônes wurdt likernôch 37 sm lang en binne meast grien. De griene fearren ha faak gieleftige rannen. De foarholle is read dat nei efter op 'e kroan yn pears oergiet. Om it each is de fûgel pearsblau. De eachring is griis, de snaffel hoarnkleurich en de poaten griis. De bûtenste haadslachpinnen fan 'e wjukken binne donkerpearsblau oan 'e basis. Readsturtamazônes ha in brede reade bân op 'e sturt, dy't eins it bêste fan ûnder te sjen is of as de sturt iepen is. Dêrnjonken hat de sturt in brede giele punt. == Fersprieding == De soarte is lânseigen yn it súdeasten fan [[Brazylje]] en libbet dêr yn it kustgebiet fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] yn [[mangrove]]bosken en de lêste stikjes fan it Atlantysk reinwâld. == Hâlden en dragen == Fûgels fan dizze soarte wurde meastentiids yn pearen of kloften oantroffen, dy't sa út en troch bûten de briedtiid út hûnderten fûgels besteane. Se rêste en briede benammen op 'e kusteilannen, mar foerazjearje op it tichteby lizzende fêstelân. Dêr sykje de fûgels benammen nei fruchten, mar it dieet bestiet ek út sied, blommen, nektar en selden ynsekten. Readsturtamazônes spylje in belangrike rol yn it fersprieden fan sied fan beammen. De readsturtamazône briedt yn mangrove- en kustbosken op eilannen. It briedseizoen duorret fan septimber oant febrewaris. Se lizze trije of fjouwer aaien yn natuerlike beamholtes. De ynkubaasjetiid duorret 27 oant 28 dagen en se fleane nei nochris 50 oant 55 dagen út. == Status == It ferspriedingsgebiet fan é readsturtamazône is tige beheind en dêrom is der in kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2015 troch [[BirdLife International]] op 6.000 oant 6.700 fûgels rûsd. Bedrigingen foarmet it ferlies fan habitat troch bouaktiviteiten, it oanlizzen fan plantaazjes en it weidzjen fan fee yn kustgebieten in bedriging foar de soarte. Fan it oarspronklike gebiet dêr't de fûgel libbet is mar in lyts part oer en dat diel is fragmintearre troch diken, sadat de groepen fûgels swierrichheden ûnderfine kinne by it sykjen nei genôch iten. Fierder wurdt de fûgel fongen foar de hannel. Troch it ynstellen fan nije beskerme gebieten koe de populaasje wer tanimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom sûnt 2017 net mear as kwetsber (VU) mar as gefoelich (NT) op 'e [[Reade list]]. De fûgel is opnommen yn Taheakke I en II fan it [[CITES|CITES-ferdrach]]. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-tailed-amazon-amazona-brasiliensis Birdlife, oproppen 24 juny 2025.] * [https://ebird.org/species/retpar1/L14440243 Ebird, oproppen 24 juny 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5A7AF4AEB66DC86D Avibase, oproppen 24 juny 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona brasiliensis|Readsturtamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Readsturtamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] 5r4jeu7vzzddqdqniujrvlampwfdfdj 0 184842 1237144 1200814 2026-08-01T19:33:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237144 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = regintparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Polytelis anthopeplus 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte pronkparkiten]] (''Polytelis'') |Wittenskiplike namme= Polytelis anthopeplus |Beskriuwer, jier = [[Edward Lear|Lear]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''regintparkyt''' (''Polytelis anthopeplus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte pronkparkiten]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Skaaimerken == Regintparkiten wurde likernôch 37 oant 42 sm lang en mantsjes en wyfkes binne ienfâldich te ûnderskieden. Mantsjes binne oer it generaal gieler en wyfkes binne mear grien fan kleur, fral oan 'e kop en it bealchje. De sturt is boppe grien en blau, mar ûnder swart. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Austraalje]] en bestiet út twa aparte populaasjes, dy't elts in ûndersoarte fertsjintwurdiget: * ''Polytelis anthopeplus anthopeplus'': súdwestlik Austraalje. * ''Polytelis anthopeplus monarchoides'': súdeastlik Austraalje oan rivieren fan [[Nij-Súd-Wales]], noardwestlik [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en súdeastlik [[Súd-Austraalje]]. It habitat bestiet út drûge bosken en savanne's. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre. De populaasje fan 'e ûndersoarte ''anthopeplusis'' wurdt op 20.000 fûgels rûsd en is nei alle gedachten stabyl. De populaasje fan 'e ûndersoarte ''monarchoides'' wurdt op 1.500 yndividuen rûsd (Garnett en Crowley 2000) en nimt nei alle gedachten ôf. == Foliêrefûgel == De soarte waard yn 1864 foar it earst yn Europa ynfierd troch de dieretún fan Londen. De earste briedsuksessen wiene yn 1880. De fûgels ha romme fûgelhokken nedich. Se binne net geskikt foar de net sa betûfte fersoarger of om yn 'e hûs te hâlden. {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel I, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/regent-parrot-polytelis-anthopeplus BirdLife, oproppen 28 july 2025.] * [https://ebird.org/species/regpar1 Ebird, oproppen 28 july 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6F2B75C016D260D1 Avibase, oproppen 28 july 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Polytelis anthopeplus|Regintparkyt}} }} [[Kategory:Echte pronkparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] shqsr4mpwnat0ditna29kxkgcshu2zx 0 185015 1237289 1201422 2026-08-02T10:52:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237289 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = siktarisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:SF582BIG23.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = '''siktarisfûgels''' (''Sagittariidae'') <br><small>[[Friedrich Hermann Otto Finsch|Finsch]] & [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1870</small> |Skaai = '''siktarisfûgel''' (''Sagittarius'')<br><small>[[Johann Hermann (Naturforscher)|Hermann]], 1783 </small> |Wittenskiplike namme = Sagittarius serpentarius |Beskriuwer, jier= [[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1779 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|250px]] }} De '''siktarisfûgel''' of '''sekretarisfûgel''' (''Sagittarius serpentarius'') is in [[rôffûgel]] en de iennige fertsjintwurdiger út de [[Famylje (takson)|famylje]] ''Sagittariidae''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Secretary Bird Flying.jpg|thumb|left|Fleanende siktarisfûgel.]] De fûgel hat in pear krêftige, lange poaten en in rútfoarmige sturt, in lange túf fan swarte fearren en in oranje gesicht. It fearrekleed is griis mei swarte slachpinnen. De fûgel mjit 1,30 oant 1,40 m en weaget tusken 2,5 oant 4,5 kg. De spanwiidte fan 'e fûgel is likernôch 2 m. == Fersprieding == Siktarisfûgels komme op [[Afrika|Afrikaanske]] [[savanne]]s besuden de [[Sahara]] foar. == Hâlden en dragen == Syn fretten bestiet út slangen, lytse sûchdieren, fûgels en reptilen. As er net folle oars is yt er ek imerkes. It fleanen giet him net maklik ôf, mar hy moat wol om't er yn syn leefgebiet genôch rôfdieren binne dy't de siktarisfûgel ek as proai hawwe. Bysûnder is de wize fan jeien: de proai fangt er troch dy mei syn lange poaten dea te wâdzjen. [[Ofbyld:Secretarybird-1001.jpg|thumb|left|Siktarisfûgel mei proai.]] It nêst wurdt 3 oant 7 m boppe de grûn heech yn 'e beam fan tûkjes en twigen troch it mantsje en it wyfke boud. De beam stiet yn 'e regel tusken tichte strûken. In nêst bestiet út twa oant trije aaien, dy't reade plakjes ha. It wyfke briedt, wylst it mantsje har foer bringt. Tegearre soargje se foar de jonge fûgels, dy't nei 65 oant 85 dagen fleane kinne. == Status == De sektarisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet yn Afrika, mar der bestiet in kâns op útstjerren. In rûge rûzing fan 'e populaasje troch [[BirdLife International]] yn 2020 hâldt de populaasje op 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Neffens publisearre stúdzjes fan 2001 en 2020 nimme dy oantallen ôf. Yn guon regio's bûten de beskerme gebieten is de populaasje yn ien generaasje mei mear as 80% tebekrûn en bûten de nasjonale parken binne grutte gebieten fan it ferspriedingsgebiet ferlern gien. Dat jildt foar de populaasjes yn [[Maly]], [[Niger]] en [[Boerkina Faso]], mar ek yn [[Kameroen]], [[Kenya]], [[Botswana]], [[Swazylân]] en [[Súd-Afrika]] rinne de oantallen tebek. It habitat fan 'e fûgel wurdt oantaast troch it jamk platbaarnen fan gerslân en foarmen fan yntinsiver agrarysk gebrûk yn natuerlik drûch gerslân. Dernjonken wurdt der op 'e fûgel jage en fersteure hoeders nêsten. Ek is de fûgel slachtoffer fan elektrisiteitstriedden. Yn Súd-Afrika is it in probleem dat gerslân ferkrongen wurdt troch strûken. Dêrfandinne stiet de fûgel sûnt 2020 as bedrige (EN, 2024) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn 2023 is yn [[Tanzania]] in grut ûndersyk úteinset yn 'e [[Serengeti]]- en [[Nasjonaal Park TarangireTarangire]]-regio. Dêr binne jonge fûgels mei satellytstjoerders folge om út te finen hoe't se harren nei it útfleanen rêde. Dat projekt is yn 2025 2025 útwreide nei it [[Mkomazi Nasjonaal Park]]. BirdLife Súd-Afrika rjochtet him ek op gearwurking mei boeren en lânbehearders, sadat der ek bûten beskerme gebieten leefgebiet bliuwt foar de fûgel. == Namme == De namme fan 'e fûgel is nei alle gedachten te tankjen oan 'e sierfearren op 'e kop. Fearren waarden eartiids as skriuwpinne brûkt. In resintere ferklearring is dat de namme fan it [[Arabysk]]e ''saqr-et-tair'' ôflaat is, itjinge jachtfûgel betsjut. De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1779 troch John Frederick Miller jûn en betsjut 'bôgesjitter fan slangen'. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/secretarybird-sagittarius-serpentarius BirdLife International] * [https://ebird.org/species/secret2#:~:text=Secretarybird Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=DCBCCEB89FD9FC3F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sagittarius serpentarius|Sikatrisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Siktarisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Siktarisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] q0z41v1i4rfzqqevv57cmhz2h3dm1pb 1237290 1237289 2026-08-02T10:54:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1237290 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = siktarisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:SF582BIG23.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = '''siktarisfûgels''' (''Sagittariidae'') <br><small>[[Friedrich Hermann Otto Finsch|Finsch]] & [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1870</small> |Skaai = '''siktarisfûgels''' (''Sagittarius'')<br><small>[[Johann Hermann (Naturforscher)|Hermann]], 1783 </small> |Wittenskiplike namme = Sagittarius serpentarius |Beskriuwer, jier= [[John Frederick Miller|J.F. Miller]], 1779 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|250px]] }} De '''siktarisfûgel''' of '''sekretarisfûgel''' (''Sagittarius serpentarius'') is in [[rôffûgel]] en de iennige fertsjintwurdiger út de [[Famylje (takson)|famylje]] ''Sagittariidae''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Secretary Bird Flying.jpg|thumb|left|Fleanende siktarisfûgel.]] De fûgel hat in pear krêftige, lange poaten en in rútfoarmige sturt, in lange túf fan swarte fearren en in oranje gesicht. It fearrekleed is griis mei swarte slachpinnen. De fûgel mjit 1,30 oant 1,40 m en weaget tusken 2,5 oant 4,5 kg. De spanwiidte fan 'e fûgel is likernôch 2 m. == Fersprieding == Siktarisfûgels komme op [[Afrika|Afrikaanske]] [[savanne]]s besuden de [[Sahara]] foar. == Hâlden en dragen == Syn fretten bestiet út slangen, lytse sûchdieren, fûgels en reptilen. As er net folle oars is yt er ek imerkes. It fleanen giet him net maklik ôf, mar hy moat wol om't er yn syn leefgebiet genôch rôfdieren binne dy't de siktarisfûgel ek as proai hawwe. Bysûnder is de wize fan jeien: de proai fangt er troch dy mei syn lange poaten dea te wâdzjen. [[Ofbyld:Secretarybird-1001.jpg|thumb|left|Siktarisfûgel mei proai.]] It nêst wurdt 3 oant 7 m boppe de grûn heech yn 'e beam fan tûkjes en twigen troch it mantsje en it wyfke boud. De beam stiet yn 'e regel tusken tichte strûken. In nêst bestiet út twa oant trije aaien, dy't reade plakjes ha. It wyfke briedt, wylst it mantsje har foer bringt. Tegearre soargje se foar de jonge fûgels, dy't nei 65 oant 85 dagen fleane kinne. == Status == De sektarisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet yn Afrika, mar der bestiet in kâns op útstjerren. In rûge rûzing fan 'e populaasje troch [[BirdLife International]] yn 2020 hâldt de populaasje op 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Neffens publisearre stúdzjes fan 2001 en 2020 nimme dy oantallen ôf. Yn guon regio's bûten de beskerme gebieten is de populaasje yn ien generaasje mei mear as 80% tebekrûn en bûten de nasjonale parken binne grutte gebieten fan it ferspriedingsgebiet ferlern gien. Dat jildt foar de populaasjes yn [[Maly]], [[Niger]] en [[Boerkina Faso]], mar ek yn [[Kameroen]], [[Kenya]], [[Botswana]], [[Swazylân]] en [[Súd-Afrika]] rinne de oantallen tebek. It habitat fan 'e fûgel wurdt oantaast troch it jamk platbaarnen fan gerslân en foarmen fan yntinsiver agrarysk gebrûk yn natuerlik drûch gerslân. Dernjonken wurdt der op 'e fûgel jage en fersteure hoeders nêsten. Ek is de fûgel slachtoffer fan elektrisiteitstriedden. Yn Súd-Afrika is it in probleem dat gerslân ferkrongen wurdt troch strûken. Dêrfandinne stiet de fûgel sûnt 2020 as bedrige (EN, 2024) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn 2023 is yn [[Tanzania]] in grut ûndersyk úteinset yn 'e [[Serengeti]]- en [[Nasjonaal Park TarangireTarangire]]-regio. Dêr binne jonge fûgels mei satellytstjoerders folge om út te finen hoe't se harren nei it útfleanen rêde. Dat projekt is yn 2025 2025 útwreide nei it [[Mkomazi Nasjonaal Park]]. BirdLife Súd-Afrika rjochtet him ek op gearwurking mei boeren en lânbehearders, sadat der ek bûten beskerme gebieten leefgebiet bliuwt foar de fûgel. == Namme == De namme fan 'e fûgel is nei alle gedachten te tankjen oan 'e sierfearren op 'e kop. Fearren waarden eartiids as skriuwpinne brûkt. In resintere ferklearring is dat de namme fan it [[Arabysk]]e ''saqr-et-tair'' ôflaat is, itjinge jachtfûgel betsjut. De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1779 troch John Frederick Miller jûn en betsjut 'bôgesjitter fan slangen'. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/secretarybird-sagittarius-serpentarius BirdLife International] * [https://ebird.org/species/secret2#:~:text=Secretarybird Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=DCBCCEB89FD9FC3F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sagittarius serpentarius|Sikatrisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Siktarisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Siktarisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] d2vm5r1ni4c2fm3zru0nhfabwtin87v 0 185032 1237176 1219616 2026-08-01T23:20:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237176 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rysfûgel |Ofbyld = [[File:Java_Sparrow_-_Baluran_NP_-_East_Java_MG_8180_(29726690101).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[rysfûgels]] (''Padda'') |Wittenskiplike namme= Padda oryzivora |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] | datum = 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rysfûgel''' (''Padda oryzivora''; synonymiem: ''Lonchura oryzivora'') is in sjongfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It fûgeltsje wurdt bytiden ek '''glatik''' neamd. == Skaaimerken == It rysfûgeltsje hat in swart kopke mei wite wangen en in read snaffeltsje. De boppekant en it boarst binne blaugriis en hy hat in swarte sturt. De búk is ljochtgriis mei in rôze skimer. De rysfûgel wurdt 14 oant 15 sm lang. Mantsje en wyfkes binne hast allyk. == Fersprieding == De soarte is oarspronklik op [[Java]] en [[Baly]] en wie dêr oant yn 'e jierren 1960 in algemiene soarte yn in grut tal lânskippen, lykas gerslân, bosk[[savanne]]s, [[mangrove]]s, gebieten mei rysbou en doarpen en stêden. [[Ofbyld:Padda oryzivora -University of Hawaii at Manoa campus, Honolulu, Hawaii, USA-8.jpg|thumb|left|Rysfûgel op Hawaï.]] Rysfûgels binne op in soad oare plakken yntrodusearre. Sa binne der stabile populaasjes yn [[Japan]], [[Porto Riko]], dielen fan [[Maleizje]] en [[Afrika]] en op [[Oahu]] en guon oare eilannen fan [[Hawaï]].<ref>[https://birdkingdom.org/our_animals/java_sparrow?utm_source=chatgpt.com Bird Kingdom, oproppen 7 augustus 2024]</ref> == Status == Rysfûgels ha slim te lijen hân fan 'e jacht yn 'e jierren 1960 en 1970. De fûgel is in populêre folièrefûgel en sa waarden der foar de hannel in soad fûgel út it wyld fongen. Ek waard de fûgel troch boeren as in pleachbist beskôge en hat de soarte te meitsjen mei it ferlies oan biotoop. In rûge rûzing giet fan in wylde populaasje fan 1.000 oant 2.499 fûgels út, dy't ek noch tige fragmintearre is. Dêrfandinne stiet de rysfûgel as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De rysfûgel stiet yn 'e Appendix II fan 'e [[CITES]]-oerienkomst. De hannel yn 'e soarte is dêrom net frij en bûn oan in fergunning. == Fûgelhokfûgel == Rysfûgels briede maklik yn finzenskip. De soarte yt net pelde wite rys, wyt milletsied, gierst, hjouwer, kanaarjesied en grienfoer. Dêrnjonken ha er farsk drinkwetter, maachkizel en grân nedich. Ek moatte se gelegenheid ha om harren te baaien. Mei oare lytsere soarten is in grutte bûtenfolière in eask. Yn finzenskip binne ferskillende kleurmutaasjes fokt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/java-sparrow-padda-oryzivora BirdLife International] * [https://ebird.org/species/javspa?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=549BEA0C618F1B97 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Padda oryzivora|Rysfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Risfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rysfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Brûnei]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Fidzjy]] [[Kategory:Eksoat yn Maleizje]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn Sry Lanka]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] apt5ozvzln123yo1cpdqnceuuz5c5n8 0 185083 1237210 1201585 2026-08-01T23:44:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237210 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze protter |Ofbyld = [[Ofbyld:Розов скорец.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = '''rôze protters''' (''Pastor'')<br><small>[[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1815</small> |Wittenskiplike namme= Pastor roseus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|250px]]<br><small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }} De '''rôze protter''' (''Pastor roseus'', synonym: ''Sturnus roseus'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (Sturnidae). Oant 2018 stie de soarte yn it skaai ''[[Sturnus]]''. Yn in stúdzje fan 2018 die bliken dat ''Sturnus'' in [[polyfyletyske groep]] foarme en dêrom waarden de soarten fan dy groep beheind. Sûnt is de rôze protter yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Pastor'' set. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Rosy Starling Adult AMSM3427RSTAR.jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel yn Yndia.]] Mei in lingte fan 19 oant 22 sm is de rôze protter like grut as de gewoane protter (''Sturnus vulgaris''). Hy weaget tusken de 59 en 89 gram. Ek syn bou is yn essinsje itselde as dy fan 'e protter; mei syn koarte, krêftige sturt en puntige, trijehoekige wjukken is it in rappe en goede fleaner. In folwoeksen rôze protter is rôze op 'e búk, it boarst en op 'e rêch en fierder swart mei in bleekrôze snaffel en poaten. Mantsjes ha yn 'e briedtiid glânzgjende lange swarte fearren op 'e kop. Wyfkes binne wat doffer fan kleur, ha in koartere túf en brunere wjukken. Ek binne de oergongen tusken it rôze en it swart minder skerp. Jonge fûgels lykje in soad op 'e gewoane protter (''Sturnus vulgaris''), mar binne ljochter en te ûnderskieden mei't hja doffer binne en in koarte, stompe, by de basis gielige snaffel ha. == Fersprieding == Rôze protters briede yn it súdeasten fan Europa en Sintraal-Aazje. Se briede yn koloanjes yn lânbougebieten en steppes. It is in [[trekfûgel]] en winterdeis binne se yn [[Yndia]] en tropysk [[Aazje]] te finen. Yn Sintraal-Europa komt er yn lytse oantallen foar en eartiids yn gruttere oantallen yn [[Hongarije]]. Yn oare lannen komt de soarte tige ûnregelmjittich foar en nei it westen ta wurdt er seldsumer. Untsnapte fûgels út finzenskip binne lykwols net ûngewoan, om't de rôze protter frij populêr is ûnder fokkers. De soarte is in fûgel fan steppes en iepen agraryske gebieten en folget de gebieten dêr't in soad imerkes foarkomme. Faak wurde se yn losse kloften yn beammen en strûken waarnommen. By massamigraasjes fleane dizze sosjale fûgels ek oer hegere lânskippen of bercheftige regio's. [[Ofbyld:Rosy Starling (Pastor roseus) (8079445006).jpg|thumb|left|Groep rôze protters yn Kazachstan.]] Koloanjes wurde normaal fûn by wetter, faak yn dellingen, mar nei it brieden ferhúzje se nei mear boskrike gebieten. Yn Nederlân is de soarte in [[dwaalgast]] en as se waarnommen wurde is dat meastentiids tusken july en novimber yn 'e kustgebieten en de westlike Waadeilannen. Meastentiids binne dat fûgels fan it earste jier. Se minge harren yn sokke gefallen faak mei gewoane protters en kinne wiken hingjen bliuwe.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/15840#:~:text=Roze%20Spreeuwen%20worden%20vooral%20gezien,gaat%20het%20om%20eerstejaars%20vogels. Sovon, oproppen 9 augustus 2025.]</ref> == Hâlden en dragen == It briedseizoen is koart en rint fan maaie oant july en is ek nau ferbûn mei de beskikberens fan iten. Se binne monogaam en briede yn grutte koloanjes, faak fan hûnderten oant wol tûzenen nêsten. Beide skaaien bouwe it nêst, dat makke is fan gers en tûken en beklaaid mei fyn gers en fearkes. It nêst leit yn in holte, faak tusken stiennen op in richel of yn in spjalt fan in rots. De lechsels besteane út trije oant seis aaien. Yn 'e briedtiid yt de fûgel meast imerkes en oare ynsekten, nei it brieden ek fruchten. Winterdeis bestiet it iten út ynsekten, fruchten, sied en nektar. == Status == De soarte hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e Europeeske populaasje wurdt op 123.000 oant 459.000 folwoeksen fûgels rûsd (2012). Om't yn Europa 25% fan 'e populaasje libbet wurdt de wrâldpopulaasje op 450.000 oant 2.000.000 fûgels rûsd. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosy-starling-pastor-roseus BirdLife International] * [https://ebird.org/species/rossta2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=24208346AD77666E Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pastor roseus|rôze protter}} }} {{DEFAULTSORT:roze protter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rôze protter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] 15ye1m6cuoxvzcyv6v98gvp0sjo475o 0 185147 1237129 1201708 2026-08-01T19:26:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237129 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readskouderstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Cape glossy starling (Lamprotornis nitens).jpg|250px]] |lûd = [[OfbyldLamprotornis nitens phoenicopterus, roep en gevladder, 2022-09-26 10h26, Pretoria, a.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis nitens |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Distribution of Lamprotornis nitens.png|250px]] }} De '''readskouderstaar''', '''readskouderprotter''' of '''Kaapske staar''' (''Lamprotornis nitens''), is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (Sturnidae). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Greater blue-eared starling (Lamprotornis chalybaeus nordmanni).jpg|thumb|left|Readskouderstaar yn Botswana.]] De soarte wurdt likernôch 25 sm lang en weaget tusken 65 en 112 gram. De fearren fan 'e kop, nekke, hals, kiel en it boarst binne glânzgjende blau. Fan 'e snaffel rint oer it oranje each oant it ear in gebiet mei meast donkere oant swarte fearkes. De namme hat de fûgel te tankjen oan it lytse readbrûnzen plakje op 'e skouders, dat faak net te sjen is. Foar de rest binne de fearren meast grienblau. De kleuren fan 'e fûgel hingje sterk fan 'e ljochtferhâldings ôf. De poatsjes en de snaffel binne swart. == Fersprieding == De soarte komt súdlik fan Gabon, yn it westen en suden fan [[Angoala]], súdlik [[Sambia]], [[Simbabwe]], [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en [[Súd-Afrika]] foar. Fierder wurdt de fûgel ek waarnommen yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], mar dêr briedt er net. De fûgel is wat habitat oanbelanget net sinnich en libbet yn in soad ferskillende types lânskip. Se komme yn drûgere gebieten mei net tichte bosken foar, plantaazjes, savannes en op ferwylderde greide. Ek is de fûgel yn parken en tunen te sjen. == Hâlden en dragen == Readskouderstaren briede fan septimber/oktober oant febrewaris/maart. Nêsten wurde faak yn holtes fan bygelyks [[spjochten]] of [[Afrikaanske burdfûgels]] (''Lybius'') boud. Ek ha se nêsten yn sânbanken of brûke se troch minsken makke nêstkasten. [[Ofbyld:Lamprotornis nitens (09).jpg|thumb|left|Groepke readskouderstaren. Wat iten oanbelanget is de soarte net sinnich.]] In lechsel bestiet út 2 oant 6 grienblauwe aaikes mei reade plakjes, dy't troch it wyfke yn 12 oant 14 dagen útbret wurde. De jonge fûgels wurde troch beide âlders fuorre en wurde dêrby faak troch oare fûgels fan 'e soarate holpen. Nei 20 dagen kinne de jonge fûgels fleane, dý't dan noch teminsten in wike yn 'e groep bliuwe. Syn iten bestiet út ynsekten, fruchten en nektar fan blommen. Ek is der tusken itensresten fan minsken wol wat fan syn gading te finen. == Status == Der binne gjin rûzings fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel is yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet tige algemien en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De fûgel wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2018) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-starling-lamprotornis-nitens BirdLife International] * [https://ebird.org/species/capgls1/L2672855 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=57BBB7F161268D8F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis nitens|Readskouderstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Readskouderstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] dekeng03cls7hiezljw2ii13yzz1kh5 0 185191 1237269 1201799 2026-08-02T00:27:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237269 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = shelleyglânsstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Lamprotornis shelleyi, Omo South Ethiopia, Lip Kee 2015 ((CC BY-SA 2.0).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis shelleyi |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Afrika Verbreitungsgebiet Lamprotornis shelleyi.png|250px]]<small>{{Color box|#E9E968}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#65D862}} [[stânfûgel]]<br> {{Color box|#9384D6}} [[wintergast]]</small> }} De '''shelleyglânsstaar''' of '''Shelley's glânsstaar''' (''Lamprotornis shelleyi''), ek: '''shelleyglânsprotter''' of '''Shelley's glânsprotter''', is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). == Beskriuwing == De boppedielen binne irisearjend mei in blauwe glâns op 'e kop en grien op it grutste part fan 'e wjukken. De fûgel liket in soad op 'e [[Hildebrandtglânsstaar]], mar de eagen binne gieloranje en de búk is donkerder kastanjebrún. Ek liket de fûgel op 'e [[trijekleurige glânsstaar]], mar hy mist de wite boarstbân en hat ek gjin wite ûndersturt. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit yn [[Etioopje]], [[Kenia]], [[Somaalje]], [[Sûdan]] en [[Tanzania]]. De soarte libbet yn drûge savannes mei toarnstrûken. en wurdt meast yn lytse groepkes sjoen, fakentiden mei oare prottersoarten. De soarte is foar in part [[trekfûgel|migrearjend]]. en is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderfieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Status == Shelleyglânsstaren ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny ta Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) hat de soarte dêrom as net bedrige (LC) klassifisearre. == Namme == De namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan [[George Ernest Shelley]] (1840-1910), in [[geolooch]], samler en [[ornitolooch]] dy't aktyf wie yn [[Austraalje]], [[Egypte]], [[Birma]], [[Súd-Sûdan]] en [[Súd-Afrika]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/shelleys-starling-lamprotornis-shelleyi BirdLife International] * [https://ebird.org/species/shesta1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B24A13C796E349D4# Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis shelleyi|Shelleyglânsstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Shelleyglansstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] jjllkg6p8064htm2nhq5msa1q3gfero 0 185274 1237270 1215660 2026-08-02T00:28:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237270 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Siameeske eksterprotter |Ofbyld = [[Ofbyld:Gracupica floweri, Baan Ploypratharn, Kanchanaburi Province, Thailand.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Gracupica contra - Pied Myna XC129320.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[eksterprotters]] (''Gracupica'') |Wittenskiplike namme= Gracupica floweri |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1897 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Siameeske eksterprotter''' (''Gracupica floweri'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[beo's]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). == Taksonomy == De fûgel waard yn 1897 troch [[Richard Bowdler Sharpe]] as in soarte mei de namme ''Sturnopastor floweri'' beskreaun, in earbetoan oan Stanley S. Flower, de doetiidske direkteur fan it museum yn [[Bangkok]]. Letter waard de fûgel as ûndersoarte fan 'e Yndiaaske eksterprotter behannele, mar sûnt 2021 wurdt de fûgel wer troch it [[International Ornithological Congress]] erkend as in aparte soarte. == Skaaimerken == De Siameeske eksterprotter hat in swart boarst en swarte boppedielen mei in wite búk, stút en skouderstreek. Ek hat er in wyt plak op it wang. De snaffel is puntich en gieleftich mei in oranje basis. Siameeske eksterprotters ha in soad fan [[Yndiaaske eksterprotter]]s, mar ha mear wyt yn 'e foarm fan streken op 'e foarkant fan 'e kroan. De keale readoranje hûd om it each is grutter as by de Yndiaaske eksterprotter, mar net sa grut as by de [[Javaanske eksterprotter]]. == Fersprieding == De fûgel komt foar fan súdlik en eastlik [[Birma]] en súdlik [[Sina]] oant [[Tailân]], [[Laos]] en [[Kambodja]]. Se wurde yn iepen lânskip, op rysfjilden, by strewellen en yn tunen waarnommen. De fûgel is yn Singapoer yntrodusearre, mar der binne gjin briedgefallen bekend. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne, mar net sa rap om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2022). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/thai-pied-starling-gracupica-floweri BirdLife International] * [https://ebird.org/species/aspsta7 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0F5360B97439A344 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gracupica floweri|Siameeske eksterprotter}} }} {{DEFAULTSORT:Siameeske eksterprotter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eksterprotter]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] apkcqbcrzf17l0r3k34i7ruge0fotd9 0 185805 1237070 1204717 2026-08-01T18:49:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237070 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reade fody |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Red Fody 5.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Female Foudia madagascariensis.jpg|250px]]<small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[fodys]] (''Foudia'') |Wittenskiplike namme= Foudia madagascariensis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reade fody''' of '''Madagaskarfody''' (''Foudia madagascariensis'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fodys]] (''Foudia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Red cardinal fody (Foudia madagascariensis) male transition Reunion.jpg|thumb|left|170px|Mantsje yn 'e oergong nei de briedtiid.]] It likernôch 10 sm lange fûgeltsje weaget tusken 14 en 19 gram. It mantsje is yn 'e briedtiid felread mei swarte rânen om it each. De wjukken en de sturt binne oliifbrún. Wyfkes en net-briedende mantsjes binne ûnopfallend en boppe oliifgrien mei donkerbrune streken en ûnder griisbrún. == Fersprieding == Reade fodys komme op [[Madagaskar]] foar en binne yntrodusearre op oare eilannen yn 'e [[Yndyske Oseaan]], dêr't it fûgeltsje fanwegen konkurrinsje in bedriging foarmje kin foar de [[Mauritsiusfody]] (''Foudia rubra'') en de [[Rodriguesfody]] (''Foudia flavicans''). De soarte is algemien yn bosk, op greide en lânbougebieten, mar net yn tichte bosken. Op Madagaskar beskôgje rysboeren it fûgeltsje as in pleach. De reade fody is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == Bûten it briedseizoen is de reade tody sosjaal. As it briedseizoen tichterby komt wurde der territoaria fan likernôch 30 m trochsnit ôfbeakene en sa briede de fûgels yn losse koloanjes. De fûgels binne monogaam en it mantsje begjint it nêst yn it sintrum fan it territoarium te bouwen, foardat de hofmakkerij begjint. It nêst is bolfoarmich mei in tagong op 'e side. Read fodys iete foar in grut part sied, benammen gerssied, en ynsekten, mar ek fruit of nektar of wat se tusken ôffal fine. == Status == Oannommen wurdt dat de soarte stabyl is en dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2018) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-fody-foudia-madagascariensis BirdLife, oproppen 3 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/redfod1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 3 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F7DFA41B81518AC0 Avibase, oproppen 3 septimber 2025.] ---- {{Commonscat|Foudia madagascariensi|Reade fody}} }} [[Kategory:Fody]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Eksoat yn de Komoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]] cttjfb1f2d4bcvju4uw5068beiqolbx 0 185862 1237118 1204696 2026-08-01T19:20:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237118 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-headed Weaver (Anaplectes melanotis) (8390429318) (2).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Red-headed Weaver, Anaplectes rubricep at Borakalalo National Park, South Africa (female or non-breeding male in late winter) (9838140424).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = '''readkopwevers''' (''Anaplectes'')<br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1863</small> |Wittenskiplike namme= Anaplectes rubriceps |Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkopwever''' (''Anaplectes rubriceps'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Anaplectes''. == Beskriuwing == De readkopwever is in middelgrutte weverfûgel fan 12 oant 15 sm mei in stevige snaffel en in koarte sturt en it is de iennige weverfûgel mei in oranjereade snaffel. It briedende mantsje kin der geografysk ferskillend út sjen, mar se ha allegear in opfallende fjoerreade kop. Net-briedende mantsjes en wyfkes ha meast gielige en oliifeftige kleuren mei streken en in bleke ûnderkant. == Fersprieding == De readkopwever komt breed foar yn [[Afrika]] súdlik fan de [[Sahara]], fan [[Senegal]] en [[Etioopje]] oant [[Súd-Afrika]]. De soarte libbet op savannes en yn iepen bosken, gebieten mei strewellen en bytiden ek op kultuergrûn mei beamkes. De readkopwever wurdt tradisjoneel ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: [[Ofbyld:Red-headed Weaver - Meru - Kenya 06 8200 (22662471820).jpg|thumb|left|Noardlike readkopwever.]] * ''Anaplectes rubriceps leuconotos'' – komt foar fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant súdlik [[Tsjaad]], it noarden fan 'e [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]], súdwestlik en súdlik [[Sûdan]], [[Súd-Sûdan]], [[Eritreä]], [[Etioopje]] en [[Somaalje]], nei it suden oer [[Uganda]] en [[Kenia]] oant [[Malawy]]. * ''Anaplectes rubriceps rubriceps'' - komt foar fan súdlik [[Angoala]] oant noardeastlik [[Namybje]], súdlik [[Sambia]], [[Mozambyk]] en noardeastlik [[Súd-Afrika]]. Sûnt 2016 behannelje [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de ûndersoarte ''leuconotos'' as in aparte sorte, de [[noardlike readkopwever]]. Sûnt 2022 kategorisearret it ynfloedrike eBird/Clements de fûgel ek as in aparte soarte. Sûnt 2023 folge it [[International Ornithological Congress|Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Red-headed Weaver (Anaplectes melanotis) male on nest (16487753467).jpg|thumb|250px|Nêst fan 'e readkopwever.]] Se ite benammen ynsekten, larven, spinnen en lytse krûpguod. Se sykje aktyf op stammen, tûken en ûnder bast. Ek ite se bytiden sied. Readkopwevers binne tige keunstsinnich yn 'e bou fan nêsten. It mantsje bout in rûn nêst fan strak yninoar flochten gers, faak hingjend oan in tûke. As it wyfke ûnder de yndruk is, kiest se it nêst en kin de briedtiid begjinne. Se komme gauris yn pearkes of lytse groepkes foar, minder yn grutte koloanje lykas oare wevers. == Status == Neffens de Reade list fan 'e [[IUCN]] wurdt de soarte net bedrige (''Least Concern'', 2024) fanwegen de grutte fersprieding en de relatyf stabile populaasje. Lokale bedrigings binne habitatferlies troch houtkap en lânbou, mar oer it gehiel nimt de soarte net dramatysk ôf. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-red-headed-weaver-anaplectes-rubriceps BirdLife (''rubriceps''), oproppen 5 septimber 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-red-headed-weaver-anaplectes-leuconotos BirdLife (''leuconotos''), oproppen 5 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rehwea1 Ebird, oproppen 5 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4D19099B8FAD39D6 Avibase, oproppen 5 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anaplectes rubriceps|Readkopwever}} }} [[Kategory:Readkopwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 2zun1xd5ngkfekqz4gfl5wtnronmx2n 0 185960 1237202 1204433 2026-08-01T23:35:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237202 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rouwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Maxwell's Black Weaver, Kakum, Ghana S4E1381, crop.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[wevers]] (''Ploceus'')<br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1863</small> |Wittenskiplike namme= Ploceus nigerrimus |Beskriuwer, jier= [[José Vicente Barbosa du Bocage|Barboza du Bocage]], 1876 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rouwever''' (''Ploceus albinucha'') is in [[Wevers|wever]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Beskriuwing == De rouwever is in swarte boskwever mei wite eagen. Yn it westlike diel fan it ferspriedingsgebiet hat de soarte in sulvergrize nekke, mar de eastlike fûgels binne folslein swart. De populaasjes yn it westen binne hast allyk oan 'e populaasjes fan 'e [[swarte wever]], mar ûnderskiede har mei in tinnere, puntige snaffel. In oar ferskil is it habitat fan 'e rouwever, dat út boskrike gebieten bestiet. == Fersprieding == De rouwever is yn twa groepen mei trije [[ûndersoarte]]n ferdield en hat de folgjende fersprieding: * ''Ploceus albinucha albinucha'' - [[Guinee]] oant [[Gana]] * Maxwelli-groep: **''Ploceus albinucha maxwelli'' - [[Bioko]] (eilân yn 'e [[Golf fan Guinee]]) **''Ploceus albinucha holomelas'' - súdlik [[Nigearia]] oant [[Gabon]], [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]], noardlik [[Kongo-Kinsjasa]] en westlik [[Uganda]]. De soarte komt foar yn leechlânbosken en bosken op útrinners fan heuvels. Se wurde yn lytse groepkes of yn groepen mei oare soarten waarnommen en bouwe harren nêsten somtiden yn grutte koloanjes fan 'e eigen soarte of mei oare soarten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ploceus%20albinucha BirdLife, oproppen 8 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/mabwea1 Ebird, oproppen 8 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E6E4F15D43A85668 Avibase, oproppen 8 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ploceus nigerrimus|swarte wever}} }} [[Kategory:Wever (fûgelskaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] d74fhq9nwwni23r2gwf6tsyrlrka50f 0 186019 1237262 1204606 2026-08-02T00:23:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237262 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = selskipwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Philetairus socius (Etosha, 2013), crop.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = '''selskipwevers''' (''Philetairus'') <br><small>[[Andrew Smith (zoologist)|A. Smith]], 1837</small> |Wittenskiplike namme= Philetairus socius |Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Philetairus socius distribution map.png|250px]] }} De '''selskipwever''' (''Philetairus socius'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). It is iennige soarte fan it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Philetairus'' == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sociable weaver (Philetairus socius).jpg|thumb|left|Selskipwever yn it [[Tswalu Kalahari-reservaat]] (Súd-Afrika).]] De likernôch 13 sm lange fûgel hat in effen brune krún en is swart op it kin en op 'e kiel. De wangen en de ûnderkant fanôf it boarst binne krêmkleurich, wylst de flanken swart binne. De boppedielen ha brune fearren mei ljochte seamen. De wjukken en sturt binne brún mei bleke rânen oan 'e fearren. De fûgel hat in swarte oant laaiblauwe snaffel. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Jonge fûgels binne doffer en misse it swart op 'e kiel en flanken. == Fersprieding == De selskipwever komt foar yn súdwestlik en súdlik Afrika ([[Namybje]], [[Botswana]] en [[Súd-Afrika]], útsein de provinsjes Noard-Kaap, Frijsteat en Noardwest). It habitat bestiet benammen út drûge gebieten of savannes mei bygelyks akasia's en oare beamsoarten, dêr't se de nêsten yn bouwe. Dêrmei is it ferspriedingsgebiet sterk oan 'e [[Kalahary]]-regio bûn. De soarte wurdt beskôge as monotypysk – der binne gjin [[ûndersoarte]]n erkend. == Hâlden en dragen == De fûgel is bysûnder troch syn mienskiplike nêstbou: se meitsje de grutste troch fûgels boude nêststruktueren op 'e wrâld, faak yn beamtoppen of op peallen. Dy fûgelflats biede ûnderkommen foar hûnderten selskipwevers en wurde oer generaasjes hinne útwreide. De fûgels binne mear bûn oan it plattelân mei beammen en peallen en boeregebieten en litte harren net yn stêden sjen. It dieet bestiet út sied en ynsekten. == Status == [[Ofbyld:Philetairus socius 328000536.jpg|thumb|left|Nêsten oan elektrisiteitspeal.]] De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de populaasje is grut en wurdt op miljoenen rûsd. Der wurdt oannommen dat de populaasje stabyl en der is gjin bewiis fan grutte bedrigingen en tebekrinnen fan 'e populaasje. Lokaal kinne habitatferlies en ynteraksje mei de minske wol ynfloed hawwe op 'e ûntwikkeling fan 'e soarte. De fûgels bouwe bygelyks somtiden harren nêsten oan telefoan- of elektrisiteitspeallen, dy't troch minsken weihelle wurde. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sociable-weaver-philetairus-socius BirdLife, oproppen 9 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/socwea1/NA-KH Ebird, oproppen 9 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7799DC8B0CEAA782 Avibase, oproppen 9 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Philetairus socius|selskipwever}} }} [[Kategory:Selskipwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] stsrwgwfju4h6xe5vrssh041kdz5ldc 0 186035 1237138 1204646 2026-08-01T19:30:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237138 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsturtwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Histurgops ruficauda 255847823.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = '''readsturtwevers''' (''Histurgops'')<br><small>[[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887</small> |Wittenskiplike namme= Histurgops ruficauda |Beskriuwer, jier= [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readsturtwever''' (''Histurgops ruficauda'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Histurgops''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Weaver bird.jpg|thumb|left|''Histurgops ruficauda''.]] De soarte is in relatyf grutte weverfûgel en wurdt likernôch 20 oant 22 sm lang en is dêrmei like grut as in [[protter]]. De wjukken binne donker- of kastanjebrún en de binnenste sturtfearren binne ek kastanjebrún, wylst de bûtenste readeftich binne. Under is de fûgel wat ljochter. De ljochte rânen fan 'e fearren soargje foar in skobbich patroan. De eagen binne blauwyt, de snaffel en poatsjes brún. Mantsjes en wyfkes lykje op inoar. Jonge fûgels binne donkerbrún, hawwe in gielige snaffel en brune eagen. Readsturtwevers wurde gauris betize mei wyfkes en jongen fan 'e [[readsnaffelbuffelwever|buffelwever]] (''Bubalornis niger''), alhoewol't dy gjin readeftige sturt hawwe. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Tanzania]] en libbet op heechflaktes tusken de 1100 en 2000 m boppe de seepspegel yn it noarden en midden fan it lân. It habitat bestiet út drûge, iepen savannes mei gerssoarten en akasia's. == Hâlden en dragen == Readsturtwevers foerazjearje op 'e grûn, allinnich of tegearre mei buffelwevers en protters. Se binne tige faak te sjen by de lodges fan 'e nasjonale parken. Yn 'e briedtiid bouwe de fûgels grutte nêst yn akasiabeammen fan gersfezels mei in lytse tagongstunnel. De soarte briedt yn losse koloanjes. == Status == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar lokaal komt de fûgel in soad foar. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-tailed-weaver-histurgops-ruficauda BirdLife, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rutwea1, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FD2FEFFDC3DCC4E9 Avibase, oproppen 10 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Histurgops ruficauda|readsturtwever}} }} [[Kategory:Readsturtwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] dnb457i28fouechxgcd1v0qyoe4ap02 0 186044 1237132 1204664 2026-08-01T19:27:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237132 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsnaffelbuffelwever |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-billed buffalo weaver, Bubalornis niger injured by an attack from a tawny eagle at Kruger National Park, South Africa (20220068565).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[buffelwevers]] (''Bubalornis'') |Wittenskiplike namme= Bubalornis niger |Beskriuwer, jier= [[Andrew Smith|Smith]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readsnaffelbuffelwever''' (''Bubalornis niger'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). It is de [[typesoarte]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[buffelwevers]] (''Bubalornis''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Red-billed Buffalo Weaver (Bubalornis niger) (33142532726).jpg|thmb|left|250px]] De readsnaffelbuffelwever wurdt likernôch 25 oant 30 sm lang en is meast donkerbrún oant swart mei hjir en dêr wat wyt. De snaffel is fel read en krêftich. Syn poatsjes binne fleiskleurich oant ljocht rôze. De eagen binne donkerbrún. Tusken mantsjes en wyfkes bestiet hast gjin ferskil yn it fearrekleed. Mantsjes binne wat swierder as wyfkes. == Fersprieding == De soarte komt foar op 'e [[Afrika]]anske savannes en drûge gebieten mei strûken fan súdlik en eastlik Afrika en wurdt yn trije ûndersoarten ferdield: * ''Bubalornis niger intermedius'': fan súdeastlik [[Sûdan]], [[Etioopje]] en [[Somaalje]] oant [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Tanzania]]. * ''Bubalornis niger niger'': fan súdlik [[Angoala]] en noardlik [[Namybje]] oant [[Simbabwe]] en noardlik [[Súd-Afrika]]. * ''Bubalornis niger militaris'': fan súdlik [[Sambia]] oant súdlik [[Mozambyk]] en noardeastlik Súd-Afrika. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Baobabs in Tanzania 0582 Nevit.jpg|thumb|left|Nêsten fan readsnaffelbuffelwevers yn in Baobabbeam (Tanzania).]] It binne sosjale fûgels, dy't yn groepen libje. Buffelwevers foerazjearje op 'e grûn yn lytse oant grutte groepen faak yn kombinaasje mei protters en oare fûgels, op syk nei ynsekten, sied en fruit. Ek wurde se faak mei grutte sûchdieren lykas buffels en antilopen sjoen, dêr’t se ynsekten fine. Se briede yn koloanjes en bouwe grutte, suterige nêsten Mantsjes fan 'e soarte ha in [[pseudopenis]] fan likernôch 1,5 sm. Dat waard foar it earst beskreaun yn 1831 troch in Dútske anatomist yn in ferslach oer de fûgels. De pseudopenis hat gjin bloedfetten en ferfiert gjin sperma, mar wurdt yn it stee dêrfan brûkt foar de wille fan 'e wyfkes en helpt de mantsjes by it ferlieden fan wyfkes. De briedtiid duorret fan septimber oant juny, mei it aksint op desimber oant maart. Wyfkes lizze 2 oant 4 aaikes en briede dy allinnich yn likernôch 14 dagen út. Nei 20 oant 23 dagen ferlitte de jonge fûgels it nêst. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024). Alhoewol't de wrâldpopulaasje fan 'e net rûsd is, wurdt de fûgel as algemien beskôge en is de populaasje stabyl. Lokaal kin it kappen fan beammen, it omsetten fan natuer yn kultuerlân en ynteraksje mei minsken in bedriging foarmje. De fûgel hat rôffûgels, slangen, apen en mangoesten as fijân. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-billed-buffalo-weaver-bubalornis-niger BirdLife, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rbbwea1/ZA-GT, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=9EB5363878463D97 Avibase, oproppen 10 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bubalornis niger|readsnaffelbuffelwever}} }} [[Kategory:Buffelwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 40f7h25ehd3jdm6orcosqmxzlp9xu6s 0 186087 1237152 1204969 2026-08-01T19:41:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237152 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reinbôgebijefretter |Ofbyld = [[File:Rainbow Bee-eaters at Round Hill Nature Reserve NSW Australia.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops ornatus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''reinbôgebijefretter''' (''Merops ornatus'') is in fûgel fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). De fûgel komt foar yn [[Austraalje]], [[Yndoneezje]], [[East-Timor]], de [[Salomonseilannen]] en [[Papoea Nij-Guineä]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Rainbow bee eater 04.jpg|thumb|left|Reinbôgebijefretters yn [[Darwin (Noardlik Territoarium)|Darwin]], [[Noardlik Territoarium|NT]] (Austraalje).]] De reinbôgekever is benammen grien en blau. De kop fan 'e fûgel hat in oranjegiele kroan, in swarte streek oer de oranjereade eagen mei tusken de oranje kroan en de swarte streek grien en ûnder de swarte eachstreek in ljochtblauwe streek mei in swarte snaffel. De kiel is oranjegiel en oer it boarst rint in donkere boarstbân. De ûnderkant is fierder grien oant gielgrien; de bopperêch is grien en de ûnderrêch lochtblau. De sturt is swart en de wjukken binne grien en oranje mei in swart ein op 'e grutte fearren. It mantsje fan 'e soarte mjit 22 oant 25 sm yn 'e lingte en weaget likernôch 30 gram. De reinbôgebijefretter hat oer it generaal in sturtlingte fan sa’n 5 oant 7 sm. Dêrnjonken stekke de twa langere sintrale sturtfearren dúdlik út; dy kinne nochris in 2 oant 5 sm langer wêze as de rest fan 'e sturt. It wyfke is wat lytser en lichter en hat ek útrinnende sintrale fearren, mar dy binne koarter — faak mar 1–2 sm langer as de oare sturtfearren. Wyfkes ha fierder deselde kleuren as mantsjes. == Fersprieding == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet fan [[Selebes]] oant Nij-Guineä en de Salomoneilannen en súdlik oant Súd-Austraalje, mar net op [[Tasmaanje]]. Winterdeis trekke de fûgels fan it suden nei it noarden fan it ferspriedingsgebiet. De fûgel libbet yn 'e buert fan sânige iggen en rânen yn in fierder iepen lânskip. Dwaalgasten binne oant op [[Japan]] waarnommen. == Iten == [[Ofbyld:Bee eater bath time (8888134205).jpg|thumb|left|Fleanende bijefretters.]] De soarte yn ynsekten lykas ealjebijen, holders en mychammels, dy't er fan in ôfstân oant 50 meter sjen kin as er op in tûke sit. Nei de fangst ferwideret de fûgel fuortendaliks kundich de angel fan in giftige proai. In reinbôgefretter yt ferskate hûnderten ynsekten deis en spuit de net te fertarren dielen as braakbaltsjes wer út. Yn 'e moannen augustus oant jannewaris briedt de soarte yn lytse, losse koloanjes. Faak helpe de jonge fûgels fan it lêste nêst by it grutbringen fan 'e jongen fan it folgjende lechsel. == Status == De wrâldpopulaasje waard yn 2009 op 670.000 folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De fûgel wurdt dêrfandinne troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) klassifisearre op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rainbow-bee-eater-merops-ornatus BirdLife, oproppen 11 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rabeat1 Ebird, oproppen 11 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3EDF8B55F09854A3 Avibase, oproppen 11 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops ornatus|reinbôgebijefretter}} }} {{DEFAULTSORT:Reinbogebijefretter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] rg29zjn4kz6vt9tvw7vbtlv7jfwo2dy 0 186095 1237203 1204967 2026-08-01T23:35:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237203 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze bijefretter |Ofbyld = [[Ofbyld:Rosy Bee-eater - Loango NP - Gabon 5P5A2395.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops malimbicus |Beskriuwer, jier= [[George Shaw|Shaw]], 1806 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rôze bijefretter''' (''Merops malimbicus'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). == Beskriuwing == De folwoeksen fûgel is 22 oant 25 sm lang en hat in donkergrize foarholle en krún, in swart masker mei dêrûnder in wite streek en in wyt kin. De mantel is swart, de wjukken en rêch laaigriis en de romp bleker griis. De sturt is karmyn oergeand yn griis. De fûgel is fan 'e kiel nei de ûnderkant helder rôze en de ûndersturtdekfearren binne griis. De ûnderkant fan 'e flechtfearren en grutte sturtfearren binne glânzgjend swart. De snaffel is swart, it each readbrún en de poatsjes gielbrún. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen, jongen binne bleker. == Fersprieding == Rôze bijefretters komt foar yn [[Angoala]], [[Benyn]], [[Boerkina Faso]], [[Kongo-Brazzaville]], [[Kongo-Kinsjasa]], [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Gabon]], [[Gana]], [[Nigearia]] en [[Togo]]. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt fan lokaal algemien oant net oanwêzich yn it ferspriedingsgebied neamd. Rôze bijefretters binne foar in part ôfhinklik fan bosk en oannommen wurdt dat yn it ferspriedingsgebiet in diel dêrfan ferdwynt. Dêrom wurdt oannommen dat de oantallen fan 'e fûgel tebekrinne. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) klassifisearre op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rainbow-bee-eater-merops-ornatus BirdLife, oproppen 12 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/robeat1 Ebird, oproppen 12 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=32E6DB03784BC438 Avibase, oproppen 12 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops malimbicus|rôze bijefretter}} }} {{DEFAULTSORT:Roze bijefretter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk) ]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] b5wzp5ebiiw1bixkzv7junbtueeflin 0 186127 1237090 1205003 2026-08-01T19:05:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237090 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkielbijefretter |Ofbyld = [[Ofbyld:Merops bulocki frenatus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops bulocki |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Merops bulocki distribution map.png|250px]] }} De '''readkielbijefretter''' (''Merops bulocki'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). == Skaaimerken == Readkielbijefretters ha in griene foarholle, in swart masker, in reade kiel (mei in fyn turkwaze streekje tusken it masker en de reade kiel), in kanielkleurige ûnderkant, in blauwe anaalstreek en in brune ûndersturt. De boppedielen binne kanielkleurich yn 'e nekke en op 'e mantel en grien op 'e rêch. De wjukken binne meast grien en de grutte fearren dêr binne blauswart op 'e einen. De boppekant fan 'e sturt is gielich grien. Readkielbijefretters ha in donker each, in swarte snaffel en swarte poatsjes. == Fersprieding == De soarte komt yn 'e [[Sahel]]krite foar en wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n: * ''Merops bulocki bulocki'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant de [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]]. * ''Merops bulocki frenatus'': fan súdlik [[Sûdan]] en westlik [[Etioopje]] oant noardeastlik [[Kongo-Kinsjasa]] en noardlik [[Uganda]]. It habitat bestiet út bosksavennes mei rivieren en rillen, fierder heal iepen lânskippen mei grutte beammen. == Hâlden en dragen == Readkielbijefretters briede yn koloanjes oant 50 pearkes yn klaai- en sâniggen of by kliffen. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje. De soarte is mei in geskikt habitat lokaal gewoan. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne wurdt de readkielbijefretter troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-throated-bee-eater-merops-bulocki BirdLife, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rtbeat1 Ebird, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=E6DC5DA11534CBD6 Avibase, oproppen 13 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops bulocki|readkielbijefretter}} }} {{DEFAULTSORT:readkielbijefretter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 36pfl05w4cf0uzzhh78542cm50ixnoc 0 186584 1237300 1206517 2026-08-02T11:04:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237300 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske kraanfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Grus japonensis 377501253.jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'') |Skaai = [[gewoane kraanfûgels]] (''Grus'') |Wittenskiplike namme= Grus japonensis |Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Grus japonensis dist.png|250px]]<br><small>{{Color box|#0ED145}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FFCA18}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#EC1C24}} [[wintergast]]</small> }} De '''Sineeske kraan'''('''fûgel'''), '''Japanske kraan'''('''fûgel''') of '''Mantsjoerijske kraan'''('''fûgel''') (''Grus japonensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[gewoane kraanfûgels]] (''Grus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kraanfûgels]] (''Gruidae''). De soarte komt foar yn East-Aazje en is ien fan 'e grutste en seldsumste kraansoarten. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Grus japonensis 102480575.jpg|thumb|left|Sineeske kraanfûgel yn 'e flecht.]] Sineekse kranen binne grutte wite fûgels fan likernôch in oardel meter heech mei in gewicht fan sawat 7,5 kg. De kop en nekke binne swart mei in read plak boppe op 'e kop en in wyt diel efter de eagen. Yn 'e flechtis te sjen dat de hânfearren wyt en de skermfearren en de ûnderearmfearren swart binne. Juvenilen binne brunich. == Fersprieding == De soarte briedt yn [[Sibearje]] en [[Mongoalje]] en op it eilân [[Hokkaido]] yn [[Japan]]. Winterdeis migrearret er nei eastlik [[Sina]] en [[Koreä]], wylst de Japanske populaasje [[stânfûgel]] is. Ut en troch binne der waarnimmingen fan 'e fûgel op [[Taiwan]]. De fêstelânpopulaasje is ferdield yn in eastlike en westlike populaasje. De westlike populaasje briedt yn 'e middenrin fan' e Heilongjiangrivier oan 'e [[Ruslân|Russyske]] kant, lykas yn 'e Songnenflakte en it Da Hinggan-berchtme. Se oerwinterje benammen yn 'e kustwietlânnen fan it Nasjonaal Park Yancheng yn 'e Eastsineeske provinsje [[Jiangsu]].<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ece3.11322 Wiley Online Library, ''Breeding records and the detection of nesting predators of wild-release red-crowned cranes into non-breeding areas of the Yancheng National Nature Reserve, China'', 22 april 2024.]</ref> De Sjineeske kraan is de sustersoarte fan in groep dy't bestiet út de Aziatyske soarten [[Muontskraanfûgel|muontskraan]] en [[Swarthalskraanfûgel|swarthalskraan]], de [[Trompetkraanfûgel|Amerikaanske trompetkraan]] en de [[Kraanfûgel|Jeropeeske kraan]]. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Mandschurenkraniche (Zoo Hoyerswerda) (2).jpg|thumb|left|Jonge fûgel yn 'e Zoo Hoyerswerda.]] Yn Ruslân en Sina briedt er yn wiete gebieten mei gers of reid. Winterdeis wurdt er yn tijflakten, kwelders, oan rivieren, splissteande greiden en sâltpannen oantroffen. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] kategorisearret de soarte as kwetsber (VU) op 'e [[Reade list]]. Yn in relatyf koarte tiid is de soarte sterk yn oantal ôfnommen. Alhoewol't de populaasje yn Japan de lêste tiid foars groeid en no lykas ek de populaasje fan Koreä stabyl is, bleau de populaasje fan 'e yn Sina oerwinterjende populaasje foars ôfnimmen. De fûgel hat dêr bot te lijen hân fan feroaringen yn it lânskip, dy't laten ta isolaasje en fragmintaasje fan it habitat. De totale populaasje is dêr lyts. Mei weryntroduksje fan fokte fûgels wurdt dêr besocht om de wylde populaasje te fergrutsjen. Rûsd wurdt dat de folsleine wrâldpopulaasje út 2000 oant 2650 folwoeksen fûgels bestiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-crowned-crane-grus-japonensis BirdLife] * [https://ebird.org/species/reccra1/CN-31 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0777AB3C96908584 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Grus japonensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gewoane kraanfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] t1phsz0gdvysg0f06jmi6c2iuzhnlbg 0 186633 1237238 1206593 2026-08-02T00:03:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237238 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = saruskraanfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:055 Sarus cranes in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'') |Skaai = [[saruskraanfûgels]] (''Antigone'') |Wittenskiplike namme= Antigone antigone |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:SarusMap.svg|250px]] }} De '''saruskraanfûgel''' (''Antigone antigone'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Antigone]]'' út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kraanfûgels]] (''Gruidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|left|Kop fan 'e saruskraan.]] De saruskraan is in tige grutte fûgel, de grutste yn syn famylje. Hy wurdt likernôch 1,50 m lang en weaget 7 oant 8,5 kg. Guon fûgels kinne 1,70 m en oant 12 kg swier wurde. Se ha in spanwiidte fan sa 2,8 m. It fearrekleed is griis, wylst de neakene hûd op 'e kop en boppekant fan 'e nekke read is. By it ear binne in pear dúdlik sichtbere wite dûnsfearkes. De skaaien ferskille net yn uterlik. Lykas oare kraanfûgels hat de saruskraan in lûde trompetrop. == Fersprieding== It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit oer in grut part fan Súdeast-Aazje fan [[Pakistan]] oant [[Maleizje]]. De saruskraan waard yn 'e jierren 1960 ek ynfierd yn noardlik [[Austraalje]] ([[Queensland]]). De fûgel bliuwt meastentiids it hiele jier troch yn 'e selde regio, mar kin ôfhinklik fan 'e beskikberens fan wetter migrearje. [[Yndia]] hat de grutste populaasje en dêr wurdt de soarte yn wiet lân en op iepen drûge en fochtige greiden en fjilden oantroffen. Yn Súdeast-Aazje en Austraalje liket de fûgel yn it briedseizoen de foarkar te jaan oan drûge [[savanne]]-eftige lânskippen mei lytse markes en winterdeis oan iepen keunstmjittige wiete gebieten. De soarte wurdt yn trije ûndersoarten ferdield: * ''A. a. antigone'' - [[Yndia]], [[Nepal]], Pakistan, earder mooglik ek [[Bangladesj]] (de grutste ûndersoarte) * ''A. a. sharpii'' - [[Birma]], [[Kambodja]], it suden fan [[Laos]] en [[Fjetnam]] (oerwinteringsgebiet yn Fjetnam) * ''A. a. gillae'' - Noard-Austraalje == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Sarus Crane (42567961390).jpg|thumb|left|Foerazjearjende fûgel.]] De saruskraan is in [[omnivoar]] en yt fan planten, lytse wringedieren en amfibyën. Yn Yndia kin er it hiele jier troch briede, mei twa piken: in gruttere tusken july en oktober en in lytsere yn febrewaris-maart. Yn Súdeast-Aazje en Austraalje briedt de fûgel yn it reinseizoen. De soarte kriget ien of twa jongen, komselden trije. == Taksonomy == Earder waard de fûgel yn it skaai ''Grus'' set, mar hjoed-de-dei wurdt de fûgel troch de measte autoriteiten yn it skaai ''Antigone'' ûnderbrocht. DNA-stúdzjes wize út dat de saruskraan nau besibbe is oan 'e [[Kanadeeske kraanfûgel|Kanadeeske kraan]], de [[brolgakraanfûgel|brolgaakraan]] en de [[wytnekkraanfûgel|wytnekkraan]], in groep dy't mear op opstân besibbe is oan 'e rest fan it skaai. == Status == De [[IUCN]] kategorisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', 2016). Der wurdt tocht dat it oantal flink ôfnommen is troch ferneatiging fan habitats en fersmoarging en dat dy trend trochgiet. De wrâldpopulaasje soe neffens in rûzing fan 2016 út 13.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels bestean. Resinte sifers litte in positiver byld sjen. Yn [[Uttar Pradesh]] yn Yndia waarden yn 2024 19.918 fûgels telt en de Yndiaaske populaasje groeit.<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/sarus-crane-population-surges-in-up-19918-counted-in-2024-state-wide-summer-census/articleshow/111640290.cms?utm_source=chatgpt.com Times of India: Saruscrane population surges in UP, 10 july 2024]</ref> Neffens The international Crane Conservation Strategy wurdt de Australyske populaasje op 5.000 oant 10.000 fûgels rûsd.<ref>[https://ozcranes.net/species/sarus.html Australian Crane Network.]</ref> Fierder is der sûnt 2022 groeiende populaasje yn Kambodja.<ref>[https://naturelifecambodia.org/the-2025-sarus-crane-census-recorded-the-highest-figure-since-2020/?utm_source=chatgpt.com NatureLife Cambodia: ''The 2025 Sarus Crane census recorded the highest figure since 2020'', 30 augustus 2025]</ref>. Pakistan en Nepal ha lytse restpopulaasjes. == Namme == "Sarus" komt fan "śāras(a)" (शारस) út it [[Sanskryt]], dat brûkt waard foar de kraanfûgel. Yn ferskate moderne Yndiaaske talen sit dat wurd noch; bygelyks yn it [[Hindy]] hjit de soarte sāras (सारस). Sarus is dus gewoan in oernommen lokale namme foar de fûgel.<ref>J.A. Jobling, ''The Helm Dictionary of Scientific Bird Names''. (2010)</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-crane-grus-monacha BirdLife] * [https://ebird.org/species/hoocra1/MN Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=38F36091DBC85095 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Grus monacha}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gewoane kraanfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] lr2c9yik4qblnsinwpa3uxv2ko72jzg 0 186770 1237265 1207021 2026-08-02T00:24:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237265 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Senegalpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Poicephalus senegalus - Wilhelma.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus rufiventris |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Poicephalus senegalus range map.png|250px]] }} De '''Senegalpapegaai''' (''Poicephalus senegalus'') is in middelgrutte papegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út 'e ûnderfamylje fan 'e [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien|Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae''). Yn it Nederlânsk hjit de fûgel ''Bont Boertje'', in ferwizing nei de kleuren en it koartswilige (''boertig'') karakter fan 'e fûgel. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Poicephalus senegalus - Vogelburg Weilrod 01.jpg|thumb|left|Kop fan 'e fûgel.]] De Senegalpapegaai is sawat 24 sm lang en weaget tusken de 120 en 170 gram. Hy hat in grize kop en boppeboarst, in grien boppeliif en boarst en ûnder in brede oranje oant giele bân, dy't in soarte fan V-foarm op 'e búk foarmet. De kleur fan dy boarstbân ferskilt neffens ûndersoarte. De iris is giel by folwoeksen fûgels, en de snaffel is donkergriis. Om it each is in donkere eachring. == Fersprieding == De Senegalpappegaai komt yn West-Afrika foar fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant súdlik [[Maly]], [[Nigearia]] en de súdlike útrinners fan [[Tsjaad]]. Hy libbet meast yn iepen bosken, savannes en agraryske gebieten mei beammen dêr’t er in nêst yn bouwe kin. De soarte is ferdield yn twa oant trije ûndersoarten: * ''Poicephalus senegalus senegalus'' – komt foar fan [[Gambia]] en [[Guinee-Bissau]] oant súdlik [[Niger], noardlik [[Kameroen]] en súdwestlik [[Tsjaad]]. * ''Poicephalus senegalus versteri'' (Finsch, 1863) – komt foar fan noardwestlik [[Ivoarkust]] oant súdwestlik [[Nigearia]]. Guon behannelje ek de eastlikste populaasje fan senegalus as in ûndersoarte: * ''Poicephalus senegalus mesotypus'' (Reichenow, 1910) – komt foar yn noardeastlik Nigearia en oangrinzgjende gebieten fan Niger, súdwestlik Tsjaad en noardlik Kameroen. == Hâlden en dragen == Senegalpapegaaien libje meastal yn pearkes of lytse groepkes. Se binne tige sosjaal en nijsgjirrich, mar kinne ek beskermjend wêze oer har territoarium. Se ite benammen sied, nuten, fruchten en soms blomknoppen. It wyfke leit meastentiids 3 oant 4 aaien yn in holte fan in beam. De briedtiid duorret sa'n 4 wiken en de jongen fleane nei sa'n 9 wiken út. == Status == Senegalpappegaaien binne tige populêr om te hâlden. Dat feroarsake in hiel soad jacht op 'e soarte en tusken 1975 en 2014 binne der neffens [[BirdLife International|BirdLife]] mear as 800.000 libbene fûgels út Afrika eksportearre. Ek hjoed-de-dei foarmet de hannel in risiko foar de fûgel en tusken 2004 en 2015 waarden 70.000 fûgels út Afrika eksportearre, ek al wurdt de fûgel no beskerme ûnder [[CITES]] [[CITES#Taheakken|taheakke II]]. In oar probleem foarmet de ûntbosking troch omsetting nei lânbou en kommersjele houtwinning. As de âlde beammen ferdwine is der minder nêstgelegenheid foar de fûgel. Yn guon gebieten wurde de fûgels troch boeren as pleachfûgels sjoen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2019) op 'e [[Reade list]], mar de soarte rint yn oantallen tebek. == Hûsdier == De Senegalpapegaai is in populêre húsfûgel om't er relatyf stil, yntelligint en oanhinklik is. Hy kin goed praten leare en hat in freonlik karakter, mar freget wol in soad sosjaal kontakt en geastlike útdaging. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/senegal-parrot-poicephalus-senegalus BirdLife] * [https://ebird.org/species/senpar?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D7F9C6B5A4455F7A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus senegalus}} }} {{DEFAULTSORT:Senegalpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] tv418wajxxqbmm452h23moh4vmmesbb 1237266 1237265 2026-08-02T00:24:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237266 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Senegalpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Poicephalus senegalus - Wilhelma.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus rufiventris |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Poicephalus senegalus range map.png|250px]] }} De '''Senegalpapegaai''' (''Poicephalus senegalus'') is in middelgrutte papegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út 'e ûnderfamylje fan 'e [[Afrikaanske pappegaaifûgels|Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae''). Yn it Nederlânsk hjit de fûgel ''Bont Boertje'', in ferwizing nei de kleuren en it koartswilige (''boertig'') karakter fan 'e fûgel. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Poicephalus senegalus - Vogelburg Weilrod 01.jpg|thumb|left|Kop fan 'e fûgel.]] De Senegalpapegaai is sawat 24 sm lang en weaget tusken de 120 en 170 gram. Hy hat in grize kop en boppeboarst, in grien boppeliif en boarst en ûnder in brede oranje oant giele bân, dy't in soarte fan V-foarm op 'e búk foarmet. De kleur fan dy boarstbân ferskilt neffens ûndersoarte. De iris is giel by folwoeksen fûgels, en de snaffel is donkergriis. Om it each is in donkere eachring. == Fersprieding == De Senegalpappegaai komt yn West-Afrika foar fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant súdlik [[Maly]], [[Nigearia]] en de súdlike útrinners fan [[Tsjaad]]. Hy libbet meast yn iepen bosken, savannes en agraryske gebieten mei beammen dêr’t er in nêst yn bouwe kin. De soarte is ferdield yn twa oant trije ûndersoarten: * ''Poicephalus senegalus senegalus'' – komt foar fan [[Gambia]] en [[Guinee-Bissau]] oant súdlik [[Niger], noardlik [[Kameroen]] en súdwestlik [[Tsjaad]]. * ''Poicephalus senegalus versteri'' (Finsch, 1863) – komt foar fan noardwestlik [[Ivoarkust]] oant súdwestlik [[Nigearia]]. Guon behannelje ek de eastlikste populaasje fan senegalus as in ûndersoarte: * ''Poicephalus senegalus mesotypus'' (Reichenow, 1910) – komt foar yn noardeastlik Nigearia en oangrinzgjende gebieten fan Niger, súdwestlik Tsjaad en noardlik Kameroen. == Hâlden en dragen == Senegalpapegaaien libje meastal yn pearkes of lytse groepkes. Se binne tige sosjaal en nijsgjirrich, mar kinne ek beskermjend wêze oer har territoarium. Se ite benammen sied, nuten, fruchten en soms blomknoppen. It wyfke leit meastentiids 3 oant 4 aaien yn in holte fan in beam. De briedtiid duorret sa'n 4 wiken en de jongen fleane nei sa'n 9 wiken út. == Status == Senegalpappegaaien binne tige populêr om te hâlden. Dat feroarsake in hiel soad jacht op 'e soarte en tusken 1975 en 2014 binne der neffens [[BirdLife International|BirdLife]] mear as 800.000 libbene fûgels út Afrika eksportearre. Ek hjoed-de-dei foarmet de hannel in risiko foar de fûgel en tusken 2004 en 2015 waarden 70.000 fûgels út Afrika eksportearre, ek al wurdt de fûgel no beskerme ûnder [[CITES]] [[CITES#Taheakken|taheakke II]]. In oar probleem foarmet de ûntbosking troch omsetting nei lânbou en kommersjele houtwinning. As de âlde beammen ferdwine is der minder nêstgelegenheid foar de fûgel. Yn guon gebieten wurde de fûgels troch boeren as pleachfûgels sjoen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2019) op 'e [[Reade list]], mar de soarte rint yn oantallen tebek. == Hûsdier == De Senegalpapegaai is in populêre húsfûgel om't er relatyf stil, yntelligint en oanhinklik is. Hy kin goed praten leare en hat in freonlik karakter, mar freget wol in soad sosjaal kontakt en geastlike útdaging. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/senegal-parrot-poicephalus-senegalus BirdLife] * [https://ebird.org/species/senpar?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D7F9C6B5A4455F7A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus senegalus}} }} {{DEFAULTSORT:Senegalpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] r54r8esgpc7ribkj3iioagae3b1um6e 0 186852 1237215 1207517 2026-08-01T23:48:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237215 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rüppellpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Rüppell's parrot (Poicephalus rueppellii) female.jpg|250px]]<br><small>Wyfke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus rueppellii |Beskriuwer, jier = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1849 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Area de difusion del Poicephalus fuscicollis y Poicephalus robustus.jpg|250px]] }} De '''rüppellpappegaai''' of '''Rüppells pappegaai''' (''Poicephalus rueppellii'') is in fûgelsoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Poicephalus rueppelliSmit.jpg|thumb|left|200px|Wyfke (foargrûn) en mantsje<br> Joseph Smit (1836–1929).]] De Rüppellpappegaai wurdt 22 oant 25 sm lang en weaget 121 oant 156 gram. De fûgel is meast donkerbrún en de kop is donkergriis mei sulvergrize wangen en kin. Mantsjes en poppen ha wat giel op it skouder en giele fearkes dy't de boppepoaten oerdekke. By jonge fûgels mist it giel of is it dof. Folwoeksen poppen ha ek blau op 'e ûnderrêch en anaalstreek, wylst de mantsjes de blauwe kleuren dêre ferlieze as se folwoeksen wurde. De iris is oranjeread. == Fersprieding == De soarte libbet yn Sintraal-[[Namybje]] fan Súdwest-[[Angoala]] oant Luanda. It habitat bestiet út savannes mei beammen, meast net fier fan wetter, drûge bosken oant hichtes fan 1250 m. == Hâlden en dragen == It iten bestiet út sied, nuten, beien, fruchten en blommen. It grutste part fan 'e dei bringe se yn 'e hegere beamlagen troch. De soarte hat syn nêsten yn beamholtes. De aaien binne wyt en in lechsel bestiet meast út trije oant fjouwer aaien. It wyfke briedt de aaien yn likernôch 28 dagen út en de piken fleane nei sa'n 68 dagen nei it útkommen út. Bûten de briedtiid komt de fûgel yn lytse groepen foar. == Status == Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte wurdt as frij gewoan yn geskikte habitat omskreaun (del Hoyo et al. 1997). Troch habitatferlies yn syn ferspriedingsgebiet kin oannommen wurde dat de oantallen tebekrinne. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * Adri van Kooten: ''Papegaaien en parkieten, handboek en naslagwerk deel 1'', ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/r%C3%BCppells-parrot-poicephalus-rueppellii BirdLife] * [https://parrots.org/encyclopedia/ruppells-parrot/ World Parrot Trust] * [https://ebird.org/species/ruepar1/NA-OT Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus rueppellii }} }} {{DEFAULTSORT:Ruppellpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] kmhbo3hziyej4nr2nf5mpa77mnu3wqb 0 186907 1237312 1207645 2026-08-02T11:09:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237312 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sitroenparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Psilopsiagon aurifrons.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[sitroenparkiten]] (Psilopsiagon) |Wittenskiplike namme= Psilopsiagon aurifrons |Beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Psilopsiagon aurifrons map.svg|250px]] }} De '''sitroenparkyt''' of '''berchparkyt''' (''Psilopsiagon aurifrons'') is ien fan 'e twa [[fûgel]]soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[sitroenparkiten]] (''Psilopsiagon'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). ==Skaaiparkiten == It bealchje fan 'e 18 sm lange fûgel is meast grien. De foarholle, wangen, kiel, hals en boppekant fan it boarst binne goudgiel. Op 'e skouders sitte giele fearkes en de wjukrânen binne blau. De ûnderkant fan 'e sturt is blaugriis. De snaffel is fleiskleurich, lykas ek de poatsjes. De iris is brún mei dêrom hinne in ljochte eachring. Tusken mantsjes en wyfkes is net in soad ferskil, mar wyfkes binne hast net giel op 'e foarholle en om 'e snaffel. == Fersprieding == De sitroenparkiet is ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''P. a. robertsi'' - Noard- en Sintraal-[[Perû]] (Marañóndelling). * ''P. a. aurifrons'' – yn kustgebieten en op 'e tichteby lizzende westlike hellingen fan 'e [[Andes]] yn Sintraal-Perû. * ''P. a. margaritae'' – yn 'e [[Andes]] fan súdlik Perû oant [[Bolivia]], noardlik [[Sily]] en noardwestlik [[Argentynje]]. * ''P. a. rubrirostris'' - yn 'e Andes fan noardwestlik Argentynje (Catamarca oant Córdoba) en tichtby [[Sily]]. De sitroenparkiet komt foar in part foar yn 'e bercheftige regio's fan 'e Andes, foar in part lokaal ek yn 'e leechlannen oan 'e kust fan Perû. Hy wurdt fûn yn rotsige dellingen mei tichte strûken mei tichteby lizzende wiete gebieten en yn lânbougebieten. De fûgel wurdt faak net fier fan kliffen of sânbanken waarnommen, dêr't er yn koloanjes yn gatten it nêst hat. Hy siket iten yn strûken en op 'e grûn. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * Adri van Kooten: ''Papegaaien en parkieten, handboek en naslagwerk deel 2'', ISBN 978-90-5821-636-6, twadde printinge (2013) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-hooded-parakeet-psilopsiagon-aymara BirdLife] * [https://parrots.org/encyclopedia/mountain-parakeet/ World Parrot Trust] * [https://ebird.org/species/moupar2/AR-Y Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psilopsiagon aurifrons}} }} {{DEFAULTSORT:Sitroenparkyt}} [[Kategory:Sitroenparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] 6uaks555g38q61m3fvvxznn0svahppi 0 186952 1237112 1207789 2026-08-01T19:17:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237112 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopgoudfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-headed Bullfinch - Bhutan S4E9956 (22418807253).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Red-headed Bullfinch Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim India 12.02.2016.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') |Wittenskiplike namme= Pyrrhula erythrocephala |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkopgoudfink''' (''Pyrrhula erythrocephala'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Red-headed Bullfinch Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 05.04.2016.jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]] De readkopgoudfink is in middelgrutte goudfink fan 17 sm lang mei in koarte bûge snaffel en in lange foarke sturt. It mantsje is oranjeread op 'e kroan, yn 'e nekke en op it boarst, wylst de mantel griis is. It wyfke is giel op 'e kroan en yn 'e nekke nekke, mei in griis boarst en in grize mantel. == Fersprieding == De fûgel wurdt yn bercheftige regio's fan noardlik [[Pakistan]], noardlik [[Yndia]] en súdeastlik [[Tibet]] en [[Bûtan]] oantroffen. Oft er echt yn Pakistan foarkomt is in striidkwestje. It is in [[stânfûgel]], mar lokaal kin er op hichte migrearje. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern, 2024). In rûzing fan 'e populaasje is der net, mar de fûgel wurd beskreaun as algemien of frij algemien. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-bullfinch-pyrrhula-erythrocephala BirdLife] * [https://ebird.org/species/rehbul1/NP Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=9A1D7F23FF932D1A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pyrrhula erythrocephala}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] gprvt8xj96d6vdamvvqitkf9frdn4ji 0 187261 1237299 1208814 2026-08-02T11:03:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237299 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske klikstirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Chinese Crested Tern pair with Greater Crested Terns, China Sea.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[klikstirnzen]] (''Thalasseus'') |Wittenskiplike namme= Thalasseus bernsteini |Beskriuwer, jier = [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1863 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sineeske klikstirns''' (''Thalasseus bernsteini'', synonym ''Sterna bernsteini'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[klikstirnzen]] (''Thalasseus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). It is de meast seldsume stirnzesoarten fan 'e wrâld. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Chinese Crested Tern in flight.jpg|thumb|left|Fleanende Sineeske klikstirns.]] Sineeske klikstirnzen binne middelgrutte stirnzen fan 38-43 sm lang, dy't yn uterlik tige ferlykber is mei de gewoane [[klikstirns]] (''T. sandvicensis'') , de [[Amerikaanske klikstirns]] (''T. acuflavidus'') en de [[Bingaalske klikstirns]] (''T. bengalensis''). Hy hat it meast fan 'e earste, mar ferskilt dêrmei yn 'e snaffel. De gewoane klikstirns hat nammentlik in swarte snaffel mei in giele punt, wylst dy by de Sineeske klikstirns krektoarsom giel is mei in swarte punt. Yn ferlikening mei de Amerikaanske klikstirns is de snaffel fan 'e Sineeske klikstirns steviger. Lykas dy twa hat er yn it briedseizoen in folle swarte kroan, in bleek sulvergrize rêch en wjukken en in wite sturt. Fan 'e Bingaalske klikstirns, mei wa't er it oerwinteringsgebiet dielt, is er te ûnderskieden oan 'e wite stút en blekere grize mantel en de swarte punt oan 'e stevigere snaffel, dy't fan tichtby sjoen ek in wite punt hat. Nettsjinsteande dat de [[túfstirns]] syn meast neiste sibbe is, ferskilt er dêrmei dúdliker troch dy syn gruttere formaat, de folslein giele snaffel, wite foarholle yn it briedseizoen en in folle donkerder grize mantel en stút. == Fersprieding == De fûgels brieden oant koartlyn allinnich oan 'e kust fan eastlik [[Sina]] en dêr op mar twa lokaasjes. Yn 2016 waarden ek twa briedpearkes ûntdutsen yn [[Súd-Koreä]]. Winterdeis wurdt er waarnommen yn [[Yndoneezje]], [[Maleizje]], [[Sina]], [[Tailân]] en op 'e [[Filipinen]]. == Status == Desinnialang waard oannommen dat Sineeske klikstirnzen útstoarn wiene, oant yn it jier 2000 in pear pearkes fan 'e soarte op 'e nij ûntdutsen waarden op 'e [[Matsu-eilannen]] yn 'e [[Strjitte fan Taiwan]]. Oannommen waard dat de folsleine populaasje út minder as 50 fûgels bestie. Yn 2025 wurdt de hiele populaasje op likernôch 100 oant 150 fûgels rûsd. De fûgelsoarte wie sûnt 1913 útstoarn yn Maleizje, mar waard dêr foar it earste sûnt mear as in iuw wer yn febrewaris 2025 waarnommen. Briedplakken op eilannen foar de kust fan it Koreäanske Skiereilân en yn 'e East-Sineeske See en [[Giele See]] wurde beskerme en der binne briedpopulaasjes ferhûze nei feiliger plakken. Oer de migraasje fan 'e soarte is net in soad bekend. Grutte bedrigingen foarmje noch jimmeroan it yllegaal rispjen fan aaien troch fiskers, fûle stoarmen, it ferlies fan sompige gebieten oan 'e kust en fûgelsyktes. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as krityk op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-crested-tern-thalasseus-bernsteini BirdLife] * [https://ebird.org/species/chcter2?siteLanguage=nl Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FCEF84DC64C6AE44 Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Thalasseus bernsteini}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Klikstirns]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] dxdtn7g7cyptwbvrp9rsxvqtvddudpi 0 187445 1237172 1233062 2026-08-01T23:14:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237172 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ringbekmiuw |Ofbyld = [[Ofbyld:Larus-delawarensis-021.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Ring-billed Gull colony - Chicago - Andy Mabbett - 01.flac|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai = [[miuwen]] (''Larus'') |Wittenskiplike namme= Larus delawarensis |Beskriuwer, jier= |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Larus delawarensis map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] }}</small> }} De '''ringbekmiuw''' (''Larus delawarensis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Portrait of ring-billed gull (Larus delawarensis), Windsor, Ontario, 2014-12-07.jpg|thumb|left|Kop fan 'e ringbekmiuw yn winterkleed.]] De ringbekmiuw hat in soad fan in [[sulvermiuw]], mar is wat grutter, swierder en hat in dikkere snaffel. Hy wurdt 41–49 sm lang en hat in spanwiidte fan 112–124 sm. De fûgel weaget tusken de 400 en 590 gram. De westlike populaasje is grutter as de eastlike populaasje. Folwoeksen ringbekmiuwen ha simmerdeis in wite kop, nekke en ûnderliif. De rêch en wjukken binne sulvergriis en de poaten binne giel. De giele snaffel hat in dúdlike swarte bân oer de ljochtgiele punt fan 'e snaffel. De ringbekmiuw hat in giel iris mei in reade eachring. De ringbekmiuw kriget pas nei trije jier syn folwoeksen dracht en hat as juvenyl in foar in grut part brún fearrekleed. Mei it [[ferfearjen]] feroaret it fearrekleed. Ringbekmiuwen wurde as se folwoeksen wurde trochstrings likernôch alve jier âld. <gallery widths=200 heights=135 perrow="3"> Larus-delawarensis-016.jpg|Juvenyl. Gull at US Capitol by Swatjester.jpg|Earste winterdracht. Larus delawarensis -San Francisco Bay Area, California, USA-8.jpg|Twadde winterdracht. </gallery> == Fersprieding == It briedgebiet fan 'e soarte leit by marren, rivieren en de kust fan it grutste part fan [[Kanada]] en it noarden fan 'e [[Feriene Steaten]]. Ringbekmiuwen binne faak te sjen op parkearplakken, dêr't se faak yn grutte oantallen by inoar komme. It binne [[trekfûgel]]s, dy't nei it suden nei de [[Golf fan Meksiko]] en de kusten fan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske-]] en [[Stille Oseaan]] fan 'e Feriene Steaten en noardlik [[Meksiko]] migrearje. Guon bliuwe lykwols yn Kanada yn 'e gebieten mei de minst strange wintertemperatueren yn súdwest [[Britsk-Kolumbia]] en oan 'e Atlantyske kust yn [[Nova Scotia]]. == Hâlden en dragen == Ringbekmiuwen foerazjearje yn 'e flecht of helje proaien op by it swimmen of rinnen. Se [[Kleptoparasitisme|stelle ek iten]] fan oare fûgels en frette ek ies. It binne opportunistyske [[omnivoar]]en en se passe it dieet oan as dat sa útkomt. Se skarrelje ek by ôfeart en binne brutaal genôch om iten fan minsken op in ûnbewekke stuit te stellen. [[Ofbyld:Ring-billed gull in Red Hook (42799).jpg|thumb|250px|Fûgel yn briedkleed.]] Lykas oare soarten fan it skaai briede se yn koloanjes op 'e grûn, faak op eilannen, mar ek hieltyd faker op platte fabryksdakken. De fûgel is meastentiids trou oan syn nêstplak en is monogaam. == Status == Tsjin de ein fan 'e 19e iuw waard der op 'e fûgel jage foar de fearren. De populaasje is sûnt wer groeid en hjoed-de-dei is it de meast gewoane miuw fan Noard-Amearika. De populaasje waard yn 2006 op 2,55 miljoen fûgels rûsd. Yn 2021 waard lykwols yn in stúdzje in oantal fan 1,2 miljard fûgels rûsd, sadat it ien fan 'e talrykste fûgels fan 'e wrâld is. De fûgel wurdt as net bedrige (''Least Concern'', ) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ring-billed-gull-larus-delawarensis BirdLife] *[https://ebird.org/species/x01008 eBird] *[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=23863F65441680FA Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Larus delawarensis}} }} {{DEFAULTSORT:Ringbekmiuw}} [[Kategory:Miuw]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] 4515wibot8gh9aoe0asr0ekepq7edyi 0 187565 1237182 1209929 2026-08-01T23:23:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237182 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rivierstirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Sterna aurantia (Ranganathittu).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[wytstirnzen]] (''Sterna'') |Wittenskiplike namme= Sterna aurantia |Beskriuwer, jier = [[John Edward Gray|Gray, JE]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sterna aurantia.png|250px]] }} De '''rivierstirns''' (''Sterna aurantia'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de ûnderfamylje [[stirnzen]] (''Sternini''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Sterna aurantia 232069590.jpg|thumb|left|Rivierstirns mei iepen wjukken.]] De soarte is in middelgrutte stirns fan 38 oant 46 sm lang en in spanwiidte fan 80 oant 85 sm, dúdlik grutter as de oare soarte yn ''Sterna'' en mear te fergelikenjen mei in [[klikstirns]] (''Thalasseus sandvicensis'') of in [[Bingaalske klikstirns]] (''Thalasseus bengalensis''). De fûgel hat donkergrize boppedielen en is ûnder wyt oant hiel ljochtgriis. Syn sturt is foarke en hy hat lange puntige wjukken mei ljochtgrize primêre fearren. Foar in stirns hat de fûgel in stevige snaffel, dy't giel is mei winterdeis in donkere tip, en helderreade poaten. De swarte mûtse yn 'e briedtiid is grutter as by oare fûgels fan it skaai en giet wat fierder ûnder it each as by oare soarten wytstirnzen. Winterdeis is de mûtse griiswyt mei swarte plakjes en streekjes en in donker masker by it each. Ek ferliest de fûgel yn 'e winter de twa langste bûtenste sturtfearren. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen. Jonge fûgels binne brúngriis mei in blekere ûnderkant. De snaffel is gielich mei in donkere punt. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:River tern-Nest 07 - Koyna 042011.JPG|thumb|left|Nêst.]] De rivierstirns libbet yn lânskippen mei rivieren, marren en opslachmarren op hichten tusken 0 oant 600 m. De soarte briedt fan maart oant maaie yn koloanjes op minder tagonklike gebieten, lykas sânbanken yn rivieren. Hy nêstet yn in groeven kûltsje, faak fuort op 'e rotsen of yn it sân. De fûgel leit trije griengrize oant bleke aaien mei brune plakjes. Lykas oare stirnzen dûkt de fûgel nei fiskjes, kreeften, kikkerfiskjes en wetterynsekten yn rivieren en marren. == Fersprieding == De soarte komt fan Pakistan oant Súd-[[Yndia]], [[Sry Lanka]], [[Nepal]] en súdwestlik [[Sina]] foar. == Status == De oantallen nimme ôf troch de kommersjele ûntwikkeling fan rivieren, minsklike fersteuring en fersmoarging. Rivierstirnzen wurde benammen bedrige yn it easten fan syn ferspriedingsgebiet yn it fiere suden fan Sina, dêr't noch mar ien briedplak oer is, en yn Kambodja, Laos en Tailân. Troch it oanlizzen fan opslachmarren binne yn guon gebieten de oantallen yn tsjinstelling ta de gewoane trend tanommen. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2020 op 20.000-70.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status kwetsber. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/river-tern-sterna-aurantia BirdLife] * [https://ebird.org/species/rivter1 Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A874F3344E9FE3C3 Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sterna aurantia}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wytstirns]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] sz9qwm9lffjqkwwr53lz0a1tcbnoe9d 0 187597 1237211 1212995 2026-08-01T23:46:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237211 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze stirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Roseate Tern at Heron Island, Capricornia Cays National Park QLD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[wytstirnzen]] (''Sterna'') |Wittenskiplike namme= Sterna dougallii |Beskriuwer, jier = [[George Montagu|Montagu]], 1813 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sterna dougallii map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1 = {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} stânfûgel |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''rôze stirns''' (''Sterna dougallii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') en de [[ûnderfamylje]] [[stirnzen]] (''Sternini''). == Beskriuiwing == [[Ofbyld:Roseate terns Palometas.jpg|thumb|thumb|left|Rôze stirnzen.]] De rôze stirns is 33 oant 36 sm lang en hat in spanwiidte fan 67 oant 76 sm en is meast wyt mei in swarte mûtse. Hy hat in lange foarkesturt en readoranje poaten. Simmerdeis is de tinne en skerpe snaffel swart mei in reade basis. Yn it briedkleed hat fûgel blaugrize boppedielen en in rôze búk. Winterdeis wurdt de foarholle wyt, wylst de snaffel donker is. == Fersprieding == De rôze stirns is wiidferspraat yn grutte dielen fan 'e wrâld en lokaal talryk. Meast wurde op basis fan 'e snaffelkleur (de hoemannichte read) yn 'e regel fiif [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Sterna dougallii arideensis'' (Mathews, 1912) - komt foar op 'e [[Seysjellen]] en op [[Madagaskar]]. * ''Sterna dougallii bangsi'' (Mathews, 1912) - komt foar fan it [[Malakka (skiereilân)|Malakka-skiereilân]] en east nei [[Japan]]. * ''Sterna dougallii dougallii'' – briedt lâns de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kusten]] fan [[Noard-Amearika]] en [[Europa]] en oerwinteret respektivelik yn it [[Kariben|Karibysk gebiet]] en West-[[Afrika]]. * ''Sterna dougallii gracilis'' (Gould, 1845) - komt foar yn [[Austraalje]]. * ''Sterna dougallii korustes'' ((Hume, 1874) – komt foar fan [[Yndia]] oant it Malakka-skiereilân mar wurdt oant yn Japan oantroffen. De rôze stirns is genetysk it meast besibbe oan 'e [[tarastirns]] (''Sterna striata'') en [[swartnekkestirns]] (''Sterna sumatrana''). === Nederlân === De fûgel komt foar as [[dwaalgast]]. De measte kâns op in waarnimming falt yn 'e moannen maaie en juny. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Roseate Tern Eggs.jpg|thumb|left|Nêst.]] De soarte briedt yn koloanjes tusken of ûnder rotsen oan kusten en eilannen yn holtes of ûnder fegetaasje mei oare wytstirnzen, lykas de gewoane [[wytstirns]] en de [[noardske stirns]]. Rôze stirnzen binne minder agressyf en meitsje gebrûk fan 'e fûle ferdigening fan harren nêsten troch oare soarten. Underdiel fan 'e hôfmakkerij is it oanbieden fan fiskjes troch it mantsje oan it wyfke. In lechsel bestiet út ien of twa aaien en komselden trije. De fûgel briedt ek yn troch minsken makke nêstkasten, dy't maklik akseptearre wurde. De kasten jouwe beskerming tsjin rôfdieren lykas de sulvermiuw en ferbetterje it briedsukses. Dêrtroch koe in koloanje op it eilân [[Coquet (eilân)|Coquet]] yn [[Northumberland]] yn [[Ingelân]] tanimme fan 25 pearkes yn 1997 nei 92 pearkes yn 2005. Rôze stirnzen dûke nei fisk, meast út de see, en binne folle mear oan 'e see bûn as de oare soarten fan it skaai. Ungewoan foar in wytstirns is dat de rôze stirns de oanstriid ha ta [[Kleptoparasitisme|kleptoparasitêr]] gedrach, wêrby't er fisk stelt fan oare seefûgels. Yn Britske koloanjes bart dat meast fan [[seepappegaai]]en. Dy oanwenst fergruttet it fermogen fan rôze stirnzen by min waar iten te sammeljen. Dan swimme de fisken djipper, bûten berik fan 'e dûkende stirnzen, mar noch wol binnen it berik fan 'e djipper dûkende seepappegaaien. == Status == [[Ofbyld:Roseate Tern Palometa.jpg|thumb|left"|Jonge fûgel.]] Yn 'e 19e iuw waard de fûgel bejage fanwegen de sturtfearren, dy't brûkt waarden om huodden mei fersieren. De lêste tiid is de rôze stirnsstern yn guon gebieten yn oantallen ôfnommen fanwegen predaasje troch oare seefûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]], ek al wurdt de fûgel regionaal as bedrige of sels earnstich bedrige beskôge. Ek al is it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel ûnbidich grut, de wrâldpopulaasje wrâldpopulaasje wurdt mei in rûzing fan 200.000 oant 220.000 fûgels (Wetlands International 2015) as relatyf lyts beöardiele. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/roseate-tern-sterna-dougallii BirdLife] * [https://ebird.org/species/roster?siteLanguage=nl Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=74236837A4AFD042 Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sterna dougallii}} }} {{DEFAULTSORT:Roze stirns}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wytstirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Karibyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] dxrncqv6vqradn1j3lrvzb9894706ho 0 187694 1237161 1210574 2026-08-01T19:47:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237161 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reuzesee-earn |Ofbyld = [[Ofbyld:Haliaeetus pelagicus touchdown.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:De-Riesenseeadler.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[see-earnen]] (''Haliaeetus'') |Wittenskiplike namme= Haliaeetus pelagicus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Haliaeetus pelagicus distr.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF8000}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008200}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#AEAEFF}} [[dwaalgast]]</small>}} }} De '''reuzesee-earn''', '''stellersee-earn''' of '''Stellers see-earn''' (''Haliaeetus pelagicus'') is in [[rôffûgel]] dy't heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-earnen]] (''Haliaeetus''). It is de grutste fan 'e see-earnen en hy hat swart en wite fearren mei in útsûnderlik grutte en krêftige oranjegiele snaffel en brede wjukken. De soarte bewennet rivieren en kusten fan 'e [[Stille Oseaan]] fan [[Sibearje]]. Ofhinklik fan harren geografyske lokaasje binne se [[stânfûgel|stân-]] of [[trekfûgel]]s. Harren wichtichste oerwinteringsgebiet is [[Japan]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Steller's sea eagle.jpg|thumb|left|Reuzesee-earm.]] De reuzesee-earn is in tige grutte earn dy't 85 oant 105 sm lang is en in spanwiidte fan 195 oant 230 sm hat. It gruttere wyfke weaget trochstrings 6,8 oant 9 kg en it mantsje 4,9 oant 6 kg. De foarholle, de skouders, de tichte stútfearren en de sturt binne wyt, wylst de rest fan it fearrekleed swartbrún is. De giele snaffel is ekstreem sterk, de waaksige hûd op 'e hoeke fan 'e snaffel en de orbitale ring binne ek giel. De poaten binne ek tige sterk en giel en mei wite fearren op 'e [[Tarsus|tarsi]]. In jonge fûgel is yn earste ynstânsje tige tsjuster fan kleur en yn 'e âldens fan trije krije de jonge fûgels de earste wite fearren lykas dy fan 'e folwoeksen fûgels. Se ha it folslein folwoeksen fearrekleed as se 8 oant 10 jier binne en it lêste dat wyt wurdt is de foarholle. == Fersprieding == It grutste part fan 'e populaasje briedt yn 'e kustkriten fan eastlik Ruslân, fral op it skiereilân [[Kamtsjatka-skiereilân|Kamtsjatka]], dêr't de populaasje likernôch 4.000 fûgels grut is. Likernôch 2.000 fûgels oerwinterje op 'e [[Kûrilen]] en [[Hokkaido]], Japan. De soarte wurdt selden fier fan gruttere wettergebieten fûn en bewennet sawol flakke as rotsige kusten, kustlagunes en [[Estuarium|estuaria]], gruttere marren en rivieren fierder it binnenlân yn mear bercheftige regio's, oant 1000 meter boppe seenivo. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Steller's Sea Eagle at the Louisville Zoo - Flickr - Pen Waggener.jpg|thumb|left|Kop fan de reuzesee-earn.]] De soarte briedt heech in grutte beammen of op in rots. In nêst kin in hichte fan 1,50 m ha en in diameter oant 2,50 m. It pearjen fynt plak tusken febrewaris en maar en yn april-maaie wurde wytgriene aaien lein. Nei in briedtiid fan 39 oant 45 dagen komme de jongen út. Meastentiids oerlibbet mar ien jong fan it nêst. De piken binne ynearsten griis oant wyt en krije letter it donkere fearrekleed. Nei likernôch 10 wiken leare de jonge fûgels te fleanen. Se binne nei likernôch 5 jier geslachtsryp. It grutste part fan it iten fan 'e fûgel bestiet út fisk, mar it dieet bestiet út in grut ferskaat en se ite ek fûgels, lytse [[sûchdieren]] lykas kninen, [[kjifdieren]], skyldpodden en deade bisten. Se sirkelje boppe it wetter en dûke dan nei ûnder om de proai te pakken. It is bekend dat se [[Kleptoparasitisme|iten stelle]] fan oare rôffûgels. == Status == De wrâldpopulaasje fan 'e soarte wurdt tusken 3.600 en 4.670 folwoeksen fûgels rûsd en oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. Yn 'e jierren 1990 waard de populaasje noch op likernôch 7500 fûgels rûsd. Bedrigingen binne de feroaring fan habitat, fersmoarging, it oerbefiskjen en leadfergiftiging troch it iten fan hagel út karkassen fan harten. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', 2021) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stellers-sea-eagle-haliaeetus-pelagicus BirdLife, oproppen 17 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/stseag/CA-NL eBird, oproppen 17 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C481FB2478D562BC Avibase, oproppen 17 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haliaeetus pelagicus|Reuzesee-earn}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:See-earn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] r51qfrh2o3q47746qexy0ogzsvtjgh5 0 187742 1237208 1210682 2026-08-01T23:43:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237208 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Rôze pilekaan |Ofbyld = [[Ofbyld:Great White Pelicans, Lake Naivasha (44933510752).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'') |Skaai = [[pilekanen]] (''Pelecanus'') |Wittenskiplike namme= Pelecanus crispus |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007fff}} [[wintergast]] }} }} De '''rôze pilekaan''' (''Pelecanus onocrotalus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pilekanen]] (''Pelecanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Danube Delta pelican flying.jpg|thumb|left|Rôze pilekaan yn 'e flecht.]] De fûgel wurdt 140 oant 178 sm lang en 9 oant 11 kg swier. De spanwiidte is 270 oant 360 sm. Wyfkes binne lytser as mantsjes. De snaffel is 29 oant 47 sm lang. Folwoeksen fûgels ha in wyt fearrekleed mei yn 'e briedtiid in rôze swym, in giel plak op it boarst en in túf op 'e kop. Ek wurde de kleuren fan 'e snaffel en kielsek dan helderder. De slachpinnen binne by folwoeksen fûgels swart en yn 'e flecht goed te sjen. De snaffel mei oan 'e ein in skerpe heak is griisgiel en de grutte kielsek is heldergiel, oranje of rôzewyt. De koarte poaten binne oranjerôze. Tusken de fjouwer teannen binne swimfluezen. De fûgel hat donkerbrune eagen mei dêr omhinne neakene gielrôze hûd, dy't yn 'e briedtiid opset. [[Ofbyld:White pelican сhick.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] By jonge fûgels is de mantel brún mei griis en de ûnderkant jiskegriis. Se wurde mei it âlder wurden witer. == Fersprieding == De rôze pilekaan komt lokaal yn it suden fan [[Europa]] en [[Turkije]] oant [[Kazachstan]] en West-[[Mongoalje]] foar. De fûgel is [[wintergast[[ yn [[Yndia]] en tropysk [[Afrika]]. De grutste briedpopulaasjes yn Europa wurde fûn yn in oantal marren yn 'e [[Donau]]delta yn [[Roemeenje]], dêr't alle jierren 3.500–4.000 pearen briede. Yn Europa briedt de soarte ek by de Mikri Prespa-mar yn [[Grikelân]], de Srebarna-mar yn [[Bulgarije]], it Orlov-eilân yn 'e [[Oekraïne]] en yn in pear gebieten fan súdwestlik Ruslân. De noardlike briedpopulaasjes binne [[trekfûgel]]s en de Jeropeeske en Turkske populaasjes oerwinterje benammen yn tropysk Afrika en de [[Reade See]]. In oantal lytsere groepen oerwinterje yn Jeropa en Turkije en sûnt de lette jierren 1980 hawwe 1.000 oant 3.000 yndividuen ek oerwintere yn noardlik [[Israel]]. Briedfûgels út Kazachstan oerwinterje yn 'e súdlike [[Kaspyske See]] en yn [[Pakistan]] en Yndia. Briedpopulaasjes yn tropysk Afrika ferspriede har winterdeis oer grutte gebieten fan Afrika ûnder de [[Sahara]]. Om't pilekanen gebrûk meitsje fan [[termyk]], migrrearret er benammen oer lân. De rôze pilekaan is regionaal útstoarn yn [[Eastenryk]], [[Hongarije]] en [[Fjetnam]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:White pelicans (Pelecanus onocrotalus) Danube delta 2.jpg|thumb|Rôze pilekanen yn 'e Donaudelta.]] Rôze pilekanen ha tige spesifike habitateasken foar it brieden en wurde dêrom altiten lokaal fûn. Se briede yn grutte, ûndjippe wiete gebieten, lykas rivierdelta's, sompen en marren, benammen yn gebieten mei helder wetter dat ryk oan fisk is. De fûgels bouwe platfoarmeftige nêsten yn grutte en tichte reid- of strûkgebieten of fuort op platte, rotsige eilannen. In nêst bestiet yn 'e regel út twa aaien, mar somtiden ek mar út ien of oant maksimaal fjouwer aaien. Mantsjes en wyfkes briede de aaien yn 29 oant 36 dagen út en de jongen wurde ek troch beide âlden fersoarge. Nei 65 oant 70 dagen fleane de jongen út. == Status == It is net bekend hoe't de populaasje him ûntwikkelt, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2021). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 265.000 en 295.000 fûgels (Wetlands International 2015). De Europeeske populaasje wurdt op 9.700-11.100 folwoeksen fûgels rûsd ([[BirdLife International]] 2015) en oannommen wurdt dat dy yn oantal tanimt. Yn grutte dielen fan Afrika, fral [[Etioopje]], bedriget [[DDT]] de soarte. It gefolch fan DDT is dat de stof him ophopet yn 'e pilekaan en dat de skaal fan 'e aaien tin wurdt, sadat de lechsels mislearje. Yn it noarden fan Afrika en it [[Midden-Easten]] foarmje [[PCB]]'s in bedriging. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus BirdLife, oproppen 20 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/grwpel1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 20 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8BAFB01E85D7AF4B Avibase, oproppen 20 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pelecanus onocrotalus|Rôze pilekaan}} }} {{DEFAULTSORT:roze pilekaan}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pilekaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] jva5x74iyxye6baozhhk33pcv9qjzyt 1237209 1237208 2026-08-01T23:43:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237209 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôze pilekaan |Ofbyld = [[Ofbyld:Great White Pelicans, Lake Naivasha (44933510752).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'') |Skaai = [[pilekanen]] (''Pelecanus'') |Wittenskiplike namme= Pelecanus crispus |Beskriuwer, jier= [[Carl Friedrich Bruch|Bruch]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007fff}} [[wintergast]] }} }} De '''rôze pilekaan''' (''Pelecanus onocrotalus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pilekanen]] (''Pelecanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Danube Delta pelican flying.jpg|thumb|left|Rôze pilekaan yn 'e flecht.]] De fûgel wurdt 140 oant 178 sm lang en 9 oant 11 kg swier. De spanwiidte is 270 oant 360 sm. Wyfkes binne lytser as mantsjes. De snaffel is 29 oant 47 sm lang. Folwoeksen fûgels ha in wyt fearrekleed mei yn 'e briedtiid in rôze swym, in giel plak op it boarst en in túf op 'e kop. Ek wurde de kleuren fan 'e snaffel en kielsek dan helderder. De slachpinnen binne by folwoeksen fûgels swart en yn 'e flecht goed te sjen. De snaffel mei oan 'e ein in skerpe heak is griisgiel en de grutte kielsek is heldergiel, oranje of rôzewyt. De koarte poaten binne oranjerôze. Tusken de fjouwer teannen binne swimfluezen. De fûgel hat donkerbrune eagen mei dêr omhinne neakene gielrôze hûd, dy't yn 'e briedtiid opset. [[Ofbyld:White pelican сhick.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] By jonge fûgels is de mantel brún mei griis en de ûnderkant jiskegriis. Se wurde mei it âlder wurden witer. == Fersprieding == De rôze pilekaan komt lokaal yn it suden fan [[Europa]] en [[Turkije]] oant [[Kazachstan]] en West-[[Mongoalje]] foar. De fûgel is [[wintergast[[ yn [[Yndia]] en tropysk [[Afrika]]. De grutste briedpopulaasjes yn Europa wurde fûn yn in oantal marren yn 'e [[Donau]]delta yn [[Roemeenje]], dêr't alle jierren 3.500–4.000 pearen briede. Yn Europa briedt de soarte ek by de Mikri Prespa-mar yn [[Grikelân]], de Srebarna-mar yn [[Bulgarije]], it Orlov-eilân yn 'e [[Oekraïne]] en yn in pear gebieten fan súdwestlik Ruslân. De noardlike briedpopulaasjes binne [[trekfûgel]]s en de Jeropeeske en Turkske populaasjes oerwinterje benammen yn tropysk Afrika en de [[Reade See]]. In oantal lytsere groepen oerwinterje yn Jeropa en Turkije en sûnt de lette jierren 1980 hawwe 1.000 oant 3.000 yndividuen ek oerwintere yn noardlik [[Israel]]. Briedfûgels út Kazachstan oerwinterje yn 'e súdlike [[Kaspyske See]] en yn [[Pakistan]] en Yndia. Briedpopulaasjes yn tropysk Afrika ferspriede har winterdeis oer grutte gebieten fan Afrika ûnder de [[Sahara]]. Om't pilekanen gebrûk meitsje fan [[termyk]], migrrearret er benammen oer lân. De rôze pilekaan is regionaal útstoarn yn [[Eastenryk]], [[Hongarije]] en [[Fjetnam]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:White pelicans (Pelecanus onocrotalus) Danube delta 2.jpg|thumb|Rôze pilekanen yn 'e Donaudelta.]] Rôze pilekanen ha tige spesifike habitateasken foar it brieden en wurde dêrom altiten lokaal fûn. Se briede yn grutte, ûndjippe wiete gebieten, lykas rivierdelta's, sompen en marren, benammen yn gebieten mei helder wetter dat ryk oan fisk is. De fûgels bouwe platfoarmeftige nêsten yn grutte en tichte reid- of strûkgebieten of fuort op platte, rotsige eilannen. In nêst bestiet yn 'e regel út twa aaien, mar somtiden ek mar út ien of oant maksimaal fjouwer aaien. Mantsjes en wyfkes briede de aaien yn 29 oant 36 dagen út en de jongen wurde ek troch beide âlden fersoarge. Nei 65 oant 70 dagen fleane de jongen út. == Status == It is net bekend hoe't de populaasje him ûntwikkelt, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2021). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 265.000 en 295.000 fûgels (Wetlands International 2015). De Europeeske populaasje wurdt op 9.700-11.100 folwoeksen fûgels rûsd ([[BirdLife International]] 2015) en oannommen wurdt dat dy yn oantal tanimt. Yn grutte dielen fan Afrika, fral [[Etioopje]], bedriget [[DDT]] de soarte. It gefolch fan DDT is dat de stof him ophopet yn 'e pilekaan en dat de skaal fan 'e aaien tin wurdt, sadat de lechsels mislearje. Yn it noarden fan Afrika en it [[Midden-Easten]] foarmje [[PCB]]'s in bedriging. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus BirdLife, oproppen 20 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/grwpel1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 20 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8BAFB01E85D7AF4B Avibase, oproppen 20 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pelecanus onocrotalus|Rôze pilekaan}} }} {{DEFAULTSORT:roze pilekaan}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pilekaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] gzevuenqb0qiq47oov94axpg2tc6ifc 0 188096 1237308 1211734 2026-08-02T11:07:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237308 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sinneral |Ofbyld = [[Ofbyld:075 Sunbittern in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Song of Eurypyga helias.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kagû's en sinnerallen]] (''Eurypygiformes'') |Famylje = [[sinneralfûgels]] ('' Eurypygidae'') |Skaai = [[sinnerallen]] (''Eurypyga'') |Wittenskiplike namme= Eurypyga helias |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1781 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Sunbittern (Eurypyga helias) Area.svg|250px]] }} De '''sinneral''' (''Eurypyga helias'') is in fûgelsoarte út de [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ralfûgels]] (''Rallidae'') út it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[kagû's en sinnerallen]] (''Eurypygiformes''). == Ferskining == [[Ofbyld:Ma - Eurypyga helias - 1.jpg|thumb|left|Opstoppe sinneral mei iepentearde wjukken.]] De sinneral is in fûgel mei fine liniêre patroanen yn 'e kleuren swart, griis en brún. As de fûgel syn wjukken iepenteart is te sjen dat de slachpinnen ljochter binne mei oranjebrune en swarte bannen. Dat iepentearen docht er as er bygelyks skrikt of fijannen yn 'e buert binne. Ek de sturt hat in oranjereade mei swarte bân oer de fearren. De lange smelle snaffel is boppe donkergriis en ûnder, lykas ek de poaten, oranjegiel. Op 'e donkere kop mei in oranje each rinne fan 'e snaffel twa wite streken nei de nekke, ien oer it each en ien ûnder it each. Ek de kiel is wyt. De fûgel makket in fluitsjend lûd. == Fersprieding == De sinneral wurdt op basis fan it fearrekleed en it formaat yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende fersprieding: * ''Eurypyga helias major'' (Hartlaub 1844), briedt fan [[Gûatemala]] oant [[Panama]], yn westlik [[Kolombia]] en westlik [[Ekwador]]. * ''Eurypyga helias meridionalis'' (Berlepsch & Stolzmann 1902), briedt yn Junín en Cusco yn [[Perû]]. * ''Eurypyga helias helias'', de nominaatfoarm, briedt eastlik fan 'e [[Andes]] yn eastlik Kolombia, yn [[Fenezuëla]], [[Guyana]], eastlik Ekwador, eastlik Perû, eastlik [[Bolivia]] en yn 'e [[Amazônegebiet|Amazône]]-regio fan [[Brazylje]]. De sinneral libbet oan beboske rivieren en beken en jaget dêr op fisk en oare lytse rêchbonkedieren op 'e selde wize as in soad [[reagerfûgels]]. It nêst wurdt op in horizontale tûke fan in beam boud en bestiet út moas en planten en dridze. In lechsel bestiet meastentiids út twa aaien. == Taksonomy == [[Ofbyld:Eurypyga helias -Tulsa Zoo -USA-8a.jpg|thumb|left|Kop.]] De sinneral waard earder faak yn it skift ''[[Gruiformes]]'' yndield, mar dat waard altyd as tydlik beskôge. Suver [[morfology]]sk is de fûgel te ferlikenjen mei de [[reagerfûgels]]s en de neist sibben lykas de [[reiddomp]]en, mar dat komt mooglik fral troch de [[konverginte evolúsje]] fanwegen ferlykbere omstannichheden. De neist sibbe fan 'e sinneral is in oare fûgel dy't ek yn it skift ''Gruiformes'' stie, nammentlik de [[kagû]]. Ut molekulêre stúdzjes hat bliken dien dat dy twa soarten de meast neiste, libbene sibben binne. Dêrfandinne wurde dy twa soarten no faak yn it eigen skift ''Eurypygiformes'' set. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme. De tebekgong is lykwols net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde kin. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', ). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sunbittern-eurypyga-helias BirdLife, oproppen 2 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=900C590B5EEE5157 Avibase, oproppen 2 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/sunbit1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 2 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eurypyga helias|Sinneral}} }} {{DEFAULTSORT:Sinneral}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sinneral]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 1utrhcpn0daper3pziwdflcfukc4cos 0 188116 1237185 1211689 2026-08-01T23:24:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237185 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = robynkielgeal |Ofbyld = [[File:Luscinia calliope - Pak Chong 3.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Siberian rubythroat (female).jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = [[File:Luscinia svecica.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') |Wittenskiplike namme= Calliope calliope |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Luscinia calliope distribution.jpg|250px]]{{Color box|#91B70C}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#0063A7}} [[wintergast]] }} De '''Sibearyske robynkielgeal''' (Calliope calliope) is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''). == Ferskining == De fûgel wurdt 14,5 oant 16 sintimeter lang en weaget 16–29 gram. De fûgel hat lange poaten en in frij koarte sturt dy't faak rjochtop boppe de rêch stiet, wylst de wjukken nei ûnder hingje. It fearrekleed is meast griisbrún mei in ljochte wynbrou boppe it each en in swarte eachstreek oant de snaffel. It mantsje hat in reade kiel mei in smelle swarte râne en by de snaffel in wyt plak. De kopmarkearing fan it wyfke is mear diffús mei in smoarchwyt kin sûnder swarte râne, by guon âldere wyfkes foar in part ljochtread. De sang is melodieus en liket op dy fan 'e [[túnsjonger]], mar mei hurdere en legere noaten en hegere fluittoanen, somtiden fermingd mei imitaasjes fan oare soarten. == Fersprieding == De robynkielgeal is in Aziatyske fûgel, dy't briedt fan 'e sintrale [[Oeral]] en [[Sibearje]] eastlik nei [[Anadyr]], it [[Kamtsjatka-skiereilân]], de [[Kommandeurseilannen]], en súdlik nei noardlik [[Mongoalje]], it noardlike [[Koreaansk Skiereilân]], noardlik [[Japan]] en de [[Koerilen]]. Hy komt ek foar yn sintraal [[Sina]], noardeastlik [[Qinghai]], súdwestlik [[Gansu]] en noardlik [[Sichuan]]. Winterdeis migrearret er nei súdlik en súdeastlik Aazje, de [[Filipinen]] en [[Taiwan]]. Yn Europa is de fûgel in tige seldsume besiker, wêrby't [[Grut-Brittanje|Brittanje]] dominearret wat it oantal waarnimmingen oanbelanget. De fûgel is ek sjoen yn in grut oantal oare Europeeske lannen en yn jannewaris 2016 wie de fûgel foar it earst yn Nederlân ek yn it [[Noard-Hollân]]ske [[Heechwâld]] te sjen. De soarte wurdt meastentiids ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Calliope calliope calliope'' – briedt yn Sibearje, noardlik Mongoalje, noardeastlik Sina en noardlik Koreä. * ''Calliope calliope camtschatkensis'' – briedt op it Kamtsjatka-skiereilân, op 'e Kommandeurseilannen, de Koerilen en noardlik Japan. *''Calliope calliope beicki'' - briedt yn noard-sintraal Sina. De ynfloedrike Clements et al. behannelje de soarte lykwols as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == De robynkielgeal briedt yn mingde nullebosken mei tichte ûndergroei fan maaie oant july yn Sina en Noard-Koreä en fan juny oant augustus yn Japan. Hy leit fjouwer oant seis aaien yn syn nêst op 'e grûn ûnder dekking fan boskjes of tichte fegetaasje. De fûgel yt miggen, miggelarven, michammels, wespen en krobben, mar ek plantemateriaal. Hy is skou en bliuwt meast ferside. == Status== De soarte hat in grutte fersprieding en in grutte populaasje, dy't lykwols net kwantifisearre is. Oannommen wurdt dat populaasje stabyl is. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Leat Conceern'', 2025) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/siberian-rubythroat-calliope-calliope BirdLife, oproppen op 2 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=786B0F98D1EE4C54 Avibase, oproppen op 2 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/sibrub?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 2 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calliope calliope|Robynkielgeal}} }} {{DEFAULTSORT:Robynkielgeal}} [[Kategory:Robynkielgealtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] sx7x7kzhfl8xyccrk51i2w561q4lwck 0 188163 1237302 1211894 2026-08-02T11:05:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237302 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske robynkielgeal |Ofbyld = [[Ofbyld:Chinese Rubythroat Calliope tschebaiewi, male, Loktak Lake, Manipur DSC 8987 (09).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') |Wittenskiplike namme= Calliope tschebaiewi |Beskriuwer, jier= [[Nikolaj Przjevalski|Przewalski]], 1876 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:LusciniaPectoralisMap.svg|250px]]{{Color box|#008000}} [[briedfûgel]] ''C. tschebaiewi''<br>{{Color box|#4BE44B}} [[briedfûgel]] ''C. pectoralis''<br>{{Color box|#60DDDD}} [[wintergast]] }} De '''Sineeske robynkielgeal''' (''Calliope tschebaiewi'', synonym: ''Calliope pectoralis tschebaiewi'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:White-tailed Rubythroat AMSM6309.jpg|thumb|left|Mantsje yn it [[Nasjonaal Park Kaziranga]].]] De Sineeske robynkielgeal is in fûgel fan 12-14 sm lang, dy't fergelykber is mei de [[robynkielgeal]], wêrby't it mantsje in robynkleurige kiel en in wite wynbrauwstreep en in wite snorstreep hat. By dizze soarte is de brune kleur fan 'e robynkielgeal lykwols ferfongen troch griis. De wjukken binne brúneftich en de sturt is swarteftich mei in wite basis en punten. Ek de Sineeske robynkielgeal hat in swarte bân oer it boarst. It wyfke liket op it wyfke fan 'e robynkielgeal, mar is grizer en minder waarm fan kleur en hat wite punten op 'e bûtenste sturtfearren. De [[berchrobynkielgeal]] (wêrfan't de Sineeske robynkielgeal earder as in [[ûndersoarte]] behannele waard, sjoch hjirûnder) is tige ferlykber, mar mist de wite snorstreek, hat wat minder read op 'e kiel, en in dúdlik bredere swarte boarstbân. == Taksonomy == Earder waard de soarte yndield yn it fûgelskaai ''[[Luscinia]]''. Yn 2010 waard in wiidweidige [[Fylogeny|fylogenetyske]] stúdzje oer sjongfûgels yn 'e famylje ''Muscicapidae'' publisearre. Dêrút die bliken dat it skaai ''Luscinia'' net [[Monofyletyske groep|monofyletysk]] wie, itjinge betsjut dat de soarten yn it skaai gjin nauwe sibben fan inoar wienen. Om in monofyletyske groep te foarmjen, waard dêrom it skaai ''Calliope'' wer ynsteld (it skaai ''Calliope'' waard al yn 1836 ynfierd troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[ornitolooch]] [[John Gould]].). Ferskillende soarten ferhûzen dêrnei nei it nij ynstelde skaai en dêrûnder ek de Sineeske robynkielgeal. De Sineeske robynkielgeal waarde earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e swartkielgeal (''C. pectoralis'') behannele, mar ferskilt yn uterlik, sang en sels genetika. De soarte wurdt hjoed-de-dei as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Fersprieding == De fûgel briedt yn eastlik [[Kasjmir]], op it súdlike, eastlike en noardeastlike [[Tibetaansk Heechlân|Tibetaanske Plato]], yn sintraal [[Sina]] (noardeastlik Gansu, eastlik Qinghai, Sichuan en noardwestlik Yunnan) en it noardlikste part fan [[Myanmar]]. Bûten it briedseizoen wurdt er sjoen yn ; e legere kriten fan eastlik [[Nepal]] oant noardeastlik [[Yndia]], noardeastlik [[Bangladesj]], noardlik Myanmar en súdlik Yunnan. == Hâlden en dragen == De fûgel briedt yn strûklân, meast boppe de beamgrins oant 4.420 m hichte. Winterdeis wurdt er sjoen op greidlân en yn strûklân, faak by wetter. Hy sit meastentiids op 'e grûn tusken fegetaasje, dêr't er nei ynsekten, rûpen en spinnen siket. De fûgel briedt tusken maaie en augustus. Hy bout in bolfoarmich nêst mei in sydyngog fan drûch gers ferburgen op 'e grûn tusken rotsen en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fjouwer blauwgriene aaikes mei readbrune plakjes. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-rubythroat-calliope-tschebaiewi BirdLife, oproppen op 4 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chirub1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=157C8A9894F76B0A Avibase, oproppen op 2 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/chirub1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 2 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calliope tschebaiewi|Sineeske robynkielgeal}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske robinkielgeal}} [[Kategory:Robynkielgealtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] fubr1qxqpaj9ny3zx3x9kxv55a76hxo 0 188509 1237251 1213348 2026-08-02T00:11:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237251 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sebrafink |Ofbyld = [[File:A pair of Australian Zebra Finches at Sturt National Park NSW.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[sebrafinken]] (''Taeniopygia'') |Wittenskiplike namme= Taeniopygia guttata |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]] |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''sebrafink''' (''Taeniopygia guttata'') is in lânseigen fink yn [[Yndoneezje]] en [[Austraalje]] en in tige faak foarkommende foliêrefûgel. == Ferskining == [[Ofbyld:Зебровая амадина.jpg|thumb|left|Mantsje.]] De sebrafink hat in typyske reade koanyske snaffel en in wite en swarte fertikale streek ûnder it each, in griisblauwe kroan en mantel, brúngrize boppewjukken en in swartwyt bandearre boppesturt. Tusken mantsjes en wyfkes binne dúdlike ferskillen. It mantsje hat opfallende oranjereade eardekfearren en in griisblau boarst mei donkere ringen dy't einigje yn in swarte boarstbân. Under de swarte boarstbân is it mantsje fierder ljocht, wylst de flanken brúnoranje binne mei wite rûne plakjes. It wyfke is minder opfallend tekene en hat in griis earplak, in ljocht boarst en in ljochte ûnderkant It fûgeltje mjit 10 oant 13 sm. == Fersprieding == De sebrafink is in nomadyske [[stânfûgel]] mei in ferspriedingsgebiet yn [[Yndoneezje]] en it grutste part fan [[Austraalje]], útsein [[Tasmaanje]] en gebieten mei hege reinfal yn 'e noardlikste, súdeastlike en súdwestlike regio's. Bûten it haadferspriedingsgebiet is der ien befêstige waarnimming op [[Baly]]. De sebrafink wurdt op it stuit as [[Monotypysk takson|monotypysk]] soarte behannele yn ''Taeniopygia'', mar faak noch yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield. Fûgels yn Austraalje binne wat grutter as dy fan 'e Lytse Sûnda-eilannen. * ''Taeniopygia guttata guttata'' (Timoreeske sebrafink) - de nominaatfoarm komt foar yn Yndoneezje, de [[Lytse Sûnda-eilannen]] (ynklusyf [[East-Timor]]) en oan 'e kust fan Austraalje. * ''Taeniopygia guttata castanotis'' (Australyske sebrafink) - komt foar yn fûn yn it Australyske binnenlân. De sebrafink is in yntrodusearre fûgel yn [[Portegal]], [[Porto Riko]] en de [[Feriene Steaten]] ([[Kalifornje]] en [[Oregon]]). Der binne wylde populaasjes op ferskate lokaasjes yn dy lannen. == Ekology == It habitat fan sebrafinken is gersryk, faak mei wetter en strûken, mar ek yn kultivearre gebieten. It dieet bestiet út sied, somtiden ek fruchten en ynsekten. Se wurde faak op 'e grûn waarnommen en griemt in soad by it iten, itjinge de fersprieding fan sied fan planten befoarderet. Se libje yn pearkes of lytse kloften. Wat nêstwensten oanbelanget binne se net sinnich en briede se yn beammen, boskjes, termiteheuvels, tusken spjalten fan rotsen of op gebouwen. Yn it wyld is de briedtiid fan augustus oant desimber, mar de briedtiid kin langer duorje. In lechsel kin bestiet út fjouwer oant maksimaal seis aaien. Mantsjes en wyfkes briede. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it twa wiken foardat de piken útfleane. Se binne earst griis mei in swarte snaffel. == Status == De [[IUCN]] behannelet de beide ûndersoarten elts foar himsels en beöardielet se as net bedrige. == Koaifûgel == Sebrafinken binne net sinnige fûgels en maklik te hâlden. Se ha romte nedich om te fleanen en ek kalsiumsuppleminten. De fûgel hat yn finzenskip in grut tal kleurmutaasjes. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-zebra-finch-taeniopygia-castanotis BirdLife International: Australyske sebrafink, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/timor-zebra-finch-taeniopygia-guttata BirdLife International: Sûndasebrafink, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/zebfin2 Ebird, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=C532D642209C9DF7&sec=summary Avibase, oproppen 15 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Taeniopygia castanotis|Sebrafink}} }} [[Kategory:Sebrafink]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] krwyu2boc4kr4owrt1kz6i6vcs0pxmp 0 188519 1237192 1213340 2026-08-01T23:28:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237192 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rodzige spjocht |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous woodpecker.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') |Famylje = [[Spjochten]] (''Picidae'') |Skaai = [[rodzige spjochten]] (''Micropternus'') |Wittenskiplike namme= Micropternus brachyurus |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''rodzige spjocht''' (''Micropternus brachyurus''; synonym: ''Celeus brachyurus'') is in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[spjochten]] (''Picidae''). == Ferskining == De rodzige spjocht is in 25 sm lange, readbrune spjocht mei in swarte bandearing. De soarte hat in frije koarte, swarte snaffel en mantsjes ha in read plak ûnder it each. == Fersprieding == De rodzige spjocht wurdt meastentiids ferdield yn alve [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferdieling: * ''Micropternus brachyurus humei'' – komt foar fan noardlik [[Yndia]], yn [[Himachal Pradesh]] oant westlik [[Nepal]] * ''Micropternus brachyurus jerdonii'' – West-Yndia súdlik nei [[Sry Lanka]] * ''Micropternus brachyurus phaioceps'' – Fan Sintraal-[[Nepal]] en East-Yndia oant súdeastlik [[Tibet]], [[Myanmar]], súdlik [[Sina]] en súdlik [[Tailân]] * ''Micropternus brachyurus fokiensis'' – súdlik Sina en noardlik [[Fjetnam]] * ''Micropternus brachyurus holroydi'' – [[Hainan]] * ''Micropternus brachyurus williamsoni'' – súdlik en súdwestlik Tailân * ''Micropternus brachyurus annamensis'' – [[Laos]], [[Kambodja]] en súdlik en sintraal Fjetnam * ''Micropternus brachyurus badius'' – [[Skiereilân Malakka]] oant [[Sumatra]], [[Bangka]], [[Belitung]] och [[Nias]] * ''Micropternus brachyurus brachyurus'' – [[Java]] * ''Micropternus brachyurus badiosus'' – [[Borneo]] och norra [[Natuna-eilannen]] De fûgel is de iennige soarte yn it skaai ''Micropternus''. Earder stie de soarte yn it skaai ''[[Celeus]]'', mar in stúdzje wiisde út dat de soarte mear besibbe is oan 'e ''[[Meiglyptes]]''. De rodzige spjocht wurdt yn leafbosken en grienbliuwende bosken fan leechlân en hichten oant 1740 m oantroffen, mar ek op plantaazjes. == Hâlden en dragen == It briedseizoen rint ôfhinklik fan 'e lokaasje tusken jannewaris oant juny yn 'e drûge tiid foar de [[moesson]]. Beide skaaien grave it nêst út yn nêsten fan beammychammels. Se ite ek fral mychammels. De 2 oant 4 aaien binne wyt en mat en de ynkubaasjetiid is 12 oant 14 dagen. De jonge fûgels bliuwe yn it nêst en kinne nei 20 oant 25 dagen útfleane. De beide âlden bliuwe dan noch in skoft de jonge fûgels fuorjen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en ek de populaasje is grut, mar der wurdt tocht dat de soarte ôfnimt fanwegen habitatferneatiging, mar net genôch om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-woodpecker-micropternus-brachyurus BirdLife, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rufwoo2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=663A7CCAD60FF80C Avibase, oproppen 15 desimber 2025.] * [https://indianbirds.thedynamicnature.com/2018/05/rufous-woodpecker-micropternus-brachyurus.html?utm_source=chatgpt.com Indian Birds, oproppen 15 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Micropternus brachyurus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rodzige spjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] loi9q5zx4ckwlkfj9evfcga3dzvgdf2 0 188600 1237130 1213785 2026-08-01T19:27:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237130 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Wattled jacana (Jacana jacana).JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |Famylje = [[jakanafûgels]] (Jacanidae) |Skaai = [[Amerikaanske jakana's]] (''Jacana'') |Wittenskiplike namme= Jacana jacana |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Jacana jacana map.svg|250px]]<br>grien: ferspriedingsgebiet }} De '''readskyldjakana''' (''jacana jacana'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[jakanafûgels]]. It is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Amerikaanske jakana's]] (''Jacana''). == Ferskining == [[Ofbyld:Cafezinho em dupla.jpg|thumb|left|Fleanende fûgels.]] De fûgel hat lange poaten mei tige lange teannen, dy't it de fûgel mooglik meitsje om oer driuwplanten te rinnen. Readskyldjakana's wurde 17 oant 23 sm lang en de rêch en de wjukdekfearren binne kastanjebrún, de rest fan it lichem is benammen swart. Yn 'e flecht binne grienichgiele wjukfearren sichtber. De snaffel is giel en op 'e foarholle is in read skyld mei by de snaffel hingjende reade hûdflappen. De poaten binne blaugriis. Guon fan 'e ûndersoarten hawwe in oar fearrekleed, wêrby't de ''hypomelaena'' net kastanjebrún hat mar folslein swart is, wylst de ''scapularis'' swarte markearrings op 'e rêch en wite fearren oan 'e bûtenkant fan 'e hânpinnen hat. == Fersprieding == De fûgel wurdt yn twa groepen fan seis [[ûndersoarte]]n ferdield: [[Ofbyld:Wattled jacana (Jacana jacana hypomelaena).jpg|thumb|left|De ''jacana jacana hypomelaena''.]] *''J. j. hypomelaena'' - komt fan westlik en sintraal [[Panama]] oant noardlik [[Kolombia]] foar. *jakana-groep **''J. j. melanopygia'' - komt foar fan westlik Kolombia oant westlik [[Fenezuëla]] **''J. j. jacana'' - komt foar fan súdeastlik Kolombia oant [[Guyana]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en noardlik [[Argentynje]] **''J. j. intermedia'' - komt foar yn noardlik en sintraal Fenezuëla **''J. j. scapularis'' - komt foar yn leechlângebieten fan westlik [[Ekwador]] en noardwestlik [[Perû]] **''J. j. peruviana'' - komt foar yn noardeastlik Perû (legere diel fan 'e Rio Ucayali) en oangrinzgjend noardwestlik Brazylje == Hâlden en dragen == Lykas de oare soarten yn 'e famylje fertoant de readskyldjakana [[polyandry]]sk briedgedrach: it mantsje briedt de aaien en it wyfke ferdigenet it nêst. In lechsel bestiet út fjouwer brune, swartmarkearre aaien. De fûgel yt ynsekten, oare ynvertebraten en sied, dy't er fan driuwende fegetaasje of fan it wetteroerflak siket. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Ninho da mamãe.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Jacana jacana -Rio Grande, Rio Gande do Sul, Brazil-8.jpg|200x200px]] |- | Aaien | Jonge fûgel |} == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't nei alle gedachten stabyl is. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2020). In rûzing fan 2016 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 5.000.000 oant 50.000.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wattled-jacana-jacana-jacana BirdLife, oproppen 19 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/watjac1 Ebird, oproppen 19 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D869153895E6132E Avibase, oproppen 19 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Jacana jacana|readskyldjakana}} }} {{DEFAULTSORT:readskydjakana}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amerikaanske jakana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] pfss5o8wnjpt67jqaoilnvnkkwqn37h 0 188696 1237298 1214023 2026-08-02T11:01:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237298 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske glânsfazant |Ofbyld = [[File:Chinese Monal (Lophophorus lhuysii), Balangshan, Aba, Sichuan, China 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje = [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai = [[glânsfazanten]] (''Lophophorus'') |Wittenskiplike namme= Lophophorus lhuysii |Beskriuwer, jier= [[Albert Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]], 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sineeske glânsfazant''' (''Lophophorus lhuysii'') is in seldsume en [[endemisme|endemyske]] berchfûgel út 'e famylje [[fazanteftigen]] (''Phasianidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Lophophorus lhuysii.jpg|thumb|left|''Lophophorus lhuysii'']] De fûgel is 75–80 sm grut. De kleurrike hoanne hat in skimerjend fearrekleed mei in griene kop, pearse túf, in koperkleurige nekke en boppemantel, pearsgriene boppedielen, in pearsgriene sturt en in witige ûnderrêch. Fierder is de ûnderkant swarteftich en is de hûd om it each fearreleas blau. De lytsere hin hat in minder grutte túf en in fearrekleed mei in donkergrize en brune tekening. De ûnderkant is streke, de rêch is wyt en de sturt is readbrún mei fine swarte bannen. == Fersprieding en systematyk == De Sineeske glânsfazant libbet yn 'e bercheftige regio's fan súdlik [[Gansu]], noardwestlik [[Sichuan]] en [[Yunnan]] yn [[Sina]]. Desoarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. De fûgel libbet yn rododendronstrûken en op alpine greiden en rotsen boppe de beamline op hichten fan 2.800 oant 4.900 m, mar migrearret somtiden nei leger gebiet yn 'e nullebosksône. De fûgel yt woartels, knollen, blêden en blommen. Hy briedt tusken maart en juny, earder as oare glânsfazanten. Mooglik briedt de fûgel net alle jierren. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op 6.000–10.000 folwoeksen fûgels rûsd (2017). Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme troch ferlies fan habitat en jacht yn in al fragmintearre gebiet. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret him dêrom as net bedrige (''VU'', 2022). == Namme == De wittenskiplike namme fan ' e soarte is neamd nei de Frânske diplomaat en politikus Édouard Drouyn de Lhuys. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-monal-lophophorus-lhuysii BirdLife, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/chimon1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=583D3E979D655290 Avibase, oproppen 20 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Lophophorus lhuysii|Sineeske glânsfazant}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske glansfazant}} [[Kategory:Glânsfazant]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] hws33wn0t2islhtml1yfn91lfnj42vv 0 188699 1237253 1214054 2026-08-02T00:18:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237253 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = seerotsje |Ofbyld = [[File:Little Auk resting on the rocks.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai = [[seerotsjes]] (Alle) |Wittenskiplike namme= Alle alle |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Alle alle - distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]</small> }} It '''seerotsje''' (''Alle alle'') is de iennige soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Alle (skaai)|Alle]]'' út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Alkfûgels]] (''Alcidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Alkekung - Alle alle.jpg|thumb|left|Seerotsje yn winterkleed.]] It seerotsje is in lyts, knobsk fûgeltsje fan 20 sm, likernôch de helte fan in [[seepappegaai]] en noch wat lytser as de [[protter]]. De fûgel hat in tsjokke koarte snaffel en simmerdeis in swarte kop mei in lytse wite wynbrau, in swart boppeboarst en in swarte rêch. De wjukken binne swart, wêrfan't de skouderfearren wite rânen ha. Under is de fûgel sniewyt. Winterdeis is it swart op it boarst, it kin en by it ear ferfongen troch wyt. Tusken mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed gjin ferskillen. == Fersprieding en systematyk == De soarte wurdt oer it generaal yn twa ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''A. a. alle'' ([[Baffin Eilân|Baffineilân]] yn [[Kanada]] oer [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] nei [[Nova Sembla]]) * ''A. a. polaris'' ([[Frâns Joazeflân]] oant [[St. Lawrence (eilân)|Sint-Laurens]] yn [[Alaska]]) Seerotsjes briede yn grutte koloanjes op eilannen yn 'e [[Noardlike Iissee]] op steile kliffen en steile hellingen tusken rotsen. Winterdeis ferlitte se de poalgebieten en geane se op see, oant de kusten fan 'e [[Noardsee]], mar fral de [[Barentssee]] en de [[Noarske See]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Zwemmende en duikende kleine alk-4961715.webm|thumb|left|Foerazjearend seerotsje by [[Teksel]].]] Seerotsjes kinne oan 'e Nederlânske kusten sjoen wurde, mar de fûgel komt yn ús kontreien net algemien foar. De measte waarnimmingen binne fan ein oktober oant healwei desimber. Nei noardwestlike stoarmen kinne guon fûgels ek op plassen en marren sjoen wurde. Op 23 oktober 2005 waarden op [[Skiermûntseach]] yn njoggen oeren tiid 3.287 lytse rotsjes teld. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Little Auks (Alle alle) on Fuglesangen, Svalbard.jpg|thumb|250px|Seerotsjes yn simmerkleed op Spitsbergen.]] Seerotsjes briede yn ûnbidich grutte koloanjes op berchhellingen yn it arktysk gebiet en dat hoecht net perfoarst oan see te wêzen. De fûgeltsjes begjinne ein febrewaris oant begjin april werom te kearen nei de koloanje om dêr begjin juny te brieden. Der wurdt ien aai lein tusken grint en de [[ynkubaasjetiid]] is 28 oant 31 dagen. Mantsjes en wyfkes briede alletwa en wikselje inoar om de fjouwer oeren ôf. Nei it útkommen duorret it in lytse moanne ear't de jonge fûgels fleane kinne. De fûgel libbet meast fan plankton, dy't dûkend fan it wetteroerflak fongen wurdt, winterdeis ek fiskjes en kreefeftige dierkes. == Status en bedrigingen == Seerotsjes foarmje tradisjoneel in wichtich ûnderdiel fan it iten fan 'e [[Eskimo's]]. Hûnderten fûgels wurde mei spesjale netten yn 'e koloanjes fongen. ''Kiviaq'' (of kiviak) is een tradisjoneel Grienlânsk gerjocht fan dy folken. Foar de tarieding wurde de fongen fûgels yn seehûnefel stoppe, de lucht wurdt der út parse en de iepening tichtnaaid. Dêrnei wurdt de tichtmakke hûd ûnder stiennen begroeven, dêr't it moannelang yn 'e winter fermintearret. Om't de fûgel foar in grut part in seefûgel en kustfûgel is, wurdt de soarte ek swier troffen by oaljelekkaazjes. Natuerlike fijannen fan seerotsjes binne ûnder oaren de [[grutte iismiuw]] en de [[poalfoks]], dy't sawol aaien, jongen as folwoeksen fûgels fange. [[Iisbear]]en ite ek wolris aaien. In oare bedriging foar seerotsjes is in waarmer klimaat op [[Grienlân]] en [[Yslân]]. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klasisfisearre (''Least Concern'', 2018). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-auk-alle-alle BirdLife, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/doveki/PM Ebird, oproppen 21 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B0932D89F1F74318 Avibase, oproppen 21 desimber 2025.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kleine-alk Fûgelbeskerming, oproppen 21 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Alle alle|Seerotsjes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seerotsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] 5asstqpwtz851ftqh5v6k43kab4t1dy 1237254 1237253 2026-08-02T00:18:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237254 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = seerotsje |Ofbyld = [[File:Little Auk resting on the rocks.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai = [[seerotsjes]] (Alle) |Wittenskiplike namme= Alle alle |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Alle alle - distribution map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]</small> }} It '''seerotsje''' (''Alle alle'') is de iennige soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Alle (skaai)|Alle]]'' út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Alkfûgels]] (''Alcidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Alkekung - Alle alle.jpg|thumb|left|Seerotsje yn winterkleed.]] It seerotsje is in lyts, knobsk fûgeltsje fan 20 sm, likernôch de helte fan in [[seepappegaai]] en noch wat lytser as de [[protter]]. De fûgel hat in tsjokke koarte snaffel en simmerdeis in swarte kop mei in lytse wite wynbrau, in swart boppeboarst en in swarte rêch. De wjukken binne swart, wêrfan't de skouderfearren wite rânen ha. Under is de fûgel sniewyt. Winterdeis is it swart op it boarst, it kin en by it ear ferfongen troch wyt. Tusken mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed gjin ferskillen. == Fersprieding en systematyk == De soarte wurdt oer it generaal yn twa ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''A. a. alle'' ([[Baffin Eilân|Baffineilân]] yn [[Kanada]] oer [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] nei [[Nova Sembla]]) * ''A. a. polaris'' ([[Frâns Joazeflân]] oant [[St. Lawrence (eilân)|Sint-Laurens]] yn [[Alaska]]) Seerotsjes briede yn grutte koloanjes op eilannen yn 'e [[Noardlike Iissee]] op steile kliffen en steile hellingen tusken rotsen. Winterdeis ferlitte se de poalgebieten en geane se op see, oant de kusten fan 'e [[Noardsee]], mar fral de [[Barentssee]] en de [[Noarske See]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Zwemmende en duikende kleine alk-4961715.webm|thumb|left|Foerazjearend seerotsje by [[Teksel]].]] Seerotsjes kinne oan 'e Nederlânske kusten sjoen wurde, mar de fûgel komt yn ús kontreien net algemien foar. De measte waarnimmingen binne fan ein oktober oant healwei desimber. Nei noardwestlike stoarmen kinne guon fûgels ek op plassen en marren sjoen wurde. Op 23 oktober 2005 waarden op [[Skiermûntseach]] yn njoggen oeren tiid 3.287 lytse rotsjes teld. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Little Auks (Alle alle) on Fuglesangen, Svalbard.jpg|thumb|250px|Seerotsjes yn simmerkleed op Spitsbergen.]] Seerotsjes briede yn ûnbidich grutte koloanjes op berchhellingen yn it arktysk gebiet en dat hoecht net perfoarst oan see te wêzen. De fûgeltsjes begjinne ein febrewaris oant begjin april werom te kearen nei de koloanje om dêr begjin juny te brieden. Der wurdt ien aai lein tusken grint en de [[ynkubaasjetiid]] is 28 oant 31 dagen. Mantsjes en wyfkes briede alletwa en wikselje inoar om de fjouwer oeren ôf. Nei it útkommen duorret it in lytse moanne ear't de jonge fûgels fleane kinne. De fûgel libbet meast fan plankton, dy't dûkend fan it wetteroerflak fongen wurdt, winterdeis ek fiskjes en kreefeftige dierkes. == Status en bedrigingen == Seerotsjes foarmje tradisjoneel in wichtich ûnderdiel fan it iten fan 'e [[Eskimo's]]. Hûnderten fûgels wurde mei spesjale netten yn 'e koloanjes fongen. ''Kiviaq'' (of kiviak) is een tradisjoneel Grienlânsk gerjocht fan dy folken. Foar de tarieding wurde de fongen fûgels yn seehûnefel stoppe, de lucht wurdt der út parse en de iepening tichtnaaid. Dêrnei wurdt de tichtmakke hûd ûnder stiennen begroeven, dêr't it moannelang yn 'e winter fermintearret. Om't de fûgel foar in grut part in seefûgel en kustfûgel is, wurdt de soarte ek swier troffen by oaljelekkaazjes. Natuerlike fijannen fan seerotsjes binne ûnder oaren de [[grutte iismiuw]] en de [[poalfoks]], dy't sawol aaien, jongen as folwoeksen fûgels fange. [[Iisbear]]en ite ek wolris aaien. In oare bedriging foar seerotsjes is in waarmer klimaat op [[Grienlân]] en [[Yslân]]. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klasisfisearre (''Least Concern'', 2018). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-auk-alle-alle BirdLife, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/doveki/PM Ebird, oproppen 21 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B0932D89F1F74318 Avibase, oproppen 21 desimber 2025.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kleine-alk Fûgelbeskerming, oproppen 21 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Alle alle|Seerotsjes}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seerotsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] kwkv7eag9uont1832xechstqc7vszm8 0 188751 1237110 1214219 2026-08-01T19:15:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237110 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = steppeljip |Ofbyld = [[Ofbyld:SociablePlover.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Vanellus gregarius - Sociable Lapwing XC467003.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus gregarius |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1771 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">krityk</span> ---- |lânkaart = [[File:VanellusGregariusIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br> {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br> {{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn</small> }} De '''steppeljip''' (''Vanellus gregarius'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Pîwîya bikil.jpg|thumb|left|Steppeljip.]] De fûgel is 27 oant 30 sm lang en yn ferlikening mei de gewoane [[ljip]] wat lytser en mei langere poaten. Yn sawol it simmer- as it winterkleed binne de poaten swart, lykas ek de koarte snaffel. De fûgel hat in wite of ljochte wynbraustreek en in wite sturt mei in brede swarte sturtbân. Dernjonken hat er trijekleurige boppewjukken mei griisbrune dekfearren, wite sekundêre slachpinnen en swarte wjukeinen. De rêch is griisbrún. Der is hast gjin sprake fan [[seksuele dimorfy]]. Simmerdeis ha folwoeksen fûgels in griisbrune rêch en in rôzebêzje boarst. De búk is donker en leger kastanjebrún oergeand yn in wite stút. De kop hat in ûnderskiedend patroan mei in swarte kroan en in swarte eachstreek, dy't boppe en ûnder troch wyt wurdt begrinzge. It boppeste diel fan 'e nekke hat in waarme sânkleur. Winterdeis is it patroan fan 'e kop minder skerp, is de rêch wat bruner en binne it boarst en de búk wyt. Jonge fûgels hawwe op 'e boppedielen in ljocht skobbich patroan en in dizich streekjespatroan op it boarst. == Fersprieding == De steppeljip is in [[trekfûgel]] en briedt yn [[Euraazje]] yn [[Ruslân]] en [[Kazachstan]]. Hy migrearret yn 'e hjerst nei it suden troch [[Kirgyzje]], [[Tadzjikistan]], [[Oezbekistan]], [[Turkmenistan]], [[Afganistan]], [[Armeenje]], [[Iran]], [[Irak]], [[Saûdy-Araabje]], [[Syrje]], [[Turkije]] en [[Egypte]] nei de wichtichste oerwinteringsgebieten yn [[Israel]], [[Syrje]], [[Eritreä]], [[Sûdan]], [[Etioopje]] en noardwestlik [[Yndia]]. Hy oerwinteret út en troch ek yn [[Pakistan]], [[Sry Lanka]] en [[Oman]]. De soarte is in seldsume [[Dwaalgast|swalker]] yn West-Europa, dêr't er it meast foarkomt tegearre mei de gewoane ljip. == Systematyk == De soarte wurdt as [[Monotypysk (takson)|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Vanellus gregarius MWNH 0317.JPG|thumb|left|Aaien fan 'e steppeljip.]] De steppeljip is in fûgel fan iepen en drûge lânskippen yn gebieten mei in sâlte boaiem mei koarte fegetaasje. Hy komt ek yn kultivearre gebiet foar. Winterdeis libbet de fûgel op drûge steppes, faak yn 'e buert fan wetter. Op it Arabysk Skiereilân oerwinterje se yn woastinen tichteby de kust. It iten bestiet út imerkes, krobben, larven, spinnen en wjirms en út en troch plantaardich materiaal. It briedseizoen duorret fan mids april oant july. De steppeljip is monogaam en briedt yn lytse koloanjes fan trije oant 20 pearen. It nêst leit op 'e grûn tusken lege begroeiïng. Se briede ien kear en in lechsel bestiet meastentiids út fjouwer aaien, mar trije oant fiif komme foar. De aaien wurde yn sawat 25 dagen útbret, wêrnei't beide âlden foar de piken, dy't nei 35-40 dagen útfleane. De trek nei it suden begjint yn augustus-septimber en somtiden noch let yn oktober. Se komme foar de trek yn grutte kloften byinoar, mar de migraasje sels fynt yn lytsere kloften fan 15-20 fûgels plak. == Status == Yn 2004 kategorisearret [[BirdLife International]] de soarte as krityk fanwegen in rappe ôfname fan 'e oantallen en fermindering fan ferspriedingsgebiet, wêrfan't de oarsaken noch altiten net goed begrepen wurde. Yn Kazachstan naam de briedpopulaasje tusken 1930 en 1960 mei 40% ôf en tusken 1960 en 1987 waard de populaasje fierder halvearre. Fjildstúdzjes hawwe lykwols oantoand dat de wrâldpopulaasje grutter is as earder tocht en fierdere stúdzjes kinne derta liede dat de fûgel yn 'e takomst yn in legere bedrigingskategory set wurde kin. De wrâldpopulaasje wurdt op it stuit op 11.200 briedende fûgels rûsd (2006). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sociable-lapwing-vanellus-gregarius BirdLife, oproppen 22 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/soclap1/NL Ebird, oproppen 22 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D348C2D65FA2DF83 Avibase, oproppen 22 desimber 2025.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/steppekievit Fûgelbeskerming, oproppen 22 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus gregarius|Steppeljip}} }} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 3aoknjshb250yhtp5u0u0kt8ht26fuu 0 188755 1237106 1234191 2026-08-01T19:14:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237106 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = poalfoks |Ofbyld = [[File:Arctic fox (6375702297).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift = [[rôfdieren]] (''Carnivora'') |Famylje = [[hûneftigen]] (''Canidae'') |Skaai = [[foksen]] (''Vulpes'') |Wittenskiplike namme= Vulpes lagopus |Beskriuwer, jier = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | datum = 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Cypron-Range Vulpes lagopus.svg|center|250px]] }} De '''poalfoks''' (''Vulpes lagopus'') is in bist yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[hûneftigen]] (''Canidae'') en komt foar op 'e [[Noardpoal]] en oangrinzjende gebieten. Earder waard de poalfoks yn in eigen [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Alopex'' set ([[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829), mar hjoed-de-dei falt de poalfoks tegearre mei de gewoane [[foks]] yn it skaai ''Vulpes''. De âlde skaainamme ''Alopex'', no de namme foar it [[monotypysk]]e [[ûnderskaai]] fan 'e poalfoks, is it [[Gryksk]]e wurd foar foks. De binomiale [[nomenklatuer]] is foarme út de Grykske wurden ''lagos'' (hazze) en ''pous'' (foet). ==Evolúsje== It tinken is dat de poalfoks ôfstammet fan 'e [[fossile]] [[qiuzhudingfoks]] (''Vulpes qiuzhudingi''), dy't yn it [[Mioseen|Let-Mioseen]] oant it [[Plioseen|Ier-Plioseen]] (5,1–3,6 miljoen jier lyn) op it [[Tibetaansk Plato]] libbe. == Ferskining == [[Ofbyld:Lis polarny, Svalbard 2010.jpg|thumb|thumb|left|Poalfoks yn oergongskleuren.]] De poalfoks wurdt 50–85 sm lang en hat in sturt fan 28–55 sm. Syn skofthichte is 28 sm en hy weaget 3 oant 8 kg. De earen, snút, poaten en sturt binne koarter as dy fan 'e gewoane foks en de winterpels is tsjokker. De poalfoks komt foar yn teminsten twa kleurfarianten. Simmerdeis is de poalfoks brúngriis op 'e kop, rêch en bûtenkanten fan 'e poaten, wylst de kanten fan it lichem, búk, binnenkanten fan 'e poaten en it meastepart fan 'e sturt griiswyt binne. De winterpels is folslein wyt. It oare kleurtype is ljochtgriis of stielblau, dat type stiet ek wol bekend as de blauwe foks. It wite kleurtype is resessyf. By in tredde waarnommen kleurfoarm binne poalfoksen bleekgiel of wat sânich fan kleur. De poalfoks hat in tige isolearjende pels en kin temperatueren oant -70 graden Selsius ferneare. De foetkessens binne ek hierrich om te beskermjen tsjin 'e kjeld en sadat er makliker oer iis en snie rinne kin. == Fersprieding == Poalfoksen komme op 'e [[tûndra]] foar yn Arktysk [[Skandinaavje]], [[Sibearje]], [[Kanada]], [[Alaska]], de [[Aleoeten]] en op [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en oare Arktyske eilannen. Yn Skandinaavje wurdt er benammen yn 'e bergen fûn en benammen jonge bisten kinne oer lange ôfstannen migrearje op syk nei iten, ôfstannen fan wol 1.000 km binne registrearre. [[Ofbyld:Alopex lagopus qtl1.jpg|thumb|250px|Poalfoks yn it winterhier.]] === Undersoarten === Fan 'e poalfoks wurde acht ûndersoarten ûnderskieden:<ref>{{aut|Auden et al.}} (2002). Mamm. Spec. 713, s. 1</ref> * ''[[Vulpes lagopus lagopus]]'' ([[Sweden]]) * ''[[Vulpes lagopus beringensis]]'' ([[Beringeilân]] van de [[Komandorski-eilannen]]) * ''[[Vulpes lagopus fuliginosus]]'' ([[Yslân]]) * ''[[Vulpes lagopus groenlandicus]]'' ([[Grienlân]]) * ''[[Vulpes lagopus hallensis]]'' ([[Hall-eilân]] ([[Frâns Joazeflân]]) * ''[[Vulpes lagopus pribilofensis]]'' ([[Pribilof-eilannen]]) * ''[[Vulpes lagopus spitzbergenensis]]'' ([[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]]) * ''[[Vulpes lagopus ungava]]'' ([[Ungava]] in [[Kebek (provinsje)|Kebek]]) == Hâlden en dragen == Winterdeis jaget de poalfoks meast allinnich. Ien bist hat in [[territoarium]] fan likernôch 20 km². By it jeien brûkt de soarte syn goed ûntwikkele gehoar om proaien ûnder it pak snie te finen. As it nedich is kin er snelheden fan 48 km/o op iis of snie helje. [[Ofbyld:Arctic fox with fish.jpg|thumb|260px|Poalfoks.]] It iten fan 'e poalfoks bestiet fral út lytse [[kjifdieren]] lykas [[lemming]]s, maar hy yt ek fûgels, jonge seehûnen, aaien, ynsekten, beien en planten. Yn gebieten mei in regelmjittige oanfier fan lemmings is de poalfoks tige ôfhinklik fan 'e beskikberens fan lemmings. Faak fret er ek ies dat efterlitten is troch gruttere rôfdieren. Yn gebieten fan 'e [[Noardlike Iissee]] folget er faak [[iisbear]]en op in feilige ôfstân en yt er wat oerbleaun is fan it iten fan 'e bearen. [[Ofbyld:Two cute arctic fox pups.jpg|thumb|left|Welpen.]] Arktyske foksen bouwe in hol yn in heuvel fan sân of klaai. As soks net kin sille se ynstee in lytse berchnaad útsykje. In foksehol is grut, mei in gemiddelde fan 277 m² en kin hûnderten jierren brûkt wurde. It kin ferskate yngongen hawwe, meastal om 'e 40 hinne oant 150. As der genôch proaien binne peare poalfoksen fan maart oant maaie. Ek it oantal welpen is ôfhinklik fan it oanbod fan iten. Yn jierren mei in soad lemmingen is de smeet grutter as yn oare jierren. Meastentiids telt in smeet tusken de 5 en 10 welpen, mar yn goede jierren kin it oprinne oant maksimaal 25. De draachtiid duorret 49-57 dagen. As it fiedseloanbod tige goed is, kin der fan july oant augustus noch in nêst grut brocht wurde. De measte welpen helje it earste jier lykwols net. Blauwe poalfoksen libje yn in omjouwing dêr't de beskikberens fan iten relatyf konstant is en dy krije likernôch 5 jongen it jier. As de jonge foksen 9 moannen âld binne, wurde se geslachtsryp. Se pearje lykwols net foardat se 1 oant 2 jier âld binne. Poalfoksen wurde meastentiids 7 oant 8 jier, mar yn finzenskip wurde se âlder. In pear hat nei alle gedachten in bân foar it libben, alhoewol't guon saakkundigen ek tinke dat se allinnich monogaam binne yn it seizoen dat se jongen krije. == Bedrigingen == [[Ofbyld:Самка песца со спутниковым предатчиком.jpg|thumb|left|Poalfoks op it eilân [[Kolgoejev]] mei in stjoerder.]] Fanwegen it bûnt is der op 'e poalfoks in soad jage. Yn [[Sweden]] waard de soarte yn 1928 in beskerme soarte, mar de populaasje hat him noch net echt werstelle kind. De beskerming yn [[Noarwegen]] folge yn 1930 en [[Finlân]] yn 1940. Op [[Yslân]] wurdt der noch jimmeroan op poalfoksen jage, om't se dêr as in bedriging foar de skiep wêze soene. Ek op [[Spitsbergen]] wurdt der op 'e poalfoks jage. Sawol yn Yslân as Spitsbergen wurdt de poalfoks net bedrige en liket de populaasje earder wat ta te nimmen. Yn [[Ruslân]] rjochtet de beskerming him fral op it behâld fan it habitat, ûndersyk en it beheinen fan 'e jacht op bûnt (fral foar de seldsume blauwe foksen). Fijannen fan 'e poalfoks binne de [[keningsearn]] en de gewoane foks, dy't yn it hiele Arktyske gebiet tanommen binne. De gewoane foks jaget net allinnich op 'e poalfoks, mar konkurearret ek mei him om iten. De ôfnimmende populaasjes ha laat ta yntylt en genetyske útputting, mar ek ta swierrichheden foar pearen om inoar te finen. In oare bedriging foarmet [[rude]], dy't nei alle gedachten troch de reade foks is ferspraat, en op guon plakken [[hûnsdûmens]]. Yn Skandinaavje en Yslân binne de populaasje frij lyts, mar yn [[Noard-Amearika]], [[Sibearje]] en [[Grienlân]] binne der noch grutte oantallen en wurdt de poalfoks as soarte net as bedrige beskôge. Yn Sweden en Noarwegen wurdt de poalfoks as krityk bedrige beskôge. De poalfoks wie dêr ein jierren 1990 hast ústoarn. Troch in troch Sweden inisjearre aksjeprogramma dêr't letter ek Noarwegen en sûnt 2025 Finlân yn opnommen waard, is it oantal poalfoksen fan Noarwegen en Sweden wer tanommen fan tsientallen op it leechste oant 470 yn 2021. De totale populaasje fan 'e poalfoks wurdt troch de IUCN op "ferskate hûnderttûzen bisten" rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.gbif.org/species/113392918 De poalfoks op Global Biodiversity Information Facility.] * sjoch foar referinsjes [[:sv:Fjällräv]] {{reflist}} ---- {{commonscat|Vulpes lagopus|Poalfoks}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Foks (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] j2pxzorphqno8kucisbzfac4oz7iwub 0 188963 1237180 1214701 2026-08-01T23:22:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237180 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rivierljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Vanellus duvaucelii 173064771.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus duvaucelii |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1826 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rivierljip''' of '''Yndyske spoarljip''' (''Vanellus duvaucelii'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De spesifike namme ferwiist nei [[Alfred Duvaucel]] (1793–1824), in [[Frankryk|Frânske]] natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger. Hy wurke in soad yn [[Yndia]] en [[Súdeast-Aazje]] en sammele dêr dieren foar Europeeske musea, fral foar it Muséum national d’Histoire naturelle yn Parys. == Ferskining == [[Ofbyld:River lapwing bird (2011) 2533.jpg|thumb|left|Fleanende rivierljip.]] De rivierkievit is in middelgrutte (29 oant 32 sm) ljip mei swarte, brune, grize en wite kleuren. De fûgel hat brune boppedielen en in swarte kroan oant ûnder de eagen. De nek is griis en de kiel swart. De búk is wyt mei in swart plak. De snaffel en poaten binne ek swart. De wjukken binne meast donkerbrún oant swartbrún mei in dúdlike, brede wite bân oer de wjuk dy't opfalt by it opfleanen. De bûtenste slachpinnen binne swart en kontrastearje mei de wite bân. Under binne de wjukken meast wyt mei swarte rânen en punten oan 'e slachpinnen. De sturt is wyt mei in swarte einbân. == Fersprieding == De rivierljip wurdt oan rivieren fan Yndia en [[Nepal]] oant súdwest [[Sina]] en [[Yndosina]] sjoen. De fûgel hat in soad fan 'e nau besibbe [[spoarljip]] út [[Afrika]] en somtiden wurde se as [[ûndersoarte]]n fan inoar omskreaun. It habitat bestiet út gebieten by brede, stadich streamende rivieren mei iggen of eilannen fan sân of grint. De fûgel wurdt ek by fivers sjoen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:River Lapwing by Tisha Mukherjee 10.jpg|thumb|left|Rivierljip yn West-Bengalen.]] Rivierljippen ite benammen ynsekten, wjirms, kreeften en weakdieren. Der wurdt ek sein dat erút en troch kikkerts en kikkertfiskjes yt as se maklik te pakken binne. De fûgel briedt fan maart oant juny op it Yndyske subkontinent. Yn [[Bûtan]] wurde jongen al begjin april waarnommen. == Status == Troch habitatferlies as gefolch fan 'e bou fan dammen en yn guon lannen it aaisykjen giet de soarte efterút. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de fûgel as gefoelich (''Near Threatened'', 2025). De wrâldpopulaasje wurdt tusken 10.000 en 25.000 folwoeksen fûgels rûsd (2023). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/river-lapwing-vanellus-duvaucelii BirdLife, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/rivlap1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=DDE5A01E9FC65B0A Avibase, oproppen 30 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus duvaucelii|rivierljip}} }} {{DEFAULTSORT:rivierljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] jtw03j8bgxc24vy8h4xxzd89gb8gyu8 0 188980 1237264 1214767 2026-08-02T00:23:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237264 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Senegaleeske ljip |Ofbyld = [[Ofbyld:African wattled lapwing (Vanellus senegallus senegallus).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus senegallus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Senegaleeske ljip''' (''Vanellus senegallus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De fûgel falt op troch syn giele hûdflap by de snaffel, in eigenskip dy t er mei de [[wytkrúnljip]], [[Malabarljip]] en [[maskerljip]] dielt. == Skiednis == [[Ofbyld:Vanellus senegallus -Kenya -upper body-8.jpg|thumb|left|Kop fan 'e Senegaleeske ljip.]] De Senegaleeske ljip wurdt trochstrings 34 sm lang en weaget tusken 197 en 277 gram. De ljip hat lange giele poaten en giele hûdflappen by de snaffel, wylst it boppeste part fan 'e hûdflap read is. Op 'e foarholle hat de fûgel in wyt plak, om it each is in giele eachring en de snaffel is giel mei in swarte punt. De ljip hat in brúngrize kleur. Yn 'e flecht brune dekfearren en swarte slachpinnen te sjen binne te sjen mei in wite streek oer de wjuk. De ûnderkant fan 'e wjuk is meast wyt mei in swarte punt.<ref>[https://wildlifevagabond.com/wildlife/birds/waders-and-shorebirds/lapwings/wattled-lapwing/?utm_source=chatgpt.com Wildlife Vagabond, oproppen 1 jannewaris 2026.]</ref> [[Ofbyld:African Wattled Lapwing or Senegal Wattled Plover, Vanellus senegallus at Krugersdorp Game Reserve, Gauteng, South Africa (31540504616).jpg|thumb|250px|Fûgel mei iepen wjukken.]] == Fersprieding == De Senegaleeske ljip is benammen in [[stânfûgel]], dy't yn in grut part fan Afrika ûnder de [[Sahara]] briedt, útsein de reinwâldgebieten. Lokaal migrearret de fûgel lykwols ôfhinklik fan it seizoen. De soarte is te ferdielen yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: *''Vanellus senegallus senegallus'' – [[Senegal]] en [[Gambia]] oant súdlik [[Sûdan]], noardeastlike [[Demokratyske Republyk Kongo]] en noardlik [[Uganda]] *''Vanellus senegallus major'' - [[Eritreä]] en [[Etioopje]] *''Vanellus senegallus lateralis'' – súdlike Demokratyske Republyk Kongo en [[Angoala]] oant [[Mozambyk]] en noardeastlik [[Súd-Afrika]] De ûndersoarten ferskille yn geografyske fersprieding, mar ha gjin opfallende ferskillen yn it fearrekleed. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:035 African wattled lapwing incubating eggs in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|left|Briedende Sengaleeske ljip.]] De briedtiid falt tegearre mei it reinseizoen en kin regionaal fariearje. De fûgel leit trije oant fjouwer aaien yn in kûltsje yn 'e grûn op wiete greidlân. Hy foerazjearret faak op drûgere grûn, dêr't er nei ynsekten en oare wringeleazen siket. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje wurdt tusken 60.000 en 210.000 folwoeksen fûgels rûsd. De soarte libbet yn sompen, wiet gerslân en oan rivieren en wurdt lokaal bedrige troch ferlies fan habitat as gefolch fan útwreiding fan stêden en bebouwing, lânbou-útwreiding en drainaazje fan wiete gebieten. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wattled-lapwing-vanellus-senegallus BirdLife, oproppen 31 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/watlap1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 31 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=074251A39ED5AB9D Avibase, oproppen 31 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{commonscat|Vanellus senegallus|Senegaleeske ljip}} }} {{DEFAULTSORT:Senegaleeske ljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 3oulmnxjxcchv338rwtjjqkbhnffvo1 0 189048 1237283 1214991 2026-08-02T10:33:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237283 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske wilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Pluvialis fulva (0s5).JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[wilsters]] (''Pluvialis'') |Wittenskiplike namme= Pluvialis fulva |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''Sibearyske wilster''' (''Pluvialis fulva'') is in [[waadfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wilsterfûgels]] dy't briedt op 'e tûndra's fan [[Sibearje]] en [[Alaska]]. == Ferskining == Sibearyske wilsters wurde 23 oant 26 sintimeter mei in spanwiidte fan 60 oant 67 sintimeter. Se ha in soad fan 'e [[Wilster|Europeeske-]] en [[Amerikaanske wilster]] en binne lykas ek de Amerikaanske wilster wat lytser en slanker as de gewoane wilster. De Sibearyske- en de Amerikaanske wilster binne dreech fan inoar te ûnderskieden en wiene foar in lang skoft [[ûndersoarte]]n fan inoar. De Sibearyske wilster is lykwols eleganter en hat langere poaten, in langere hals en in langere, krêftiger snaffel as de Amerikaanske. De wjukken binne wat koarter en stekke minder fier efter de sturt út. [[Ofbyld:Pacific Golden Plover (Pluvialis fulva) (53891992800).jpg|thumb|left|Briedkleed.]] It fearrekleed fan 'e Sibearyske wilster hat in soad fan 'e gewoane Europeeske wilster. Hy hat meast in ljochte wynbraustreek en in tsjustere eachstreek. De mantel fan 'e Sibearyske wilster is bûnt mei goudgiele en swarte plakken. Yn it folle simmerkleed hat de soarte in swart gesicht, in swart boarst en in swarte romp, omseame fan in wite flankstreek (mar minder skerp en smeller as by de ''apricaria'' en ''dominica''), in wite anaalstreek en swartbûnte dekfearren yn 'e ûndersturt. Wyfkes binne minder skerp tekene as mantsjes mei minder of gjin swart op 'e kop. Troch de ljochtbrune okselfearren binne Sibearyske wilsters yn 'e flecht it bêste fan syn soartegenoaten yn it skaai te ûnderskieden. [[Ofbyld:Pacific Golden Plover (Pluvialis fulva) (8348295699).jpg|thumb|left|Winterkleed.]] It winterkleed fan 'e Sibearyske wilster is minder kontrastryk as it simmerkleed. It swart ferdwynt en makket plak foar waarmere tinten. Ek wurde swartwite aksinten minder dúdlik. De ûnderkant is mear ljochtbrún oant bêzje-eftich ynstee fan swart en de boppedielen binne brúngiel, faak noch mei in goudkleurige glâns. == Fersprieding == De soarte briedt op 'e tûndra's fan Sibearje en West-Alaska en oerwinteret op gerslannen, dridzige gebieten, sompige greiden en ikkers yn [[Súdeast-Aazje]], [[Austraalje]], de súdkust fan it [[Arabysk Skiereilân]] en eastlik Afrika. Se binne [[Dwaalgast|swalkers]] yn Europa en wurdt ek as sadanich yn Nederlân waarnommen. == Hâlden en dragen == It nêst is in ienfâldich kûltsje op 'e grûn, yn 'e regel beklaaid mei wat moas en gers. Der wurde meastentiids fjouwer aaikes lein, goed kamûflearre tsjin de boaiem. Beide âlden briede en de [[ynkubaasjetiid]] duorret 26 oant 27 dagen. De piken rinne hast fuortendaliks om en sykje sels om fretten, mar wurde bewekke troch de âlders. Nei it útfleanen lûke se al gau wer nei it suden. Guon fûgels meitsje ôfstannen fan tûzenen kilometers nei Oseaanje of Súdeast-Aazje.<ref>Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology Johnson, O. W. & Connors, P. G. (2010): ''Pacific Golden-Plover (Pluvialis fulva)'']</ref> Sibearyske wilsters kinne 3 oant 5 dagen fleane sûnder te rêsten, te iten of te drinken.<ref>[https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/276/1656/447/72488/Extreme-endurance-flights-by-landbirds-crossing Gill, R. E. et al. (2009): ''Extreme endurance flights by landbirds crossing the Pacific Ocean: ecological corridor rather than barrier?'']</ref> [[Ofbyld:Pacific Golden-Plover.jpg|thumb|250px|Fleanende Sibearyske wilster.]] Yn 'e briedtiid yt de fûgel ynsekten, spinnen, wjirms en lyts kreefteftigen. Bûten de briedtiid bestiet it iten út lytse wringeleazen, skaaldieren en ynsekten, mar somtiden ek beien en sied. De fûgel hat de karakteristike wize fan foerazjearren fan wilsters: hurd rinnend en hiel efkes stoppe om te prikken. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is ûnbidich grut en dêrom allinnich al is de kâns op útstjerren lyts. De wrâldpopulaasje bestiet neffens in rûzing fan 2016 út 90.000 oant 140.000 folwoeksen fûgels. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2025). Harren oantallen rinne lykwols tebek, mar minder as 30% yn tsien jier tiid. De grutste bedrigingen fan 'e fûgel binne it ferlies fan habitat en degradaasje fan 'e briedgebieten yn Noard-Aazje en de wintergebieten yn tropysk Aazje. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pacific-golden-plover-pluvialis-fulva BirdLife, oproppen 4 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/pagplo/IN-DL Ebird, oproppen 4 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=07C11CF340D2017A Avibase, oproppen 4 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pluvialis fulva|Sibearyske wilster}} }} {{DEFAULTSORT:Sibearyske wilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wilster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wallis en Fûtûna]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]] 4xi06s3mn6chnudxvlk87bx80ft1f7a 0 189226 1237119 1215753 2026-08-01T19:20:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237119 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius ruficapillus Breeding Plumage.jpg|250px]]<br><small>mantsje yn briedkleed</small> [[File:Charadrius ruficapillus.jpg|250px]]<br><small>wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus ruficapillus |Beskriuwer, jier = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1821 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkopwilster''' (''Anarhynchus ruficapillus'', synonym: ''Charadrius ruficapillus'') is in [[waadfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == Readkopwilsters wurde 14 oant 16 sintimeter lang en ha in spanwiidte fan 27 oant 34 sintimeter. De soarte hat in wite búk en foarholle en de boppedielen binne meast griisbrún. Folwoeksen mantsjes binne yn it briedkleed readbrún op 'e krún en efter op 'e nekke; wylst wyfkes dêr bleker binne. It mantsje hat in swarte eachstreek, by it wyfke rint de streek net foarby it each. Sawol de poaten as de snaffel binne swart. Wyfkes en mantsjes bûten it briedseizoen misse it readbrún op 'e kop en binne oer it algemien dof griisbrún, soms mei in ljocht kastanjebrúne tint. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Charadrius ruficapillus eggs - Ralph's Bay..jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Red-capped plover chick444.jpg|200x200px]] |- | <center>Aaien</center> | <center>Pykje</center> |} == Fersprieding == Readkopwilsters komme foar yn [[Austraalje]] en it eilân [[Timor]], mooglik ek op [[Roti (eilân)|Roti]] en op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]]. Yn [[Nij-Seelân]] is de fûgel in [[Dwaalgast|swalker]]. It habitat bestiet út estuaria, baaien, strannen, sânplaten, waad en sâltmarren yn 'e binnenlannen fan Austraalje. == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en allinne dêrom al is de kâns op útstjerren lyts. Der binne gjin yndikaasjes dat de oantallen fan 'e populaasje tebekrinne. De [[IUCN]] klassifisearre de fûgel dêrfandinne as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. In rûzing út 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 63.300 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-capped-plover-charadrius-ruficapillus BirdLife, oproppen 13 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/recplo1 Ebird, oproppen 13 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=1EDCA97878EF2ADD Avibase, oproppen 13 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius ruficapillus|Readkopwilster}} }} {{DEFAULTSORT:readkopwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] ptq6ih42487dsdb6ympnyvh41h9act9 0 189331 1237281 1216089 2026-08-02T10:30:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237281 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske sânwilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Charadrius mongolus from iNaturalist photo 505117224.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus mongolus |Beskriuwer, jier = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sibearyske sânwilster''' (''Anarhynchus mongolus'', protonym ''Charadrius mongolus'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). Oant koartlyn waarden de Sibearyske sânwilster en de [[Tibetaanske sânwilster]] ûnder de namme Mongoalske wilster as fûgels fan 'e selde soarte behannele. De spesifike [[Latyn]]ske namme ''mongolus'' referearret nei Mongoalje, dat yn 'e tiid fan it jaan fan in namme op in grutter gebiet sloech as it hjoeddeiske lân [[Mongoalje]]. == Ferskining == De Sibearyske sânwilster is lykas de [[Tibetaanske sânwilster]] wat grutter as de [[bûnte wilster]] mei in foarsere bou en langere poaten en in langere snaffel. De poaten, eagen en de dolkfoarmige snaffel binne donker yn alle drachten. Yn it briedkleed is it mantsje readbrún op it boarst en yn 'e nekke. De soarte hat in donker gesicht, in swart eachmasker en in wite kiel. De boppedielen binne meast griisbrún en de búk is wyt. It wyfke hat itselde fearrekleed, mar is doffer. Winterdeis liket de fûgel op it [[dûkelmantsje]] yn it winterkleed, mar hy is grutter en mist it wyt op 'e nekke en de siden fan 'e sturt. == Fersprieding == [[Ofbyld:Lesser Sand Plover Charadrius mongolus by Vedant Kasambe 01.jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel.]] De soarte briedt lokaal yn eastlik [[Sibearje]] om 'e [[See fan Ochotsk]] hinne. Populaasjes binne û.o. op it [[Tsjûkotka-skiereilân]] en [[Kamtsjatka-skiereilân|Kamtsjatka]] te finen. De fûgel oerwinteret fan [[Taiwan]] en nei it suden ta troch eastlik [[Yndoneezje]] oant [[Austraalje]]. Ut en troch wurdt de fûgel yn [[Jeropa]] waarnommen. De fûgel wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende briedgebieten: * ''Anarhynchus mongolus mongolus'' – briedt yn eastlik Sibearje op plato's boppe de beamgrins en op strannen om 'e See fan Ochotsk hinne. * ''Anarhynchus mongolus stegmanni'' – briedt fan Kamtsjatka oant it Tsjûkotka-skiereilân, de [[Kommandeurseilannen]] de noardlikste [[Koerilen]]. == Hâlden en dragen == De soarte briedt ûnregelmjittich op keale kustflaktes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e keale grûn en in lechsel bestiet út trije aaien. De soarte is in echte [[trekfûgel]] en oerwinteret op sânstrannen yn East- en Súdeast-Aazje. De Sibearyske sânwilster yt ynsekten, skaaldieren en wjirms en hat de foar it skaai karakteristike wize fan foerazjearjen fan hurd rinne en skoftsje, oars as by oare waadfûgels wenst is dy't meast rêstich rinnend foerazjearje. De Sibearyske sânwilster set lykwols minder stapkes en skoftet koarter as de woastynwilster. == Status == Oannommen wurdt dat de soarte foars yn oantallen tebekrint. Lykas in soad oare Eastaziatyske waadfûgels hat er te krijen mei habitatferlies yn 'e oerwinteringsgebieten en benammen lâns de migraasjerûtes, dêr't eksploitaasje en ynvasive gerssoarten de rêstplakken oan 'e [[Giele See]] syn habitat feroare ha. Yn 'e lêste 50 jier gie likernôch 65% fan it habitat fan 'e fûgel ferlern oan lânbou en oar gebrûk. Ek yn Austraalje soe der sprake wêze fan habitatferlies troch útwreidzjende lânbou, feroaring yn wetterstân en fersteuring troch toerisme. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret him dêrom as bedrige (''Endangered'', 2023). Klimaatferoaring kin ek ynfloed hawwe op syn briedplakken, mar de kennis oer de ynfloed dêrfan is foar de Sibearyske beheind. De wrâldpopulaasje wurdt op mar 18.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/siberian-sandplover-charadrius-mongolus BirdLife, oproppen 17 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/lessap2 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=66DA1FB3 Avibase, oproppen 17 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius mongolus|Sibearyske sânwilster}} }} {{DEFAULTSORT:Sibearyske sanwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] mlvpme8zvpvhjhwbfzyyvfixnajnzlk 0 189423 1237195 1216458 2026-08-01T23:31:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237195 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Sitting Pretty (21117370206).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias garrulus |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:CoraciasGarrulusIUCN2019-2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''rôlder''' (''Coracias garrulus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). It is de iennige Europeeske fertsjintwurdiger fan 'e famylje. == Ferskining == [[Ofbyld:Arrival (47961559816).jpg|thumb|Arrival (47961559816)|thumb|left|Fûgel by it nêst.]] De rôlder is likernôch like grut as in [[ka]] en wurdt likernôch 31 oant 32 sm lang, in spanwiidte fan 52 oant 58 sm en 127 oant 154 gram swier. De fûgel hat in grutte kop mei in krêftige, swarte snaffel. It fearrekleed is grienblau mei djipblau op 'e lytse wjukdekfearren, stút en dielen fan 'e ûnderwjukken. De fûgel hat in De fûgel hat in readbrune rêch en de wjukpunten en de boppekant fan 'e sturt binne swart. Yn 'e flecht is er noch opfallender, om't de swarte wjukfearren ôfsteken tsjin it heldere blau. Hy fleant fluch en krêftich. Juvenilen binne doffer en ha in ljochtere brune rêch. == Ferskining == De rôlder komt foar yn Súd- en East-Europa en yn [[Aazje]] fan [[Turkije]] en [[Irak]] oan West-[[Sina]] en [[Pakistan]]. It is in [[trekfûgel]] dy't yn augustus of septimber nei [[Afrika]] migrearret en yn april oant maaie werom komt yn it briedgebiet. It oantal rôlders yn Europa is ôfnommen mei't de lânbou feroare en grutskaliger waard. Oant yn 'e 19e iuw brieden rôlders ek yn [[Sweden]], wylst se dêr hjoed-de-dei net mear foarkomme. Der binne twa [[ûndersoarte]]n: * ''C. g. garrulus'': fan noardlik Afrika en sintraal en súdlik Europa oant [[Iran]] en súdwestlik [[Sibearje]]. * ''C. g. semenowi'': fan Irak oant westlik Pakistan, de westlike [[Himalaya]] en sintraal [[Kazachstan]]. Der is gjin bewiis dat de fûgel lykas yn Denemark of Dútslân ea yn Nederland in lânseigen fûgel west hat. Nederlân lei oan 'e râne fan it ferspriedingsgebiet. De soarte komt út en troch yn Nederlân as [[dwaalgast]] foar. == Hâlden en dragen == De fûgel hat in foarkar foar iepen, drûge gebieten mei hjir en dêr grutte, âlde beammen. Dêrnjonken moat der foldwaande dea hout wêze, dy't in goed habitat biede foar ynsekten. De fûgel is oerdei aktyf en wurdt meast waarnommen op in tûke of kabel op 'e strún nei in proai op 'e grûn. [[Ofbyld:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|left|Aaien.]] Rôlders wurdt allinnich foar in koart skoft yn pearkes of lytse kloften sjoen. It nêst wurdt boud yn gatten fan âlde beammen, leafst yn ikebeammen, espen of bûkebeammen, mar ek yn dinnebeammen. In lechsel bestiet út fjouwer oant seis wite aaien. Faak brûkt er âlde nêsten fan [[spjochten]]. De aaien wurde yn sawat 18 dagen útbret, meast troch it wyfke. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it likernôch 30 dagen dat se útfleane kinne. == Status == [[Ofbyld:European Rollers (Coracias garrulus) couple (35701392221).jpg|thumb|260px|Pearke yn Frankryk.]] De wrâldpopulaasje wurdt op 100.000–500.000 fûgels rûsd, dêrfan libbet likernôch 40% yn Europa. Earder waard tocht dat de soarte yn Europa in skerpe delgong meimakke. Nije ynformaasje foar de Europeeske Reade List fan Fûgels fan 2015 wol ha dat de populaasje minder slim ôfnimt as earder oannommen, mei in ôfname fan sa'n 5-20% yn trije generaasjes (BirdLife International 2015). De fûgel hat in negative trend yn 'e [[Baltikum|Baltyske lannen]] en is útstoarn yn Sweden (19e iuw), [[Denemark]] (1868) en [[Dútslân]] (iere 20e iuw), mear resint ek yn dielen fan Sintraal-Europa. Bedrigingen foar de fûgel binne de yntinsivearring fan 'e lânbou en it ferdwinen fan it tradisjonele lânskip. Oant 2015 waard de fûgel troch de [[IUCN]] as kwetsber op 'e [[Reade list]] klassifisearre, sûnt wurdt de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2019) beöardiele. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-roller-coracias-garrulus BirdLife, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/eurrol1/RW Ebird, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7451A628C39538C5 Avibase, oproppen 20 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coracias garrulus|rôlder}} }} {{DEFAULTSORT:rolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] 3iekjc5i1iuimoyj3b1l0rhsjvh62kg 0 189441 1237223 1216468 2026-08-01T23:52:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237223 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sahelrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Abyssinian Roller - Gambia (32495702552a).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias abyssinicus |Beskriuwer, jier = [[Hermann (auktor)|Hermann]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Coracias abyssinicus dist.jpg|250px]] }} De '''sahelrôlder''' (''Coracias abyssinicus'', synonym: ''Coracias abyssinica'') is [[fûgel]] út 'e famylje [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Abyssinian roller.jpg|thumb|left|Sahelrôlder yn 'e flecht.]] De 99 oant 140 gram swiere fûgel is 28 oant 31 sm lang en ynklusyf syn twa lange sturtfearren nochris maksimaal 12 sm langer. De kop fan 'e soarte is ljochtblau mei op 'e foarholle en it kin bêzje fearkes. Syn rêch is ljochtbrún en de stút en de boppesturt binne donkerblau. De lytse dekfearren binne ljochtblau, de middelste dekfearren ljochtgrien, de primêre en grutte dekfearren binne turkwaze en de slachpinnen donkerblau. De fûgel hat twa lange sturtpinnen dy't foarby de sturt swart wurde. De sahelrôlder liket op 'e [[lilaboarstrôlder]], mar is oars om't de sturtfearren langer binne en it boarst net lila mar blau is. Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed, wylst juvenilen blekere ferzjes binne fan 'e folwoeksenen. == Fersprieding == Sahelrôdlers komme foar fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Etioopje]], [[Somaalje]] en [[Kenia]], en op it [[Arabysk Skiereilân]] yn [[Jemen]] en [[Saûdy-Araabje]]. Hy is foar in part migrearjend, mar syn migraasjepatroanen binne min bekend. Ut en troch wurdt er ek yn [[Egypte]], [[Lybje]] en [[Mauretaanje]] waarnommen. == Systematyk == De soarte waard earder yn [[ûndersoarte]]n ferdield, mar hjoed-de-dei wurdt er as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. De iennige stúdzje fan geografyske ferskillen lit fan it westen nei easten in stadige tanimming sjen fan 'e lingte fan 'e lange sturtfearren. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Senegalracke (Coracias abyssinicus), Seitenansicht.jpg|thumb|left|Sahelrôlder yn Senegal.]] It habitat fan 'e fûgel bestiet út iepen lânskip, ynklusyf lânbougebieten en gebieten tichteby minsken. Hy wurdt faak allinnich of yn pearkes sittend yn beammen of op peallen of triedden sjoen, dêr't er siket nei grutte ynsekten, lytse slangen, hagedissen en somtiden ek lytse kjifdieren. De fûgel wurdt ek by boskbrannen sjoen, dêr't er profitearret fan flechtsjende ynvertebraten. De fûgel nêstelet yn in tin omrâne beamgat of yn in gebou. In lechsel bestiet út trije oant seis aaien. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt oannommen dat de oantallen tanimme. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje (2026), mar de fûgel wurdt as algemien omskreaun. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/abyssinian-roller-coracias-abyssinicus BirdLife, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/abyrol2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 20 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E7C7EE3AC6A45C81 Avibase, oproppen 20 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coracias abyssinicus|Sahelrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:sahelrolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] 6z21xq88veowpmsezyv55bceffkcfdl 0 189451 1237260 1216531 2026-08-02T00:22:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237260 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Selebesrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Coracias temminckii 107896699.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias temminckii |Beskriuwer, jier = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Coracias temminckii dist.png|250px]] }} De '''Selebesrôlder''' (''Coracias temminckii'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[rôlders]] (''Coracias'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Selebes]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Selebesrôlder (Birds of Asia - John Gould).jpg|thumb|left|180px|Selebesrôlder<br>(Birds of Asia - John Gould)]] De 30 oant 40 sm lange Selebesrôlder is in ûnderskiedende fûgel mei in sterke swarte snaffel. Hy hat in grienbrune rêch, skouders en foar in grut part grienbrune wjukdekfearren. De kop hat in himelsblauwe kroan en is fierder donkerpears, dat stadichoan oergiet yn it donkere grienbrún fan 'e skouders. De sturt is donkerpears oant hast swart en de stút is ljochtblau. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Juvenilen binne bruner op it boarst mei in blauwe waas. == Fersprieding == Selebesrôlders komme foar op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân Selebes en oanbuorjende eilannen lykas [[Pulau Manterawu]], [[Pulau Bangka]], [[Pulau Lembeh]], [[Pulau Butung]] en [[Pulau Muna]]. De fûgel libbet yn ôfwikseljend [[savanne]]-eftich gea oant in hichte fan likernôch 1000 m boppe de seespegel. Hy wurdt net yn tichte reinwâlden sjoen. Yn it leechlân bewennet de fûgel de rânen fan reinwâlden of keale stikken dêr't noch hege beammen steane. Fierder wurdt de fûgel sjoen yn [[mangrove]]bosk, gebieten mei strewellen en agrarysk gebiet mei doarpen, dêr't er faak op tillefoantriedden te sjen is. == Status == De grutte fan 'e populaasje is net rûsd. Der is lykwols gjin oanlieding om te tinken dat de soarte bedrige wurdt. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]]. == Namme == De spesifike namme fan 'e soarte ferwiist nei de Nederlânske [[soölooch]] [[Coenraad Jacob Temminck]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-winged-roller-coracias-temminckii BirdLife, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/puwrol1 Ebird, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B8895D02 Avibase, oproppen 21 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coracias temminckii|Selebesrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:Selebesrolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] dodrv677kjiln94dyzvznpnx0i5l36t 0 189461 1237123 1216584 2026-08-01T19:22:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237123 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkrúnrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Coracias naevia -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias naevius |Beskriuwer, jier = [[François Marie Daudin|Daudin]], 1800 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Coracias naevius dist.jpg|250px]] }} De '''readkrúnrôlder''' (''Coracias naevius'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[rôlders]] (''Coracias'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == De fûgel is 35 oant 40 sm lang en weaget 125 tot 200 gram. It is de meast swiere Afrikaanske rôlder. De krún en de nekke binne rôze oant readbrún en de hiele ûnderkant is rôze mei wite streken, de rêch is oliifgrien. Opfallend binne in brede, wite wynbraustreek en in relatyf lange donkere snaffel. Yn 'e flecht is marineblau sichtber op 'e wjukken en sturt. == Fersprieding == [[Ofbyld:151 Purple roller in flight in Etosha National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|left|Fleanende readkrúnrôlder.]] Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''C. n. naevius'': fan [[Senegal]] nei it easten oant [[Somaalje]] en noardlik [[Tanzania]]. * ''C. n. mosambicus'': fan [[Angoala]] en súdlik [[Kongo]] oant [[Namybje]] en [[Súd-Afrika]]. It leefgebiet bestiet út healiepen savanne's en op lânbougrûn mei hjir en dêr beammen, benammen acacia's, en rotseftich berchgebiet oant maksimaal 1300 m boppe de seespegel. == Status == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. De fûgel is algemien en hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de fûgel yn oantallen ôfnimt, mar net sa rap dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024)op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-roller-coracias-naevius BirdLife, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/rucrol2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2624054ED644AABB Avibase, oproppen 21 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coracias naevius|readkrúnrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:readkrunrolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] k9sdemtlkxvdtygc14woqpterrnk9st 0 189473 1237135 1216787 2026-08-01T19:28:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237135 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsnaffelrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Dollarbird by N.A. Nazeer.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[breedsnaffelrôlders]] (''Eurystomus'') |Wittenskiplike namme= Eurystomus orientalis |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Eurystomus orientalis distr.png|250px]] }} De '''readsnaffelrôlder ''' (''Eurystomus orientalis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[breedsnaffelrôlders]] (''Eurystomus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Eurystomus orientalis 248953933.jpg|thumb|left|Fûgel mei iepen wjuk.]] De soarte is in 28 oant 30,5 sm lange rôlder. De fûgel hat in tsjuster, blaugrien fearrekleed. De kop is brún mei in koarte en brede reade snaffel en ûnder de snaffel op it kin in blau plakje. Lykas de oare soarten fan it skaai binne de wjukken lang. Op 'e primêre dekfearren fan 'e donkere wjukken sit in ljochte wite streek. De poaten en eachring binne ek read. Juvenilen ha gjin reade snaffel. == Fersprieding == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet fan Yndia eastlik oant Korëa en súdlik oant Austraalje. De fûgel is ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Eurystomus orientalis abundus'' – briedt fan 'e [[Himalaya]] oant [[Sina]], [[Mantsjoerije]] en [[Koreä]]; oerwinteret yn [[Yndoneezje]] * ''Eurystomus orientalis orientalis'' - briedt fan 'e súdlike Himalaya eastlik oant de [[Ryukyu-eilannen]] en de [[Filipinen]] en súdlik oant de [[Grutte Sûnda-eilannen]]; oerwinteret yn súdeastlik Yndia, de Filipinen, [[Selebes]] en [[Halmahera]] * ''Eurystomus orientalis irisi'' - [[Sry Lanka]] * ''Eurystomus orientalis gigas'' - Súdlike [[Andamanen en Nikobaren|Andamaneneilannen]] * ''Eurystomus orientalis oberholseri'' - [[Simeulue]] (eilân foar de kust fan [[Sumatra]]) * ''Eurystomus orientalis latouchei'' - noardeastlik [[Sina]] * ''Eurystomus orientalis waigiouensis'' - [[Nij-Guineä]], West Papoea-eilannen, [[D'Entrecasteaux-eilannen]] en [[Louisiade-eilannen]] * ''Eurystomus orientalis pacificus'' – noardlik en eastlik [[Austraalje]]; oerwinteret yn Nij-Guinea , súdlike [[Molukken]] en tichteby lizzende eilannen * ''Eurystomus orientalis crassirostris'' - [[Bismarckarsjipel]] * ''Eurystomus orientalis solomonensis'' - [[Salomonseilannen]] == Hâlden en dragen == De fûgel komt foar oan boskrânen en iepen plakken en oanbuorjende lânbougrûn. Faak sit de fûgel op in keale tûke en fan dat plak falt er út om grutte fleanende ynsekten te fangen. It is in sosjale fûgel, dy't fral by it skimerjen aktyf wurdt en yn groepen jaget. De soarte briedt yn in beamgat. Yn dielen fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in trekfûgel, yn it sintrale ferspriedingsgebiet in [[stânfûgel]]. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025). De populaasjetrend is lykwols net bekend (2026). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/oriental-dollarbird-eurystomus-orientalis BirdLife, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/dollar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=924BAB9CF551E030 Avibase, oproppen 22 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eurystomus orientalis|readsnaffelrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:readsnaffelrolder}} [[Kategory:Breedsnaffelrôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 6f9m8g1io8vjwptyqiba2kod7bbiuvp 0 189494 1237224 1232698 2026-08-01T23:53:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237224 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Saksaûlmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Saxaul Sparrow Male (Passer ammodendri) - Загийн боршувуу (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer ammodendri |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1872 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Passer ammodendri range.png|250px]] }} De '''Saksaûlmosk''' (''Passer ammodendri'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan ' e [[moskfûgels]] (''Passeridae''). De namme ferwiist nei de [[saksaûl]]plant (''Haloxylon''&nbsp;spp.), dêr't dizze fûgel mei assosjearre wurdt. == Ferskining == De saksaûlmosk is mei in lingte fan 14 oant 16 sm en in gewicht fan 25–32 gram ien fan 'e grutste mosken. Syn spanwiidte fariearret fan 7,1 oant 8,1 sm en mantsjes binne oer it generaal grutter as wyfkes. De poaten binne ljochtbrún of ljochtbrúnrôze. De snaffel is ljochtgriis by in jonge fûgel en ljochtgiel mei in swarte punt by in briedend wyfkes en folslein swart yn it briedkleed fan it mantsje. De markearing op 'e kop makket it maklik om de fûgel yn it fjild te werkennen. It fearrekleed is dof mei grize en waarme sânbrune tinten, mei wat ferskaat tusken de ûndersoarten. De ûndersoarte ''ammondendri'' hat in sângrize tint, wylst ''nigricans'' donkerder is en ''stolickae'' in waarmere tint hat. [[Ofbyld:PasserAmmodendriGould.jpg|thumb|left|Pearke saksaûlmosken.]] It folwoeksen mantsje hat in krêftige koptekening mei fan 'e snaffel oant de nekke in swarte sintrale streek oer de krûn en in swarte eachstreek. Ek hat de fûgel in opfallend swart plak op 'e kiel, dy't boppe smel is en ûnder breder wurdt. De sydkanten fan 'e krún en de nekke binne ljocht readbrún. It wang is ljochtgriis of ljocht griisbrún en de ûnderkant is wyteftich. De rêch is griis of waarmbrún mei fariabele swarte streekjes. De skouders ha finere swarte streekjes. De smelle sturt fan it mantsje is brún mei in ljochtere rânen en fearrepunten. De middelste wjukdekfearren binne swart mei wite fearpunten, wylst de oare wjukdekfearren fariable brún of swart binne mei readbrune fearpunten en grize rânen. In net-briedend mantsje hat in wat ljochter fearrekleed. It fearrekleed fan it wyfke liket in soad op dat fan it mantsje, mar is ljochter en doffer. It is oer it generaal sângriis of brún, mei ferlykbere boppedielen as it mantsje en in wyteftige ûnderkant. De koptekening fan it wyfke yn 'e ûndersoarten ''ammodendri'' en ''nigricans'' is griiseftich mei tsustere plakken op 'e foarholle, efter it each en op 'e kiel. It wyfke yn 'e ûndersoarte ''stoliczkae'' is readrún mei de wite kiel, in opfallende ljochte wynbraustreek, in tsjusterder farholle en ljochtere wangen. It fearrekleed fan 'e juvenyl liket op dat fan it wyfke, mar mist de donkere plakken op 'e kiel en de krún. Folwoeksen fûgels begjinne yn july mei [[ferfearjen]] en binne dêrmei klear yn augustus en begin septimber. == Fersprieding == * ''P. a. ammodendri'' - De nominaatfoarm komt foar yn trije fan 'e seis ferspriedingsgebieten fan 'e soarte. Ien fan dizze ferspriedingsgebieten is it [[Syr Darja]]-bekken yn [[Kazachstan]] en [[Oezbekistan]]. It twadde ferspriedingsgebiet leit fan it súdlike diel fan 'e [[Balkasjmar]] oant noardlik fan [[Almaty]]. Yn dat ferspriedingsgebiet is de Saksaûlmosk lykwols allinich gewoan yn 'e delling om 'e rivier de [[Ili (rivier)|Ili]] hinne. De populaasje fan it tredde ferspriedingsgebiet wurdt somtiden ek omskreaun as de ûndersoarte ''korejewi'' en briedt lokaal yn dielen fan Sintraal-[[Turkmenistan]], [[Iran]] en faaks ek yn [[Afganistan]]. Dy populaasje migrearret foar de winter nei it suden. * ''P. a. stoliczkae'' (Hume, 1884) - De ûndersoarte is isolearre fan 'e oare twa ûndersoarten en libbet yn 'e bergen fan [[Tian Shan]]. Hy komt foar yn in breed gebiet fan [[Sina]], fan [[Kasjgar]] yn it easten oant de westlikste dielen fan [[Binnen-Mongoalje]], yn gebieten om 'e [[Taklamakan-woastyn|Taklamakan]] hinne (mar wierskynlik net yn 'e ûngastfrijere dielen fan 'e woastyn sels) en yn eastlike dielen fan [[Xinjiang]], noardlik [[Gansu]] en de oanbuorjende gebieten fan súdlik [[Mongoalje]]. Yn 'e westlikste dielen fan 'e [[Goby]]woastyn is der noch in aparte populaasje en dy wurdt somtiden omskreaun as de ûndersoarte ''timidus''. * ''P. a. nigricans'' (Stepanyan, 1961) - Dy ûndersoarte komt foar fan noardlik Xinjiang oant de Manasi-rivier yn it suden. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:SaxaulSparrowNominate.svg|200x200px]] | [[Ofbyld:SaxaulSparrow.svg|200x200px]] |- | <center>Nominaat</center> | <center>''ammodendri''</center> |} == Hâlden en dragen == De fûgel komt yn woastyngebieten foar yn 'e buert fan rivieren en oases, dêr't er meast sjoen wurdt by strûken en beammen lykas saksaûl (''Haloxylon''), popelbeammen (''Populus'') en tamariskstrûken (''Tamarix''). Bytiden wurdt er ek by delsettings en op nôtfjilden sjoen, fral winterdeis. It dieet fan 'e soarte bestiet meast út sied, faak fan saksaûlbeammen. Hy yt fral yn 'e briedtiid ek ynsekten, lykas krobben, sprinkhoannen en larven. Se foerazjearje yn 'e beamkrunen, strûken en op 'e grûn. Winterdeis komt de soarte yn groepen foar en yn 'e maitiid foarmje se yn 'e groep pearkes, dy't yn april de groep ferlitte. De soarte is yn it briedseizoen minder sosjaal as in soad oare mosken en pearkes briede meastentiids allinnich, mar it komt ek foar dat se wol yn groepkes briede of mei oare soarten. It briedseizoen is koart en rint fan maaie oant july en de earste aaien komme yn april en juny út. It nêst wurdt meast yn beamholtes boud. In lechsel bestiet út fiif oant seis aaien en der binnen meastentiid twa lechsels it jier. It brieden is fral de taak fan it wyfke, wylst it mantsje it nêst fral bewekket. Nei it útkommen fan 'e aaien soargje beide âlden foar de piken, dy't om de 4 oant 12 minuten fuorre wurde. == Status == De fûgel komt op mear lokaasjes yn it grutte ferspriedingsgebiet algemien foar en dêrom wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) klassifisearre. De soarte liket lykwols grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet ferlern te hawwen troch yntinsivere lânbou en it oerbeweidzjen fan fee. Oannommen wurdt dat de populaasje op it stuit stabyl is. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saxaul-sparrow-passer-ammodendri Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/saxspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=17AC96E0F13D7B43 Avibase, oproppen 24 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer ammodendri|Saksaûlmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Saksaulmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 3kv3r40wp48voiery4a1wkb6bc1jc64 0 189520 1237114 1216837 2026-08-01T19:18:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237114 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Russet Sparrow - male.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Cinnamon Sparrow Passer rutilans, female DSC 3946 (2).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[Ofbyld:20190710-0849 Russet sparrow.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer cinnamomeus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Russet range.png|250px]]<br>grien: stânfûgel<br>giel: simmerfûgel<br>blau: wintergast }} De '''readkopmosk''' (''Passer cinnamomeus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == De soarte wurdt sa 14 oant 15 sm lang en weaget 18 oant 22,5 gram. Hy hat in tsjokke snaffel, dy't geskikt is sied te iten. De spanwiidte fan mantsjes fariearret tusken 6,8 en 8,2 sm en dy fan wyfkes tusken 6,7 en 7,7 sm. It mantsje hat in heldere kastanjebrune kroan en rêch, in wyteftich wang, in smel swart plak oer de kiel en in ljochtgrize búk. It wyfke is brúneftich mei brede streken op 'e boppekant, ljocht fan ûnder mei wite wjukstreken en in brede ljochtbrune wynbraustreek. De iris is kastanjebrún en de poaten binne ljochtbrún oant rôze-eftich brún. De ôfmjittingen tusken de [[ûndersoarte]]n fan 'e readkopmosk ferskille geografysk en ek binnen de Himalaya-ûndersoarte ''cinnamomeus'', dy't oer it generaal wat grutter is as de oare ûndersoarten. == Fersprieding == De soarte komt foar yn dielen fan East-Aazje en de Himalaya en hat trije ûndersoarten: * ''P. c. cinnamomeus'': noardeastlik [[Afganistan]], de [[Himalaya]] en súdlik [[Tibet]]. * ''P. c. intensior'': noardeastlik [[Yndia]], [[Birma]], súdlik [[Sina]] en noardlik [[Yndosina]]. * ''P. c. rutilans'': noardlik sintraal en eastlik Sina, Koreä, [[Taiwan]], [[Sachalin]], de [[Koerilen]] en [[Japan]]. == Hâlden en ddragen == [[Ofbyld:Russet Sparrow (Passer rutilans) (26845730577).jpg|thumb|left|Foerazjearjende readkopmoskjes yn Pakistan.]] De soarte yt benammen sied fan krûden en nôt, mar benammen yn 'e briedtiid ek beien en ynsekten. Hy briedt yn pearkes en net mei oare fûgels. Bûten de briedtiid foarmet er kloften. Yn dielen fan it ferspriedingsgebiet is it in [[trekfûgel]], dy't teminsten tusken ferskate hichten migrearret. It nêst wurdt boud yn in gat yn in beam, yn in rots of yn in gebou. It lechsel bestiet út fiif of seis witige aaien. Beide âlden briede en bringe de jongen grut. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis dêrfan kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De soarte wurdt omskreaun as lokaal gewoan oant gewoan, mar yn in diel fan syn ferspriedingsgebiet seldsum (Clement 1999). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/russet-sparrow-passer-cinnamomeus Birdlife, oproppen 25 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/russpa2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 25 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=469D6B56AC698B71 Avibase, oproppen 25 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer cinnamomeus|Readkopmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Readkopmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 6rnxk2nggbq84xj59g11f0yo2mld9uk 0 189556 1237240 1216980 2026-08-02T00:04:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237240 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Savannemosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Shelley's Rufous Sparrow - 27-08-06 Murchison Falls - Uganda NP Uganda 06 5442 (28909858907).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer shelleyi |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''savannemosk''' (''Passer shelleyi'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). Earder waard de fûgel as in ûndersoarte beskôge fan 'e [[Masaimosk]] (''Passer rufocinctus''). == Ferskining == De savannemosk is in fûgel mei in streke rêch, in grize kroan en nekke en in swarte slabbe. Yn 'e flecht binne de readbrune boppedielen goed te sjen. De skaaien binne wat fearrekleed oanbelanget wakker allyk, mar it mantsje is oeral helderder fan kleur en hat mear readbrún op 'e kop. De soarte liket op 'e [[Somalyske mosk]], mar it mantsje ferskilt troch in grize kroan en it wyfke troch folle mear kleur op 'e fearren. De [[Masaimosk]] is ek tige ferlykber, mar oerlapet it ferspriedingsgebiet fan 'e savannemosk net en hat ljochte en gjin tsjustere eagen. De rop is in fleurich tsjilpen lykas oare soarten yn it skaai. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn súdeastlik [[Súd-Sûdan]], noardlik [[Uganda]], súdlik en eastlik [[Etioopje]], noardwestlik [[Somaalje]] en it westlikste part fan [[Kenia]]. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. Savannemosken wurde lokaal oantroffen op drûge savannes, mar ek yn lânbougebieten en soms om delsettings hinne, mar it is net in echte stedsfûgel. == Hâlden en dragen == It foerazjearjen wurdt meast op 'e grûn dien en hy yt meast sied en ynsekten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in stabile ûntwikkeling fan 'e populaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. == Namme == De spesifike namme is ferneamd nei de [[Ingelân|Ingelske]] [[geolooch]] en [[ornitolooch]] [[George Ernest Shelley]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-nile-sparrow-passer-shelleyi Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/shrspa1 Ebird, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=126E0CFA06186FC4 Avibase, oproppen 26 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer shelleyi|Savannemosk}} }} {{DEFAULTSORT:Savannemosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] jdmxfsbwi1uphn4ixr09bczff3spp71 1237241 1237240 2026-08-02T00:04:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237241 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = savannemosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Shelley's Rufous Sparrow - 27-08-06 Murchison Falls - Uganda NP Uganda 06 5442 (28909858907).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer shelleyi |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''savannemosk''' (''Passer shelleyi'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). Earder waard de fûgel as in ûndersoarte beskôge fan 'e [[Masaimosk]] (''Passer rufocinctus''). == Ferskining == De savannemosk is in fûgel mei in streke rêch, in grize kroan en nekke en in swarte slabbe. Yn 'e flecht binne de readbrune boppedielen goed te sjen. De skaaien binne wat fearrekleed oanbelanget wakker allyk, mar it mantsje is oeral helderder fan kleur en hat mear readbrún op 'e kop. De soarte liket op 'e [[Somalyske mosk]], mar it mantsje ferskilt troch in grize kroan en it wyfke troch folle mear kleur op 'e fearren. De [[Masaimosk]] is ek tige ferlykber, mar oerlapet it ferspriedingsgebiet fan 'e savannemosk net en hat ljochte en gjin tsjustere eagen. De rop is in fleurich tsjilpen lykas oare soarten yn it skaai. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn súdeastlik [[Súd-Sûdan]], noardlik [[Uganda]], súdlik en eastlik [[Etioopje]], noardwestlik [[Somaalje]] en it westlikste part fan [[Kenia]]. Hy wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. Savannemosken wurde lokaal oantroffen op drûge savannes, mar ek yn lânbougebieten en soms om delsettings hinne, mar it is net in echte stedsfûgel. == Hâlden en dragen == It foerazjearjen wurdt meast op 'e grûn dien en hy yt meast sied en ynsekten. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in stabile ûntwikkeling fan 'e populaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. == Namme == De spesifike namme is ferneamd nei de [[Ingelân|Ingelske]] [[geolooch]] en [[ornitolooch]] [[George Ernest Shelley]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-nile-sparrow-passer-shelleyi Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/shrspa1 Ebird, oproppen 26 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=126E0CFA06186FC4 Avibase, oproppen 26 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer shelleyi|Savannemosk}} }} {{DEFAULTSORT:Savannemosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 3wf7obdjo6ysusv35ktv6gg3khqoj3c 0 189572 1237296 1217051 2026-08-02T11:00:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237296 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sindmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Sind Sparrow (Passer pyrrhonotus) (32405118184).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Sind Sparrow (Passer pyrrhonotus) (38929692724).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[Ofbyld:20190222 Sind Sparrow.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer pyrrhonotus |Beskriuwer, jier=[[Edward Blyth|Blyth]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:PasserPyrrhonotusMap.svg|250px]]<br>grien: [[briedfûgel]]<br>blau: [[wintergast]] }} De '''Sindmosk''' (''Passer pyrrhonotus'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == De Sindmosk hat in soad fan 'e nau besibbe [[húsmosk]], mar is lytser. Mantsjes ha in heldere kastanjebrune eachstreek, in grize kroan en nekke en grize wangen, in swart plakje op it kin en in swarte snaffel. Wyfkes ha in minder konstrastearjend gesicht mei in grizere kop en wangen as húsmosken. == Fersprieding == De fûgel wurdt fan súdeastlik [[Iran]] oant [[Pakistan]] en noardwestlik [[Yndia]] oantroffen. Yn syn ferspriedingsgebiet yn 'e [[Indus]]rivierdelling libbet de Sindmosk op plakken oan 'e iggen fan wettergebieten mei reid, heech gers en toarnstrûken. Bûten it briedseizoen migrearje guon fûgels nei drûgere gebieten tichteby de briedplakken of oan 'e kust fan westlik Pakistan oant eastlik Iran. == Hâlden en dragen == Sindmosken binne koloanjefûgels dy't faak mei oare mosken en finken sjoen wurdt. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''LC'') op 'e [[Reade list]]. Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel wurdt omskreaun as lokaal algemien. == Namme == Sind ferwiist nei de Pakistaanske provinsje [[Sind]] (of Sindh). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sinspa1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/sinspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E60EFA61C43FB8B6 Avibase, oproppen 27 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer pyrrhonotus|Sindmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Sindmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] t3chjc52m5asw17t5d3owa0jechk3x4 0 189579 1237216 1217135 2026-08-01T23:49:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237216 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rustmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Great Sparrow.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer motitensis |Beskriuwer, jier= [[Andrew Smith|Smith]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rustmosk''' of '''roastmosk''' (''Passer motitensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == It 15 oant 16 sintimeter lange mantsje fan 'e rustmosk hat in griiseftige kroan, in grize nekke en grize wangen, in foarse snaffel en readbrune boppedielen mei in ljochtgrize ûnderkant. Tusken de boppekant fan it each en de snaffel sit in griis plak. It wyfke hat in blekere kop mei in swarte team en boppe it each nei efteren in sânkleurige wynbraustreek. == Fersprieding == De soarte komt foar yn súdlik [[Afrika]] en hat trije [[ûndersoarte]]n: * ''Passer motitensis benguellensis'': súdwestlik [[Angoala]] en noardwestlik [[Namybje]]. * ''Passer motitensis motitensis'': Namybje, westlik en sintraal [[Botswana]] en noardwestlik [[Súd-Afrika]]. * ''Passer motitensis subsolanus'': eastlik Botswana, súdwestlik [[Simbabwe]], noardlik, sintraal en noardeastlik Súd-Afrika. De rustsmosk libbet yn drûge boskeftige savannes en komt ek yn stêden foar. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grrspa1/cur/introduction Birdlife, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/grrspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3E2EFDA6855648D2 Avibase, oproppen 27 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer motitensis|Rustmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Rustmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] izp8l7i8g8q22t4hby5kdxiyjtxsv98 1237217 1237216 2026-08-01T23:49:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237217 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rustmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Great Sparrow.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer motitensis |Beskriuwer, jier= [[Andrew Smith (ornitolooch)|Smith]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rustmosk''' of '''roastmosk''' (''Passer motitensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae''). == Ferskining == It 15 oant 16 sintimeter lange mantsje fan 'e rustmosk hat in griiseftige kroan, in grize nekke en grize wangen, in foarse snaffel en readbrune boppedielen mei in ljochtgrize ûnderkant. Tusken de boppekant fan it each en de snaffel sit in griis plak. It wyfke hat in blekere kop mei in swarte team en boppe it each nei efteren in sânkleurige wynbraustreek. == Fersprieding == De soarte komt foar yn súdlik [[Afrika]] en hat trije [[ûndersoarte]]n: * ''Passer motitensis benguellensis'': súdwestlik [[Angoala]] en noardwestlik [[Namybje]]. * ''Passer motitensis motitensis'': Namybje, westlik en sintraal [[Botswana]] en noardwestlik [[Súd-Afrika]]. * ''Passer motitensis subsolanus'': eastlik Botswana, súdwestlik [[Simbabwe]], noardlik, sintraal en noardeastlik Súd-Afrika. De rustsmosk libbet yn drûge boskeftige savannes en komt ek yn stêden foar. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grrspa1/cur/introduction Birdlife, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/grrspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3E2EFDA6855648D2 Avibase, oproppen 27 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer motitensis|Rustmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Rustmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] i2gjfr68ljg43mpho2zhkua4ctou4x1 0 189613 1237201 1217198 2026-08-01T23:34:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237201 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rotsmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8.jpg|250px]]<br> |lûd = [[Ofbyld:Gorrión chillón (Petronia petronia).mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[rotsmosken]] (''Petronia'') |Wittenskiplike namme= Petronia petronia |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''rotsmosk''' (''Petronia petronia'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan ' e [[rotsmosken]] (''Petronia''). == Ferskining == De rotsmosk is in grutte en krêftige moskfûgel fan 15 oant 17 sintimeter en in spanwiidte fan 21 oant 23 sintimeter. Underskiedend is in tige dúdlike rjemmekleurige wynbraustreek en in fletsere streek oer de krún. Op 'e rêch hat de soarte sânkleurige streken en de sturt is brún mei ljochte plakjes. De donkere fearren fan 'e wjukken ha ljochte rânen. De ûnderkant is ljocht mei lange grize streken. Op 'e kiel hat er in giel plak, dy't net altiten goed te sjen is. Dat plak is belangryk yn it briedseizoen om de status te markearjen. De skaaien binne lyk oan inoar. == Fersprieding == De rotsmosk wurdt yn Súd-[[Europa]] en Noard-[[Afrika]] eastlik troch it noardlike [[Midden-Easten]] oant [[Mongoalje]] oantroffen. It [[Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]] (IOC) ferdielt de fûgel yn sân [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Petronia petronia petronia'' – [[Kanaryske Eilannen]] en [[Madeira]], lykas ek Europa eastlik oant [[Bulgarije]] en fierder yn westlik [[Anatoalje]]. * ''Petronia petronia barbara'' – Noard-Afrika fan [[Marokko]] oant [[Algerije]], [[Tuneezje]] en westlik [[Lybje]]. * ''Petronia petronia puteicola'' – súdlik [[Turkije]] oant súdlik [[Syrje]] noardlik [[Israel]] en [[Jordaanje]]. * ''Petronia petronia exigua'' – Sintraal-Turkije oant de noardlike Kaukasus, noardlik [[Irak]] en noardlik [[Iran]]. * ''Petronia petronia kirhizica'' - Beneden-Wolga nei de Turgay-delling yn [[Kazachstan]] en de [[Aralmar]]. * ''Petronia petronia intermedia'' – Transkaspyske regio oant Iran, noardlik [[Afganistan]], [[Pamir]] en westlik [[Kunlunberchtme]]. * ''Petronia petronia brevirostris'' – eastlik Sibearje oant Mongoalje, noardwestlik [[Mantsjoerije]] en noardlik [[Sichuan]] yn súdwestlik [[Sina]]. De fûgel is benammen in [[stânfûgel]], yn it easten foar in part in [[trekfûgel]]. Nei it brieden ferspriedt de soarte him wat en yn 'e winter siket er legere gebieten. Benoarden syn ferspriedingsgebiet is er in tige seldsume dwaalgast. == Ekology == De rotsmosk libbet yn beamleaze lânskippen, fan woastyneftige steppes oant rotsige hellingen en ravinen. Yn Spanje komt er ek faak foar yn iepen bosk- of parklânskip mei bygelyks ''Pinus pinaster''. Hy wurdt ek faak sjoen op syk nei iten yn lânbougebieten, wyngerds, olivebosken, om âlde gebouwen hinne en yn guon gebieten tichtby minsken. De rotsmos yt benammen sied, mar ek lytse beien en yn it briedseizoen ek termiten en kevers. [[Ofbyld:Petronia petronia MHNT.ZOO.2007.11.210.jpg|thumb|left|Aaikes.]] De fûgel briedt fan maaie oant augustus yn pearen of yn losse koloanjes. It wyfke leit fjouwer oant sân aaien yn in suterich gersnêst yn in rotsspjalt of yn in gat yn in gebou. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt oannommen dat de populaasje groeit. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt op 21,6 oant 46,7 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sparrow-petronia-petronia Birdlife, oproppen 28 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/rocpet1/GE Ebird, oproppen 28 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F8748F12A35515B1 Avibase, oproppen 28 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Petronia petronia|Rotsmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Rotsmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rotsmosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] df3nif73o6kh3zwr3lbivtm2pdah63g 0 189662 1237085 1217333 2026-08-01T19:01:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237085 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readhalsgrûnmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous-necked Snowfinch north Sikkim India 15.10.2019.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[grûnmosken]] (''Pyrgilauda'') |Wittenskiplike namme= Pyrgilauda ruficollis |Beskriuwer, jier= [[William Thomas Blanford|Blanford]], 1871 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''readhalsgrûnmosk''' (''Pyrgilauda ruficollis''; synonym: ''Montifringilla ruficollis'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grûnmosken]] (''Pyrgilauda'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[moskfûgels]]. == Ferskining == Readhalsgrûnmosken wurdt likernôch 15 sm grut en binne kleurriker as oare soarten fan it skaai. Folwoeksen fûgels ha in wyteftich gesicht mei in swarte team en kastanjebrune fearkes by it ear en op 'e sydkanten fan 'e nekke. De rest fan it fearrekleed is ljochtbrún mei tsjustere streekjes op 'e rêch en skouderfearren. De wjukken ha twa wite wjukstreken, dy't troch de úteinen fan 'e dekfearren foarme wurde. Juvenilen binne ljochter as folwoeksen fûgels en ha gjin markearings op it gesicht. == Fersprieding == De soarte wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende fersprieding: * ''P. r. isabellina'': westlik diel fan sintraal [[Sina]] en noardlik [[Tibet]]. * ''P. r. ruficollis'' : fan súdlik en eastlik Tibet en [[Nepal]] oant sintraal Sina. It habitat fan 'e fûgel bestiet út alpine gerslân en keale steppes en se binne ek by minsken te finen. It binne [[stânfûgel]]s dy't ôfhinklik fan 'e waarsomstannichheden ûnregelmjittich nei legere dielen migrearje. Lykas oare soarten yn ''[[Pyrgilauda]]'' waard de fûgel earder ek yn ''[[Montifringilla]]'' set. == Hâlden en dragen == De soarte komt lokaal in soad foar en wurdt yn it briedseizoen oantroffen mei [[kjifdieren]]. Hy makket gebrûk fan 'e hoalen fan dy bisten om te brieden. Nei de briedtiid kin er gauris tegearre mei oare moskfûgels yn groepkes sjoen wurde. De fûgel foerazjearret op 'e grûn en siket nei sied en ynsekten. == Status == Readhalsgrûnmosken ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2018). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte wurdt omskreaun as lokaal tige algemien. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-necked-snowfinch-pyrgilauda-ruficollis BirdLife, oproppen 30 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/runsno1 Ebird, oproppen 30 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=24BD3553B3882B36 Avibase, oproppen 30 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pyrgilauda ruficollis|Readhalsgrûnmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Readhalsgrunmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grûnmosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 3frff33lsxkiigclp4fg0g902k7bcpx 0 189680 1237187 1217591 2026-08-01T23:25:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237187 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = robyntúfke |Ofbyld = [[Ofbyld:97 Ruby-crowned Kinglet.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Regulus calendula Female.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[Ofbyld:Regulus calendula - Ruby-crowned Kinglet XC131366.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goudtúfkes]] (''Regulidae'') |Skaai = [[robyntúfkes]] (''Corthylio'') |Wittenskiplike namme= Corthylio calendula |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corthylio calendula map.svg|center|250px]]<br><small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#87aade}} [[wintergast]] }}</small> }} It '''robyntúfke''' of '''robyntoefke''' (''Corthylio calendula'') is fûgeltsje yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robyntúfkes]] (''Corthylio'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[goudtúfkes]] (''Regulidae'') == Ferskining == [[Ofbyld:Corthylio calendula 468375795.jpg|thumb|left|Mantsje.]] Robyntúfkes binne 9 oant 11 sintimer lang en binne in lyts bytsje grutter as it [[goudtúfke]]. Mantsjes ha in reade krún, mar dy is net altiten goed te sjen. Opfallend is in swarte bân op 'e wjuk, dy't mei in smelle, wite streek oer de wjuk kontrastearret. Fan boppe is de fûgel oliifkleurich, ûnder ljochter. Fierder hat it fûgeltsje in ljochte ûnderbrutsen eachring. == Fersprieding en systematyk == It robyntúfke briedt yn [[Kanada]], [[Alaska]], noardlik [[Nij-Ingelân]] en it westen fan 'e [[Feriene Steaten]]. Hy is ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Corthylio calendula grinnelli'' – briedt oan 'e kust fan Alaska en [[Britsk-Kolumbia]]. Winterdeis migrearret er sa fier nei it suden as súdlik [[Kalifornje]]. * ''Corthylio calendula calendula'' – briedt yn noardlik en eastlik Kanada oant it noardeastlike diel fan 'e [[Feriene Steaten]]. Migrearret winterdeis sa fier nei it suden en komt as dwaalgast oant yn [[Gûatemala]], [[Kuba]] en de [[Bahama's]] foar. * ''Corthylio calendula obscurus'' - briede earder op it eilân [[Gûadelûp]] foar de kust fan westlik [[Meksiko]] en waard yn 1953 foar it lêst waarnommen. De ûndersoarte wurdt no as útstoarn beskôge. [[Trekfûgel]]s oerwinterje yn it suden fan 'e Feriene Steaten en Sintraal-Amearika. Guon westlike populaasjes besteane út [[stânfûgel]]s. It is in tige seldsume besiker fan [[Jeropa]] mei in pear waarnimmings út [[Iislân]], [[Ierlân]], [[Skotlân]] en de [[Azoaren]]. == Ekology == It robyntúfke briedt yn nullebosken. Hy bout in hingjend nêst, fergelykber mei de [[blokmies]], dat goed ferburgen sit yn in nullebeam. De soarte leit meastentiids tusken de sân en njoggen aaien, mar der binne wol nêsten oant tolve aaien fûn. It wyfke briedt se yn sawat tolve dagen út en de jongen wurde dan fersoarge troch beide âlden. Hy foerazjearret aktyf yn beammen en strûken en yt meast lytse ynsekten en spinnen, mar ek beien en beamsop. == Status == Ut populaasjeûndersiken docht bliken dat robyntúfkes yn oantallen tanimme. Dat komt benammen mei't de populaasje him ferspraat hat nei ôfsidige gebieten fierder noardlik, dêr't se net fersteurd wurde yn it briedseizoen, wat it briedsukses fergrutte hat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2019). In rûzing fan 2019 giet út fan in populaasje fan 100 miljoen folwoeksen fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruby-crowned-kinglet-corthylio-calendula BirdLife, oproppen 31 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/ruckin Ebird, oproppen 31 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B60B1166CE5DDFA7 Avibase, oproppen 31 jannewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruckin/cur/identification Birds of the World, oproppen 31 jannewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corthylio calendula|Robyntúfke}} }} {{DEFAULTSORT:Robyntufke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Robyntúfke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] ayf9wspymbkccvbd3s5xujdjitzmxtp 0 189734 1237194 1217622 2026-08-01T23:30:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237194 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = roetreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Ardea sumatrana sumatrana 129768868.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea sumatrana |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ardea sumatrana map.svg|center|250px]] }} De '''roetreager''' (''Ardea sumatrana'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reagers]] (''Ardea'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') . == Ferskining == [[Ofbyld:Ardea sumatrana - Daintree River.jpg|thumb|left|Juvenyl.]] De roetreager is mei 115 sintimeter lingte grutter as de by ús foarkommende [[reade reager]]. It fearrekleed is meast tsjustergriis. Briedfûgels ha lange wyteftige sierfearren op 'e nekke, de skouders en op it boarst. Juvenilen binne bruner. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e roetreager leit fan Súdeast-[[Aazje]] oant [[Nij-Guineä]] en [[Austraalje]]. De fûgel komt fral oan 'e kust foar, op eilannen en koraalriffen, yn mangroves en by grutte rivieren. Inkeldris wurdt er ek by ûndjippe wetterpartijen mear yn it lân waarnommen. == Iten == De fûgel is in solitêre jager dy't ûnferweechlik wachtet oant der in proai foarby komt. Syn iten bestiet út fisk, krabben en oare skaaldieren. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2023 op 11.000 oant 71.700 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. Oannommen wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ferlies fan habitat en fersteuring troch minsken. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-billed-heron-ardea-sumatrana BirdLife, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/firecr3?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grbher2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea sumatrana|Roetreager}} }} {{DEFAULTSORT:Roetreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] ov0yj3arz71yi9xfd5r57gmxa53csap 0 189799 1237160 1217968 2026-08-01T19:46:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237160 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = reuzereager |Ofbyld = [[Ofbyld:Amboseli National Park, Kenya (53464307278).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reagers]] (''Ardea'') |Wittenskiplike namme= Ardea goliath |Beskriuwer, jier= [[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ardea goliath map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''reuzereager''' (''Ardea goliath'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagers]]. De fûgel kin oant 1,5 m lang wurde en kriget in spanwiidte fan 1,8 oant 2,3 m. It is de grutste reager fan 'e wrâld. == Ferskining == De boppedielen fan 'e fûgel binne blaugriis en de túf, de nekke en de sydkanten fan 'e hals binne readbrún. It kin is wyt en de fearren fan 'e hals en en it boarst binne bûnt streke. De fearren fan it boppefoarst binne lansetfoarmich langer en hingje oer it readbrune boarstplak. Under is de fûgel effen kastanjebrún. De wjukken binne boppe laaigriis en ûnder ek mei readbrún. As de fûgel stiet is boppedat in readbrún skouderplak te sjen. De snafel is boppe swart en ûnder hoarnkleurich. De fûgel hat giele eagen en zwarte poaten. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Jonge fûgels lykje op folwoeksen fûgels mar binne bleker. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e reuzereager leit yn Subsaharaansk en eastlik [[Afrika]] en in pear rângebieten op it [[Arabysk Skiereilân]]. Eartiids briede de soarte ek yn [[Syrje]], Súd-[[Jordaanje]] en yn [[Israel]], mar hjoed-de-dei komt de fûgel dêr net mear foar. Ut en troch wurdt de fûgel ek yn [[Bangladesj]] en yn [[Assam]] ([[Yndia]]) waarnommen. Om't dy fûgels in hiel ein fan it hjoeddeiske ferspriedingsgebiet waarnommen wurde, wurdt der fanút gien dat der yn Yndia en Bangladesj noch lytse, net-dokumintearre restpopulaasjes binne. [[Ofbyld:Ardea goliath -Kruger National Park, South Africa-8a.jpg|thumb|left|Reuzereager yn it [[Nasjonaal Park Kruger]], [[Súd-Afrika]].]] Yn 'e Eastafrikaanske sompgebieten komt de fûgel algemien foar, mar yn 'e rest fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel net in algemiene fûgel. It oantal fûgels foar [[Tanzania]] wurdt bygelyks op net mear as 2.500 oant 4.000 fûgels rûsd. Yn Súd-Afrika profitearret de fûgel fan wetterplakken foar fee en de oanlis fan dammen en dêr binne de oantallen tanommen. It biotoop bestiet út grutte wettergebieten en de fûgel is selden fier fan wetter te sjen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Goliath Heron, Ardea goliath at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (20794942459).jpg|thumb|Reuzereager yn 'e flecht.]] De briedtiid falt yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet tegearre mei de reintiid. Op guon plakken briedt de fûgel lykwols it hiele jier troch. Se bouwe harren nêsten op 'e grûn op eilannen of tichte begroeiïng yn it wetter. It is waarnommen dat de reuzereager it nêst ferlit as troch it sakjen fan it wetter in ferbining ûntstiet mei it fêstelân. It is gjin echte koloanjefûgel, mar somtiden briedt er tusken ibissen, ielreagers of oare reagersoarten. It komt lykwols wol foar dat er mei soartegenoaten briedt en der binne yndikaasjes dat it briedsukses yn sokke koloanjes heger is as by yndivuele briedpearen. It nêst is likernôch in meter breed en wurdt fan tûken en reid yn 'e begroeiïing of tusken lege boskjes boud. In lechsel bestiet út twa oant trije ljochtblauwe aaien, dy't troch it mantsje en it wyfke yn fjouwer wiken útbret wurde. De jongen kinne nei seis wiken útfleane. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2025). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/goliath-heron-ardea-goliath BirdLife, oproppen 6 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/golher1/GM Ebird, oproppen 6 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/golher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 6 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardea goliath|Reuzereager}} }} {{DEFAULTSORT:Reuzereager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] msdowjccw94t3w601y6l1khrz9ow9z7 0 189858 1237196 1218381 2026-08-01T23:31:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237196 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rôskopdwerchpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Rosy-faced lovebird (Agapornis roseicollis roseicollis).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') |Wittenskiplike namme= Agapornis roseicollis |Beskriuwer, jier = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Peachfaced lovebird distribution2.gif|250px]] }} De '''rôskopdwerchpappegaai''' (''Agapornis roseicollis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea''). == Ferskining == [[Ofbyld:Agapornis roseicollis -Namibia-8.jpg|thumb|left|Fûgel út Nambyje, wêrfan't de helderblauwe stút goed te sjen is.]] De 15 oant 18 sm lange fûgel weaget 43 oant 63 gram en is de grutste fan it skaai. De fûgel is gersgrien en fan ûnder ljochter as fan boppe. Hy hat in helderblauwe stút en de kop hat in rôze gesicht en in reade krún mei om it each in ljochte eachring. De snaffel is hoarnkleurich. == Fersprieding == De ''Agapornis roseicollis'' komt oarspronklik foar yn it súdwesten fan [[Afrika]], fral yn [[Namybje]] (útsein de drûchste dielen fan 'e woastyn), súdwestlik [[Angoala]] en it noardlik part fan [[Súd-Afrika]]. Harren habitat bestiet út drûge, iepen gebieten lykas [[savanne]]s, iepen bosk en bercheftige streken. In betingst foar harren is dat der wetter yn 'e buert wêze moat, om't se regelmjittich drinke moatte. Op oare plakken yn 'e wrâld binne troch ûntsnapte/loslitten fûgels ferwyldere populaasjes ûntstien. Bekend is in populaasje yn 'e stêd [[Phoenix]] yn [[Arizona]] (FS), dêr't se har sûnt de jierren 1980 goed oanpast hawwe. === Undersoarten === Der wurde twa offisjele [[ûndersoarte]]n erkend: * ''Agapornis roseicollis roseicollis'' (de nominaatfoarm) - libbet yn Namybje en it noardwesten fan Súd-Afrika. Hat in ljochter masker en in helderblauwe stút. * ''Agapornis roseicollis catumbella'' - allnnich yn it súdwesten fan Angoala om 'e stêd [[Catumbela]] hinne. Masker is djipper read, grien is yntinsiver en de blauwe stút hat in pearse glâns. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Rosy-faced lovebird (Agapornis roseicollis roseicollis) flock.jpg|thumb|left|Groepke rôskopdwerchpappegaaien.]] Rôskopdwerchpappegaaien binne koloniale brieders en nêstelje faak yn grutte groepen. De meast opfallende lokaasje is it brûken fan 'e grutte nêsten fan 'e ''[[Philetairus socius]]'', mar se brûke ek spjalten yn rotsen en holtes yn beammen. De briedtiid falt tegearre mei de reinfal as der genôch iten is. It iten bestiet fral út sied fan gerssoarten, oanfolle mei beien. Se moatte ferskate kearen deis drinke en sammelje har faak yn grutte groepen by wetterputten of natuerlike wetterboarnen. == Status == Yn it ferline binne tûzenen fûgels fongen foar de hannel, fral yn Angoala. Yllegale fangst bliuwt in risiko foar de wylde populaasjes, mar de soarte wurdt in soad fokt yn finzenskip. Der is habitatferlies troch de kap fan beammen, dy't foar it nêsteljen wichtich binne. Se binne tige ôfhinklik fan 'e beskikberens fan wetter yn 'e buert en drûchte troch klimaatferoaring kin it ferspriedingsgebiet bedriigje. De fûgels profitearje lykwols ek fan minsken, dy't gelegenheid foar nêsten bouwe of wetterreservoirs oanlizze. == Avikultuer == Yn 'e [[avikultuer]] is de ''Agapornis roseicollis'' ien fan 'e meast populêre en maklikst te hâlden dwerchpappegaaikes. Hy wurdt op grutte skaal holden fanwegen syn yntelliginsje en sosjale karakter. Se moatte altiten yn pearkes holden wurde om iensumens en gedrachsproblemen tefoarren te kommen yn romme en froastfrije fûgelhokken. Fan 'e soarte binne in soad kleurmutaasjes bekend. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rosy-faced-lovebird-agapornis-roseicollis BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/peflov/L980716 Ebird, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/peflov/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agapornis roseicollis|Rôskopdwerchpappegaai}} }} {{DEFAULTSORT:Roskopdwerchpappegaai}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchpappegaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] lp6t2bvopm96boa1tmail3osoet59wq 0 189863 1237093 1218336 2026-08-01T19:07:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237093 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopdwerchpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Agapornis pullarius 549079054.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') |Wittenskiplike namme= Agapornis pullarius |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readkopdwerchpappegaai''' (''Agapornis pullarius'') is in [[fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]]. == Ferskining == De 13 oant 14 sintimeter readkopdwerchpappegaai hat in reade foarholle, kiel en reade wangen mei in oranjereade snafel. Fierder is de fûgel fral grien. Oan 'e sydkant fan 'e koarte sturt sit in reade bân mei in swart rântsje. Wyfkes ha minder read op it gesicht. == Fersprieding == De fûgel hat in ûnbidich grut mar in net oaniensletten ferspriedingsgebiet yn Sintraal- en [[West-Afrika]] en komt foar yn in brede stripe oer it kontinint, fan [[Guinee]] en [[Sierra Leöane]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten en nei it suden ta oant yn [[Angoala]]. Ek komme se op [[Sao Tomee en Prinsipe]] yn 'e [[Golf fan Guinee]] foar. Se hâlde fan iepen lânskippen lykas [[savanne]]s, iepen bosk en gerslân, mar wurde ek faak tichteby wetter of op lânbougrûn sjoen. === Undersoarten === Der binne twa erkende [[ûndersoarte]]n. It grutste ferskil tusken de twa ûndersoarten sit benammen yn 'e kleur fan 'e stút en it ferspriedingsgebiet. * ''Agapornis pullarius pullarius'' (de nominaatfoarm) - de meast foarkommende fariant, komt foar yn it westen en midden fan Afrika. Hat in himelsblauwe stút. * ''Agapornis pullarius ugandae'' - de ûndersoarte komt foar yn it eastlike part fan it leefgebiet, fan it súdwesten fan Etioopje oant [[Uganda]], [[Rûanda]], [[Boerûndy]], West-[[Kenia]] en Noardwest-[[Tanzania]]. Hy soe in ljochtere blauwe stút (of somtiden hielendal gjin blau) as de nominaatfoarm ha. Yn 'e gebieten dêr't de leefgebieten fan 'e twa ûndersoarten inoar oerlaapje, komme faak mingfoarmen foar. == Hâlden en dragen == Oars as de measte dwerchpappegaaien, dy't yn beamholtes briede, graaft it wyfke fan 'e readkopdwerchpappegaai in tunnel yn in termiteheuvel. Dy tunnel kin wol 30 sintimeter lang wêze en einiget yn in rûne nêstkeamer. In grut foardiel is dat de termiteheuvel in konstante temperatuer behâldt troch de aktiviteit fan de termiten. Dêrtroch kin it wyfke it nêst langer ferlitte om te foerazjearjen sûnder dat de aaien te folle ôfkuolje. De 3 oant 7 wite aaien wurde om 'e dei lein en yn 23 dagen útbret. Se ite in grut ferskaat oan gerssied, oanfolle mei fruchten en beien == Status == Readkopdwerchpappegaaien (''Agapornis pullarius'') hat de status net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Alhoewol't de fûgel yn guon dielen fan syn ferspriedingsgebiet seldsumer wurdt, is de totale populaasje sa grut dat de soart net fuort as kwetsber beskôge wurdt. Belangrykste bedrigingen binne yllegale fangst, habitatferlies, konflikten mei boeren en klimaatferoaring. == Avikultuer == De readkopdwerchpappegaai komt net in soad yn 'e avikultuer foar. Om't se yn termiteheuvels briede, sille se net samar in nêstkast akseptearje. Ek moat in nêstgelegenheid in konstante temperatuer fan 27 graden ha. Se ha romme fûgelhokken nedich en moatte lykas alle dwerchpappegaaien yn pearkes holden wurde. Fanwegen de skouwens binne se ek net geskikt om yn 'e hûs te hâlden.<ref>[https://www.bva-international.com/nl/agapornis-pullarius/ BVA International, oproppen 9 febrewaris 2026.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-lovebird-agapornis-pullarius BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/rehlov1/L2366905 Ebird, oproppen 9 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rehlov1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agapornis pullarius|Readkopdwerchpappegaai}} }} {{DEFAULTSORT:Readkopdwerchpappegaai}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchpappegaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] crfnw0bzcmf235id7xng9hgigyr13li 0 189901 1237091 1218495 2026-08-01T19:06:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237091 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkielreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Slaty egret, Egretta vinaceigula, Chobe National Park, Botswana. (32278292746).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (Egretta) |Wittenskiplike namme= Egretta vinaceigula |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]]. 1845 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Egretta vinaceigula map.png|center|250px]] }} De '''readkielreager''' (''Egretta vinaceigula'') is in seldsume fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse reagers]] (''Egretta''). == Ferskining == [[Ofbyld:Slaty egret, Egretta vinaceigula, Chobe National Park, Botswana. (32167506972).jpg|thumb|left|Fûgel yn it [[Nasjonaal Park Chobe]], [[Botswana]].]] Readkielreagers ha in laaigriis fearrekleed, in giele iris en giele poaten. De fûgel hat in soad fan 'e [[swarte reager]] (''Egretta ardesiaca''), mar ûnderskiedt him troch de wynreade kiel en it ûntbrekken fan 'e foar dy soarte spesifike jachttechnyk. De readkielreager wurdt 43 oant 60 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 90 oant 95 sintimeter en weaget 250 oant 340 gram. == Fersprieding == De fûgel komt fral foar yn it súdlike part fan Sintraal-Afrika. De wichtichste gebieten binne de [[Okavangodelta]] en de [[Chobe]]-rivier (in bolwurk fan 'e soarte) yn [[Botswana]], de [[Caprivistripe]] yn [[Nambyje]] en de [[Nasjonaal Park Kafue|Kafue-flakten]] en de [[Bangweulumar|Bangweulu-sompen]] fan [[Sambia]]. Ut en troch wurde se ek yn [[Simbabwe]], [[Angoala]] en it noarden fan [[Súd-Afrika]] waarnommen. De fûgel is tier en allinnich te finen yn gebieten dy't yn it seizoen ûnder wetter strûpe, net djipper as 10 sintimeter. Hy sit it meast ferside yn tichte begroeiïng lykas reid en papyrus, dêr't er yn skjin wetter op fiskjes en kikkerts jaget. De fûgel wurdt selden waarnommen by grutte rivieren of op plakken dêr't minsken feroaringen brochten. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Slaty egret, Egretta vinaceigula, Chobe National Park, Botswana. (32278292746).jpg|thumb|left|Foerazjearjende readkielreager.]] It brieden fynt plak mei de wetterstannen yn it leefgebiet, meastentiids tusken maart en juny. Dat falt gear mei de tiid dat it wetter yn 'e Okavangodelta op syn heechst is. Se briede faak yn lytse koloanjes fan 1 oant 60 nêsten, somtiden mei de [[readbúkreager]] (''Butorides rufiventris''). It nêst leit yn tichte reidfjilden of yn lytse beammen en strûken op eilantsjes. It wyfke leit yn 'e regel 1 oant 4 aaien, dy't yn 22 oant 24 dagen útbret wurde. It briedsukses fan 'e soarte is lykwols leech en út ûndersyk yn 'e Okavangodelta hat bliken dien dat mar 10% oant 30% fan 'e aaien yn fûgels dy't útfleane resultearje. De fûgel is meast stânfûgel, mar is wol nomadysk en ferhûzet neffens de wetterstannen. == Status == De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as kwetsber klassifiseare. De wrâldpopulaasje wurdt op mar 2.500 oant 3.000 folwoeksen fûgels rûsd en de oantallen nimme stadichoan ôf. De wichtichste bedrigingen foar de fûgel binne habitatferlies troch de oanlis fan dammen en wetterbehear, wêrtroch't de natuerlike oerstreamingstiden feroarje. Troch toerisme wurde de briedplakken fersteurd en wiete gebieten wurde omset yn lânbougrûn. Fierder soargje ynvasive plantesoarten foar it tichtgroeien fan wetter, sadat de fûgel net mear fiskje kin. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slaty-egret-egretta-vinaceigula BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/slaegr1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 11 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/slaegr1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta vinaceigula|Readkielreager}} }} {{DEFAULTSORT:Readkielreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 6s3rxrqlbkikp7s5f1wkhjm229nx6uq 0 189907 1237086 1218494 2026-08-01T19:02:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237086 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readhalsreager |Ofbyld = [[Ofbyld:ReddishEgret Gam.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (Egretta) |Wittenskiplike namme= Egretta rufescens |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Egretta rufescens map.svg|center|250px]] }} De '''readhalsreager''' (''Egretta rufescens'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse reagers]] (''Egretta''). De fûgel komt yn twa ferskillende kleuren foar. == Ferskining == De fûgel is tusken 68 en 82 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 116 oant 125 sintimeter. Yn 'e meast foarkommende kleurfoarm is de fûgel foar in grut part laaiblau oant donkergriis mei in readbrune kop en nekke. Yn 'e briedtiid wurde de kleuren djipper. De fearren op 'e efterkop en nekke steane dan faak ek wat oerein, wat de fûgel in wyld en rûch uterlik jout. [[Ofbyld:Sweethearts - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|thumb|left|In pear mei in wite morf.]] In seldsumer foarm is de fûgel mei in folslein wyt fearrekleed. De wite readhalsreager is te ûnderskieden fan 'e [[grutte wite reager]] of de [[lytse wite reager]] troch syn hâlden en dragen (syn jachttechnyk) en de kleur fan 'e snaffel en poaten. De snaffel is meastentiids ljochtrôze mei in swarte punt, mar kin ek wat donkerder lykje. Yn 'e briedtiid ferkleuret de snaffel nei felrôze oant ljochtpears, wylst de foarste helte swart is. De hûd tusken de snaffel en it each feroaret yn 'e briedtiid fan ljochtbrún of griis nei in felblauwe of turkwaze kleur. De poaten binne faak donkergriis, laaiblau of hast swart en wurde yn 'e briedtiid mear blau. De fûgel hat in striegiele oant ljochtgiele iris. De kleurferoarings yn it briedkleed wurde troch hormoanen en it dieet fan 'e fûgel feroarsake. Nei it briedseizoen wurde de kleuren wer doffer en ferdwynt it felrôze en blau. {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Big Red Eye's a Fish at Smyrna Dunes Park - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Sweet Parting (8390688128).jpg|250x250px]] |- | <center>Gewoane foarm</center> | <center>Wite morf</center> |- |} == Fersprieding == De readhalsreager hat in grut ferspriedingsgebiet, mar is dêr lokaal oanwêzich. Yn [[Noard-Amearika]] libbet de fûgel fral oan'e kust fan [[Teksas]], [[Louisiana]] en [[Floarida]]. Yn [[Midden-Amearika]] komt de soarte oan'e hiele kust fan 'e [[Golf fan Meksiko]], it [[Jûkatan]]-skiereilân en de [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske]] kust fan [[Kalifornje]] (Baja California) oant [[El Salvador]] foar. Ek is de fûgel oanwêzich yn dielen fan 'e [[Kariben]]. Yn [[Súd-Amearika]] libbet de fûgel oan 'e noardlike kust fan [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]]. De measte fûgels binne [[stânfûgel]]s. Guon jonge fûgels swalkje nei de briedtiid wolris wat fierder nei it noarden. It habitat fan 'e fûgel is iepen wetter sûnder in soad begroeiïng, sadat er romte hat foar syn karakteristike jachttechnyk. Foar it bouwen van nêsten wurdt faak gebrûk makke fan eilannen foar de kust dêr't gjin rôfdieren binne of [[mangrove]]bosken. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Reddish Egret at Sunset - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|thumb|left|Fûgel yn briedkleed.]] De fûgel hat in tige bysûndere foarm fan jeien. In soad reagers steane ûnferweechlik te sjen as der in proai foarby komt, mar de readhalsreager is by it jeien wyld en tige beweechlik. Hy draaft, klapt mei wjukken en dûnset dan fuort wer fierder. Yn in sprint kin er ynienen 180 graden draaie. Troch al dy drokte wit de fisk net mear wêr't it gefaar wei komt en swimt sa somtiden letterlik tsjin de poaten fan 'e reager oan. Ek brûkt er syn wjukken om it glinsterjen fan 'e sinne op it wetter wei te nimmen. It briedseizoen ferskilt geografysk. Yn Teksas briede se meastentiids fan maart oant augustus, wylst se yn Floarida it hiele jier troch briede kinne, mei in pyk tusken novimber oant maaie. Se briede yn koloanjes, leafst op isolearre eilannen of yn mangroves boppe wetter. De balts is spektakulêr en it wyfke leit meastentiids 3 oant 4 ljocht grienblauwe aaien. Nei likernôch 30 dagen binne de aaien útkommen. It duorret dan noch 6 oant 7 wiken dat se fleane kinne. == Status == Oan 'e ein fan 'e 19e iuw is der in soad op 'e fûgel jage fanwegen de fearren en de readhalsreager hat him dêr nea hielendal fan wersteld. De readhalstreager hat op it stuit de status gefoelich (''Near Threatened'', 2020) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] en op in soad plakken fan syn ferspriedingsgebiet yn 'e Kariben is de fûgel útstoarn. In hiel skoft binne de oantallen fan 'e reager efterút gien, mar yn 'e beskerme dielen mei feilige nêstmooglikheden lykas yn 'e Feriene Steaten liket der sprake fan werstel. Yn oare dielen rinne de oantallen noch tebek. De trend foar it hiele ferspriedingsgebiet bliuwt sadwaande noch ûndúdlik (Koczur et al. 2020). Hjoeddeiske bedrigingen binne û.o. klimaatferoaring en habitatferlies troch befolkingsdruk yn kustgebieten en minsklike aktiviteiten lykas skipferkear en rekreaasje.<ref>[https://www.heronconservation.org/media/resources/REEG-US-Business-Plan-2020.pdf Business Plan for Conservation of the Reddish Egret in the United States: ''Reddish Egret International Working Group'', 18 desimber 2020]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/reddish-egret-egretta-rufescens BirdLife, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/redegr/L127326 Ebird, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redegr/cur/identification Birds of the World, oproppen 12 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta rufescens|readhalsreager}} }} {{DEFAULTSORT:readhalsreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] qzr3gkvgboa5jl1jjmd0h0t8jel7tk0 0 189910 1237165 1218511 2026-08-01T23:10:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237165 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rifreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Egretta sacra -Karratha, Pilbara, Western Australia, Australia-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (Egretta) |Wittenskiplike namme= Egretta sacra |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Egretta sacra map.svg|center|250px]] }} De '''rifreager''' (''Egretta sacra'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse reagers]] (''Egretta''). == Ferskining == Rifreagers binne fûgels dy't yn twa ferskate kleurfoarmen foarkomme. Yn 'e donkere morf binne se laaigriis oant swart mei op it kin wat wyt. Ofhinklik fan hoe't it ljocht op 'e fûgel falt, kinne se bytiden in blauwe glâns hawwe. [[Ofbyld:Egretta sacra from iNaturalist photo 57099485.jpg|thumb|left|Wite morf.]] De wite foarm fan 'e soarte hat in fearrekleed dat hast hielendal suver wyt is. De snaffel is meastentiids griisbrún, mar kin yn 'e briedtiid giel wurde. De poaten binne koart en tsjok en ha in gielgriene oant gielige kleur. De teannen binne faak felgiel. Se ha goudgiele eagen. De jonge fûgels binne faak bruner en doffer as de folwoeksen fûgels. == Fersprieding == De rifreager is in kustfûgel en komt foar yn in ûnbidich gebiet fan 'e [[Yndyske Oseaan]] oant fier yn 'e [[Stille Oseaan]]. Se komme foar fan 'e kust fan [[Bangladesj]] en de [[Andamanen]] oant de [[Ryukyu-eilannen]] yn [[Japan]] en de kust fan Súd-[[Sina]]. Yn [[Súdeast-Aazje]] libje se yn 'e kustgebieten fan 'e [[Filipinen]], [[Yndoneezje]], [[Tailân]] en [[Maleizje]] en fierder libje se oan 'e kusten fan [[Austraalje]], [[Tasmaanje]], [[Nij-Seelân]] en eilannen yn [[Melaneezje]], [[Mikroneezje]] en [[Polyneezje]] oant de [[Tûamotû-eilannen]] yn it easten. De donkere morf is dominant yn Austraalje en Nij-Seelân en de wite morf oerhearsket yn Polyneezje en Mikroneezje. === Undersoarten === De measte autoriteiten erkenne de folgjende twa [[ûndersoarte]]n: * ''Egretta sacra sacra'' (Gmelin, 1789): De nominaatfoarm dy't foarkomt yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet fan [[Súdeast-Aazje]] oant [[Austraalje]] en [[Polyneezje]]. * ''Egretta sacra albolineata'' (Gray, 1859): In ûndersoarte dy't spesifyk fûn wurdt op [[Nij-Kaledoanje]] en de [[Loyaliteitseilannen]]. It habitat bestiet út rotseftige kusten, koraalriffen, mangroves en sânstrannen. Se wurde selden ynlânsk sjoen. == Briedgedrach == Se briede meastentiids yn koloanjes mar somtiden ek as losse pearen. De nêsten wurde op ferskate plakken boud lykas tusken de rotsen, yn mangroves, yn lege strûken of sels gewoan op de grûn op lytse eilantsjes sûnder rôfdieren. It wyfke leit meast 2 oant 3 aaien (somtiden oant 5). De aaien hawwe in bleekgriene oant blauwite kleur. Se ite fiskjes, weakdieren, wjirms en slakken. == Status == De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt as stabyl beskôge om't it ferspriedingsgebiet sa ûnbidich grut is. Dochs binne der grutte regionale ferskillen. Yn Nij-Seelân wurdt de fûgel mei in populaasje fan mar mei mar 300 oant 500 fûgels as gefoelich klassifisearre. Yn Austraalje komt de fûgel yn it noarden en de tropen noch in soad foar, mar yn it suden fan Austraalje en op Tasmaanje is der oer de lêste iuw sprake fan delgong. Bedrigings binne fersteuring troch minsken, ûntwikkeling fan kustgebieten, klimaatferoaring en predaasje troch ynfierde rôfdieren. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pacific-reef-egret-egretta-sacra BirdLife, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/pacreh1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pacreh1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta sacra|Rifreager}} }} {{DEFAULTSORT:Rifreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 790g9ap2glvs1ajwuqvjfmnn0gmll1h 0 189921 1237306 1218590 2026-08-02T11:07:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237306 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:臺南市曾文溪口野生動物重要棲息環境 Yi-Cheng, Chen 555594020 5.jpg|250px]]<br> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (''Egretta'') |Wittenskiplike namme= Egretta eulophotes |Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1860 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Egretta eulophotes map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]] }}</small> De '''Sineeske wite reager''' (''Egretta eulophotes'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Zengwen River Mouth Wetlands Yi-Cheng, Chen 555594020 - 9.jpg|thumb|left|Fûgel yn 'e wiete gebieten by [[Yancheng]], [[Sina]].]] De Sineeske wite reager is in middelgrutte reager fan 68 sm lang mei in slanke hals en sniewite fearren. Syn snaffel is stevich, is donker en fleiskleurich by de basis oan 'e ûndersnaffel. De poaten binne swart, mar de teannen binne giel. Yn 'e briedtiid kriget de fûgel in tige opfallende túf fan wol 11 sintimeter lang op 'e efterkop. Ek op it boarst en de rêch groeie lange, kantachtige sierfearren (saneamde ''aigrettes'') dy't as in soarte fan wâae oer de bealch falle. De snaffel kriget in opfallende oranjegiele kleur en de team wurdt blau, in ferskil mei de [[lytse wite reager]]. == Fersprieding == De fûgel briedt op lytse ûnbewenne eilantsjes foar de kust. De wichtichste briedplakken lizze oan 'e westkust fan it [[Koreaansk Skiereilân]]. Yn [[Sina]] briedt de fûgel benammen op eilannen yn 'e provinsje [[Liaoning]] (lykas it distrikt Changhai) en dielen fan 'e eastkust. [[Sibearje]] telt in hiele lytse populaasje fan 20 oant 40 pearkes op it eilân Foerûgelma yn it fiere easten fan Ruslân. Yn oktober lûkt de fûgel nei it suden nei waarmere kustgebieden yn [[Súdeast-Azië]]. De [[Filipinen]] foarmje it wichtichste oerwinteringsgebiet, fral de eilannen Leyte, Bohol en Cebu. Yn [[Maleizje]] is de fûgel winterdeis yn 'e kustgebieten fan Sarawak en Selangor te sjen. Lytsere oantallen komme winterdeis foar yn [[Yndoneezje]] (Sumatra, Java, Borneo), [[Fjetnam]], [[Tailân]] en [[Singapoer]]. As de fûgel migrearret wurdt er oan 'e hiele kust fan Sina, [[Taiwan]] en somtiden sels yn [[Japan]] sjoen. == Hâlden en dragen == Sineeske wite reagers briede yn koloanjes op lytse eilannen foar de kust. De nêsten wurde boud fan tûken en gers yn lege beammen, strûken of bytiden op 'e grûn tusken de rotsen. It wyfke leit meastentiids 2 oant 4 ljochtgriene/blauwe aaien. Beide âlden wikselje inoar ôf by it brieden, dat likernôch 24 oant 30 dagen duorret. Ek it fuorjen fan 'e jongen dogge se tegearre; de piken wurde likernôch 4 kear deis mei opkoarre fisk en garnalen fuorre. De fûgels ferlitte nei likernôch 40 dagen it nêst en it duorret dan net mear lang dat se de lange tocht nei it suden meitsje. It binne aktive jagers dy't mei wjukken klapperje en fluch yn ûndjip wetter rinne om de proaien oerémus te meitsjen en dan as de bliksem mei syn snaffel ta te slaan. Lytse fisken, garnalen en krabben foarmje it grutste part fan it iten. == Status == Yn 'e 19e iuw waard der in soad op 'e fûgel jagen fanwegen de sierfearren. Hjoed-de-dei foarmet de grutste bedriging it ferlies fan habitat troch ynpoldering fan waadgebieten, ynfrakstruktuer, yndustry, fersmoarging, bewenning en lânbou. De fûgel wurdt beskerme yn Ruslân, Sina, Taiwan en Súd-Koreä. De fûgel is tige seldsum en de folsleine populaasje wurdt op likernôch 4.000 oant 6.000 folwoeksen fûgels rûsd. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber op 'e [[Reade list]] (2025). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-egret-egretta-eulophotes BirdLife, oproppen 13 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/chiegr Ebird, oproppen 13 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chiegr/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 febrewaris 2026.] * [https://www.heronconservation.org/herons-of-the-world/list-of-herons/chinese-egretHeron Conservation, oproppen 13 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta eulophotes|Sineeske wite reager}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske wite reager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] p3kh5ywg78x2w63wd5bpaktnops2kdz 0 190010 1237288 1219005 2026-08-02T10:51:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237288 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sigesagereager |Ofbyld = [[Ofbyld:Zebrilus undulatus 23699767.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[sigesagereagers]] (''Zebrilus'') |Wittenskiplike namme= Zebrilus undulatus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Zebrilus undulatus map.svg |center|250px]] }} De '''sigesagereager''' (''Zebrilus undulatus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]]. == Ferskining == It fearrekleed fan in folwoeksen sigesagereager is griis mei fine sigesagstreken en in ljochtere ûnderkant. Hy wurdt sawat 32 sintimeter heech. Jonge fûgels hawwe in donkere rêch en in brune kop en ûnderkant. Fanwegen syn uterlik waard er faak by de tigerreagers (''[[Tigrisoma]]'' en besibbe soarten) rekkene. Yn feite is it lykwols in echte reiddomp: krekt as dy hat er mar 10 sturtfearren (oare reagerfûgels hawwe 12) en út [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat er dúdlik yn 'e line fan 'e reiddompen past. Koarte poaten, in koarte hals en skutkleuren binne oarspronklike skaaimerken fan 'e famylje reagerfûgels, dy't by guon moderne soarten noch oanwêzich binne. == Fersprieding en leefgebiet == De sigesagereager komt yn it hiele [[Amazône (rivier)|Amazône]]bekken eastlik fan 'e [[Andes]] foar en oan 'e westlike râne fan it bekken yn [[Kolombia]], [[Fenezuëla]], [[Ekwador]], [[Perû]] en [[Bolivia]]. Yn it noardwesten rint syn fersprieding net fierder as it [[Orinoko]]-streamgebiet yn Fenezuëla en yn it east-noardeasten omfiemet it de Guyana's. Yn it súdeasten fan it Amazônebekken rint syn ferspriedingsgebiet net fierder as it ôfwetteringsgebiet fan 'e rivier de [[Tapajós]]. == Taksonomy == De sigesagereager waard yn 1789 foar it earst formeel beskreaun troch de Dútske natuerûndersiker [[Johann Friedrich Gmelin]] yn syn bewurke edysje fan ''Systema Naturae'' fan [[Linnaeus]]. Hy sette him by de reagers, kraanfûgels, earrebearen en reiddompen yn it skaai ''[[Ardea]]'' en joech de fûgel de wittenskiplike namme ''Ardea undulata''. De sigesagereager is de iennichste soarte yn it skaai ''[[Zebrilus]]'', dat yn 1855 ynfierd waard troch de Frânske natuerûndersiker [[Charles Lucien Bonaparte]]. De namme ''Zebrilus'' is in ferlytsingsfoarm fan it [[Frânsk]]e ''zèbre'', itjinge "sebra" betsjut. De soartnamme ''undulatus'' is [[Latyn]] en betsjut "'mei weachfoarmige tekening". Der binne gjin [[ûndersoarte]]n fan 'e fûgel bekend; hy is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Hâlden en dragen == It binne skrutene fûgels, dy't har meastentiids skûl hâlde yn 'e tichte begroeiïng, ek wylst se nei iten sykje. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa slim dat er as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (''Leasts Concern'', 2022). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/zigzag-heron-zebrilus-undulatus BirdLife, oproppen 19 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/zigher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/zigher1/CO Ebird, oproppen, 19 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zebrilus undulatus|Sigesagereager}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sigesagereager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 0odujtcr2c2nw595be5gvj12u4n2pbl 0 190048 1237304 1219124 2026-08-02T11:06:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237304 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske sompereager |Ofbyld = [[Ofbyld:Ardeola bacchus (14).jpg|250px]]<br>Sineeske sompereager yn briedkleed |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[sompereagers]] (''Ardeola'') |Wittenskiplike namme= Ardeola bacchus |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ardeola bacchus map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Sineeske sompereager''' (''Ardeola bacchus'') is in lytse [[Reagerfûgels|reager]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Reagerfûgels|reagers]] (''Ardeidae''), dy't yn [[East-Aazje]] foarkomt. De soarte falt benammen op troch it grutte ferskil tusken it winter- en it briedkleed. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ardeola bacchus - Laem Pak Bia.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] Yn it winterkleed is de Sineeske sompereager fral griisbrún fan kleur. De kop en de nekke binne ljochtbrún oant bêzje mei donkere, fertikale streken. De rêch is effen oliifbrún. De snaffel is gielich mei in donkere boppekant, wylst de poaten giel binne. De wjukken binne opfallend suverwyt, wat ek yn flecht in wichtich skaaimerk is. Yn it briedkleed feroaret it uterlik fan 'e fûgel sterk. De kop en de nekke wurde djip wynread oant kastanjebrún en krije langere sierfearren op 'e efterkop. De rêch feroaret fan brún nei in donker, glânzjend blau-swartich uterlik en ûntwikkelet lange fearren dy't oer de sturt hingje. It boarst kriget lange, donkerreade fearren, wylst it ûnderboarst griisich bliuwt. De snaffel is dan giel mei in blauwe basis en in swarte punt. De poaten kinne yn it hichtepunt fan 'e briedtiid fel rôzeread wurde. De wjukken feroarje net mei it seizoen en bliuwe wyt. Juvenilen lykje sterk op folwoeksen fûgels yn it winterkleed. Se binne oer it algemien brún mei tichte, donkere streken oer kop, nekke en boarst. Ek by har binne de wjukken wyt, al kinne de úteinen fan 'e fearren noch lytse brune puntsjes of in brunige gloed sjen litte. Yn it winterkleed en as juvenyl is de soarte hast net te ûnderskieden fan 'e [[Javaanske sompereager]] (''Ardeola speciosa''). == Fersprieding == De Sineeske sompereager briedt benammen yn East- en Súd-[[Sina]], it [[Sibearje|Russyske Fiere Easten]], [[Koreä]], [[Japan]] en [[Taiwan]]. Ek yn dielen fan Noard-[[Birma]] en Noardeast-[[Yndia]] ([[Assam]]) komme briedpopulaasjes foar. In grut part fan de noardlike populaasjes is [[trekfûgel]]. Dy fûgels ferlitte tusken septimber en april de briedgebieten om te oerwinterjen yn Súdeast-Aazje, ûnder mear op it [[Malakka|Maleisyske Skiereilân]], yn Tailân, [[Fjetnam]], op [[Borneo]], [[Sumatra]] en yn 'e [[Filipinen]]. Yn waarmere regio’s, lykas dielen fan Súd-Sina en Yndia, binne populaasjes faak stânfûgel of allinnich lokaal migrearjend. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Ardeola bacchus - Bueng Boraphet.jpg|thumb|left|Yn 'e flecht binne de wite wjukken fan 'e fûgel goed te sjen.]] De Sineeske sompereager is net tier wat syn iten oanbelanget. It dieet bestiet út fisk, amfibyën lykas kikkerts en podden, skaaldieren, ynsekten, imerkes, krobben, wjirms en slakken. Ut en troch wurde ek lytse fûgels fongen. De fûgel jaget meast troch ûnferweechlik stil te stean of stadich troch ûndjip wetter te rinnen en dan hookstrooks mei de snaffel ta te slaan. De soarte briedt faak yn lytse koloanjes, gauris tegearre mei oare reagersoarten lykas de [[feereager]] (''Bubulcus ibis'') of de [[lytse wite reager]] (''Egretta garzetta''). It nêst is ienfâldich en wurdt meastal heech yn beammen of yn tichte strewellen by wetter boud. Der wurde ornaris 3 oant 6 ljochtblau-griene aaien lein. Beide âlden briedzje en fersoargje de piken. Nei in briedtiid fan likernôch 18 oant 22 dagen komme de aaien út; nei sa’n 4 oant 5 wiken fleane de jongen út. == Status == De Sineeske sompereager stiet op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje wurdt as stabyl beskôge en de soarte is lokaal algemien. Wol kinne habitatferlies, fersmoarging, it brûken fan pestisiden en feroarings yn lângebrûk op guon plakken in negative ynfloed hawwe. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chinese-pond-heron-ardeola-bacchus BirdLife, oproppen 20 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chpher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 20 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/chpher1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 20 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeola bacchus|Sineeske sompereager}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske sompereager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sompereager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] l01fq37a3nysgrr2j5gbj2bcn3a7jfn 0 190065 1237307 1219414 2026-08-02T11:07:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237307 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sineeske woffer |Ofbyld = [[Ofbyld:Hong Kong - Yellow Bittern - Ixobrychus sinensis - 2017.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Yellow Bittern (45099100915).jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Ixobrychus sinensis |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Ixobrychus sinensis map.svg|center|250px]]<small><br>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''Sineeske woffer''' (''Botaurus sinensis'', synonym: ''Ixobrychus sinensis'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Yellow Bittern0.jpg|thumb|left|De fûgel is yn 'e tichte begroeiïng in linige klimmer.]] De Sineeske woffer is in lytse reager fan 36 oant 38 sm lang mei in koarte hals en in frij lange snaffel. De fûgel hat gielgriene poaten, in ivoarkleurige snaffel (tsjusterder oan 'e boppekant), in koarte swarte sturt en giele irissen. It mantsje fan 'e soarte hat in donkere krún, in fealbrune oant kastanjebrune kop en hals, mei in effen feal brúngiel lichem boppe en brunich ûnder. De krún, hals en it boarst fan it wyfke binne streke; de efterhals en bopperêch binne readbrún en de ûnderkant hat donker readbrune en brune streken. Jonge fûgels ha in soad fan it wyfke, mar binne mear streke en brún op 'e kop en rêch en boppe lochtbrune spikkels. De Sineeske woffer hat net in útsprutsen briedkleed sa't guon oare fûgels dat hawwe, mar der binne yn de briedtiid wol in pear opfallende feroarings te sjen, fral oan 'e snaffel en de keale hûd tusken de snaffel en it each, dy't nei read of rôzeread ferkleurje. == Fersprieding == It briedgebiet fan 'e Sineekse woffers beslacht in grut part fan Aazje fan it [[Yndiaaske subkontinint]] en [[Pakistan]] oant it [[Russyske Fiere Easten]], [[Japan]], de [[Filipinen]] en hiel [[Súdeast-Aazje]]. Ek briedt de fûgel op ferskate eilannen yn 'e [[Pasifyske Oseaan]], lykas [[Palau]], Mikronezyske eilannen en [[Gûam]]. De noardlike populaasjes (lykas Noard-[[Sina]], Japan en it easten fan [[Ruslân]]) lûke winterdeis nei it suden, rjochting Súdeast-Aazje, de Filipinen, [[Yndoneezje]] en [[Nij-Guineä]] en dielen fan [[Mikroneezje]], mar yn 'e tropyske dielen fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in [[stânfûgel]]. De fûgel hâldt him benammen op yn reidfjilden, sompen mei tichte fegetaasje flakby swiet wetter. === Undersoarten === De Sineeske woffer wurdt as in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. Hoewol't der yn it ferline wol útsteld is om ûndersoarten op basis fan lytse kleurferskillen te beneamen, wurde dy no sjoen as yndividuele fariaasjes. == Hâlden en dragen == It wyfke leit meastentiids 4 oant 6 ljochtgrienblauwe aaien yn in nêst dat heechút trije meter boppe it wetter sit yn lytse beammen, strûken of tusken bamboe en reid. Yn 17 oant 20 dagen wurde de aaien troch sawol it mantsje as it wyfke útbret. Al nei in goede wike klimme de piken it nêst út om de omjouwing wat te ferkennen; nei likernôch 20 dagen ferlitte se it nêst foargoed. In Sineeske woffer kin yn ien seizoen wol twa oant trije kear briede en dat is heech foar reagerfûgels. == Status == De fûgel hat de status fan net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Alhoewol't de fûgel yn guon gebieten (lykas op 'e Seysjellen) hurd efterút giet, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn it algemien net rap yn oantal efterút giet. De grutste bedriging is it ferdwinen fan sompen en reidfjilden troch urbanisaasje en yndustrialisaasje. It tapassen fan bestridingsmiddelen kin ynfloed ha op it oanbod fan ynsekten en oare proaidieren. Troch wetterbehear feroaret it wetterpeil yn reidsompen. Fierder kinne fersteuring troch minsken en klimaatferoaring de soarte bedriigje. Op guon eilannen yn 'e Pasifyske Oseaan, lykas Gûam en Saipan, foarmje ynfierde rôfdieren lykas de [[brune beamslang]] (''Boiga irregularis'') in grut gefaar foar nêsten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.heronconservation.org/herons-of-the-world/list-of-herons/yellow-bittern/ Heron Conservation, 22 febrewaris 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-bittern-ixobrychus-sinensis BirdLife, oproppen 22 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yelbit/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/yelbit?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 22 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Botaurus sinensis|Sineeske woffer}} }} {{DEFAULTSORT:Sineeske woffer}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] hj1izjfwddmfey0lap1d1zb62yafv2u 0 190078 1237177 1219415 2026-08-01T23:20:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237177 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rysreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Indian Pond Heron Breeding Plumage (8975762682).jpg|250px]]<br><small>Fûgel yn briedkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Ardeola grayii - Indian Pond Heron XC133551.ogg|250px]]<br><small>Lûdsfragmint</small> |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[sompereagers]] (''Ardeola'') |Wittenskiplike namme= Ardeola grayii |Beskriuwer, jier= [[William Henry Sykes|Sykes]], 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ardeola grayii map.svg|center|250px]] }} De '''rysreager''' (''Ardeola grayii'') is in Súdaziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[sompereagers]] (''Ardeola'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It kearngebiet fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit op it [[Yndysk subkontinint]] oant [[Birma]] en [[Sry Lanka]]. Oar as syn nauwe sibbe de [[brune reager]] (''Ardeola ralloides'') wurdt er faak yn it iepen fjild sjoen. == Ferskining == [[Ofbyld:Indian Pond Heron AMSM6868.jpg|thumb|left|Fûgel yn ' flecht.]] De rysreager is in 42–45 sm lange sompereager dy’t, krektlyk as syn nauwe sibben, goed te werkennen is oan in donkere rêch dy't tige kontrastearret mei de folslein wite wjukken. Yn ferliking mei de [[brune reager]] (''Ardeola ralloides'') hat er yn it briedkleed donkerder readbrún op 'e mantel en skouderfearren en in effen nekke, wylst de kop gielbêzje is. De ferlykbere [[Sineeske sompereager]] (''Ardeola bacchus'') hat swart ynstee fan readbrún. Yn 'e flecht ljochtsje de wite wjukken fan 'e rysreager helder op. Bûten it briedseizoen liket de rysreager in soad op 'e brune reager, mar de streken op 'e kop, hals en it boppeboarst binne breder, de boppekant is matter brún en de rysreager hat meastentiids in bleke streek tusken each en snaffel boppe de team. Yn it winterkleed is de fûgel net mei wissichheid fan 'e Sineeske sompereager te ûnderskieden. Juvenilen ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels bûten it briedseizoen, mar se binne bleker bêzje op 'e kop en hals en ha brune plakken op 'e boppeste dekfearren en punten fan 'e hânpinnen. {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Indian pond heron (Ardeola grayii) India.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Indian pond heron at Gir national park (May, 2022) 24.jpg|250x250px]] |- | <center>Bûten briedtiid</center> | <center>Briedkleed</center> |} == Fersprieding == De rysreager komt foar fan 'e noardlike [[Perzyske Golf]] oant [[Bangladesj]], Sry Lanka en [[Birma]]. Hy wurdt ek op 'e [[Andamanen]], [[Nikobaren]], [[Maldiven]] en [[Lakshadweep]] waarnommen. Winterdeis kin er súdlik oant it noardwesten fan [[Malakka]] sjoen wurde en ek yn [[Oman]] en de [[Feriene Arabyske Emiraten]]. Sporadysk is er op 'e [[Seysjellen]], yn [[Tailân]], [[Jemen]] en [[Koeweit]] sjoen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n binne. == Hâlden en dragen == Rysreagers libje yn in grut ferskaat oan wiete gebieten yn it binnenlân en oan 'e kust, lykas marren, sleatten, yrrigaasjedammen en rysfjilden. Dêr siket er meastentiids solitêr nei iten, mar hy wurdt somtiden ek yn grutte groepen sjoen by opdrûchende wettersompen om dêr op stjerrende fisk te jeien. De soarte is minder skou as de brune reager en wy is faker yn it iepen fjild te sjen. [[Ofbyld:Indian Pond Heron (137369053).jpeg|thumb|left|Fûgel mei proai.]] De rysreager libbet benammen fan kreefteftigen, wetterynsekten, fisken, kikkertsdril en somtiden bloedsûgers. Yn greiden en op fjilden pakt er ek ynsekten lykas sprinkhoannen, libellen, bijen en ek amfibyen. Hy siket ornaris nei iten oan 'e rânen fan 'e sompen, mar kin ek driuwende fegetaasje lykas wetterhyasinten brûke. Der binne ek waarnimmingen fan fûgels dy't swimme en út 'e loft fiskje. Soms fleane se leech oer it wetter om kikkerts en fisk nei de igge ta te driuwen. De rysreager begjint by it begjin fan 'e [[moesson]] te brieden yn lytse koloanjes en faak tegearre mei oare wetterfûgels. It nêst wurdt yn in beam of strûk boud, meast njoggen oant tsien meter boppe de grûn. It mantsje sammelet it nêstmateriaal, wylst it wyfke it nêst bout, dêr't se trije oant fiif aaien yn leit dy't nei 18–24 dagen útkomme. Beide âlden fuorje de jongen, fral mei fisk. As er net fersteurd wurdt kin in rysreager itselde nêst hieltiten wer brûke. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in ûnbekende ûntwikkeling. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC) klassifisearre. == Namme == De wittenskiplike soartenamme grayii ferwiist nei de Ingelske ornitolooch [[John Edward Gray]] (1800–1875). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/indian-pond-heron-ardeola-grayii BirdLife, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/inpher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/inpher1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 23 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeola grayii|Rysreager}} }} {{DEFAULTSORT:Risreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sompereager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] h36xk92hwvhwuw9i9xbk36vo5j1w6sp 1237178 1237177 2026-08-01T23:21:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237178 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rysreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Indian Pond Heron Breeding Plumage (8975762682).jpg|250px]]<br><small>Fûgel yn briedkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Ardeola grayii - Indian Pond Heron XC133551.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[sompereagers]] (''Ardeola'') |Wittenskiplike namme= Ardeola grayii |Beskriuwer, jier= [[William Henry Sykes|Sykes]], 1832 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ardeola grayii map.svg|center|250px]] }} De '''rysreager''' (''Ardeola grayii'') is in Súdaziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[sompereagers]] (''Ardeola'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It kearngebiet fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit op it [[Yndysk subkontinint]] oant [[Birma]] en [[Sry Lanka]]. Oar as syn nauwe sibbe de [[brune reager]] (''Ardeola ralloides'') wurdt er faak yn it iepen fjild sjoen. == Ferskining == [[Ofbyld:Indian Pond Heron AMSM6868.jpg|thumb|left|Fûgel yn ' flecht.]] De rysreager is in 42–45 sm lange sompereager dy’t, krektlyk as syn nauwe sibben, goed te werkennen is oan in donkere rêch dy't tige kontrastearret mei de folslein wite wjukken. Yn ferliking mei de [[brune reager]] (''Ardeola ralloides'') hat er yn it briedkleed donkerder readbrún op 'e mantel en skouderfearren en in effen nekke, wylst de kop gielbêzje is. De ferlykbere [[Sineeske sompereager]] (''Ardeola bacchus'') hat swart ynstee fan readbrún. Yn 'e flecht ljochtsje de wite wjukken fan 'e rysreager helder op. Bûten it briedseizoen liket de rysreager in soad op 'e brune reager, mar de streken op 'e kop, hals en it boppeboarst binne breder, de boppekant is matter brún en de rysreager hat meastentiids in bleke streek tusken each en snaffel boppe de team. Yn it winterkleed is de fûgel net mei wissichheid fan 'e Sineeske sompereager te ûnderskieden. Juvenilen ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels bûten it briedseizoen, mar se binne bleker bêzje op 'e kop en hals en ha brune plakken op 'e boppeste dekfearren en punten fan 'e hânpinnen. {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Indian pond heron (Ardeola grayii) India.jpg|250x250px]] | [[Ofbyld:Indian pond heron at Gir national park (May, 2022) 24.jpg|250x250px]] |- | <center>Bûten briedtiid</center> | <center>Briedkleed</center> |} == Fersprieding == De rysreager komt foar fan 'e noardlike [[Perzyske Golf]] oant [[Bangladesj]], Sry Lanka en [[Birma]]. Hy wurdt ek op 'e [[Andamanen]], [[Nikobaren]], [[Maldiven]] en [[Lakshadweep]] waarnommen. Winterdeis kin er súdlik oant it noardwesten fan [[Malakka]] sjoen wurde en ek yn [[Oman]] en de [[Feriene Arabyske Emiraten]]. Sporadysk is er op 'e [[Seysjellen]], yn [[Tailân]], [[Jemen]] en [[Koeweit]] sjoen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n binne. == Hâlden en dragen == Rysreagers libje yn in grut ferskaat oan wiete gebieten yn it binnenlân en oan 'e kust, lykas marren, sleatten, yrrigaasjedammen en rysfjilden. Dêr siket er meastentiids solitêr nei iten, mar hy wurdt somtiden ek yn grutte groepen sjoen by opdrûchende wettersompen om dêr op stjerrende fisk te jeien. De soarte is minder skou as de brune reager en wy is faker yn it iepen fjild te sjen. [[Ofbyld:Indian Pond Heron (137369053).jpeg|thumb|left|Fûgel mei proai.]] De rysreager libbet benammen fan kreefteftigen, wetterynsekten, fisken, kikkertsdril en somtiden bloedsûgers. Yn greiden en op fjilden pakt er ek ynsekten lykas sprinkhoannen, libellen, bijen en ek amfibyen. Hy siket ornaris nei iten oan 'e rânen fan 'e sompen, mar kin ek driuwende fegetaasje lykas wetterhyasinten brûke. Der binne ek waarnimmingen fan fûgels dy't swimme en út 'e loft fiskje. Soms fleane se leech oer it wetter om kikkerts en fisk nei de igge ta te driuwen. De rysreager begjint by it begjin fan 'e [[moesson]] te brieden yn lytse koloanjes en faak tegearre mei oare wetterfûgels. It nêst wurdt yn in beam of strûk boud, meast njoggen oant tsien meter boppe de grûn. It mantsje sammelet it nêstmateriaal, wylst it wyfke it nêst bout, dêr't se trije oant fiif aaien yn leit dy't nei 18–24 dagen útkomme. Beide âlden fuorje de jongen, fral mei fisk. As er net fersteurd wurdt kin in rysreager itselde nêst hieltiten wer brûke. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in ûnbekende ûntwikkeling. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC) klassifisearre. == Namme == De wittenskiplike soartenamme grayii ferwiist nei de Ingelske ornitolooch [[John Edward Gray]] (1800–1875). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/indian-pond-heron-ardeola-grayii BirdLife, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/inpher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/inpher1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen, 23 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeola grayii|Rysreager}} }} {{DEFAULTSORT:Risreager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sompereager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] np8djqpfav43ama7hjhhhx0vxub7uzm 0 190154 1237141 1219681 2026-08-01T19:32:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237141 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readwangblaufink |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-cheeked Cordonblue - Gambia (32528717541).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Red-cheeked cordon-bleu (Uraeginthus bengalus bengalus) female.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[blaufinkjes]] (''Uraeginthus'') |Wittenskiplike namme= Uraeginthus bengalus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''readwangblaufink''' (''Uraeginthus bengalus'') is in [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blaufinkjes]] (''Uraeginthus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel komt foar yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Uraeginthus bengalus 110398187.jpg|thumb|left|Pearke.]] Readwangblaufinkjes wurde 12 oant 13 sintimeter lang en weagje 9 oant 11 gram. De krún, nekke, boppekant en wjukken binne brún. De wangen, it kin en it boarst, de siden, it efterste part fan 'e romp en de sturt binne blau. De bûtenste fearren fan 'e smelle sturt kinne ek brún wêze. It mantsje hat in read plak op 'e wang. De poaten binne fleiskleurich, de snaffel is wynread mei in pearse punt en de eagen binne brún. It wyfke mist de reade wangen fan it mantsje en is dêr blau. De blauwe kleur is boppedat ljochter en rint op it boarst en de side net sa fier troch as by it mantsje. == Fersprieding == It is in [[stânfûgel]] dy't fûn wurdt yn 'e drûgere dielen fan tropysk sub-[[Sahara]]ansk Afrika, dêr't er foarkomt op leechlân oant hichten fan 2.500 meter. De fûgel mei ek graach op kultuerlân wêze en wurdt faak by doarpen oantroffen. De readwangblaufink wurdt ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Uraeginthus bengalus bengalus'' – [[Senegal]] súdlik oant [[Guinee]] en eastlik oant [[Eritreä]], [[Etioopje]], noardeastlike [[Demokratyske Republyk Kongo]], [[Oeganda]] en [[Kenia]] westlik fan 'e Riftdelling. * ''Uraeginthus bengalus brunneigularis'' – súdlik [[Somaalje]] en [[Kenia]] oant [[Tanzania]]. * ''Uraeginthus bengalus ugogensis'' – súdlik Kenia en [[Tanzania]]. * ''Uraeginthus bengalus katangae'' – noardeastlikste [[Angoala]] oant súdlik [[Demokratyske Republyk Kongo]] en noardlik [[Sambia]]. De soarte is yntrodusearre op eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]] ([[Oahu]] en [[Hawaï (eilân)|Hawaï]]). == Hâlden en dragen == De soarte libbet yn pearkes. It nêst wurd tyn strûken of beammen boud fan gers. De 4 oant 5 wite aaien wurde yn 12 dagen útbret. De pykjes wurde fuorre mei ynsekten. Nei 21 dagen ferlitte de jongen it nêst. Yn it wyld yt er benammen nôt en sied, mar ek ynsekten . == Status == De soarte is algemien, hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (''LC''). == Avikultuer == Readwangblaufinkjes komme ek yn 'e avikultuer foar. De fûgel moat fuorre wurde mei sied en drûge ynsekten mei wat fruit. It binne frij delikate fûgels om te hâlden en se hawwe hege easken wat de temperatuer en fochtigens oanbelanget. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-cheeked-cordon-bleu-uraeginthus-bengalus BirdLife, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/reccor?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/reccor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://www2.kbofonline.be/website_media/Standaardeisen/Exoten/2-2023-Standaardeisen_exoten_Afrika_2023.pdf PDF KBOF, Standaardeasken Afrikaanske eksoaten.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Uraeginthus bengalus|Readwangblaukfink}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaufinkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] q5px7iv7jxq1iv2t8q8tt1nr4hp8wi1 0 190160 1237166 1219685 2026-08-01T23:11:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Ringastrilde]] omneamd ta [[Ringastrild]]: Fierders oeral 'astrild' sûnder -e neamd 1219685 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Ringastrilde |Ofbyld = [[Ofbyld:Taeniopygia bichenovii 2 - Glen Davis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[ringastrilden]] (''Stizoptera'') |Wittenskiplike namme= Stizoptera bichenovii |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige |lânkaart= }} De '''ringastrilde''' (''Stizoptera bichenovii'', foarh. ''Poephila bichenovii'' en ''Taeniopygia bichenovii'') is in [[fûgel]]tsje út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Stizoptera''. De ringastrilde is in populêre fûgel yn 'e avikultuer, dy't ek troch begjinners holden wurde kin. == Ferskining == [[Ofbyld:Taeniopygia bichenovii 2 - Glen Alice.jpg|thumb|left|Ringastrildes yn Nij-Súd-Wales.]] De ringastrilde is in lytse prachtvink fan sa'n 10 oant 11 sintimeter lang. De fûgel falt op troch syn bysûndere koptekening: it gesicht is wyt mei dêromhinne in skerpe swarte ring as wie it in lyts ûltsje. De snaffel sels is koart, stevich en hat in ljochte, blaugrize kleur. De eagen binne donkerbrún oant swart en stekke ôf tsjin it wite kopke. De krún, de nekke en de rêch ha in griisbrune kleur. De kiel en it boppeboarst binne wyt of hiel ljocht krêm en oer it boarst rint ek noch in swarte boarstbân. De búk sels hat faak in wat waarmere hast bêzje-eftige tint. De wjukken binne donkerbrún mei in soad lytse wite puntsjes. Syn sturt is hiel donkerbrún oant swart. Tusken mantsjes en poppen binne de ferskillen hiel lyts. By mantsjes kin de boarstbân breder wêze as by wyfkes en it gesicht fan it mantsje is wat witer as by wyfkes. Ek binne de kontrasten by mantsjes wat sterker. == Fersprieding == De fûgel komt yn Austraalje foar. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Stizoptera bichenovii bichenovii'', dizze fariant libbet yn it easten fan [[Austraalje]]. It gebiet rint fan it [[Kaap York-skiereilân]] yn it noarden fan [[Queensland]] hielendal by de kust lâns nei it suden oant yn [[Nij-Súd-Wales]] en sels oant yn it súdeasten fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]. * ''Stizoptera bichenovii annulosa'', dizze fariant libbet yn it noarden en noardwesten fan Austraalje. It leefgebiet rint fan 'e Kimberley-regio yn West-Austraalje oant de [[Golf fan Carpentaria]] en it [[Top End]] fan it [[Noardlik Territoarium]]. It iennige grutte ferskil yn it uterlik sit him op 'e stút: by de ''T. b. bichenovii'' is dy stút sniewyt, by de ''T. b. annulosa'' is dy stút djip swart. De fûgeltsjes komme foar op gerslân en savannes en se hâlde fan iepen, drûge gebieten mei genôch gerssied mei altiten wetter yn 'e buert. Se wurde ek sjoen op boerehiemen, yn parken en yn tunen. == Sang == Allinnich it mantsje sjongt. Hy makket in sêft, ritseljend lûd dat in bytsje tinken docht oan in oerwurkje dat opwûn wurdt. It wyfke makket wol lûd (pypkes), mar se sjongt gjin folslein ferske. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Theres always one (18144888415).jpg|thumb|left|Drinkende fûgels.]] In mantsje dat yndruk meitsje wol op in wyfke, sil sjongend hinne en wer op de stok hippe, faak mei in stikje gers yn 'e snaffel. Se bouwe it nêst leafst 1 oant 2 meter boppe de grûn yn tichte strûken, stikelstrûken of tusken heech gers. It nêst is in rûn, koepelfoarmige struktuer fan gers en lytse tûkjes mei in yngong oan 'e sydkant en binnen beklaaid mei fearkes of plúskes. Der wurde 4 oant 6 wite aaikes lein dy't troch beide âlden yn 12 oant 14 dagen útbret wurde. Bysûnder is dat se nachts mei syn beiden op it nêst sitte om 'e aaien en inoar waarm te hâlden. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (''LC'') op 'e [[Reade List]]. In rûzing fan it oantal fûgels ûntbrekt, mar de ringastrilde soe algemien foarkomme. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-barred-finch-taeniopygia-bichenovii BirdLife, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/dobfin1 Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/dobfin1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://voliere-info.nl/bichenowastrilde/ Volière Info.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stizoptera bichenovii|Ringastrilde}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ringastrilde]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] pec5m90mk67bitc1zi9qfy1gz3ut2d3 1237168 1237166 2026-08-01T23:12:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237168 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = tingastrild |Ofbyld = [[Ofbyld:Taeniopygia bichenovii 2 - Glen Davis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[ringastrilden]] (''Stizoptera'') |Wittenskiplike namme= Stizoptera bichenovii |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''ringastrild''' (''Stizoptera bichenovii'', foarh. ''Poephila bichenovii'' en ''Taeniopygia bichenovii'') is in [[fûgel]]tsje út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Stizoptera''. De ringastrild is in populêre fûgel yn 'e avikultuer, dy't ek troch begjinners holden wurde kin. == Ferskining == [[Ofbyld:Taeniopygia bichenovii 2 - Glen Alice.jpg|thumb|left|Ringastrilden yn Nij-Súd-Wales.]] De ringastrild is in lytse prachtvink fan sa'n 10 oant 11 sintimeter lang. De fûgel falt op troch syn bysûndere koptekening: it gesicht is wyt mei dêromhinne in skerpe swarte ring as wie it in lyts ûltsje. De snaffel sels is koart, stevich en hat in ljochte, blaugrize kleur. De eagen binne donkerbrún oant swart en stekke ôf tsjin it wite kopke. De krún, de nekke en de rêch ha in griisbrune kleur. De kiel en it boppeboarst binne wyt of hiel ljocht krêm en oer it boarst rint ek noch in swarte boarstbân. De búk sels hat faak in wat waarmere hast bêzje-eftige tint. De wjukken binne donkerbrún mei in soad lytse wite puntsjes. Syn sturt is hiel donkerbrún oant swart. Tusken mantsjes en poppen binne de ferskillen hiel lyts. By mantsjes kin de boarstbân breder wêze as by wyfkes en it gesicht fan it mantsje is wat witer as by wyfkes. Ek binne de kontrasten by mantsjes wat sterker. == Fersprieding == De fûgel komt yn Austraalje foar. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Stizoptera bichenovii bichenovii'', dizze fariant libbet yn it easten fan [[Austraalje]]. It gebiet rint fan it [[Kaap York-skiereilân]] yn it noarden fan [[Queensland]] hielendal by de kust lâns nei it suden oant yn [[Nij-Súd-Wales]] en sels oant yn it súdeasten fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]. * ''Stizoptera bichenovii annulosa'', dizze fariant libbet yn it noarden en noardwesten fan Austraalje. It leefgebiet rint fan 'e Kimberley-regio yn West-Austraalje oant de [[Golf fan Carpentaria]] en it [[Top End]] fan it [[Noardlik Territoarium]]. It iennige grutte ferskil yn it uterlik sit him op 'e stút: by de ''T. b. bichenovii'' is dy stút sniewyt, by de ''T. b. annulosa'' is dy stút djip swart. De fûgeltsjes komme foar op gerslân en savannes en se hâlde fan iepen, drûge gebieten mei genôch gerssied mei altiten wetter yn 'e buert. Se wurde ek sjoen op boerehiemen, yn parken en yn tunen. == Sang == Allinnich it mantsje sjongt. Hy makket in sêft, ritseljend lûd dat in bytsje tinken docht oan in oerwurkje dat opwûn wurdt. It wyfke makket wol lûd (pypkes), mar se sjongt gjin folslein ferske. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Theres always one (18144888415).jpg|thumb|left|Drinkende fûgels.]] In mantsje dat yndruk meitsje wol op in wyfke, sil sjongend hinne en wer op de stok hippe, faak mei in stikje gers yn 'e snaffel. Se bouwe it nêst leafst 1 oant 2 meter boppe de grûn yn tichte strûken, stikelstrûken of tusken heech gers. It nêst is in rûn, koepelfoarmige struktuer fan gers en lytse tûkjes mei in yngong oan 'e sydkant en binnen beklaaid mei fearkes of plúskes. Der wurde 4 oant 6 wite aaikes lein dy't troch beide âlden yn 12 oant 14 dagen útbret wurde. Bysûnder is dat se nachts mei syn beiden op it nêst sitte om 'e aaien en inoar waarm te hâlden. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (''LC'') op 'e [[Reade List]]. In rûzing fan it oantal fûgels ûntbrekt, mar de ringastrild soe algemien foarkomme. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-barred-finch-taeniopygia-bichenovii BirdLife, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/dobfin1 Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/dobfin1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://voliere-info.nl/bichenowastrilde/ Volière Info.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stizoptera bichenovii|Ringastrild}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ringastrild]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] nef9ogpdadovfmn2t3a7hy77vg46f9o 14 190162 1237170 1219686 2026-08-01T23:13:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Ringastrilde]] omneamd ta [[Kategory:Ringastrild]]: Fierders oeral 'astrild' sûnder -e neamd 1219686 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Stizoptera bichenovii|Stizoptera}} [[Kategory:Prachtfink]] [[Kategory:Fûgelskaai]] 5xqf4v0ppar1oskp1ghc4ls8gn0jv3w 0 190165 1237169 1219688 2026-08-01T23:13:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237169 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Taeniopygia bichenovii - Glen Davis.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''ringastrilden''' (''Stizoptera'') |beskriuwer, jier = [[Harry Church Oberholser|Oberholser]], 1899 |soarten = }} '''Ringastrilden''' (''Stizoptera'') foarmje in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[fûgel]][[skaai]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgeltsjes fan it skaai binne populêr yn 'e [[avikultuer]]. '''Soarten''': {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status/Trend |- | [[Ofbyld:Double-barred Finch (Taeniopygia bichenovii) - Flickr - Graham Winterflood.jpg|120px]] || [[Ringastrild]] || ''Stizoptera bichenovii'' || [[Austraalje]] || net bedrige<br>stabyl<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-barred-finch-taeniopygia-bichenovii ''Stizoptera bichenovii'' op ''BirdLife International'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Stizoptera bichenovii|''Stizoptera''}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ringastrild| ]] [[Kategory:Prachtfink]] jptga9mz54lfd0g0wu7d9wdppz6unmr 0 190238 1237245 1219901 2026-08-02T00:07:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237245 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sealbekearrebarre |Ofbyld = [[File:Saddle-billed stork couple ol.jpg|250px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') |Famylje = [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') |Skaai = [[sealbekearrebarren]] (''Ephippiorhynchus'') |Wittenskiplike namme= Ephippiorhynchus senegalensis |Beskriuwer, jier= [[George Shaw|Shaw]], 1800 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''sealbekearrebarre''' (''Ephippiorhynchus senegalensis'') is in grutte fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae''). De fûgel komt foar yn Sub[[sahara]]ansk [[Afrika]]. == Ferskining == De sealbekearrebarre is ien fan 'e grutste [[eibertfûgels]] fan 'e wrâld. De fûgel kin wol 150 sm lang wurde en hat in spanwiidte tusken de 240 en 270 sm. It fearrekleed is in skerp kontrast fan swart en wyt: de kop, nekke, rêch en wjukken binne glânzgjend swart, wylst it boarst en de búk folslein wyt binne. Midden op it wite boarst sit in keal, read plakje hûd, dat goed te sjen is as de fûgel rjochtop stiet. It meast opmerklike skaaimerk is de massive snavel. Dy is read mei in brede swarte bân yn 'e midden. Boppe op 'e snavel, tsjin 'e kop oan, sit in giele, lear-eftige plaat dy't op in seal liket (dêrfandinne de namme fan 'e fûgel). Wylst de poaten swartgriis binne, binne de knibbels en hakken rôzeread. In nijsgjirrich detail is dat it ferskil tusken mantsjes en wyfkes oan 'e eagen te sjen is: mantsjes hawwe donkerbrune eagen, wylst de wyfkes opfallend giele eagen hawwe. [[File:Day 7 Saddle-billed Storks (Ephippiorhynchus senegalensis) juveniles ... (53425342429).jpg|thumb|left|Juvenilen.]] Juvenilen binne griis-brún op 'e plakken dy't letter swart wurde. De snaffel is dofbrún oant griisich en it giele "seal" op 'e snavel ûntbrekt noch of is doffer. Ek jonge wyfkes ha noch donkere eagen. == Fersprieding en systematyk == De seadelbekearrebarre komt yn grutte dielen fan Afrika besuden de Sahara foar, fan [[Senegal]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten en [[Súd-Afrika]] yn it suden. Se binne sterk bûn oan wetterrike gebieten lykas sompen, marren, rivierdelta's en oerstreamde greiden. Se wurde selden sjoen yn drûge gebieten of tichte bosken. == Hâlden en dragen == De sealbekearrebarren wurde meastentiids allinnich of yn pearen sjoen. Se binne tige territoriaal en bliuwe faak jierrenlang yn itselde gebiet. De nêsten binne ûnbidich grutte platfoarms fan wol twa meter breed fan tûken heech yn de beammen. Seadelbekstorken binne [[Monogamy|monogaam]] en foarmje pearen dy't meastentiids harren hiele libben byinoar bliuwe. It wyfke leit meastentiids oan 'e ein fan 'e reintiid 2 oant 4 wite aaien. It brieden duorret sa'n 30 oant 35 dagen en beide âlden wikselje inoar ôf. Nei it útkommen fan 'e aaien brûke de âlden op hite dagen harren snavel om wetter oer de piken te spuitsjen om se koel te hâlden, of se steane mei de wjukken wiid om de jonge fûgels skaad te jaan. Jonge fûgels fleane nei 3 oant 4 moannen út en bliuwe dan noch in skoft by de âlden. Wat it iten oanbelanget, binne it betûfte jagers. Se rinne stadich troch it ûndjippe wetter en brûke harren snavel om op 'e taast of mei flugge slaggen proaien te fangen. Se ite benammen fisk, mar ek kikkerts, krabben, hagedissen en bytiden sels lytse fûgels of sûchdieren. Krekt as de measte earrebarren binne se frij stil; se meitsje gjin lûd mei de kiel, mar kommunisearje troch mei de snavel te klepperjen. == Status en bedrigingen == [[Ofbyld:031 Saddle-billed stork in flight in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|left|Fleanende fûgel yn it [[Nasjonaal Park Serengeti]].]] Op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de fûgel op it stuit as gefoelich (''Near Threatened''). Dochs binne der soargen oer de populaasjes yn spesifike regio's. De fûgel is bygelyks yn [[Togo]] en [[Eritreä]] útstoarn en der is habitatferlies troch it drûchlizzen fan sompen foar lânbou of yndustry en stedsútwreiding en oare bedrigingen binne fersteuring en wetterfersmoarging. Yn Súd-Afrika wurdt de soarte as bedrige klassifisearre om't dêr noch mar in lyts oantal briedpearen binne. == Bysûnderheden en namme == De namme sealbekearrebarre ferwiist nei de giele plaat op 'e snaffel. De fûgel wie al yn it âlde [[Egypte]] bekend en wurdt ôfbylde yn hieroglifen (it teken 'ba'). Der wurdt oannommen dat dit der op wiist dat it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte yn 'e [[Aldheid]] folle fierder nei it noarden ta lei. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/oriental-stork-ciconia-boyciana BirdLife, oproppen 2 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sabsto1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/sabsto1# eBird, oproppen 2 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ephippiorhynchus senegalensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Sealbekearrebarre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] pbl443i2uf37ksdu3f5h8llil0d3p56 0 190353 1237291 1220489 2026-08-02T10:57:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237291 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sileenske flamingo |Ofbyld = [[Ofbyld:Chilean Flamingo at Los Flamencos National Reserve, Chile.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[flamingo-eftigen]] (''Phoenicopteriformes'') |Famylje = [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae'') |Skaai = [[grutte flamingo's]] (''Phoenicopterus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicopterus chilensis |Beskriuwer, jier= [[Juan Ignacio Molina|Molina]], 1782 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Phoenicopterus chilensis map.svg|250px]] }} De '''Sileenske flamingo''' (''Phoenicopterus chilensis'') is in grutte [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[flamingofûgels]] (''Phoenicopteridae''). De soarte is nau besibbe oan 'e gewoane [[flamingo]] en de [[reade flamingo]], mar ûnderskiedt him troch spesifike skaaimerken oan 'e poaten en de snaffel. == Skaaimerken == De Sileenske flamingo wurdt likernôch 110 oant 130 sm heech en is de lytste yn it skaai. De fearren binne foar it grutste part rôze, mar de soarte is donkerder as de gewoane flamingo. In typysk skaaimerk fan 'e soarte binne de grize poaten mei opfallende rôze of reade knibbels en rôze hakken. De snaffel is foar mear as de helte swart, wat mear is as by oare flamingosoarten. Juvenilen binne benammen griis-brún oant smoarch-wyt. De earste twa oant trije jier hawwe se noch gjin rôze yn 'e fearren. De poaten binne yn it begjin hielendal donkergriis oant swart. {| class="wikitable" |+ <small>'''Ferskillen tusken de soarten yn it skaai ''Phoenicopterus'':'''</small> |- style="background:#efefef;" ! Skaaimerk !! [[Sileenske flamingo]] !! [[Flamingo|Rôze of gewoane flamingo]] !! [[Reade flamingo]] |- | '''''Wittenskiplike namme''''' || ''Phoenicopterus chilensis'' || ''Phoenicopterus roseus'' || ''Phoenicopterus ruber'' |- | '''Grutte''' || De lytste (± 110-130 sm) || De grutste (± 120-150 sm) || Middelgrut (± 120-145 sm) |- | '''Poaten''' || Griis-eftich mei opfallende reade knibbels en swimfluesen || hielendal ljochtrôze || hielendal feller rôze/read |- | '''Snaffel''' || Foar mear as de helte swart || Allinnich de punt is swart || Punt is swart, basis is oranje/giel |- | '''Fearrekleed''' || Dúdlik rôze || De bleekste (hast wyt mei in rôze gloed) || De felfleurichste (djip rôze oant oranje/read) |} == Fersprieding en biotoop == De fûgel libbet yn [[Súd-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan Sintraal-[[Perû]] oer de [[Andes]] nei [[Fjoerlân]] en East-[[Brazylje]]. Se libje benammen yn sâlte marren, lagunes en deunby de kust, faak op grutte hichten oant wol 4.500 meter boppe seenivo. [[Ofbyld:Neckende Flamingos im Zwillbrocker Venn.jpg|thumb|left|Fûgels yn it Zwillbrocker Venn.]] Bûten it natuerlike ferspriedingsgebiet yn Súd-Amearika komt de Sileenske flamingo ek as [[eksoat]] foar yn West-Europa, wêrûnder yn [[Nederlân]] en [[Dútslân]]. De fûgels binne oarspronklik ûntsnapt út bistetúnen of partikuliere kolleksjes en briede sûnt 1983 yn it [[Zwillbrocker Venn]] yn in natuergebiet yn Dútslân flak oer de grins by de [[Achterhoeke]]. It is de meast noardlike briedkoloanje fan flamingo's op 'e wrâld en se briede dêr op in eilantsje midden yn in grutte koloanje fan [[kob|kobben]], dy't harren beskermje tsjin rôfdieren lykas de [[foks]]. Nei it brieden binne de fûgels oer in grutte gebiet te sjen en wurde se ek wol yn it [[Lauwersmar]]gebiet, de Fryske [[Iselmar]]kust en de [[Grevelingemar]] waarnommen. == Ekology == Sileenske flamingo's binne sosjale fûgels dy't yn grutte koloanjes libje, soms fan tûzenen fûgels tagelyk. Se ite benammen lytse kreeften, algen en diatomeeën, dy't se mei harren spesjale snaffel út it wetter filterje. It nêst bestiet út in bultsje dridze mei in kûltsje, dêr't meastentiids mar ien aai yn lein wurdt. Beide âlden briede it aai út en soargje foar it jong. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''). De populâasje stiet ûnder druk troch habitatferlies, fersmoarging en it sammeljen fan aaien troch de minske. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chilean-flamingo-phoenicopterus-chilensis BirdLife, oproppen 8 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/chifla1 eBird, oproppen 8 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chifla1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 maart 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/chileense-flamingo#Herkenning Fûgelbeskerming Nederlân, oproppen 8 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicopterus chilensis|Sileenske flamingo}} }} {{DEFAULTSORT:Sileenske flamingo}} [[Kategory:Grutte flamingo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] 7a0l7ggepbmr1848y7gjgzeutr42u6k 0 190409 1237159 1220686 2026-08-01T19:45:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237159 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Reuzekolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Patagona gigas.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[reuzekolibrys]] (''Patagona'') |Wittenskiplike namme= Patagona gigas |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Patagona gigas map.svg|250px]]<small>{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]</small> }} De '''reuzekolibry''' (''Patagona gigas'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is de grutste kolibrysoarte fan 'e wrâld. De fûgel komt foar yn it [[Andes]]geberchte yn [[Súd-Amearika]]. == Ferskining == De reuzekolibry is mei in lingte fan likernôch 21 oant 23 sintimeter de grutste yn syn famylje. De fûgel weaget tusken de 18 en 24 gram. It fearrekleed is minder opfallend as by in soad oare kolibrys en bestiet benammen út doffe griisbrune en grienige tinten mei in wytige ûnderbúk. It mantsje en wyfke binne ferlykber, útsein dat it mantsje ûnder waarmer readbrún is en op 'e ûnderbúk mear wyt hat as it wyfke. Troch syn formaat is de wjukslach mei likernôch 10 oant 15 slaggen de sekonde folle stadiger as oare kolibrys, wêrtroch't de flecht mear docht tinken oan dy fan in [[toerswel]] (''apus apus''). == Fersprieding en systematyk == De reuzekolibry libbet yn 'e Andes op hichten tusken de 2.000 en 4.300 meter en komt foar yn [[Ekwador]], [[Perû]], [[Bolivia]], [[Sily]] en [[Argentynje]]. Tradisjoneel wurdt de reuzekolibry as de iennichste soarte yn it skaai ''Patagona'' behannele en ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n: de ''Patagona gigas peruviana'' en de ''Patagona gigas gigas''. Ut resint ûndersyk (2024) hat lykwols bliken dien dat de reuzekolibry eins út twa aparte soarten bestiet, dy't genetysk sterk fan inoar ferskille. Dêrom waard der útsteld om de fûgels yn twa aparte soarten op te dielen: * ''Patagona gigas'' (de súdlike reuzekolibry): briedt oan 'e kust fan Sily en migrearret oer grutte ôfstannen nei de Andes yn Perû. * ''Patagona chaski'' (de noardlike reuzekolibry): in soarte dy't it hiele jier troch heech yn 'e Andes yn Perû en omkriten bliuwt. De útstelde namme ''chaski'' ferwiist nei de boadskippers fan 'e [[Inka-Ryk|Inka's]], de hurddravers dy't eartiids oer grutte ôfstannen lytse saken of boadskippen trochjoegen.<ref>[https://www.sci.news/biology/patagona-chaski-12928.html#google_vignette Ski News: ''South America’s Giant Hummingbird is Actually Two Species'' 13 maaie 2024.]</ref> Neffens de regels fan 'e taksonomyske nomenklatuer moat lykwols de âldst jildige namme brûkt wurde en dy is ''Patagona peruviana'' (Boucard, 1893). De namme ''Patagona chaski'' wurdt hjoed-de-dei as in junior synonym fan Patagona peruviana beskôge. == Ekology == De fûgel libbet yn drûge gebieten mei strûken en yn tunen wêr't genôch blommen te finen binne. De reuzekolibry libbet fan nektar. Fanwegen syn gewicht lannet er ek wolris op 'e blom om te drinken. Dêrnjonken yt er lytse ynsekten dy't er yn de loft fangt. It nêst is relatyf lyts neffens it formaat fan 'e fûgel en wurdt makke fan moas en koarstmoas, byinoar holden mei spinreach. == Status en bedrigingen == De reuzekolibry stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't de fûgel net seldsum is, kinne feroarings yn it klimaat en it ferlies fan leefgebiet yn 'e Andes yn 'e takomst in bedriging foarmje. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/giant-hummingbird-patagona-gigas, BirdLife (11 maart 2026).] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/giahum1/cur/introduction Birds of the World (11 maart 2026).] *[https://ebird.org/species/giahum1 eBird (11 maart 2026).] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Patagona gigas|''Patagona gigas''}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzekolibry]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] hu86ujhobmw5bwemvhr50s8ya4wgy58 0 190443 1237184 1235321 2026-08-01T23:24:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237184 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = robynkielkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:20240707 ruby throated hummingbird bafflin sanctuary PD204642 38.jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Ruby-throated hummingbird (53753091374).jpg|250px]]<br>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[glânskielkolibrys]] (''Archilochus'') |Wittenskiplike namme= Archilochus colubris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Archilochus colubris map.svg|250px]]<small> {{Color box|#f18e08}} [[briedfûgel]]<br> {{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]<br> {{Color box|#5f9ed3}} [[wintergast]]<br></small> }} De '''robynkielkolibry''' (''Archilochus colubris'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is de iennichste kolibrysoarte dy't op grutte skaal yn it easten fan [[Noard-Amearika]] briedt. De fûgel tanket syn namme oan de opfallende, glânzgjende reade kiel fan it mantsje. Tegearre mei de [[swartkinkolibry]] (''Archilochus alexandri'') foarmet it it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[archilochus]]-kolibrys. == Ferskining == De robynkielkolibry is in lytse kolibry mei in lingte fan sa'n 7,5 oant 9,5 sintimeter en in gewicht fan likernôch 3,1 gram. Se hawwe in smaragdgriene rêch en in wyt-griizige ûnderkant. De snavel is lang, tin en rjocht. It mantsje is maklik te werkennen oan it reade irisearjende kielplak, dat by brek oan sinne swart lykje kin. De sturt fan it mantsje is foarke en donker fan kleur. It wyfke mist it reade kielplak en hat in wite kiel mei bytiden wat donkere stipkes. Har sturt is rûn mei wite einen op 'e bûtenste fearren. == Fersprieding en systematyk == [[Ofbyld:Archilochus colubris-male hovering.jpg|thumb|left|Mantsje.]] De robynkielkolibry hat in grut ferspriedingsgebiet. Simmerdeis briede se yn it easten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Sintraal-Amearika]], [[Meksiko]] en somtiden de [[Florida Keys]]. In soad fan dizze fûgels fleane yn ien kear de [[Golf fan Meksiko]] oer, in tocht fan wol 800 kilometer oer wetter. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. Hy is nau besibbe oan 'e swartkielkolibry (''Archilochus alexandri''), dêr't er yn it westen fan syn briedgebiet wolris mei [[Krusing (biology)|hybridisearret]]. == Ekology == De robynkielkolibry libbet yn iepen leafwâlden, parken en tunen. Se binne tige enerzjyk en hawwe in ekstreem hege stofwikseling. Om te oerlibjen, moatte se deis út hûnderten blommen nektar drinke. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten en spinnen foar de aaiwiten. Mantsjes binne tige territoriaal en ferdigenje harren fiedselboarnen en briedplakken agressyf tsjin oare kolibrys en sels gruttere fûgels. It nêst wurdt troch it wyfke op in tûke fan in beam boud en is makke fan plantaardich materiaal en spinnenreach. De bûtenkant wurdt beklaaid mei [[koarstmoas]] foar de kamûflaazje. Wyfkes lizze meastentiids twa wite aaikes, net grutter as in beantsje fan 13 by 8 mm. De briedtiid duorret 12 oant 14 dagen. De jonge fûgels wurde troch it wyfke fuorre mei in mingsel fan nektar en lytse ynsekten, dy't se fuort yn 'e kiel fan 'e jongen spuit. Nei 18 oant 22 dagen fleane de jonge fûgels út. == Status en bedrigingen == [[Ofbyld:Archilochus colubris Illinois (7999688957).jpg|thumb|left|Fûgeltsjes by foerbakken.]] Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] stiet de robynkielkolibry as net bedrige (''Least Concern''). De populaasje is de lêste desennia sels wat tanommen, mooglik meidat mear minsken foerbakjes foar de fûgels yn harren tunen ophingje en blommen plantsje, dy't de fûgels nektar biede. == Namme == De wittenskiplike namme ''Archilochus'' ferwiist nei de [[Gryksk]]e dichter [[Archilochus]]. De soartnamme ''colubris'' komt nei alle gedachten fan it Spaanske wurd 'colibrí', itjinge kolibry betsjut. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruby-throated-hummingbird-archilochus-colubris BirdLife, oproppen 12 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/rthhum, eBird, oproppen 12 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rthhum/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Archilochus colubris|''Archilochus colubris''}} }} {{DEFAULTSORT:Robinkielkolibri}} [[Kategory:Glânskielkolibry]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] 31wsqo5p9a8d0o9wnsurb6gfepgu82j 0 190612 1237311 1221199 2026-08-02T11:09:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237311 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sint-Lusia-amazône |Ofbyld = [[Ofbyld:ChrysotisBouquetiSmit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Werâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona versicolor |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Range-St-Lucia-Parrot.png|250px]] }} De '''Sint-Lusia-amazône''' (''Amazona versicolor'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1776 troch de Dútske biolooch [[Philipp Ludwig Statius Müller]] publisearre. == Skaaimerken == De Sint-Lusia-amazône wurdt likernôch 43 sm lang en is dêrmei ien fan 'e gruttere amazônesoarten. De fûgel hat in hiel kleurich fearrekleed, sa't de spesifike namme ''versicolor'' al oanjout. De foarholle en de team binne blau, wat oergiet yn in ljochtere blauwe kleur op 'e wangen. De boppekant fan it fearrekleed is foar it grutste part grien mei swarte rântsjes. Opfallend is it reade plak op it boppeste diel fan 'e boarst. De ûnderkant hat in griene oant brúnige kleur. De slachpinnen binne blau en grien, en de sturtfearren hawwe giele punten. De snaffel is donkergriis mei in ljochte basis, de poaten binne griis lykas ek de eachring en de iris is oranje. Der binne gjin dúdlike ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes. == Fersprieding en systematyk == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Sint-Lusia]] yn it [[Kariben|Karibysk Gebiet]] en komt dêr allinnich foar yn 'e bercheftige reinwâlden yn it sintrale diel fan it eilân. It habitat bestiet út fochtige, heechlizzende bosken dêr't genôch beammen binne om yn te nêstelen en te sliepen. De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Iten == De Sint-Lusia-amazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien fan beammen dy't yn it reinwâld foarkomme. Se binne foar harren iten hielendal ôfhinklik fan it behâld fan de lânseigen floara op it eilân. == Status == De Sint-Lusia-amazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as kwetsber (VU). Yn 'e jierren 1970 wie de fûgel hast útstoarn, mei noch mar sa'n 100 oant 150 bisten yn it wyld. Troch in tige súksesfol beskermingsprogramma fan 'e oerheid fan Sint-Lusia en de Durrell Wildlife Conservation Trust is de populaasje wer tanommen nei sa'n 500 oant 1.000 fûgels. De grutste bedriging bliuwt de ferneatiging fan it habitat troch orkanen en de kap fan bosken, tegearre mei it beheinde ferspriedingsgebiet. De fûgel is it nasjonale symboal fan Sint-Lusia. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de Sint-Lusia-amazône tige seldsum. Der binne mar in pear fûgels bûten it eilân te finen, meastentiids yn spesjalisearre fokprogramma's fan dieretunen. De fûgel wurdt strang beskerme en mei net foar de kommersjele hannel ferkocht wurde. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saint-lucia-amazon-amazona-versicolor BirdLife International, oproppen 19 maart 2024.] *[https://parrots.org/encyclopedia/st-lucia-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 19 maart 2024.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/stlpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maar 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona versicolor|Sint-Lusia-amazône}} }} {{DEFAULTSORT:Sint-Lusia-amazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] 1qrvsl7e00jwzfp4bptbztxl3nwhcgu 0 190615 1237309 1221216 2026-08-02T11:08:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237309 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sint-Finsintamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona guildingii-4 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona guildingii |Beskriuwer, jier = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1837 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona guildingii map.svg|250px]] }} De '''Sint-Finsintamazône''' (''Amazona guildingii'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1837 troch de [[Ierlân|Ierske]] biolooch [[Nicholas Aylward Vigors]] publisearre. == Skaaimerken == De Sint-Finsintamazône wurdt likernôch 41 sm lang. De fûgel hat in grut ferskaat oan kleuren yn it fearrekleed, dat oer it generaal brún- oant brûnskleurich is. De kop is wyt- oant gielich fan kleur, dat op 'e wangen en de krún oergiet yn blau. De wjukken binne hiel kleurich: de dekfearren binne giel (oant oranjebrún) en de slachpinnen binne blau. De blauwe sturt hat in brede giele einbân. De snaffel is griiswyt, de poaten binne griis en de iris is oranje. Der binne twa kleurfoarmen bekend: ien dy't mear brûnskleurich is en ien dy't mear griene tinten yn it fearrekleed hat. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Sint-Finsint en de Grenadinen|Sint-Finsint]] yn 'e [[Kariben|Karibyske See]]. De fûgel libbet dêr yn 'e fochtige berchwâlden yn it sintrale diel fan it eilân, op hichten tusken de 125 en 1.000 meter. Se hawwe in foarkar foar it tichte blêdetek fan 'e beammen yn it reinwâld. == Iten == De Sint-Finsintamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien fan ferskate beamsoorten út it reinwâld. Se spylje in wichtige rol by de fersprieding fan sied op it eilân. == Status == De Sint-Finsintamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as kwetsber (VU). Yn 'e jierren 1980 wie de populaasje lytser as 500 bisten, mar troch strange beskerming is it oantal wer sa'n 750 oant 1.000 fûgels yn it wyld. De grutste bedrigingen foar de soarte binne it ferlies fan habitat troch de kap fan bosken en de gefolgen fan fulkaanútbarstings fan 'e La Soufrière, dy't it leefgebiet op it eilân folslein ferneatigje kinne. Ek orkanen foarmje in konstant gefaar foar de lytse populaasje. De fûgel is it nasjonale symboal fan it lân [[Sint-Finsint en de Grenadinen]]. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de Sint-Finsintamazône in tige seldsume amazônesoarte. Om't de fûgel sa slim bedrige wurdt, falt er ûnder de strangste beskerming ([[CITES]] I). Der binne bûten it eilân mar in pear fûgels te finen yn spesjalisearre fokprogramma's, lykas op [[Barbados]] en yn guon grutte dieretunen yn [[Europa]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/search?search=Amazona%20guildingii BirdLife International, oproppen 19 maart 2026.] *[https://parrots.org/encyclopedia/st-vincent-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 19 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/stvpar1/cur/introduction, Birds of the World, oproppen 19 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona guildingii|Sint-Finsintamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Sint-Finsintamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] 2xzblcmzsvv67cy5j3j88fvgaecrcry 0 190617 1237121 1221224 2026-08-01T19:21:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237121 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkrúnamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:SAN1055 -.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona rhodocorytha |Beskriuwer, jier = [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1890 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona rhodocorytha map.svg|250px]] }} De '''readkrúnamazône''' (''Amazona rhodocorytha'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1890 troch de Italjaanske [[ornitolooch]] [[Tommaso Salvadori]] publisearre. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Red-browed Amazon parrot.jpg|thumb|left|Kop fan 'e readkrúnamazône.]] De readkrúnamazône wurdt likernôch 35 oant 40 sm lang. De fûgel is oer it generaal grien, mar hat in kleurige kop. De foarholle en de krún binne felread, wat oergiet yn brúnpears nei de nekke ta. De team tusken de eagen en de snaffel binne oranjegiel en de wangen en it kin binne blau. De wjukken binne foar it grutste part grien, mei in opfallende reade spegel op 'e bûtenste slachpinnen. De einen fan 'e slachpinnen binne blau oant swartich. De snaffel is griisrôze mei in ljochtere punt, de poaten binne griis en de iris is oranje. Der binne gjin grutte ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] foar [[Brazylje]]. De fûgel komt allinnich foar yn it Atlantysk Reinwâld oan 'e eastkust fan it lân, fan 'e steat [[Alagoas]] oant [[Rio de Janeiro]]. It habitat bestiet út fochtich tropysk leechlânwâld, mar se wurde bytiden ek yn mangroves en oan boskrânen sjoen. == Iten == De readkrúnamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien yn 'e beammen fan it reinwâld. Se hawwe in foarkar foar sied fan lânseigen beamsoarten. == Status == De readkrúnamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as kwetsber (VU). De populaasje wurdt rûsd op sa'n 6.000 oant 15.000 fûgels yn it wyld. De grutste bedrigingen foar de takomst fan 'e soarte binne de fragmintaasje fan it ferspriedingsgebiet troch de kap fan it Atlantysk Reinwâld en de yllegale hannel foar de avikultuer. Benammen it stellen fan piken út 'e nêsten hat in grutte ynfloed op 'e populaasje. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de readkrúnamazône in seldsume fûgel dy't bûten Brazylje net in soad holden wurdt. De fûgel stiet op 'e [[CITES]] I-list, wat betsjut dat de hannel hiel strang is. De soarte is yntelligint dy't him goed oanpast, mar se hawwe in soad romte en in spesifyk dieet nedich om yn kondysje te bliuwen. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-browed-amazon-amazona-rhodocorytha BirdLife International, oproppen 19 maart 20264.] *[https://parrots.org/encyclopedia/red-browed-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 19 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebpar7/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona rhodocorytha|readkrúnamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Readkrunamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] 9ftp1k7xvgu7f6ejj0c6z7zdfmq4uu4 0 190650 1237310 1221566 2026-08-02T11:08:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237310 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sint-Helena-astrild |Ofbyld = [[Ofbyld:Common waxbill manoa cliffs trail 7.11.24 DSC 0592-topaz-denoiseraw.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Estrilda astrild - Common Waxbill XC431984.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[astrilden]] (''Estrilda'') |Wittenskiplike namme= Estrilda astrild |Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]], 1758) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Estrilda astrild map.svg|250px]]<small> {{Color box|#008000}} lânseigen<br> {{Color box|#800080}} yntrodusearre<br></small> }} De '''Sint-Helena-astrild''' (''Estrilda astrild'') is in lyts [[fûgel]]tsje út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De soarte komt fan oarsprong út Afrika besuden de [[Sahara]], mar is troch de minske op in soad plakken yn 'e wrâld yntrodusearre. It is beweechlik fûgeltsje dat troch syn kleuren en sosjale gedrach populêr is yn 'e avikultuer. == Ferskining == De Sint-Helena-astrild is in lytse, slanke fûgel fan sa'n 11 oant 13 sintimeter lang. It meast opfallende skaaimerk is de heldere, reade streek dy't as in soarte fan masker troch it each rint. Ek de snaffel is opfallend read. It fearrekleed is oer it algemien griisbrún mei hiele lytse, fine donkere dwersstreken oer it fearrekleed. De kiel en de wangen binne ljochter fan kleur, hast wytich. De búk hat in karakteristike rôze oant reade gloed, dy't by it mantsje faak wat feller is as by it wyfke. De sturt is relatyf lang en donkerbrún. De poatjes binne donkergriis oant swart. Hoewol't mantsjes en wyfkes in soad op inoar lykje, is it mantsje yn 'e briedtiid te werkennen oan 'e fellere reade kleur op 'e búk en syn sang. == Fersprieding en systematyk == [[Ofbyld:Bico-de-Lacre, macho, Common Waxbill, male (52040203235).jpg|thumb|left|Eksoat yn Portegal.]] De Sint-Helena-astrild hat in ûnbidich ferspriedingsgebiet yn [[Afrika]]. It natuerlike leefgebiet rint fan [[Sierra Leöane]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten, en hielendal nei it suden oant yn [[Súd-Afrika]]. Fanwegen de hannel yn sierfûgels binne der no ek wylde populaasjes te finen yn bygelyks Súd-Jeropa ([[Spanje]], [[Portegal]]), [[Brazylje]], en op ferskate eilannen lykas de [[Kanaryske Eilannen]], [[Sint-Helena]] en [[Hawaï]]. De fûgel libbet it leafst yn iepen lânskippen mei heech gers, reidfjilden en strewellen, faak yn 'e buert fan wetter of op lânbougrûn. Se wurde ek faak sjoen yn tunen en parken. === Undersoarten === De Sint-Helena-astrild wurdt opdield yn santjin erkende [[ûndersoarte]]n, dy't foaral ferskille yn grutte, de yntinsiteit fan 'e reade kleur op 'e búk en de finens fan 'e dwerstreken op it fearrekleed: {| class="wikitable" ! Undersoarte !!Ferspriedingsgebiet |- | ''E. a. kempi'' || [[Sierra Leöane]], [[Libearia]] en [[Guinee]]. |- | ''E. a. occidentalis'' || Fan súdlik [[Maly]] en [[Ivoarkust]] oant de [[Demokratyske Republyk Kongo]]. |- | ''E. a. peasei'' || [[Etioopje]]. |- | ''E. a. macmillani'' || [[Súd-Sûdan]]. |- | ''E. a. adesma'' || [[Uganda]], [[Rwanda]], [[Boerûndy]] en westlik [[Kenia]]. |- | ''E. a. minor'' || Súd-[[Somaalje]], eastlik [[Kenia]] en noardeastlik [[Tanzania]]. |- | ''E. a. jagoensis'' || [[Kaapverdje]]. |- | ''E. a. rubriventris'' || [[Gabon]] oant noardlik [[Angoala]]. |- | ''E. a. schoutedeni'' || Súdlik [[Gabon]] en súdwestlik [[Demokratyske Republyk Kongo]]. |- | ''E. a. sousae'' || It eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Sao Tomee]]. |- | ''E. a. nigriloris'' || Súdlik [[Demokratyske Republyk Kongo]]. |- | ''E. a. cavendishi'' || Súd-[[Tanzania]] oant [[Sambia]], [[Malawy]], [[Simbabwe]] en [[Mozambyk]]. |- | ''E. a. muenzneri'' || Súdeastlik [[Tanzania]]. |- | ''E. a. damarensis'' || Noardlik [[Namybje]] en súdlik [[Angoala]]. |- | ''E. a. astrild'' || [[Súd-Afrika]], súdlik [[Namybje]] en [[Botswana]]. |- | ''E. a. tenebricosa'' || Eastlik [[Súd-Afrika]]. |- | ''E. a. tenebridorsa'' || Noardlik en sintraal [[Etioopje]]. |} == Sang == It lûd fan de Sint-Helena-astrild is in heech en skerp "tsjyp-tsjyp". It mantsje sjongt in ienfâldich, mar fluch sankje dat bestiet út in searje fan sokke hege lûden. Se brûke harren rop hom kontakt te hâlden mei de rest fan 'e groep, om't se hast altyd yn groepen omfleane. == Briedgedrach == De Sint-Helena-astrild bouwt in grut, rûn nêst fan gers, meastentiids leech by de grûn yn in tichte strûk of tusken heech gers. In hiel bysûnder skaaimerk fan harren nêst is in saneamd skynnêst dat boppe-op it echte nêst boud wurdt. Der wurdt tocht dat it ornearre is om rôfdieren of [[Briedparasyt|briedparasiten]] te mislieden. [[Ofbyld:Estrilda astrild MHNT.jpg|thumb|left|Aaikes.]] It wyfke leit 4 oant 7 wite aaikes. Beide âlden wikselje it brieden ôf en nachts sitte se faak tegearre op it nêst. Nei sa'n 11 oant 12 dagen komme de aaikes út. De jongen fleane nei likernôch trije wiken út, mar wurde dan noch in skoftsje troch de âlden fuorre. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). De populaasje is stabyl en de fûgel hat him hiel goed oanpast oan gebieten wêr't minsken wenje. De Sint-Helena-astrild profitearret faak fan lânbou en it oanplantsjen fan gerssoarten dêr't se it sied fan ite. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-waxbill-estrilda-astrild BirdLife, oproppen 20 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/comwax?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 20 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/comwax/cur/introduction, oproppen 20 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Estrilda astrild|Sint-Helena-astrild}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Astrild]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Eksoat yn Ascension]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Eksoat yn Kaapverdje]] [[Kategory:Eksoat yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Rodrigues]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] [[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]] [[Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Fanûatû]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn Martinyk]] l55woyq7i49125kvxjrgijnz3lksv7x 0 190658 1237139 1221567 2026-08-01T19:31:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237139 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readstútastrild |Ofbyld = [[Ofbyld:Crimson-rumped Waxbill (Estrilda rhodopyga centralis), Hoima, Uganda 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[astrilden]] (''Estrilda'') |Wittenskiplike namme= Estrilda rhodopyga |Beskriuwer, jier= [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readstútastrild''' (''Estrilda rhodopyga'') is in lyts [[fûgel]]tsje út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De soarte komt foar yn [[East-Afrika]] en it súdwesten fan it [[Arabysk Skiereilân]]. De namme ferwiist nei de opfallende reade kleur fan 'e stút, it diel krekt boppe de sturt. == Ferskining == De readstútastrild wurdt likernôch 10 oant 10,5 sintimeter lang. It fearrekleed is oer it algemien griisbrún mei hiel lytse, tige fine dwersstreekjes. It meast karakteristike skaaimerk is de helderreade streek dy't fan 'e snaffel troch it each rint en de opfallende reade stút. Ek de bûtenste rânen fan 'e wjukfearren hawwe faak in reade gloed. De snaffel is swart, al kin de basis soms wat readich wêze. It wyfke liket in soad op it mantsje, mar de reade kleuren binne by har faak wat doffer en de dwersstreekjes op it boarst binne wat skierder. == Fersprieding en systematyk == De readstútastrild hat in grut ferspriedingsgebiet yn [[East-Afrika]] fan [[Sûdan]] en [[Etioopje]] oant yn it noarden fan [[Malawy]]. Dêrnjonken komt de soarte foar yn it westen fan [[Jemen]] en it súdwesten fan [[Saûdy-Araabje]]. Se libje leafst yn iepen, drûch lânskip mei toarnboskjes, heech gers en lânbougrûn, faak net fier fan wetter of sompen. === Undersoarten === Der wurde meastentiids twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: *''E. r. rhodopyga'': Fan Sûdan en Etioopje oant it noarden fan [[Kenia]]. *''E. r. centralis'': Fan it súdwesten fan Kenia oant yn Malawy. == Ekology == De readstútastrild is in sosjale fûgel dy't bûten de briedtiid faak yn lytse groepen fan tsien oant tweintich fûgels sjoen wurdt. Soms foarmje se noch gruttere groepen, faak yn selskip fan oare astrilden of wevers. Se sykje harren iten benammen op 'e grûn of yn it gers, dat út sied en yn 'e briedtiid ek út ynsekten bestiet. It nêst sit goed ferstoppe yn in toarnbosk of tichteby de grûn yn in dikke gerspôle. Lykas de [[Helena-astrild]] kin de readstútastrild somtiden in 'skynnêst' boppe it echte nêst bouwe. It wyfke leit 4 oant 5 wite aaikes dy't yn likernôch 12 oant 14 dagen útbret wurde troch beide âlden. De jongen wurde nei it útkommen troch beide âlden fuorre en fleane nei sa'n trije wiken út. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige (''Least Concern''). De populaasje wurdt as stabyl beskôge en der binne gjin direkte bedrigingen foar it fuortbestean fan de soarte. == Avikultuer == De fûgel wurdt geregeld yn 'e avikultuer holden, al is it gjin fûgel foar begjinners. Se binne frij gefoelich foar kjeld en hawwe yn 'e briedtiid ferlet fan libben foer (lykas lytse ynsekten) om de jongen grut te bringen. It binne ferdraachsume fûgels dy't goed mei oare fûgels yn in fûgelhok holden wurde kinne. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crimson-rumped-waxbill-estrilda-rhodopyga BirdLife, 21 maart 2024.] *[https://ebird.org/species/crrwax1 Ebird, 21 maart 2024.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/crrwax1/cur/introduction Birds of the World, 21 maart 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Estrilda rhodopyga|Readstútastrild}} }} {{DEFAULTSORT:Readstutastrild}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Astrild]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] jtdok2a9b6hf4d0om0xr2yep8xjij91 0 190720 1237199 1221828 2026-08-01T23:33:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237199 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rotsamarant |Ofbyld = [[Ofbyld:Lagonosticta sanguinodorsalis 252710964.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[amaranten]] (''Lagonosticta'') |Wittenskiplike namme= Lagonosticta sanguinodorsalis |Beskriuwer, jier= [[Robert Payne|Payne]], 1998 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''rotsamarant''' (''Lagonosticta sanguinodorsalis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel komt foar yn it noarden fan [[Nigearia]] en yn it noarden fan [[Kameroen]]. == Ferskining == De rotsamarant is likernôch 10 oant 11 sm lang. It mantsje hat opfallend mear read op 'e rêch as oare mantsjes yn it skaai, dy't faak in brune of grize rêch hawwe. De kop en it boarst binne djipread, wylst de wjukken brúnich binne. De snaffel is blaugriis. Hy liket in soad op 'e [[donkerreade amarant]], mar hat in snaffel dy't dúdliker twakleurich is. Oer it gehiel is hy ek helderder fan kleur en by beide skaaien is de rêch mear readich. Hy liket ek op 'e [[swartbúkamarant]], mar hat minder swart op 'e búk. It wyfke is folle bleker fan kleur, mei mear brúngrize ferskillen, mar sy hat wol de karakteristike reade stút. == Fersprieding en systematyk == Lykas de namme al seit, libbet dizze fûgel yn rotseftich gebieten mei lytse strûken en gers, benammen op it [[Josplato]] yn Nigearia. In twadde ferspriedingsgebiet leit yn it Mandaraberchtme yn it grinsgebiet fan Nigearia en Kameroen. Der wurdt gjin [[ûndersoarte]] erkend. De fûgel waard pas yn 1998 wittenskiplik beskreaun. == Briedparasyt == De rotsamarant is nau mei de ''[[Vidua maryae]]'' ferbûn, in briedparasyt dy't syn aaien allinnich yn 'e nêsten fan 'e rotsamarant leit. De piken fan dy soarte lykje in soad op dy fan 'e rotsamarant. == Hâlden en dragen == Folwoeksen fûgels ite benammen gerssied. == Status == Hoewol't it ferspriedingsgebiet fan 'e rotsamarant relatyf lyts is, wurdt de populaasje as stabyl beskôge. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer komt de rotsamarant sa goed as net foar. Troch syn tige spesifike leefgebiet en de lette ûntdekking is der mar sa'n bytsje oer it hâlden fan dizze fûgels yn finzenskip bekend. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-firefinch-lagonosticta-sanguinodorsalis BirdLife International, oproppen 24 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/rocfir1?siteLanguage=pt_BR Ebird, oproppen 24 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocfir1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 maart 2026.] ---- {{reflist}} {{Commonscat|Lagonosticta sanguinodorsalis|Rotsamarant}} }} {{DEFAULTSORT:Rotsamarant}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amarant (fûgelskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] onr0zzemu6iqnj2lypq3e48t1phopum 0 190828 1237115 1223974 2026-08-01T19:19:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237115 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readkoppappegaaiamandine |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-throated Parrotfinch 0A2A5145.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[pappegaaiamandines]] (''Erythrura'') |Wittenskiplike namme= Erythrura psittacea |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1781 |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Areale E. psittacea.JPG|250px]] }} De '''readkoppappegaaiamandine''' (''Erythrura psittacea'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] op it eilân [[Nij-Kaledoanje]] yn 'e [[Stille Oseaan]]. Troch syn opfallende kleuren en libbene karakter is it in populêre fûgel yn 'e [[avikultuer]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Red-throated Parrotfinch 0A2A5222.jpg|thumb|left|Readkoppappegaaimadine.]] De readkoppappegaaiamandine is likernôch 11 oant 12 sm lang. De fûgel hat in felreade kop, kiel en boppekant fan it boarst. Ek de sturt en de sturtdekfearren binne read. De rest fan it lichem is gersgrien. De snaffel is koart, stevich en swart fan kleur. De poatsjes binne griisbrún. Der is mar in lyts ferskil tusken mantsjes en wyfkes. It mantsje is faak wat feller fan kleur, wylst it wyfke wat fletser wêze kin en bytiden in lytser read masker hat. By de wyfkes ûntbrekke meastentiids de reade fearkes om 'e ''[[Cloaca (anatomy)|cloaca]]'' hinne, dy't it mantsje wol hat. Jonge fûgels binne hast hielendal grien mei in donkere snaffel; it reade masker komt nei it earste [[ferfearring|ferfearjen]] foar it ljocht. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt yn it wyld allinne foar op Nij-Kaledoanje, benammen op it haadeilân Grande Terre en it eilân Île des Pins. Se libje dêr oan 'e rânen fan tropyske reinwâlden, yn iepen bosken, savannes mei strûken en ek yn tunen en op lânbougebieten. Se wurde faak sjoen yn groepen op syk nei iten op 'e grûn of yn it hege gers. == Hâlden en dragen == It binne tige beweeglike en aktive fûgels. Se foerazjearje benammen op gerssied, mar ite ek lytse ynsekten en fan fruit. Yn 'e briedtiid bouwe se in bolfoarmich nêst fan gers, woartels en kokostried, faak yn dichte strûken of holtes yn beammen. In lechsel bestiet út 3 oant 6 wite aaikes, dy't yn 13 oant 14 dagen útbred wurde. == Status == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de readkoppappegaaiamandine klassifisearre as 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is, wurdt de populaasje as stabyl beskôge en binne der gjin grutte bedrigings foar de soarte yn it wyld. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer stiet dizze soarte bekend as in fûgel dy't maklik te hâlden is. In betingst is dat er genôch romte hat om te fleanen. De soarte is freedsum foar oare fûgels oer. Der binne ferskillende kleurmutaasjes bekend, wêrfan de 'seegriene' fariant de meast bekende is. Se hawwe ferlet fan in ferskaat dieet fan tropysk sied, grienfoer en yn 'e kweek aaitwyt en libbene ynsekten. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-throated-parrotfinch-erythrura-psittacea BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/retpar3/L5765843 Ebird, oproppen 27 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retpar3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Erythrura psittacea|Readkoppappegaaiamandine}} }} {{DEFAULTSORT:Readkoppappegaaiamandine}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaiamandine]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] 4mf03z64npwuphc02x0amioitwxd2ih 1237116 1237115 2026-08-01T19:19:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237116 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkoppappegaaiamandine |Ofbyld = [[Ofbyld:Red-throated Parrotfinch 0A2A5145.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[pappegaaiamandines]] (''Erythrura'') |Wittenskiplike namme= Erythrura psittacea |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1781 |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Areale E. psittacea.JPG|250px]] }} De '''readkoppappegaaiamandine''' (''Erythrura psittacea'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] op it eilân [[Nij-Kaledoanje]] yn 'e [[Stille Oseaan]]. Troch syn opfallende kleuren en libbene karakter is it in populêre fûgel yn 'e [[avikultuer]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Red-throated Parrotfinch 0A2A5222.jpg|thumb|left|Readkoppappegaaimadine.]] De readkoppappegaaiamandine is likernôch 11 oant 12 sm lang. De fûgel hat in felreade kop, kiel en boppekant fan it boarst. Ek de sturt en de sturtdekfearren binne read. De rest fan it lichem is gersgrien. De snaffel is koart, stevich en swart fan kleur. De poatsjes binne griisbrún. Der is mar in lyts ferskil tusken mantsjes en wyfkes. It mantsje is faak wat feller fan kleur, wylst it wyfke wat fletser wêze kin en bytiden in lytser read masker hat. By de wyfkes ûntbrekke meastentiids de reade fearkes om 'e ''[[Cloaca (anatomy)|cloaca]]'' hinne, dy't it mantsje wol hat. Jonge fûgels binne hast hielendal grien mei in donkere snaffel; it reade masker komt nei it earste [[ferfearring|ferfearjen]] foar it ljocht. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt yn it wyld allinne foar op Nij-Kaledoanje, benammen op it haadeilân Grande Terre en it eilân Île des Pins. Se libje dêr oan 'e rânen fan tropyske reinwâlden, yn iepen bosken, savannes mei strûken en ek yn tunen en op lânbougebieten. Se wurde faak sjoen yn groepen op syk nei iten op 'e grûn of yn it hege gers. == Hâlden en dragen == It binne tige beweeglike en aktive fûgels. Se foerazjearje benammen op gerssied, mar ite ek lytse ynsekten en fan fruit. Yn 'e briedtiid bouwe se in bolfoarmich nêst fan gers, woartels en kokostried, faak yn dichte strûken of holtes yn beammen. In lechsel bestiet út 3 oant 6 wite aaikes, dy't yn 13 oant 14 dagen útbred wurde. == Status == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de readkoppappegaaiamandine klassifisearre as 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is, wurdt de populaasje as stabyl beskôge en binne der gjin grutte bedrigings foar de soarte yn it wyld. == Avikultuer == Yn 'e avikultuer stiet dizze soarte bekend as in fûgel dy't maklik te hâlden is. In betingst is dat er genôch romte hat om te fleanen. De soarte is freedsum foar oare fûgels oer. Der binne ferskillende kleurmutaasjes bekend, wêrfan de 'seegriene' fariant de meast bekende is. Se hawwe ferlet fan in ferskaat dieet fan tropysk sied, grienfoer en yn 'e kweek aaitwyt en libbene ynsekten. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-throated-parrotfinch-erythrura-psittacea BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/retpar3/L5765843 Ebird, oproppen 27 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/retpar3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Erythrura psittacea|Readkoppappegaaiamandine}} }} {{DEFAULTSORT:Readkoppappegaaiamandine}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaiamandine]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] ixa4qkx2mrriqgs16ktxipmegh8otul 0 190875 1237082 1223941 2026-08-01T18:56:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237082 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readfoarhollekanarje |Ofbyld = [[Ofbyld:Fire-fronted Serin (Serinus pusillus) (51336410302).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[kanarjes]] (''Serinus'') |Wittenskiplike namme= Serinus pusillus |Beskriuwer, jier= ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readfoarhollekanarje''' (''Serinus pusillus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). De fûgel is nau besibbe oan 'e bekende [[kanarje]] (''Serinus canaria''), mar ûnderskiedt him troch syn opfallende tekening en syn foarkar foar it heechberchtme. == Ferskining == De readfoarhollekanarje wurdt 11 oant 12 sm en in folwoeksen fûgel hat in swarte kop mei op 'e foarholle in opfallend opljochtsjend readoranje plak. It lichem is fierders donker en swier streke. De snaffel is koart, tsjok en donkergriis. De ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne beheind. It wyfke hat in lytser en bleker plak op 'e foarholle, it swart is minder yntins en de streken binne finer. Dêrnjonken sjongt it wyfke net lykas it mantsje. [[Ofbyld:Fire-fronted Serin (Serinus pusillus) (37497257056).jpg|thumb|left|Juvenyl.]] Jonge fûgels hawwe noch gjin swarte kop en read plak; hja binne earst mear brúnstreke oant se nei de earste ferfearring harren folwoeksen kleed krije. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt yn in breed gebiet yn Súdwest- en Sintraal-Aazje foar fan [[Turkije]] en de [[Kaukasus]], [[Iran]], [[Afghanistan]], de [[Himalaya]] oant it meast westlike diel fan [[Sina]]. It binne fûgels fan it heechberchtme en se briede op hichten tusken de 2.000 en 4.000 meter, flakby de beamgrins. Winterdeis lûke se nei legere dielen lykas dellingen op syk nei iten. Neffens genetyske stúdzjes is de readfoarhollekanarje it meast besibbe oan 'e ''[[Serinus syriacus]]''. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == It binne tige sosjale fûgels dy't bûten de briedtiid faak yn grutte groepen te sjen binne. Harren dieet bestiet foar it grutste part út lyts sied fan krûden en beammen (lykas de bjirk en de els). It nêst is komfoarmich, makke fan gers en moas, beklaaid mei hier en fearkes, faak goed ferstoppe yn in tichte strûk of tusken rotsen. It wyfke leit meastentiids 3 oant 5 lytse aaikes. In opmerklik skaaimerk is dat it mantsje somtiden al oan in nij nêst begjint wylst it wyfke de earste jongen noch fersoarget, om sa optimaal gebrûk te meitsjen fan it koarte briedseizoen yn 'e bergen. == Status == De readfoarhollekanarje hat in hiel grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is grut. Dêrom wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-fronted-serin-serinus-pusillus BirdLife International, oproppen 30 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/fifser1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/fifser1 eBird, oproppen 30 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Serinus pusillus|Readfoarhollekanarje}} }} {{DEFAULTSORT:readfoarhollekanarje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kanarje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] lvune1rfituuvqaiap64a4e7xxmbs1q 0 191013 1237065 1224410 2026-08-01T18:43:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Libben */ sr. 1237065 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Gerrit-Smith-Miller-Jr.-circa-1897.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Gerrit Smith Miller jr. | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[6&nbsp;desimber]] [[1869]] | berteplak = [[Peterboro (New York)|Peterboro]] ([[New York (steat)|New York]]) | stoarn = [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]] | stjerplak = [[Washington, D.C.]] | etnisiteit = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]<br>[[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[biolooch]] | aktyf as = [[publisist]] | jierren aktyf = [[1894]] – [[1954]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Gerrit Smith Miller jr.''' ([[Peterboro (New York)|Peterboro]], [[6&nbsp;desimber]] [[1869]] – [[Washington, D.C.]], [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[soölooch]], spesjalisearre yn [[sûchdieren]], en [[botanikus]]. __TOC__ ==Libben== Gerrit Smith Miller jr. waard yn [[1869]] [[berne]] yn [[Peterboro (New York)|Peterboro]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (steat)|New York]]. Hy kaam út in [[rykdom|rike]] [[famylje]] mei sawol [[Ingelsen|Ingelske]] as [[Nederlanners|Nederlânsk]]e woartels. Syn [[oerpake]] wie de [[sakeman]], [[politikus]] en [[abolisjonisme|abolisjonist]] [[Gerrit Smith]]. Syn [[heit]] wie de [[feehâlder]] [[Gerrit Smith Miller sr.]] Miller [[studearre]] yn [[1894]] ôf oan 'e [[prestiizje|prestizjeuze]] [[Universiteit fan Harvard]] yn [[Cambridge (Massachusetts)]]. Neitiid wurke er op it [[Amerikaansk Ministearje fan Lânbou]] ûnder de foaroansteande [[soölooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Yn [[1898]] waard er troch it [[Amerikaansk Nasjonaal Museum]] yn [[Washington, D.C.]] oannommen as assistint-konservator fan 'e ôfdieling [[sûchdieren]], dêr't er fan [[1909]] oant [[1940]] [[konservator]] wie. De lêste sechstjin jier fan syn libben wied er ferbûn oan 'e ôfdieling [[biology]] fan it [[Smithsonian Ynstitút]], ek yn Washington, D.C. Op it mêd fan 'e soölogy spesjalisearre Miller him yn 'e [[mammalogy]], de stúdzje fan sûchdieren. Sa makke er yn [[1906]] in reis nei [[Frankryk]], [[Spanje]] en de stêd [[Tanger]] yn it doetiidske [[Sultanaat Marokko]], mei as doel om [[spesimina]] te sammeljen fan noch ûnbeskreaune lytsere sûchdieren. Op it mêd fan 'e [[botany]] kaam foar Miller de [[list fan botanisy nei auteursôfkoarting|auteursôfkoarting]] '''G.S.Mill.''' yn gebrûk. Yn [[1915]] publisearre er de resultaten fan syn ûndersyk nei de saneamde [[Piltdownman]], dat in iere [[minskeftigen|minskeftige]] wêze soe dy't opdobbe wie yn [[Ingelân]]. Miller konkludearre dat it [[fossyl]] fan 'e [[ûnderkaak]] eins ôfkomstich wie fan in fossile [[minskapen|minskaap]] en dat it fossylfragmint fan 'e [[plasse]] fan in moderne [[minske]] wie. Mei oare wurden: de Piltdownman wie in [[ferfalsking]]. Dat late yn Ingelân ta in grut [[skandaal]], mar it die bliken dat Miller gelyk hie. Yn [[1921]] waard Miller keazen ta lid fan 'e [[Amerikaanske Akademy fan Keunsten en Wittenskippen]]. Yn [[1934]] waard him troch de [[Akademy fan Natoerwittenskippen]] fan [[Philadelphia]] de [[Leidy Award]] takend. Yn [[1939]] waard er ta lid keazen fan it prestizjeuze [[Amerikaansk Filosofysk Genoatskip]]. Gerrit Smith Miller jr. kaam op [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]] yn Washington, D.C. te [[ferstjerren]] yn 'e [[âlderdom]] fan 86 jier. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/42882 Wurken fan Gerrit Smith Miller jr. op Project Gutenberg] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Smith_Miller_Jr. ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Gerrit Smith Miller Jr.}} }} {{DEFAULTSORT:Miller, Gerrit Smith jr.}} [[Kategory:Amerikaansk mammalooch]] [[Kategory:Amerikaansk taksonoom]] [[Kategory:Amerikaansk botanikus]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk konservator]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1869]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1956]] hu6yhku3yiltrm5vvl2nk258aywhtvf 1237066 1237065 2026-08-01T18:44:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237066 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Gerrit-Smith-Miller-Jr.-circa-1897.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Gerrit Smith Miller jr. | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[6&nbsp;desimber]] [[1869]] | berteplak = [[Peterboro (New York)|Peterboro]] ([[New York (steat)|New York]]) | stoarn = [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]] | stjerplak = [[Washington, D.C.]] | etnisiteit = [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]<br>[[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[biolooch]] | aktyf as = [[publisist]] | jierren aktyf = [[1894]] – [[1954]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Gerrit Smith Miller jr.''' ([[Peterboro (New York)|Peterboro]], [[6&nbsp;desimber]] [[1869]] – [[Washington, D.C.]], [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[soölooch]], spesjalisearre yn [[sûchdieren]], en [[botanikus]]. __TOC__ ==Libben== Gerrit Smith Miller jr. waard yn [[1869]] [[berne]] yn [[Peterboro (New York)|Peterboro]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (steat)|New York]]. Hy kaam út in [[rykdom|rike]] [[famylje]] mei sawol [[Ingelsen|Ingelske]] as [[Nederlanners|Nederlânsk]]e woartels. Syn [[oerpake]] wie de [[sakeman]], [[politikus]] en [[abolisjonisme|abolisjonist]] [[Gerrit Smith]]. Syn [[heit]] wie de [[feehâlder]], [[ûndernimmer]], [[sport]]bestjoerder en politikus [[Gerrit Smith Miller sr.]] Miller [[studearre]] yn [[1894]] ôf oan 'e [[prestiizje|prestizjeuze]] [[Universiteit fan Harvard]] yn [[Cambridge (Massachusetts)]]. Neitiid wurke er op it [[Amerikaansk Ministearje fan Lânbou]] ûnder de foaroansteande [[soölooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Yn [[1898]] waard er troch it [[Amerikaansk Nasjonaal Museum]] yn [[Washington, D.C.]] oannommen as assistint-konservator fan 'e ôfdieling [[sûchdieren]], dêr't er fan [[1909]] oant [[1940]] [[konservator]] wie. De lêste sechstjin jier fan syn libben wied er ferbûn oan 'e ôfdieling [[biology]] fan it [[Smithsonian Ynstitút]], ek yn Washington, D.C. Op it mêd fan 'e soölogy spesjalisearre Miller him yn 'e [[mammalogy]], de stúdzje fan sûchdieren. Sa makke er yn [[1906]] in reis nei [[Frankryk]], [[Spanje]] en de stêd [[Tanger]] yn it doetiidske [[Sultanaat Marokko]], mei as doel om [[spesimina]] te sammeljen fan noch ûnbeskreaune lytsere sûchdieren. Op it mêd fan 'e [[botany]] kaam foar Miller de [[list fan botanisy nei auteursôfkoarting|auteursôfkoarting]] '''G.S.Mill.''' yn gebrûk. Yn [[1915]] publisearre er de resultaten fan syn ûndersyk nei de saneamde [[Piltdownman]], dat in iere [[minskeftigen|minskeftige]] wêze soe dy't opdobbe wie yn [[Ingelân]]. Miller konkludearre dat it [[fossyl]] fan 'e [[ûnderkaak]] eins ôfkomstich wie fan in fossile [[minskapen|minskaap]] en dat it fossylfragmint fan 'e [[plasse]] fan in moderne [[minske]] wie. Mei oare wurden: de Piltdownman wie in [[ferfalsking]]. Dat late yn Ingelân ta in grut [[skandaal]], mar it die bliken dat Miller gelyk hie. Yn [[1921]] waard Miller keazen ta lid fan 'e [[Amerikaanske Akademy fan Keunsten en Wittenskippen]]. Yn [[1934]] waard him troch de [[Akademy fan Natoerwittenskippen]] fan [[Philadelphia]] de [[Leidy Award]] takend. Yn [[1939]] waard er ta lid keazen fan it prestizjeuze [[Amerikaansk Filosofysk Genoatskip]]. Gerrit Smith Miller jr. kaam op [[24&nbsp;febrewaris]] [[1956]] yn Washington, D.C. te [[ferstjerren]] yn 'e [[âlderdom]] fan 86 jier. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/42882 Wurken fan Gerrit Smith Miller jr. op Project Gutenberg] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Smith_Miller_Jr. ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Gerrit Smith Miller Jr.}} }} {{DEFAULTSORT:Miller, Gerrit Smith jr.}} [[Kategory:Amerikaansk mammalooch]] [[Kategory:Amerikaansk taksonoom]] [[Kategory:Amerikaansk botanikus]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk konservator]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1869]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1956]] 84599gnhng00swaftu913ntcrevychz 0 191267 1237104 1234890 2026-08-01T19:13:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237104 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske gier |Ofbyld = [[Ofbyld:White rumped vulture flexing its wings.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps bengalensis |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:GypsBengalensisMap.svg|250px]] }} De '''Bingaalske gier''' (''Gyps bengalensis'') is in giersoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e haukfûgels (''Accipitridae''), dêr't ek de [[earnen]], [[mûzebiters]] en [[hauken]] ta hearre. Lange tiid waard tocht dat de Bingaalske gier nau besibbe wie oan de [[wytrêchgier]] (''Gyps africanus''), mar hjoed-de-dei wurdt oannommen dat de Bingaalske gier folle nauwer besibbe is oan 'e Jeropeeske [[feale gier]] (''Gyps fulvus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:White-rumped vulture Sunderbans Bangladesh.jpg|thumb|left|Bingaalske gieren yn Bangladesj.]] De Bingaalske gier is de lytste fan 'e gieren út it skaai ''Gyps''. De fûgels fan 'e soarte wurde 75 oant 85 sintimeter lang en binne net swierder as 4,75 kilogram. De Bingaalske gier is in typyske gier mei in keale kop, tige brede wjukken en in koarte sturt. Jonge gieren binne foar it grutste part donkerder as folwoeksen fûgels. == Fersprieding == De Bingaalske gier briedt yn [[Yndia]], [[Pakistan]], [[Bangladesj]] en [[Súdeast-Aazje]]. Op in soad plakken yn Súdeast-Aazje is de fûgel lykwols ferdwûn en oannommen wurdt dat der noch hiele lytse populaasjes yn [[Kambodja]] en [[Birma]] binne. Yn Súdeast-Aazje stoar de fûgel oan it begjin fan de 20ste iuw út. Om 2005 hinne die lykwols bliken dat der yn it noarden fan Birma en Kambodja noch Bingaalske gieren foarkamen. == Ekology == De Bingaalske gier is in iesiter en syn fretten bestiet foar it grutste part út fleisresten fan karkassen fan deade bisten. De gier siket op grutte hichte nei syn proai, yn 'e buert fan minsklike bewenning op 'e savanne. Troch karkassen fluch op te romjen, foarkomme Bingaalske gieren de fersprieding fan syktes. De soarte libbet faak yn pearen, al foarmje guon fûgels ek lytse koloanjes by it brieden. In pear briedt ien kear yn it jier en leit mar ien aai. Dat makket de soarte kwetsber, om't it lang duorret foardat in populaasje him wersteld hat nei in tebekslach. == Status == Yn 1985 wie dizze soarte noch de meast talrike grutte rôffûgel fan 'e wrâld. De populaasjes fan 'e soarte stoarte dramatysk yn troch it medisyn diclofenac, dat brûkt wurdt foar fee. As in fûgel yt fan in karkas fan in bist dat behannele is mei diklofenak, feroarsaket dat nierfalen by de fûgel, dy't binnen in pear dagen stjert. It medisyn feroarsake yn 'e jierren 1990 in delgong fan mear as 99% fan 'e fûgel yn Pakistan en Yndia. De hiele populaasje waard yn 2019 troch [[BirdLife International]] op noch mar 4.000 oant 6.000 folwoeksen fûgels rûsd en de populaasje-oantallen nimme noch jimmeroan fierder ôf (in ôfname mei in faktor 1000 yn 30 jier komt del op in trochsneed fan 20% yn it jier). Dêrfandinne stiet dizze soarte as krityk bedrige (CR) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn 2006 ferbea Yndia it gebrûk fan diclofenac by de behanneling fan bisten. Nepal folge yn itselde jier, en Pakistan en Bangladesj wat letter. It genêsmiddel meloxicam, dat as ferfanging ûntwikkele waard, is net skealik foar gieren. Dochs kaam diclofenac letter wer op 'e merk troch yllegale hannel en waard it noch altyd brûkt by bistedokters. As reaksje dêrop ferbea Yndia alle diclofenac-produkten yn hoemannichten grutter as 3 ml (it minsklike doseringsnivo). Dat makket it middel nei alle gedachten te djoer en te ûnhandich foar gebrûk by fee. Oare beskermingsmaatregels binne it fokken fan Bingaalske gieren yn finzenskip, it werútsetten fan gieren en it oprjochtsjen fan nêstplakken of "giererestaurants". Ek binne der gierfeilige sônes ynrjochte yn Yndia, Nepal, Pakistan en Bangladesj. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-vulture-gyps-bengalensis BirdLife, oproppen 23 april 2026.] * [https://ebird.org/species/whrvul1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 23 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps bengalensis|Bingaalske gier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] mk9qv7d7sv111t6so4oxiz17jwbm1v8 0 191278 1237103 1228566 2026-08-01T19:13:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237103 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sniegier |Ofbyld = [[Ofbyld:Himalayan Griffon - Bhutan S4E0109 (15464421711).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps himalayensis |Beskriuwer, jier= [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1869 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: hast bedrige |lânkaart= [[Ofbyld:GypsHimalayensisMap.svg|250px]] }} De '''sniegier''' (''Gyps himalayensis'') is in [[Aazje|Aziatyske]] giersoarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]]. De fûgel libbet yn 'e bergen. == Uterlik == [[Ofbyld:Himalayan Griffon in Jodbeed Gadhwala Conservation Reserve November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|thumb|left|Fûgel yn Radjastan.]] De sniegier is in tige grutte gier en ien fan 'e grutste en swierste gieren yn 'e [[Himalaya]], mei in lichemslingte fan 103–110 sm, in wjukspanne fan 260–290 sm en in gewicht fan acht oant tolve kg. Hy liket op 'e [[feale gier]], mar is grutter, mei in krêftiger lichem en in wat langere sturt. In goed skaaimerk is dat de wjukdekfearren en it lichem bleek bêzje fan kleur binne en dúdlik kontrastearje mei de donkere slachpinnen en sturt. Fierder binne de lichemsfearren mar licht streke. De poaten en skonken binne rôze-eftich en de keale hûd by de snaffel is bleekblau ynstee fan donkerblau. De jonge fûgel hat bêzjewite streken op 'e skouderfearren en wjukdekfearren, dy't kontrastearje mei de donkerbrune ûnderkant. Dit yn kombinaasje mei de ljochtstreke donkere boppekant ûnderskiedt him fan 'e [[muontsegier]] (''Aegypius monachus''), dy't oars fan 'e selde grutte is. Ek de jonge [[Bingaalske gier]] (''Gyps bengalensis'') liket derop, mar de sniegier is folle grutter en krêftiger mei bredere wjukken en in langere sturt en is mear streke op sawol de ûnder- as boppekant. == Fersprieding en systematyk == De sniegier komt foar yn berchstreken tusken de 1.200 en 5.500 meter hichte, yn 'e Himalaya fan it noarden fan [[Pakistan]] en it noarden fan [[Yndia]] troch it suden fan [[Tibet]] en [[Nepal]] oant [[Bûtan]] en [[Sintraal-Sina]], mar ek nei it noardeasten troch de [[Pamir]] oant [[Tian Shan-berchtme|Tiansjan]] en mooglik [[Tarbagataj]] en [[Altai-berchtme|Altaj]]. Jonge fûgels ferspriede har ek nei it suden nei de flakten yn it noarden fan Yndia, yn [[Radjastan]] en [[Assam]]. Hy is ek waarnommen yn [[Tailân]], [[Birma]], [[Kambodja]] en [[Singapoer]] en fan 13 oant 16 oktober 2012 yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Himalayan Griffon pair.jpg|thumb|left|Pearke sniegieren.]] De sniegier wurdt faak sjoen op rotspunten, dêr't syn meast brûkte sitplakken ferret wurde troch wite plakken fan 'e dong. Kloften folgje weidzjend fee op syk nei deade bisten. Hy yt allinnich ies, soms ek bedoarn fleis, en hy mijt de yngewanten dy't se oerlitte oan oare gieren. Op 'e Tibetaanske heechflakte bestiet it fretten foar 64% út deade domestisearre [[jak]]s (''Bos mutus''). Dêr't oare gieren foarkomme is er meastentiids dominant, mar ûnderhearrich oan 'e wolf, de snieloaihoars en de muontsegier. De sniegier is ek sjoen by it iten fan dinnenullen (''Pinus roxburghii''), in gedrach dat oant no ta noch net ferklearre is. It briedseizoen fan 'e soarte begjint yn jannewaris. It nêst wurdt boud op in ûntagonklike rotsrâne, yn it noardeasten fan Yndia tusken 1.215 en 1.820 meter hichte, yn Tibet sa heech as 4.245 meter. Ferskate pearen kinne op 'e selde râne briede, trochstrings fiif oant sân pearen yn eltse koloanje. It nêst is relatyf lyts foar sa'n grutte fûgel en wurdt, ek al wurdt der by werbrûk oan ferboud, net sa massyf as by oare grutte rôffûgels. Op 'e Tibetaanske heechflakte is er briedend sjoen yn 'e buert fan 'e [[lammegier]], wat opmerklik is om't er oars faak tige agressyf is tsjin oare giersoarten. De sniegier leit ien inkeld wyt aai mei reade plakjes. Yn it noarden fan Yndia fynt dat tusken 25 desimber en 7 maart plak. Yn finzenskip is de briedtiid op 54-58 dagen fêststeld. De jonge fûgels bliuwe seis of sân moannen by de âlden. == Status en bedriging == De sniegier wurdt bedrige troch it giftige medisyn diclofenac, dat yn it ies foarkomt fan fee. Ferskillende oare gieresoarten dy't earder algemien foarkamen binne dêrtroch sa slim troffen, dat se no as krityk bedrige behannele wurde. Oant no ta is de sniegier lykwols net yn 'e selde mjitte troffen, mar it oantal briedende fûgels liket bygelyks yn Nepal ôf te nimmen. Ferskate lannen yn Súd-Aazje hawwe maatregels nommen om it gebrûk fan diclofenac yn 'e feehâlderij te beheinen of te ferbieden. De ynternasjonale natuerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] tinkt dat der in risiko bestiet dat de soarte yn 'e takomst yn oantallen ôfnimme sil en kategorisearret de fûgel dêrom as hast bedrige (NT). De wrâldpopulaasje wurdt ynearsten rûsd tusken de folwoeksen 66.000 en 334.000 fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/himalayan-griffon-gyps-himalayensis BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/himgri1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/himgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps himalayensis|Sniegier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 9wxrq407nji8hcbug325wfrkruk100d 0 191283 1237099 1229616 2026-08-01T19:11:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237099 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sparwergier |Ofbyld = [[Ofbyld:Gyps rueppellii -Nairobi National Park, Kenya-8-4c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps rueppellii |Beskriuwer, jier= [[Alfred Brehm|Brehm]], 1852 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: <span style="color:red;">krityk</span> |lânkaart= }} De '''sparwergier''' of '''Rüppells gier''' (''Gyps rueppellii'') is in tige bedrige fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[rôffûgels]] == Uterlik == De sparwergier hat syn namme te tankjen oan it patroan op syn fearren, dat tinken docht oan 'e streken fan in sparwer. De fearren binne brún-swart mei ljochte, hast wite rânen, wat de fûgel in skobbe-eftich uterlik jout. Hy is sa'n 85 oant 103 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 2,2 oant 2,4 meter. It gewicht leit meastentiids tusken de 6,5 en 9 kilogram. == Fersprieding en ûndersoarten == [[Ofbyld:Gyps rueppellii Kopf.JPG|thumb|left|Kop fan 'e sparwergier.]] De sparwergier komt foar yn 'e [[Sahel]]-regio fan [[Afrika]], in stripe lân dy't fan [[Senegal]] yn it westen oant [[Etioopje]] yn it easten rint, en fierder súdlik yn [[East-Afrika]] (ûnder oare yn [[Kenia]] en [[Tanzania]]). It leefgebiet bestiet út drûge [[savanne]]s, iepen gerslannen en de foarberchtmes. Fan 'e sparwergier wurde somtiden twa [[ûndersoarte]]n erkend, mar guon autoriteiten behannelje de soarten as [[Monotypysk takson|monotypysk]]: *''Gyps rueppellii rueppellii'': de nominaatfoarm dy't foarkomt yn it westlike en sintrale diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Senegal en [[Mauretaanje]] oant yn Sûdan en Etioopje. *''Gyps rueppellii erlangeri'': dizze ûndersoarte komt foar yn it eastlike diel, benammen yn Etioopje, [[Somaalje]]. Dizze fûgels binne faak wat bleker fan kleur as de nominaatfoarm. == Ekology == De sparwergier is in spesjalisearre iesiter dy't bekend stiet om syn bûtengewoane úthâldingsfermogen en fleanhichte. Hy kin oerenlang sweve op 'e termyk en leit faak grutte ôfstannen ôf op syk nei karkassen op 'e Afrikaanske savannes. De soarte is tige sosjaal en libbet, yt en briedt yn grutte groepen. It is de heechst fleanende fûgel dy't ea waarnommen is; yn 1973 waard ien eksimplaar fan 'e soarte opsûgd yn e motor fan in ferkearsfleantúch op in hichte fan 11.300 meter. Dizze hichte is mooglik troch in spesjale fariant fan hemoglobine yn harren bloed, dy't soerstof folle effisjinter opnimt as by oare fûgels. == Status == De sparwergier stiet as krityk bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Om de soarte te beskermjen binne ferskate maatregels ynfierd. Yn in tal Afrikaanske lannen libbet de fûgel yn nasjonale parken en oare beskerme gebieten, dêr't it leefgebiet beholden bliuwt. Dêrnjonken wurdt besocht om it gebrûk fan giftige stoffen en skealike feterinêre medisinen te beheinen, omdat fergiftiging ien fan 'e grutste bedrigingen foarmet. Ek wurdt ynternasjonaal omtinken frege foar de beskerming fan gieren, ûnder oaren troch bettere wetjouwing, tafersjoch op populaasjes en it beskermjen fan briedkoloanjes. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/r%C3%BCppells-vulture-gyps-rueppelli BirdLife, oproppen 24 april 2026.] * [https://ebird.org/species/ruegri1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruegri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps rueppellii|Sparwergier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] dp6ejgnyqoeaxks6ugkdhoj4lgzzy4f 3 191294 1237277 1236435 2026-08-02T10:18:30Z MediaWiki message delivery 15867 /* The Signpost: 2 August 2026 */ nije seksje 1237277 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 jun 2026, 15.05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 jun 2026, 13.48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 jul 2026, 15.57 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 jul 2026, 18.12 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 jul 2026, 07.47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 jul 2026, 20.50 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2 aug 2026, 12.18 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> 0bj4eeavb3f4hmv7zr2vycll2ja4wxg 0 191333 1237133 1228710 2026-08-01T19:27:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237133 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readsnaffelhokko |Ofbyld = [[Ofbyld:Crax blumenbachii (male).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje = [[sjakohinnen en hokko's]] (''Cracidae'') |Skaai = [[hokko's]] (''Crax'') |Wittenskiplike namme= Crax blumenbachii |Beskriuwer, jier= [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Crax blumenbachii map.svg|250px]] }} De '''readsnaffelhokko''' (''Crax blumenbachii'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[sjakohinnen en hokko's]] (''Cracidae''). Dizze grutte boskfûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar it [[Atlantysk Reinwâld]] yn it súdeasten fan [[Brazylje]]. It is in bedrige fûgel. == Skaaimerken == De readsnaffelhokko is in grutte fûgel dy't likernôch 82 oant 92 sm lang wurdt. Der is in dúdlik ferskil tusken de geslachten ([[seksuele dimorfy]]). It mantsje is hast hielendal swart mei in blauwe gloed oer de fearren. Op 'e kop hat er in opfallende túf fan krollige fearren. De ûnderkant fan 'e búk en de ûndersturtfearren binne wyt. Wat it mantsje it meast karakterisearret, is de opfallende reade waakshûd (de ferdikking by de snaffelbasis) en de reade lellen dy't ûnder de snaffel hingje. [[Ofbyld:Cracidae Crax blumenbachii 1.1.jpg|thumb|left|Wyfke.]] It wyfke sjocht der wat oars út: hja hat gjin reade snaffel, mar de fearren fan har búk en ûndersturt binne brúnoranje oant readbrún. Ek de wjukfearren ha readbrune mei swarte streekjes. Har túf is swart mei wite plakken. == Fersprieding en habitat == De soarte komt hjoed-de-dei allinne noch foar yn in pear fragminten fan it Atlantysk reinwâld yn 'e Braziljaanske steaten [[Espírito Santo]], [[Bahia]] en [[Minas Gerais]]. De fûgel libbet benammen yn it tichte, fochtige leechlânbosk. Se jouwe de foarkar oan ûnoantaaste bosken dêr't genôch fruit en wetter te finen is. == Ekology == De readsnaffelhokko siket it fretten meastentiids op 'e grûn, faak yn pearkes of lytse famyljegroepen. It dieet bestiet benammen út ferskillende soarten fruit, sied en knoppen, mar se ite bytiden ek ynsekten of oare lytse wringeleaze dierkes. It brieden bart meastentiids yn 'e simmerperioade. It nêst wurdt boud fan tûken en blêden op in hichte fan ien oant fjouwer meter yn 'e beammen. It wyfke leit gewoanlik twa aaien. == Status == De readsnaffelhokko hat op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] de status bedrige (''Endangered''). Dat komt om't it leefgebiet fan 'e fûgel foar it grutste part ferlern gien is troch ûntbosking foar lânbou en houtkap. Dêrnjonken waard der yn it ferline in soad op de fûgel jage om it fleis. De wichtichste oerbleaune wylde populaasjes sitte yn it biologysk reservaat Sooretama en it oanswettende Vale Natural Reserve yn Espírito Santo. Yn 'e steaten Rio de Janeiro en Minas Gerais wie de fûgel sûnt de jierren 1960-1970 folslein ferdwûn, mar troch it útsetten fan fûgels út finzenskip binne der no wer lytse populaasjes yn ûnder oare it Guapiaçu Ecological Reserve (REGUA) en Fazenda Macedônia. Nettsjinsteande de beskerming bliuwt de yllegale jacht in grut probleem, sels yn 'e reservaten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22678544/191007925 IUCN Red List - Crax blumenbachii] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-billed-curassow-crax-blumenbachii BirdLife, oproppen 26 april 2026.] * [https://ebird.org/species/rebcur1?siteLanguage=fy Ebird, oproppen 26 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebcur1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Crax blumenbachii|Readsnaffelhokko}} }} {{DEFAULTSORT:Readsnaffelhokko}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hokko]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] t20pydapkeetogcqsjukvm4gbt61jbt 0 191395 1237060 1228846 2026-08-01T18:06:05Z Drewes 2754 [[]] 1237060 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Acta Horti berg. - 1905 - tafl. 140. - Emmanuel Le Maout.jpg|upright|thumb|Emmanuel Le Maout (1799–1877)]] '''Emmanuel Le Maout''' ([[Guingamp]], [[29 desimber]] [[1799]] – Saint-Germain-en-Laye, [[Parys]], [[23 juny]] [[1877]]) wie in Frânske [[natuerûndersiker]]. Yn 1842 behelle Le Maout syn diploma as dokter oan 'e [[Universiteit fan Parys]], dêr't er demonstrator fan natuerwittenskippen waard oan 'e Fakulteit Genêskunde. Letter joech er priveelessen yn [[literatuer]] en [[natuerlike histoarje]]. Hy waard yn 1869 ûnderskieden mei it [[Légion d'honneur]]. Yn 1854 publisearre botanikus [[Hugh Algernon Weddell]] ''Maoutia'', in geslacht fan strûken of lytse beammen yn 'e netelfamylje (''Urticaceae'') en nei him neamd. <ref name="Powo">{{cite web |title=''Maoutia'' Wedd. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40879-1 |publisher=Plants of the World Online |access-date=30 septimber 2022}}</ref> == Wurken == *''Le [[Jardin des Plantes]]'' (1842, 2 vol. in-8), mei [[Louis Couailhac]] (1810–1885) en Pierre Bernard (1810–1876). *''Cahiers de physique, de chimie et d'histoire naturelle'' (1841, in-4) *''Leçons analytiques de lecture à haute voix'' (1842, in-8; nouvelle édition, 1856) *''Leçons élémentaires de botanique, précédées d'un Spécimen, en 1843'' (2 part, avec 500 gravures, 1845, 3e édition, 1867) *''Atlas élémentaire de botanique'' (1848, 1684 fig.), avec texte en regard *''Les Mammifères et les Oiseaux'' (1851–1854, 2 vol. gr. in-8, illustrés), belle publication d'où l'éditeur a tiré ses principaux envois à l'Exposition universelle de 1855 *''Flore élémentaire des jardins et des champs'' (1855, in-18, 2e édition, 1865) *''Traité général de botanique'' (1867, in-4, 5 500 figures) mei [[Joseph Decaisne]] (1807–1882). *''Les Trois Règnes de la Nature Tournefort Linné Jussieu'' (Curmer, 1851). {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Le Maout, Emmanuel}} [[Kategory:Frânsk ornitolooch]] [[Kategory:Frânsk botanikus]] [[Kategory:Frânsk dokter]] [[Kategory:Frânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Bretonsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1799]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1877]] pdqrd263ptld00avnwgc5oud51nkscw 0 191495 1237095 1229164 2026-08-01T19:09:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237095 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopgier |Ofbyld = [[File:Red_Headed_Vulture_Prey_Kabini_Apr22_D72_23784.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[readkopgieren]] (''Sarcogyps'') |Wittenskiplike namme= Sarcogyps calvus |Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Sarcogyps calvus Verbreitung.png|250px]] }} {{Net te betiizjen|de '''[[kalkoengier]]''' (''Cathartes aura''), dy't ek wol 'readkopgier' neamd wurdt}} De '''readkopgier''' (''Sarcogyps calvus''), ek wol de '''Aziatyske keningsgier''' of de '''Yndyske eargier''' neamd, is in grutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennichste libbene soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e [[readkopgieren]] (''Sarcogyps''). De fûgel falt op troch syn felle kleuren en de karakteristike "lellen" oan 'e kop. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sarcogyps calvus 350273799.jpg|thumb|left|Readkopgier.]] De readkopgier is in middelgrutte gier mei in lingte fan 76 oant 86 sm en in wjukspanwiidte fan likernôch 200 oant 230 sm. In folwoeksen fûgel hat in djipswart fearrekleed mei in ljochtgrize bân oer de wjukken. It meast opfallende skaaimerk is de keale, felle reade oant oranje kop mei grutte hûdlapen (lellen) oan 'e sydkanten fan 'e nekke. De readkopgier hat net allinne in keale reade kop, mar ek opfallende keale reade plakken op de boppepoaten. Dy reade plakken binne omseame mei wite wearren en op 'e ûnderpoaten hat er as in soarte fan in broek ek swarte fearren. Op it boarst hat er in wyt dûnseftich plak, dy't benammen yn 'e flecht goed te sjen is. De poaten binne read. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn [[Súd-Aazje]] en dielen fan [[Súdeast-Aazje]]. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Pakistan]] en [[Yndia]] oant yn [[Birma]], [[Tailân]], [[Laos]], [[Fjetnam]] en [[Kambodja]]. De fûgel libbet foaral yn iepen lânskippen, savannes en lichte bosken, meastentiids net fier fan minsklike delsettings of fee. == Ekology en gedrach == Readkopgieren binne minder sosjaal as de measte oare gieren fan 'e [[Alde Wrâld]]. Se wurde faak allinnich of yn pearkes sjoen, sels by it fretten fan kadavers. Hoewol't se lytser binne as guon oare gieresoarten, binne se dominant by it iten en wurde se faak earst talitten by it kadaver. Se frette foaral ies fan grutte [[sûchdier]]en. Readkopgieren briede yn 'e top fan hege beammen, oars as in soad oare gieren dy't op rotswanden nêstje. Se bouwe in grut platfoarm fan tûken. It wyfke leit mar ien wyt aai yn it briedseizoen. Beide âlden briede it aai yn likernôch 45 dagen út. == Status == De readkopgier as kritysk bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De oantallen fan 'e wrâldpopulaasje binne lykas oare gieresoarten yn 'e regio tusken 1990 en 2010 ekstreem fluch ôfnommen (mear as 90%). De wichtichste oarsaak hjirfoar is it brûken fan 'e ûntstekkingsremmer [[diclofenac]] yn fee. As gieren frette fan kadavers fan fee dat koart dêrfoar behannele is mei dat middel, stjerre se oan nierfalen. Dêrnjonken spylje ferlies fan leefgebiet en fergiftiging ek in rol yn 'e delgong fan 'e soarte. Hoewol't de readkopgier noch altyd tige bedrige wurdt, binne de kânsen foar de fûgel sûnt 2020 ferbettere troch it ferbod op meardere medisinen by fee en it sukses fan 'e foksintra. Ek binne der giererestaurants dêr't de fûgels feilich fan fleis frette kinne. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-vulture-sarcogyps-calvus BirdLife International, oproppen 30 april 2026.] * [https://ebird.org/species/rehvul1 eBird, oproppen 30 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rehvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sarcogyps calvus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Readkopgier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] kjztc0hodgjmti161a9auuxpcl4f1nr 1237096 1237095 2026-08-01T19:09:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237096 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkopgier |Ofbyld = [[File:Red_Headed_Vulture_Prey_Kabini_Apr22_D72_23784.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[readkopgieren]] (''Sarcogyps'') |Wittenskiplike namme= Sarcogyps calvus |Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Sarcogyps calvus Verbreitung.png|250px]] }} {{Net te betiizjen|de '''[[kalkoengier]]''' (''Cathartes aura''), dy't ek wol 'readkopgier' neamd wurdt}} De '''readkopgier''' (''Sarcogyps calvus''), ek wol de '''Aziatyske keningsgier''' of de '''Yndyske eargier''' neamd, is in grutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennichste libbene soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e [[readkopgieren]] (''Sarcogyps''). De fûgel falt op troch syn felle kleuren en de karakteristike "lellen" oan 'e kop. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sarcogyps calvus 350273799.jpg|thumb|left|Readkopgier.]] De readkopgier is in middelgrutte gier mei in lingte fan 76 oant 86 sm en in wjukspanwiidte fan likernôch 200 oant 230 sm. In folwoeksen fûgel hat in djipswart fearrekleed mei in ljochtgrize bân oer de wjukken. It meast opfallende skaaimerk is de keale, felle reade oant oranje kop mei grutte hûdlapen (lellen) oan 'e sydkanten fan 'e nekke. De readkopgier hat net allinne in keale reade kop, mar ek opfallende keale reade plakken op de boppepoaten. Dy reade plakken binne omseame mei wite wearren en op 'e ûnderpoaten hat er as in soarte fan in broek ek swarte fearren. Op it boarst hat er in wyt dûnseftich plak, dy't benammen yn 'e flecht goed te sjen is. De poaten binne read. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn [[Súd-Aazje]] en dielen fan [[Súdeast-Aazje]]. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Pakistan]] en [[Yndia]] oant yn [[Birma]], [[Tailân]], [[Laos]], [[Fjetnam]] en [[Kambodja]]. De fûgel libbet foaral yn iepen lânskippen, savannes en lichte bosken, meastentiids net fier fan minsklike delsettings of fee. == Ekology en gedrach == Readkopgieren binne minder sosjaal as de measte oare gieren fan 'e [[Alde Wrâld]]. Se wurde faak allinnich of yn pearkes sjoen, sels by it fretten fan kadavers. Hoewol't se lytser binne as guon oare gieresoarten, binne se dominant by it iten en wurde se faak earst talitten by it kadaver. Se frette foaral ies fan grutte [[sûchdier]]en. Readkopgieren briede yn 'e top fan hege beammen, oars as in soad oare gieren dy't op rotswanden nêstje. Se bouwe in grut platfoarm fan tûken. It wyfke leit mar ien wyt aai yn it briedseizoen. Beide âlden briede it aai yn likernôch 45 dagen út. == Status == De readkopgier as krityk bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De oantallen fan 'e wrâldpopulaasje binne lykas oare gieresoarten yn 'e regio tusken 1990 en 2010 ekstreem fluch ôfnommen (mear as 90%). De wichtichste oarsaak hjirfoar is it brûken fan 'e ûntstekkingsremmer [[diclofenac]] yn fee. As gieren frette fan kadavers fan fee dat koart dêrfoar behannele is mei dat middel, stjerre se oan nierfalen. Dêrnjonken spylje ferlies fan leefgebiet en fergiftiging ek in rol yn 'e delgong fan 'e soarte. Hoewol't de readkopgier noch altyd tige bedrige wurdt, binne de kânsen foar de fûgel sûnt 2020 ferbettere troch it ferbod op meardere medisinen by fee en it sukses fan 'e foksintra. Ek binne der giererestaurants dêr't de fûgels feilich fan fleis frette kinne. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-vulture-sarcogyps-calvus BirdLife International, oproppen 30 april 2026.] * [https://ebird.org/species/rehvul1 eBird, oproppen 30 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rehvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 30 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sarcogyps calvus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Readkopgier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] l478f8314f9xfymu42g9euc9lv6nyhb 0 191498 1237108 1229684 2026-08-01T19:15:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237108 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red Headed Vulture Prey Kabini Apr22 D72 23784.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In folwoeksen readkopgier (''Sarcogyps calvus'') | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') | takson11 = [[famylje]]: | namme11 = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''readkopgieren''' (''Sarcogyps'') | beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1841 }} De '''readkopgieren''' (''Sarcogyps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dit skaai is hjoed-de-dei [[Monotypysk takson|monotypysk]] en bestiet út mar ien libbene [[soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[readkopgier]] (''Sarcogyps calvus''). == Kenmerken == De readkopgieren ûnderskiede har fan oare gieren troch de felle reade kleur fan 'e keale kop en de poaten. Karakteristyk foar it skaai binne de fleizige hûdlappen (lellen) oan 'e sydkanten fan 'e kop. Se binne minder sosjaal as de measte oare gieresoarten en wurde faak allinnich of yn pearkes sjoen by in kadaver. == Taksonomy == Binnen de haukfûgels wurde de readkopgieren yndield by de ûnderfamylje ''Aegypiinae''. Se binne nau besibbe oan 'e skaaien ''Torgos'' ([[eargieren]]) en ''Aegypius'' ([[muontsegieren]]). == Soarte == {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Red head vulture 6 (cropped).jpg|100px]] || [[readkopgier]] || ''Sarcogyps calvus'' || [[Súd-Aazje]] en dielen fan [[Súdeast-Aazje]] || <span style="color:darkred;">'''krityk bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-vulture-sarcogyps-calvus ''Sarcogyps calvus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= * Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sarcogyps calvus|Sarcogyps}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Readkopgier| ]] [[Kategory:Haukfûgel]] 7q1343p8w1wkxcfy2si94g8xwyaz7gz 1237109 1237108 2026-08-01T19:15:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237109 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = readkopgieren | ôfbylding = Red Headed Vulture Prey Kabini Apr22 D72 23784.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In folwoeksen readkopgier (''Sarcogyps calvus'') | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson9 = [[skift]]: | namme9 = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') | takson11 = [[famylje]]: | namme11 = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''readkopgieren''' (''Sarcogyps'') | beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1841 }} De '''readkopgieren''' (''Sarcogyps'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dit skaai is hjoed-de-dei [[Monotypysk takson|monotypysk]] en bestiet út mar ien libbene [[soarte (taksonomy)|soarte]]: de [[readkopgier]] (''Sarcogyps calvus''). == Kenmerken == De readkopgieren ûnderskiede har fan oare gieren troch de felle reade kleur fan 'e keale kop en de poaten. Karakteristyk foar it skaai binne de fleizige hûdlappen (lellen) oan 'e sydkanten fan 'e kop. Se binne minder sosjaal as de measte oare gieresoarten en wurde faak allinnich of yn pearkes sjoen by in kadaver. == Taksonomy == Binnen de haukfûgels wurde de readkopgieren yndield by de ûnderfamylje ''Aegypiinae''. Se binne nau besibbe oan 'e skaaien ''Torgos'' ([[eargieren]]) en ''Aegypius'' ([[muontsegieren]]). == Soarte == {| class="wikitable" ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Red head vulture 6 (cropped).jpg|100px]] || [[readkopgier]] || ''Sarcogyps calvus'' || [[Súd-Aazje]] en dielen fan [[Súdeast-Aazje]] || <span style="color:darkred;">'''krityk bedrige'''</span><ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-headed-vulture-sarcogyps-calvus ''Sarcogyps calvus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= * Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sarcogyps calvus|Sarcogyps}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Readkopgier| ]] [[Kategory:Haukfûgel]] arybfnlz4idmpjnwj2udghjukfti4ka 0 191536 1237098 1235906 2026-08-01T19:11:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237098 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kapgier |Ofbyld = [[Ofbyld:Necrosyrtes monachus.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[kapgieren]] (''Necrosyrtes'') |Wittenskiplike namme= Necrosyrtes monachus |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kapgier''' (''Necrosyrtes monachus'') is in lytse [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennichste soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e [[kapgieren]] (''Necrosyrtes''). Hoewol't de kapgier fan oarsprong in algemiene ferskyning wie yn 'e buert fan minsklike delsettings, wurdt de soarte no troch de ekstreem rappe delgong fan 'e populaasje krityk bedrige. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Head of a vulture in the Gambia.jpg|thumb|left|Kop fan 'e fûgel.]] De kapgier is ien fan 'e lytste gieresoarten fan 'e Alde Wrâld. Hy hat in lingte fan 62 oant 72 cm en in wjukspanne fan likernôch 155 oant 165 cm. It fearrekleed is oer it generaal donkerbrún. It meast opfallende skaaimerk is de keale, rôze kop dy't oan 'e efterkant en yn 'e nekke oergiet yn in tichte, ljochtbrune oant wite dûnzige kap. De snaffel is yn fergeliking mei oare gieren frij smel en lang, wat de fûgel by steat stelt om lytse stikjes fleis tusken de bonken fan in kadaver wei te skuorren. As de fûgel him opwynt, kin de rôze hûd fan 'e kop fluch feroarje yn in felreade kleur. == Fersprieding == De kapgier komt foar yn in grut part fan [[Afrika]] súdlik fan 'e [[Sahara]]. Hy libbet net allinne yn de savanne, mar is ek faak te finen by slachthuzen, ôffalbergen en op merken yn doarpen en stêden. Yn tsjinstelling ta de measte oare gieren hat dizze soarte him goed oanpast oan it libben yn 'e buert fan de minske. == Ekology en gedrach == [[Ofbyld:Necrosyrtes monachus 0032.jpg|thumb|left|Groep gieren yn Gambia.]] De kapgier is in echte allefretter. Hoewol't er foaral fan kadavers fret, stiet er ek bekend om it iten fan ynsekten, larven en sels minsklik ôffal. Troch syn lytse formaat en smelle snaffel kin er net konkurrearje mei de gruttere gieresoarten by in kadaver. Dêrom wachtet er faak oan 'e râne fan 'e groep of fret er de lytse resten op as de gruttere fûgels klear binne. Kapgieren binne hiel sosjaal en wurde yn grutte groepen sjoen. Kapgieren bouwe it nêst yn beammen en bouwe in nêst fan tûken dat beklaaid wurdt mei gers en blêden. Se lizze mar ien yt aai mei brune, readbrune plakjes, dat troch beide âlden yn likernôch 46 oant 54 dagen útbredt wurdt. It jong bliuwt sa'n trije oant fjouwer moannen yn it nêst foardat it selsstannich wurdt. == Status == Hoewol't de kapgier eartiids ien fan 'e meast algemiene gieren wie, is de status sûnt 2017 krityk op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje is yn koarte tiid dramatysk ôfnommen. De wichtichste oarsaken binne fergiftiging, jacht foar de hannel yn tradisjonele medisinen en it ferlies fan geskikte nêstbeammen. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hooded-vulture-necrosyrtes-monachus BirdLife International, oproppen 2 maaie 2025.] * [https://ebird.org/species/hoovul1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 2 maaie 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoovul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 maaie 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Necrosyrtes monachus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kapgier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 1vb0imwanenzi037u2cszsm945n7h42 0 191874 1237105 1234770 2026-08-01T19:13:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237105 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Ape-earn |Ofbyld = [[Ofbyld:Pamarayeg IIIx2.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[ape-earnen]] (''Pithecophaga'') |Wittenskiplike namme = Pithecophaga jefferyi |Beskriuwer, jier = [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1896 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Phileagle rangemap.png|250px]] }} De '''ape-earn''', ek wol '''Filipynske ape-earn''' neamd (''Pithecophaga jefferyi''), is in grutte, krêftige rôffûgel dy't libbet yn 'e tropyske reinwâlden fan 'e [[Filipinen]]. De fûgel libbet foar it grutste part yn 'e kroanen fan 'e beammen en sweeft tusken de beamtoppen op syk nei syn proai. It is de nasjonale fûgel fan 'e Filipinen, dêr't er yn it Filipynsk ''Haring Ibon'' ('Kening fan 'e Fûgels') neamd wurdt. De soarte wurdt yn syn bestean earnstich bedrige. Dat de fûgel tige ferburchen libbet, docht wol bliken út it feit dat it alderearste nêst earst yn 1963 ûntdutsen waard. == Nammejouwing == De soarte waard yn 1896 ûntdutsen troch de Britske [[ornitology|ornitolooch]] John Whitehead. Hy stjoerde de fûgel mei in koarte beskriuwing nei it Natural History Museum mei it fersyk om de earn nei syn heit, Jeffery, te ferneamen (wat de soartnamme jefferyi ferklearret). De earste jildige wittenskiplike beskriuwing waard opsteld troch de Britske museumkonservator [[William Robert Ogilvie-Grant]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Philippine Eagle an Endangered Species.jpg|thumb|left|Kop.]] De ape-earn is ien fan 'e grutste en machtichste earnen fan 'e wrâld. De fûgel kin, ynklusyf syn sturt, likernôch 1 meter lang wurde en in gewicht fan sa'n 6 kg helje. De spanwiidte is sawat 1,9 meter. Lykas by in soad oare rôffûgels binne wyfkes trochstrings in slach grutter en swierder as mantsjes. It uterlik is tige karakteristyk: de kop is fersierd mei in opfallende túf fan lange, brune fearren. Oan 'e boppekant is de earn brún fan kleur, wylst syn ûnderkant hielendal wyt is. == Ferspriedingsgebiet en biotoop == De ape-earn is in echte boskfûgel mei in beheind ferspriedingsgebiet. Hy komt allinnich noch foar op fjouwer Filipynske eilannen: [[Luzon]], [[Leyte]], [[Samar]] en [[Mindanao]]. Syn biotoop bestiet út it oarspronklike, ûnoantaaste reinwâld mei in soad plankwoartelbeammen (''Dipterocarpaceae''). De fûgel hâldt him sawol yn it leechlân as op steile hellings op, oant op in hichte fan wol 1800 meter boppe de seespegel. == Ekology en hâlden en dragen == Hoewol't de namme oars tinken docht, libbet de fûgel net allinnich fan apen. Syn wichtichste fiedselboarne bestiet út [[hûdfleaners]], lykas de Filipynske fleanende kat. Dêrnjonken jaget er op sivetkateftigen en apen, en pakt er bytiden ek slangen of grutte fûgels lykas noashoarnfûgels en krieën. Ofhinklik fan it oantal proaien yn in gebiet hat in pearke yn it wyld likernôch 4000-11000 hektare bosk nedich. [[Ofbyld:Philippine Eagle with nest.jpg|thumb|left|Nêst.]] De ape-earn is [[Monogamy|monogaam]]; in pearke bliuwt harren hiele libben byinoar. Se briede mar ienris yn 'e twa jier, meastentiids yn septimber en oktober. It nêst wurdt heech yn in beamtop boud, likernôch 35 meter boppe de grûn. It wyfke briedt it iennichste aai yn 58 oant 60 dagen út. Dêrnjonken wurdt it jong noch fjouwer oant fiif moannen troch de âlden op it nêst fersoarge. Sels nei't it jong útflein is, kin it wol oant 17 moannen ôfhinklik bliuwe fan 'e âlden foardat it pearke oan in nij briedseizoen begjint. It duorret 5 oant 7 jier foardat in jonge fûgel geslachtsryp is. Yn finzenskip kinne de fûgels tige âld wurde. Fan ien eksimplaar is bekend dat dy de âldens fan 42 jier helle. == Status en bedriging == De earnen steane as krityk bedrige (''Critically Endangered'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De kâns op útstjerren is grut troch it beheinde ferspriedingsgebiet en de lytse populaasje. Yn 2013 rûsde [[BirdLife International]] it tal fûgels yn it wyld noch mar op 250 oant 750 yndividuen, en de oantallen rinne noch jimmeroan tebek. Der binne gewoanwei te min fûgels oer om in sûne basis te foarmjen. It feit dat in pearke mar ien jong yn 'e twa jier grutbringt, makket werstel fan 'e populaasje tige dreech. De fruchtberens fan 'e fûgel wurdt mooglik noch fierder ferlege troch it brûken fan gemyske bestridingsmiddels dy't troch de proaidieren yn 'e earnen belânje, al is dêr noch gjin hurd wittenskiplik bewiis foar. De wichtichste oarsaak fan 'e delgong is it habitatferlies. It tropysk reinwâld ferdwynt yn heech tempo troch de waaksjende Filipynske befolking en de dêrút folgjende houtkap en lânbou. Dêrnjonken wurde der ek in soad fûgels slachtoffer fan streuperij. Op it eilân Leyte wie de soarte mooglik al hielendal útstoarn, mei't der gjin earnen mear sjoen wiene nei't de swiere orkaan Haiyan (Yolanda) yn 2013 de bosken dêr folslein ferrinnewearre hie. Om de populaasje op Leyte te rêden, hat de Philippine Eagle Foundation yn juny 2024 in projekt opset om nije earnen út te setten. Twa opfangfûgels fan it eilân Mindanao — in mantsje mei de namme "Uswag" en in wyfke mei de namme "Carlito" — waarden mei in stjoerzender útrist en op Leyte loslitten. It projekt krige in swiere tsjinslach doe't it mantsje letter dea yn see fûn waard; ûndersikers tinke dat er troch de wyn út de koers blaasd en ferdronken is. It wyfke Carlito wie letter dat jier (yn oktober 2024) noch wol yn libben en die it goed mei it jeien. == Finzenskip == [[Ofbyld:Davao Trip-6104 (53138245813).jpg|thumb|left|Fûgel yn Davao.]] Der is gjin grutte populaasje fan 'e ape-earn yn Europeeske dieretunen, mar Europeeske saakkundigen fan Zoo Liberec út [[Tsjechje]] (dy't bekend stiet om harren lange ûnderfining mei it fokken fan grutte rôffûgels) en fûgel-eksperts út [[Spanje]] wurkje nau gear mei de Philippine Eagle Foundation (PEF) yn Davao City, dêr't fûgels yn finzenskip fokt wurde. It sintrum besiket mei spesjale fokprogramma's nije piken grut te bringen foar weryntroduksje yn it wyld. It fokken fan 'e grutte ape-earn yn finzenskip is lykwols ekstreem dreech om't de fûgels mar ien aai yn 'e twa jier lizze en it sperma yn it hite, tropyske klimaat hiel fluch stjert. Mei help fan Tsjechyske en Spaanske eksperts, dy't workshops en trainingen organisearren foar it Filippynske personiel, is der begjin 2026 in wichtige trochbraak berikt. Foar it earst yn trettjin jier tiid is der troch keunstmjittige ynseminaasje in pyk (mei de namme Bayani) suksesfol út it aai krûpt en grutbrocht. Europeeske dieretunen leverje in krúsjale bydrage oan 'e medyske en biologyske kennis dy't nedich is om de soarte yn finzenskip te fermannichfâldigjen.<ref>[https://english.radio.cz/how-liberec-zoo-became-a-global-leader-bird-prey-conservation-8858634 Radio Prague International (2026): ''Czech experts help breed Philippine eagle chick for the first time in 13 years'', ]</ref> == Keppeling om utens == * [https://www.philippineeaglefoundation.org/ Phillipine Eagle Foundation] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/verreauxs-eagle-aquila-verreauxii BirdLife International, oproppen 11 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/vereag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 11 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/vereag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pithecophaga jefferyi}} }} [[Kategory:Ape-earn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 1yybrcci1b73e836o29724f9jaq9oir 0 191930 1237100 1235972 2026-08-01T19:11:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237100 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = kylsturtearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Queensland P1060464.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[echte earnen]] (''Aquila'') |Wittenskiplike namme= Aquila audax |Beskriuwer, jier=[[John Latham (dierkundige)|Latham]], 1801 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Aquila audax - distribution.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} stânfûgel</small> }} De '''kylsturtearn''' (''Aquila audax'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze [[Echte earnen|earnesoarte]] komt foar yn [[Austraalje]], dêr't it de grutste rôffûgel is. == Skaaimerken == De kylsturtearn is in tige grutte rôffûgel mei in spanwiidte fan 180 oant 250 sentimeter en in lichemslingte fan 85 oant 110 sm. It gewicht leit tusken de 3,2 en 5 kilogram. Lykas by oare earnesoarten binne de wyfkes grutter as de mantsjes. In folwoeksen kylsturtearn hat in brúnswart fearrekleed. Jonge fûgels hawwe in goudbrune kop, wjukken en rêch; as se seis oant tsien jier âld binne krije se it folwoeksen fearrekleed. De poaten binne oant de teannen ta befearre. De soarte tanket de namme oan 'e opfallende kylfoarmige sturt. == Fersprieding en biotoop == De kylsturtearn is in bewenner fan 'e ''scrublands'' (strûkgebieten), beamsavannes en heuveleftige gebieten yn in grut part fan [[Austraalje]] (ynklusyf [[Tasmaanje]]) en de [[savannes en gerslannen fan 'e Trans Fly]] op [[Nij-Guineä]]. Yn Austraalje komt de soarte yn alle dielsteaten foar; hy is dêr relatyf algemien. Op [[Nij-Guineä]] libbet de kylsturtearn allinnich yn it suden en de fûgel is dêr minder algemien. De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n: * ''A. a. audax'': Austraalje en súdlik Nij-Guineä. * ''A. a. fleayi'': Tasmaanje. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Wedge-tailed eagle Diamantina Developmental Road Boulia Shire Central Western Queensland P1080987.jpg|thumb|left|Kylsturtearn mei in ferkearsslachtoffer.]] De kylsturtearn is foaral in iesfretter, mar hy jaget ek regelmjittich op libbene proaien. Reptilen, fûgels, hazzen en [[kninen]] binne de wichtichste proaidieren. Gruttere bisten, lykas kangoeroes of skiep, wurde mar selden pakt. De kylsturtearn earn speurt út 'e loft wei nei iten, meastentiids op in hichte fan likernôch 2000 meter, wêrby't er gebrûk makket fan termyk. As er in proai sjocht, wurdt dy nei in glydflecht op 'e grûn (of yn it gefal fan fûgels soms yn 'e loft) fongen. De kylsturtearn bout grutte nêsten fan tûken yn hege beammen. == Status == De kylsturtearn hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom al is de kâns op útstjerren hiel lyts. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net krekt kwantifisearre, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn oantallen efterútgiet. Dêrfandinne stiet dizze earn as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. === Tasmaanske ûndersoarte === [[Ofbyld:Tasmanian wedge-tailed eagle (Aquila audax fleayi) mobbed by forest ravens Scottsdale 2.jpg|thumb|left|Tasmaanske kylsturtearn.]] De Tasmaanske ûndersoarte (''A. a. fleayi'') is isolearre en folle kwetsberder as de populaasje op it Australyske fêstelân. Der wurdt rûsd dat der noch mar sa'n 1.000 folwoeksen fûgels fan oer binne, wêrtroch't dizze ûndersoarte krityk bedrige wurdt. De grutste hjoeddeiske gefaren foar dizze earnen komme troch de minsklike ynfrastruktuer. Benammen botsings mei en elektrokúsje troch boppegrûnske heechspanningskabels en wynmûnen soargje foar in soad slachtoffers. Om it útstjerren fan 'e Tasmaanske earn tsjin te gean, is der in gearwurking opset tusken it Tasmaanske elektrisiteitsbedriuw TasNetworks en ûndersikers fan 'e Universiteit fan Tasmaanje. Dat projekt hat in wittenskiplik model ûntwikkele dat it risiko op botsings yn kaart bringt. Troch it ynsetten fan heechfrekwinte GPS-telemetry (stjoerders op 'e fûgels) kinne de fleanrûtes sekuer folge wurde. Mei dy data wurde de gefaarlike plakken bekend, sadat it enerzjybedriuw doelbewust previntive maatregels nimme kin om de kabels en turbines feiliger te meitsjen foar de earnen.<ref>[https://tasmaniantimes.com/2025/06/safer-skies-for-tasmanias-wedge-tailed-eagles/ Tasmanian Times, ''Safer Skies for Tasmania’s Wedge-tailed Eagles'', 20 juny 2025.]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wedge-tailed-eagle-aquila-audax BirdLife International, oproppen 19 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/weteag1/AU-QLD-IPS eBird, oproppen 19 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/weteag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aquila audax}} }} {{DEFAULTSORT:Kilsturtearn}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte earn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 8o5owl62t06jhrx3di15na2n62606ef 0 191990 1237239 1230484 2026-08-02T00:03:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237239 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = savanne-earn |Ofbyld = [[Ofbyld:Tawny Eagle in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 16.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[echte earnen]] (''Aquila'') |Wittenskiplike namme= Aquila rapax |Beskriuwer, jier= [[Temminck]], 1828 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:AquilaRapaxIUCNver2019 1.png|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] (it hiele jier rûn)</small> }} De '''savanne-earn''' (''Aquila rapax'') is in grutte [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). Syn wittenskiplike namme ''rapax'' betsjut frij oerset "rôfsuchtich" of "begearich", wat goed past by syn hâlden en dragen om't er sa faak proaien stelt fan oare jagers (kleptoparasitisme). == Uterlik == [[Ofbyld:Tawny Eagle (Aquila rapax) (50108118667).jpg|thumb|left||Savanne-earn yn Súd-Afrika.]] De savanne-earn is in grutte en krêftich boude earn mei in kop-sturtlingte fan 62 oant 72 sentimeter en in wjukspanne fan 165 oant 185 sm. Lykas by in soad oare rôffûgels binne de wyfkes in slach grutter en swierder as de mantsjes. Dizze soarte stiet bekend om syn fariearjend fearrekleed (polymorfisme). Der binne ferskillende kleurfarianten (moarfen) te ûnderskieden, fan hiel ljocht gielbrún, readbrún oant donkerbrún. Troch dizze fariaasje is de fûgel yn it fjild soms lestich te ûnderskieden fan oare earnen. Syn wjukken binne breed en lang, en de sturt is relatyf koart en rûn. In dúdlik skaaimerk is de giele basis fan 'e snaffel en de folslein befearre poaten dy't ek giele teannen hawwe. De eagen hawwe in ljochte, faak gielich-brune oant grize iris. == Fersprieding en biotoop == De savanne-earn hat in grut ferspriedingsgebiet dat him benammen útwreidet oer grutte dielen fan [[Afrika]] besuden de Sahara. Dêrnjonken binne der isolearre populaasjes te finen yn it súdwesten fan it [[Midden-Easten]] (it [[Arabysk Skiereilân]]) en yn [[Súd-Aazje]], benammen yn [[Yndia]]. It is oer it algemien in [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch yn itselde gebiet bliuwt, al kinne se yn drûge tiden wol nomadysk omdoarmje om iten te sykjen. Syn biotoop bestiet, lykas de namme seit, benammen út iepen en heal-iepen drûge savannes, toarre strûkgebieten en steppes yn it leechlân. Se mije echte woastinen en tichte tropyske reinwâlden. == Ekology en hâlden en dragen == De savanne-earn is in alsidige en opportunistyske jager. Hy jaget op in breed skala oan proaidieren, lykas lytse en middelgrutte [[sûchdieren]] (lykas [[kjifdieren]] en hazzen), fûgels, hagedissen en grutte ynsekten (lykas gaanders). [[Ofbyld:Aquila rapax -Ethiopia -with roadkill-8.jpg|thumb|Savanne-earn mei in ferkearsslachtoffer.]] Njonken de aktive jacht stiet de savanne-earn derom bekend dat er in iesiter is; se binne faak as ien fan 'e earste earnen te finen by de kadavers fan grutte sûchdieren, faak yn it selskip fan [[gieren]]. Dêrnjonken docht er in soad oan kleptoparasitisme: hy ferfolget oare rôffûgels of otters sa lang oant se harren krektfongen proai falle litte, sadat er dy sels opite kin. It nêst is in grut platfoarm fan tûken dat meastentiids boppe yn in isolearre, toarnige beam (lykas in akasia) boud wurdt. It wyfke leit meastentiids 1 oant 2 aaien, dy't yn sa'n 39 oant 45 dagen útbret wurde. Faak oerlibbet mar ien pyk troch kaïnisme (it deameitsjen fan 'e jongste fûgel troch de âldste). == Taksonomy == [[Ofbyld:Tawny Eagle, Aquila rapax, pale form at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (33766111043).jpg|thumb|left|Savanne-earn yn 'e flecht.]] De taksonomy fan 'e savanne-earn hat in wichtige feroaring ûndergien. Jierrenlang waard de savanne-earn en de nau besibbe [[steppe-earn]] (''Aquila nipalensis'') as ien en deselde soarte behannele, de lêste as de noardlike [[ûndersoarte]]. [[DNA]]-ûndersyk en ferskillen yn [[anatomy]] en [[ekology]] hawwe lykwols oantoand dat it om twa folslein aparte soarten giet. De steppe-earn is in echte [[trekfûgel]] dy't folle grutter is, wylst de savanne-earn in [[stânfûgel]] is. Op it stuit wurde der trije ûndersoarten fan 'e savanne-earn erkend: * ''Aquila rapax rapax'': De nominaatfoarm dy't foarkomt yn Súd- en East-Afrika. * ''Aquila rapax belisarius'': De fariant dy't libbet yn West-Afrika en it Arabysk Skiereilân (dizze is faak wat grutter en donkerder). * ''Aquila rapax vindhiana '': De isolearre populaasje dy't yn Yndia en omlizzende lannen yn Súd-Aazje foarkomt. == Status == De savanne-earn wurdt troch de [[IUCN]] sûnt 2018 klassifisearre as kwetsber (''Vulnerable''). Foarhinne hie de fûgel noch de status "net bedrige", mar de populaasje giet de lêste desennia yn rap tempo efterút. De grutste bedrigings foar de soarte binne it ferlies fan biotoop troch de útwreiding fan lânbou, it direkte gefaar fan fergiftiging (wêrby't feehâlders fergiftige kadavers lizze om rôfdieren lykas liuwen en jakhalsen te deadzjen, mar dêr't iesfrettende earnen ek fan stjerre), yllegale jacht, en de ôfname fan de natuerlike stân fan proaidieren. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bonellis-eagle-aquila-rapax BirdLife International, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/taweag1/L1070066 eBird, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/taweag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 maaie 2026.] * Svensson, L. et al. (2010). ''ANWB Vogelgids van Europa''. Kosmos Uitgevers (Utert). {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aquila rapax}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte earn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] pl89gvpgrqbkiafvfwohju6303ksuza 0 192075 1237261 1230773 2026-08-02T00:22:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1237261 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Selebestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Sulawesi Hawk-Eagle (juvenile) 0A2A4605.jpg|250px]] |lûd = Juvenyl |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus lanceolatus |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]]), 1844 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Selebestúfearn''' of '''Selebestoefearn''' (''Nisaetus lanceolatus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik en lûd == De Selebestúfearn is in middelgrutte earn mei in lichemslingte fan 56 oant 64 sentimeter en in wjukspanne fan 110 oant 135 sentimeter. Hy hat frij koarte, brede en rûne wjukken. Oars as in soad fan syn sibben hat dizze soarte gjin túf op 'e kop. Folwoeksen fûgels hawwe in donkerbrune kop, in wite kiel mei in donkere streek yn 'e midden, in readbrún boarst mei krêftige streken en in búk mei tichte dwersbannen. De poaten (tarsi) binne oant de teannen ta befearre. Yn 'e flecht falt de mei dwersbannen besette ûnderkant fan it lichem en de wjukken op, al binne de bannen op it bûtenste diel fan 'e wjuk wat smeller. De sturt hat in lykmjittich patroan fan dwersbannen. Juvenilen ha in wite kop en in wite ûnderkant, in donkerbrune boppekant en smellere dwersbannen op 'e sturt. === Underskie mei oare soarten === Yn ferlikening mei de [[Selebeshuningfalk]] (''Pernis celebensis''), dy't yn itselde gebiet foarkomt, is de Selebestúfearn krêftiger boud en hat er in gruttere kop en snaffel. Ek de bannen op 'e sturt binne lykmjittiger ferdield. De jonge fûgel liket ek wat op 'e [[readbúkdwerchearn]] (''Lophotriorchis kienerii''), mar mist de donkere flanken en it donkere masker oer de eagen. == Fersprieding en systematyk == De Selebesearn komt foar op [[Selebes]] en de tichtby lizzende [[Banggai-eilannen]] en [[Sûla-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk (takson)|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. De Selebestúfearn hâldt him foaral op yn bosken mei hege beammen yn leechlângebiet en yn bergen. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status en bedriging == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet. Hoewol't der fan útgien wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne, is dy krimp net sa grut om de soarte as bedrige te behanneljen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-hawk-eagle-nisaetus-lanceolatus BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/sulhae1 eBird, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sulhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Celebes_Kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus lanceolatus|Selebestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Selebestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] tbximfoghjqvxgyxdh4xbe5e2aet5cp 0 192515 1237142 1232890 2026-08-01T19:32:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237142 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readwangstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Sturnus philippensis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[Aziatyske glânsprotters]] (''Agropsar'') |Wittenskiplike namme= Agropsar philippensis |Beskriuwer, jier= [[Thomas Pennant|Pennant]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''readwangstaar''' (''Agropsar philippensis'') is in sjongfûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). De fûgel heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Aziatyske glânsprotters]] (''Agropsar''). == Beskriuwing == De readwangstaar is in opfallende fûgel. It mantsje hat in ljochte krún en nekke, swarte wjukken mei wite plakken en opfallende readbrune wangen (dêr’t er syn namme oan tanket). De búk is ljocht oant wyt. It wyfke is mear brún en griis fan kleur en mist de skerpe kontrasten fan it mantsje. De fûgel wurdt likernôch 17 oant 18 sintimeter lang. == Fersprieding == De soarte briedt yn Noard-[[Japan]], [[Sachalin]] en de [[Koerilen]]. Winterdeis lûkt de readwangstaar nei it suden, benammen nei de [[Filipinen]], [[Taiwan]], en dielen fan [[Súdeast-Aazje]]. == Ekology == De readwangstaar libbet leafst yn iepen bosk, parken, tunen en lânbougebieten. It is in sosjale fûgel dy't bûten de briedtiid faak yn gruttere groepen te sjen is. Se ite benammen ynsekten, beien en fruit. Yn 'e briedtiid bouwe se harren nêst yn beamholtes of yn gebouwen. == IUCN-status == Neffens de [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de readwangstaar de status net bedrige (''Least Concern''). Der is gjin populaasjetrend bekend (2026). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-cheeked-starling-agropsar-philippensis BirdLife International, oproppen 18 juny 2026.] * [https://ebird.org/species/chcsta1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 18 juny 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chcsta1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Agropsar philippensis|Readwangstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Readwangstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Aziatyske glânsprotter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] hlb0px4zypzxchfw0uzyva31ytzy3r4 0 192792 1237102 1233311 2026-08-01T19:12:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237102 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske wylp |Ofbyld = [[File:Numenius madagascariensis 1 - Stockton Sandspit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wylpen]] (''Numenius'') |Wittenskiplike namme=Numenius madagascariensis |Beskriuwer, jier=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sibearyske wylp''' (''Numenius madagascariensis'') is in grutte steltrinner dy't neffens uterlik it meast liket op 'e [[langsnaffelwylp]] (''Numenius americanus''), mar wat grutter is. Hy is foaral brún, en ûnderskiedt him fan oare wylpen troch syn effen, net-streke brune ûnderwjuk en brune stút. It is net allinnich de grutste [[Wylpen|wylp]], mar nei alle gedachten mei in lingte fan 60–66 sm en in wjukspanwiidte fan 110 sm ek de grutste [[Snipfûgels|snipfûgel]] fan 'e wrâld. It gewicht is 390 oant –1.350 gram, wat lyk is oan dat fan 'e Jeropeeske [[wetterwylp]]; wyfkes binne gemiddeld sawat 100 gram swierder as mantsjes. De tige lange snaffel, fan 12,8 oant 20,1 sm, konkurrearret mei de snaffelgrutte fan 'e nau besibbe langsnaffelwylp as de langste snaffel foar in snipfûgel. Syn ferspriedingsgebiet oerlapet dat fan 'e eastlike ûndersoarte fan 'e Jeropeeske wetterwylp (''Numenius arquata orientalis''), dêr't er it maklikst fan te ûnderskieden is troch syn brune stút en ûnderrêch, ynstee fan wyt. == Fersprieding en habitat == [[Ofbyld:Far Eastern Curlew - Lake Wollumboola.jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgel yn Austraalje.]] De Sibearyske wylp briedt yn noardeastlik [[Aazje]], ynklusyf [[Sibearje]] oant [[Kamtsjatka]], en [[Mongoalje]]. Syn briedhabitat bestiet út sompich en wiet lân en by marren. De measte fûgels trekke bûten it briedseizoen nei kustgebieten fan [[Austraalje]], mei guon dy't oerwinterje yn [[Yndoneezje]], [[Tailân]], de [[Filipinen]] en [[Nij-Seelân]], dêr't se yn [[Estuarium|estuaria]], strannen en sâltsompen foarkomme; in pear oerwinterje sa fier nei it noarden as súdlik [[Sina]] en [[Taiwan]]. By de trek makket de Sibearyske wylp faak tuskenstops op 'e waadflakten fan 'e [[Giele See]] of oan 'e kusten fan [[Japan]]. == Taksonomy == Yn 1760 naam de Frânske [[soölooch]] [[Mathurin Jacques Brisson]] in beskriuwing fan 'e Sibearyske wylp op yn syn "Ornithologie". Hy brûkte de Frânske namme ''Le courly de Madagascar'' en de [[Latyn]]ske namme ''Numenius madagascariensis''. Hoewol't Brisson Latynske nammen betocht, foldogge dizze net oan it binêre systeem en wurde se net erkend troch de Ynternasjonale Kommisje foar Soölogyske Nomenklatuer. Doe't de Sweedske natuerûndersiker [[Carl Linnaeus]] yn 1766 syn "Systema Naturae" bywurkje liet foar de tolfte edysje, foege hy 240 soarten ta dy't earder troch Brisson beskreaun wiene. Ien dêrfan wie de Sibearyske wylp, dêr't Linnaeus de binêre namme ''Scolopax madagascariensis'' foar betocht. De namme ''madagascariensis'', ferwizend nei [[Madagaskar]], wie in flater fan Brisson; de type-lokaliteit is no bekend as [[Makassar]] op [[Selebes]], [[Yndoneezje]], dêr't de fûgel oerwinteret; de soarte is noch nea op Madagaskar waarnommen. == Iten == [[Ofbyld:Far Eastern Curlew (Numenius madagascariensis), Ola, Magadan Oblast, Russia 1.jpg|thumb|Fleanende Sibearyske wylp yn 'e [[oblast]] [[Magadan (oblast)|Magadan]].]] Op syn briedplakken yt de Sibearyke wylp ynsekten, lykas larven fan krobben en miggen, en [[amfipoaden]]. By de trek yt er ek beien. Yn it net-briedseizoen yt er [[wringeleazen]], wêrby't er de foarkar jout oan krabben en lytse [[weakdieren]], mar hy siket ek nei oare skaaldieren en boarstelwjirms. Hy brûkt syn lange, nei ûnder bûge snaffel om yn 'e dridze te sykjen nei [[wringeleazen]]. Hy foerazjearret faak allinnich, mar sammelet him meastentiids yn grutte kloften om te trekken of te rêsten. == Status en bedrigingen == Sûnt 2024 wurde der wrâldwiid sa'n 20.000 – 35.000 folwoeksen eksimplaren rûsd. Earder waard er troch de [[IUCN]] oant 2009 klassifisearre as net-bedrige, mar it die bliken dat de fûgel seldsumer is as earder oannommen waard. Dêrom waard syn status yn 2010 ferhege nei kwetsber en yn 2015 nei bedrige, wêr't er no noch jimmeroan stiet (2026). Yn Austraalje wurdt de fûgel ûnder de Environment Protection and Biodiversity Conservation Act as krityk bedrige klassifisearre. De delgong fan 'e populaasje wurdt fral witen oan 'e massale ynpoldering fan waadflakten troch Sina, [[Noard-Koreä]] en [[Súd-Koreä]] oan 'e kusten fan 'e Giele See. Dat hat in ferlies fan mear as 65% fan 'e waadflakten feroarsake, dêr't de Sibearyske wylp op 'e trek syn tuskenstops makket. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/far-eastern-curlew-numenius-madagascariensis BirdLife, oproppen 29 juny 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/faecur/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 juny 2026 ] * [https://ebird.org/species/faecur eBird, oproppen 29 juny 2026] ---- {{Commonscat|Numenius madagascariensis}} }} {{DEFAULTSORT:Sibeariske eylp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wylp]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] a0mgibzun03a7mjtbeo30zaee3118sd 0 192866 1237101 1233816 2026-08-01T19:12:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237101 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = leppelbekgril |Ofbyld = [[Ofbyld:ヘラシギ (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris pygmaea |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris pygmaea distribution.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#800000}} hist. briedgebiet<br>{{Color box|#ff0000}} [[dwaalgast]]<br>{{Color box|#ff00ff}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#ff99ff}} mooglike wintergast<br>{{Color box|#0000ff}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#00ffff}} mooglike trochtrekker</small> }} |} }} De '''leppelbekgril''' (''Calidris pygmaea'') is in lytse, akút bedrige [[Aazje|Aziatyske]] steltrinner út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') mei in unike, leppelfoarmige snaffel. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Calidris pygmaea 154813330.jpg|thumb|left|Ringe leppelbekgril yn briedkleed.]] De leppelbekgril is in lytse steltrinner, 14–16 sintimeter lang, mei in leppelfoarmige snaffel. Yn it briedkleed hat de fûgel in readbrune kop, hals en boarst mei donkerbrune streken. De boppekant is swarteftich mei bêzje en bleke readbrune skobben. Bûten de briedtiid is de folwoeksen fûgel fan ûnderen wyt en fan boppen bleek brúngriis mei wite skobben op 'e wjukdekfearren. De soarten dy't der in soad op lykje, lykas de [[Readkielgril]] (''C. ruficollis'') en it [[griltsje]] (''C. minuta''), misse de leppelfoarmige snaffel, hawwe minder wyt op 'e foarholle, lykje in lytsere kop te hawwen en hawwe in smel wynbraustreekje. == Fersprieding == De fûgel briedt yn it noardeasten fan [[Sibearje]]. It gebiet is beheind ta it [[Tsjûkotka-skiereilân]] en fierder nei it suden oant de lân-ingte fan it [[Kamtsjatka-skiereilân]]. De fûgel trekt by de westlike kust fan 'e [[Stille Oseaan]] lâns troch Sibearje, [[Japan]], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Koreä]], [[Sina]], [[Taiwan]] en [[Fjetnam]] nei syn oerwinteringsgebieten yn it suden fan Sina, [[Fjetnam]], [[Tailân]], [[Bangladesj]] en [[Birma]]. Oerwinterjende fûgels binne ek waarnommen yn [[Yndia]], op [[Sry Lanka]] en op it [[Malakka|Maleiske skiereilân]]. Yn it oerwinteringsgebiet is de fûgel tige lokaal. Sonadia Island en de mûning fan 'e Meghna yn [[Bangladesj]], en de Martabanbaai en Nan Thar yn [[Birma]], soene mear as de helte fan 'e winterpopulaasje herbergje. De soarte is ien kear yn Jeropa waarnommen, doe't in eksimplaar op 20 augustus 1952 yn 'e [[Oekraïne]] sketten waard. == Systematyk == De leppelbekgril waard earder as ienichste soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Eurynorhynchus'' set fanwegen syn ôfwikende snaffel. Ut [[DNA]]-stúdzjes die lykwols bliken dat er nau besibbe is oan 'e relatyf ferlykbere readhalsgril en dêrom wurdt de soarte no algemien by ''[[Calidris]]'' yndield. == Ekology == De leppelbekgril is tige sinnich wat it briedhabitat oanbelanget. Dêrfoar hat er sânplaten yn [[tûndra]]lagunes nedich dy't begroeid binne mei [[beikeheide]] (''Empetrum nigrum''), moas en dwerchbjirken. Dy gebieten moatte yn 'e buert fan in riviermûning of waadflakte lizze, dêr't de briedende fûgel foerazjearje kin. Winterdeis jout er de foarkar oan 'e bûtenste dielen fan in rivierdelta. De fûgel is tige trou oan syn briedplak. Hy briedt yn pearen of yn losse koloanjes yn juny en july en siket iten troch te pikken as in [[wilstereftigen|wilstereftige]], mar brûkt syn snaffel ek as in skeppe. == Status en bedrigingen == De soarte is tige seldsum en nimt sterk yn tal ôf; dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as krityk bedrige (''Critically Endangered''). Sûnt 2002 is de populaasje mei gemiddeld 26% yn 't jier ôfnommen. De oarsaak wurdt benammen socht yn habitatferlies, sawol op 'e briedplakken as yn 'e oerwinteringsgebieten, mar ek de jacht op 'e fûgel. In yn 2021 publisearre artikel rûsd de wrâldpopulaasje op mar 471 oant 922 folwoeksen fûgels.<ref>[https://www.bto.org/our-work/science/research-areas/international/spoon-billed-sandpiper BTO, ''Saving the Spoon-billed Sandpiper'']</ref> Fan 'e 20 aaien dy't yn it wyld lein wurde, wurde mar trije piken folwoeksen. Troch in beskermingsmetoade dy't as ''headstarting'' bekend stiet, hat de Wildfowl & Wetlands Trust de kânsen foar jonge fûgels in stik ferbettere. No oerlibje 15 fan 'e 20 piken dy't sa grutbrocht wurde. Dit proses fynt plak op it lêst bekende briedplak fan Arktysk Ruslân en bestiet út it sammeljen en it útbrieden fan aaien en it dêrnei mei de hân grutbringen fan 'e piken. Sadree't de jonge fûgel fleane kin wurdt er frijlitten. Troch dy oanpak is it tal jongen dat alle jierren oerlibbet mei 20% tanommen. == Ofbylden == <gallery> Eurynorhynchus pygmeusIbis1869P012AA.jpg SpoonbilledSandpiper.jpg SpoonbillSandpiperNewton.jpg </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.wwt.org.uk/our-work/projects/spoon-billed-sandpipers Wildfowl & Wetlands Trust: ] *[https://www.birdlife.org/news/2022/05/06/fewer-than-500-left-why-saving-spoonie-is-a-race-against-time/ Birdlife: ''Fewer than 500 left: why saving Spoonie is a race against time'', 6 maaie 2022] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spoon-billed-sandpiper-calidris-pygmaea BirdLife, oproppen 5 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/spbsan1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/spbsan1/L3550292 eBird, oproppen 5 july 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris pygmaea}} }} {{DEFAULTSORT:Leppelbekgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 825oia4j8i49w0tdc45n6nwg0falboe 0 192997 1237231 1235552 2026-08-01T23:57:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237231 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = sângril |Ofbyld = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme= Calidris alba |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''sângril'''<ref>{{Aut|Pott, Eckart}} en {{Aut|Roodbergen, Sake P.}}, ''Fûgels'', De Gordyk, 2005 ([[Bornmeer]] / [[It Fryske Gea]]), ISBN 978-9 08 04 22 032, s. 159.</ref> of '''moddersnip'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|627}}</ref> (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]] De sângril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne sângrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis binne se griiswyt mei donkere skouders. De poaten en snaffel binne roetswart. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]]. De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n: * ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]]. * ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada. === Nederlân === Yn [[Nederlân]] komt de soarte as [[wintergast]] oan 'e hiele kust foar. Yn [[Fryslân]] is de fûgel winterdeis fral oanwêzich op 'e [[Waadeilannen]]. Tusken de jierren 1995 en 2015 namen de oantallen yn Nederlân ta. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne. == Hâlden en dragen == De fûgel briedt op 'e noardlike [[tûndra]]. It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied. De soarte is folle minder in waadfûgels as oare grillen. De rop fan 'e trijeteangril is skel, koart en heech. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e sângril ôfnimme. Dochs beskôget de [[IUCN]] de populaasje noch grut genôch om de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] te klassifisearjen. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sanderling-calidris-alba BirdLife, oproppen 18 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sander/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/sander eBird, oproppen 18 july 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4970 SOVON, oproppen 18 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris alba}} }} {{DEFAULTSORT:Sangril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ascension]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rodrigues]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Clipperton]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kermadeceilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niûé]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Peaske-eilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Pitcairneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tokelau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wallis en Fûtûna]] ma8f685h21xj5asjpv3gz8ew392pljz 0 193078 1237054 1235838 2026-08-01T17:22:01Z FreyaSport 40716 1ste etappe 1237054 wikitext text/x-wiki {{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026<br>''Tour de France Femmes 2026'' | edysje = 5 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = | tiidrek = [[1 augustus|1]] - [[9 augustus]] [[2026]] | datum = | startplak = {{Flagge CH}} [[Lausanne]] | finishplak = [[Nice]] | totale ôfstân = 1.175 km | hichtemeters = | gem. faasje = | dielnimmers = | type wedstriid = | etappe = 1st | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge NL}} [[Lorena Wiebes]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge NL}} [[Lorena Wiebes]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge FR}} [[Océane Mahé]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge ES}} [[Paula Blasi]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = [[Ofbyld:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|20px]] UAE Team ADQ | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk foar froulju 2027|2027]] }}De 5e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk foar froulju]]''' wurdt hâlden fan [[1 augustus|1]] oant en mei [[9 augustus]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} AG Insurance-Soudal * {{GER}} Canyon//SRAM * {{USA}} EF Education–Oatly * {{FRA}} FDJ United–Suez * {{BEL}} Fenix–Premier Tech * {{USA}} Human Powered Health * {{GER}} Lidl–Trek * {{FRA}} Cofidis * {{ESP}} Laboral Kutxa–Fundación * {{BEL}} Lotto–Intermarché * {{FRA}} Ma Petite Entreprise |Kolom2= * {{AUS}} Liv AlUla Jayco * {{ESP}} Movistar * {{NED}} Picnic PostNL * {{NED}} SD Worx–Protime * {{UAE}} UAE Team ADQ * {{NOR}} Uno-X * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{FRA}} Mayenne Monbana My Pie * {{FRA}} St. Michel–Preference * {{NED}} VolkerWessels }} == Startplak en einstreek== De start is yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Lausanne]], de haadstêd fan it Switserske [[Kanton fan Switserlân|kanton]] [[Vaud]], leit yn it Frânsktalige part fan Switserlân, oan 'e [[Mar fan Genève]]. It is op trije nei de grutste stêd fan Switserlân. De stêd leit op 495 m hichte, yn in wynstreek. Lausanne leit 55 kilometer noardeastlik fan [[Genève]]. De einstreek fan de fyfde edysje leit yn [[Nice]] in stêd yn it súdeasten fan Frankryk oan 'e [[Middellânske See]]. == Etappe-oersjoch == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 augustus | 1 | {{Flagge CH}} [[Lausanne]] -<br> {{Flagge CH}} [[Lausanne]] | 137 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Lorena Wiebes]] | bgcolor="#FFFF80"|{{NED}} [[Lorena Wiebes]] |- | 2 augustus | 2 | {{Flagge CH}} [[Aigle]] -<br> {{Flagge CH}} [[Genève]] | 149 km | {{piktogram etappe|flak}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 3 augustus | 3 | {{Flagge CH}} [[Genève]] -<br> {{Flagge FR}} [[Poligny (Jura)|Poligny]] | 157 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 4 augustus | 4 | [[Gevrey-Chambertin]] -<br> [[Dijon]] | 21 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 5 augustus | 5 | [[Mâcon]] -<br> [[Belleville-en-Beaujolais]] | 140 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 6 augustus | 6 | [[Montbrison, Loire|Montbrison]] -<br> [[Tournon-sur-Rhône]] | 153 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 7 augustus | 7 | [[La Voulte-sur-Rhône]] -<br> [[Mont Ventoux]] | 144 km | {{piktogram etappe|berch}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 8 augustus | 8 | [[Sisteron]] -<br> [[Nice]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- | 9 augustus | 9 | [[Nice]] -<br> [[Nice]] | 99 km | {{piktogram etappe|berch}} | | bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#8fea79" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey green number.svg|20x20px|Grien rêchnûmmer]] |- ! 1 | {{NED}}<br>[[Lorena Wiebes]] | bgcolor="#FFFF80" |{{NED}}<br>[[Lorena Wiebes]] | bgcolor="#90ee90" |{{NED}}<br>[[Lorena Wiebes]] | bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Océane Mahé]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Paula Blasi]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team ADQ | bgcolor="#98fb98" |{{CZE}}<br>[[Nikola Nosková]] |- ! 2 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 3 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 4 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 5 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 6 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 7 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 8 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! 9 | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90ee90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#98fb98" | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" | ''' ''' | bgcolor="#54FF54" | ''' ''' | bgcolor="#FFABBB" | ''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" | ''' ''' | bgcolor="#90D0EA" | ''' ''' | bgcolor="#8fea79" | ''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk foar froulju}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk foar froulju|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] kxml5rtmespxq47a6zjx8xo4ddpk9ep 0 193101 1237122 1236093 2026-08-01T19:22:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1237122 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readkrúnfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Carpodacus cassinii1.jpg|250px]]<br><small>mantsje<br>[[Ofbyld:Cassin's Finch (female).jpg|250px]]<br>wyfke</small> |Lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[poarperfinken]] (''Haemorhous'') |Wittenskiplike namme= Haemorhous cassinii |Beskriuwer, jier= ([[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1854) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[File:Carpodacus cassinii map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#2c5aa0}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#2ca02c}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#ffcc00}} [[wintergast]]</small> }} De '''readkrúnfink''' (''Haemorhous cassinii'') is in [[fûgel]] út [[Noard-Amearika]]. It is ien fan 'e trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[poarperfinken]] (''Haemorhous'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Skaaimerken == De soarte kriget in lingte fan 16 cm, hat in spanwiidte fan 25 oant 27 sintimeter en weaget likernôch 24 oant 34 gram. Folwoeksen fûgels ha in koarte, foarke brune sturt en brune wjukken. Sy ha in langere snaffel as de besibbe [[poarperfink]] ( (''Haemorhous purpureus''). De folwoeksen mantsjes binne framboasread op 'e kop, it boarst en de stút en harren rêch en de ûndersturt binne streke. Folwoeksen wyfkes ha ljochtbrune boppedielen en in ljochte ûnderkant mei oeral brune streken. De tekening op harren kop is minder dúdlik as by it wyfke fan 'e [[poarperfink]]. Sy kinne brune, reade of wite eagen ha. == Fersprieding == It briedgebiet bestiet út nullebosken yn 'e bergen fan it westen fan Noard-Amearika oant yn it suden yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]] en [[Arizona]]; ek [[Súdlik Kalifornje]] by [[Baja California (steat)|Baja California]]. Sy nêskje meastentiids yn grutte nullebeammen, mar somtiden ek yn leafbeammen. Winterdeis trekke se nei legere gebieten. De fûgels út it meast noardlike ferspriedingsgebiet trekke nei it suden, lykas guon fûgels út oare dielen fan it ferspriedingsgebiet. In soad fûgels binne lykwols [[stânfûgel]]. Guon net-briedende fûgels oerwinterje oant yn 'e sintrale binnenlannen fan Meksiko. == Hâlden en dragen == It nêst is komfoarmich en bestiet út tûkjes, kjitten, woartels, hier en moas. It wyfke leit ornaris fjouwer oant fiif aaien, dy't blau-grien binne mei brune en swarte plakjes. It wyfke briedt de aaikes yn tolve oant fjirtjin dagen út. De jonge fûgels wurde troch it mantsje en it wyfke fuorre en ferlitte it nêst nei twa wiken nei it útkommen. It dieet bestiet fral út sied, knoppen en beien, mar simmerdeis wurde ek ynsekten fongen. Bûten de briedtiid foerazjearje se fakentiden yn lytse groepen. == Status == De readkrúnfink stiet op it stuit (2026) as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. De status fan 'e soarte waard yn 2019 feroare fan gefoelich (''Near Threatened'') nei net bedrige neidat bliken die dat de delgong fan 'e soarte minder hurd gyng as foarhinne. Bedrigingen foar de readkrúnfink binne it kappen fan hout, brannen en drûchte, syktes en ynvasive soarten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Haemorhous%20cassinii BirdLife, oproppen 24 july 2026.] * [https://ebird.org/species/casfin/L230565 Ebird, oproppen 24 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/casfin/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haemorhous cassinii}} }} {{DEFAULTSORT:Readkrunfink}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Poarperfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] mtvt653pugovyvih3kfm5bq7306njcy 14 193178 1237068 1236820 2026-08-01T18:45:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr 1237068 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Gulosus aristotelis|''Gulosus''}} {{DEFAULTSORT:Tufielgoes}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Ielgoesfûgel]] oxahkf07slzxi7w2crrduuyusdwpxpp 0 193244 1237038 1237027 2026-08-01T14:47:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Beskerming en status */ kt 1237038 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske trap |Ofbyld = [[Ofbyld:SaurabhSawant Bustard Rajasthan SAU 0136 (cropped).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Great Indian Bustard call recorded at Nanaj, Maharashtra.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis nigriceps |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Yndyske trap''' (''Ardeotis nigriceps''), ek wol '''grutte Yndyske trap''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't foarkomt op it [[Yndyske subkontinint]]. It is in grutte fûgel mei lange bleate poaten en hy heart ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. Eartiids wie de soarte algemien yn 'e drûge gerslannen en strûklannen fan [[Yndia]]. Yn 2018 waard it tal oerlibjende fûgels lykwols rûsd op mar sa'n 150 eksimplaren, wylst de populaasje yn 2011 noch op likernôch 250 fûgels rûsd waard. De grutte Yndyske trap is krityk bedrige troch de kombinaasje fan bejaging en it ferlies fan leefgebiet. De soarte wurdt yn Yndia beskerme ûnder de ''Indian Wild Life (Protection) Act'' fan 1972. == Skaaimerken == De grutte Yndyske trap is in grutte grûnbewenjende fûgel dy't likernôch ien meter heech wurdt. De soarte is maklik te werkennen oan 'e swarte krún dy't sterk ôfstekt tsjin 'e ljochte kop en hals. It lichem is brúneftich, mei donkere en ljochte tekeningen yn it fearrekleed. [[Ofbyld:DSC0560 Saurabh RJ 20211016-Web.jpg|thumb|left|Yndyske trap.]] It mantsje hat in sânkleurich oant ljochtbrún fearrekleed. Yn 'e briedtiid ûntstiet in opfallende swarte boarstbân. De swarte krún wurdt dan by de balts opset, wêrtroch't de kop in noch opfallender uterlik krijt. It wyfke liket op it mantsje, mar is lytser en minder kontrasteryk kleure. De ljochte kleur fan 'e kop en hals is by har minder suver wyt en de swarte boarstbân is swak ûntwikkele, ûnderbrutsen of hielendal ôfwêzich De grutte Yndyske trap is nei de [[koaritrap]] (''Ardeotis kori'') en de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') ien fan 'e grutste trappen fan 'e wrâld. It is de grutste lânbewenjende fûgel yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet. De fûgel hat in lange hals en lange poaten, dy't goed oanpast binne oan it libben yn iepen, drûge lânskippen. Mantsjes hawwe in goed ûntwikkele kielsek dy't by de balts en it roppen opblaasd wurdt. Dy sek fersterket de djippe, dreunende lûden dy't it mantsje makket om wyfkes oan te lûken. == Fersprieding en biotoop == De grutte Yndyske trap libbet yn drûge en healdrûge gerslannen, iepen gebieten mei stikelige strûken en hege gerslannen ôfwiksele mei lânbougrûn. De soarte mijt yrrigearre gebieten. De wichtichste briedgebieten lizze yn sintraal en westlik Yndia en yn eastlik Pakistan. Yn dielen fan Rajasthan binne drûge healwoastyngebieten troch yrrigaasjekanalen feroare yn yntinsyf brûkte lânbougebieten. De grutte Yndyske trap kaam eartiids yn grutte dielen fan Yndia en Pakistan foar. Yn Yndia waard de soarte histoarysk yn 'e dielsteaten [[Punjab]], [[Haryana]], [[Uttar Pradesh]], [[Madhya Pradesh]], [[Chhattisgarh]], [[Odisha]], [[Andhra Pradesh]], [[Radjastan]], [[Gûdjarat]], [[Maharashtra]], [[Karnataka]] en [[Tamil Nadu]] oantroffen. Hjoed-de-dei is it ferspriedingsgebiet beheind ta in pear isolearre gebieten yn Andhra Pradesh, Gujarat, Karnataka, Maharashtra, Madhya Pradesh en Rajasthan. Yn Pakistan komt de soarte noch foar yn it eastlike part fan it lân. Yn 2013 waarden by in ûndersyk yn 'e Cholistan-woastyn fan Pakistan noch in pear fûgels fûn. == Ekology == De Yndyske trap is in allesiter. It iten bestiet benammen út [[ynsekten]], wêrûnder foaral [[gaanders]] en [[imerkes]] (''Orthoptera''), mar ek [[krobben]], ûnder oare soarten út it skaai ''Mylabris''. Dêrnjonken yt de soarte gerssied, beien (benammen fan 'e skaaien ''Ziziphus'' en ''Eruca''), [[kjifdieren]] en [[reptilen]]. Yn kultuerlân frette de fûgels ek fan gewaaks. De briedtiid falt tusken maart en septimber. Yn dy tiid sette de mantsjes harren grutte, wite pronkfearren op en litte se dy sjen oan 'e wyfkes. By de balts blaast it mantsje syn kielsek op. Dy sek leit ûnder de tonge en kin sa grut wurde dat it liket as hinget der in grutte, beweechlike sek ûnder de hals. De sturt wurdt heech oer it lichem hâlden en faak oer de rêch teard. It mantsje lit dêrby geregeld in djippe, dreunende rop hearre dy't hast 500 meter fierderop te hearren is. It wyfke leit ien aai yn in ûnbeklaaide ûndjippe kûle op 'e grûn. Allinne it wyfke briedt de aaien út en fersoarget de piken. De aaien binne kwetsber foar rôfdieren, benammen foar oare bisten lykas hoefdieren en krieën. As der gefaar driget, kin it wyfke ôfliedingsgedrach sjen litte, wêrby't se fuortfljocht mei de poaten nei ûnderen hingjend om de oandacht fan rôfdieren fan 'e piken ôf te lieden. It mantsje is [[Polygamy|polygaam]] en yn 'e briedtiid libbet er meast allinnich. De soarte brûkt in bysûnder pearfoarmingssysteem: de mantsjes sammelje harren net op in mienskiplik baltsplak, mar hâlde aparte gebieten dêr't se wyfkes hinne besykje te lokjen. De grutte Yndyske trap migrearret lokaal. Nei de [[moesson]] ferspriede groepen har oer gruttere gebieten. == Bedrigingen == [[Ofbyld:Great Indian Bustard Ardeotis nigriceps by Raju Kasambe DSCN9716 10.jpg|thumb|left|Lytse groep yn Radjastan.]] De wichtichste bedrigingen binne bejaging en ferlies fan leefgebiet. Yn it ferline waard der in soad op 'e fûgel jage foar it fleis. Ek hjoed-de-dei kin yllegale jacht noch in probleem wêze. Yn guon gebieten, lykas Radjastan, hat yrrigaasje troch it Indira Gandhi-kanaal laat ta mear lânbou. In moderne bedriging wurdt foarme troch lineêre ynfrastruktuer, lykas diken en elektrisiteitsliedingen yn woastyngebieten. Benammen botsingen mei heechspanningslinen feroarsaakje in soad stjerte ûnder de fûgels. Ek de útwreiding fan duorsume enerzjy, mei grutte sinnepanielen yn woastyn- en gerslângebieten, kin in bedriging foarmje foar it leefgebiet. Yn Pakistan is de jachtdruk heech. Troch in tekoart oan beskerming en de jacht stiet de soarte dêr op 'e râne fan útstjerren. == Beskerming en status == De dielsteat Rajasthan begûn op Wrâldmiljeudei 2013 mei it programma "Project Great Indian Bustard". Dêrby waarden wichtige briedgebieten yn besteande beskerme gebieten oanjûn en ôfset en waarden ek feilige briedplakken bûten beskerme gebieten makke. [[Ofbyld:Adhisheshaya Forest watcher feeding the captive Great Indian Bustard in Rollapadu Wildlife Sanctuary.jpg|thumb|left|In fûgel wurdt fuorre yn it Natuerreservaat Rollapadu yn Andhra Pradesh; de fûgel is letter troch in ferwyldere hûn deade.]] Al yn 'e jierren 1970 waard besocht om de soarte yn finzenskip te fokken, mar dat mislearre. Yn 2020 waarden njoggen piken mei súkses útbret yn in keunstmjittich briedprogramma, wat doe in wrâldrekord wie. Yn 2024 waard in pyk berne nei keunstmjittige ynseminaasje fan in wyfke mei sperma fan in mantsje dat 200 km fierderop libbe. Yn maart en april 2025 kamen yn it distrikt Jaisalmer (Radjastan) yn it Sam Bustard Conservation and Breeding Centre en it Ramdevra Breeding Centre, yn totaal acht piken út 'e aaien. De soarte is út sa'n 90% fan it eardere ferspriedingsgebiet ferdwûn en wurdt troch de [[IUCN]] sûnt 2011 as 'kritysk bedrige' op 'e [[Reade List]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-indian-bustard-ardeotis-nigriceps BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/indbus1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen op 1 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/indbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeotis nigriceps|Arabyske trap}} }} {{DEFAULTSORT:Indiske trap}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzetrap]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] a12zk8t4q4qdn837szajibz5gbdecvd 1237107 1237038 2026-08-01T19:14:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kritysk bedrige --> krityk bedrige 1237107 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Yndyske trap |Ofbyld = [[Ofbyld:SaurabhSawant Bustard Rajasthan SAU 0136 (cropped).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Great Indian Bustard call recorded at Nanaj, Maharashtra.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis nigriceps |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Yndyske trap''' (''Ardeotis nigriceps''), ek wol '''grutte Yndyske trap''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't foarkomt op it [[Yndyske subkontinint]]. It is in grutte fûgel mei lange bleate poaten en hy heart ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. Eartiids wie de soarte algemien yn 'e drûge gerslannen en strûklannen fan [[Yndia]]. Yn 2018 waard it tal oerlibjende fûgels lykwols rûsd op mar sa'n 150 eksimplaren, wylst de populaasje yn 2011 noch op likernôch 250 fûgels rûsd waard. De grutte Yndyske trap is krityk bedrige troch de kombinaasje fan bejaging en it ferlies fan leefgebiet. De soarte wurdt yn Yndia beskerme ûnder de ''Indian Wild Life (Protection) Act'' fan 1972. == Skaaimerken == De grutte Yndyske trap is in grutte grûnbewenjende fûgel dy't likernôch ien meter heech wurdt. De soarte is maklik te werkennen oan 'e swarte krún dy't sterk ôfstekt tsjin 'e ljochte kop en hals. It lichem is brúneftich, mei donkere en ljochte tekeningen yn it fearrekleed. [[Ofbyld:DSC0560 Saurabh RJ 20211016-Web.jpg|thumb|left|Yndyske trap.]] It mantsje hat in sânkleurich oant ljochtbrún fearrekleed. Yn 'e briedtiid ûntstiet in opfallende swarte boarstbân. De swarte krún wurdt dan by de balts opset, wêrtroch't de kop in noch opfallender uterlik krijt. It wyfke liket op it mantsje, mar is lytser en minder kontrasteryk kleure. De ljochte kleur fan 'e kop en hals is by har minder suver wyt en de swarte boarstbân is swak ûntwikkele, ûnderbrutsen of hielendal ôfwêzich De grutte Yndyske trap is nei de [[koaritrap]] (''Ardeotis kori'') en de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') ien fan 'e grutste trappen fan 'e wrâld. It is de grutste lânbewenjende fûgel yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet. De fûgel hat in lange hals en lange poaten, dy't goed oanpast binne oan it libben yn iepen, drûge lânskippen. Mantsjes hawwe in goed ûntwikkele kielsek dy't by de balts en it roppen opblaasd wurdt. Dy sek fersterket de djippe, dreunende lûden dy't it mantsje makket om wyfkes oan te lûken. == Fersprieding en biotoop == De grutte Yndyske trap libbet yn drûge en healdrûge gerslannen, iepen gebieten mei stikelige strûken en hege gerslannen ôfwiksele mei lânbougrûn. De soarte mijt yrrigearre gebieten. De wichtichste briedgebieten lizze yn sintraal en westlik Yndia en yn eastlik Pakistan. Yn dielen fan Rajasthan binne drûge healwoastyngebieten troch yrrigaasjekanalen feroare yn yntinsyf brûkte lânbougebieten. De grutte Yndyske trap kaam eartiids yn grutte dielen fan Yndia en Pakistan foar. Yn Yndia waard de soarte histoarysk yn 'e dielsteaten [[Punjab]], [[Haryana]], [[Uttar Pradesh]], [[Madhya Pradesh]], [[Chhattisgarh]], [[Odisha]], [[Andhra Pradesh]], [[Radjastan]], [[Gûdjarat]], [[Maharashtra]], [[Karnataka]] en [[Tamil Nadu]] oantroffen. Hjoed-de-dei is it ferspriedingsgebiet beheind ta in pear isolearre gebieten yn Andhra Pradesh, Gujarat, Karnataka, Maharashtra, Madhya Pradesh en Rajasthan. Yn Pakistan komt de soarte noch foar yn it eastlike part fan it lân. Yn 2013 waarden by in ûndersyk yn 'e Cholistan-woastyn fan Pakistan noch in pear fûgels fûn. == Ekology == De Yndyske trap is in allesiter. It iten bestiet benammen út [[ynsekten]], wêrûnder foaral [[gaanders]] en [[imerkes]] (''Orthoptera''), mar ek [[krobben]], ûnder oare soarten út it skaai ''Mylabris''. Dêrnjonken yt de soarte gerssied, beien (benammen fan 'e skaaien ''Ziziphus'' en ''Eruca''), [[kjifdieren]] en [[reptilen]]. Yn kultuerlân frette de fûgels ek fan gewaaks. De briedtiid falt tusken maart en septimber. Yn dy tiid sette de mantsjes harren grutte, wite pronkfearren op en litte se dy sjen oan 'e wyfkes. By de balts blaast it mantsje syn kielsek op. Dy sek leit ûnder de tonge en kin sa grut wurde dat it liket as hinget der in grutte, beweechlike sek ûnder de hals. De sturt wurdt heech oer it lichem hâlden en faak oer de rêch teard. It mantsje lit dêrby geregeld in djippe, dreunende rop hearre dy't hast 500 meter fierderop te hearren is. It wyfke leit ien aai yn in ûnbeklaaide ûndjippe kûle op 'e grûn. Allinne it wyfke briedt de aaien út en fersoarget de piken. De aaien binne kwetsber foar rôfdieren, benammen foar oare bisten lykas hoefdieren en krieën. As der gefaar driget, kin it wyfke ôfliedingsgedrach sjen litte, wêrby't se fuortfljocht mei de poaten nei ûnderen hingjend om de oandacht fan rôfdieren fan 'e piken ôf te lieden. It mantsje is [[Polygamy|polygaam]] en yn 'e briedtiid libbet er meast allinnich. De soarte brûkt in bysûnder pearfoarmingssysteem: de mantsjes sammelje harren net op in mienskiplik baltsplak, mar hâlde aparte gebieten dêr't se wyfkes hinne besykje te lokjen. De grutte Yndyske trap migrearret lokaal. Nei de [[moesson]] ferspriede groepen har oer gruttere gebieten. == Bedrigingen == [[Ofbyld:Great Indian Bustard Ardeotis nigriceps by Raju Kasambe DSCN9716 10.jpg|thumb|left|Lytse groep yn Radjastan.]] De wichtichste bedrigingen binne bejaging en ferlies fan leefgebiet. Yn it ferline waard der in soad op 'e fûgel jage foar it fleis. Ek hjoed-de-dei kin yllegale jacht noch in probleem wêze. Yn guon gebieten, lykas Radjastan, hat yrrigaasje troch it Indira Gandhi-kanaal laat ta mear lânbou. In moderne bedriging wurdt foarme troch lineêre ynfrastruktuer, lykas diken en elektrisiteitsliedingen yn woastyngebieten. Benammen botsingen mei heechspanningslinen feroarsaakje in soad stjerte ûnder de fûgels. Ek de útwreiding fan duorsume enerzjy, mei grutte sinnepanielen yn woastyn- en gerslângebieten, kin in bedriging foarmje foar it leefgebiet. Yn Pakistan is de jachtdruk heech. Troch in tekoart oan beskerming en de jacht stiet de soarte dêr op 'e râne fan útstjerren. == Beskerming en status == De dielsteat Rajasthan begûn op Wrâldmiljeudei 2013 mei it programma "Project Great Indian Bustard". Dêrby waarden wichtige briedgebieten yn besteande beskerme gebieten oanjûn en ôfset en waarden ek feilige briedplakken bûten beskerme gebieten makke. [[Ofbyld:Adhisheshaya Forest watcher feeding the captive Great Indian Bustard in Rollapadu Wildlife Sanctuary.jpg|thumb|left|In fûgel wurdt fuorre yn it Natuerreservaat Rollapadu yn Andhra Pradesh; de fûgel is letter troch in ferwyldere hûn deade.]] Al yn 'e jierren 1970 waard besocht om de soarte yn finzenskip te fokken, mar dat mislearre. Yn 2020 waarden njoggen piken mei súkses útbret yn in keunstmjittich briedprogramma, wat doe in wrâldrekord wie. Yn 2024 waard in pyk berne nei keunstmjittige ynseminaasje fan in wyfke mei sperma fan in mantsje dat 200 km fierderop libbe. Yn maart en april 2025 kamen yn it distrikt Jaisalmer (Radjastan) yn it Sam Bustard Conservation and Breeding Centre en it Ramdevra Breeding Centre, yn totaal acht piken út 'e aaien. De soarte is út sa'n 90% fan it eardere ferspriedingsgebiet ferdwûn en wurdt troch de [[IUCN]] sûnt 2011 as 'krityk bedrige' op 'e [[Reade List]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-indian-bustard-ardeotis-nigriceps BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/indbus1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen op 1 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/indbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeotis nigriceps|Arabyske trap}} }} {{DEFAULTSORT:Indiske trap}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzetrap]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] htit7tkbkiyx285jon85dan1spkq5vp 0 193247 1237049 2026-08-01T16:36:31Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = koarytrap |Ofbyld = [[Ofbyld:Kori Bustard - Ndutu - Tanzania.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis kori |Beskriuwer, jier= William John Burchell|Bu..." 1237049 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = koarytrap |Ofbyld = [[Ofbyld:Kori Bustard - Ndutu - Tanzania.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis kori |Beskriuwer, jier= [[William John Burchell|Burchell]], 1822 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''koarytrap''' (''Ardeotis kori'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't yn [[Afrika]] foarkomt. Tegearre mei de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') heart de [[Soarte (taksonomy|soarte]] ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Outarde Kori.jpg|thumb|left|Yn 'e flecht is goed te sjen dat de slachpinnen djip fingere binne.]] De koarytrap is de grutste fleanende fûgel fan Afrika en heart tegearre mei de grutte trap ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. It mantsje wurdt 105 oant 135 sm lang, hat in spanwiidte fan 230 oant 275 sm en weaget ornaris tusken de 7 en 18 kg. De measte mantsjes weagje om-en-de-by de 11 oant 12 kg, mar útsûnderlike eksimplaren kinne mear as 20 kg weagje. It wyfke is in stik lytser en lichter. De soarte hat in krêftige ljochtgrize hals, in brúngrize rêch en boppekant fan 'e wjukken, in ljochte ûnderkant en lange ljocht gielgriene poaten. Oan 'e skouder fan 'e wjuk sit in opfallende swart-wite tekening. Op 'e efterholle hat er in koarte swart-grize kuif. De wjukken binne lang en yn 'e flecht falle de djip fingere slachpinnen fuortendaliks op. Mantsjes en wyfkes hawwe frijwat itselde fearrekleed. == Fersprieding en taksonomy == Der wurde twa [[ûndersoarte]]n fan 'e koarytrap erkend, dy't yn twa fan inoar skieden gebieten fan Afrika foarkomme: * ''Ardeotis kori kori'' – de nominaatfoarm, dy't foarkomt yn súdlik [[Angoala]], súdlik [[Mozambyk]], [[Namybje]], [[Botswana]], [[Simbabwe]] en [[Súd-Afrika]]. * ''Ardeotis kori struthiunculus'' – fan súdeastlik [[Súd-Sûdan]] oant noardwestlik [[Somaalje]] en súdlik oant noardlik [[Oeganda]] en noard-sintraal [[Tanzania]]. == Ekology == De Koarytrap libbet yn steppes en savannes en briedt oant op hichten fan likernôch 2.000 meter boppe seenivo. [[Ofbyld:Kori bustard bird - Ngorongoro-1.jpg|thumb|left|Mantsje yn Tanzania.]] Lykas de oare trapfûgels is de Koarytrap [[Polygamy|polygaam]]. In mantsje pearet mei ferskate wyfkes, mar lit dêrnei de fierdere soarch folslein oan it wyfke oer. It wyfke bout it nêst, briedt de aaien út en fersoarget de piken. Foar de briedtiid fret it wyfke har goed fol om genôch enerzjy foar de briedtiid op te bouwen. De koarytrap libbet it grutste part fan 'e tiid op 'e grûn. It iten bestiet benammen út sied en hagedissen, mar ek oare lytse bisten wurde fongen. [[Bijefretters]] sitte geregeldwei op 'e rêch fan 'e koarytrap om ynsekten te fangen dy't troch de grutte fûgel út it gers opskrikke as er troch it lân rint. De koarytrap fljocht allinne as dat needsaaklik is en bliuwt it leafst op 'e grûn. == Status en bedrigingen == De koarytrap hat in grut ferspriedingsgebiet en de wrâldpopulaasje is noch relatyf grut, mar de soarte giet yn oantal efterút. De wichtichste oarsaken binne bejaging, it ferlies fan gaadlik leefgebiet en botsingen mei heechspanningsliedingen. De [[IUCN]] klassifisearret de koarytrap dêrom sûnt 2012 as 'gefoelich' (''Near Threatened'', NT). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar yn gebieten dêr't de fûgel net ferfolge wurdt, wurdt er noch altyd as algemien beskôge. == Namme == De soartnamme ''kori'' is ôflaat fan ''Kğôri'' of ''Kxhóri'', de namme foar de fûgel yn it [[Setswana]]. == Kultuer == De Koarytrap is de nasjonale fûgel fan [[Botswana]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ardeotis%20kori BirdLife, oproppen 5 april 2026.] * [https://ebird.org/species/korbus1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 5 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/korbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeotis kori|Koarytrappen}} }} {{DEFAULTSORT:koaritrap}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzetrap]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] lzq9a73spc91lex826it0xmrpp9y58b 1237051 1237049 2026-08-01T16:37:39Z RomkeHoekstra 10582 1237051 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = koarytrap |Ofbyld = [[Ofbyld:Kori Bustard - Ndutu - Tanzania.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[reuzetrappen]] (''Ardeotis'') |Wittenskiplike namme= Ardeotis kori |Beskriuwer, jier= [[William John Burchell|Burchell]], 1822 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''koarytrap''' (''Ardeotis kori'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae'') dy't yn [[Afrika]] foarkomt. Tegearre mei de [[grutte trap]] (''Otis tarda'') heart de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Outarde Kori.jpg|thumb|left|Yn 'e flecht is goed te sjen dat de slachpinnen djip fingere binne.]] De koarytrap is de grutste fleanende fûgel fan Afrika en heart tegearre mei de grutte trap ta de swierste fleanende fûgels fan 'e wrâld. It mantsje wurdt 105 oant 135 sm lang, hat in spanwiidte fan 230 oant 275 sm en weaget ornaris tusken de 7 en 18 kg. De measte mantsjes weagje om-en-de-by de 11 oant 12 kg, mar útsûnderlike eksimplaren kinne mear as 20 kg weagje. It wyfke is in stik lytser en lichter. De soarte hat in krêftige ljochtgrize hals, in brúngrize rêch en boppekant fan 'e wjukken, in ljochte ûnderkant en lange ljocht gielgriene poaten. Oan 'e skouder fan 'e wjuk sit in opfallende swart-wite tekening. Op 'e efterholle hat er in koarte swart-grize kuif. De wjukken binne lang en yn 'e flecht falle de djip fingere slachpinnen fuortendaliks op. Mantsjes en wyfkes hawwe frijwat itselde fearrekleed. == Fersprieding en taksonomy == Der wurde twa [[ûndersoarte]]n fan 'e koarytrap erkend, dy't yn twa fan inoar skieden gebieten fan Afrika foarkomme: * ''Ardeotis kori kori'' – de nominaatfoarm, dy't foarkomt yn súdlik [[Angoala]], súdlik [[Mozambyk]], [[Namybje]], [[Botswana]], [[Simbabwe]] en [[Súd-Afrika]]. * ''Ardeotis kori struthiunculus'' – fan súdeastlik [[Súd-Sûdan]] oant noardwestlik [[Somaalje]] en súdlik oant noardlik [[Oeganda]] en noard-sintraal [[Tanzania]]. == Ekology == De Koarytrap libbet yn steppes en savannes en briedt oant op hichten fan likernôch 2.000 meter boppe seenivo. [[Ofbyld:Kori bustard bird - Ngorongoro-1.jpg|thumb|left|Mantsje yn Tanzania.]] Lykas de oare trapfûgels is de Koarytrap [[Polygamy|polygaam]]. In mantsje pearet mei ferskate wyfkes, mar lit dêrnei de fierdere soarch folslein oan it wyfke oer. It wyfke bout it nêst, briedt de aaien út en fersoarget de piken. Foar de briedtiid fret it wyfke har goed fol om genôch enerzjy foar de briedtiid op te bouwen. De koarytrap libbet it grutste part fan 'e tiid op 'e grûn. It iten bestiet benammen út sied en hagedissen, mar ek oare lytse bisten wurde fongen. [[Bijefretters]] sitte geregeldwei op 'e rêch fan 'e koarytrap om ynsekten te fangen dy't troch de grutte fûgel út it gers opskrikke as er troch it lân rint. De koarytrap fljocht allinne as dat needsaaklik is en bliuwt it leafst op 'e grûn. == Status en bedrigingen == De koarytrap hat in grut ferspriedingsgebiet en de wrâldpopulaasje is noch relatyf grut, mar de soarte giet yn oantal efterút. De wichtichste oarsaken binne bejaging, it ferlies fan gaadlik leefgebiet en botsingen mei heechspanningsliedingen. De [[IUCN]] klassifisearret de koarytrap dêrom sûnt 2012 as 'gefoelich' (''Near Threatened'', NT). De wrâldpopulaasje is net krekt rûsd, mar yn gebieten dêr't de fûgel net ferfolge wurdt, wurdt er noch altyd as algemien beskôge. == Namme == De soartnamme ''kori'' is ôflaat fan ''Kğôri'' of ''Kxhóri'', de namme foar de fûgel yn it [[Setswana]]. == Kultuer == De Koarytrap is de nasjonale fûgel fan [[Botswana]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ardeotis%20kori BirdLife, oproppen 5 april 2026.] * [https://ebird.org/species/korbus1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 5 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/korbus1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeotis kori|Koarytrappen}} }} {{DEFAULTSORT:koaritrap}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzetrap]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] k1yrk5rr80i5ue9gjz8sevu1q5ln0u4 0 193248 1237050 2026-08-01T16:37:12Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Koarytrap]] 1237050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koarytrap]] tslzhvuzd2xes2qm2alk3p2fhqqxlb0 0 193249 1237052 2026-08-01T17:10:43Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Kori Bustard (Ardeotis kori) (53900931421).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[koarytrap]] (''Ardeotis kori'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3..." 1237052 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Kori Bustard (Ardeotis kori) (53900931421).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[koarytrap]] (''Ardeotis kori'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') | takson6 = [[famylje]]: | namme6 = [[trappen]] (''Otididae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''reuzetrappen''' (''Ardeotis'') | beskriuwer, jier = [[Emmanuel Le Maout|Le Maout]], 1853 }} De '''reuzetrappen''' (''Ardeotis'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan grutte oant tige grutte [[fûgel]]s út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). It skaai bestiet út fjouwer libbene soarten dy't bekend steane om harren grutte omfang en har oanpassing oan iepen, drûge lânskippen en savannes. De fûgels yn dit skaai binne foar in grut part oan 'e grûn bûn en hawwe lange, krêftige poaten en in lange hals. Mantsjes binne oer it algemien folle grutter en swierder as wyfkes, en se hawwe faak opfallende pronkstruktueren, lykas in kielsek dy't brûkt wurdt by de [[balts]]. It ferspriedingsgebiet fan it skaai is ferdield oer [[Afrika]], it [[Arabysk Skiereilân]], it [[Yndyske subkontinint]] en [[Austraalje]]. Troch habitatferlies, yntinsive bejaging en ferskate moderne bedrigingen lykas heechspanningslinen hawwe ferskate soarten út dit skaai te lijen hân fan tebekrinnende populaasjes. De [[IUCN]] omskriuwt de status fan guon soarten as gefoelich of sels krityk bedrige. De [[typesoarte]] fan it skaai fan 'e reuzetrappen is de [[koarytrap]] (''Ardeotis kori''). == Soarten == De fjouwer erkende soarten binne: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Arabian Bustard.jpg|150px]] || [[Arabyske trap]] || ''Ardeotis arabs'' || [[Sahel]]gebiet fan [[Afrika]] en súdwestlik [[Araabje]] || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/arabian-bustard-ardeotis-arabs ''Ardeotis arabs'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Australian Bustard 2 - Mt Carbine.jpg|150px]] || [[Australyske trap]] || ''Ardeotis australis'' || [[Austraalje]] en it suden fan [[Nij-Guineä]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-bustard-ardeotis-australis ''Ardeotis australis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Great Indian bustard.jpg|150px]] || [[Yndyske trap]] || ''Ardeotis nigriceps'' || [[Yndysk subkontinint]] ([[Yndia]] en [[Pakistan]]) || [[Ofbyld:IUCN-CR.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-indian-bustard-ardeotis-nigriceps ''Ardeotis nigriceps'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Ardeotis kori Etosha.JPG|150px]] || [[koarytrap]] || ''Ardeotis kori'' || [[East-Afrika|East-]] en súdlik Afrika || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kori-bustard-ardeotis-kori ''Ardeotis kori'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ardeotis|Reuzetrappen}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Reuzetrap| ]] [[Kategory:Trapfûgel]] 70d8rmqlpk7bauq49q6q8awbdcfzcz9 0 193250 1237053 2026-08-01T17:11:07Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Reuzetrappen]] 1237053 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Reuzetrappen]] juq6rie0hbyslqgnk27oyfhp5iokmrj 0 193251 1237059 2026-08-01T18:05:17Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Gerrit Smith Miller jr.]] 1237059 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gerrit Smith Miller jr.]] n311iqvv2wd700eiwdcwi4uyhkky5f1 1237064 1237059 2026-08-01T18:42:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Dat is eins syn heit. Dan moat it mar in betsjuttingsside wurde. 1237064 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} *[[Gerrit Smith Miller sr.]] (1845-1937), in Amerikaansk feehâlder, ûndernimmer, sportbestjoerder en politikus *[[Gerrit Smith Miller jr.]] (1869-1956), in Amerikaansk soölooch en de soan fan boppesteande {{neibetsjuttings}} h1crycgjaxeuuijihk8b6kk2w64ldhm 0 193252 1237062 2026-08-01T18:20:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = swarte trap |Ofbyld = [[Ofbyld:Southern Black Korhaan (Afrotis afra) male (32793886796) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Afrotis afra K2.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = ..." 1237062 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swarte trap |Ofbyld = [[Ofbyld:Southern Black Korhaan (Afrotis afra) male (32793886796) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Afrotis afra K2.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') |Famylje = [[trapfûgels]] (''Otididae'') |Skaai = [[swarte trappen]] (''Afrotis'') |Wittenskiplike namme= Afrotis afra |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''swarte trap''' (''Afrotis afra'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (Otididae). Dizze relatyf lytse trap komt foar yn it súdwesten fan [[Súd-Afrika]], fan Namakwalân yn it suden oant [[Kaapstêd]] en fierder eastlik oant Makhanda. De soarte hat in foarkar foar healdrûge leefgebieten lykas gerslannen, strûklân en savannes, dêr't er benammen op op 'e grûn libjende [[lidpoatigen]] jaget en ek sied yt. De swarte trap briedt alle jierren yn 'e maityd en leit ornaris ien of twa aaien yn elk briedseizoen. It tal swarte trappen is de lêste desennia bot weromrûn, benammen om't in grut part fan it leefgebiet omset is yn lânbougrûn. De oerbleaune gebieten binne faak fragmintearre. Troch dat ferlies fan gaadlik leefgebiet wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as gefoelich (''Vulnerable'', VU) klassifisearre. == Taksonomy == De swarte trap waard yn 1758 troch [[Linnaeus]] beskreaun yn 'e tsiende edysje fan syn ''[[Systema Naturae]]'', dêr't de soarte de wittenskiplike namme ''Otis afra'' krige. Letter waard de soarte hiel lang ûnderbrocht yn it skaai ''[[Eupodotis]]'', mar tsjintwurdich wurdt er yndield yn it skaai ''[[Afrotis]]''. Earder waarden de swarte trap en de [[Botswanatrap]] as ien soarte beskôge, wêrby't de noardlike foarm as in [[ûndersoarte]] (''Eupodotis afra afroaoides'') sjoen waard. Tsjintwurdich wurde se as twa aparte soarten beskôge, om't se ferskillende ferspriedingsgebieten en leefgebieten hawwe en ek dúdlik faninoar ferskille yn harren fearrekleed, lûd, sosjaal hâlden en dragen en mitochondriaal DNA. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Southern Black Korhaan (Afrotis afra) male (32711330781).jpg|thumb|left|Mantsje.]] De swarte trap is in fûgel dy't foaral op 'e grûn libbet mei dúdlike ferskillen tusken mantsje en wyfke. It mantsje hat in opfallend swart-wyt bûnt fearrekleed mei in swarte hals en ûnderkant. Fierders hat er wite ûnderwjukken, wite wangen en wite streken boppe de eagen. It wyfke is folle minder kontrastearjend kleure. Har kop, hals en boarst hawwe deselde brún-wite bûntekening as de rest fan it lichem. Sawol it mantsje as it wyfke hawwe helder giele poaten. It mantsje is wat grutter as it wyfke. De wjuklingte fan it mantsje leit tusken de 27 en 28 sm, wylst dy fan it wyfke 25 oant 26 sm bedraacht. De sturt is likernôch 12 oant 13 sm lang. De snaffel fan it mantsje is mei 3,8 oant 3,9 sm wat grutter as dy fan it wyfke, dy't likernôch 3,5 sm mjit. De snaffel is readrôze fan kleur mei in swarte punt. De soarte wurdt yn trochsneed sa'n tsien jier âld. == Fersprieding en leefgebiet == De swarte trap is [[Endemisme|endemysk]] yn it súdwesten fan [[Súd-Afrika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan Namakwalân oant Kaapstêd en fierder eastlik oant Makhanda. Yn 2020 waard it gaadlike leefgebiet op likernôch 20.355 km² rûsd. De soarte hat in foarkar foar iepen, healdrûge lânskippen lykas strûklân en savannes, mar komt ek foar yn gerslannen oan 'e rânen fan sompen. Yn sokke gebieten kin de fûgel maklik op yn it gers libjende lidpoatigen jeie. == Briedgedrach == De swarte trap is in polygame soarte, wat betsjut dat in mantsje mei ferskate wyfkes pearet. Om yndruk te meitsjen op wyfkes makket it mantsje opfallende baltsflechten, wêrby't er heech troch de loft fljocht. De briedtiid falt yn 'e maityd. It wyfke leit ien of twa aaien yn in ûndjippe kûle yn 'e grûn, dy't mei in pear gersspruten bedutsen wurdt. De aaien binne oliif- of brúnkleurich en hawwe donkere swarte plakken. Allinnich it wyfke briedt de aaien út en nimt de fersoarging fan 'e piken foar har rekken. == Iten == De swarte trap is in allesiter. Likernôch twatredde fan it iten bestiet út lidpoatigen, lykas termiten, krobben, gaanders en mychammels. It oerbleaune part fan it menu bestiet út plantaardich materiaal, benammen sied. De soarte hat in mutualistyske relaasje mei ''Acacia cyclops'', in soarte fan [[akasia]]. De swarte trap yt it sied fan dizze beam, dy't in wichtige fiedingsboarne foarmet. Tagelyk ferspriedt de fûgel it sied nei gaadlike plakken dêr't it útrinne kin. Lykas in protte oare fûgels slokt de swarte trap ek lytse stientsjes en grint yn. Dy helpe yn 'e spiermage by it fynmeallen fan it iten. Ut ûndersyk docht fierder bliken dat likernôch twatredde fan 'e fûgels besmet is mei nematoaden yn it termkanaal. == Status en beskerming == Resint ûndersyk lit sjen dat de populaasje fan 'e swarte trap fierder efterútgiet, wat soargen opropt oer de takomst fan 'e soarte. Eartiids wie de swarte trap in algemien foarkommende fûgel, mar hjoed-de-dei wurdt er hieltyd seldsumer trochdat syn leefgebiet mear en mear fragmintearre rekket. Dêrom stiet de soarte sûnt 2013 as 'gefoelich' (''Vulnerable'', VU) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. De grutste bedriging foar de soarte is de omsetting fan natuerlike begroeiïng yn lânbougrûn en gebieten foar akwakultuer. Dêrtroch rekket it leefgebiet fragmintearre en wurdt it oanbod fan iten lytser. Ek binne der minder gaadlike briedplakken beskikber, wat negative gefolgen hat foar it briedsúkses en de oerlibbingskânsen fan aaien en piken. Lânbougebieten biede boppedat net genôch beskerming tsjin rôfdieren, lykas de [[wytboarstraven]] (''Corvus albus''). Oare bedrigingen foar de swarte trap binne klimaatferoaring, fersteuring troch minsken en sykten. {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer de grutte trap, sjoch foar referinsjes [[:en:Arabian bustard]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-black-bustard-afrotis-afra BirdLife, oproppen 1 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/blabus3 eBird, oproppen op 1 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blabus3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Afrotis afra|Swarte trap}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reuzetrap]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] c2sk2ka7oz87end5m7kic1f37ke3z2o 0 193253 1237063 2026-08-01T18:20:26Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swarte trap]] 1237063 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swarte trap]] hfnh0qvkrdal70qcqlzsrbd4ircwzu5 1 193254 1237146 2026-08-01T19:36:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1237146 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Goejûn. Ik soe dit net in stobbe neame, mar it is wol in frij summiere side foar in fûgel dy't ek yn ús lân foarkomt. Miskien dat jo der noch wat oan tafoegje wolle? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 1 aug 2026, 21.36 (CEST) nbvkyjfc1bfprecj3rsbz5q4f6g1zto 0 193255 1237167 2026-08-01T23:11:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Ringastrilde]] omneamd ta [[Ringastrild]]: Fierders oeral 'astrild' sûnder -e neamd 1237167 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ringastrild]] j4fm92fr3adv367qz7tqa6028zpiegl 14 193256 1237171 2026-08-01T23:13:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Ringastrilde]] omneamd ta [[Kategory:Ringastrild]]: Fierders oeral 'astrild' sûnder -e neamd 1237171 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Ringastrild]] l7i433n0yqdafu1yln3bax65ikvr53k 0 193257 1237213 2026-08-01T23:47:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Rôzekielkardinaal]] omneamd ta [[Rôskielkardinaal]]: red 1237213 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rôskielkardinaal]] j4eenv0tcya59sl940tuz9ioej9eyf1 0 193258 1237219 2026-08-01T23:50:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Rôzekopparkyt]] omneamd ta [[Rôskopparkyt]] fan de trochferwizing: red 1237219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rôskopparkyt]] dyfe3139nijhmfaikum27tb9174n889 0 193259 1237235 2026-08-01T23:59:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Saotomeeske pappegaaido]] omneamd ta [[Santomeeske pappegaaido]]: It eigenskipswurd fan Sao Tomee is: Santomeesk 1237235 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Santomeeske pappegaaido]] 67x1dtgsizrkfnzzrd7kjc3v71uysii