Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5217 1238315 1226631 2026-08-12T14:04:30Z Drewes 2754 1238315 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 De Gordyk, Opsterlânske Kompanjonsfeart, Tsjerkewâl en Mûnewâl.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Gorredijk vlag.svg|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Gorredijk wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 13,30 km², wêrfan: <br> - lân: 13,13 km² <br> - wetter: 0,17 km² | befolkingstichtens = 558 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_00_10.0_N_6_03_50.3_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 00' N 6° 03' E}} | webside = [http://www.degordykster.nl/category/nieuws/ Degordykster.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 00 | lat_sec = 10.0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 03 | lon_sec = 50.3 | lon_dir = E }} '''De Gordyk''' (útspraak: 'De Gerdyk' of 'De Gedyk')<ref>[http://www.degordykster.nl/gordyk-of-gerdyk-gordykster-of-gerdykster/ De Gordykster.nl, oproppen 17 febrewaris 2023]</ref> is in [[flekke]] oan de [[N392]] yn de gemeente [[Opsterlân]]. De Gordyk ûnstie as [[feankoloanje]] en wurdt fan de [[Opsterlânske Kompanjonsfeart]] midstwa snien. It doarp hat in grut winkelbestân en leit oan de [[Turfrûte]], dy't simmerdeis foar in soad toerisme soarget. By De Gordyk hearre ek de buorskippen [[Koartsweagen]] en [[Easterein (Opsterlân)|Easterein]]. It is wat ynwennertal oanbelanget it grutste plak fan de gemeente Opsterlân, al stiet it gemeentehûs fan de gemeente yn it folle lytsere [[Beetstersweach]]. De Gordyk hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == [[Ofbyld:Tsjerke fan Koartsweagen (Marijetsjerke).jpg|thumb|left|''De [[Marijetsjerke (Koartsweagen)|Marijetsjerke]] fan Koartsweagen, no in buorskip mar eartiids it memmedoarp fan 'e Gordyk'']] De Gordyk ûnstie op it doarpsgebiet fan Koartsweagen, tsjintwurdich in buorskip fan 'e Gordyk mar it wie it memmedoarp en it bestie al yn 'e 11e iuw. Eartiids lei De Gordyk midden yn 'e grutte [[Fean|heechfeangebieten]] fan Súdeast-Fryslân. It lân waard bewenne troch boeren dy't [[bokweet]], [[hjouwer]], [[rogge]], earte, beanen, [[flaaks]] en krûden ferbouden. Fierders holden hja skiep en bijen. Kij waarden noch net folle holden. De Koartsweachster boeren sille faaks harren hea foar in diel helle hawwe út de lege lannen tusken [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] en [[Terwispel]]. Ek sille hja wol stikjes heide oanmakke hawwe yn en by de [[Gorrefeanen]], dy't yn de rjochting fan it hjoeddeiske [[Jobbegea]] leinen. Dy Gorrefeanen waarden yn de [[17e iuw]] troch de Hearen Kompanjons [[Turfstekke|ôfgroeven]]. Benammen Jonker Dekema hie dêr in soad besit; [[Jonkerslân]] hie likegoed Dekema's lân hjitte kind. It ôfgraven fan it fean soarge foar in soad wurk en luts in soad minsken nei de doe tin befolke gebieten. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, klokgevels oan de Haadstrjitte.jpg|thumb|left|''18e-iuwske gevels oan de Haadstrjitte'']] Foar it ferfier fan [[Turf (brânstof)|turf]] wie in kanaal nedich, dat yn 1630 foar it earst neamd waard. It trochgraven fan de Hegedyk wurdt as offisjeel begjin fan de feankoloanje De Gordyk sjoen. Der wie in hûs by de "Hooge wech" en al gau waarden dêr mear hûzen by boud. Oer it gat yn de dyk kaam in [[heechhout (brêge)|heechhout]], dêr't turfskipkes mei strykte mêst ûndertroch farre koenen. Yn 1633 is sprake fan: ''"Seeckere huijs, seuen roede lang en twee voet breet, staende te corteswagen bij de hoogewech en de Heerensloot"''. Sa ûntstie De Gordyk tusken 1630-1640 as in feankoloanje tusken Koartsweagen en Terwispel op it krúspunt fan de Hege wei fan De Lemmer nei Grins en de Opsterlânske Kompanjonsfeart, dy't groeven waard om de Gorrefeanen oan te meitsjen. Yn 1673 waard fanwegen de strategyske lizzing foar de ferdigening fan Fryslân om de earste bebouwing fan De Gordyk in skâns oanlein. De kosten dêrfan moasten de ynwenners sels betelje. It kulturele sintrum "De Skâns" hat dêr syn namme oan oerholden. === Flekke === [[Ofbyld:Gorredijk - Postcard.jpg|thumb|left|''De Gordyk, 1914'']] De Gordyk is in saneamde [[flekke]] en wie yn it ferline in plak dêr't guod ynfierd, opslein en ferhannele waard. In bynamme foar Gordyksters is dan ek "hantsjeklappers". It doarp krige al gau in grutte middenstân en in sintrumfunksje foar de omkriten en ek de status fan flekke. Sûnt [[1694]] ôf is der alle wiken merk yn it doarp. Ek wie der in 'e maaitiid en de hjerst in feemerk. De boeren brochten harren bûter nei de Bûterwaach, no in kantoar, en harren nôt nei de Korenbeurs. Oant de jierren 1980 stie de [[Gordykster Merke]] noch bekend om syn feehannel. Mei de groei fan it plak groeide ek de yndustry. Der hawwe trije skipswerven, in touslaggerij, twa [[kalkûne]]n en fabriken foar it meitsjen fan berneweinen en lânbou-ark west. Troch de iuwen hinne bleau it memmedoarp Koartsweagen dêrfoaroer in boeredoarp. Der wie yn de regio eartiids grutte earmoede en yn it boek "Lopen met Van Lennep" fan [[Geert Mak]] wurdt De Gordyk in ''no go area'' neamd, in rovershoale. De persoanen ([[Jacob van Lennep]] en [[Dirk van Hogendorp (1797-1845)|Dirk van Hogendorp]]) yn it boek kamen op harren tocht net fierder as [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]].<br> [[Domela Nieuwenhuis]] hie letter in soad oanhing in Súdeast-Fryslân en hat op útnoeging fan Rindert van Zinderen Bakker (1845-1927) regelmjittich op 'e Gordyk te sprekken west yn it gebou fan de sosjalisten. De Gordyk hat lang in 'read' doarp west. === Joadske mienskip en Twadde Wrâldoarloch === [[Ofbyld:2023 De Gordyk, joadsk monumint oan de Tsjerkewâl 1.jpg|thumb|''Joadsk monumint'']] Om't foar joaden op 'e Gordyk gjin beheinings wiene om harren dêr nei wenjen te setten, ûntstie der sûnt 1775 ek in joadske mienskip op 'e Gordyk. Om [[1800]] hinne wie de groep grut genôch foar in eigen gemeente; der waard yn Koartsweagen oan de Dwersfeart in stik lân oankocht foar in [[Joadsk Begraafplak (De Gordyk)|begraafplak]] en yn [[1817]] waard ek in [[synagoge]] boud. It tal joaden wie om 1870 hinne op syn heechst, doe't De Gerdyk sa'n 180 joadske ynwenners hie. Tsjin it ein fan de [[njoggentjinde iuw|19e iuw]] waard de mienskip aloan lytser en flak foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] wennen der noch mar alve joaden op 'e Gordyk.<ref>[https://www.gorredijk-historie.nl/page/view/310/de-joodse-geschiedenis-van-gorredijk Skiednis fan 'e Gordyk: Joadske skiednis fan 'e Gordyk]</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] hiene tsientallen joaden yn en om De Gordyk in ûnderdûkersplak, mar der binne 14 Gordykster joaden nei de [[ferneatigingskamp]]en deportearre. De joadske gemeente is yn [[1947]] opheft en gearfoege mei dy fan [[Joadske gemeente Ljouwert|Ljouwert]]. De synagoge is ôfbrutsen yn [[1953]]; wol hat de gemeente Opsterlân it joadske begraafplak noch yn ûnderhâld. Sûnt 1956 betinkt in stien oan de Tsjerkewâl 1 mei in fers fan [[Freark Dam]] de joadske slachtoffers.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2098/gorredijk-joods-monument 4en5mei.nl]</ref> Fierder binne der by de hûzen fan de 14 joadske slachtoffers [[stroffelstien]]nen lein. {| class="wikitable" style="width:450px" |+ Joadsk ynwennertal De Gordyk en omkriten |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1798 || 1809 || 1840 || 1869 || 1899 || 1930 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 39 || 70 || 153|| 186 || 137 || 47 <ref>Webstee [[Joadsk Histoarysk Museum]]</ref> |} Ofsjoen fan dat drama bleau it yn 'e oarloch relatyf rêstich op De Gordyk, alhoewol't der frijwat minsken yn it ferset aktyf wienen. Underwizer [[Jan Eisenga]] waard 5 maaie 1942 deasketten om't er as stipe oan de [[Maaiestaking]] de heiten en memmen oprôp om de bern fan skoalle thús te hâlden. Oan de foarjûn fan de befrijing hat der noch sjitterij west om de brêge yn de Haadstrjitte, dy't ferneamd is nei de doe omkommen [[Gerke Numan]]. Yn de besettingstiid waarden yn de omkriten ek in oantal [[Alliearden|alliearde]] fleantugen delsketten. In Amerikaanske bemanning fan seis persoanen waard beïerdige op it tsjerkhôf fan De Gordyk. === Eardere mûnen === Om 1900 hinne stiene der noch seis yndustrymûnen: * De [[nôtmûne]] De Morgenster op it terrein fan de Metaalyndustry De Jong B.V. * In [[houtseachmûne]] oan de Mûnewâl fan Van der Sluis en Posthuma (dy mûne stiet no yn [[Makkingea]]). * De twadde nôtmûne oan de Mûnewâl. * In runmûne, dêr't ikebast meald waard ta run foar de [[learloaierij]], stie oan de Tsjerkewâl. * De tredde nôtmûne De Vlieger stie oan 'e ein fan de Brouwers­wâl. * Dêr't no in wei lâns de Miente rint, stie nôtmûne De Hoop. De wei is hjir nei neamd. Tusken de hjoeddeiske Badwei en de feart stie sûnt 1870 ek noch in [[spinnekop]] op it Mûntsjelân. It spinnekopke wie in besteand mûntsje dat earder noch op in oar plak stien hie en rekke yn de jierren 1922-1923 bûten gebrûk. Yn 1925 ferhûze it mûntsje nei it [[Nederlânsk Iepenloftmuseum|Iepenloftmuseum]] fan Arnhim, dêr't de spinnekop noch jimmeroan stiet.<ref>[https://www.gorredijk-historie.nl/page/view/16/molens-uit-het-verleden gorredijk-historie.nl]</ref> == Mienskip == [https://skans.nl/| De Skâns] is it multyfunksjonele sintrum foar it doarp. It doarp hat in [https://www.pbgorredijk.nl/ Pleatslik Belang]. De streekkrante fan De Gordyk hjit De Woudklank. === Tsjerken === [[Ofbyld:2023 De Gordyk, de fûnenminten fan de eardere herfoarme tsjerke.jpg|thumb|260px|''De fûneminten fan de eardere herfoarme tsjerke'']] De histoaryske tsjerke fan 'e Gordyk út 1683 oan 'e Tsjerkewâl rekke yn 1972 bûten gebrûk en is yn 1987 oant de fûneminten ôfbrutsen. De fermanje fan 'e Gordyk oan de Stasjonswei út 1939 is yn 2019 sletten. Fierder hawwe de folgjende tsjerkegenoatskippen op 'e Gerdyk in eigen tsjerke: * De [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|protestantske]] [https://www.ontmoetingskerkgorredijk.nl/ Moetingstsjerke] * De protestantske 'Marijetsjerke' (Koartsweagen) * De [[katolisisme|roomske]] [https://www.claravanassisi.nl/index.php/parochie/gorredijk/locatie-gorredijk webstee Klara fan Assisyparochy|Kristus Ljocht fan 'e Wrâld-tsjerke] De [[Jehova's Tsjûgen]] hawwe in fergadergebou op 'e Gordyk. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, evangelisaasjegebou Eben Haëzer oan de Brouwerswâl 58.jpg|thumb|260px|''Earder evangelisaasjegebou Eben Haëzer oan de Brouwerswâl 58'']] === Skoallen === * iepenbiere basisskoalle [https://schoolloevestein.nl/ Loevestein] * prot.kristlike basisskoalle [https://pcbs-librije.nl/school De Librije] * iepenbiere basisskoalle [https://basisschooldetreffer.nl/ De Treffer] * iepenbiere middelbere skoalle [https://www.singelland.nl/bhs-gorredijk Boargemaster Harmsma] De basisskoallen De Tsjerne en De Vlieger binne sûnt 2015 ûnderbrocht yn in nije skoalle yn de wyk Loevestein. Sûnt 2018 hat de basisskoalle Flambou Trimbeets de namme De Treffer. === Ferienings === Der binne wol alve buertferienings: Boppewei, De Brouwer, Efter de Skoalle, Heerenacker/Langewal, De Klokkestoel, Koartswegen, It Labyrint, Loevestein, Mouterij/Rattelwacht, Spinnerij en Tsjerkewâl. Der binne ferskillende boartersplakken op 'e Gordyk. {| |valign=top| * Koar: Evergreen- en Shantykoor De SkânsVrouwen * Koar: [https://www.arsmusica.nu/aanbod/koor Femmes Vocales] * Koar: [https://skans.nl/frysk-sjongkoor-gorredijk/ Frysk Sjongkoar] * [https://www.facebook.com/popkoor/?locale=nl_NL Koar: Full Sound ] * Koar: Yntertsjerklik Koar De Gordyk * Natoer: [https://www.geaflecht.nl/ Feriening Natuerbeskerming Geaflecht] * Natoer: [https://www.facebook.com/p/Vogelwacht-Gorredijk-eo-100064430635912/? Fûgelwacht De Gordyk e.o.] * Sport: [https://www.badmintonclubgorredijk.nl/ Badmintonklub] * Sport: [https://bcgorredijk.nl/ Biljertklub] * Sport: [https://www.facebook.com/vvrevagorredijk/?locale=nl_NL Follybalferiening Reva] * Sport: [[Fuotbalferiening De Gordyk]] |valign=top| * Sport: [https://www.stanfriesgorredijk.nl/ Gymnastykferiening Stânfries] * Sport: Hynstesportferiening [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064584376963 De Skarruters], [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064584376963 De Lytse Fjildruters], [https://skansruters.nl/ De Skânsruters] * Sport: [https://www.facebook.com/ijsbaan.haldmoed/?locale=nl_NL Iisklub Hâld Moed] * Sport: [https://jvkodokan.webnode.nl/ Judoferiening Kodokan] * Sport: [https://www.ldodk.nl/ Kuorbalferiening LDODK] * Sport: [https://wrotters.com/ Rugbyklub De Wrotters] * Sport: Swim- en Poloklub Isis * Sport: [https://ltcgorredijk.nl/ Tennisklub] * Oars: [https://hsvitstikelbearske.mijnhengelsportvereniging.nl/ Angelsportferiening It Stikelbearske] * Oars: [https://17010.bridge.nl/ Bridgeklub] |} [[Ofbyld:2023 De Gordyk, keunswurk 'Levende Ent' fan Jaap van der Meij (1923-1999).jpg|thumb|260px|Keunswurk ''Levende Ent'' fan [[Jaap van der Meij]]]] ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [http://www.degordyk.nl/sportverenigingen.html hiemside fan it doarp])</small>'' === Berne === <!-- RANGSKIKKING NEI BERTEJIER --> * [[Roelof Kuipers]] (28 augustus 1855-1922), arsjitekt * [[Tjeerd Kuipers]] (21 desimber 1857-1942), arsjitekt * [[Evert Rinsema]] (1880–1958), skriuwer/dichter * [[Willem Hielkema]] (1887- 1944), sjoernalist, skriuwer, tekener * [[Sjoerd van der Schaaf]] (1906-2006), sjoernalist, dichter en skriuwer * [[Riemkje Geveke]] (1915-2006), earste Nederlânske froulike opnamelieder fan grammofoanplaten * [[Hans de Jong]] (1921–2010), waarman by [[Omrop Fryslân]] en de NCRV * [[Gerrit Tasma]] (1926-2009), oersetter/regisseur fan toanielstikken * [[Tine Mersmann|Trijntje Hinke (Tine) Mersmann]] (1946–2012), byldhouwer * [[Tjitze Vogel]] (1958-), komponist * [[Jannick de Jong]] (1987), gersbaan- en speedwaykûreur * [[Arjen Bergsma]] (1989-), fuotballer * [[Reina Anema]] (1993-), reedrydster === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969* || 1974 || 2004 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 2.225 || 2.800 || 3.145 || 4.994 || 5.477 || 6.780 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 7.384 || 7.325 |} <small>''(* nei gearfoeging mei Koartsweagen)''</small> === Bustsjinst === De busline oer De Gordyk wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. De folgjende line rydt oer De Gordyk: * '''Line 20 Ljouwert - It Hearrenfean fia Drachten en De Gordyk:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[Garyp]] - [[Nyegea]] - [[Drachten]] - [[Olterterp]] - [[Beetstersweach]] - [[Terwispel]] - [[Lippenhuzen]] - ''Nijlân'' - ''Brouwerij'' - ''Trimbeets'' - ''De Gordyk Busstasjon'' - ''Wetterwille'' - ''Kalkovens'' - ''Haadstrjitte'' - ''De Miente'' - ''Tsjerkesichte'' - ''Dekemaleane'' - [[Langsweagen]] - [[De Knipe]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] * '''Line 26 Akkrum - Noardwâlde fia De Gordyk:''' [[Akkrum]] - [[Aldeboarn]] - [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] - ''Kalkovens'' - ''Wetterwille'' - ''De Gordyk Busstasjon'' - ''Trimbeets'' - ''Brouwerij'' - ''Nijlân'' - [[Lippenhuzen|Lippenhuzen]] - [[Jobbegea]] - [[Aldhoarne]] - [[Aldeberkeap]] - [[Sânhuzen (Weststellingwerf)|Sânhuzen]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] == Stapperij == Begjin 1900 wienen der op De Gordyk mear as 100 (lytse) (húskeamer) kroegen en waard der op De Gordyk in eigen drank broud: [[Gerard Brons]] [[bearenburch]] en [[jenever]]. De brouwerij siet yn de Haadstrjitte en Brons bestiet noch altiten, mar wurdt no makke troch Boomsma BV yn Ljouwert. Yn de jierren 1970 hie De Gordyk it kafee "Double Barrel", dy útgeansgelegenheid is lykas diskoteek "de Overtoom" op itselde bedriuwenterrein sluten. De measte jongerein út De Gordyk geane no te "stappen" op It Hearrenfean, Drachten, Grins en bytiden ek Sânhuzen en Mearum. Yn it sintrum binne der noch in pear kroegen en inkelde ytgelegenheden. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, Brouwerswâl.jpg|thumb|260px|260px|''Brouwerswâl'']] == Museum == [[Ofbyld:2023 De Gordyk, streekmuseum.jpg|thumb|260px|''Museum Opsterlân'']] It Streek[[museum Opsterlân]] sit oan de Haadstrjitte. It wapen fan Opsterlân is ynstraten foar dit streekmuseum. == Ekonomy == Ut doarpen fan 'e omkriten wei komme minsken faak nei De Gordyk foar wurk, winkels en de supermerken. De Gerdyk hat de winkelferiening ''WHI''. It parkearen is fergees yn it sintrum. Gruttere bedriuwen binne ûnder oare Rinsma, timmerfabryk de Vries en Van Wijnen Bou. De RVS-produksjeôfdieling fan Stork RVS is ticht. Stork Fryslân - as ûntwerper en leveransier fan yndampers en drûgers - is oernomd troch Tetra Pak en yn febrewaris 2009 oergien nei It Hearrenfean. Wol is der noch it technologysintrum "CRO" - nije Tetra Pak-namme "PDC" oan de Wetterwille. Baarsma Wine Group is yn 2018 nei Zoetermeer ferhûze. == Strjitten == [[Ofbyld:2023 De Gordyk, Mûnewâl.jpg|thumb|260px|''Mûnewâl'']] De Gordyk is mei de Brouwerswâl, Mûnewâl, en Langewâl oarspronklik as in lintdoarp bylâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart oanlein. De feart wurdt kruse troch de Haadstrjitte. Buerten as it Leantsje, De Helling en De Vlecke binne begjin jierren 1970 boud. Yn de jierren 1980 binne strjitten oanlein as de Spinnerij, Brouwerij, Wolkjimmerij, Weverij, Mouterij en Kûperij. Lêste projekt is plan Nij Loevestein, dat yn meardere fazes oplevere wurdt. Dy wyk bringt De Gordyk en Lippenhuzen tichter nei elkoar ta. Troch de útwreiding fan 'e Gordyk is Koartsweagen oan De Gordyk fêstgroeid. Sjoch fierder: de [[strjitten yn De Gordyk]]. == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Gorredijk brug 04.JPG|[[Slûzen en keardamen yn Fryslân|''Slûs en brêge'']] Ofbyld: Waag Gorredijk 16c.JPG|[[Waachgebouwen yn Fryslân|''It eartiidske waachgebou'']] Ofbyld:Gorredijk begraafplaats 11.JPG|''Bierhúske'' 2023 De Gordyk, Haadstrjitte 42.jpg|''Klokhûsgevel Haadstrjitte'' </gallery> == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. * [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]] * [[De Frije Wiken]]. == Publikaasje(s) == * {{Aut|Commissie 350 jaar Gorredijk}} "De Vlecke Gorredyck" (1981) * {{Aut|Hans de Jong}} "Gorredijk in Vogelvlucht - Feiten en gedachten" * {{Aut|Hans de Jong}} Üit het album van Gorredijk" (1993) * {{Aut|Hans de Jong}} "Gorredijk te kijk" * {{Aut|L. van der Veen}} "Gorredijk van 1900 tot nu. De ontwikkeling van een voormalige Veenkolonie in woord en beeld" == Keppeling om utens == * [https://www.gorredijk-historie.nl/ Side Skiednis oer De Gordyk] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100063618878355 FB-side De Gordyk Histoarje] * [https://www.visitgorredijk.nl/ Visit Gorredijk] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.pbgorredijk.nl/ Webstee fan De Gordyk] * {{Aut|J.J. Spahr van der Hoek en Joh. Frieswijk}} - ''De Vlecke Gorredyck'', Fryske Akademy Ljouwert (2000) <references/> ---- {{Commonscat|Gorredijk|de Gordyk}} }} {{Koördinaten|53_0_12_N_6_4_11_E_type:city_scale:66000_region:NL|53° 0' NB, 6° 4' EL}} {{Opsterlân}} {{DEFAULTSORT:Gordyk, De}} [[Kategory:De Gordyk| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân]] [[Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân]] 4pubffdxgzkjatp0buzgksj98mj2mcn 0 9328 1238354 1227289 2026-08-13T07:13:36Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, + tekst 1238354 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Hearlen | ôfbylding = Overzicht stadhuis, voorgevel en linker zijgevel (zijde- Raadhuisplein) - Heerlen - 20413361 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Stedhûs | flagge = Heerlen vlag officieel.svg | wapen = Heerlen wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Limburg (Netherlands).svg|20px]] [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] | ynwennertal = 87.764 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/gemeente/heerlen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 45,53 km²,<br>wêrfan wetter: 0,62 km² | befolkingstichtens =1927 ynw./ km² | hichte = 112 m | koördinaten = | postkoade = 6411–6433 | netnûmer = 045 | ferkearsieren = [[Ofbyld:NL-A76.svg|40px]], [[Ofbyld:NL-A79.svg|40px]], [[Ofbyld:NLD-N281.svg|35px]], [[Ofbyld:NLD-N300.svg|40px]] [[Ofbyld:Tabliczka E314.svg|35px]] | webside = [https://www.heerlen.nl heerlen.nl] | mapname = Limburch (Nederlân) | lat_deg = 50 | lat_min = 53 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Gem-Heerlen-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Kaart gemeente Heerlen }} '''Hearlen''' ([[Nederlânsk]]: ''Heerlen''; [[Limburchsk]]: ''Heële'') is in stêd en [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn 'e [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. De gemeente is de op trije nei grutste fan Limburch, nei [[Maastricht]], [[Fenlo]] en [[Sittard-Geleen]]. Hearlen makket diel út fan it bestjoerlik gearwurkingsferbûn [[Parkstêd Limburch]], dêr't sa'n 255.000 minsken wenje. Yn Hearlen wenje 87.764 ynwenners (2026). == Skiednis == [[Ofbyld:Heerlen-Thermenmuseum (14).jpg|thumb|left|Romeinske thermen.]] Hoewol't der spoaren binne fan eardere bewenning, begûn de skiednis fan Hearlen goed 2.000 jier lyn mei de komst fan 'e [[Romeinen]]. Dy stiften dêr in militêre delsetting mei de namme Coriovallum. Hja bouden ûnder oare in badhûs en hiene dêr in pottebakkerij. De âldste skriftlike fermelding fan Hearlen, doe skreaun as Herle, datearret út 1065. Yn 'e midsiuwen ûntjoech it plak him stadichoan ta in agrarysk doarp, mei pleatsen en mûnen. In wichtich sintrum wie it 11e- of 12e-iuwske kastiel Landsfort, dêr’t ek de tsjerke stie. Hearlen krige lykwols gjin [[stedsrjochten]] en ûntjoech him dêrom lange tiid net ta in stêd. Oant fier yn de 19e iuw wie Hearlen in frij isolearre doarp. De lânbou wie it wichtichste middel fan bestean en goede ferbiningswegen ûntbrutsen. Dat feroare mei de oanlis fan it spoar. Yn 1896 waard it spoar tusken [[Sittard]] en [[Herzogenrath]] foltôge. De oanlis wie foaral fan belang foar de eksploitaasje fan 'e stienkoal, dy't Hearlen yn koarte tiid folslein feroarje soe. [[Ofbyld:NS 6200.jpg|thumb|left|Oranje-Nassau I.]] Yn 1894 waard úteinset mei de oanlis fan 'e Oranje-Nassau I-myn, dy't yn 1899 yn produksje gie. Letter kamen der noch trije minen by. De mynbou soarge foar in ûnbidige befolkingsgroei: Hearlen gie fan in doarp mei 6.646 ynwenners yn 1900 nei in stêd mei 32.263 yn 1930. Yn in koarte skoft moasten der huzen, skoallen, winkels, in sikehûs en nije diken oanlein wurde. In soad âlde gebouwen waarden dêrom ôfbrutsen. It mynbouferline bleau noch lang it oansjen fan 'e stêd bepaken. De hege skoarstiennen Lange Jan (138 m) en Lange Lies (155 m) wiene om fierrens te sjen. Nei it sluten fan 'e mi nen binne de measte spoaren fan dat ferline ferdwûn: de stienbulten waarden ôfgroeven of feroaren yn wenwiken en parken, en de koeltuorren en skoarstiennen waarden ôfbrutsen. It skachtgebou fan Oranje-Nassau I is ien fan 'e wichtichste oerbliuwsels. In bysûnder oantinken oan 'e bloeitiid fan Hearlen is it Glêspaleis, dat yn 1935 yn opdracht fan 'e winkelman Peter Schunck boud waard. Nei jierren fan ferfal en restauraasje waard it gebou yn 2004 wer iepene, no as kultureel sintrum. It Glêspaleis is in ryksmonumint en jildt as ien fan 'e belangrykste 20e-iuwske gebouwen fan Nederlân. == Geografy == Hearlen leit yn it Bekken fan Hearlen, dêr't de Geleenbeek mei ferskate sydrivieren ûntspringt. De gemeente is langhalich en makket diel út fan 'e Eastlike Mynstreek. Der binne flinke hichteferskillen; it sintrum leit op likernôch 120 meter boppe seenivo. Troch de stienkoalwinning en de fersprate bebouwing ûntstie in tichtbeboud gebiet dat oergiet yn plakken as [[Hoensbroek]], [[Brunssum]] en [[Landgraaf]]. Nei it sluten fan 'e mynen binne de measte spoaren dêrfan, lykas de stienbulten, ferdwûn. Op dy plakken kamen bedriuweterreinen en wenwiken. Ek de autosneldiken A76 en N281 hawwe it lânskip fragmintearre. [[Ofbyld:Overzicht van de voorgevel en linker zijgevel van het herenhuis met gracht en toegangsbrug - Terworm - 20407841 - RCE.jpg|thumb|left|Kastiel Ter Worm.]] Nettsjinsteande dat is it iepen heuvellân op ferskate plakken noch goed te werkennen. Yn it súdwesten leit it dellinggebiet fan 'e Geleenbeek, mei it lângoed Ter Worm en syn kastiel. Troch Hearlen en eastlik fan it sintrum streamt de Caumerbeek, mei op 'e skeanten bosk lykas it Aambos, dat as it stedspark fan Hearlen beskôge wurdt. Ek binne hjir en dêr noch histoaryske pleatsen te finen. Súdlik fan 'e stêd lizze de buorskippen Benzenrade en Imstenrade en it natuergebiet Imstenraderbos. Eastlik fan 'e Maria-Christinawyk leit de Brunssummerheide, mei ûnder oare de Schrieversheide en Hekseberch, dy't diel útmeitsje fan it Natuerpark Heide. Oare wichtige parken binne it Heidserpark yn it noarden fan Hearlerheide en de Koumenberch tusken Heerlerheide en Hoensbroek. == Gemeente == De gemeente Hearlen bestiet út de stêd Hearlen en it plak Hoensbroek, mei dêrnjonken ferskate buorskippen en wiken. {| class="wikitable" ! Nederlânske namme ! Limburchske namme ! Ynwennertal 2026 |- | Heerlen |''Heële'' | align="right" |69.029 |- | Hoensbroek |''Gebrook'' | align="right" |18.708 |} == Befolking == De massale ymmigraasje yn 'e tiid fan 'e mynbou hat de mienskip fan Hearlen bot beynfloede mei grutte gefolgen foar it taalgebrûk. Nearne oars yn Nederlânsk Limburch nimt it [[Limburchsk]] sa'n marzjinale posysje yn. It Hearlensk is lykwols noch net ferdwûn. It Nederlânsk dat yn Hearlen sprutsen wurdt, is sterk beynfloede troch it Limburchsk en stiet bekend as Hearlensk Nederlânsk. De gemeente Hearlen hat in relatyf leech bertesifer en in heech stjertesifer. Dêrtroch hie Hearlen yn 2021, lykas yn 'e jierren dêrfoar, in negative natuerlike befolkingsgroei fan 0,65 prosint. == Kultuer == === Stedsreus === [[Ofbyld:Heerlen-Reuzenstoet 2025-008-Reus Lucius.jpg|thumb|260px|Stedsreus Lucius.]] Hearlen hat in stedsreus dy't him ek bûten de [[karnaval]]stiid by bysûndere gelegenheden sjen lit. It inisjatyf dêrta waard yn 1996 nommen mei reus Lucius. Yn 2025 kaam dêr stedsreus Amaka by. Beide symbolisearje ynwenners fan it Romeinske Hearlen, Coriovallum. == Musea == * SCHUNCK* (Glêspaleis): it gemeentlike museum foar moderne en hjoeddeiske keunst; * it Thermenmuseum: útgroeven oerbliuwsels fan 'e âlde Romeinske thermen en útstallings; * it Nederlânske Mynmuseum: oer de Limburchske koaleminen; * Megapool Hall of Fame: Nederlânsk earste en iennichste graffitymuseum; * Kastiel Hoensbroek: ien fan 'e grutste en bêst bewarre wetterkastielen fan Nederlân; * De Nije Galerij: keunstgalerij yn 'e eardere bibleteek mei wikseljende eksposysjes. == Ofbylden == === Hearlen === <gallery> Glaspaleis Heerlen 2025.jpg|Glêspaleis. Schatgebouw van schacht 1 met hijsinstallatie - Heerlen - 20341387 - RCE.jpg|Skacht 1 Oranje Nassaumyn 1 De Sint-Pancratiuskerk te Heerlen.jpg|Pankratiustsjerke. </gallery> === Hoensbroek === <gallery> Kasteel Hoensbroek in 2025.jpg|Kastiel Hoensbroek Hoensbroek-Heilig Hartbeeld naast Sint-Janskerk (7).JPG|Sint-Jânstsjerke (Hoensbroek) Hoensbroek-Johannes Evangelistkerk (6).JPG|Jehannes de Evangelisttsjerke </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- * Dit artikel is foar it grutste part in oersetting fan 'e Nederlânske wikipedyside oer de gemeente, sjoch [[:nl:Heerlen]] foar oare referinsjes ---- {{Commonscat|Heerlen|Hearlen}} }} {{GemeentenLimburch}} [[Kategory:Hearlen| ]] [[Kategory:Plak yn Hearlen]] [[Kategory:Gemeente yn Limburch (Nederlân)]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1814]] 4nky5y7r6n391q496aldwuthjv7viv2 0 11061 1238355 1237600 2026-08-13T08:13:54Z RomkeHoekstra 10582 der > er, tekst útwreide. 1238355 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=toefdûker |Ofbyld= [[File:Podiceps auritus (13909539717).jpg|250px]]<br><small>simmerkleed</small><br>[[File:Horned Grebe RWD2.jpg|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps auritus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FFD700}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#F58821}} [[wintergast]]</small> }} De '''toefdûker''' of '''túfdûker''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Podiceps auritus'') is in sibbe fan 'e [[hjerringslynder]]. == Foarkommen == De 30-38 sm grutte toefdûker is hast like grut as in [[swarthalsdûker]], dêr't er in protte op liket. Yn syn briedkleed hat er in swarte kop mei giel-oranje earplûmen. De toefdûker hat in readbrune hals en búk en hat fierder in swart fearrekleed. Hy hat in opfallend read each. Syn winterkleed is swartwyt mei in swarte krún en wite wangen. Fierder is er donker mei in wat ljochtere wite hals. De snaffel is blaugriis oant swart mei in fleiskleurige basis en in heldere, hast wite punt. It [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorfisme]] is tige lyts sadat der yn it fjild hast gjin ferskil sjoen wurdt. == Fersprieding == De fûgels briede yn it noarden fan Noard-[[Europa]], Noard-[[Aazje]] en it noarden fan [[Noard-Amearika]] en is dêr it meast te finen op marren tusken de [[nullebosk]]en. It is de iennichste dûkerfûgel dy't ek benoarden de [[Poalsirkel]] briedt. De toefdûker oerwinteret in stik súdliker yn kustgebieten oant Súd-Jeropa en [[Japan]] en [[Koreä]] ta. De toefdûker is in seldsume fûgel, it meast komt er foar yn [[Sibearje]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''P. a. auritus'': noardlik [[Euraazje]]. * ''P. a. cornutus'': [[Kanada]] en de noardlike [[Feriene Steaten]]. === Nederlân === Yn Nederlân oerwinteret de toefdûker yn in tige lyts oantal. Se binne dan fral yn Seelân te sjen. Oan 'e ein fan 'e 20e iuw namen de oantallen oerwinterjende fûgels ta, mar nei 2005 sakken de oantallen wer. Yn Fryslân is de toefdûker in seldsume wintergast. == Fuortplanting == [[File:Podiceps auritus MHNT.ZOO.2010.11.39.7.jpg|thumb|left|160px|Aai fan 'e toefdûker.]] De toefdûker makket in driuwend nêst. Meastentiids leit it wyfke trije oant sân blau-wite aaien mei bêzje plakken. De aaien wurde yn 22-25 dagen útbret. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2015 troch [[BirdLife International]] rûsd op 239.000 oant 583.000 yndividuen. De populaasje nimt lykwols ôf troch [[habitatferlies]]. It leefgebiet wurdt oantaast troch [[wetterfersmoarging]], de oanlis fan dammen, [[ûntbosking]] en yntinsyf produksjebosk om marren en puollen hinne. Ek fersteuring spilet in rol. Troch de ferheging fan 'e fiskstân nimt it tal lytse [[wringeleazen]] ôf, dy't it wichtichste iten foarmje fan briedende toefdûkers. Dêrfandinne stiet de soarte sûnt 2015 as kwetsber (''Vulnerable'', VU) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus BirdLife, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/horgre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/horgre?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/110 Sovon, oproppen 13 augustus 2026.] {{reflist}} ---- }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] 79ek2dv75gd7beq2j3dlm1zbfoqhbwm 1238357 1238355 2026-08-13T10:51:50Z RomkeHoekstra 10582 Noch wat tekst derby. 1238357 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = toefdûker |Ofbyld = [[File:Podiceps auritus (14116259063).jpg|250px]]<br><small>simmerkleed</small><br>[[File:Horned Grebe RWD2.jpg|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps auritus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FFD700}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#F58821}} [[wintergast]]</small> }} De '''toefdûker''' of '''túfdûker''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Podiceps auritus'') is in sibbe fan 'e [[hjerringslynder]]. == Foarkommen == [[Ofbyld:Podiceps auritus (13909576948).jpg|thumb|left|Toefdûker mei proai.]] De 30-38 sm grutte toefdûker is hast like grut as in [[swarthalsdûker]], dêr't er in protte op liket. Yn syn briedkleed hat er in swarte kop mei giel-oranje earplûmen. De toefdûker hat in readbrune hals en búk en hat fierder in swart fearrekleed. Hy hat in opfallend read each. Syn winterkleed is swartwyt mei in swarte krún en wite wangen. Fierder is er donker mei in wat ljochtere wite hals. De snaffel is blaugriis oant swart mei in fleiskleurige basis en in heldere, hast wite punt. It [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorfisme]] is tige lyts sadat der yn it fjild hast gjin ferskil sjoen wurdt. == Fersprieding == De fûgels briede yn it noarden fan Noard-[[Europa]], Noard-[[Aazje]] en it noarden fan [[Noard-Amearika]] en is dêr it meast te finen op marren tusken de [[nullebosk]]en. It is de iennichste dûkerfûgel dy't ek benoarden de [[Poalsirkel]] briedt. De toefdûker oerwinteret súdliker op 'e Eastsee en yn kustgebieten oant Súd-Jeropa en [[Japan]] en [[Koreä]] ta. De toefdûker is in seldsume fûgel, it meast komt er foar yn [[Sibearje]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''P. a. auritus'': noardlik [[Euraazje]]. * ''P. a. cornutus'': [[Kanada]] en de noardlike [[Feriene Steaten]]. === Nederlân === Yn [[Nederlân]] oerwinteret de toefdûker yn in tige lyts oantal. Se binne dan fral yn [[Seelân]] te sjen. Oan 'e ein fan 'e 20e iuw namen de oantallen oerwinterjende fûgels ta, mar nei 2005 sakken de oantallen wer. Yn [[Fryslân]] is de toefdûker in seldsume wintergast. == Hâlden en dragen == It briedseizoen is let, fan heal maaie oant yn augustus, ôfhinklik fan it waar yn 'e noardeastlike gebieten. De toefdûker makket in driuwend nêst, ferburgen en fêstmakke oan wetterplanten of ûnder oerhingjende tûken fan wylgen. Op [[Yslân]] wurdt ek tusken rotsen bret. Meastentiids leit it wyfke trije oant fiif blau-wite aaien mei bêzje plakken. De aaien wurde yn 22-25 dagen útbret. De fûgel briedt meast solitêr, mar somtiden ek yn los koloniaal ferbân. Fan 'e twadde dei ôf wurde de jongen troch de âlden op 'e rêch droegen. Nei 40–50 dagen binne se selsstannich. Noch sa'n 10 dagen letter kinne se fleane. Toefdûkers ite benammen lidpoatigen (ynsekten en larven), fiskjes en kût. De fûgel dûkt om iten te sykjen. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Podiceps auritus MHNT.ZOO.2010.11.39.7.jpg|aai Podiceps auritus Красношейная поганка на гнезде 04.jpg|briedende toefdûker Slavonian Grebe (Podiceps auritus auritus) immature Kaldbakstjarnir.jpg|juvenyl </gallery> </div> == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2015 troch [[BirdLife International]] rûsd op 239.000 oant 583.000 yndividuen. De populaasje nimt lykwols ôf troch [[habitatferlies]]. It leefgebiet wurdt oantaast troch wetterfersmoarging, de oanlis fan dammen, [[ûntbosking]] en yntinsyf produksjebosk om marren en puollen hinne. Ek fersteuring spilet in rol. Troch de ferheging fan 'e fiskstân nimt it tal lytse [[wringeleazen]] ôf, dy't it wichtichste iten foarmje fan briedende toefdûkers. De Jeropeeske populaasje wurdt (eksklusyf [[Ruslân]]) op 6.000-9.000 briedpearkes rûsd, wêrfan't it grutste part yn Finlân biedt. Dêrfandinne stiet de soarte sûnt 2015 as kwetsber (''Vulnerable'', VU) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/horned-grebe-podiceps-auritus BirdLife, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/horgre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/horgre?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/110 Sovon, oproppen 13 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps auritus|Toefdûker}} }} {{DEFAULTSORT:Toefduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] qncddi9adl4qj374nmf61s9e1xzq5uz 0 11120 1238356 1237515 2026-08-13T10:28:28Z RomkeHoekstra 10582 tf, de soarte hat wol in simmer- en winterkleed, dus "Dizze soart hat oars as de oare fûgels yn it skaai gjin winterkleed" ferwidere. Fierder de tekst útwreide. 1238356 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=swarthalsdûker |Ofbyld= [[File:Black-necked Grebe Schwarzhalstaucher.jpg|250px]]<br><small>simmerkleed</small><br>[[File:Podiceps nigricollis 001.jpg|250px]]<br><small>winterkleed</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps nigricollis |Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PodicepsNigricollisIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''swarthalsdûker''' (''Podiceps nigricollis'') is in [[Dûkers|dûker]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). == Foarkommen == De fûgel wurdt 28–34 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 56–60 sintimeter en weaget 250–600 gram. Mantsjes en wyfkes binne yn 'e fearren itselde. Yn it simmerkleed is de fûgel te werkennen troch de brúnkleurige, losse fearren oan 'e siden en op 'e efterkant fan it lichem, de swarte rêch, hals en kop, de giele earplommen en de reade iris. Yn it winterkleed is de rêch, de efterkant fan 'e hals en de krún donkergriis. De donkere tekening efter it each is dúdliker as by de [[toefdûker]], dy't wite wangen hat. De siden fan it lichem, de efterkant, it boarst, de kiel en de kanten fan 'e kop binne ljocht griiswyt. De jongen hawwe in donker, griisbrún fearrekleed, mei bleke, gielige streken oan 'e kanten fan 'e kop. De ûnderkant is ljochter as de rêch. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: 500px; max-width: 100%; box-sizing: border-box;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; font-size: 95%;">Ferskil simmerkleed swarthalsdûker (lofts) en toefdûker (rjochts)</div> <gallery mode="packed" heights="140px" style="margin: 0 auto; padding: 0;"> Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg Podiceps auritus (13909570560).jpg </gallery> <div style="font-size: 85%; margin-top: 8px; border-top: 1px solid #d2d6dc; padding-top: 6px;"> Yn it simmerkleed hat de swarthalsdûker in swarte kop en hals mei opfallende giele earplommen. De túfdûker hat in swarte kop, in kastanjebrune hals, goudgiele earplommen. </div> <div style="border-top: 1px solid #d2d6dc; margin-top: 12px; padding-top: 10px;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; font-size: 95%;">Ferskil winterkleed swarthalsdûker (rjochts) en toefdûker (lofts)</div> <gallery mode="packed" heights="140px" style="margin: 0 auto; padding: 0;"> Podiceps nigricollis.JPG Horned Grebe (33068913511).jpg </gallery> <div style="font-size: 85%; margin-top: 8px; border-top: 1px solid #d2d6dc; padding-top: 6px;"> Yn it winterkleed binne beide soarten folle soberder fan kleur. Beide soarten ha mear griis en wyt, mar in opfallend ferskil is it grize wang fan 'e swarthalsdûker en it wite wang fan 'e toefdûker. </div> </div> </div> == Fersprieding == De swarthalsdûker komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Jeropa]] en [[Aazje]]. De fûgels dêr binne [[trekfûgel]]s. Yn Amearika oerwinterje de fûgels meast oan 'e kust fan 'e [[Stille Oseaan]], yn Jeropa oerwinterje in protte fûgels oan 'e [[Middellânske See]]. De swarthalsdûker komt ek yn [[Súd-Afrika]] foar. Dêr is de fûgel in [[stânfûgel]]. De soarte wurdt ornaris yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''P. n. nigricollis'': Euraazje. * ''P. n. gurneyi'': Subsaharaansk Afrika. * ''P. n. californicus'': Noard-Amearika. === Nederlân === Yn Nederlân wurdt it oantal briedpearen op likernôch 290-350 rûsd. Yn Fryslân briedt de fûgel yn in tige lyts oantal. By de migraasje en winterdeis komt de soarte yn gruttere oantallen yn Nederlân foar. Seelân is it bêste plak om de fûgel winterdeis te sjen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Podiceps nigricollis MHNT.ZOO.2010.11.39.2.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e swarthalsdûker.]] De soarte briedt yn lytse, ûndjippe wetters mei in rike begroeiïng en genôch iten, benammen ynsekten en harren larven. Dêrnjonken biede reidiggen feilige, beskutte plakken om te brieden. As briedfûgel kin de swarthalsdûker sterke skommelingen yn it tal briedpearen sjen litte, dy't gearhingje mei feroarings yn 'e wetterstân. Yn drûge omstannichheden bliuwe briedgebieten faak sûnder swarthalsdûkers, of briede der mar lytse oantallen. Winterdeis hâldt de swarthalsdûker him op grutte marren en yn sâlt wetter op, lykas yn ûndjippe kustgebieten en estuaria. De swarthalsdûker briedt fan heal april oant heal july en bout in driuwend nêst yn ûndjip wetter ferburgen tusken reid. Hy docht dit lykwols faak yn lytse koloanjes, oant sa'n hûndert nêsten ta, mar ek solitêr of mei mar in pear briedpearen. It wyfke leit meast trije oant fjouwer aaien, dy't nei sa'n trije wiken brieden útkomme. De piken komme net allegear tagelyk út it aai en wurde op 'e rêch waarm holden. Se bliuwe nei it útkommen fjouwer oant seis wiken by de âlden foardat se harsels rêde kinne. De swarthalsdûkers bringe faak twa nêsten mei jongen grut yn in jier. It iten bestiet foaral út ynsekten en harren larven. Ofhinklik fan it plak en de tiid fan it jier wurde ek weakdieren en kreefteftigen, amfibyen en lytse fisken iten. It iten wurdt fan it wetteroerflak helle of by it dûken opdien. Ek fleanende ynsekten wurde fongen. == Status == Op wrâldnivo hat de swarthalsdûker in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, al is de ûntwikkeling fan it oantal fûgels net dúdlik. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beskôget de soarte net as bedrige en pleatst him dêrom yn de kategory net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 3,9 oant 4,2 miljoen yndividuen. Dêrfan briede neffens rûzing yn Europa 46.400 oant 77.500 pearkes. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-necked-grebe-podiceps-nigricollis BirdLife, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eargre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/eargre/L242192 eBird, oproppen 13 augustus 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/120 Sovon, oproppen 13 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Podiceps nigricollis|Swarthalsdûker}} }} {{DEFAULTSORT:Swarthalsduker}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûker]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] 86uw7pvfnohk6vtvmkpew471fjwzylx 0 13342 1238323 1203120 2026-08-12T17:16:07Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + tekst. 1238323 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Verona | ôfbylding = 20110720 Verona 3078.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = Flag of Verona.svg | wapen = Verona-Stemma.svg | lân = {{ITA}} | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Feneto]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Verona (provinsje)|Verona]] | ynwennertal = 255.393 <small>(31.05.2026)</small><ref>[https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B ISTAT, ''demografia in cifre'']</ref> | oerflak = 198,92 km² | befolkingstichtens = 1.283,9 ynw./km² | hichte = 59 m | koördinaten = | postkoade = 37100, 37121–37142 | netnûmer = 045 | webside = [https://www.comune.verona.it comune.verona.it] | mapname = Itaalje | lat_deg = 45 | lat_min = 26 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Verona''' is de haadstêd fan 'e provinsje mei deselde namme [[Verona (provinsje)|Verona]] yn 'e [[Itaalje|Noarditaaljaanske]] regio [[Feneto]]. De stêd leit eastlik fan [[Milaan]], bewesten [[Feneesje (stêd)|Feneesje]] en west-noardwestlik fan [[Padûa]]. Yn 2023 hie de stêd likernôch 255.000 ynwenners. In soad frachtferfier giet oer Verona troch de geunstige lizzing oan 'e Brennerwei foar Sintraal-Jeropa oer. == Skiednis == [[Ofbyld:Porta Borsari (Verona).jpg|thumb|left|De Romeinske Porta Borsari.]] Al yn 'e [[Romeinske tiid]] wie de stêd wichtich; mooglik stie hja dêrfoar al ûnder [[Etrusken|Etruskyske]] ynfloed. De [[Romeinen]] brûkten Verona as útgongspunt foar harren fjildtochten nei it noarden, oer de [[Alpen]]. Yn 452 waard de stêd plondere troch de [[Hunnen]] ûnder lieding fan [[Attila]]. Yn 'e omkriten fan Verona fûn de moeting plak tusken dizze kriichshear en paus [[Leo I]], dy't út namme fan keizer [[Falentinianus III]] fierdere plonderings besocht ôf te keapjen. Yn 589 wie der in swiere oerstreaming fan La Cucca; de muonts Paulus Diaconus beskreau dy ramp mei alle needlottige gefolgen dêrfan foar Verona. Op 3 jannewaris 1117 waard de stêd swier troffen troch in [[ierdskodding]], dy't bekend stiet as de ierdskodding fan Verona. Yn 1239 streamde de stêd op 'e nij oer, wêrnei't hja wer opboud waard. Under it Hûs Da Scala wreide de stêdsteat har gebiet flink út. Nettsjinsteande dat ferlear Verona yn 1386 tsjin [[Padua]] de Slach by Brentelle; de Veroneeske troepen fan Da Scala stiene ûnder lieding fan kaptein-generaal Cortesia Serego. Yn 1387 foel Verona yn 'e hannen fan 'e oarlochsmasine fan 'e machtige hear fan [[Milaan]], [[Gian Galeazzo Visconti]]. Yn 1405 joech Verona har oer oan 'e [[Republyk Feneesje]]. Verona bleau iuwenlang ûnder Feneesjaansk bewâld. De stêd betinkt noch geregeldwei de opstân tsjin 'e Frânske besetter yn 1797. Dy opstân is bekend woarn ûnder de namme Pasque Veronesi, of de Peaske-opstân fan Verona. Under it Eastenrykske bewâld yn Verona, yn 'e tiid fan it [[Keninkryk Lombardije-Feneesje]] yn 'e 19e iuw, waarden yn Verona ferskate militêre gebouwen en ferdigeningswurken boud. Verona hie ommers in sintrale posysje binnen de Eastenrykske ferdigening fan Noard-Itaalje. It buro dat ferantwurdlik wie foar de militêre gebouwen wie it Keizerlik en Keninklik Geny-buro yn Verona. == Toerisme == De histoaryske binnenstêd fan Verona stiet sûnt 2000 op 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan [[UNESCO]]. De stêd hat in grut tal monuminten út 'e Romeinske tiid, de [[Midsiuwen]] en de [[Renêssânse]] en is ek in goed foarbyld fan in histoarysk fersterke stêd. === Arena fan Verona === De [[Arena fan Verona]] is in goed bewarre Romeinsk [[amfiteäter]] oan it Piazza Bra. It waard yn 'e 1e iuw n.Kr. boud en is ien fan 'e grutste en bekendste Romeinske amfiteäters. Tsjintwurdich wurdt it benammen brûkt foar operafoarstellings en oare grutte kulturele eveneminten. === Piazza delle Erbe === [[Ofbyld:Piazza delle Erbe - Palazzo Maffei (Verona).jpg|thumb|left|Piazza delle Erbe.]] It [[Piazza delle Erbe]] is it histoaryske hert fan Verona. It plein leit op it plak fan it eardere Romeinske forum en wurdt omfieme troch histoaryske gebouwen en tuorren. UNESCO neamt it plein, tegearre mei it Piazza dei Signori, as it hert fan 'e histoaryske stêd. De [[Torre dei Lamberti]] is in midsiuwske klokketoer fan 84 meter heech oan it Piazza delle Erbe. De bou fan 'e toer begûn yn 1172; letter waard er ferskate kearen ferhege. De toer is ien fan 'e bekendste oriïntaasjepunten fan Verona en biedt útsjoch oer de histoaryske binnenstêd. === Piazza dei Signori === It [[Piazza dei Signori]] is in midsiuwsk plein dat omklamme wurdt troch wichtige histoaryske gebouwen, wêrûnder it Palazzo del Comune, it Palazzo del Governo en de Loggia del Consiglio. Midden op it plein stiet in stânbyld fan [[Dante Alighieri]]. === Arche Scaligere === [[Ofbyld:Arche Scaligere (2).jpg|thumb|260px|Arche Scaligere.]] De [[Arche Scaligere]] binne in monumintale groep [[Gotyk|goatyske]] grêfmonuminten fan 'e famylje Della Scala, dy't Verona yn 'e 13e en 14e iuw behearske. De grêven hearre ta de meast karakteristike foarbylden fan 'e goatyske arsjitektuer yn Verona. === Casa di Giulietta === De Casa di Giulietta, of it Hûs fan Julia, is ferbûn mei de figuer Julia út [[William Shakespeare]] syn [[Romeo en Julia]]. It gebou hat in ferneamd balkon dat tradisjoneel mei Julia ferbûn wurdt, mar dat út de jierren 1930 datearret. De ferbining mei de histoaryske famylje Capello en Shakespeare syn Julia is lykwols in letter ûntstiene tradysje; de personaazjes Romeo en Julia binne fiktyf. === Castelvecchio en de Ponte Scaligero === [[Ofbyld:Castelvecchio - Verona.jpg|thumb|left|Castelvecchio en de Ponte Scaligero.]] De [[Castelvecchio (Verona)|Castelvecchio]] is in midsiuwsk kastiel dat yn 'e 14e iuw yn opdracht fan 'e famylje Della Scala boud waard. It wie ûnderdiel fan 'e ferdigeningswurken fan 'e stêd. Oan it kastiel is de Ponte Scaligero ferbûn, in machtige midsiuwske brêge oer de [[Adige]]. === Ponte Pietra === De [[Ponte Pietra]] is in histoaryske brêge oer de Adige en hat in Romeinske oarsprong. De brêge waard yn 'e rin fan 'e iuwen ferskate kearen ferneatige en wer opboud en foarmet in wichtige ferbining tusken de âlde binnenstêd en de wyk oan 'e oare kant fan 'e rivier. De brêge heart ta de Romeinske oerbliuwsels dy't UNESCO yn syn beskriuwing fan Verona neamt. === Romeinsk teäter === It Romeinske teäter fan Verona waard yn 'e 1e iuw f.Kr. boud oan 'e foet fan 'e heuvel oan 'e eastkant fan 'e Adige. It is ien fan 'e âldste Romeinske gebouwen fan 'e stêd en wurdt noch altyd brûkt foar kulturele foarstellings. === Porta Borsari === De [[Porta Borsari]] is in goed bewarre Romeinske stedspoarte dy't ûnderdiel wie fan 'e âlde stedsmuorre. De hjoeddeiske poarte datearret út 'e 1e iuw n.Kr. en wie ien fan 'e wichtichste tagongen ta de Romeinske stêd. UNESCO rekkenet de Porta Borsari ta de wichtige oerbliuwsels fan it Romeinske Verona. === Katedraal fan Verona === [[Ofbyld:Duomo (Verona) - Interior - central nave.jpg|thumb|left|Ynterieur fan 'e katedraal fan Verona.]] De [[katedraal fan Verona]], de Duomo di Verona, is de wichtichste tsjerke fan 'e stêd. De bou begûn nei de ierdbeving fan 1117. It kompleks befettet ferskate gebouwen en kapellen út ferskillende perioaden en is benammen bekend om syn romaanske en goatyske arsjitektuer. === Basilika fan San Zeno === De [[Basilika fan San Zeno]] is ien fan 'e wichtichste [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerken fan Noard-Itaalje. De hjoeddeiske tsjerke waard foar it grutste part yn 'e 11e en 12e iuw boud. De gevel, de brûnzen doarren en it grutte [[roasfinster]] binne bekende foarbylden fan midsiuwske keunst en arsjitektuer. === Castel San Pietro === [[Ofbyld:20110720 Castel San Pietro in Verona 3688.jpg|thumb|260px|Castel San Pietro.]] [[Castel San Pietro]] leit op in heuvel oan 'e eastkant fan 'e Adige en biedt in wiid útsjoch oer Verona. Op it plak stiene al yn 'e Aldheid en de Midsiuwen ferdigeningswurken. It hjoeddeiske kompleks is foar in grut part 19e-iuwsk en waard boud ûnder Eastenryksk bewâld. === Museums === * [https://museodicastelvecchio.comune.verona.it/nqcontent.cfm?a_id=42545 Museo di Castelvecchio] (byldhoukeunst, skilderkeunst en goud- en sulverwurk. * [https://palazzomaffeiverona.com/en/museum-palazzo-maffei-verona/ Palazzo Maffei] (byldhouwurk, skilderijen, glês, keramyk, sulver en ivoar, houtdekoraasjes en easterske keunst) * [https://www.veronissima.com/sito_inglese/html/tour-museums-frescoes.html Freskomuseum] (mei fresko's út de Renêssânse en de Midsiuwen.) * [https://gam.comune.verona.it/nqcontent.cfm?a_id=42701 Galleria Aquille Forti] (mei keunst út it Italjaansk modernisme) * [https://manverona.cultura.gov.it/en/the-museum/ Nasjonaal Archeologysk Museum fan it Romeinske teäter] (ien fan 'e âldste noch besteande gebouwen fan Verona) * [https://museodistorianaturale.comune.verona.it/nqcontent.cfm?a_id=43639&lang=en Natuerhistoarysk Museum] (mei in grutte kollesje fossilen). * [https://www.museonicolis.com/ Nicolis Museum] (in grutte kolleksje auto's, motoren, fytsen) * [https://verona.nl/bezienswaardigheden/casa-di-giulietta/ Museum fan it Hûs fan Julia] (midsiuwsk paleis yn it sintrum; neffens stedsdokuminten it hûs fan 'e famylje Capulet mei it balkon fan 'e wrâld út [[William Shakespeare|Shakespeares]] komposysje Romeo en Julia). == Ferkear == Verona is te berikken oer de E45, de A22 en fanút de rjochting fan Florâns de A4. De stêd hat in lofthaven en it sintrale treinstasjon hjit Verona Porta Nuova. == Ferneamde lju == === Berne yn Verona === * [[Marcus Vitruvius Pollio|Vitruvius]] (ca. 85 v.Chr.), Romeinsk skriuwer en [[arsjitekt]] * [[Gaius Valerius Catullus|Catullus]] (ca. 84 v.Chr.), Romeinsk dichter * [[Guarino da Verona]] (1370), humanist * [[Andrea Gritti]] (1455), Doge fan Feneesje * [[Paolo Veronese]] (1528), [[keunstskilder]] * [[Giuseppe Torelli]] (1658), [[komponist]] * [[Evaristo Felice dall'Abaco]] (1675), komponist en sellist * [[Giuseppe Gazzaniga]] (1743), komponist * [[Alexander fan Bulgarije]] (1857), foarst fan Bulgarije * [[Giovanni Calabria]] (1873), hillige * [[Romano Guardini]] (1885), pryster, [[teolooch]] en [[filosoof]] * [[Gigliola Cinquetti]] (1947), [[Sjonger|sjongster]] * [[Spagna|Ivana Spagna]] (1954), tekstskriuwster en sjongster * [[Damiano Cunego]] (1981), hurdfytser === Ferneamde ynwenner === * [[Dante Alighieri]], dichter == Keppelings om utens == * [http://www.univr.it/ Universiteit fan Verona] * [https://verona.com/en/verona/ Feitebank mei 4000 fotos fan Verona] * [http://www.sitiunesco.it/index.phtml?id=566 UNESCO Wrâlderfgoed] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Verona}} }} [[Kategory:Verona| ]] [[Kategory:Gemeente yn Veneto]] [[Kategory:Plak yn Veneto]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Itaalje]] [[Kategory:Plak stifte yn de 1e iuw f.Kr.]] 0rxksdwlczvz6k8o2jeojt3f7qdunev 0 16160 1238348 1184972 2026-08-12T23:21:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1238348 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]]. '''2009''' is it: * ''Ynternasjonale Kalvynjier'' fanwegen it fiifhûndertste bertejier fan de [[protestantisme|protestantsk]] tsjerkherfoarmer [[Jehannes Kalvyn]]. * ''Darwinjier 2009'' fanwegen it twahûnderste bertejier fan de natuerûndersiker en biolooch [[Charles Darwin]]. * ''Ynternasjonale Jier fan de Astronomy'', as betinking oan de 400e jierdei fan [[Galileo Galilei|Galileo's]] earste waarnimming mei in [[teleskoop (optika)|teleskoop]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - [[Noarwegen]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[1 jannewaris|1]] - [[Slowakije]] fiert de [[euro]] yn as [[muntienheid]] *[[1 jannewaris|1]] - By de [[brân yn de Santika Club]], in [[nachtklub]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]], komme 66 [[minske]]n om. * [[1 jannewaris|1]] - [[Tsjechje]] wurdt foar in heal jier foarsitter fan de [[Europeeske Uny]]. * [[1 jannewaris|1]] - [[Gazprom]] slút de ierdgas tafier nei de Oekraïne. * [[3 jannewaris|3]] - [[Alaska]] makket sûnt 50 jier ûnderdiel út fan de [[Feriene Steaten]]. * [[5 jannewaris|5]] - [[Ahmed Aboutaleb]] wurdt de nije boargemaster fan [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]], hy folget [[Ivo Opstelten]] op. * [[7 jannewaris|7]] - [[Gazprom]] slút ek de gastafier nei Jeropa troch de Oekraïne. *[[15 jannewaris|15]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ferkearsfleantúch]] [[US Airways-flecht 1549]] komt boppe [[New York-Stêd]] koart nei it opstiigjen yn botsing mei in flecht [[guozzen]]. De [[piloat]]en meitsje in súksesfolle [[needlâning]] op de [[rivier]] de [[Hudson (rivier)|Hudson]] en alle 155 ynsittenden komme mei de skrik frij. * [[17 jannewaris|17]] - [[Israel]] kundiget in sjitferbot oan dat de deis dêrnei yngiet. Ek [[Hamas]] kundiget sels in sjitferbod oan. *[[18 jannewaris|18]] - De bloedige [[Gaza-oarloch (2008-2009)|Gaza-oarloch]] tusken [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] [[Hamas]]-beweging einiget yn in [[wapenstilstân]]. * [[19 jannewaris|19]] - It earste Fryske Hânwurdboek fan de [[Fryske Akademy]] wurdt útrikt oan minister [[Ronald Plasterk]] fan Underwiis. It is it earste Fryske wurdboek dat de ferklearrings yn it [[Frysk]] jout. *[[20 jannewaris|20]] - Yn [[Iislân]] begjinne de [[protesten tsjin 'e Iislânske Bankekrisis (2009)|protesten tsjin de Iislânske Bankekrisis]]. *[[20 jannewaris|20]] - [[Barack Obama]] wurdt [[ynauguraasje|ynaugurearre]] as de 44e [[presidint fan 'e Feriene Steaten]]. Hy is de earste [[negroïde ras|swarte persoan]] dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait. *[[21 jannewaris|21]] - [[Israel]] lûkt syn [[troepen]] werom út 'e [[Gaza-stripe]]. Dêrtroch komt de [[status quo ante]] werom. De bloedige [[Gaza-oarloch (2008-2009)|Gaza-oarloch]] hat gjin resultaten opsmiten. *[[26 jannewaris|26]] - Op [[Iislân]] stoart it nasjonale [[bankwêzen|banksysteem]] yn as gefolch fan 'e [[Iislânske Bankekrisis (2008-2011)]]. [[Premier]] [[Geir Haarde]] treedt ôf. ;febrewaris *[[1 febrewaris|1]] - De ôftreden [[premier]] [[Geir Haarde]] fan [[Iislân]] wurdt opfolge troch [[Jóhanna Sigurðurdóttir]], dy't dêrmei de earste [[regear]]ingslieder fan 'e wrâld wurdt dy't iepentlik [[lesbysk]] is. *[[1 febrewaris|1]] - [[Kirill fan Moskou]] folget syn [[ferstoarn]]e foargonger [[Aleksej II fan Moskou|Aleksej&nbsp;II]] op as [[patriarch]] fan 'e [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]]. * [[2 febrewaris|2]] - De [[Iran|Iraanske]] presidint [[Machmûd Achmadinejad]] makket bekend dat Iran syn earste [[satellyt]] de romte yn sketten hat; de satelyt hat de namme [[Omid]]. *[[7 febrewaris|7]]-[[14 maart]] - By de [[boskbrannen fan Swarte Sneon]], de deadlikste [[boskbrân|boskbrannen]] út 'e [[skiednis fan Austraalje]], komme yn 'e [[Austraalje (lân)|Australyske steat]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] 173 [[minske]]n om. Fierders reitsje mear as 500 lju [[ferwûne]] en likernôch 7.500 persoanen dakleas. * [[10 febrewaris|10]] - In [[Ruslân|Russyske]] en in [[Feriene Steaten|Amearikaanske]] [[satellyt]] klappe op elkoar boppe [[Sibearje]], dêr't in grutte mannichte romte-ôffal troch ûntstiet. * [[10 febrewaris|10]] - De [[Postbank]] giet op yn de [[ING]]. *[[12 febrewaris|12]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ferkearsfleantúch]] [[Colgan Air-flecht 3407]] stoart koart foar de lâning yn [[Buffalo (New York)]] del op in [[wyk|wenwyk]], wêrby't 50 [[minske]]n omkomme. * [[12 febrewaris|12]] - [[Geert Wilders]] wurdt de tagong ta it [[Feriene Keninkryk]] ûntsein. * [[21 febrewaris|21]] - [[8 maart]] - [[Stifting It Fryske Boek]] organisearret de [[Fryske Boekewiken]]. *[[25 febrewaris|25]] - De saneamde [[Poldercrash]] yn [[Nederlân]]: [[Turkish Airlines-flecht 1951]], mei 7 [[bemanning]]sleden en 128 [[passazjier]]s oan board, stoart del op in [[ikker]] deunby [[Skiphol]]. Der komme 9 [[minske]]n om. *[[26 febrewaris|26]] - De eardere [[Servje|Servyske]] [[presidint]] [[Milan Milutinović]] wurdt troch it [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]] frijsprutsen fan [[oarlochsmisdie]]den ûnder de [[Kosovo-oarloch]]. ;maart *[[2 maart|2]] - [[João Bernardo Vieira]], de [[presidint]] fan [[Guinee-Bissau]], wurdt [[fermoarde]] by in [[wapen]]e oanfal op syn residinsje yn [[Bissau]]. * [[3 maart|3]] - In bus mei [[Sri Lanka]]anske kriketspilers wurdt ûnder fjoer naam yn Lahore, Pakistan. Acht minsken ferstjerre en guon oaren reitsje ferwûne. *[[4 maart|4]] - It [[Ynternasjonaal Strafhôf]] yn [[De Haach]] lit in [[arrestaasje]]befel útgean foar de [[Sûdan]]eeske [[presidint]] [[Omar al-Basjir]], dy't oanklage wurdt foar [[oarlochsmisdie]]den en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] yn 'e [[Oarloch yn Darfoer]]. Dit is de earste kear dat der in arrestaasjebefel útfurdige wurdt tsjin in sittend [[steatshaad]]. * [[11 maart|11]] - Yn it [[Dútslân|Dútske]] [[Winnenden]] sjit in 17-jierrige op syn âlde skoalle 15 minsken dea en docht himsels dan tekoart. * [[11 maart|11]]-[[21 maart|21]] - De [[Nederlânske Boekewike]]. *[[17 maart|17]] - Nei in [[moanne (tiid)|moanne]] fan ûnrêst wurdt op [[Madagaskar]] by [[steatsgreep yn Madagaskar (2009)|in steatsgreep]] [[presidint]] [[Marc Ravalomanana]] ôfset. * [[21 maart|21]] - It ôfskiedskonsert fan [[Pigmeat]]. * [[26 maart|26]] - Foar de twadde kear yn in moanne tiid barst [[Mount Redoubt]] yn [[Alaska]] út. De fulkaan is al sûnt jannewaris ûnrêstich. * [[31 maart|31]] - De [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]] hâldt in top yn [[De Haach]]. * [[31 maart|31]] - Fredesdemonstranten twinte in yllegale demonstraasje ôf yn De Haach. ;april *[[1 april|1]] - [[Albaanje]] en [[Kroaasje]] wurde lid fan 'e [[NATO]]. * [[4 april|4]] - De Deen [[Anders Fogh Rasmussen]] wurdt keazen om fan 1 augustus ôf [[Jaap de Hoop Scheffer]] op te folgen as sekretaris-generaal fan de NAFO. [[Lars Løkke Rasmussen]] wurdt de nije premier fan [[Denemark]]. * [[5 april|5]] - Op [[Antarktika]] brekt in iisskosse fan it Wilkins Ysplato ôf dy't likegrut is as in fearn fan [[Nederlân]]. *[[6 april|6]] - By [[ierdbeving fan L'Aquila (2009)|in ierdbeving]] fan 6,3 op 'e [[skaal fan Richter]] yn 'e neite fan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[stêd]] [[L'Aquila]] komme 308 [[minske]]n om en reitsje nochris goed 1.500 oaren [[ferwûne]]. Tsientûzenen minsken wurde dakleas. * [[18 april|18]] - [[UNESCO]] begjint mei de [[Digitale Wrâldbibleteek]] * [[19 april|19]] - Fuotbalklup [[AZ (Alkmaar)|AZ]] fan [[Alkmar]] wurdt [[Nederlânsk kampioenskip fuotbal|lânskampioen fuotbal]]. *[[27 april|27]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Iowa]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[27 april|27]] - Yn [[Jeropa]] wurde de earste gefallen fan besmetting mei de nije [[bargegryp]]fariant [[H1N1]] befestige. Dêrmei is de gryp ek bûten it [[Amearika (kontinint)|Amearikaanske]] kontinint ferspriede. It firus is dan wis oantroffen yn de [[Feriene Steaten]], [[Kanada]], [[Spanje]] en [[Skotlân]]. * [[29 april|29]] - Nei oanlieding fan de útbraak fan de [[Meksikaanske gryp]] is troch de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) de alarmfaze feroare nei nivo 5 (it ien nei heechste nivo), de lêste faze foardat sprutsen wurde kin fan in [[pandemy]]. Dy ferheging is benammen yn sein nei de oerheden en de farmaseutyske yndustry oer de heule wrâld om harren ta te riede op fierdere fersprieding. * [[30 april|30]] - Minister fan Folkssûnens [[Ab Klink]] makket bekend dat ek yn [[Nederlân]] in gefal fan de [[Meksikaanske gryp]] fêststeld is. It giet om in bern fan 3,5 jier; it wurdt behannele en de tastân is net slim. *[[30 april|30]] - Op [[Keninginnedei]] yn [[Nederlân]] riidt [[Karst Tates]] mei syn [[auto]] yn [[Apeldoarn]] yn op it [[publyk]] yn in fergees besykjen om in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] te dwaan op 'e [[autobus|bus]] mei de [[Nederlân]]ske [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]]. By dizze [[oanslach op Keninginnedei (2009)|oanslach op Keninginnedei]] komme 8 [[minske]]n om, ynkl. Tates sels. ;maaie *[[1 maaie|1]] - [[Sweden]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[1 maaie|1]] - De maksimumfaasje foar persoane-auto's mei oanhingweinen of kerevens op de [[autosneldyk]] yn [[Nederlân]] giet omheech fan 80 km/o nei 90 km/o ride. * [[8 maaie|8]] - By in grutte oanfal fan [[Pakistan]] op de [[Taliban]] yn de [[Swatdelte]] komme wis 77 opstannelingen en 35 boargers om hals. * [[9 maaie|9]] - It wurdt offisjeel befêstige dat ek yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Japan]] en [[Panama]] de [[Meksikaanske gryp]] oanwêzich is. * [[9 maaie|9]] - [[Jacob Zuma]] wurdt oansteld as presidint fan [[Súd-Afrika]]. * [[9 maaie|9]] - De [[hurdfytsen|hurdfytser]] [[Tom Boonen]] wurdt betrape op it brûken fan [[kokaïne]]. Hy wurdt tydlik út syn ploech Quick•Step setten. Inkele dagen letter wurdt ek bekend dat hy net meidocht oan de [[Omgong fan Frankryk]]. * [[12 maaie|12]] - De [[Nederlân]]ske ynstjoering foar it [[Eurofyzjesongfestival]], [[De Toppers]], komme net troch de heale finale, wêrtroch't se net meidwaan meie oan it haadbarren op [[16 maaie]]. * [[16 maaie|16]] - [[Alexander Rybak]] wint foar [[Noarwegen]] it [[Eurofyzjesongfestival]] mei it ferske ''Fairytale''. * [[17 maaie|17]] - [[SK It Hearrenfean]] wint yn de finale fan de [[KNFB Beker]] fan [[FC Twente]]. *[[18 maaie|18]] - De [[Srylankaanske Boargeroarloch]] einiget mei de finale nederlaach fan 'e [[opstân|opstannige]] [[Tamyl Tigers]] (LTTE) en de [[Srylankaanske Genoside]] fan [[regear]]ingstroepen tsjin 'e [[Tamyls|Tamyl]]-[[befolking]]. * [[23 maaie|23]] - [[Horst Köhler]] fan de CDU wurdt troch de bûnsgearkomste werkeazen as bûnspresidint fan [[Dútslân]]. * [[25 maaie|25]] - [[Noard-Korea]] hâldt foar de twadde kear in núkleêre test yn de provinsje [[Noard Hamgyong]]. De Feilichheidsrie fan de [[Feriene Naasjes]] feroardield de test. *[[31 maaie|31]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] pro-[[abortus]]aktivist [[George Tiller]] wurdt by in oanslach yn [[Wichita (Kansas)]] [[fermoarde]] troch de [[fûnemintalisme|fûnemintalistysk]]-[[kristlik]]e anty-abortusaktivist [[Scott Roeder]]. ;juny *[[1 juny|1]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Air France-flecht 447]] stoart ûnderweis fan [[Rio de Janeiro]] nei [[Parys]] del yn 'e súdlike [[Atlantyske Oseaan]] as de [[piloat]]en disoriïntearre reitsje. Alle 228 ynsittende komme om. * [[4 juny|4]] - Yn [[Nederlân]] en yn it [[Feriene Keninkryk]] wurde ferkiezings hâlden foar it [[Jeropeesk Parlemint]]. Yn Nederlân is de [[PVV]] de grutte winners, ek [[D66]] en [[GrienLinks]] winne, grut ferlies is der foar de [[PvdA]]. * [[5 juny|5]] - Op de [[Sealterfrysk]]e Wikipedia wurdt it tûzenste artikel skreaun. *[[11 juny|11]] - De útbraak fan 'e [[bargegryp]] kriget fan 'e [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) de status fan [[pandemy]]. Dizze [[sykte]] sil yn 214 [[List fan lannen en territoaria|lannen en territoaria]] it libben kostje oan teminsten 18.138 [[minske]]n. * [[12 juny|12]] - [[Machmûd Achmadinejad]] is werkeazen as presidint fan [[Iran]]. De wiken dêrnei demonstrearje tûzenen minsken fan de opposysje tsjin de resultaten fan de ferkiezings. * [[13 juny|13]] - Op it Ynterfrysk Kongres yn it [[Eastfryslân|Eastfryske]] [[Lier (stêd)|Lier]] stelt de [[Fryske Rie]] in offisjele [[Ynterfryske flagge]] fêst. *[[13 juny|13]] - It begjin fan 'e [[Iraanske ferkiezingsprotesten (2009)|Iraanske ferkiezingsprotesten]] soarget foar massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] yn 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare grutte [[stêd]]en, nei't de progressive [[presidint]]skandidaat [[Mir-Hossein Mûsavi]] mei [[stimbusfraude]] fan 'e oerwinning ôfholden is troch it sittende [[regear]] fan it lân. Der falle ferskate [[dea]]den ûnder de [[demonstranten]] as de autoriteiten hurd yngripe, en úteinlik bliede de protesten yn [[febrewaris]] [[2010]] dea sûnder wat bedijd te hawwen. * [[25 juny|25]] - [[Michael Jackson]] ferstjert yn [[Los Angeles]] op 50-jierrige leeftyd. *[[28 juny|28]] - By [[steatsgreep yn Hondoeras (2009)|in steatsgreep]] yn [[Hondoeras]] wurdt de [[demokratysk]] keazen [[presidint]] [[Manuel Zelaya]] ôfset troch syn [[konservatisme|konservative]] politike tsjinstanners, dy't in [[skyndemokrasy|skyndemokratyske]] [[diktatuer]] ynstelle. *[[30 juny|30]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Yemenia-flecht 626]] stoart by de [[Komoaren]] del yn 'e [[Yndyske Oseaan]]. Fan 'e 153 ynsittenden oerlibbet inkeld de 12-jierrige [[Bahia Bakari]] de [[fleanramp]]. ;july * [[4 july|4]] - It Fryske [[Wikiwurdboek]] hat foar it earst likefolle yngongen as de [[Fryske Wikipedy]]. *[[15 july|15]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Caspian Airlines-flecht 7908]] stoart del yn 'e neite fan 'e [[Iraan]]ske [[stêd]] [[Kazvyn]], wêrby't alle 168 ynsittenden omkomme. *[[16 july|16]] - Tsjin 'e eftergrûn fan 'e [[Iislânske Bankekrisis (2008-2011)|Iislânske Bankekrisis]] stimt it [[parlemint]] fan [[Iislân]], it [[Alþing]], foar it iepenjen fan [[ûnderhanneling]]s oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]]. *[[17 july|17]] - By [[bomoanslaggen yn Djakarta (2009)|twa bomoanslaggen]] troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op it [[JW Marriott Hotels|JW Marriott Hotel]] en it [[The Ritz-Carlton Hotel Company|Ritz-Carlton Hotel]] yn 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[haadstêd]] [[Djakarta]] komme 9 [[minske]]n om. *[[26 july|26]] - De [[terrorisme|terroristyske]] [[organisaasje]] [[Boko Haram]] begjint [[Opstân fan Boko Haram (2009)|in opstân]] yn it noardeasten fan [[Nigearia]]. * [[29 july|29]] - De 152e [[PC]] wurdt wûn troch, [[Gert-Anne van der Bos]], [[Folkert van der Wei]], [[Daniel Iseger]]. * [[31 july|31]] - [[6 augustus]] - De 74e [[Snitswike]] wurdt hâlden. ;augustus *[[3 augustus|3]] - [[Bolivia]] erkent as earste [[lân]] yn [[Súd-Amearika]] it rjocht fan 'e [[Yndianen|lânseigen befolking]] op [[selsbestjoer]]. * [[4 augustus|4]] - Yn [[Nederlân]] falt it earste slachtoffer fan de [[Meksikaanske gryp]]. It giet om in jongen fan 17 jier dy't al bot siik wie. * [[4 augustus|4]] - De [[Noard-Korea]]anske lieder [[Kim Jong-il]] ferlient twa [[Feriene Steaten|Amearikaanske]] [[sjoernalist]]en graasje nei dat [[Bill Clinton]] in mjitting hie mei Kim. De sjoernalisten wienen in arrestearre omdat se yllegaal yn it lân wêze soenen. *[[7 augustus|7]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Morakot|Morakot]] tsjocht oer [[Taiwan]] hinne en feroarsaket dêr 673 [[dea]]den en de slimste [[wettersneed]] yn in heale [[iuw]]. *[[14 augustus|14]] - It [[Feriene Keninkryk]] skoarret it [[selsbestjoer]] fan 'e [[Turks- en Kaikoseilannen]] op nei't by in ûndersyk bewiis foar grutskalige [[korrupsje]] fan 'e [[oerheid]] fan it [[koloanje|oerseeske gebietsdiel]] boppe wetter kommen is. * [[16 augustus|16]] - De [[Jamaika]]an [[Usain Bolt]] rint in nij wrâldrekord op de 100 meter, 9,58 sekonde. * [[21 augustus|21]] - [[Hawaï]] makket sûnt 50 jier diel út fan de [[Feriene Steaten fan Amearika]]. * [[29 augustus|29]] - Yn [[Assen]] giet de 64e edysje fan de [[Vuelta]] fan start. ;septimber *[[1 septimber|1]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Fermont]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[6 septimber|6]] - De 20e [[Nederlân]]ske soldaat stjert yn [[Afganistan]]. [[Korporaal]] Kevin van der Rijdt (26 jier), rekket om hals by [[Deh Rahwod]] yn [[Uruzgan]]. * [[8 septimber|8]] - [[13 septimber]] - ''New York 400'' wike, wêryn de 400-jierrige bân tusken [[Nederlân]] en [[New York City|New York]] fierd wurdt yn New York. *[[25 septimber|25]]-[[26 septimber|26]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Ketsana|Ketsana]] (ek bekend as Ondoy) feroarsaket grutte [[wettersneed]] yn 'e [[Filipinen|Filipynske]] [[haadstêd]] [[Manilla]], dêr't hast 700 [[minske]]n by omkomme. * [[26 septimber|26]] - De [[tyfoan]] ''Ketsana'' giet oer de [[Filipinen]]. * [[27 septimber|27]] - De [[Poalen|Poalsk]]-[[Frankryk|Frânske]] regisseur [[Roman Polanski]] wurdt oppakt yn [[Switserlân]] yn ferbân mei in arrest yn de [[Feriene Steaten]]. *[[28 septimber|28]] - By [[Guineeske protesten (2009)|massale demonstraasjes]] yn [[Guinee]] tsjin 'e [[steatsgreep yn Guinee (2008)|militêre steatsgreep fan 2008]] iepenet it [[leger (lânmacht)|leger]] it fjoer op 'e [[demonstranten]], mei teminsten 157 [[dea]]den as gefolch. *[[30 septimber|30]] - By [[ierdbeving op Sumatra (2009)|in ierdbeving]] fan 7,6 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] komme teminsten 1.115 [[minske]]n om. ;oktober * [[1 oktober|1]] - [[Dick Advocaat]] wurdt bûnstrener fan Belgje. *[[2 oktober|2]] - Yn [[Ierlân]] wurdt [[Iersk konstitúsjoneel referindum (2009)|in twadde referindum]] holden oer it [[Ferdrach fan Lissabon (2007)|Ferdrach fan Lissabon]] fan 'e [[Jeropeeske Uny]], nei't de Ierske [[befolking]] dat yn [[2008]] by in earste [[referindum]] ôfwiisde. Diskear kart 67,1% fan 'e Ieren it goed. * [[2 oktober|2]] - [[Rio de Janeiro]] wurdt de [[Olympyske Spullen]] fan [[2016]] tawezen troch it [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]]. * [[7 oktober|7]] - [[17 oktober]] - Nederlânske berneboekewike. * [[9 oktober|9]] - [[Barack Obama]] wint de [[Nobelpriis foar de Frede]]. * [[11 oktober|11]] - [[Pater Damiaan]] wurdt troch paus [[Benediktus XVI]] hillich ferklearre. * [[19 oktober|19]] - De [[DSB Bank]] fan [[Dirk Scheringa]] wurdt fallyt ferklearre. * [[22 oktober|22]] - [[Windows 7]] wurdt útbrocht troch [[Microsoft]]. *[[25 oktober|25]] - By [[bomoanslaggen yn Bagdad (oktober 2009)|twa bomoanslaggen]] yn 'e [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] komme 155 [[minske]]n om en reitsje teminsten 721 oaren [[ferwûne]]. ;novimber * [[6 novimber|6]] - By it fabryk fan [[Fryslân Campina]] yn [[Dronryp]] ûntsnapt [[salpetersoer]]; der wurdt grut alaarm slein yn de omkriten. * [[9 novimber|9]] - It is 20 jiere lyn dat de [[Berliner Muorre]] foel. * [[13 novimber|13]] - By de [[Domino Day]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] wurdt it rekôrd op goed 4,4 miljoen stienen setten. * [[13 novimber|13]] - Der wurdt 90 liter [[wetter]] yn fêste foarm fûn op de [[moanne (himellichem)|moanne]]. * [[14 novimber|14]] - De lânlike yntocht fan [[Sinteklaas]] wurdt yn [[Skiedam]] hâlden. * [[18 novimber|18]] - Yn de [[Urkerbosk]] wurdt it lichem fûn fan in 14-jierrige [[Urk]]er jongen. * [[18 novimber|18]] - Yn seis [[Nederlân]]ske fúzjegemeenten binne gemeenterieferkiezings. Yn de measte oare gemeenten wurde de ferkiezings op [[3 maart]] [[2010]] hâlden. * [[19 novimber|19]] - De [[Belgje|Belgyske]] politikus [[Herman van Rompuy]] wurdt keazen ta earste [[Presidint fan de Jeropeeske Rie]]. * [[22 novimber|22]] - It [[CERN]] werstart de Grutte Hadron-fersneller by [[Genève]], [[Switserlân]].<ref>[http://www.nytimes.com/2009/11/21/science/21collider.html?_r=1 Proton Beams Are on Track at Collider], 20 novimber 2009 (sjoen op 7 desimber 2009)</ref> * [[21 novimber|21]] - It [[Junior Eurofyzjesongfestival]] 2009 wurdt hâlden yn de [[Oekraïne]]; de [[Nederlân|Nederlanner]] [[Ralf Mackenbach]] wint de wedstryd. *[[23 novimber|23]] - Op it súdlike [[eilân]] [[Mindanao]], yn 'e [[Filipinen]], wurde by it [[Bloedbad fan Maguindanao]] teminsten 58 [[politisy]], [[abbekaat|abbekaten]], [[sjoernalist]]en, [[minskerjochte]]-[[aktivist]]en en omstanners [[ûntfierd]] en [[fermoarde]]. * [[25 novimber|25]] - Yn [[Belgje]] beneamd kening [[Albert II fan Belgje|Albert II]] [[Yves Leterme]] ta premier. Hy folget [[Herman van Rompuy]] op, dy't de [[Presidint fan de Jeropeeske Rie]] wurdt. De gearstalling fan it nije regear ferskilt kwealik mei it regear fan Van Rompuy. * [[25 novimber|25]] - In rjochtbank yn [[Switserlân]] stelt fêst dat de [[Frankryk|Frânsk]]-[[Poalen|Poalske]] regisseur [[Roman Polanski]] op boarchtocht frijkomt. * [[29 novimber|29]] - Yn in [[referindum]] stimt 57% fan de [[Switserlân|Switserske]] befolking foar in ferbod op it bouwen fan nije [[minaret]]ten yn harren lân. De fjouwer minaretten dy't al yn it lân steane meie stean bliuwe. * [[30 novimber|30]] - Yn it [[Dútslân|Dútske]] [[München]] begjint it proses tsjin de 89-jierrige [[John Demjanjuk]]. Hy wurdt der fan fertocht bewaker west te hawwen yn it ferneatigingskamp [[Sobibór (ferneatigingskamp)|Sobibór]], dêrom wurdt him handiedichheid oan moard op wis 27.900 [[Joaden]] te lêste lein. ;desimber *[[1 desimber|1]] - Yn 'e [[Jeropeeske Uny]] wurdt it [[Ferdrach fan Lissabon (2007)|Ferdrach fan Lissabon]] fan krêft. * [[1 desimber|1]] - [[Ramses Shaffy]], [[Nederlân]]sk sjonger, ferstjert oan de gefolgen fan slokdarmkanker. Hy is 76 jier wurden. * [[1 desimber|1]] - It [[Ferdrach fan Lissabon (2007)|Ferdrach fan Lissabon]] giet fan start foar de [[Jeropeeske Uny]]. * [[3 desimber|3]] - De [[Keninklike Nederlânske Marine]] hâldt 13 [[Somaalje|Somalyske]] piraten oan en befrijdet 2 [[Tansania|Tansianen]].<ref>[http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE5B20H620091203 Dutch capture 13 Somali pirates, free 2 Tanzanians], Reuters Afrika (sjoen op 7 desimber 2009)</ref> * [[3 desimber|3]] - ''Fokke Bauke Rispens'' fan [[Tsjom]], de âldste Fries, ferstjert op 106-jierrige leeftyd.<ref>[http://www.leeuwardercourant.nl/nieuws/regio/article5520168.ece/Oudste-Fries-%28106%29-in-Tzum-overleden Aldste Fries (106) ferstoarn], Ljouwerter Krante, 5 desimber 2009 (sjoen op 7 desimber 2009)</ref> * [[4 desimber|4]] - It kabinet fan [[Nepal]] komt gear op de [[Mount Everest]] om omtinken te freegjen foar de klimaattop yn [[Kopenhagen]]. * [[4 desimber|4]] - By in brân yn in nachtklup yn [[Perm]], [[Ruslân]], reitsje 112 minsken om 'e hals en reitsje 123 minsken ferwûne. * [[5 desimber|5]] - Tsientûzenen minsken demonstrearje yn ferskate Jeropeeske stêden yn oanrin nei de klimaattop yn [[Kopenhagen]]. * [[5 desimber|5]] - [[Sinteklaas]]jûn. * [[7 desimber|7]] - Yn [[Kopenhagen]] begjint de klimaattop. * [[7 desimber|7]] - Yn [[Iran]] wurde studinteprotesten nei oanlieding fan de Dei fan de Studint spikerhurd delslein. *[[8 desimber|8]] - By [[bomoanslaggen yn Bagdad (desimber 2009)|in rige bomoanslaggen]] yn 'e [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] komme teminsten 127 [[minske]]n om en reitsje nochris teminsten 448 oaren [[ferwûne]]. * [[10 desimber|10]] - Yn de Sint Pitertsjerke fan [[Grou (plak)|Grou]] krijt [[Oebele Vries]] de [[Joast Halbertsmapriis]] útrikt. De dosint oan de [[Stúdzje Fryske Taal en Kultuer]] oan de [[Ryksuniversiteit Grins]] krijt de trijejierlikse ûnderskieding foar syn folsleine wittenskiplike wurk.<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_64958.aspx Vries krijt Halbertsmapriis], Omrop Fryslân, 10 desimber 2009 (sjoen op 11 desimber 2009)</ref> * [[10 desimber|10]] - [[FrieslandCampina]] makket bekend dat it de kommende jierren 200 banen skrast. De tsiisproduksje yn [[Dronryp]] wurdt yn [[2011]] stillein, it bedriuw slút ek de tsiisferpakkingsôfdieling yn [[Drachten]] en der moatte 73 minsken fuort by it fabryk yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Wol komme der by it fabryk yn [[Wolvegea]] 45 banen by.<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_64959.aspx Banen fuort by suvelfabryk], Omrop Fryslân, 10 desimber 2009 (sjoen op 11 desimber 2009)</ref> * [[15 desimber|15]] - De gemeenterie fan [[Boarnsterhim]] stimt foar it opheffen fan de gemeente. Allinne de trije [[FNP]] leden stimme tsjin. * [[17 desimber|17]] - Troch in soad sniefal yn [[Nederlân]] en [[Fryslân]] komt it lân frijwol plat te lizzen. Yn [[Oerterp]] komt 70 sentimeter snie te lizzen.<ref>[http://www.leeuwardercourant.nl/nieuws/regio/article5571195.ece/Record-in-Ureterp:-pak-van-70-centimeter Rekord yn Oerterp: Pak fan 70 sentimeter.], Ljouwerter Krante, 17 desimber 2009 (sjoen op 29 desimber 2009)</ref> * [[18 desimber|18]] - De klimaattop yn [[Kopenhagen]] wurdt beëinige. * [[25 desimber|25]] - In reizger út [[Nigearia]] op de [[Northwest Airlines]]-flucht 253 fan [[Amsterdam]] nei [[Detroit]] besiket it fleantúch op te blazen; de oanslach mislearret. * [[28 desimber|28]] - Op It Hearrenfean wurde njoggen jongeren oppakt foar fernielerij.<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_65444.aspx H'fean:9 jonge fandalen oppakt], Omrop Fryslân, 28 desimber 2009 (sjoen op 29 desimber 2009)</ref> == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[12 jannewaris|12]] - [[Keimpe van der Meulen (skûtsjeskipper)|Keimpe van der Meulen]], Frysk skûtsjeskipper (* [[1933]]) * [[13 jannewaris|13]] - [[Kick Stokhuyzen]], Nederlânsk kwismaster (* [[1933]]) * [[14 jannewaris|14]] - [[Jacques Scheepsbouwer]], Nederlânsk bestjoerder, oprjochter [[Ot en Sienmuseum]] (* [[1956]]) * [[21 jannewaris|21]] - [[Charles W. Juels]], Amerikaansk astronoom en psychiater (* [[1944]]) ;febrewaris * [[11 febrewaris|11]] - [[Willem Kolff]], Nederlânske ynternist en útfiner (* [[1911]]) * [[12 febrewaris|12]] - [[Lis Hartel]], Deensk dressuerruter (* [[1921]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[David Hartsema]], Nederlânsk dichter, skriuwer en keunstner (* [[1925]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Frank Löwik]], Twintsk histoarikus en skriuwer (* [[1956]]) * [[26 febrewaris|26]] - [[Hans Lesterhuis]], Frysk boargemaster en sportbestjoerder (* [[1944]]) * [[27 febrewaris|27]] - [[Gerriet Postma]], Frysk keunstskilder (* [[1932]]) ;maart * [[1 maart|1]] - [[Ken Henry]], Amerikaansk reedrider (* [[1929]]) * [[24 maart|24]] - [[Martin Brozius]], Nederlânsk akteur en presintator (* [[1941]]) ;april * [[4 april|4]] - [[Adriano Emperado]], Amerikaansk fjochtsport beoefener (* [[1926]]) * [[22 april|22]] - [[Martin Bril]], Nederlânsk skriuwer (* [[1959]]) * 22 - [[Piet Burger]], Nederlânske puzelmakker en timmerman (* [[1929]]) * [[27 april|27]] - [[Jan de Jong (iismaster)|Jan de Jong]], Frysk iismaster Thialf (* [[1942]]) ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Henk Nijdam]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1935]]) * [[2 maaie|2]] - [[Marilyn French]], Amerikaansk skriuwster en feministe (* [[1929]]) * [[20 maaie|20]] - [[Lucy Gordon]], Ingelsk aktrise en model (* [[1980]]) * [[21 maaie|21]] - [[Jan Riedstra]], Frysk ûndernimmer en sportbestjoerder (* [[1943]]) * [[24 maaie|24]] - [[Jan Nauta]], Frysk fuotballer (* [[1931]]) ;juny * [[18 juny|18]] - [[Hortensia Bussi]], Sileensk presidintsfrou (* [[1914]]) * [[20 juny|20]] - [[Godfrey Rampling]], Ingelsk atleet (* [[1909]]) * [[25 juny|25]] - [[Michael Jackson]], Amerikaansk sjonger (* [[1958]]) * [[25 juny|25]] - [[Farrah Fawcett]], Amerikaansk aktrise (* [[1947]]) ;july * [[1 july|1]] - [[Mollie Sugden]], Britsk aktrise (* [[1922]]) * [[12 july|12]] - [[Simon Vinkenoog]], Nederlânsk skriuwer (* [[1928]]) * [[15 july|15]] - [[Natalja Estemirova]], Russysk histoarika, sjoernaliste en minskerjochte-aktiviste (* [[1958]]) * [[22 july|22]] - [[Herbert Morris]], Amerikaansk roeier (* [[1915]]) * [[25 july|25]] - [[Harry Patch]], Ingelsk militêr, lêste libbene Britske feteraan út 'e [[Earste Wrâldoarloch]] (* [[1898]]) * [[26 july|26]] - [[Merce Cunningham]], Amerikaansk koreograaf (* [[1919]]) * [[27 july|27]] - [[Michaël Zeeman]], Nederlânsk skriuwer, dichter, resinsint en presintater (* [[1958]]) * 27 - [[Aeronwy Thomas]], Welsk skriuwster en oersetter (* [[1943]]) ;augustus * [[5 augustus|5]] - [[Harm Fennema]], Frysk ûndernimmer en bestjoerder [[Frysk Hynste Stamboek]] (* [[1938]]) * [[4 augustus|4]] - [[Roel Brandt]] Nederlânsk argeolooch en bestjoerder (* [[1940]]) * [[9 augustus|9]] - [[Tony Feitsma]], Frysk taalkundige en publisiste (* [[1928]]) * [[21 augustus|21]] - [[Tjerk Kramer]], Frysk politikus (* [[1947]]) * [[23 augustus|23]] - [[Edzo Toxopeus]], Nederlânsk politikus (* [[1918]]) * [[25 augustus|25]] - [[Ted Kennedy]], Amerikaansk politikus (* [[1932]]) ;septimber * [[2 septimber|2]] - [[Pieter Gerbenzon]], Frysk heechlearaar rjochtsskiednis (* [[1920]]) * [[11 septimber|11]] - [[Henny van Schoonhoven]], Nederlânsk fuotballer (* [[1970]]) * [[25 septimber|25]] - [[Aukje Wijbenga]], Frysk skriuwster (* [[1927]]) ;oktober * [[4 oktober|4]], [[Harry Frieswijk]], Frysk sakeman, topman [[FBTO]] (* [[1919]]) * [[30 oktober|30]] - [[Claude Lévi-Strauss]], Frânsk antropolooch (* [[1908]]) ;novimber * [[13 novimber|13]] - [[Gerrit Tasma]], Frysk oersetter en toanielregisseur (* [[1926]]) * [[25 novimber|25]] - [[Frans Haarsma]], Frysk preester, teolooch en heechlearaar (* [[1921]]) * [[26 novimber|26]] - [[Pia Beck]], Nederlânsk jazz-pianiste en sjongster. (* [[1925]]) * [[28 novimber|28]] - [[Tryntsje van der Zee]], Frysk oersetster (* [[1940]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Ramses Shaffy]], Nederlânsk sjonger en akteur (* [[1933]]) * [[1 desimber|1]] - [[Henny Siebel]], Frysk sjoernaliste (* [[1943]]) * [[8 desimber|8]] - [[Tavo Burat]], Italjaansk skriuwer en sjoernalist. (* [[1932]]) * [[13 desimber|13]] - [[Hendrik ten Hoeve]], Frysk politikus (* [[1945]]) * [[24 desimber|24]] - [[Marcus Bakker]], Nederlânsk politikus en kommunist (* [[1923]]) * [[26 desimber|26]] - [[Yves Rocher]], Frânsk ûndernimmer, grûnlizzer kosmetika-ympearium (* [[1930]]) ==Literatuer== ;romans * [[Patricia Briggs]], ''[[Bone Crossed]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Conspirator (roman)|Conspirator]]'' * [[Juliet Marillier]], ''[[Heart's Blood]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Hunting Ground (roman)|Hunting Ground]]'' * [[Julie E. Czerneda]], ''[[Rift in the Sky]]'' * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[The Sharing Knife: Horizon]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Turn Coat]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[Last Call (koart ferhaal)|Last Call]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Seeing Eye]]'' * Jim Butcher, ''[[The Warrior (koart ferhaal)|The Warrior]]'' ;ferhalebondels * ferskaat, ''[[Mean Streets (ferhalebondel)|Mean Streets]]'' * ferskaat, ''[[Must Love Hellhounds]]'' * [[P.N. Elrod]] (red.), ''[[Strange Brew (ferhalebondel)|Strange Brew]]'' ==Films== {{Kolommen2 |Kolom1= * ''[[Angels & Demons (film)|Angels & Demons]]'' * ''[[B.O.B.'s Big Break]]'' * ''[[Bride Wars]]'' * ''[[De Hel van '63]]'' * ''[[I Hate Valentine's Day]]'' * ''[[Inglourious Basterds]]'' * ''[[Law Abiding Citizen]]'' * ''[[Merry Madagascar]]'' * ''[[Monsters vs. Aliens (film)|Monsters vs. Aliens]]'' * ''[[Monsters vs. Aliens: Mutant Pumpkins from Outer Space]]'' |Kolom2= * ''[[My Life in Ruins]]'' * ''[[Night at the Museum: Battle of the Smithsonian]]'' * ''[[The Proposal (film út 2009)|The Proposal]]'' * ''[[Sherlock Holmes (film út 2009)|Sherlock Holmes]]'' * ''[[Solomon Kane (film)|Solomon Kane]]'' * ''[[Star Trek (film)|Star Trek]]'' * ''[[Terminator: Salvation]]'' * ''[[Up in the Air (film út 2009)|Up in the Air]]'' * ''[[Whiteout (film út 2009)|Whiteout]]'' * ''[[Zombieland]]'' }} {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2009| ]] [[Kategory:21e iuw]] adnwrknuo3ahkeh87crsitegmoepd0a 0 23160 1238319 995694 2026-08-12T16:15:09Z Drewes 2754 sjoch ek 1238319 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Wapen Clant.jpg|thumb|right|250px|rjochts|Famyljewapen fan Otto Clant]] '''Otto Clant fan Scharmer''' ([[Grins (stêd)|Grins]], [[1532]] - [[Boksum]], [[1586]]) wie in [[lânjonker]] út Grins, in [[faandrich]] en [[ridder]]. Otto wie troud mei [[Anna Rengers]] dochter fan [[Melchior Rengers]] en [[Griete fan Besten]]. Otto sels wie in soan fan [[Egbert Clant]] en [[Teetke van Nittersum]], Otto en Anna hienen sels (lykas bekend is) seis soannen, hy komt yn 1543 yn [[It Hûs te Skarmer]]. Yn 1586 by de [[tachtichjierrige oarloch]] doe't de Spanjerts [[Fryslân]] oanfoelen, joech Otto him net oer, hy hie him yn de tsjerke fan Boksum ferskânze. De Spanjerts beaen him genede oan, mar hy focht troch oant er gjin útsjoch mear seach, besochten se him fan syn findel te skieden, dus wuolle hy him der yn, en waard sa trochstutsen. Yn novimber 1984 waard yn Boksum in skoalle nei him neamd as oantinken oan syn heldedieden. It symboalyske swurd fan Otto Clant hinget by de haadyngong oan de muorre en is teffens it logo fan de skoalle. == Wapen == Otto Clant hie in eigen famyljewapen. Yn goud in griene skeanbalke, beladen mei trije fertikaal setten, sulveren fisken mei de kop nei boppen ta. De helm is healoansjend, de wringe goud en grien. It helmteken bestiet út in gouden [[griffioen]], de wjukken binne beladen mei in skeanbalke mei fisken fan it skyld (boarne 2: in dwersbalke ynstee in skeanbalke). De griene dekkleden hawwe in fuorring fan goud. == Trivia == * De [[Otto Clantskoalle]] yn [[Boksum]] wie nei Otto Clant ferneamd. * [[Adrien Bogaers]] skreau in gedicht oer Otto Clant, mei de ferzen: :''[...] Slechts één nog houdt er, vechtend, stand,'' <br />''Hoe luid de moordkreet tier';'' <br />''Hij zwaait zijn kling met de eene hand,''<br />''Met de andre ’s Lands banier. [...]''<br />''Nog is zijn voorhoofd onverzengd,''<br />''Van ’s levens zomerbrand:''<br />''Wie is hij die noch zwicht noch zwenkt?''<br />'''t is Jonker Otto Clant.''<ref>Adrien Bogaers, ''Balladen en romancen'', 1846, siden 19-26.</ref> == Sjoch ek == * [[Clant]] {{boarnen|boarnefernijing= * ''Groninger Borgen Kastelen van het Hoge Noorden '' * ''dbnl.org'' * ''archive.org'' <references/> }} {{DEFAULTSORT:Clant, Otto}} [[Kategory:Nederlânsk ofsier]] [[Kategory:Steatsk militêr yn de Tachtichjierrige Oarloch]] [[Kategory:Persoan dy't omkommen is yn in oarlochssitewaasje op lân]] [[Kategory:Nederlânske adel]] [[Kategory:Grinslânsk persoan]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Boksum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1532]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1586]] t569hd0z15m882r6mp57ugr8iyze2cy 0 37141 1238316 997740 2026-08-12T14:11:59Z Drewes 2754 [[]] 1238316 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Westernijtsjerk Jeppema State 1723 Stellingwerf.jpg|thumb|rjochts|300px|''Jeppemastate (1723)'']] [[Ofbyld:Westernijtsjerk Jeppema State 2009.jpg|thumb|rjochts|300px|''Jeppemastate (2009)'']] '''Jeppemastate''' wie in [[state]] benoarden en bewesten it tsjerkhôf fan [[Westernijtsjerk]] yn de gemeente [[Ferwerderadiel]]. It hôf en it oanlizzende terrein mei in lyts terrein noardwest dêrfan, dêr't sa goed as seker de âldste [[stins]] stien hat, binne as archeologysk monumint út de lette midsiuwen beskerme. Op it terrein stiet in wenhûs dat faaks in túnmanswente wie. Yn de ferkaveling fan it terrein oan de noardeast kant binne âlde túnpersielen werom te kennen, dy't tsjintwurdich troch de wei trochsnien wurde. Fan de state is neat werom te finen. Jeppema wie yn de [[15e iuw]] en earder nei alle gedachten al in wichtich adelshûs. Yn de [[16e iuw]] fererve de stins op Jeppema-neisieten yn froulike line. De lykneamde famylje komt yn 1431 as Jeppama foar, de state as Jeppema haus yn 1483. Krektas de besibbe famylje Botnia waard ek mei de Jeppema's yn de 16e iuw in optochte skiednis ferbûn. De earste histoarysk betroubere fermelding giet oer Kempa Jeppama, dêr't yn 1431 fan sein wurdt dat er turf foar de tsjerke fan Westernijtsjerk betelle. De nauwe bân tusken Jeppemahûs en de tsjerke blykt ek út de lizzing fan de tsjerke, dêr't de âldste dielen fan út de ier [[13e iuw]] komme, en dy't min ofte mear op it terrein fan Jeppema leit. De tsjerke liket dêrmei in aadlike stichting te wêzen. De machtposysje fan de Jeppema's en harren eventuele rjochtsfoargongers bestie wierskynlik dus al yn de 13e iuw. Yn de jierren 1568/'78 skynt de geastlikheid omkeard de neite oanfierd te hawwen as argumint yn syn oanspraken op de - doe ûnbewenne - stins. <br> Kempa syn soan Eppa of Jeppe Jeppama trede yn 1437 op út namme fan Botta Halbada yn Ferwert, mooglik syn sweager, yn dy syn skeel oer ferskaat ûnreplik guod mei it [[kleaster Klaarkamp]]. Jeppe syn widdo Frouck Helbada wertroude mei Ernst Unema. In dochter út har earste houlik wie Ansck Jeppema, dy't út har houlik mei Syds Botnia in soan Tzalingh Botnia alias Jeppema hie. In folle broer fan Ansck wie jonge Jeppe Jeppema, dy't Jeppema erve. Ut it houlik fan Frouck Helbada mei Ernst Unema hie hja in soan Feye Unema.<br> Jonge Jeppe Jeppema stried yn 1481 mei ûnder mear syn sweager Syds Botnia tsjin de Ljouwerter Fetkeapers. Yn 1483 makke hy syn testamint; hy wie de lêste Jeppema yn manlike line. Jeppemahûs fermakke hy oan syn healbroer Feye Unema; syn omkesizzer Tzalingh Botnia krige it guod by Ydsma Hawszz ûnder Westernijtsjerk, syn widdo Luts Feytsma krige Markla yn [[Hallum]], syn susters Bottie en Ulke it Saskera-guod yn Westernijtsjerk. Fan Jeppema guod wurde yn (de Dútske oersetting fan) it testamint ûnder mear de neikommende ûnderdielen neamd: "Jeppema haus mit dem hornleger, de tuin bij het huis, het oude erf, twee huissteden vor dy boeszder (foar de doar fan de stâl), zaadland bij de kerk, en koegrazen op Jeppama torp". <br> Feye Unema syn widdo sluet har yn 1495 mei Jeppemahûs oan by it ferbûn mei [[Eastergoa]] mei Grins. Tusken Tzalingh Botnia en Feye Unema's soan Sipt Unema alias Jeppema soe letter in proses oer Jeppema fierd wurde. Yn 1504 waard Tzalingh Botnia toe Ieppema ta de eallju fan Ferwerderadiel rekkene; yn 1511 wie echter Rynts Jeppama, de widdo fan Sipt Unema alias Jeppema, lânfrou en yn 1540 har soan Romcke lânhear "to Jeppama". By de ferkeap yn 1860 fan it 'voormalig buitengoed Jepma State' wurde noch 13 persielen ûnderskieden, dêrûnder de Sudersinkel, de 'ekkelbosch', de mispelsingel, de appelhof, de lege hoeke, de wyldernis, de wylde singel, de kershof, de beide foarsingels, de krússingels en de lange singel, dêr't in oantal nammen noch fan bekend binne. Op de kaarten fan 1579 (Ieppam), 1622 en 1664 waard Jeppema as aadlike state al oanjûn. Stellingwerf tekene yn 1722 in út meardere ûnderdielen gearstald hûs. Links op de tekening sil it âldste gedielte wêze mei in trepgevel. De ienfâldige doar ûnder, docht tinken oan in stinskeldertagong. It fierdere wenhûs is troch skyldakken dekt en hat in middengedielte mei noch ier 17e-iuwske finsters. It eftergedielte liket jonger, mooglik is it measte linkse paviljoen op grûn fan symmetry byboud. It poartegebou oer de grêft is dan al ferdwûn en ferfongen troch in izeren stek mei op de peallen twa lizzende liuwen. Mooglik binne dat de liuwen, dy't no noch op de pleats Grut Sminia bewarre wurde. As bouhear fan it wengebou soe Binnert fan Heringa yn de beneaming komme. Yn de atlas fan 1718 is it hûs oanjûn op in omgrêfte persiel benoardeasten de tsjerke. Yn 1832 wie it omgrêfte stee útwreide mei in persiel benoardwesten de tsjerke. Yn beide jierren leinen bûten de grêft noch tunen en leanen. ;Eigeners * 1431 Kempa Jeppama * 1437 Jeppe Jeppama en Frouck Helbada * 1481, 1483 jonge Jeppe Jeppema en Luts Feitsma * Feye Ernsts Unema * 1504 Tzalingh Botnia toe Ieppema * - 1509 Sipt Unema alias Jeppema en Rints Foppinga * 1511 Rints Foppinga * 1540 Romcke Sipts Jeppema * 1640 jr. Andrys fan Waltinga yn qualitate de bern jr. Ruyrd Roorda silger * fam Fan Heringa (?) * 1698 grytman Binnert Heringa fan Grovestins erven * 1728 Frederik fan Grovestins * 1832 J.W.M. baron Collot d’Escury {{Boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|P.N. Noomen}} -''De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners'', 2009 * {{Aut|A. Algra}} - ''De historie gaat door het eigen dorp'', diel 5 * {{Aut|Herma M. van den Berg}} - ''De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, Ferwerderadeel'', 1981 * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinzen yn Fryslân] }} [[Kategory:Westernijtsjerk]] [[Kategory:State]] [[Kategory:Eardere stins of state yn Fryslân]] [[Kategory:Stins of state yn Ferwerderadiel]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn de 19e iuw]] d6pltozei1apm3duzk8dy9g7gr2ojsg 0 37816 1238322 1175427 2026-08-12T16:20:29Z Drewes 2754 [[]] 1238322 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Usquert - kerk.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''De herfoarme tsjerke fan Uskwert'' | wapen = &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Usquert wapen.svg|40px]] | ynwennertal = 1.390 <small>(2023)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/usquert/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 27,34 km² <br> dêrfan lân: 27,21 km² <br> dêrfan wetter: 0,13 km² | befolkingstichtens = 51 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Het Hogeland vlag.svg|20px|border]] [[It Hegelân]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_24_10_N_6_36_46_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 24' N 6° 36' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 24 | lat_sec = 10 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 36 | lon_sec = 46 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Uskwert''' ([[Nederlânsk]]: ''Usquert'') is in plak yn de gemeente [[It Hegelân]], yn de provinsje [[Grinslân]]. Foar [[1990]] wie Uskwert it haadplak fan de gemeente mei deselde namme. Dat jier is it mei [[Warffum]], [[Kantens]] en [[Hefshuzen]] opgien yn de gemeente dy't Iemsmûn hiet. Sûnt 1 jannewaris 2019 is Uskwert by de doe foarme gemeente It Hegelân yndield. Uskwert is it meast noardlike plak fan de rige [[terp|wieren]] [[Westerwytwert]], [[Middelstum]], [[Toarnwert]], [[Kantens]], [[Eelswert]], [[Rottum (Iemsmûn)|Rottum]], [[Helwert]], [[Kleasterwytwert]] en Uskwert, allegear op de eastlike igge fan de eardere [[Fivelboezem]]. It doarp wurdt fernijd yn de libbensbeskriuwing fan [[Liudger]]. Der is dan al in ''oratoarium'', in kapel. Letter wie Uskwert ''seendtsjerke'' fan in [[proasdij]]. Benoarden it doarp leit de [[Noardpolder (Grinslân)|Noardpolder]] mei it haventsje fan [[Noardpoldersyl]]. De skippen dy't dêr thús hearre, hawwe de letterkoade UQ (nei it Nederlânk: ''Usquert''). It eardere riedhûs fan Uskwert is yn [[1930]] boud troch [[Hendrik Petrus Berlage|Berlage]] yn de styl fan it [[Rasjonalisme (design)|rasjonalisme]] en is in ryksmonumint. It hat in [[toer (bouwurk)|toer]] mei twa klokken. Al by de bou fan de toer die bliken dat er net oan de estetyske easken foldie. Dit soe oplost wurde troch de toer wat heger te meitsjen. De oannimmer begrutte de ekstra kosten op fl. 1200,-. De gemeenteried fan Uskwert woe lykwols net ta de bûse en Berlage hat dit bedrach doe mar út eigen beurs beskikber steld.<ref>Katalogus fan de útstalling ''Het Raadhuis van Berlage in Usquert''. [[Grinzer Museum]], Grins, 26.1-25.2.80</ref> De [[Feriening Hendrick de Keyser]] is sûnt 1990 eigner fan it pân. Yn 1991 waard it restaurearre. De nôt- en pelmole Eva stamt oarspronklik út 1818 en is nei in brân op 'en nij boud. Justjes bewesten Uskwert rint de [[Uskwertermear]]. == Eardere gemeente == De gemeente Uskwert bestie oant 1990 neist it haaddoarp út de doarpen en buorskippen: [['t Bosk]], [[De Streek (Iemsmûn)|De Streek]], [[Noardpoldersyl]], [[Waadwert]] en [[Westerhoarn]]. <gallery> Ofbyld:Usquert.JPG|De tsjerke op de wier Ofbyld:Station Usquert.jpg|thumb|[[Stasjon Uskwert]] Ofbyld:Eva de molen van Usquert.JPG|Nôt- & Pelmole Eva Ofbyld:Gemeentehuis Usquert.jpg|It eardere gemeentehûs fan Uskwert </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.usquert.nl Webstee Doarpsbelang Uskwert] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Usquert}} }} {{msg:GemeenteItHegelân}} {{Koördinaten|53_24_10_N_6_36_46_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 24' NB, 6° 37' EL}} [[Kategory:Plak yn It Hegelân]] [[Kategory:Plak yn Iemsmûn]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] pu5ahti9mi16rlj9gk0xq1rtcel5anm 0 43145 1238333 1124691 2026-08-12T20:43:26Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, ynfoboks fernijd, + tekst, deade keppelings ferwidere. 1238333 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wicklow<br>Cill Mhantáin | ôfbylding = Wicklow - aerial - 2026-01-01 03.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = Coat of arms of Wicklow town.png | lân = [[Ofbyld:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Ierlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Leinster]] | bestjoerlike ienheid 2 = Greefskip | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Wicklow (greefskip)|Wicklow]] | ynwennertal = 12.957 <small>(2022)</small><ref>[https://data.cso.ie/ Census 2022. Central Statistics Office (Ireland).]</ref> | oerflak = 6,7 km² | befolkingstichtens = 1.942 ynw./km² | hichte = 10 m | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52.9779_00_00_N_6.033_00_00_W_type:city_region:IE| 52.9779 N 6.033 W}} | postkoade = | netnûmer = +353 (0)404 | webside = [https://www.wicklow.ie/ www.wicklow.ie] | mapname = Ierlân | lat_deg = 52 | lat_min = 59 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 2 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Wicklow''' ([[Iersk]]: '''Cill Mhantáin''') is de [[haadstêd]] fan it [[Ierlân|Ierske]] [[Greefskippen fan Ierlân|greefskip]] Wicklow. It plak leit oan 'e eastkust fan Ierlân en hat sa'n 13.000 ynwenners. Sûnt de jierren 1990 hat de bloeiende Ierske ekonomy ek yn Wicklow foar grutte feroaringen soarge. Yn it súdeasten binne in soad nije wenwiken oanlein. De bouaktiviteiten fine no mear plak nei it noardwesten yn 'e rjochting fan it oanbuorjende [[Rathnew]]. [[Dublin]] leit net fier ôf en Wicklow is in populêr wenplak woarn foar minsken dy't wurkje yn 'e haadstêd. == Skiednis == Neffens de oerlevering wie de hillige Mantán ien fan 'e folgelingen fan Sint-Patrik en stifte er yn dizze omkriten in tsjerke. In bekende tradysje seit dat Mantán in hillige wie dy't in tosk kwytrekke of syn tosken ferlear. Dêrom wurdt de namme 'Cill Mhantáin' soms ferklearre as “tsjerke fan 'e toskleaze man”. Argeologysk ûndersyk hat útwiisd dat der al om 900 f.Kr. bewenners wiene yn 'e omkriten fan Wicklow. Neffens de [[Grikelân|Grykske]] [[kartograaf]] [[Ptolemaeus]] waard it gebiet om 130 n.Kr. hinne bewenne troch de [[Kelten|Keltyske]] stamme de Cauci. De namme 'Wicklow' stammet lykwols út de tiid fan 'e [[Wytsingen]], dy't yn 'e 9e iuw in basis stiften by de natuerlike haven fan it plak. [[Ofbyld:County Wicklow - Black Castle, Wicklow - 20230515184658.jpg|thumb|left|Ruïnes Black Castle.]] Nei de [[Normandjers|Normandyske]] ynvaazje waard de stêd oerdroegen oan Maurice FitzGerald, dy't it 'Black Castle' bouwe liet, dêr't hjoed-de-dei ruïneresten fan bewarre bleaun binne. Yn 1641 waard it kastiel koart ynnommen troch lokale clans, mar nei de komst fan Ingelske troepen ûnder lieding fan Sir Charles Coote waard de stêd swier troffen. In bluodderige wraakaksje fan Coote soe neffens de lokale oerlevering plakfûn hawwe yn wat no 'Melancholy Lane' hjit. It âldste bouwurk yn 'e stêd is de ruïne fan it Fransiskanerkleaster (stifte yn 1252). Oare histoaryske gebouwen binne it stedhûs (1690) en de finzenis (1702), dy't no as besikerssintrum tsjinnet. Ek hat de stêd monuminten dy't wichtige persoanen betinke, lykas Billy Byrne, in lieder fan 'e reboelje fan 1798, en kaptein Robert Halpin, kommandant fan it skip dat de telegrafyske seekabel oanlei. == Berne yn Wicklow == <!-- RANGSCHIKKING NAAR GEBOORTEJAAR --> * [[John Kirwan]] (8 febrewaris 1878), fuotballer {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Wicklow}} }} [[Kategory:Plak yn Ierlân]] bzvt20ovql8cgkl029dhzbceb0mhb9s 1238334 1238333 2026-08-12T20:43:48Z RomkeHoekstra 10582 1238334 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wicklow<br>Cill Mhantáin | ôfbylding = Wicklow - aerial - 2026-01-01 03.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = Coat of arms of Wicklow town.png | lân = [[Ofbyld:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Ierlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Leinster]] | bestjoerlike ienheid 2 = Greefskip | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Wicklow (greefskip)|Wicklow]] | ynwennertal = 12.957 <small>(2022)</small><ref>[https://data.cso.ie/ Census 2022. Central Statistics Office (Ireland).]</ref> | oerflak = 6,7 km² | befolkingstichtens = 1.942 ynw./km² | hichte = 10 m | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52.9779_00_00_N_6.033_00_00_W_type:city_region:IE| 52.9779 N 6.033 W}} | postkoade = | netnûmer = +353 (0)404 | webside = [https://www.wicklow.ie/ www.wicklow.ie] | mapname = Ierlân | lat_deg = 52 | lat_min = 59 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 2 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Wicklow''' ([[Iersk]]: '''Cill Mhantáin''') is de [[haadstêd]] fan it [[Ierlân|Ierske]] [[Greefskippen fan Ierlân|greefskip]] Wicklow. It plak leit oan 'e eastkust fan Ierlân en hat sa'n 13.000 ynwenners. Sûnt de jierren 1990 hat de bloeiende Ierske ekonomy ek yn Wicklow foar grutte feroaringen soarge. Yn it súdeasten binne in soad nije wenwiken oanlein. De bouaktiviteiten fine no mear plak nei it noardwesten yn 'e rjochting fan it oanbuorjende [[Rathnew]]. [[Dublin]] leit net fier ôf en Wicklow is in populêr wenplak woarn foar minsken dy't wurkje yn 'e haadstêd. == Skiednis == Neffens de oerlevering wie de hillige Mantán ien fan 'e folgelingen fan Sint-Patrik en stifte er yn dizze omkriten in tsjerke. In bekende tradysje seit dat Mantán in hillige wie dy't in tosk kwytrekke of syn tosken ferlear. Dêrom wurdt de namme 'Cill Mhantáin' soms ferklearre as “tsjerke fan 'e toskleaze man”. Argeologysk ûndersyk hat útwiisd dat der al om 900 f.Kr. bewenners wiene yn 'e omkriten fan Wicklow. Neffens de [[Grikelân|Grykske]] [[kartograaf]] [[Ptolemaeus]] waard it gebiet om 130 n.Kr. hinne bewenne troch de [[Kelten|Keltyske]] stamme de Cauci. De namme 'Wicklow' stammet lykwols út de tiid fan 'e [[Wytsingen]], dy't yn 'e 9e iuw in basis stiften by de natuerlike haven fan it plak. [[Ofbyld:County Wicklow - Black Castle, Wicklow - 20230515184658.jpg|thumb|left|Ruïnes Black Castle.]] Nei de [[Normandjers|Normandyske]] ynvaazje waard de stêd oerdroegen oan Maurice FitzGerald, dy't it 'Black Castle' bouwe liet, dêr't hjoed-de-dei ruïneresten fan bewarre bleaun binne. Yn 1641 waard it kastiel koart ynnommen troch lokale clans, mar nei de komst fan Ingelske troepen ûnder lieding fan Sir Charles Coote waard de stêd swier troffen. In bluodderige wraakaksje fan Coote soe neffens de lokale oerlevering plakfûn hawwe yn wat no 'Melancholy Lane' hjit. It âldste bouwurk yn 'e stêd is de ruïne fan it Fransiskanerkleaster (stifte yn 1252). Oare histoaryske gebouwen binne it stedhûs (1690) en de finzenis (1702), dy't no as besikerssintrum tsjinnet. Ek hat de stêd monuminten dy't wichtige persoanen betinke, lykas Billy Byrne, in lieder fan 'e reboelje fan 1798, en kaptein Robert Halpin, kommandant fan it skip dat de telegrafyske seekabel oanlei. == Berne yn Wicklow == <!-- RANGSCHIKKING NAAR GEBOORTEJAAR --> * [[John Kirwan]] (8 febrewaris 1878), fuotballer {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Wicklow}} }} [[Kategory:Plak yn Ierlân]] 95ulnuc06towm1ydkqewwbttr7p3j1t 0 67138 1238329 1008768 2026-08-12T19:30:27Z CommonsDelinker 353 "Chief_Touch_the_Clouds_Reliant_Arena_January_2014.jpg" is op Commons fuorthelle [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Chief Touch the Clouds Reliant Arena January 2014.jpg|]]. 1238329 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Touch the Clouds 1877a.jpg | ôfbyldingstekst = Reitsje-de-Wolkens-Oan yn [[1877]]. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Maȟpíya Ičáȟtagya <br>of Maȟpíya Íyapat’o | oare namme(n) = Touch-the-Clouds | nasjonaliteit = | berne = ±[[1838]] | berteplak = ? | stoarn = [[5 septimber]] [[1905]] | stjerplak = oan de [[Cherry Creek (rivier)|Cherry Creek]] <br>([[Súd-Dakota]]) | etnisiteit = [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|20px]] [[Lakota (folk)|Lakota]]-[[Sû (folk)|Sû]] (''Sioux'') | berop/amt = opperhaad fan de [[Minnikonzjû]] | aktyf as = | jierren aktyf = [[1870]] – [[1905]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Reitsje-de-Wolkens-Oan''' ([[Lakota (taal)|Lakota]]: '''Maȟpíya Ičáȟtagya''', útspr.: [maχ'pi:ja i'ʧa:χtaɡja] of '''Maȟpíya Íyapat’o''', útspr.: [maχ'pi:ja i:'japatˀo]; [[Ingelsk]]e oersetting: '''Touch-the-Clouds'''; ±[[1838]] – [[5 septimber]] [[1905]]) wie in opperhaad fan 'e [[Minnikonzjû]]-substamme fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]]-[[Sû (folk)|Sû]] (''Sioux''), in [[Yndianen|Yndiaansk]] folk fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan [[Noard-Amearika]]. Hy stie bekend om syn dapperens op it slachfjild, syn lichemskrêft, syn feardichheid as taktikus en syn oanlis foar diplomasy. ==Libben== ===Komôf=== Reitsje-de-Wolkens-Oan moat berne wêze tusken [[1837]] en [[1839]], as de jongste soan fan it ynfloedrike [[Minnikonzjû]]-opperhaad [[Inkele Hoarn]] en dy syn frou Stiet-op-'e-Grûn. Ien fan syn âldere bruorren wie de haadman [[Bûnte Wapity]], dy't yn [[1890]] ien fan 'e slachtoffers fan it [[Bloedbad fan Wounded Knee]] wêze soe, en syn folle neef wie it ferneamde [[Oglala]]-opperhaad [[Mâl Hynder]], waans libben oft er yn [[1870]] rêde doe't in man dy't fan Gjin Wetter hiet him besocht dea te sjitten by in rûzje om in frou. As folwoeksene stie Reitsje-de-Wolkens-Oan bekend om syn langte en krêft (dêr't er ek syn namme oan tanke). Neffens in beskriuwing fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] luitenant Henry R. Lemly, dy't him yn [[1877]] mette, soed er rom 1.95 m lang en hast 130 kg swier west hawwe sûnder dat der ûns fet oan him siet. [[File:Spottedtail1.jpg|left|thumb|200px|Reitsje-de-Wolkens-Oan as lid fan in Yndiaanske delegaasje; hy is de 1ste f.l. (sittend), mei de lange fearretoai.]] ===Kriger=== Tsjin [[1870]] wie Reitsje-de-Wolkens-Oan as kriger ûnder syn folk yn heech oansjen kommen te stean en joech er lieding oan syn eigen Minnikonzjû-troep. Ferskate kearen fierde er Minnikonzjû-krigers oan by oerfallen op buorfolken lykas de [[Krieën (folk)|Krieën]] (''Crow'') en de [[Sjosjoanen]] (''Shoshone''). Under de [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]] hold Reitsje-de-Wolkens-Oan him ôfsidich, en bleau er mei syn troep by it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Agintskip]]. Nei de ferneamde [[Slach oan de Little Bighorn]], yn juny [[1876]], wêrby't it 7de Kavaleryrezjimint fan generaal [[George Armstrong Custer]] fierhinne útrûge waard, bepleite er by de [[Buro fan Yndiaanske Saken|Yndiaansk agint]] en de pleatslike Amerikaanske legerkommandant de saak fan 'e neutraal bleaune Minnikonzjû. De Amerikanen wiene der lykwols fan oertsjûge rekke dat de Yndianen yn it [[Yndianereservaat|reservaat]] temûk de opstannelingen stipen, dat der waard risselwearre om 'e reservaatbefolking alle wapens en hynders te ûntnaderjen. Ein septimber 1876, doe't Reitsje-de-Wolkens-Oan lucht krige fan 'e plannen fan it leger, late er in útbraak út it reservaat troch de Lakota fan 'e Minnikonzjû- en [[Sâns Arks|Sâns Ark]]-substammen, dy't sa halje-trawalje organisearre waard dat de [[tipy]]-peallen efterlitten wurde moasten. De oankomst fan dizze flechtlingen en harren opperhaden yntrodusearre in wat evenrediger elemint yn 'e lieding fan 'e frije Lakota bûten de reservaten. Yn oktober [[1876]] befochten se mei-inoar de Amerikanen yn ûnderskate skermutselingen by de nije wei oan 'e rivier de [[Tongue (rivier yn Montana)|Tongue]] lâns. Nei't [[Mâl Hynder]] en [[Sittende Bolle]] mei harren troepen nei earnewêr oars ôfset wiene, holden Reitsje-de-Wolkens-Oan en oare haadlju fan 'e Minnikonzjû petearen mei de Amerikaanske generaal [[Nelson A. Miles]], om te ûnderhanneljen oer in mooglike oerjefte. Nei in fiif dagen duorjend ûnderhâld mei it ynfloedrike âlde [[Brulee]]-opperhaad [[Bûnte Sturt]], stimde Reitsje-de-Wolkens-Oan yn febrewaris [[1877]] ta yn in oerjefte, en ried er op [[14 april]] fan dat jier mei syn troep nei it [[Bûnte Sturt Agintskip]] yn noardwestlik [[Nebraska]], dêr't er syn gewear oanbea oan 'e Amerikaanske generaal [[George Crook]]. Likernôch in healjier lang wenne Reitsje-de-Wolkens-Oan freedsum yn 'e neite fan it Bûnte Sturt Agintskip, dêr't de Amerikanen him kennen learden as ''"in earbere en freedsume Yndiaan, in goed man, dy't neat hawwe moast fan fijannichheden, en in fredesstifter wie,"'' sa't de tolk Louis Bordeaux it ûnder wurden brocht. It leger helle him sels oer om tsjinst te nimmen as [[ferkenner]], en makke him ta [[sersjant]]. Reitsje-de-Wolkens-Oan syn skoandere relaasjes mei de blanken kamen oan 'e ein fan 'e simmer lykwols slim yn 'e knipe doe't it leger yn augustus hawwe woe dat er harren holp by it befjochtsjen fan 'e [[Nez Persé (folk)|Nez Persé]], dy't út harren reservaat brutsen wiene en besochten om nei [[Kanada]] ta te ûntkommen, en doe't yn septimber yn syn oanwêzichheid syn neef [[Mâl Hynder]] yn Amerikaanske finzenskip deade waard. ===Opperhaad=== Yn oktober [[1877]] besocht Reitsje-de-Wolkens-Oan de Amerikaanske haadstêd [[Washington, D.C.]], as lid fan in Lakota-delegaasje. Letter dyselde moanne, doe't it Bûnte Sturt Agintskip ferpleatst waard, joegen hy en syn troep har by it [[Reade Wolk Agintskip]], fan 'e [[Oglala]]. Hy tsjinne dêrop in oanfraach yn om wer nei it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Aginstkip]] weromkeare te meien, dêr't syn Minnikonzjû-sibben taholden, en yn febrewaris [[1878]] waard dat him tastien. De rest fan syn libben brocht Reitsje-de-Wolkens-Oan troch yn it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Reservaat]], útsein in útstapke yn [[1898]] nei [[Omaha (Nebraska)|Omaha]], yn Nebraska, dêr't er frege waard foar de ''Trans-Mississippi and International Exposition''. Yn [[1882]] waard er keazen ta ien fan 'e seis tradisjonele regearjende opperhaden fan 'e Minnikonzjû, en yn dy hoedanichheid ûntjoech er him ta ien fan 'e wichtichste en ynfloedrykste lieders fan syn stamme en sette er him mei hert en siel yn foar de rjochten en de takomst fan syn folk. Hy ferstoar op [[5 septimber]] [[1905]] oan 'e igge fan 'e [[Cherry Creek (rivier)|Cherry Creek]] yn it Cheyenne River Reservaat fan [[Súd-Dakota]]. Hy wie teminsten twaris troud en hie ferskate dochters en yn elts gefal ien soan, Amos Charging First, dy't him opfolge as opperhaad. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Touch_the_Clouds ''Notes'' en ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Yndiaansk lieder yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Ferkenner foar it Amerikaanske Leger]] [[Kategory:Persoan yn de Grutte Sû-Oarloch fan 1876]] [[Kategory:Persoan yn it Wylde Westen]] [[Kategory:Amerikaansk militêr fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Persoan fan Lakota-komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1838]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] 098z0aui4kn7iotfoqyu8l50x29f2cx 1238336 1238329 2026-08-12T22:00:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1238336 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Touch the Clouds 1877a.jpg | ôfbyldingstekst = Reitsje-de-Wolkens-Oan yn [[1877]]. | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Maȟpíya Ičáȟtagya <br>of Maȟpíya Íyapat’o | oare namme(n) = Touch-the-Clouds | nasjonaliteit = | berne = ±[[1838]] | berteplak = ? | stoarn = [[5 septimber]] [[1905]] | stjerplak = oan de [[Cherry Creek (rivier)|Cherry Creek]] <br>([[Súd-Dakota]]) | etnisiteit = [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|20px]] [[Lakota (folk)|Lakota]]-[[Sû (folk)|Sû]] (''Sioux'') | berop/amt = opperhaad fan de [[Minnikonzjû]] | aktyf as = | jierren aktyf = [[1870]] – [[1905]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Reitsje-de-Wolkens-Oan''' ([[Lakota (taal)|Lakota]]: '''Maȟpíya Ičáȟtagya''', útspr.: [maχ'pi:ja i'ʧa:χtaɡja] of '''Maȟpíya Íyapat’o''', útspr.: [maχ'pi:ja i:'japatˀo]; [[Ingelsk]]e oersetting: '''Touch-the-Clouds'''; ±[[1838]] – [[5 septimber]] [[1905]]) wie in opperhaad fan 'e [[Minnikonzjû]]-substamme fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]]-[[Sû (folk)|Sû]] (''Sioux''), in [[Yndianen|Yndiaansk]] folk fan 'e [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan [[Noard-Amearika]]. Hy stie bekend om syn dapperens op it slachfjild, syn lichemskrêft, syn feardichheid as taktikus en syn oanlis foar diplomasy. ==Libben== ===Komôf=== Reitsje-de-Wolkens-Oan moat berne wêze tusken [[1837]] en [[1839]], as de jongste soan fan it ynfloedrike [[Minnikonzjû]]-opperhaad [[Inkele Hoarn]] en dy syn frou Stiet-op-'e-Grûn. Ien fan syn âldere bruorren wie de haadman [[Bûnte Wapity]], dy't yn [[1890]] ien fan 'e slachtoffers fan it [[Bloedbad fan Wounded Knee]] wêze soe, en syn folle neef wie it ferneamde [[Oglala]]-opperhaad [[Mâl Hynder]], waans libben oft er yn [[1870]] rêde doe't in man dy't fan Gjin Wetter hiet him besocht dea te sjitten by in rûzje om in frou. As folwoeksene stie Reitsje-de-Wolkens-Oan bekend om syn langte en krêft (dêr't er ek syn namme oan tanke). Neffens in beskriuwing fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] luitenant Henry R. Lemly, dy't him yn [[1877]] mette, soed er rom 1.95 m lang en hast 130 kg swier west hawwe sûnder dat der ûns fet oan him siet. ===Kriger=== Tsjin [[1870]] wie Reitsje-de-Wolkens-Oan as kriger ûnder syn folk yn heech oansjen kommen te stean en joech er lieding oan syn eigen Minnikonzjû-troep. Ferskate kearen fierde er Minnikonzjû-krigers oan by oerfallen op buorfolken lykas de [[Krieën (folk)|Krieën]] (''Crow'') en de [[Sjosjoanen]] (''Shoshone''). Under de [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]] hold Reitsje-de-Wolkens-Oan him ôfsidich, en bleau er mei syn troep by it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Agintskip]]. Nei de ferneamde [[Slach oan de Little Bighorn]], yn juny [[1876]], wêrby't it 7de Kavaleryrezjimint fan generaal [[George Armstrong Custer]] fierhinne útrûge waard, bepleite er by de [[Buro fan Yndiaanske Saken|Yndiaansk agint]] en de pleatslike Amerikaanske legerkommandant de saak fan 'e neutraal bleaune Minnikonzjû. De Amerikanen wiene der lykwols fan oertsjûge rekke dat de Yndianen yn it [[Yndianereservaat|reservaat]] temûk de opstannelingen stipen, dat der waard risselwearre om 'e reservaatbefolking alle wapens en hynders te ûntnaderjen. Ein septimber 1876, doe't Reitsje-de-Wolkens-Oan lucht krige fan 'e plannen fan it leger, late er in útbraak út it reservaat troch de Lakota fan 'e Minnikonzjû- en [[Sâns Arks|Sâns Ark]]-substammen, dy't sa halje-trawalje organisearre waard dat de [[tipy]]-peallen efterlitten wurde moasten. De oankomst fan dizze flechtlingen en harren opperhaden yntrodusearre in wat evenrediger elemint yn 'e lieding fan 'e frije Lakota bûten de reservaten. Yn oktober [[1876]] befochten se mei-inoar de Amerikanen yn ûnderskate skermutselingen by de nije wei oan 'e rivier de [[Tongue (rivier yn Montana)|Tongue]] lâns. Nei't [[Mâl Hynder]] en [[Sittende Bolle]] mei harren troepen nei earnewêr oars ôfset wiene, holden Reitsje-de-Wolkens-Oan en oare haadlju fan 'e Minnikonzjû petearen mei de Amerikaanske generaal [[Nelson A. Miles]], om te ûnderhanneljen oer in mooglike oerjefte. Nei in fiif dagen duorjend ûnderhâld mei it ynfloedrike âlde [[Brulee]]-opperhaad [[Bûnte Sturt]], stimde Reitsje-de-Wolkens-Oan yn febrewaris [[1877]] ta yn in oerjefte, en ried er op [[14 april]] fan dat jier mei syn troep nei it [[Bûnte Sturt Agintskip]] yn noardwestlik [[Nebraska]], dêr't er syn gewear oanbea oan 'e Amerikaanske generaal [[George Crook]]. [[File:Spottedtail1.jpg|left|thumb|250px|Reitsje-de-Wolkens-Oan as lid fan in Yndiaanske delegaasje; hy is de 1ste f.l. (sittend), mei de lange fearretoai.]] Likernôch in healjier lang wenne Reitsje-de-Wolkens-Oan freedsum yn 'e neite fan it Bûnte Sturt Agintskip, dêr't de Amerikanen him kennen learden as ''"in earbere en freedsume Yndiaan, in goed man, dy't neat hawwe moast fan fijannichheden, en in fredesstifter wie,"'' sa't de tolk Louis Bordeaux it ûnder wurden brocht. It leger helle him sels oer om tsjinst te nimmen as [[ferkenner]], en makke him ta [[sersjant]]. Reitsje-de-Wolkens-Oan syn skoandere relaasjes mei de blanken kamen oan 'e ein fan 'e simmer lykwols slim yn 'e knipe doe't it leger yn augustus hawwe woe dat er harren holp by it befjochtsjen fan 'e [[Nez Persé (folk)|Nez Persé]], dy't út harren reservaat brutsen wiene en besochten om nei [[Kanada]] ta te ûntkommen, en doe't yn septimber yn syn oanwêzichheid syn neef [[Mâl Hynder]] yn Amerikaanske finzenskip deade waard. ===Opperhaad=== Yn oktober [[1877]] besocht Reitsje-de-Wolkens-Oan de Amerikaanske haadstêd [[Washington, D.C.]], as lid fan in Lakota-delegaasje. Letter dyselde moanne, doe't it Bûnte Sturt Agintskip ferpleatst waard, joegen hy en syn troep har by it [[Reade Wolk Agintskip]], fan 'e [[Oglala]]. Hy tsjinne dêrop in oanfraach yn om wer nei it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Aginstkip]] weromkeare te meien, dêr't syn Minnikonzjû-sibben taholden, en yn febrewaris [[1878]] waard dat him tastien. De rest fan syn libben brocht Reitsje-de-Wolkens-Oan troch yn it [[Cheyenne River Yndianereservaat|Cheyenne River Reservaat]], útsein in útstapke yn [[1898]] nei [[Omaha (Nebraska)|Omaha]], yn Nebraska, dêr't er frege waard foar de ''Trans-Mississippi and International Exposition''. Yn [[1882]] waard er keazen ta ien fan 'e seis tradisjonele regearjende opperhaden fan 'e Minnikonzjû, en yn dy hoedanichheid ûntjoech er him ta ien fan 'e wichtichste en ynfloedrykste lieders fan syn stamme en sette er him mei hert en siel yn foar de rjochten en de takomst fan syn folk. Hy ferstoar op [[5 septimber]] [[1905]] oan 'e igge fan 'e [[Cherry Creek (rivier)|Cherry Creek]] yn it Cheyenne River Reservaat fan [[Súd-Dakota]]. Hy wie teminsten twaris troud en hie ferskate dochters en yn elts gefal ien soan, Amos Charging First, dy't him opfolge as opperhaad. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Touch_the_Clouds ''Notes'' en ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Yndiaansk lieder yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Ferkenner foar it Amerikaanske Leger]] [[Kategory:Persoan yn de Grutte Sû-Oarloch fan 1876]] [[Kategory:Persoan yn it Wylde Westen]] [[Kategory:Amerikaansk militêr fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Persoan fan Lakota-komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1838]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1905]] mnqwkyf41nhr3psiw9n50upv44fhxgz 0 98563 1238353 1235796 2026-08-13T00:05:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1238353 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[Eastenryk]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[1 jannewaris|1]] - [[Katar]] seit syn lidmaatskip fan 'e [[OPEC]] op. * [[1 jannewaris|1]] - By de [[containerramp mei de MSC Zoe|containerramp mei de ''MSC Zoe'']] slane op 'e [[Noardsee]] fuort benoarden [[it Waad]] op it [[containerskip]] de ''[[MSC Zoe]]'' teminsten 345 [[seekontener]]s oerboard. Om't in grut tal fan dy containers yn stikken brekke, soarget dat foar in ûnbidige [[miljeu]]ramp, wêrfan't de gefolgen noch jierren te fielen wêze sille. * [[1 jannewaris|1]] - De [[Fryslân|Fryske]] [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] [[Dongeradiel]], [[Ferwerderadiel]] en [[Kollumerlân]] fúzjearje ta de nije gemeente [[Noardeast-Fryslân]]. * [[1 jannewaris|1]] - De [[Grinslân]]ske [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] [[Bedum (gemeente)|Bedum]], [[Iemsmûn]], [[De Marne (gemeente)|De Marne]] en in diel fan [[Winsum (gemeente)|Winsum]] fúzjearje ta de nije gemeente [[It Hegelân]] (''Het Hogeland''). * [[1 jannewaris|1]] - De [[Grinslân]]ske [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] [[Gruttegast (gemeente)|Gruttegast]], [[De Like (gemeente)|De Like]], [[Mearum (gemeente)|Mearum]], [[Súdhorn (gemeente)|Súdhorn]] en in diel fan [[Winsum (gemeente)|Winsum]] fúzjearje ta de nije gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]] (''Westerkwartier''). * [[3 jannewaris|3]] - De [[Sina|Sineeske]] [[romtesonde]] [[Chang'e 4]] lânet as earste troch de minske makke objekt op 'e [[efterkant fan de moanne|efterkant fan 'e moanne]]. * [[5 jannewaris|5]] - [[Patriarch]] [[Bartoloméus I fan Konstantinopel]] skinkt de [[Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke]] ûnôfhinklikheid fan 'e [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]]. * [[7 jannewaris|7]] - Yn [[Gabon]] fynt in [[mislearre steatsgreep yn Gabon (2019)|mislearre steatsgreep]] plak troch in diel fan 'e [[striidkrêften]]. * [[10 jannewaris|10]] - De troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] dominearre [[Nasjonale Assimblee (Fenezuëla)|Nasjonale Assimblee]] fan [[Fenezuëla]] ferklearret it [[presidint]]skip fan [[Nicolás Maduro]] ûnrjochtlik en set tsjin him in ôfsettingsproseduere yn gong. Dit is it begjin fan 'e [[Fenezolaanske Presidintskipskrisis (2019)|Fenezolaanske Presidintskipskrisis]]. * [[17 jannewaris|17]] - By in [[terroristysk]]e [[bomoanslach yn Bogotá (2019)|bomoanslach yn Bogotá]], de [[haadstêd]] fan [[Kolombia]], fine 21 minsken de [[dea]] en reitsje 68 oaren [[ferwûne]]. * [[18 jannewaris|18]] - As [[brânstof]]dieven yn [[Meksiko]] by [[Tlahuelilpan]] in [[ierdoalje]]piiplieding lekslane, komme by [[Oaljepiipliedingeksploazje fan Tlahuelilpan|de dêropfolgjende ûntploffing]] teminsten 124 minsken om, wylst 22 oare [[ferwûne]] reitsje. * [[21 jannewaris|21]] - Underweis fan [[Nantes]], yn [[Frankryk]], nei [[Cardiff]], yn [[Wales]], stoart boppe [[It Kanaal]] in [[delstoarten fan in Piper PA-46 Malibu (2019)|Piper Pa-45 Malibu-priveefleantúch del]]. De ynsittenden, [[piloat]] David Ibbotson en [[fuotbal|stjerfuotballer]] [[Emiliano Sala]], komme om. Harren [[stoflike omskotten]] wurde op [[7&nbsp;febrewaris]] burgen. * [[23 jannewaris|23]] - Yn it ramt fan 'e [[Fenezolaanske Presidintskipskrisis (2019)|Fenezolaanske Presidintskipskrisis]] fine op ferskate plakken yn it lân grutte [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] plak tsjin 'e sittende [[presidint]] [[Nicolás Maduro]]. Ferskate minsken komme om. [[Opposysje (polityk)|Opposysjelieder]] [[Juan Guaidó]] lit himsels ynswarre as [[interim]]-[[presidint]], en kriget stipe fan 'e ynternasjonale mienskip. Presidint Maduro ferbrekt de [[diplomasy|diplomatike bannen]] mei de [[Feriene Steaten]]. * [[25 jannewaris|25]] - By de [[Daambrek fan Brumadinho]] brekt by [[Brumadinho]] yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Minais Gerais]] in [[daam (wetterkearing)|daam]] by in [[izer]]myn troch, mei as gefolch dat in grut gebiet ûnder de [[gif]]tige blabze strûpt. Teminsten 206 minsken fine hjirby de [[dea]], wylst noch 102 oaren [[fermissing|fermist]] reitsje. * [[27 jannewaris|27]] - By [[bomoanslach yn Jolo (2019)|in bomoanslach]] op 'e [[katedraal]] yn [[Jolo (Filipinen)|Jolo]], yn 'e [[Filipinen]], komme teminsten 20 minsken om, wylst mear as 100 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[28 jannewaris|28]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Iepenbier Ministearje]] klaget it [[Sina|Sineeske]] [[telekommunikaasje]]bedriuw [[Huawei]] oan foar ferskate gefallen fan [[fraude]]. Dêrtroch boazje de spannings tusken de [[Feriene Steaten]] en de [[Folksrepublyk Sina]] fierder oan. ;febrewaris * [[3 febrewaris|3]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] bringt in besyk oan 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]], en wurdt dêrmei de earste [[list fan pausen|paus fan Rome]] dy't it [[Arabysk Skiereilân]] oandocht. * [[5 febrewaris|5]] - By in [[brân yn Parys (febrewaris 2019)|útslaande brân]] yn in [[flatgebou]] yn [[Parys]] komme 10 minsken om en reitsje nochris 36 oaren [[ferwûne]]. * [[12 febrewaris|12]] - De [[Republyk Masedoanje]] neamd himsels om ta de [[Republyk Noard-Masedoanje]]. Dêrmei komt in ein oan [[Masedoanysk nammeskeel|in tsientallen jierren duorjend skeel]] mei [[Grikelân]] oer it gebrûk fan 'e [[toponym|namme]] '[[Masedoanje]]'. De wei is no foar Noard-Masedoanje frij om lid te wurden fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en de [[NATO]]. * [[13 febrewaris|13]] - By [[oanslach fan Chasj-Zahedan|in oanslach]] yn súdeastlik [[Iraan]] komme teminsten 27 leden fan 'e [[Iraanske Revolúsjonêre Garde]] om. * [[14 febrewaris|14]] - By [[oanslach by Pulwama|in oanslach]] yn 'e [[Yndia]]aske dielsteat [[Djammû en Kasjmier]] komme teminsten 40 Yndiaaske [[plysje]]reservisten om. It is de bloedichste oanslach yn [[Kasjmier]] yn trije [[desennia]]. * [[20 febrewaris|20]] - By in [[Brân yn Dhaka (2019)|grutte brân]] yn 'e [[Bangladesj|Bingaalske]] [[haadstêd]] [[Dhaka]] komme teminsten 78 minsken om. * [[21 febrewaris|21]] - It [[Israel]]yske [[bedriuw]] [[SpaceIL]] lansearret de [[Beresheet]], wrâlds earste private [[romtesonde]] nei de [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]]. * [[23 febrewaris|23]] - By [[Nigeriaanske ferkiezings (2019)|ferkiezings]] yn [[Nigearia]] wint de sittende [[presidint]] [[Muhammadu Buhari]] in nije termyn. * [[23 febrewaris|23]] - De [[Fenezuëla|Fenezolaanske]] [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] ferbrekt yn it ramt fan 'e [[Fenezolaanske Presidintskipskrisis (2019)|Fenezolaanske Presidintskipskrisis]] de [[diplomasy|diplomatike relaasjes]] mei buorlân [[Kolombia]] nei in (mislearre) besykjen om út Kolombia wei humanitêr helpguod oan te fieren foar de needlijende Fenezolaanske [[befolking]]. * [[26 febrewaris|26]] - De [[Yndia]]aske [[loftmacht]] fiert út [[wraak]] foar de [[oanslach by Pulwama|de oanslach]] fan [[14&nbsp;febrewaris]] l.l. [[bombardemint]]en op [[Pakistan|Pakistaansk]] grûngebiet út. Dit is it begjin fan 'e [[Yndiaask-Pakistaanske grinsskermutselings (2019)]]. * [[27 febrewaris|27]] - [[Pakistan]] slacht werom nei de [[Yndia]]aske [[bombardemint]]en fan in dei earder, en fiert bombardeminten op Yndiaask grûngebiet út. In Yndiaaske [[strieljager]] wurdt boppe Pakistan delsketten en de [[piloat]] wurdt [[finzen]]nommen. Op [[1&nbsp;maart]] wurdt er oerdroegen oan Yndia. * [[27 febrewaris|27]]-[[28 febrewaris|28]] - De [[Noardkoreaansk-Amerikaanske topmoeting (2019)|Noardkoreaansk-Amerikaanske topmoeting]] yn 'e [[Fjetnam]]eeske [[haadstêd]] [[Hanoi]], tusken de [[presidint]]en [[Kim Jong-un]] en [[Donald Trump]], mislearret folslein en beide lieders keare foartidich werom nei hûs sûnder wat bedijd te hawwen. ;maart * [[6 maart|6]] - Yn it ramt fan 'e [[Fenezolaanske Presidintskipskrisis (2019)|Fenezolaanske Presidintskipskrisis]] wiist [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] fan [[Fenezuëla]] de [[Dútslân|Dútske]] [[ambassadeur]] [[Daniel Kriener]] út, om't dy him bemuoid hawwe soe mei ynterne Fenezolaanske saken. * [[10 maart|10]] - [[Ethiopian Airlines-flecht 302]], in [[Boeing 737 MAX]] ûnderweis fan [[Addis Abeba]], yn [[Etioopje]], nei [[Nairobi]], yn [[Kenia]], stoart koart nei it opstiigjen del, wêrby't alle 157 ynsittenden omkomme. Om't dit [[fleantúchûngemak]] sterk liket op dat fan [[Lion Air-flecht 610]], op [[29&nbsp;oktober]] [[2018]] yn [[Yndoneezje]], wurde neitiid wrâldwiid alle Boeings 737 MAX oan 'e grûn holden. * [[12 maart|12]] - It [[frachtskip]] de ''[[Grande America]]'' sinkt yn 'e [[Golf fan Biskaje]], sa'n 200&nbsp;[[km]] foar de [[kust]] fan [[Frankryk]], nei't it op [[10&nbsp;maart]] yn [[brân]] rekke wie. Troch it sinken fan it [[skip]] lekt 2.200&nbsp;[[ton (mjitte)|ton]] [[ierdoalje|oalje]] yn [[see]]. * [[13 maart|13]] - Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] wurdt de [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[kardinaal (geastlike)|kardinaal]] [[George Pell]] ta seis jier [[finzenisstraf]] feroardiele foar it [[seksueel misbrûk]] fan twa [[jonge]]s yn [[1996]]. * [[15 maart|15]] - By [[terroristyske oanslaggen yn Christchurch|terroristyske oanslaggen]] troch deselde dieder op twa [[moskee]]ën yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], yn [[Nij-Seelân]], komme 50 [[minske]]n om en reitsje 50 oaren [[ferwûne]]. * [[15 maart|15]] - De [[orkaan|sykloan]] [[Sykloan Idai|Idai]] komt oan lân yn [[Mozambyk]], wêrby't teminsten 1.073 [[dea]]den falle en in ûnbidich grut gebiet derûnder strûpt. * [[19 maart|19]] - [[Noersûltan Nazarbajev]] tsjinnet nei 29 jier syn [[ûntslach]] yn as [[presidint]] fan [[Kazachstan]]. Hy wurdt opfolge troch [[Kassym-Jomart Tokajev]]. * [[20 maart|20]] - [[Astana]], de [[haadstêd]] fan [[Kazachstan]], wurdt ta eare fan 'e ôftreden [[presidint]] [[Noersûltan Nazarbajev]] omneamd ta 'Noer-Sûltan'. * [[20 maart|20]] - By [[Provinsjale-Steateferkiezings (2019)|de ferkiezings]] foar de [[Provinsjale Steaten]] komt yn [[Nederlân]] it [[Foarum foar Demokrasy]] (FvD) as grutte winner út 'e bus. * [[20 maart|20]] - De [[Jeropeeske Uny]] leit de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ynternet]]gigant [[Google]] in [[boete (jild)|boete]] fan [[€]] 1,49 miljard op om't it [[bedriuw]] op syn eigen [[webside]]n konkurrinten út 'e [[online]]-[[advertinsje (reklame)|advertinsje]]sektor bûtendoar holden hat. * [[21 maart|21]] - By [[Eksploazje yn in gemysk fabryk yn Xiangshui|in ûntploffing]] yn in [[gemy]]sk [[fabryk]] yn [[Xiangshui]], yn [[Sina]], komme teminsten 78 minsken om en reitsje mear as 600 oaren [[ferwûne]]. * [[23 maart|23]] - De [[stêd]] [[Al-Bagûz Fâkani]] (ek bekend as Bagûz), yn [[Syrje]], wurdt as lêste diel fan 'e saneamde [[Islamityske Steat]] befrijd troch [[Koerden|Koerdyske]] [[troepen]]. * [[24 maart|24]] - In út fjouwer [[side (papier)|siden]] besteande gearfetting fan [[Mueller-ûndersyk|it ûndersyk]] ûnder lieding fan [[Robert Mueller]] nei de [[kampanje]] foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2016)]] fan [[presidint]] [[Donald Trump]] wurdt publisearre troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[minister]] fan Binnenlânske Saken [[William Barr]]. Dêryn stiet dat der gjin bewiis is foar gearspanning fan 'e Trump-kampanje mei [[Ruslân]] om 'e útslach fan 'e [[ferkiezing]]s te beynfloedzjen. Oer mooglike [[obstruksje fan de rjochtsgong]] hat Mueller lykwols gjin konklúzje berikke kinnen. ;april * [[2 april|2]] - Nei wikenlange en wiidfersprate [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] yn [[Algerije]] treedt [[presidint]] [[Abdelazyz Bûteflika]] ôf. * [[4 april|4]] - De [[Lybje|Libyske]] [[opstanneling]]elieder [[generaal]] [[Chalifa Haftar]] set mei syn [[Libysk Nasjonaal Leger]] (LNA) in ferrassingsoffinsyf yn tsjin 'e [[haadstêd]] [[Tripoly (Lybje)|Tripoly]], dy't yn 'e hannen is fan it ynternasjonaal erkende [[Regear fan Nasjonaal Akkoart]]. * [[9 april|9]] - By [[Israelyske parlemintsferiezings (april 2019)|parlemintsferkiezings]] yn [[Israel]] wurdt it [[Likûdblok]] fan [[premier]] [[Benjamin Netanyahu]], nei wa't ferskate ûndersiken op it mêd fan [[korrupsje]] rinne, de grutste [[politike partij|partij]], sadat Netanyahu premier bliuwe kin. * [[10 april|10]] - [[Wittenskipper]]s fan it [[Event Horizon Telescope]]-projekt publisearje de earste [[foto]] ea fan in [[swart gat]]. * [[10 april|10]] - Troch de fynst fan [[fossyl|fossile resten]] yn 'e [[Callao-grot]] yn 'e [[Filipinen]] komt it bestean fan 'e [[minske]]soarte ''[[Homo luzonensis]]'' oan it ljocht, dy't ferneamd wurdt nei it [[eilân]] [[Luzon (eilân)|Luzon]]. * [[11 april|11]] - Nei moannenlange [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] tsjin syn bewâld wurdt de [[Sûdan]]eeske [[presidint]] [[Omar al-Basjir]], dy't al tritich jier oan 'e macht is, ôfset by [[Sûdaneeske steatsgreep (2019)|in steatsgreep]] troch it [[leger (lânmacht)|leger]]. * [[11 april|11]] - Yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]] wurdt [[WikiLeaks]]-oprjochter [[Julian Assange]] [[arrestaasje|arrestearre]], nei't er him sân jier lang beskûl holden hat yn 'e [[ambassade]] fan [[Ekwador]]. * [[15 april|15]] - By [[brân fan de Notre-Dame fan Parys|in grutte brân]] wurdt yn [[Parys]] de mear as tûzen jier âlde [[katedraal]] de [[Notre-Dame fan Parys|Notre-Dame]] foar in grut part ferwuostge. * [[17 april|17]] - By [[busûngemak op Madeara (2019)|in ûngemak]] mei in [[autobus]] komme op [[Madeara]] teminsten 28 [[toerist]]en om. * [[17 april|17]] - By [[Yndonezyske presidintsferkiezings (2019)|presidintsferkiezings]] yn [[Yndoneezje]] ferslacht de sittende [[presidint]] [[Joko Widodo]] syn útdager [[Prabowo Subianto]]. * [[18 april|18]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt in [[sinsuer|sinsurearre]] ferzje publisearre fan it 448 [[bledside|siden]] tellende rapport fan [[Mueller-ûndersyk|it ûndersyk]] ûnder lieding fan [[Robert Mueller]] nei de [[kampanje]] foar de [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2016)]] fan [[presidint]] [[Donald Trump]]. * [[21 april|21]] - By de [[Peaske-oanslaggen yn Sry Lanka (2019)|Peaske-oanslaggen fan 2019]] (op [[Peaskesnein]]) wurde [[terrorisme|terroristyske]] oanslaggen útfierd op acht plakken yn [[Sry Lanka]], wêrûnder trije [[tsjerkegebou]]wen, fjouwer [[hotel]]s en in [[appartemintekompleks]]. Der komme teminsten 258 [[minske]]n om, wylst mear as 500 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[21 april|21]] - By [[Oekraynske presidintsferkiezings (2019)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Oekraïne]] ferslacht de [[komyk]] [[Volodymyr Zelensky]] de sittende [[presidint]] [[Petro Porosjenko]]. * [[28 april|28]] - By [[Spaanske parlemintsferkiezings (april 2019)|parlemintsferkiezings]] yn [[Spanje]] boekt de [[sosjalistysk]]e [[PSOE]] fan [[premier]] [[Pedro Sánchez]] ûnferwachts in oerwinning. * [[30 april|30]] - [[Keizer]] [[Akihito]] fan [[Japan]] [[abdikaasje|docht ôfstân fan 'e troan]]. It is de earste kear yn hast twa [[iuw]]en dat in Japanske keizer net oan syn [[ferstjerren]] ta oan it bewâld bliuwt. * [[30 april|30]] - Yn it ramt fan 'e [[Fenezolaanske Presidintskipskrisis (2019)|Fenezolaanske Presidintskipskrisis]] besiket [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Juan Guaidó]] in algemiene [[rebûlje]] út te lokjen tsjin it bewâld fan [[presidint]] [[Nicolás Maduro]]. Dat mislearret lykwols jammerdearlik as de [[striidkrêften]] oan 'e kant fan Maduro stean bliuwe. ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Naruhito]] wurdt [[kroaning|kroane]] as de nije [[keizer]] fan [[Japan]]. Hy folget syn [[heit]] [[Akihito]] op, dy't in dei earder [[troansôfstân]] dien hat. * [[1 maaie|1]] - [[Kening]] [[Vajiralongkorn]] fan [[Tailân]] ferrast syn lân troch sûnder warskôging foarôf te [[trouwen]] mei syn [[liifwacht]] [[Suthida Tidjai]], dy't fan sljochtwei [[komôf]] is. Hja wurdt dêrtroch de [[keninginne-gemalinne]] fan Tailân. * [[3 maaie|3]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) makket bekend dat yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] al mear as 1.000 [[dea]]den fallen binne troch de [[ebola-útbraak fan Kivu]]. * [[3 maaie|3]]-[[6 maaie|6]] - Tusken [[Palestina|Palestinen]] yn 'e [[Gazastripe]] en [[Israel]]yske [[troepen]] brekken [[Gazaansk-Israelyske Skermutselings (maaie 2019)|skermutselings]] út, wêrby't troch Israelyske [[bombardemint]]en 20 Palestinen omkomme, ûnder wa in [[pjut]] en in [[frou]] dy't [[swierwêzen|swier]] wie. * [[4 maaie|4]]-[[6 maaie|6]] - [[Kroaning]] fan [[kening]] [[Vajiralongkorn]] fan [[Tailân]]. * [[5 maaie|5]] - Der komme 41 fan 'e 78 ynsittenden om as [[Aeroflot-flecht 1492]] in [[needlâning]] makket en yn 'e [[brân]] fljocht op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Sjeremetjevo]], yn [[Moskou]]. * [[10 maaie|10]] - De [[Feriene Steaten]] ferheegje de [[ynfiertaryf|ynfiertariven]] op [[$]]200 miljard oan [[ymport]]guod út [[Sina]] mei 25%, wat soarget foar eskalearjende spannings tusken de beide lannen. * [[12 maaie|12]] - By [[ynsidint yn 'e Golf fan Oman (maaie 2019)|in ynsidint]] yn 'e [[Golf fan Oman|Golf fan Omaan]] reitsje fjouwer [[oaljetanker]]s slim skansearre troch wat '[[sabotaazje]]' neamd wurdt. [[Saûdy-Araabje]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en de [[Feriene Steaten]] wize mei de finger nei [[Iraan]], dat lykwols eltse belutsenens ûntstriidt. * [[13 maaie|13]] - By [[Filipynske parlemintsferkiezings (2019)|parlemintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wint de [[politike partij|partij]] fan [[presidint]] [[Rodrigo Duterte]] in absolute mearderheid yn 'e [[folksfertsjintwurdiging|senaat]], dy't him oant no ta fersette tsjin 'e ekstreme beliedspunten fan 'e presidint. * [[17 maaie|17]] - [[Taiwan]] fiert as earste lân yn [[Aazje]] it [[homohoulik]] yn. * [[18 maaie|18]] - De [[Nederlân]]ske [[sjonger]] [[Duncan Laurence]] wint mei it [[ferske]] ''Arcade'' de [[finale]] fan it [[Eurofyzjesongfestival]] yn [[Tel Aviv]]. * [[17 maaie|17]] - It [[skandaal]] fan 'e saneamde [[Ibytsa-affêre]], wêrby't de [[fise-premier|fise-kânselier]] fan [[Eastenryk]], [[Heinz-Christian Strache]], en de twadde man fan 'e [[populisme|populistyske]] [[politike partij|regearingspartij]] [[FPÖ]], [[Johann Gudenus]], yn [[2017]] op it [[Spanje|Spaanske]] [[eilân]] [[Ibytsa]] [[oerheid]]skontrakten oanbeane oan in [[frou]] dy't harsels foardie as de [[omkesizzer]] fan in [[Ruslân|Russyske]] [[oligargy|oligarch]], liedt de fal fan it Eastenrykske koälysjeregear fan 'e FPÖ en de [[konservatisme|konservative]] [[ÖVP]]. * [[18 maaie|18]] - By [[Australyske ferkiezings (2019)|ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] wit de regearjende koälysje fan [[premier]] [[Scott Morrison]], besteande út 'e [[Liberal Party of Australia]] en de [[National Party of Australia]] nauwerneed te winnen fan 'e [[Australian Labor Party]]. * [[23 maaie|23]] - De útkomst fan 'e [[Yndiaaske parlemintsferkiezings (2019)|parlemintsferkiezings]] yn [[Yndia]], holden tusken [[11 april]] en [[19 maaie]], wurdt bekendmakke. De [[hindoe]]-[[nasjonalistysk]]e [[BJP]] fan [[premier]] [[Narendra Modi]] hat in grutte oerwinning behelle. * [[23 maaie|23]] - Yn [[Botswana]] wurdt it ferbod op 'e [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op [[Afrikaanske oaljefant]]en opheft. * [[23 maaie|23]]-[[26 maaie|26]] - By [[Jeropeeske parlemintsferkiezings (2019|ferkiezings]] foar it [[Jeropeesk Parlemint]] ferlieze de [[kristen-demokrasy|kristen-demokraten]] en de [[sosjaal-demokrasy|sosjaal-demokraten]], en winne de [[liberalisme|liberalen]] en de [[grienen]]. * [[24 maaie|24]] - Nei de grutte oerwinning by de [[Jeropeeske parlemintsferkiezings (2019|Jeropeeske ferkiezings]] yn it [[Feriene Keninkryk]] foar de anty-Jeropeeske [[Brexit Party]] fan [[Nigel Farage]] en de pro-Jeropeeske [[Liberaal-Demokraten]], en it grutte ferlies fan har eigen [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservativen]], kundiget de Britske [[premier]] [[Theresa May]] oan dat se mei yngong fan [[7&nbsp;juny]] har [[amt (funksje)|amt]] dellizze sil. * [[26 maaie|26]]-[[27 maaie|27]] - By it [[Finzenisbloedbad fan Amazonas]] fine yn fjouwer [[finzenis]]sen yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] dielsteat [[Amazonas]] mear as 50 [[finzene]]n de [[dea]] troch de hân fan oare finzenen. * [[29 maaie|29]] - It [[cruiseskip|riviercruiseskip]] de ''[[Hableány]]'' wurdt op 'e [[Donau]] yn 'e [[Hongarije|Hongaarske]] [[haadstêd]] [[Boedapest]] oanfearn troch in oar [[skip]] en sinkt frijwol daliks. Fan 'e opfarrenden (2 Hongaarske [[bemanning]]sleden en 33 [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[toerist]]en) komme 28 persoanen om. ;juny * [[2 juny|2]] - By [[Sanmarineeske referindum (2019)|in referindum]] yn [[San Marino]] stimt in mearderheid fan 'e [[befolking]] foar it beëinigjen fan [[diskriminaasje]] op basis fan [[seksuële oriïntaasje]] en foar in feroaring fan it [[kiesstelsel]]. * [[3 juny|3]] - By it [[Bloedbad fan Kartûm]] wurde yn 'e [[Sûdan]]eeske [[haadstêd]] [[Kartûm]] mear as 100 [[minske]]n [[dea]]sketten as it [[leger (lânmacht)|leger]] en de [[Djandjawiid]]-milysje it fjoer iepenje op in kampemint fan [[demonstrant]]en fuortby it [[militêr]] [[haadkertier]]. * [[5 juny|5]] - By [[Deenske parlemintsferkiezings (2019)|parlemintsferkiezings]] yn [[Denemark]] boekt de [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[politike partij|partij]] [[Socialdemokratiet]] in oerwinning, dy't troch waarnimmers taskreaun wurdt oan 'e hurde opstelling fan 'e partij foar [[flechtling]]en en [[asylsiker]]s oer. * [[6 juny|6]] - De [[Afrikaanske Uny]] skoarret it lidmaatskip fan [[Sûdaan]] op fanwegen it [[Bloedbad fan Kartûm]]. * [[7 juny|7]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Theresa May]] treedt ôf as lieder fan 'e [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]. * [[7 juny|7]]-[[7 july]] - It [[WK fuotbal foar froulju (2019)|WK fuotbal foar froulju]] wurdt holden yn [[Frankryk]]. De [[Feriene Steaten]] winne; [[Nederlân]] wurdt twadde en [[Sweden]] trêde. * [[9 juny|9]] - Yn [[Hongkong]] wurdt troch mear as 1 miljoen minsken [[demonstraasje (protest)|demonstrearre]] tsjin 'e nije útleveringswet dy't it mooglik makket Hongkongsters oer te dragen oan 'e autoriteiten fan 'e [[Folksrepublyk Sina]]. Dit is foarearst it hichtepunt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)]]. * [[11 juny|11]] - Yn [[Botswana]] ferklearret it [[heechgerjochtshôf]] alle [[wet]]ten neatich dy't [[homoseksualiteit]] kriminalisearje. * [[12 juny|12]] - Yn [[Ekwador]] beslist it [[heechgerjochtshôf]] dat de útsluting fan [[homo's]] en [[lesbiënne]]s fan it [[houlik]] tsjin 'e [[grûnwet]] yngiet. It [[homohoulik]] wurdt dêrom mei direkte yngong yn it hiele lân legaal. * [[13 juny|13]] - By it [[ynsidint yn de Golf fan Oman (juny 2019)|ynsidint yn 'e Gold fan Omaan]] wurde by [[nacht]] twa [[oaljetanker]]s yn 'e [[Golf fan Oman|Golf fan Omaan]] oanfallen. Neffens de [[Feriene Steaten]] is [[Iraan]] ferantwurdlik foar de oanfallen. * [[15 juny|15]] - [[Carrie Lam]], de bestjoerster fan [[Hongkong]], kundiget oan dat de kontroversjele útleveringswet tydlik oan 'e kant lein wurdt. De [[protesten yn Hongkong (2019)|massale demonstraasjes]] geane lykwols troch, mei't de demonstranten wolle dat de [[wet]] hielendal ynlutsen wurdt en dat Lam opstapt. * [[16 juny|16]] - Troch de [[Súdamerikaanske blackout (2019)|Súdamerikaanske blackout]] komme 50 miljoen minsken yn [[Argentynje]], [[Oerûguay]] en [[Paraguay]] sûnder [[elektrisiteit|stroom]] te sitten. * [[17 juny|17]] - By [[bomoanslaggen yn Borno (2019)|in trijefâldige bomoanslach]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] dielsteat [[Borno (steat)|Borno]] komme 30 [[minske]]n om en reitsje nochris 40 [[ferwûne]]. * [[19 juny|19]] - Yn it ûndersyk nei it delsjitten fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]], boppe de [[Oekraïne]], yn [[2014]], wurde fjouwer [[manlju]] yn [[steat fan beskuldiging]] steld: trije [[Ruslân|Russen]] en in [[Oekraïne]]r. * [[20 juny|20]] - Yn it [[Midden-Easten]] rinne de spannings fierder op as [[Iraan]] in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]] delsjit boppe de [[Strjitte fan Hormûz]]. * [[21 juny|21]]-[[24 juny|24]] - De [[Nederlân]]ske [[swimmer]] en [[Olympyske Spullen|Olympysk kampioen]] [[Maarten van der Weijden]] besiket foar it twadde jier op rige by syn [[11stêdeswimtocht (2019)|11stêdeswimtocht]] om [[swimmen]]d de rûte fan 'e [[Alvestêdetocht]] ôf te lizzen. Nei't er yn [[2018]] syn besykjen foartidich ôfbrekke moast, slagget it him diskear om 'e einstreek te heljen. * [[22 juny|22]] - By in [[mislearre steatsgreep yn Amhara|mislearre steatsgreep]] yn 'e [[Etioopje|Etiopyske]] regio [[Amhara (regio)|Amhara]] wurde regionaal [[presidint]] [[Ambachew Makonnen]] en [[generaal]] [[Se'are Makonnen]], de [[stêfsjef]] fan it [[leger (lânmacht)|leger]], [[fermoarde]]. * [[30 juny|30]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] wipt yn [[Súd-Koreä]] by in besyk oan 'e [[Demilitarisearre Sône (Koreä)|Demilitarisearre Sône]] eefkes oer de grins om mei de [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] lieder [[Kim Jong-un]] te praten. Hy wurdt dêrmei de earste Amerikaanske presidint ea dy't foet op Noardkoreaanske grûn set. ;july * [[1 july|1]] - Nei in [[moratoarium]] fan 30 jier set [[Japan]] wer útein mei [[kommersje]]le [[walfiskfeart]], nei't it lân him weromlutsen hat út 'e [[Ynternasjonale Kommisje foar de Walfiskfeart]] (IWC). * [[1 july|1]] - Yn it ramt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|protesten yn Hongkong]] kringe ferskate [[demonstrant]]en it [[parlemintsgebou]] fan [[Hongkong]] binnen en rjochtsje dêr fernielings oan. * [[1 july|1]] - By in [[brân]] oan board fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[ûnderseeër]] ''Losjarik'' komme 14 [[bemanning]]sleden om. * [[3 july|3]] - By it [[bombardemint op it Tadjoera-migrantesintrum]] yn 'e [[Lybje|Libyske]] [[haadstêd]] [[Tripoly (Lybje)|Tripoly]], troch de [[opstanneling]]en fan [[fjildmaarskalk]] [[Chalifa Haftar]], komme teminsten 53 [[Afrika]]anske [[migrant]]en ûnderweis nei [[Jeropa]] om, wylst 130 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[7 july|7]] - By [[Grykske parlemintsferkiezings (2019)|ferkiezings]] yn [[Grikelân]] lijt it [[links (polityk)|linkse]] [[regear]] fan [[premier]] [[Alexis Tsipras]] in nederlaach. Winner is de [[konservatisme|konservative]] [[politike partij|partij]] [[Nea Dimokratia]] (ND), dy't oarspronklik ferantwurdlik wie foar de [[Grykske Skuldekrisis]]. * [[8 july|8]] - It [[Grûnwetlik Hof (Ekwador)|Grûnwetlik Hof]] fan [[Ekwador]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de útsluting fan [[homoseksuëlen]] en [[lesbiënne]]s fan it [[houlik]] yngiet tsjin 'e [[grûnwet]]. It [[homohoulik]] wurdt dêrom mei direkte yngong legaal yn Ekwador. * [[12 july|12]] - By [[hoteloanslach yn Kismayo (2019)|in bomoanslach]] op in [[hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] stêd [[Kismayo]] komme 26 minsken om (ûnder wa 9 bûtenlanners) en reitsje 56 [[ferwûne]]. De [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]yske beweging [[Al-Sjabaab]] easket de ferantwurdlikens op. * [[16 july|16]] - It [[Jeropeesk Parlemint]] kiest [[Ursula von der Leyen]] as de nije [[foarsitter]] fan 'e [[Jeropeeske Kommisje]]. Hja sil [[Jean-Claude Juncker]] op [[1&nbsp;novimber]] o.s. opfolgje. * [[17 july|17]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurd [[drugs]]baas [[Joaquin Guzmán]], byneamd "El Chapo", feroardiele ta [[libbenslang]] plus 30 jier. * [[18 july|18]] - Yn 'e [[Japan]]ske stêd [[Kyoto]] komme 35 minsken om en reitsje mear as 30 oaren [[ferwûne]] as immen mei opsetsin [[brân]] stiftet yn in [[tekenfilm]]studio. De dieder wurdt oppakt en rjochtfeardiget syn die troch te sizzen dat de [[filmstudio|studio]] syn wurk [[plagiaat|plagiëarre]] hie. * [[19 july|19]] - [[Iraan]] nimt yn 'e [[Strjitte fan Hormûz]] de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[oaljetanker]] ''[[Stena Impero]]'' yn beslach. * [[24 july|24]] - [[Boris Johnson]] folget [[Theresa May]] op as de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] nei in ynterne [[ferkiezing]] binnen de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]. ;augustus * [[2 augustus|2]] - De [[Feriene Steaten]] lûke har werom út it [[Intermediate-Range Nuclear Forces-ferdrach]] (INF) mei [[Ruslân]], dat yn [[1987]] sletten waard om 'e ûntwikkeling fan nije [[kearnwapen]]s te beheinen. * [[3 augustus|3]] - By in [[oanslach yn El Paso (2019)|terroristyske oanslach]] op in [[Walmart]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[El Paso (Teksas)|El Paso]] komme 22 minsken om en reitsje nochris 24 oaren [[ferwûne]]. De dieder, dy't oppakt wurdt, hat in [[rasisme|rasistysk]] motyf en woe safolle mooglik [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] [[moard|fermoardzje]]. * [[4 augustus|4]] - By [[bomoanslach yn Kaïro (2019)|in bomoanslach]] yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[haadstêd]] [[Kaïro]] komme teminsten 20 minsken om en reitsje 47 oaren [[ferwûne]]. * [[4 augustus|4]] - By [[sjitpartij yn Dayton (2019)|in sjitpartij]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Dayton (Ohio)]] komme 10 minsken om, ynkl. de dieder en dy syn [[suster]], en reitsje nochris 27 oaren [[ferwûne]]. * [[5 augustus|5]] - It [[Yndia]]aske [[regear]] fan [[premier]] [[Narendra Modi]] en dy syn [[hindoe]]-[[fûnemintalisme|fûnemintalistyske]] [[BJP]] heft iensidich de spesjale status en dêrmei it [[selsbestjoer]] op fan 'e regio [[Djammû en Kasjmier]]. It hiele gebiet wurdt fan 'e bûtenwrâld ôfsletten. * [[5 augustus|5]] - Yn it ramt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|protesten yn Hongkong]] fynt yn [[Hongkong]] de earste algemiene [[staking]] plak sûnt [[1967]]. * [[8 augustus|8]] - Op in [[militêre basis]] yn it [[Ruslân|Russyske]] [[Njonoksa]], oan 'e [[Wite See]], fynt [[strielingsûngemak fan Njonoksa|in ûngemak]] plak dêr't in grutte mjitte [[radioaktive strieling]] by frijkomt. Der komme teminsten 5 minsken om en teminsten 3 oaren reitsje mei strieling besmet. Neffens ûnbefêstige berjochten waard it ynsidint feroarsake troch in misrûne test fan in nij [[wapen]]. * [[10 augustus|10]] - Yn [[Morogoro]], yn [[Tanzania]], komme teminsten 89 minsken om en reitsje tsientallen oaren [[ferwûne]] as in [[tankwein]] mei [[brânstof]] [[ûntploffing|ûntploft]]. * [[10 augustus|10]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Lekima|Lekima]] komt oan lân yn [[Sina]] en feroarsaket dêr 32 [[dea]]den, wylst 1&nbsp;miljoen lju [[evakuëarre]] binne. * [[10 augustus|10]]-[[25 augustus|25]] - By [[boskbrannen op de Kanaryske Eilannen (2019)|swiere boskbrannen]] op 'e [[Kanaryske Eilannen]] moatte op it [[eilân]] [[Gran Canaria]] in stikmannich [[plak (geografy)|plak]]ken [[evakuëarre]] wurde. * [[12 augustus|12]] - Yn it ramt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|protesten yn Hongkong]] moat de [[lofthaven]] fan [[Hongkong]] sletten wurde as dy beset wurdt troch de [[demonstranten]]. * [[15 augustus|15]] - Yn in [[Twitter]]berjocht kundiget de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] as tongerslach by heldere himel oan dat er [[Grienlân]] fan [[Denemark]] keapje wol. As yn 'e folgjende dagen dúdlik wurdt dat it him mienen is, liedt it ta ûngerêste reäksjes yn Grienlân. De [[Denemark|Deenske]] [[premier]] [[Mette Frederiksen]] wiuwt it idee fuort. Trump seit dêrop syn plande [[steatsbesyk]] oan Denemark ôf, wêrmei't er it hiele Deenske folk mislediget. * [[21 augustus|21]] - De [[boskbrannen yn it Amazônegebiet (2019)|swiere boskbrannen]] yn it [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[Amazônegebiet]] berikke in rekôrgrutte. De brannen binne oanstutsten troch [[boer]]en en [[bedriuw]]en dy't lân brûke wolle, dêrby oanfitere troch útspraken en belied fan 'e Brazyljaanske [[presidint]] [[Jair Bolsonaro]]. Dyselde beskuldiget lykwols [[miljeubeskerming|miljeu-aktivisten]] derfan de brannen oanstutsen te hawwen. * [[23 augustus|23]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Angela Merkel]] en de [[Frankryk|Frânske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] beskriuwe op 'e [[G7]]-top yn [[Biarritz]] de [[boskbrannen yn it Amazônegebiet (2019)|boskbrannen yn it Amazônegebiet]] as in ynternasjonaal needgefal. * [[31 augustus|31]] - By [[sjitpartij yn Midland en Odessa (2019)|in sjitpartij]] yn [[Midland (Teksas)|Midland]] en [[Odessa (Teksas)|Odessa]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], komme 8 minsken om (ynkl. de dieder) en reitsje teminsten 19 minsken [[ferwûne]]. ;septimber * [[1 septimber|1]]-[[3 septimber|3]] - De [[Orkaan Dorian]] komt oan lân yn 'e noardlike [[Bahama's]] as in [[orkaan]] fan 'e fyfde (en swierste) kategory fan 'e [[skaal fan Saffir-Simpson]] en bliuwt dêr twa en in heale dei hingjen wylst er hiel stadich oer de eilannen tsjocht, dêrby folsleine ferwoastging efterlittend. Fan gefolgen komme 61 [[minske]]n om en reitsje mear as 400 [[fermist]]. * [[2 septimber|2]] - By de ([[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]]) [[Kanaaleilannen (Kalifornje)|Kanaaleilannen]], foar de [[kust]] fan [[Kalifornje]], sinkt de [[djipseedûken|dûkersboat]] MV ''Conception'' nei't der oan board [[brân]] útbrutsen is. Der komme 34 [[minske]]n om. * [[4 septimber|4]] - It [[regear]] fan [[Hongkong]] lûkt yn it ramt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|oanhâldende protesten]] de omstriden útleveringswet yn dêr't ynwenners fan Hongkong troch útlevere wurde kinne soene oan [[Sina]]. * [[7 septimber|7]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] makket ynienen bekend dat er de plande fredesbesprekkings mei de [[Afganistan|Afgaanske]] [[Taliban]] yn syn bûten yn [[Camp David]] "ôflast" hat yn ferbân mei de [[bomoanslach|bomoanslaggen]] fan [[2 septimber|2]] en [[5&nbsp;septimber]] yn 'e Afgaanske haadstêd [[Kabul]]. Der komt in protte [[krityk]] dat Trump de Taliban, dy't mei-ferantwurdlik holden wurde foar de oanslaggen fan [[9/11]], überhaupt yn Camp David útnûge hie. * [[7 septimber|7]] - Der fynt in [[finzene]]ruil tusken [[Ruslân]] en de [[Oekraïne]] plak, wêrby't Ruslân de Oekraynske [[film]]makker [[Oleg Sentsov]] en in grut tal oare politike en yllegaal fêstholden lju frijlit yn ruil foar de frijlitting fan etnysk Russyske [[opstanneling]]en. * [[14 septimber|14]] - By [[drone-oanfallen op Saûdyske oalje-ynstallaasjes]] wurdt grutte skea tabrocht oan 'e oaljeproduksje fan 'e [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] steats[[oaljemaatskippij]] [[Aramco]]. De [[Hûty]]-[[rebel]]len yn [[Jemen]] easkje de ferantwurdlikheid op. De [[Feriene Steaten]] beskuldigje [[Iraan]] derfan dat it efter de oanfallen sit, lykwols sûnder dat se mei ek mar it minste bewiis foar dy bewearing komme. * [[17 septimber|17]] - Yn [[Israel]] wurde foar de twadde kear yn 2019 [[Israelyske parlemintsferiezings (septimber 2019)|parlemintsferkiezings]] holden, nei't der nei de ferkiezings fan [[april]] gjin [[regear]] foarme wurde koe. Op 'e nij behelje it [[Likudblok]] fan [[Benjamin Netanyahu]] en de [[Blau en Wyt (politike partij)|Blau en Wytpartij]] fan [[Benny Gantz]] frijwol likefolle sitten yn 'e [[Knesset]]. * [[19 septimber|19]] - By in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] oanfal mei in [[drone]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[provinsje]] [[Nangarhar]] wurde by fersin 30 Afgaanske [[nút (frucht)|nuteboeren]] deade. * [[21 septimber|21]] - Yn it ramt fan 'e oanboazjende spannings tusken de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] stjoert de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] nochris ferskate hûnderten ekstra [[militêr]]en nei de [[Perzyske Golf]] ta. * [[23 septimber|23]] - [[Thomas Cook Group|Thomas Cook]], ien fan 'e grutste en âldste [[reisburo|reisburo's]] fan 'e wrâld, giet oer de kop. Dêrtroch komme wrâldwiid 600.000 [[toerist]]en fêst te sitten op harren [[fakânsje]]bestimmings. * [[23 septimber|23]] - [[Ruslân]] slút him oan by it [[Klimaatakkoart fan Parys]]. * [[24 septimber|24]] - It [[Heechgerjochtshôf fan it Feriene Keninkryk]] [[fûnis|oardielet]] unanym dat it [[reses]] fan it [[Britske Parlemint]], útroppen troch [[premier]] [[Boris Johnson]] sadat er sûnder ynminging fan 'e parlemintsleden oer de [[Brexit]] gear koe, ûn[[grûnwet]]tich en dêrom neatich is. Dat betsjut dat it reses nea bestien hat en dat it [[parlemint]] daliks wer gearkomme moat. * [[24 septimber|24]] - It [[Heechgerjochtshôf fan Spanje]] beslút unanym dat it [[stoflik omskot]] fan [[diktator]] [[Francisco Franco]] ferwidere wurde moat út 'e [[Valle de los Caídos]], dêr't it sûnt syn [[dea]] yn [[1975]] rêst hat. * [[24 septimber|24]] - Yn ferbân mei it [[Oekraïneskandaal]] begjint it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] in [[impeachment]]proseduere tsjin [[presidint]] [[Donald Trump]], dy't úteinlik ta dy syn ôfsetting liede kin. * [[25 septimber|25]] - Oeral op 'e wrâld wurde grutte [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] holden tsjin [[klimaatferoaring]] en de fierstente lakse oanpak dêrfan troch wrâldlieders. Der dogge wrâldwiid 4&nbsp;miljoen minsken mei. Yn [[Montreal]] wurdt de grutste demonstraasje, fan 500.000 minsken, oanfierd troch de jonge [[Sweden|Sweedske]] klimaat[[aktivist]]e [[Greta Thunberg]] en de [[Kanada|Kanadeeske]] [[premier]] [[Justin Trudeau]]. * [[28 septimber|28]] - [[Orkaan Lorenzo]] wurdt de meast noardeastlikste [[orkaan]] fan 'e fyfde kategory fan 'e [[skaal fan Saffir-Simpson]] út 'e skiednis fan 'e mjittings as er by de [[Azoaren]] lâns giet dat út nei [[Ierlân]]. ;oktober * [[1 oktober|1]] - Yn [[Taiwan]] stoart de [[Nanfang'ao-brêge]] yn. Dêrby komme 6 [[minske]]n om en reitsje mear as 20 oaren [[ferwûne]]. * [[1 oktober|1]] - Yn [[Nederlân]] begjinne fûleindige en oanhâldende [[boereprotest yn Nederlân (2019)|boereprotesten]] yn ferbân mei de [[Stikstofkrisis yn Nederlân]]. * [[1 oktober|1]]-[[7 oktober|7]] - By [[protesten yn Irak (2018-2019)|massale demonstraasjes]] yn [[Irak]] wurde yn in [[wike]] tiid 91 [[minsken]] [[dea]]sketten troch de [[plysje]]. * [[2 oktober|2]] - By oanfallen fan [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op twa [[leger (lânmacht)|leger]]kampen yn [[Maly]] komme 25 [[soldaten]] om en reitsje 60 oaren [[fermist]]. * [[3 oktober|3]] - By in [[oanfal mei in mês op it haadkommissariaat fan plysje yn Parys|oanfal mei in mês]] op it [[plysjeburo|haadplysjeburo]] yn 'e [[Frankryk|Frânske]] [[haadstêd]] [[Parys]] komme 4 [[plysje]]s om en rekket in fyfdenien [[ferwûne]]. De oanfaller, dy't [[dea]]sketten wurdt, wie in [[administratyf meiwurker]] op it plysjeburo. * [[6 oktober|6]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] kundiget oan dat er op tige koarte termyn alle Amerikaanske [[troepen]] út noardlik [[Syrje]] weromlûke sil. It docht bliken dat dat ûnderdiel útmakket fan in hantsjebakken fan Trump mei de [[Turkije|Turkske]] presidint [[Recep Tayyip Erdoğan]]. Dyselde hat fan Trump tastimming krigen om it Turkske [[leger (lânmacht)|leger]] noardlik [[Turkske ynvaazje fan Syrje (2019)|Syrje binnenkringe]] te litten, om dêr de [[Koerden|Koerdyske]] striders fan 'e [[YPG]]-[[milysje]] oan te fallen. Mei't de Koerden bûnsgenoaten fan 'e Feriene Steaten binne, komt dit [[ferrie]] Trump op in protte [[krityk]] te stean. * [[8 oktober|8]] - Troch de gaos dy't mank giet mei [[protesten yn Ekwador (2019)|oanhâldende en massale protesten]] yn 'e [[Ekwador]]aanske [[haadstêd]] [[Quito]] is it [[regear]] fan [[presidint]] [[Lenín Moreno]] twongen en wyk út nei [[Guayaquil]]. * [[9 oktober|9]] - It [[Turkije|Turkske]] [[Turkske ynvaazje fan Syrje (2019)|leger kringt binnen]] yn noardlik [[Syrje]] en falt dêr de [[Koerden|Koerdyske]] bûnsgenoaten fan it [[Westerske maatskippij|Westen]] oan. * [[12 oktober|12]] - [[Tyfoan]] [[Tyfoan Hagibis|Hagibis]] komt oan lân yn [[Japan]]. It is de swierste [[stoarm]] dy't it lân yn [[tsientallen jierren]] rekke hat. Der komme 86 [[minske]]n om en nochris 8 oaren reitsje [[fermist]]. * [[13 oktober|13]] - By [[Poalske parlemintsferkiezings (2019)|parlemintsferkiezings]] yn [[Poalen]] behellet de [[konservatisme|konservative]] [[politike partij|partij]] [[Prawo i Sprawiedliwość|Rjocht en Rjochtfeardichheid]] (PiS) op 'e nij in grutte oerwinning. * [[14 oktober|14]] - It [[Heechgerjochtshôf fan Spanje]] [[fûnis|feroardielet]] njoggen [[Kataloanje|Katalaanske]] lieders ta 9 oant 13 jier [[finzenisstraf]] foar [[opstoking]] en it ûnrjochtlik brûken fan publyk jild. Yn hiel [[Kataloanje]] brekke [[protesten yn Kataloanje (2019)|massale en roerige demonstraasjes]] út fan hûnderttûzenen minsken dy't easkje dat de [[politike finzene]]n frijlitten wurde. * [[17 oktober|17]] - Yn [[Culiacán]], yn [[Meksiko]], brekke [[sjitpartij]]en út nei de [[arrestaasje]] fan [[Ovido Gumán López]], de soan fan [[drugs]]baas [[El Chapo]]. Dêrby komme 8 [[minske]]n om, wylst 56 [[finzene]]n witte te ûntsnappen. Guzmán López wurde frijlitten om mear bloedferjitten foar te kommen. * [[20 oktober|20]] - By [[Boliviaanske ferkiezings (2019)|ferkiezings]] yn [[Bolivia]] wint de sittende [[presidint]] [[Evo Morales]] mei in marzje fan 10% in nije termyn. Waarnimmers fan 'e [[Organisaasje fan Amerikaanske Steaten]] (OAS) stelle lykwols fêst dat de ferkiezings net earlik ferrûn binne. * [[21 oktober|21]] - By [[Kanadeeske federale ferkiezings (2019)|federale ferkiezings]] yn [[Kanada]] ferslacht de [[Liberale Partij fan Kanada]] fan 'e sittende [[premier]] [[Justin Trudeau]] mei in lyts ferskil de [[konservatisme|konservative]] [[opposysje (polityk)|opposysje]]. * [[23 oktober|23]] - Yn it [[Ingelân|Ingelske]] [[Grays]] wurde de [[stoflike omskotten]] fan 39 [[yllegale ymmigraasje|yllegale ymmigranten]] oantroffen yn in ôfsletten [[kuolcontainer]]. De [[plysje]] mient earst dat it om [[Sina|Sinezen]] giet, mar letter docht bliken dat it [[Fjetnam]]ezen binne. In 25-jierrige [[frachtweinsjauffeur]] út [[Noard-Ierlân]] wurdt [[arrestaasje|arrestearre]] op fertinking fan [[moard]]. * [[27 oktober|27]] - De [[Feriene Steaten]] meitsje bekend dat [[Abû Bakr al-Bagdadi]], de selsútroppen '[[kalyf]]' fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje|Islamityske Steat]], omkommen is by in oerfal fan Amerikaanske [[kommando's]] op syn skûladres. * [[27 oktober|27]] - By [[Argentynske ferkiezings (2019)|ferkiezings]] yn [[Argentynje]] ferslacht de [[peronisme|peronistyske]] presidintskandidaat [[Alberto Fernández]] de sittende [[presidint]] [[Mauricio Macri]] mei 48% fan 'e stimmen. De eardere presidinte [[Cristina Fernández de Kirchner]] wurdt [[fise-presidint]]e ûnder Fernández. * [[29 oktober|29]] - It [[Filipinen|Filipynske]] [[eilân]] [[Mindanao]] wurdt troffen troch [[ierdbevings fan Mindanao (2019)|in ierdbeving]] fan 6,6 op 'e [[Skaal fan Richter]]. * [[30 oktober|30]] - Om in ein te meitsjen oan beynfloeding troch guon lannen fan [[ferkiezing]]s yn oare lannen ferbiedt it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] mei direkte yngong alle [[politike]] [[reklame]] op syn [[webside]]. * [[31 oktober|31]] - By [[Brân fan Kastiel Shuri (2019)|in grutte útslaande brân]] wurdt it [[hout]]ene [[Kastiel Shuri]], yn [[Naha]], op it [[eilân]] [[Okinawa]], yn [[Japan]], dat op 'e [[wrâlderfgoedlist]] fan 'e [[UNESCO]] stiet, folslein yn 'e jiske lein. * [[31 oktober|31]] - By [[treinbrân yn Pakistan (2019)|in treinbrân]] by [[Rahim Yar Khan]] yn [[Pakistan]], feroarsake troch passazjiers dy't mei [[ierdgas|gasflessen]] oan it [[itensieden]] binne, komme 74 minsken om. * [[31 oktober|31]] - Troch swiere [[rein (delslach)|rein]] en de resultearjende [[oerstreaming]]s komme yn [[Somaalje]] en [[Kenia]] 32 [[minske]]n om en reitsje 229.000 minsken dakleas. ;novimber * [[4 novimber|4]] - Yn it noarden fan [[Meksiko]] komme by de [[oanslach op de famylje LeBarón|oanslach op 'e famylje LeBarón]] njoggen [[mormoanen|mormoanske]] [[Feriene Steaten|Amerikanen]] om (3 [[froulju]] en 6 [[bern (persoan)|bern]]), as leden fan in [[drugskartel]] yn 'e [[wyldernis]] súdlik fan 'e Amerikaanske [[grins (line)|grins]] it fjoer iepenje op in [[konfoai]] fan trije [[auto's]] dat ûnderweis is nei in [[brulloft]]. * [[4 novimber|4]] - [[Minskerjochte]]-[[organisaasje]] [[Amnesty International]] komt nei bûten mei de beskuldiging dat yn [[Bangladesj]] yn [[2018]] 466 [[minske]]n [[stânrjochtlik eksekutearre]] binne ûnder de momkape fan in anty-[[drugs]]kampanje fan 'e [[oerheid]]. * [[4 novimber|4]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] makket syn ûnthjit wier en begjint it proses om 'e [[Feriene Steaten]] werom te lûken út it [[Klimaatakkoart fan Parys]]. * [[6 novimber|6]] - By in [[oanslach by Fada N'gourma]], yn [[Boerkina Faso]], komme teminsten 37 [[minske]]n om en reitsje mear as 60 oaren [[ferwûne]] as [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en in [[konfoai]] [[auto's]] oanfalle fan it [[Kanada|Kanadeeske]] [[mynbou]]bedriuw [[Semafo]]. * [[7 novimber|7]] - [[Bosco Ntaganda]], in eardere [[rebel]] út 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], wurdt troch it [[Ynternasjonaal Strafhof]] (ICC) yn [[De Haach]] feroardiele ta 30 jier [[finzenisstraf]] foar [[oarlochsmisdie]]en en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]]. Dat is de swierste [[straf]] dy't ea troch it ICC oplein is. * [[9 novimber|9]] - It [[Heechgerjochtshôf fan Yndia]] wiist in [[hillich plak]] yn 'e [[stêd]] [[Ayodhya]], yn [[Uttar Pradesh]], ta oan 'e [[hindoe]]s, en wiist in rivalisearjende oanspraak fan [[moslim]]s ôf. It plak is al [[desennia]] lang de ynset fan in heechoprinnend konflikt tusken oanhingers fan it [[hindoeïsme]] en de [[islaam]]. * [[9 novimber|9]] - De [[orkaan|sykloan]] [[Sykloan Bulbul|Bulbul]] treft [[Bangladesj]] en it oanbuorjende [[Yndia]]aske [[West-Bingalen]]. Der komme 14 [[minske]]n om, yn beide lannen 7. Foarôfgeande wiene 2&nbsp;miljoen minsken [[evakuëarre]]. * [[10 novimber|10]] - Yn [[Spanje]] wurde foar de twadde kear dit jier [[Spaanske parlemintsferkiezings (novimber 2019)|parlemintsferkiezings]] holden, nei't it de [[sosjalistysk]]e [[PSOE]] fan [[premier]] [[Pedro Sánchez]] nei de [[Spaanske parlemintsferkiezings (novimber 2019)|ferkiezings fan april]] net slagge wie om in [[regear]]ingskoälysje te foarmjen. De PSOE en de [[liberalisme|liberale]] [[politike partij]]en ferlieze licht, de [[konservatisme|konservative]] [[Folkspartij (Spanje)|PP]] wint licht, mar de grutste winst giet nei de iepentlik [[faksistysk]]e partij [[Vox (politike partij)|Vox]]. * [[10 novimber|10]] - Nei [[protesten yn Bolivia (2019)|oanhâldende protesten]] yn [[Bolivia]] oangeande de útslach fan 'e [[Boliviaanske ferkiezings (2019)|presidintsferkiezings fan oktober]], treedt de sittende [[presidint]] [[Evo Morales]] ôf. Hy giet yn [[ballingskip]] yn [[Meksiko]] en sprekt neitiid fan in [[steatsgreep]]. * [[11 novimber|11]] - De [[protesten yn Hongkong (2019)|oanhâldende protesten]] yn [[Hongkong]] ferhurdzje har as op deselde dei in [[plysjeman]] in demonstrant fan deunby yn 'e [[búk]] sjit, en in man dy't him útsprekt foar [[Sina]] en de protesten leechleit, troch demonstranten yn 'e [[brân]] stutsen wurdt. * [[13 novimber|13]] - Yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] begjinne de [[harksitting]]s yn it ramt fan 'e [[impeachment]]proseduere tsjin [[presidint]] [[Donald Trump]]. * [[14 novimber|14]] - Yn [[Feneesje]] wurdt de [[needtastân]] útroppen omreden fan [[oerstreaming]]s fan rekôrnivo. * [[17 novimber|17]] - Yn it ramt fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|oanhâldende protesten]] brûkt de [[plysje]] fan [[Hongkong]] [[triengas]] en [[wetterkanon]]nen tsjin [[demonstranten]] dy't troch de besingeling fan 'e [[Polytechnyske Universiteit fan Hongkong]] hinne besykje te brekken, dêr't in soad protestearjende [[studint]]en har ferskânze hawwe. * [[21 novimber|21]] - De [[Israel]]yske [[premier]] [[Benjamin Netanyahu]] wurdt troch it [[Iepenbier Ministearje]] yn syn lân [[ynbeskuldigingstelling|yn beskuldinging steld]] foar [[omkeaping]], [[fraude]] en [[fertrouwensbrek]]. * [[23 novimber|23]] - By it [[ûnôfhinklikheidsreferindum yn Bougainville (2019)|ûnôfhinklikheidsreferindum]] yn [[Bougainville]], in [[autonome regio]] yn it uterste easten fan [[Papoea Nij-Guineä]], sprekt 98,3% fan 'e [[befolking]] him út foar de ûnôfhinklikheid fan it gebiet. It [[regear]] fan 'e regio sil no mei it nasjonale regear fan Papoea Nij-Guineä om 'e tafel om oer ûnôfhinklikheid te [[ûnderhanneljen]]. * [[24 novimber|24]] - By [[Goma]], yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], stoart koart nei it opstiigjen in [[delstoarten fan in fleantúch by Goma (2019)|in fleantúch del]], wêrby't alle 19 ynsittenden en teminsten nochris 10 [[minske]]n op 'e grûn om it libben komme. * [[26 novimber|26]] - By [[ierdbeving yn Albaanje (2019)|in ierdbeving]] fan 6,4 op 'e [[skaal fan Richter]] yn it noardwesten fan [[Albaanje]] komme 51 [[minske]]n om en reitsje likernôch 2.000 oaren [[ferwûne]]. * [[26 novimber|26]] - [[Minskerjochte]]-[[organisaasje]]s [[Human Rights Watch]] en [[Amnesty International]] uterje swiere [[krityk]] op 'e wize dy't de [[plysje]] yn [[Sily]] hat om om te gean mei de [[protesten yn Sily (2019)|oanhâldende protesten]] yn it lân. Sa soe der bûtenspoarich [[geweld]] brûkt wurde, en soene plysjeminsken geregeldwei net-deadlike [[munysje]], tsjin 'e útdruklike ynstruksje fan 'e produsint yn, ôfsjitte yn it [[gesicht]] fan [[demonstranten]], mei as gefolch dat der mear as 200 [[minske]]n swier [[each]]letsel oprûn hawwe en mear as 50 oaren sels in [[each]] kwytrekke binne. * [[27 novimber|27]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] ûndertekenet de [[Wet op de Minskerjochten en Demokrasy yn Hongkong]], dy't sanksjes yntrodusearret foar [[Hongkong]]ske en [[Sina|Sineeske]] [[oerheid]]sfunksjonarissen dy't ferantwurdlik binne foar [[minskerjochte]]skeinings by it ûnderdrukken fan 'e [[protesten yn Hongkong (2019)|protesten yn Hongkong]]. Dizze [[wet]] liedt ta in nije [[diplomasy|diplomatike krisis]] tusken de Feriene Steaten en Sina. * [[30 novimber|30]] - Yn [[Villa Unión]], yn [[Meksiko]], komme 22 [[minske]]n (2 [[boarger]]s, 4 [[plysje]]s en 16 [[drugs]]dealers) om by [[sjitpartij yn Villa Unión (2019)|in sjitpartij]] yn it ramt fan 'e [[Meksikaanske Drugsoarloch]]. ;desimber * [[1 desimber|1]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[stêd]] [[Wuhan]] docht him it earste gefal foar in nije [[firus]]sykte, dy't letter [[COVID-19]] komme sil te hjitten. Dit is it begjin fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)]]. * [[2 desimber|2]] - De [[Filipinen]] wurde troffen troch de [[tyfoan]] [[Tyfoan Kammuri|Kammuri]]. Der komme 12 minsken om, wylst nochris 322 [[ferwûne]] reitsje. De skea wurdt rûst om 'e [[$]]116 miljoen hinne. * [[2 desimber|2]]-[[13 desimber|13]] - Yn 'e [[Spanje|Spaanske]] [[haadstêd]] [[Madrid (stêd)|Madrid]] wurdt de [[Konferinsje fan de Feriene Naasjes oangeande Klimaatferoaring (2019)]] holden, nei't it oarspronklike gastlân [[Sily]] fanwegen [[protesten yn Sily (2019)|oanhâldende ûnrêst]] ôfsizze moast. De konferinsje mislearret as in tal grutte [[yndustry]]lannen ([[Ruslân]], [[Sina]], [[Yndia]], [[Brazylje]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Saûdy-Araabje]]) dwersleit en [[foarútgong]] blokkearret. De [[Feriene Steaten]] hiene hielendal gjin offisjele delegaasje stjoerd. * [[5 desimber|5]] - In [[ierdferskowing yn Boerûndy (2019)|grutte ierdferskowing]] yn [[Boerûndy]] easket de libbens fan teminsten 26 [[minske]]n. * [[5 desimber|5]] - It [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] set útein mei it opstellen fan 'e artikels fan [[impeachment]] tsjin [[presidint]] [[Donald Trump]]. * [[8 desimber|8]] - By [[fabryksbrân yn Delhi (desimber 2019)|in útslaande fabryksbrân]] yn it [[Yndia]]aske [[Delhi]] komme 43 [[minske]]n om en reitsje teminsten 50 oaren [[ferwûne]]. * [[9 desimber|9]] - It [[World Anti-Doping Agency]] (WADA) beslút unanym om [[Ruslân]] nochris foar fjouwer jier fan dielname oan ynternasjonale [[sport]]eveneminten út te sluten. It lân hat syn [[doping]]belied noch altyd net op oarder en sabotearret boppedat ûndersyk nei dopingpraktiken út it [[ferline]]. * [[9 desimber|9]] - By [[fulkaanútbarting fan Whakaari/White Island (2019)|in fulkaanútbarsting]] op it ûnbewenne [[eilantsje]] [[Whakaari/White Island]], foar de noardkust fan [[Nij-Seelân]], komme teminsten 18 [[toerist]]en om dy't op dat stuit op it eilân oanwêzich binne. Nochris 29 oaren reitsje [[ferwûne]]. * [[9 desimber|9]] - By [[delstoarten fan in C-130 fan de Sileenske Loftmacht (2019)|it delstoarten]] fan in [[transportfleantúch]] fan 'e [[Sileenske Loftmacht]], ûnderweis nei [[Antarktika]], komme alle 38 ynsittenden om. It plak fan 'e [[ramp]] wurdt op [[12 desimber]] ûntdutsen. * [[10 desimber|10]] - De 34-jierrige [[Sanna Marin]] wurdt ynsward as de nije [[premier]] fan [[Finlân]]. Hja wurdt dêrmei de jongste regearingslieder fan 'e wrâld. * [[10 desimber|10]] - It [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] makket de artikels fan [[impeachment]] tsjin [[presidint]] [[Donald Trump]] iepenbier. Hy wurdt oanklage foar [[machtsmisbrûk]] en belemmering fan it [[Amerikaanske Kongres|Kongres]]. Trump is de fjirde [[Amerikaanske presidint]] tsjin wa't artikels fan impeachment opsteld binne (nei [[Andrew Johnson]], [[Richard Nixon]] en [[Bill Clinton]]). * [[11 desimber|11]] - De [[World Trade Organisation]] (WTO) kin net mear ynterveniëarje yn [[hannel]]sskelen tusken lidsteaten om't de [[Feriene Steaten]] de oanstelling fan nije [[rjochter]]s blokkearje. * [[12 desimber|12]] - By [[Britske parlemintsferkiezings (2019)|parlemintsferkiezings]] yn it [[Feriene Keninkryk]] boek de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]] fan [[premier]] [[Boris Johnson]] in grutte oerwinning yn [[Ingelân]] en [[Wales]], dêr't de [[opposysje (polityk)|opposisjonele]] [[Labourpartij (Feriene Keninkryk)|Labourpartij]] fan [[Jeremy Corbyn]] ien fan 'e minste resultaten sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] behellet. De [[ferkiezing]]s draaiden mar om ien ding: de slepende [[Brexit]]kwestje. Johnson ûnthiet om it Feriene Keninkryk einlings en te'n lêsten út 'e [[Jeropeeske Uny]] te lieden, en dêrmei wist er benammen yn Wales en it noarden fan Ingelân in protte tradisjonele Labourstimmers oer te heljen him in kâns te jaan. Yn [[Skotlân]] is de [[Skotske Nasjonale Partij]] fan [[Nicola Sturgeon]] de grutte winner, dy't 48 fan 'e 59 Skotske sitten yn it [[Legerhûs (Feriene Keninkryk)|Legerhûs]] yn 'e hannen kriget. Sturgeon stjoert, as de útslach bekend wurdt, daliks oan op in nij ûnôfhinklikheidsreferindum foar de Skotten. Yn [[Noard-Ierlân]] winne de [[politike partij]]en dy't foarstanner binne fan oansluting by de [[Republyk Ierlân]] foar it earst mear sitten as de foarstanners fan it behâlden fan 'e bân mei [[Grut-Brittanje]]. * [[12 desimber|12]] - Yn [[Israel]] is de [[politike]] ympasse kompleet no't der op 'e nij gjin [[regear]] foarme wurde kin om't net ien mei de foar [[korrupsje]] oanklage [[premier]] [[Benjamin Netanyahu]] gearwurkje wol, wylst Netanyahu wegeret op te stappen. Der wurdt oankundige dat der op [[2&nbsp;maart]] [[2020]] foar de trêde kear yn in jier tiid [[ferkiezing]]s foar de [[Knesset]] holden wurde sille. * [[16 desimber|16]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] skaft de [[pauslike geheimhâlding]] ôf foar saken fan [[seksueel misbrûk]]. * [[18 desimber|18]] - It [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] kart twa artikels fan [[impeachment]] tsjin [[presidint]] [[Donald Trump]] goed, wat him ta de trêde impeachte presdint yn 'e [[Amerikaanske skiednis]] makket (nei [[Andrew Johnson]] en [[Bill Clinton]]). * [[19 desimber|19]] - It ynternasjonaal erkende [[regear]] fan [[Lybje]] aktivearret in gearwurkingsoerienkomst mei [[Turkije]], dy't in Turkske [[militêr]]e yntervinsje yn 'e [[Twadde Libyske Boargeroarloch]] mooglik makket. * [[19 desimber|19]] - In [[sprinkhoanne]]pleach ferwoastget 70.000 [[hektare|ha]] oan [[lânbougewaaks]]en yn [[Etioopje]] en [[Somaalje]]. * [[20 desimber|20]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt de [[Amerikaanske Romtemacht]] (''United States Space Force'') oprjochte as selsstannich ûnderdiel fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]], mei as foech [[oarloch]]fiering yn 'e romte. * [[20 desimber|20]] - [[Hege Ried fan de Nederlannen]] befêstiget in eardere [[fûnis|útspraak]] fan it [[gerjochtshôf]] yn 'e saneamde [[klimaatsaak]] fan [[miljeu]]-[[organisaasje]] [[Urgenda]] tsjin 'e [[Nederlân]]ske steat. Dat betsjut dat de [[oerheid]] de útstjit fan [[koalstofdiokside]] yn [[2020]] mei 25% werombringe moat yn ferhâlding mei it nivo fan [[1990]]. * [[23 desimber|23]] - Yn [[Saûdy-Araabje]] wurde fiif manlju ta de [[deastraf]] feroardiele en trije oaren ta [[finzenisstraf]]fen fan 24 jier, foar harren rollen by de [[moard]] op [[sjoernalist]] [[Djamal Chasjokdzji]] yn it Saûdyske [[konsulaat (gebou)|konsulaat]] yn [[Istanbûl]]. De wichtichste ferantwurdlike, [[kroanprins]] [[Mohammed bin Salman]], wurdt dêrmei op 'e nij út 'e wyn holden. * [[23 desimber|23]] - Yn it suden fan [[Sumatra]] komme 28 [[minske]]n om en reitsje 13 oaren [[ferwûne]] as harren [[autobus|bus]] yn in [[ravyn]] falt. * [[25 desimber|25]] - De [[Filipinen]] wurde troffen troch de [[tyfoan]] [[Tyfoan Phanfone|Phanfone]]. Der komme 20 minsken om en tûzenen oaren reitsje dakleas. * [[27 desimber|27]] - As [[Bek Air-flecht 2100]] delstoart yn [[Alma-Ata]], yn [[Kazachstan]], komme 12 [[minske]]n om en reitsje 54 oaren [[ferwûne]]. * [[28 desimber|28]] - By [[bomoanslach yn Mogadisjû (desimber 2019)|in bomoanslach]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]], útfierd troch de [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Al-Sjabaab]], komme teminsten 85 [[minske]]n om en reitsje mear as 140 oaren [[ferwûne]]. * [[29 desimber|29]] - De bestjoersrie fan 'e [[Taliban]] stimt yn in tydlik [[sjitferbod]] yn [[Afganistan]], wat de doar iepenet foar nij [[ûnderhanneling]]s mei de [[Feriene Steaten]]. * [[29 desimber|29]] - De [[Feriene Steaten]] fiere [[Amerikaanske loftoanfallen yn Irak en Syrje (desimber 2019)|loftoanfallen]] yn [[Irak]] en [[Syrje]] út op 'e [[sjiïten|sjiïtyske]] [[milysje]] [[Kataïb Hezbollah]]. Dêrby komme 25 [[minske]]n om. De oanfallen binne in ferjilding fan oanfallen fan Kataïb Hezbollah op Amerikaanske belangen yn 'e regio. It [[regear]] fan Irak feroardielet de oanfal as in ynbrek op syn [[soevereiniteit]]. * [[31 desimber|31]] - Yn 'e [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] wurdt de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ambassade]] bestoarme troch [[demonstranten]] dy't [[lulkens|poermâl]] binne oer de Amerikaansk loftoanfallen fan 29&nbsp;desimber l.l. * [[31 desimber|31]] - It [[regear]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] ynformearret de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) oer de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|útbraak fan it koroanafirus]] yn [[Wuhan]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[17 jannewaris|17]] - [[Windsor Davies]], Britsk akteur (* [[1930]]) * [[25 jannewaris|25]] - [[Eli Asser]], Nederlânsk senarioskriuwer en lietsjeskriuwer (* [[1922]]) * [[31 jannewaris|31]] - [[Johnny Lion]], pseudonym fan John van Leeuwarden, Nederlânsk sjonger en akteur (* [[1941]]) ;febrewaris * [[7 febrewaris|7]] - [[Guus Hellegers]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1937]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Bruno Ganz]], Switsersk akteur (* [[1941]]) * [[17 febrewaris|17]] - [[Jelle Kaspersma]], Frysk dichter en ûnderwizer (* [[1948]]) * [[20 febrewaris|20]] - [[Gerard Koerts]], Nederlânsk toetsenist (* [[1947]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Katherine Helmond]], Amerikaansk aktrise (* [[1929]]) ;maart * [[10 maart|10]] - [[Gerrit Offringa]], Fryske keunstner en filosoof (* [[1943]]) * [[11 maart|11]] - [[Janine van Elzakker]], Nederlânsk aktrise (* [[1945]]) * [[22 maart|22]] - [[Frans Andriessen]], Nederlânsk politikus (* [[1929]]) * [[28 maart|28]] - [[Piet van der Wal]], Frysk aksjefierder, gemeentepolitikus en dosint (* [[1946]]) ;april * [[6 april|6]] - [[Gerrit Stulp]], Frysk organist, dirigint en komponist (* [[1935]]) * [[11 april|11]] - [[Max van Weezel]], Nederlânsk sjoernalist en politikolooch (* [[1951]]) * [[14 april|14]] - [[Hessel Miedema]], Frysk dichter en keunsthistoarikus (* [[1929]]) * [[17 april|17]] - [[Pieter Verhoeff]], Frysk regisseur en dokumintêremakker (* [[1938]]) * [[18 april|18]] - [[Willem Velema]], Frysk heechlearaar nijtestamentyske fakken (* [[1929]]) * [[21 april|21]] - [[Arie Oostlander]], Nederlânsk politikus en lid fan it Europeesk Parlemint (* [[1936]]). * [[23 april|23]] - [[Johan Witteveen]], Nederlânsk ekonoom en politikus (* [[1921]]) * [[30 april|30]] - [[Peter Mayhew]], Britsk-Amerikaansk akteur (* [[1944]]) ;maaie * [[12 maaie|12]] - [[Klara Gûseva]], Russysk reedrydster (* [[1937]]) * [[13 maaie|13]] - [[Doris Day]], Amerikaansk sjongster, aktrise en diere-aktiviste (* [[1922]]) * [[15 maaie|15]] - [[Zoltin Peeter]], byldzjend keunstner út Hallum (* [[1942]]) * [[16 maaie|16]] - [[Bob Hawke]], premier fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] (* [[1929]]) * 16 - [[Peer Mascini]], Nederlânsk akteur (* [[1941]]) * [[20 maaie|20]] - [[Niki Lauda]], Eastenryksk Formule 1-koereur (* [[1949]]) * [[22 maaie|22]] - [[Judith Kerr]], Ingelsk berneboekeskriuwster en yllustratrise (* [[1923]]) * 22 - [[Cees Schrama]], Nederlânsk jazzmuzikant en produsint (* [[1936]]) * [[28 maaie|28]] - [[Berber van der Geest]], Frysk ûnderwizer, dichteresse en skriuwster (* [[1938]]) * [[30 maaie|30]] - [[Martine Bijl]], Nederlânsk sjongster, aktrise, skriuwster en kabaretiêre (* [[1948]]) ;juny * [[2 juny|2]] - [[Barry Hughes]], Welsk fuotballer, fuotbaltrainer en sjonger (* [[1937]]) * [[23 juny|23]] - [[Akky van der Veer]], Frysk skriuwster (* [[1943]]) * [[25 juny|25]] - [[Isabel Sarli]], Argentynsk aktrise (* [[1935]]) ;july * [[6 july|6]] - [[Willem Mook]], Frysk tekenlearaar en keunstner (* [[1954]]) * [[19 july|19]] - [[Rutger Hauer]], Nederlânsk akteur (* [[1944]]) * [[20 july|20]] - [[Margaretha Grosser]], Sealterfryske skriuwster en oersetter (* [[1934]]) * [[21 july|21]] - [[Jelena Grigorjeva]], Russysk minskerjochte-aktiviste (* [[1978]]) ;augustus * [[8 augustus|8]] - [[Loek Caspers]], Nederlânsk fersetsstrydster (* [[1924]]) * [[12 augustus|12]] - [[Tom van Deel]], Nederlânsk dichter, essayist en literatuerkritikus (* [[1945]]) * [[16 augustus|16]] - [[Christina fan de Nederlannen]], Nederlânsk prinsesse (* [[1947]]) * [[16 augustus|16]] - [[Felice Gimondi]], Italjaansk hurdfytser (* [[1942]]) ;septimber * [[6 septimber|6]] - [[Robert Mugabe]], Simbabwaansk presidint (* [[1924]]) * [[9 septimber|9]] - [[Pier van Gosliga]], Frysk politikus (* [[1926]]) * [[26 septimber|26]] - [[Jacques Chirac]], Frânsk presidint (* [[1932]]) ;oktober * [[11 oktober|11]] - [[Robert Forster (akteur)|Robert Forster]], Amerikaansk akteur (* [[1941]]) * [[12 oktober|12]] - [[Hevrîn Xelef]], Syrysk-Koerdysk politika (* [[1984]]) * [[22 oktober|22]] - [[Til Gardeniers-Berendsen]], Nederlânsk politika (* [[1925]]) * [[27 oktober|27]] - [[Abû Bakr al-Bagdadi]], Iraaksk terrorist (* [[1971]]) * [[29 oktober|29]] - [[Jelle Zwart]], Frysk dichter (* [[1926]]) ;novimber * [[2 novimber|2]] - [[Sigge Ericsson]], Sweedsk reedrider (* [[1930]]) * [[11 novimber|11]] - [[Ilse Starkenburg]], Nederlânsk skriuwster (* [[1963]]) * [[13 novimber|13]] - [[Raymond Poulidor]], Frânsk hurdfytser (* [[1936]]) ;desimber * [[18 desimber|18]] - [[Marron C. Fort]], Amerikaansk taalkundige (* [[1938]]) * [[24 desimber|24]] - [[Fred Emmer]], Nederlânsk nijslêzer en skriuwer (* [[1934]]) ==Literatuer== ;romans * [[Jack Campbell (skriuwer)|Jack Campbell]], ''[[The Genesis Fleet: Triumphant]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Storm Cursed]]'' * [[Anne Bishop]], ''[[Wild Country (roman)|Wild Country]]'' ;novelles * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[Knife Children]]'' * Lois McMaster Bujold, ''[[The Orphans of Raspay]]'' ;ferhalebondels * [[Shawn Speakman]] (red.), ''[[Unfettered III]]'' ==Films== {{Kolommen2 |Kolom1= * ''[[Abominable (film út 2019)|Abominable]]'' * ''[[Ad Astra (film)|Ad Astra]]'' * ''[[Alita: Battle Angel]]'' * ''[[Angel Has Fallen]]'' * ''[[Avengers: Endgame]]'' * ''[[Battle at Big Rock]]'' * ''[[Captain Marvel (film)|Captain Marvel]]'' * ''[[Charlie's Angels (film út 2019)|Charlie's Angels]]'' * ''[[Cold Pursuit]]'' * ''[[Daor Klept de Klokke Weer]]'' * ''[[Ford v Ferrari]]'' <small>(ek bekend as ''Le Mans ’66'')</small> * ''[[47 Meters Down: Uncaged]]'' * ''[[Glass (film út 2019)|Glass]]'' * ''[[The Good Liar]]'' * ''[[Hellboy (film út 2019)|Hellboy]]'' * ''[[How to Train Your Dragon: The Hidden World]]'' * ''[[How to Train Your Dragon: Homecoming]]'' |Kolom2= * ''[[John Wick: Chapter 3 – Parabellum]]'' * ''[[Jumanji: The Next Level]]'' * ''[[Long Shot (film út 2019)|Long Shot]]'' * ''[[Midway (film út 2019)|Midway]]'' * ''[[Missing Link (film út 2019)|Missing Link]]'' * ''[[1917 (film út 2019)|1917]]'' * ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' * ''[[Rambo: Last Blood]]'' * ''[[Daniel (film út 2019)|Ser Du Månen, Daniel?]]'' * ''[[The Secret Life of Pets 2]]'' * ''[[Shazam! (film)|Shazam!]]'' * ''[[Snoggletog Log]]'' * ''[[Spider-Man: Far from Home]]'' * ''[[Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker]]'' * ''[[Super Gidget]]'' * ''[[Terminator: Dark Fate]]'' * ''[[Zombieland: Double Tap]]'' }} ==Muzyk== ;singles *[[Ingrid Andress]], ''[[More Hearts Than Mine]]'' ==Tillefyzje== * ''[[The Mandalorian]]'' * ''[[Star Wars: Roll Out]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2019| ]] [[Kategory:21e iuw]] 6vyjp0wt01fmxd3tho1bm0o28emnww4 0 163817 1238345 1105251 2026-08-12T23:18:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1238345 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Vampire Academy (Movie Logo).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Vampire Academy (film).png|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Vampire Academy'' | regisseur = [[Mark Waters]] | produsint = [[Don Murphy]]<br>[[Susan Montford]]<br>[[Michael Preger]]<br>[[Deepak Nayar]] | útfierend produsint = | senario = [[Daniel Waters (senarioskriuwer)|Daniel Waters]] | basearre op = [[Vampire Academy (roman)|de roman]] fan [[Richelle Mead]] | kamerarezjy = [[Tony Pierce-Roberts]] | muzyk = [[Rolfe Kent]] | filmstudio = [[IM Global]]<br>[[Kintop Pictures]]<br>[[Michael Preger|Preger Entertainment]]<br>[[Montford & Murphy Productions]] | distribúsje = [[The Weinstein Company]] <small>([[Feriene Steaten|Fer. St.]])</small><br>[[Entertainment One]] <small>([[Feriene Keninkryk|Fer. Ken.]])</small> | haadrollen = [[Zoey Deutch]]<br> [[Lucy Fry]] | voice-over = | byrollen = [[Danila Kozlovsky]]<br> [[Dominic Sherwood]]<br> [[Sarah Hyland]]<br> [[Sami Gayle]]<br> [[Olga Kurylenko]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]<br> [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] | premiêre = [[7&nbsp;febrewaris]] [[2014]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[fantasyfilm|fantasy]][[komeedzjefilm|komeedzje]][[horror]]film | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 104 minuten | budget = $30&nbsp;miljoen | opbringst = $15,4&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Vampire Academy''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[fantasyfilm|fantasy]][[komeedzjefilm|komeedzje]][[horror]]- en [[jeugdfilm]] út [[2014]] ûnder [[rezjy]] fan [[Mark Waters]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Zoey Deutch]] en [[Lucy Fry]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Fampiere-akademy". De [[film]] is basearre op 'e [[roman]] mei [[Vampire Academy (roman)|deselde namme]] fan [[Richelle Mead]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer de 17-jierrige Rose Hathaway, in ''dhampir'' (heal-[[fampier]]), dy't de [[liifwacht|beskermster]] is fan har [[freonskip|bêste freondinne]] Lissa Dragomir, in ''moroi'' ([[goed]]aardige fampier). De film folget dat twatal as se weromkeare nei de Akademy fan Sint-Vladimir om harren [[oplieding]]s ôf te meitsjen nei't se in jier lang op 'e flecht west hawwe. ''Vampire Academy'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien negative [[resinsje]]s en flopte yn 'e [[bioskopen]]. De plande [[ferfolchfilm]]s waarden neitiid skrast. Yn [[2021]] waard der by wize fan [[reboot (fiksje)|reboot]] [[Vampire Academy (tillefyzjesearje)|in tillefyzjesearje]] makke. ==Plot== Rose Hathaway is in santjinjierrige ''dhampir'' (heal-[[fampier]]) en [[liifwacht|beskermster]] yn [[oplieding]]. Har [[freonskip|bêste freondinne]] is de like âlde [[prinsesse]] Lissa Dragomir, in ''moroi'', oftewol in [[stjerlikens|stjerlike]], [[goed]]aardige fampier mei in [[minsklik]]e [[libben]]sspanne. Lissa heart ta ien fan 'e tolve [[kening|keninklike]] [[famylje (besibskip)|famyljes]] fan 'e ''moroi'', dy't om bar regearje. Sy en Rose binne de oerlibbenen fan in [[needlot]]tich [[ferkearsûngemak]], feroarsake troch ien dy't [[riden ûnder ynfloed|mei drank op efter it stjoer]] siet, wêrby't Lissa har [[heit]] en [[mem]] en har âldere [[broer]] Andre omkommen binne. Sûnt it ûngemak diele Rose en Lissa in [[telepaty]]ske bân, dy't lykwols ienrjochtingsferkear fan Lissa nei Rose is en boppedat inkeld út en troch wurket. Tegearre binne se in [[jier]] lyn (en in jier nei it ûngemak) de Akademy fan Sint-Vladimir ûntflechte, in [[kostskoalle]] foar jonge ''dhampir'' en ''moroi'' fan oer de hiele wrâld, dêr't de ''moroi'' traind wurde yn 'e behearsking fan [[magy]], wylst ''dhampir'' dêr oplaat wurde ta [[liifwacht]]en fan 'e moroi. Sûnt libje se [[ûnderdûken|ûnderdûkt]], de lêste tiid yn [[Portland (Oregon)]]. Dêre wurde Rose en Lissa opspoard troch in team fan ''dhampir''-beskermers û.l.f. Dimitri Belikov, dy't de wichtichste [[fjochtsport]]ynstrukteur fan 'e Akademy fan Sint-Vladimir is. Under twang wurde de beide [[famke]]s meinommen werom nei de kostskoalle. Underweis wurdt it [[konfoai]] fan in stikmannich [[auto's]] oanfallen troch in kloft ''strigoi'', dy't ferskate ''dhampirs'' [[dea]]dzje foar't Dimitri regaad makket en mei harren ôfweeft. (''Strigoi'' binne de [[boasaardigens|boasaardige]] [[ûndea]]de fampieren út 'e [[leginde]]n fan [[East-Jeropa]], dy't harren [[slachtoffer]]s deadzje troch al harren [[bloed]] op te [[drinken]]. In ''strigoi'' ûntstiet as in ''moroi'' opsetlik of by fersin syn [[selsbehearsking]] ferliest en in 'fieder' of 'fiedster' ombringt.) Arrivearre oan 'e Akademy fan Sint-Vladimir wol [[rektriks]] Kirova witte wêrom't Rose en Lissa útnaaid binne. Dêr komt gjin dúdlik antwurd op. Kirova wol de beide famkes [[straf]]fe, mar dat wurdt foarkommen troch trije dingen: de [[sykte|sike]] prins Victor Dashkov, in freon fan Lissa har [[âlden]] silger, docht in goed wurdsje foar harren; Dimitri fertelt dat er ûnderweis werom út Portland bewiis sjoen hat dat Rose en Lissa wier in [[geast|mentale]] bân diele, dy't út en troch telepatysk liket te wêzen; en Lissa brûkt in [[hypnoaze|hypnotisearjend-eftige]] foarm fan magy dy't ''kompulsje'' hjit om Kirova ta [[lankmoedigens]] te bringen. Neitiid ferfetsje de beide famkes harren opliedings oan 'e kostskoalle, dêr't Lissa lykwols mijd wurdt troch har [[klasse (ûnderwiis)|klasgenoaten]]. De iennichste freondinne dy't Lissa en Rose oan 'e kostskoalle hawwe, is Nathalie, de wat [[nerd]]-ige [[dochter]] fan prins Dashkov, dy't sels likemin freonen hat. Rose begjint al rillegau [[fereale]] te reitsjen op Dimitri, dy't no har learmaster en [[mentor]] is. {{Plotbedjer film}} Rose en Lissa begjinne mysterieuze boadskippen te finen, wêryn't it libben fan Lissa [[bedriging (misdriuw)|bedrige]] wurdt: in nije [[screensaver]] dy't troch [[hacken]] op har [[kompjûter]] [[upload]] is; in berjocht skreaun yn [[bloed]] op 'e wand fan har [[keamer]]; en in oar berjocht by it [[fandalisme|fandalisearre]] [[tinkteken]] foar har âldelju en broer yn 'e [[kapel (tsjerkegebou)|kapel]] fan 'e akademy. Rose, Lissa en Nathalie fermoedzje dat harren klasgenoate Mia Rinaldi dêrefter sit, dy't foarhinne de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|faam]] wie fan Lissa har broer Andre. Nei dy syn dea kaam út dat er ek mei oare [[famke]]s omsloech, dat Lissa en Rose tinke dat Mia dêrtroch in [[hate]] opfette hat foar it Dragomir-laach dy't se fokust hat op 'e iennichste noch libbene [[telch]] út dy famylje: Lissa. Lissa siket neieroankommen ta Christian Ozera, in klasgenoat fan harres dy't oan 'e kostskoalle op in [[reputaasje|minne namme]] leit om't syn beide [[âlden]] ''strigoi'' wurden binne. As it dernei útsjocht dat hy en Lissa [[ferkearing]] krije sille, beskôget Rose it as har plicht as beskermster fan Lissa om dêr it near op te lizzen troch de ûntlûkende [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] te [[sabotearjen]]. Underwilens ûndersiket Rose ek de ferdwining fan Sonya Karp, in [[leararesse]] dy't har en Lissa holpen hat om fan 'e Akademy fan Sint-Vladimir út te naaien. Eltse kear as se lykwols tsjin immen de namme fan frou Karp neamt, rint se tsjin in izige muorre fan stilswijen oan. Uteinlik fynt se bylden fan Karp, dy't [[sljochtsinnigens|mentaal labyl]] wurden wie troch it brûken fan in tige seldsume soarte magy, dêr't men lju it libben mei rêde kin dy't op it rântsje fan 'e [[dea]] balansearje. Mei't se der sels ris tsjûge fan west hat hoe't Lissa it libben fan in [[krie]] rêde dy't earne tsjin oan flein wie en de [[nekke]] brutsen hie, begjint Rose te fermoedzjen dat Lissa oer deselde soarte magy beskikt as frou Karp. Underwilens wurdt Lissa almar ôfhâldiger en kâlder, wat Rose wyt oan it feit dat har freondinne hieltyd mear gebrûk makket fan ''kompulsje'' om yn alle saken har sin te krijen. Om Lissa te rêden, moat se gau-gau sjen út te finen hokfoar magy it is dêr't Lissa oer beskikt, mar Rose is mear in dogger as in tinker, dat se moat help hawwe fan immen dy't thús is yn 'e [[argiven]]. Dêrom kloppet se foar help oan by Christian Ozera, dy't har fersyk earst ôfstegeret om't er yn 'e tuskentiid ûntdutsen hat dat Rose derfoar ferantwurdlik is dat Lissa neat mear fan him witte wol. As Rose lykwols seit dat it derom giet om Lissa te rêden, jout Christian ta, mei't er wier fereale op Lissa is. Djip yn 'e argiven fan 'e akademy ûntdekke se dat de nammejouwer fan 'e skoalle, [[Vladimir fan Kiëv]], ek oer de foarm fan magy beskikte dy't frou Karp en Lissa hawwe, en dat dy magy ''spiritus'' hjit. Mei ''spiritus'' kin Lissa sykten genêze en de stjerrenden rêde, mar dizze foarm fan magy put de libbensenerzjy fan 'e brûker yn hege mjitte út. As Lissa har [[kat]] fermoarde wurdt, ûndernimt Rose aksje om't it mei it [[narjen]] no oer de skreef giet. Twa jonges út deselde klasse as sysels en Lissa bekenne dat se yn ruil foar [[seks]] Mia holpen hawwe mei de bedrigings en it fandalisme, en Mia jout neitiid itselde ta, mar alle trije ûntstride se dat se Lissa har kat wat oandien hawwe. It foarfal mei de kat makket by Rose [[oantinken]]s wekker dy't foar har ferburgen wiene troch frou Karp. Se wit no wer dat Karp dejinge wie dy't har bepraat hat om mei Lissa de Akademy fan Sint-Vladimir te ûntflechtsjen, om't Karp úthold dat Lissa op 'e kostskoalle net feilich wêze soe. By rektriks Kirova stiet Rose derop oan om har ynsjoch te jaan yn 'e geheime [[ynformaasje]] yn it [[dossier]] fan frou Karp. Dimitri falt har by en seit dat it tiid en mear as tiid is om Rose te fertellen wêr't de stâle fêstsit. [[Befeiligingskamera|Befeiligingskamera's]], dêr't Rose de bylden fan te sjen kriget, hawwe fêstlein hoe't frou Karp harsels ta ''strigoi'' makke hat troch in fieder te deadzjen, en hoe't se dêrnei út 'e kostskoalle ûntsnapt is. Nimmen hat dêrnei noch wat fan har heard. Rose besiket Lissa derfan te oertsjûgjen dat se sparsumer mei har magy omgean moat, mar Lissa wol net harkje. Pas as Rose har [[ankel]] brekt troch in ûnbedoelde bywurking fan Lissa har oergebrûk fan magy, beseft se dat Rose gelyk hie. Nei't se Rose har ankel genêzen hat, [[ûntskuldiging|ûntskuldiget]] se har foar har [[hâlden en dragen]] de lêste tiid en [[fermoedsoening|fermoedsoenje]] de beide freondinnen har mei-inoar. Tagelyk krije Lissa en Christian sa súntsjes oan ferkearing, in ûntwikkeling dy't Rose diskear net mear opkeart. Op in [[bal (dûnsfeest)|bal]] foar de [[learling]]en fan 'e kostskoalle wurde Rose en Lissa faninoar skaat. Lissa wurdt [[ûntfierd]], mar troch harren telepatyske bân is Rose tsjûge fan dat barren. Se giet nei Dimitri om help, mar sadree't se him sjocht, ferjit se alles om har hinne en wurde se allebeide oerweldige troch in hommels opkommende weach fan [[lust]]. It is Dimitri dy't de kop der noch it meast by hat en op in stuit beseft dat dit gjin normale [[gefoelens]] binne. As er it [[halskeatling]], dat Rose fan prins Dashkov krige hat, ôfskuord en yn 'e [[iepen hurd]] smyt, ferdwynt de lust by har beiden en kinne se wer [[tinken|tinke]]. Mei Christian en Gabriela, in oare ''dhampir'', sette se efter de ûntfierders oan. It docht bliken dat dejinge dy't efter de ûntfiering fan Lissa sit, prins Dashkov sels is. Hy is oanhelle mei it syndroom fan Sandovsky, in groanyske en ûngenêslike [[sykte]], dy't him ûngaadlik makket foar de hearskippij oer de ''moroi''. Hy wol no dat Lissa ''spiritus'' brûkt om him te genêzen. Om't syn oandwaning groanysk is, sil se dat hieltyd wer op 'e nij dwaan moatte, dat hy is fan doel om har [[finzen]] te hâlden oant se fan útputting stjert. Om Rose ôf te lieden, hat er har it halskeatling jûn, dat baaid is yn in sterk [[leafdesdrank]]je. Dashkov lit Lissa [[marteling|martelje]] troch in [[blinens|bline]] dy't net fetber is foar har ''kompulsje'' oant se tajout en him genêst. Underwilens arrivearje Rose-en-dy by it skûlplak fan Dashkov. Wylst Dimitri en Gabriela har mei grou [[geweld]] in paad klearje troch Dashkov syn trewanten, glûpe Rose en Christian troch in syddoar nei binnen ta om Lissa te rêden. Dat falt noch net ta as Lissa tagelyk op eigen manneboet besiket te ûntsnappen, mei as gefolch dat se inoar yn 't earstoan mis rinne. Op it [[gazon]] wurde Lissa, Rose en Christian ynsletten troch Dashkov, dy't Christian delsjit. Sels wurdt er lykwols fuort dêrnei finzen nommen troch Dimitri, mar net foar't er syn [[boppenatuerlik]]e 'psy-hûnen' op Lissa ôf stjoert. De bisten wurde lykwols ferbrânt troch de fataal ferwûne Christian, dy't it yn uterste need foar it earst yn syn libben slagget om mear as in skiterich lyts flamke te meitsjen. Neitiid rêdt Lissa syn libben troch enerzjy foar ''spiritus'' te 'lienen' fia har mentale bân mei Rose. Werom op 'e Akademy fan Sint-Vladimir wurdt Dashkov finzen set yn in [[sel (finzenis)|sel]] yn 'e [[kelder]] fan 'e kostskoalle. As er dêr befrege wurdt troch Rose, leit er har út dat har bân mei Lissa ûntstien is trochdat Rose 'tute troch it skaad' is. Dat barde doe't se by it auto-ûngemak dêr't Lissa har âlden en broer by omkamen, sa ticht by de dea kaam is dat se op gjin inkele oare wize mear te rêden wie as troch it gebrûk fan ''spiritus'', dat Lissa doe foar it earst die. Dashkov hie dat al rillegau foar it ferstân, en sûnt smeit er plannen om Lissa har krêften foar syn eigen genêzing te brûken. Wylst se yn [[petear]] binne, wurdt Rose beslûpt troch Dashkov syn dochter Nathalie, dy't harsels ûnderwilens op it bal ta ''strigoi'' makke hat troch alle bloed op te drinken fan 'e klasgenoat op wa't se fereale wie. Rose en Nathalie reitsje yn gefjocht, mar Rose kin harsels der net ta bringe om Nathalie, dy't lang har freondinne west hat, te deadzjen. Dêrtroch kriget Nathalie de kâns en befrij har heit. As prins Dashkov de kelder ferlitte wol, komt er lykwols Dimitri tsjin, dy't him deamakket. Dêrnei helpt Rose Dimitri om ek Nathalie te ferslaan en om te bringen. Letter jout Lissa in [[taspraak]] oan 'e oare learlingen fan 'e kostskoalle wêryn't se fertelt dat ''spiritus'' it type magy is dêr't se sels yn spesjalisearre is, en dat it oan Rose te tankjen is dat se dêr sa goed mei omgean kin. Ek bepleitet se minder rivaliteiten en mear freonlikens mank de learlingen. Neitiid moetet Rose bûtendoar Dimitri, oan wa't se freget oft hy ek gefoelens foar hàr hat. Hy jout dêr gjin antwurd op, mar begjint fuortendaliks út te lizzen wêrom't it neat tusken harren wurde kin, lykas it [[leeftyd]]sferskil en it feit dat hy in learaar en sy in learling is. Boppedat, sa seit er, kin er net [[leafde|fan har hâlde]], om't er dan yn gefal fan gefaar hàr rêde soe ynstee fan Lissa. Rose freget om ien inkele frijwillige [[tút]] dy't net ûnder ynfloed fan in leafdesdrankje jûn wurdt, en as Dimitri nei har ta linet, slacht se him del en wurdt se him foar it earst yn har training oermânsk. Dêrnei jout se him in tút op it [[wang]] en rint by him wei. Yn in [[grot]] yn 'e [[berchtme|bergen]] dy't útsjocht op 'e Akademy fan Sint-Vladimir beächtet Sonya Karp har eardere wurkplak, wylst se in ûnbidige kliber ''strigoi'' ree makket foar de oanfal. ==Rolferdieling== [[File:EXclusive TV Zoey Deutch.jpg|right|thumb|200px|[[Zoey Deutch]].]] [[File:Lucy Fry by Gage Skidmore.jpg|right|thumb|130px|[[Lucy Fry]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | Rosemary "Rose" Hathaway | [[Zoey Deutch]] |- | [[prinsesse]] Vasilissa "Lissa" Dragomir | [[Lucy Fry]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Dimitri Belikov | [[Danila Kozlovsky]] |- | Christian Ozera | [[Dominic Sherwood]] |- | Natalie Dashkov | [[Sarah Hyland]] |- | Mia Rinaldi | [[Sami Gayle]] |- | [[rektriks]] Ellen Kirova | [[Olga Kurylenko]] |- | Mason Ashford | [[Cameron Monaghan]] |- | [[prins]] Victor Dashkov | [[Gabriel Byrne]] |- | Spiridon | [[Ben Peel]] |- | Sonya Karp | [[Claire Foy]] |- | Jesse Zeklos | [[Ashley Charles]] |- | Aaron Drozdov | [[Edward Holcroft]] |- | Ray Sarcozy | [[Chris Mason (akteur)|Chris Mason]] |- | [[keninginne]] Tatjana Ivashkov | [[Joely Richardson]] |- | Gabriela | [[Dominique Tipper]] |- | Kenneth | [[Nick Gillard]] |- | Camilla Conta | [[Bronté Norman-Terrell]] |- | Bruno | [[Harry Bradshaw]] |- | Meisner | [[Ramon Tikaram]] |- | Andre Dragomir | [[Rory Fleck-Byrne]] |- | Eric Dragomir | [[Alexander Abadzis]] |- | Rhea Dragomir | [[Elizabeth Conboy]] |- | [[leararesse]] | [[Richelle Mead]] <small>([[cameo]])</small> |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Vampire Academy'' waard [[regissearre]] troch [[Mark Waters]] nei in [[senario]] fan syn [[broer]] [[Daniel Waters (senarioskriuwer)|Daniel Waters]]. Dat wie basearre op ''[[Vampire Academy (roman)|Vampire Academy]]'', it earste diel út [[2007]] fan 'e [[romansearje]] mei [[Vampire Academy (romansearje)|deselde namme]] fan [[Richelle Mead]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Don Murphy]], [[Susan Montford]], [[Michael Preger]] en [[Deepak Nayar]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[IM Global]], [[Kintop Pictures]], [[Michael Preger|Preger Entertainment]] en [[Montford & Murphy Productions]]. ''Vampire Academy'' wie dêrmei in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]30&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Tony Pierce-Roberts]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Rolfe Kent]]. It wie oarspronklik de bedoeling dat de film de [[titel (namme)|titel]] ''Vampire Academy: Blood Sisters'' krije soe. It doel wie doe noch om alle fiif romans út 'e ''Vampire Academy''-rige te ferfilmjen, en de produsinten woene dat alle films in ferskillende namme hawwe soene. Dat idee stapten se letter fan ôf. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Vampire Academy'' setten op [[28&nbsp;maaie]] [[2013]] útein en duorren oant en mei [[20&nbsp;july]] fan dat jier. De measte [[sêne]]s waarden filme yn 'e [[Pinewood Studios]] yn it [[Ingelân|Ingelske]] [[Buckinghamshire]]. De bûtendoarsênes by de Akademy fan Sint-Vladimir waarden opnommen by de [[Chaterhouse School]] yn [[Surrey]]. In lyts diel fan 'e opnamen waard dien yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Montana]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Vampire Academy'' waard yn 'e [[Feriene Steaten]] fersoarge troch [[The Weinstein Company]] en yn it [[Feriene Keninkryk]] troch [[Entertainment One]]. De film gie op [[7&nbsp;febrewaris]] [[2014]] yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. Yn it Feriene Keninkryk soe de film earst op [[19&nbsp;febrewaris]] útkomme, mar dat waard om ûndúdlike redens opskood nei [[24&nbsp;april]]. Doe't ''Vampire Academy'' it yn 'e Amerikaanske bioskopen min die, waard besletten en bring de film yn it Feriene Keninkryk [[direkt-op-fideo]] út, wat op [[14&nbsp;july]] barde. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[4&nbsp;febrewaris]] by [[platemaatskippij]] [[Universal Music Enterprises]]. ''Vampire Academy'' kaam op [[20&nbsp;maaie]] [[2014]] (yn 'e Feriene Steaten) út op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Vampire Academy'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. Sa skreau [[Manohla Dargis]] yn ''[[The New York Times]]'' dat [[regisseur]] [[Mark Waters]] "net bysûnder ynteressearre liket te wêzen yn 'e [[boppenatuerlik]]e dielen fan ''Vampire Academy'', en hy beskikte dúdlik net oer it [[budget]] om it bytsje hokus-pokus dat er deryn treaun hat, magysk te meitsjen." Yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' fûn Dennis Harvey dat de film "der net inkeld útsjocht as in sa krú mooglik mingsel fan eleminten út ''[[Harry Potter (filmsearje)|Harry Potter]]'' en ''[[Twilight (filmsearje)|Twilight]]'', mar ûntwurpen liket te wêzen om dy beide [[mediafranchise|franchises]] der yn ferhâlding út sjen te litten as ivige monuminten fan 'e wrâldkultuer." Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Vampire Academy'' in leech goedkarringspersintaazje fan 16%, basearre op 58 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't [de film] miskien syn yn 't foar al besteande kliber [[fan (persoan)|fans]] wol oansprekke sil, lient dizze krusing tusken ''Twilight'' en ''[[Mean Girls]]'' op loaie wize fan syn foargongers en biedt er njonken syn smoarfolle eftergrûnferhaal net folle [[humor]] of spanning." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Vampire Academy'' in goedkarringspersintaazje fan 30%, basearre op 14 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Vampire Academy'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]7,8&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $7,6&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $15,4&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $30&nbsp;miljoen betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan $14,6&nbsp;miljoen, dêr de [[marketing]]kosten noch oerhinne komme. ===Prizen=== ''Vampire Academy'' waard yn [[2014]] nominearre foar twa [[Teen Choice Award]]s, yn 'e [[kategory]]en favorite [[komeedzjefilm]] en favorite [[aktrise]] yn in komeedzjefilm ([[Zoey Deutch]]). ===Skraste ferfolchfilms en reboottillefyzjesearje=== It hie oarspronklik de bedoeling west om alle fiif [[roman]]s fan 'e [[Vampire Academy (romansearje)|''Vampire Academy''-romansearje]] te ferfilmjen, mar nei it [[teloarstellend]]e resultaat fan 'e earste film, waard dêr fan ôfsjoen. Yn [[2021]] makke de Amerikaanske [[streaming media|streamingtsjinst]] [[Peacock (streamingtsjinst)|Peacock]] bekend dat der in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan ''Vampire Academy'' yn produksje nommen wie yn 'e foarm fan [[Vampire Academy (telefyzjesearje)|in tillefyzjesearje]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.va-movie.com/ Offisjele webside fan ''Vampire Academy''] * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt1686821/ Ynformaasje oer ''Vampire Academy'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Vampire_Academy_(film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Vampire Academy'' (film)}} [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske jeugdfilm]] [[Kategory:Britske fantasyfilm]] [[Kategory:Britske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Britske jeugdfilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Jeugdhorrorfilm]] [[Kategory:Unôfhinklike film]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Entertainment One]] [[Kategory:Film fan The Weinstein Company]] [[Kategory:Film fan Mark Waters]] [[Kategory:Film út 2014]] [[Kategory:Film oer in oplieding]] [[Kategory:Film oer in kostskoalle]] [[Kategory:Film oer fampieren]] [[Kategory:Film oer tsjoenderij]] [[Kategory:Film oer freonskip]] [[Kategory:Film oer in prinsesse]] [[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]] f37761bu5s308jxsj0dwlsegbcbf3zo 14 163821 1238346 1105235 2026-08-12T23:19:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 tr 1238346 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Horrorkomeedzje]] hzzxpzgk013cyjxbxig079lcz90qk1z 0 168133 1238343 1121568 2026-08-12T23:17:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1238343 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Gremlins Logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Gremlins1.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Gremlins'' | regisseur = [[Joe Dante]] | produsint = [[Michael Finnell]] | útfierend produsint = [[Steven Spielberg]] | senario = [[Chris Columbus (filmmakker)|Chris Columbus]] | basearre op = | kamerarezjy = [[John Hora]] | muzyk = [[Jerry Goldsmith]] | filmstudio = [[Warner Bros.]]<br>[[Amblin Entertainment]] | distribúsje = [[Warner Bros.]] | haadrollen = [[Zach Galligan]]<br> [[Phoebe Cates]] | voice-over = | byrollen = [[Hoyt Axton]]<br> [[Frances Lee McCain]]<br> [[Howie Mandel]]<br> [[Polly Holliday]]<br> [[Dick Miller]]<br> [[Glynn Turman]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[8&nbsp;juny]] [[1984]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[swarte komeedzje]][[horrorfilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 106 minuten | budget = $11&nbsp;miljoen | opbringst = $212,9&nbsp;miljoen | prizen = 5 × [[Saturn Award]]<br>1 × [[Young Artist Award]] | filmsearje = ''[[Gremlins (franchise)|Gremlins]]'' | foarich diel = | folgjend diel = ''[[Gremlins 2: The New Batch]]'' }} '''''Gremlins''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swarte komeedzje]][[horrorfilm]] en [[famyljefilm]] út [[1984]] tsjin 'e eftergrûn fan in [[kryst]][[setting]]. De [[film]] waard [[regissearre]] troch [[Joe Dante]] en hie yn 'e [[haadrol]]len [[Zach Galligan]] en [[Phoebe Cates]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei [[gremlin]]s, ûndogenske [[mytyske wêzens]] dy't yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske wrâld]] gauris de skuld op 'e lea skood krije as [[apparatuer]] of [[masine]]ry it net of net goed mear docht. It [[plot|ferhaal]] folget de jongeman Billy Peltzer, dy't in nuver wêzentsje as [[húsdier]] kriget. As er him net oan 'e fersoargingsfoarskriften hâldt, ûntsteane út dat iene wêzen ferskate oaren, dy't har ûntpoppe ta [[agresje|agressive]] en destruktive lytse [[meunster (wêzen)|meunsters]] dy't it hiele stedsje de fernieling yn helpe. ''Gremlins'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en woeks yn 'e [[bioskopen]] út ta in grut [[kommersje]]el súkses. Yn [[1990]] waard der in [[ferfolchfilm]] makke, ''[[Gremlins&nbsp;2: The New Batch]]'', mar dy film flopte yn 'e bioskopen. Nettsjinsteande dat is der troch de jierren hinne in [[mediafranchise]] mei [[Gremlins (franchise)|deselde namme]] om ''Gremlins'' hinne ûntstien. ==Plot== Rand Peltzer, in ûnsúksesfolle [[útfiner]] fan net wurkjende apparaten, giet yn 'e grutte stêd fan doar ta doar om syn útfinings te sliten. Sa komt er yn 'e [[Chinatown|Sineeske wyk]] yn in [[antyk]]winkel, dêr't er in lyts [[pels|hierrich]] wêzentsje sjocht, dat menear Wing, de op jierren reitsjende eigner fan 'e [[winkel]], in ''mogwai'' neamt (fan it [[Kantoneesk]]e 魔怪, dat "[[demon]]" betsjut). Rand wol it beslist keapje as [[krystkado]] foar syn [[soan]] Billy, dat hy biedt [[$]]200, mar Wing seit tsjin him dat it besit fan in ''mogwai'' in protte [[ferantwurdlikheidsbesef]] ferget, en dat er it bistke dêrom net ferkeapje wol. Wing syn jonge [[pakesizzer]], dy't it [[jild]] wol hawwe wol, ferkeapet de ''mogwai'' letter lykwols efter de rêch fan syn pake om. Hy fertelt Rand trije regels dy't er by de fersoarging fan 'e ''mogwai'' yn acht nimme moat. Yn it foarste plak kinne ''mogwai'' net tsjin fel [[ljocht]], yn 't bysûnder fel [[sinne]]ljocht, dêr't se fan [[dea]]geane. Oard moat er derfoar soargje dat it wêzentsje nea yn kontakt komt mei [[wetter]]. En trêd, en dat is it wichtichste, moat er him nea nei [[midsnacht]] fuorje, ek al biddelet er dêr ek noch sa om. Rand giet nei hûs yn it lytse stedsje Kingston Falls, en neamt de ''mogwai'' ûnderweis Gizmo. Thús oankommen, jout er it wêzentsje daliks oan 'e likernôch tweintichjierrige Billy, dy't op 'e pleatslike [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] wurket. Hy leit him de trije regels út, mar de [[earnst]] dêrfan kringt net ta Billy troch. As Billy letter Gizmo sjen lit oan syn [[buorjonge|buorjonkje]] Pete, griemt dy by fersin wetter oer it wêzentsje hinne. Dêrop groeie der [[swolm]]s op Gizmo syn [[rêch]], en as dy iepenknappe, springe der fiif lytse hierbaltsjes út, dy't binnen inkele [[minuten]] útgroeie ta folwoeksen ''mogwai''. De fiif nije ''mogwai'' binne lykwols net leaf, lykas Gizmo, mar blike ferfelende en [[agresje|agressive]] ûnrêststokers te wêzen, dy't oanfierd wurde troch ien mei in ljochte streek troch it [[hier (begroeiïng)|hier]], dy't Billy dêrom Stripe neamd. {{Plotbedjer film}} De oare deis nimt Billy ien fan 'e nije ''mogwai'' mei nei syn eardere [[skoalle]], dêr't er it wêzentsje oan [[biology]]learaar Roy Hanson sjen lit. Teffens griemt er der in drip wetter op, wêrnei't der in sânde ''mogwai'' ûntstiet. Hanson freget oft er it nije wêzentsje hâlde mei foar neier ûndersyk, dat Billy lit it by him efter. Hanson set útein mei [[fiviseksje|fivisektyske]] eksperiminten dy't de ''mogwai'' net leuk fynt. Dy jûns bedonderje Stripe en syn kwartet oanhingers Billy om harren nei midsnacht te fuorjen troch it [[elektrisiteitssnoer|snoer]] fan syn [[elektrysk]]e [[wekker]] troch te biten, sadat it [[oerwurk]] op healwei tolven stean bliuwt. Neitiid foarmje se [[kokon]]s, en dat docht de ''mogwai'' fan Hanson ek, dy't [[nacht]]s in [[brochje]] te pakken krigen hat dat Hanson omtommelje litten hie. As de [[metamorfoaze]] fan 'e ''mogwai'' kompleet is, komme út 'e kokons gemiene, dûnkergriene, [[reptyl]]ske [[meunster (wêzen)|meunsterkes]] te foarskyn, dy't letter troch Billy syn [[buorman]] Futterman "[[gremlin]]s" neamd wurde. It fiiftal by Billy thús set daliks útein mei Gizmo te [[tramtaasje|tramtearjen]], wylst de iene op skoalle [[wraak]] nimt op Hanson troch him dea te meitsjen. Billy is dejinge dy't it [[stoflik omskot]] fan 'e learaar fynt, wêrnei't er him daliks nei hûs ta hastiget, dêr't er krekt op 'e tiid oankomt om it libben fan syn [[mem]] Lynn te rêden, dy't troch Stripe-en-dy oanfallen wurdt. Mei't Lynn dan al trije fan 'e gremlins deade hat en Billy de fjirde út 'e ljochten helpt, bliuwt inkeld Stripe noch oer. Yn it [[nacht]]lik [[tsjuster]] set Billy de flechtsjende gremlin efternei. De efterfolging liedt nei de pleatslike fêstiging fan 'e [[YMCA]], dêr't Stripe yn it [[swimbad]] springt. It kontakt mei safolle wetter soarget foar it ûntstean fan tûzenen nije gremlins, dy't op streuptocht troch Kingston Fall geane. Se ferniele alles dat los en fêst sit. Buorman Futterman en de frou wurde deariden mei Futterman syn eigen [[snieploech]]. In [[rykdom|rike]] dame, frou Deagle, komt om as se troch har eigen [[dak]] smiten wurdt nei't de gremlins har [[treplift]] opfierd hawwe. Ferskate oare ynwenners fan it stedsje wurde troch de meunsterkes [[fermoarde]], wylst in protte oaren [[ferwûne]] reitsje. Billy besiket ûnderwilens help fan 'e autoriteiten te krijen troch nei de pleatslike [[sheriff]] te gean. As er lykwols fertelt wat der bard is, wurdt er net leaud, ek net nei't er Gizmo sjen litten hat. Underwilens is Billy syn [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|faam]] Kate fêst kommen te sitten yn 'e [[kroech]] dêr't se as [[servearster]] wurket, en dêr't in grutte kloft gremlins har twingt om harren te betsjinjen mei [[sigaret]]ten, [[sterke drank]] en [[snack]]s. By tafal ûntdekt se op in stuit dat de wêzens [[bewusteleas]] of mooglik sels dea reitsje as se de [[flitser (fototastel)|flitser]] fan har [[fototastel]] ôfgean lit. Sa wit se te ûntsnappen, wêrnei't se mei Billy en Gizmo beskûl siket yn it bankgebou, dat earder al troch de gremlins [[fandalisme|fandalisearre]] is. Se bliuwe dêr oant it te neare nacht bûtendoar stil wurdt. As se wer foar it ljocht komme, ûntdekke se dat alle [[krystferljochting]] de gremlins te ljocht wie en dat se harren dêrom allegear weromlutsen hawwe yn it tsjuster fan 'e pleatslike [[bioskoop]], dêr't se [[Walt Disney]]'s ''[[Snow White and the Seven Dwarfs (film út 1937)|Snow White and the Seven Dwarfs]]'' sjogge. Billy en Kate kringe de bioskoop binnen, dêr't se yn 'e [[kelder]] in [[ierdgas]]lieding iepenbrekke en op in oar plak yn it gebou [[brân]] feroarsaakje. De gremlins wurde harren gewaar en komme efter harren oan, mar Billy en Kate witte op 'e tiid fuort te kommen en de doar efter harren ôf te sluten. Alle gremlins komme sadwaande om as de bioskoop úteinlik [[ûntploffing|de loft yn giet]] wannear't it fjoer en it gas mei-inoar yn oanrekking komme. Op 'e nij is Stripe de iennichste oerlibbene, mei't er de bioskoop ferlitten hie om in [[snobbersguod]]winkel oare kant strjitte te plonderjen. As de [[moarnsdage|dage]] oan 'e loft is, folgje Billy, Kate en Gizmo Stripe nei it pleatslike [[warehûs]], dêr't Stripe in [[fontein]] ûntdekt en op it punt stiet deryn te springen om in nij leger fan gremlins fuort te bringen. Gizmo iepenet lykwols krekt op 'e tiid it [[rolgerdyn]] foar in [[skylight]]. Mei't de [[sinne]] ûnderwilens opkommen is, set dat Stripe fol yn it ljocht, wat syn dea betsjut. Yn 'e [[media]] ferskine neitiid berjochten oer de healwize ûngeregeldheden en [[massahystearje]] dy't it oars sa rêstige Kingston Falls folslein ferrinnewearre hawwe en foar ferskate deaden soarge hawwe. Menear Wing, dy't út 'e berjochten opmakke hat wat der bard is en sadwaande wit wêr't er wêze moat, ferskynt by de Peltzers oan 'e doar om Gizmo werom te nimmen. Dêrby [[krityk|bekritisearret]] er sawol de Peltzers sels as de [[Westerske kultuer]] dêr't se fertsjintwurdigers fan binne foar de soargeleazens wêrmei't se mei de [[natoer]] omspringe. As er fuort sil, wol Gizmo lykwols [[ôfskie]] nimme fan Billy, mei wa't er in bân foarme hat. Dat rekket de âldman wol, en hy jout ta dat Billy miskien ienris ree wêze sil om 'e ferantwurdlikheid foar in ''mogwai'' te dragen. Oant dy tiid sil Gizmo op him wachtsje. ==Rolferdieling== [[File: Zach_Galligan_at_the_Chiller_Theatre_Expo_in_NJ,_October 26, 2013.jpg|right|thumb|150px|[[Zach Galligan]] yn [[2013]].]] [[File:Phoebe Cates at 81st Academy Awards.jpg|right|thumb|160px|[[Phoebe Cates]] yn [[2009]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Billy Peltzer | [[Zach Galligan]] |- | Kate Beringer | [[Phoebe Cates]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Rand Peltzer | [[Hoyt Axton]] |- | Lynn Peltzer | [[Frances Lee McCain]] |- | Gizmo | [[Howie Mandell]] <small>(allinne [[stim]])</small> |- | Ruby Deagle | [[Polly Holliday]] |- | Murray Futterman | [[Dick Miller]] |- | Roy Hanson | [[Glynn Turman]] |- | Pete Fountaine | [[Corey Feldman]] |- | menear Wing | [[Keye Luke]] |- | [[sheriff]] Frank Reilly | [[Scott Brady]] |- | [[helpsheriff]] Brent Frye | [[Jonathan Banks]] |- | Stripe | [[Frank Welker]] <small>allinne stim)</small> |- | Roland Corben | [[Edward Andrews]] |- | Wing syn [[pakesizzer]] | [[John Louie]] |- | Dorry | [[Kenny Davis]] |- | Gerald Hopkins | [[Judge Reinhold]] <small>([[cameo]])</small> |- | Sheila Futterman | [[Jackie Joseph]] |- | [[radio-discjockey]] Rockin' Ricky Rialto | [[Don Steele]] <small>allinne stim)</small> |- | frou Harris | [[Belinda Balaski]] |- | Anderson | [[Harry Carey jr.]] |- | [[skoalbern]] #1 | [[Nicky Katt]] |- | skoalbern #2 | [[Tracy Wells]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Gremlins'' waard [[regissearre]] troch [[Joe Dante]] nei in [[senario]] fan [[Chris Columbus (filmmakker)|Chris Columbus]]. Dyselde fertelde letter yn in [[fraachpetear]] dat er op it idee fan [[gremlin]]s kommen wie om't er [[nacht]]s op syn [[souder]] "wat wol in hiel peloton [[hûsmûs|mûzen]] liek" omskarreljen hearde, wat "yn it tsjuster tige grizelich" wie. Hy skreau it skript foar ''Gremlins'' allinne mar om in foarbyld fan syn kinnen te hawwen, dat er sjen litte koe as er [[sollisitaasje|sollisitearre]] nei de funksje fan [[senarioskriuwer]], mar doe't [[Steven Spielberg]] it lies, besleat dy it te keapjen. Neffens him wie it "ien fan 'e orizjineelste dingen dy't ik yn jierren ûnder eagen krigen haw". Spielberg hie as [[útfierend produsint]] it tafersjoch oer de hiele produksje fan ''Gremlins'', mar it wurk fan [[filmprodusint]] liet er oan [[Michael Finnell]] oer. Behalven Spielberg syn [[Amblin Entertainment]] wie ek [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] al fan it begjin ôf oan by it projekt belutsen. Foar ''Gremlins'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]11&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[John Hora]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Jerry Goldsmith]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar de film fûnen foar it meastepart plak op it [[backlot]] fan 'e [[Universal Studios (Universal City)|Universal Studios]] yn [[Universal City (Kalifornje)]] by [[Hollywood]]. Foar de ''mogwai'' en gremlins waarden almeast [[rubber]]en [[pop]]pen brûkt, mar der waarden ek in pear [[marionet]]ten ynset. [[File:Joe_Dante_66ème_Festival_de_Venise_(Mostra)_2.jpg|right|thumb|160px|[[Joe Dante]] wie de [[regisseur]] fan ''Gremlins''.]] ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Gremlins'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[8&nbsp;juny]] [[1984]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde yn [[1984]] op [[LP]] by [[platemaatskippij]] [[Geffen Records]] en waard yn [[2011]] werútjûn op [[cd]]. ''Gremlins'' waard yn [[1985]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]], en kaam yn [[1997]] foar it earst út op [[dvd]] en en yn [[2009]] op [[blu-ray]]. ==Untfangst== ===Beoardieling troch filmkritisy=== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Gremlins'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy omskreau ''Gremlins'' as "[[fermaak]]lik", mar ek as in "slûchslimme" rige [[parody]]en fan elemintêre filmferhaallinen. Yn 'e ''[[Chicago Tribune]]'' omskreau [[Gene Siskel]] de film, dy't er 3^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} fan 4 stjerren taparte, as "in gemien grappige en in bytsje mislik meitsjende achtbaanrit" en "in tige orizjineel wurk". It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' foarsei dat de de filmmakkers harren súkses útmelke wolle soene mei [[merchandising]] fan gremlinpopkes en rôp de lêzers op om dêr yn 'e hûs alfêst mar romte foar de meitsjen. Yn ''[[The New York Times]]'' wie [[Vincent Canby]] fan miening dat "de film der folle mear ynteresse foar hat om te pronkjen mei syn [[kennis]] fan 'e [[filmyndustry]] en it meitsjen fan willekeurige grappen, as foar it leverjen fan konsekwint fermaak." De foaroansteande filmkritikus [[Leonard Maltin]] moast net folle fan ''Gremlins'' hawwe en kwalifisearre de film, dy't er 2 fan 4 stjerren joech, as "walchlik" en te [[geweld]]diedich. Letter hied er yn [[cameo]] yn 'e [[ferfolchfilm]] ''[[Gremlins&nbsp;2: The New Batch]]'', weryn't er by wize fan [[inside joke]] syn krityk op 'e earste film werhelle om dêrnei troch de gremlins smoard te wurden. Yn it [[fideospultsje]]tydskrift ''[[Imagine (fideospultsjetydskrift)|Imagine]]'' omskreau [[Colin Greenland]] ''Gremlins'' sa: "Twa of trije goede grappen, trije of fjouwer aardige sênes, in protte detail, mar oer it gehiel nommen in manysk mêlee fan [[fjoerwurk|pyrotechnyk]] dat op willekeurige mominten in greep nei myn sympaty die, mar myn oandacht net fêsthâlde koe. In bytsje mear koherinte gedachten, en wa wit, hie it wat goeds wêze kinnen." Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Gremlins'' in heech goedkarringspersintaazje fan 86%, basearre op 76 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "As jo him no sjen wolle as in boadskip oer de [[konsumpsjekultuer]], of ienfâldichwei as in mei [[special effects]] oerladen fermaaksfilm, ''Gremlins'' is hoe dan ek in lytse filmklassiker." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Gremlins'' in goedkarringspersintaazje fan 70%, basearre op 13 resinsjes. ===Krityk fan âldelju=== Fan [[âldelju]] fan jonge [[bern (persoan)|bern]] krige ''Gremlins'' wol in protte [[krityk]] om't de film op plakken te gewelddiedich wêze soe. Yn reäksje dêrop en op itselde soarte krityk op in oare film fan sines, ''[[Indiana Jones and the Temple of Doom]]'', rette [[Steven Spielberg]] de [[Motion Picture Association of America]] (MPAA) oan om syn [[filmbeoardielingssysteem fan de Motion Picture Association of America|sjochwizer]] oan te passen. Twa [[moanne (tiid)|moannen]] nei it útkommen fan ''Gremlins'' besleat de MPAA in nije beoardieling yn syn systeem yn te foegjen: PG-13, wat sizze wol: mei âlderlik tafersjoch (''parental guidance'') gaadlik fan bern fan 13 jier ôf. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Gremlins'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]148,2&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $64,7&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $212,9&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $11&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $102,9&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ===Prizen=== Yn [[1985]] waard ''Gremlins'' by de [[Saturn Award]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 9 [[kategory]]en, wêrûnder bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] ([[Dick Miller]]), bêste jongere akteur ([[Corey Feldman]]), bêste [[senario]] en bêste [[fisazjy]]. De film wûn 5 Saturns, foar bêste [[horrorfilm]], bêste [[regisseur]], bêste byrol fan in aktrise ([[Polly Holliday]]), bêste [[filmmuzyk]] en bêste [[special effects]]. ''Gremlins'' wûn ek in [[Young Artist Award]] yn 'e kategory bêste [[famyljefilm|famyljefilm&nbsp;(aventoer)]]. De jonge Corey Feldman waard nominearre foar in Young Artist Award foar bêste byrol fan in jonge akteur. ==Ferfolch en franchise== Om ''Gremlins'' hinne ûntstie in [[mediafranchise]] dy't ek fan ''[[Gremlins (franchise)|Gremlins]]'' hjit, mei ferskate [[fideospultsje]]s, in [[ferboeking]] en [[merchandising]]. Yn [[1990]] waard der in [[ferfolchfilm]] makke, ''[[Gremlins&nbsp;2: The New Batch]]'', mar dy film, dy't mear [[satirysk]] fan toan wie, flopte yn 'e bioskopen, hoewol't er troch de [[filmkritisy]] goed ûntfongen waard. Yn [[2023]] kaam der fierders in [[tekenfilmsearje]] út, ''[[Gremlins: Secrets of the Mogwai]]'', dy't as [[prequel]] fan 'e oarspronklike film tsjinnet. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0087363/ Ynformaasje oer ''Gremlins'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gremlins ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Gremlins (film)}} }} {{DISPLAYTITLE:''Gremlins'' (film)}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Krystfilm]] [[Kategory:Amerikaanske swarte komeedzje]] [[Kategory:Jeugdhorrorfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Warner Bros.]] [[Kategory:Film fan Amblin Entertainment]] [[Kategory:Film fan Joe Dante]] [[Kategory:Film út 1984]] [[Kategory:Film oer gremlins]] [[Kategory:Film oer meunsters]] [[Kategory:Film oer fiviseksje]] [[Kategory:Film oer in útfiner]] 9s9os9k5sdj9h72p3yq6l1th6oqo0pc 0 168160 1238344 1131676 2026-08-12T23:17:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1238344 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Gremlins 2-The New Batch logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Gremlins2poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Gremlins 2: The New Batch'' | regisseur = [[Joe Dante]] | produsint = [[Michael Finnell]] | útfierend produsint = [[Steven Spielberg]] | senario = [[Charles S. Haas]] | basearre op = | kamerarezjy = [[John Hora]] | muzyk = [[Jerry Goldsmith]] | filmstudio = [[Amblin Entertainment]] | distribúsje = [[Warner Bros.]] | haadrollen = [[Zach Galligan]]<br> [[Phoebe Cates]] | voice-over = | byrollen = [[John Glover (akteur)|John Glover]]<br> [[Christopher Lee]]<br> [[Robert Picardo]]<br> [[Robert Prosky]]<br> [[Dick Miller]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[15&nbsp;juny]] [[1990]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[swarte komeedzje]], [[horrorfilm]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 106 minuten | budget = $30–50&nbsp;miljoen | opbringst = $41,5&nbsp;miljoen <small>(Noard-Amearika)</small> | prizen = | filmsearje = ''[[Gremlins (filmsearje)|Gremlins]]'' | foarich diel = ''[[Gremlins (film)|Gremlins]]'' | folgjend diel = }} '''''Gremlins 2: The New Batch''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[swarte komeedzje]]-[[horrorfilm]] út [[1990]] ûnder [[rezjy]] fan [[Joe Dante]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Zach Galligan]] en [[Phoebe Cates]]. De [[film]] is in [[ferfolch]] op it súksesfolle ''[[Gremlins (film)|Gremlins]]'', út [[1984]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Gremlins&nbsp;2: De Nije Kloft". It [[plot|ferhaal]] folget de aventoeren fan 'e ''mogwai'' Gizmo, in lyts skattich pluzich wêzentsje, dêr't withoefolle lytse [[meunster (wêzen)|meunsters]] út fuortkomme as er wiet wurdt. Yn 'e oarspronklike film ferrinnewearje dy in [[doarp]] op it Amerikaanske [[plattelân]], wylst se yn it ferfolch húshâlde yn in [[wolkekliuwer]] yn 'e grutte [[stêd]]. ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' hat in toansetting dy't folle [[satirysk]]er is as de earste film, mei [[geweld]] dat mear de kant fan [[slapstick]] útskaait. De film [[parody|parodiëarret]] boppedat de Amerikaanske [[filmyndustry]] mei ferwizings nei in grut tal oare films en [[tillefyzjesearje]]s. De oanpaste toan foel der lykwols net sa yn: hoewol't ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s ûntfong, flopte de film yn 'e [[bioskopen]]. Sûnt hat er lykwols de status fan [[cultfilm]] berikt. ==Plot== ''Mogwai'' binne aparte, lytse, skattige, pluzige, goedaardige wêzentsjes, mar foar harren fersoarging moat men trije regels yn acht nimme. Yn it foarste plak kinne ''mogwai'' net oer fel [[ljocht]], yn 't bysûnder fel [[sinne]]ljocht, dêr't se fan [[dea]]geane. Oard moat men derfoar soargje dat se nea yn kontakt komme mei [[wetter]]. Bart dat wol, dan groeie der [[swolm]]s op 'e [[rêch]], en as dy iepenknappe, springe der lytse hierbaltsjes út, dy't binnen inkele [[minuten]] útgroeie ta folwoeksen ''mogwai''. (As se op sa'n manear ûntsteane, binne ''mogwai'' ornaris net mear goedaardich.) En trêd, en dat is it wichtichste, moat men ''mogwai'' nea nei [[midsnacht]] fuorje, ek al biddelje se dêr ek noch sa om. Docht men dat al, dan [[pop (metamorfoaze)|ferpoppe]] se har en ûntsteane der [[gremlin]]s, dat aaklike, [[sadisme|sadistyske]] rotsakken binne. Nei it [[ferstjerren]] fan syn eigner, menear Wing, falt de lytse ''mogwai'' Gizmo yn 'e hannen fan [[wittenskipper]]s yn it Clamp Center. Dat is in ultramoderne [[wolkekliuwer]] yn it sintrum fan [[New York (stêd)|New York]], dy't eigendom is fan 'e eksintrike [[miljardêr]] Daniel Clamp (in [[parody]] op [[Donald Trump]]). Gizmo wurdt rêden út 'e kloeren fan it haad fan 'e wittenskippers, [[dr.]] Catheter, troch syn eardere eigner Billy Peltzer en dy syn [[ferloofde]] Kate Beringer, dy't allebeide tafalligerwize yn itselde gebou wurkje. Clamp is ûnder de yndruk fan Billy syn feardichheden as konseptdesigner, en syn omgong mei Clamp lûkt de oandacht fan Billy syn direkte baas, Marla Bloodstone. Gizmo wurdt allinnich litten yn Billy syn [[kantoar]], dêr't der [[wetter]] op him dript út in lekkend [[drinkfontein]]sje. Dat soarget derfoar dat har út 'e Gizmo fjouwer nije, [[kwea|boasaardige]] ''mogwai'' ûntwikkelje, ûnder wa Mohawk, dy't in [[reynkarnaasje]] is fan Stripe (sjoch: ''[[Gremlins (film)|Gremlins]]''). De fjouwer nije ''mogwai'' slute Gizmo op yn in [[fentilaasjekanaal]] en sette de wolkekliuwer yn, dêr't se dy [[jûn]]s nei midsnacht yn 'e [[kantine]] oan it [[iten]] slane. Nei't Gizmo út it fentilaasjekanaal ûntsnapt, wurdt er fongen en [[martele]] troch Mohawk, dy't no in gremlin wurden is. De oare gremlins litte it [[sprinkler]]systeem fan it Clamp Center ôfgean, mei as gefolch dat der in hiel leger gremlins ûntstiet, dat de wolkekliuwer ûnder de foet rint. De hiele gaos wurdt oan ien wei troch filme troch [[tillefyzjepresintator]] "pake" Fred, bystien troch in [[Japan]]ske [[toerist]] dy't Katsuji hjit en foar [[kameraman]] spilet. {{Plotbedjer film}} Billy besiket de gremlins nei de [[lobby (romte)|lobby]] fan 'e wolkekliuwer te lokjen, dêr't er harren mei [[sinne]]ljocht fan bûten om hals bringe wol. Nei't er Clamp op 'e hichte brocht hat fan 'e sterke en swakke punten fan gremlins, ferlit de miljardêr it gebou fia in geheime [[tunnel]], om 'e foarkant fan 'e lobby te oerdekken mei in reuseftich [[presinning|seil]]. Sa wol er de gremlins misliede om te tinken dat it feilich foar harren is yn 'e lobby oant yniene it seil fuortlutsen wurdt. Underwilens binne de gremlins it [[laboratoarium]] fan dr. Catheter binnenkrongen, dêr't se [[genetika|genetyske]] [[searum]]s drinke, dy't ta fierdere metamorfoazes liede. Ien fan harren ûntjout him ta de [[yntelligint]]e "Harsensgremlin", wylst in oare gremlin [[froulik]] wurdt, en in trêden feroaret yn in wêzen fan poere [[elektrisiteit]]. Dy lêste deadet dr. Catheter foar't it Billy slagget om him finzen te setten yn it [[tillefoan]]systeem fan it Clamp Center. Murray Futterman*, Billy syn [[buorman]] út Kingston Falls, dy't mei syn [[oarehelte|frou]] Sheila in besyk bringt oan New York, wurdt op 'e strjitte oanfallen troch in [[hybride (biology)|hybride]] 'flearmûsgremlin', dy't troch de Harsensgremlin tsjin 'e effekten fan sinneljocht [[yninting|yninte]] is mei "genetyske [[sinnebrânoalje]]". Nei't er it wêzen ôfwarre hat, set Futterman nei it Clamp Center om te helpen. Hy sjocht Clamp út syn geheime tunnel kommen en brûkt dy om sels it gebou binnen te glûpen om him by Billy en Kate te jaan. Dyselden hawwe ûnderwilens fersterking krigen fan Forster, it haad [[befeiliging]] fan it Clamp Center, mar de froulike gremlin rekket fereale op Forster, dy't útnaaie moat om oan har ûnwinske avânses te ûntkommen. Yn it laboratoarium drinkt Mohawk in [[spin]]nesearum, dat him transformearret ta in meunstereftige hybride gremlin-spin. Hy falt Kate en Marla Bloodstone oan, mar Gizmo rêdt de beide froulju troch Mohawk [[moard|út 'e ljochten te helpen]] mei in yn 'e [[brân]] stutsen potsje [[Tippex]].<br> <small><nowiki>*</nowiki>) Murray en Sheila Futterman waarden yn 'e [[Gremlins (film)|earste film]] eins fermoarde troch de gremlins doe't se yn harren eigen hûs mei in [[snieploech]] oerriden waarden, mar dat plotpunt wurdt hjir blykber [[retcon]]d.</small> Billy syn plan om 'e gremlins te deadzjen troch de lobby ynienen yn 'e sinne te setten rint op 'e non as it begjint te [[rein (delslach)|reinen]] en de sinne beskûl giet efter in tsjûk [[wolk]]etek. Ynstee lit er de wêzens troch Futterman allegear bespuitsje mei in [[brânslang]], wêrnei't er de elektryske gremlin út it tillefoansysteem frijlit om harren allegear te [[elektrokúsje|elektrokutearjen]] en fuortrane te litten. Clamp bestoarmet it gebou mei de [[plysje]] en de [[media]] yn syn sok, mar sjocht dat de striid al besljochte is. Hy is tige wiis mei de gong fan saken en jout [[promoasje (rang)|promoasjes]] oan Billy, Kate, pake Fred en Marla, wylst er Katsuji ynhiert as fêste [[kameraman]]. Billy en Kate nimme neitiid frij om Gizmo by harren thús te bringen. As se fuort binne, skillet Forster Clamp op en seit dat er fêst sit op 'e boppeste [[ferdjipping]] fan 'e wolkekliuwer. De froulike gremlin, de iennichste oerlibbene fan 'e hiele kliber, hat him dêr yn it nau dreaun en wol mei him [[trouwen|trouwe]]. ===Tekenfilmsegminten=== De [[live-action]]bylden fan ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' waarden oanfolle mei [[tekenfilm]]segminten oan it begjin en de ein fan 'e film, mei de ''[[Looney Tunes]]''-[[personaazje]]s [[Bugs Bunny]], [[Daffy Duck]] en [[Porky Pig]]. By de iepening troch Bugs Bunny ûnderbrekt Daffy Duck him en besiket de iepening oer te nimmen, mei jammerdearlike gefolgen. De [[ôftiteling]] oan 'e ein fan 'e film wurdt út en troch begelaat troch [[sarkastysk]] kommentaar fan Daffy, en as Porky Pig oan 'e ein fan 'e ôftiteling syn gebrûklike ôfsluting besiket te dwaan mei de [[stammerjen|stammere]] wurden "''Th-th-th-that's all, folks!''", wurdt de boel wer yn 'e bulten jage troch Daffy, diskear mei aaklike gefolgen foar himsels. (Op 'e [[dvd]]-útjefte fan ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' is it animaasjesegmint oan it begjin in stik langer.) ==Rolferdieling== [[File: Zach_Galligan_at_the_Chiller_Theatre_Expo_in_NJ,_October 26, 2013.jpg|right|thumb|150px|[[Zach Galligan]] yn [[2013]].]] [[File:Phoebe Cates at 81st Academy Awards.jpg|right|thumb|160px|[[Phoebe Cates]] yn [[2009]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Billy Peltzer | [[Zach Galligan]] |- | Kate Beringer | [[Phoebe Cates]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="500px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Daniel Clamp <small>(in [[parody]] fan [[Donald Trump]])</small> | [[John Glover (akteur)|John Glover]] |- | [[dr.]] Cushing Catheter | [[Christopher Lee]] |- | haad [[befeiliging]] Forster | [[Robert Picardo]] |- | pake Fred | [[Robert Prosky]] |- | Murray Futterman | [[Dick Miller]] |- | Gizmo | [[Howie Mandel]] <small>(allinne [[stim]])</small> |- | Marla Bloodstone | [[Haviland Morris]] |- | Sheila Futterman | [[Jackie Joseph]] |- | Katsuji | [[Gedde Watanabe]] |- | menear Wing | [[Keye Luke]] |- | "Microwave Marge" | [[Kathleen Freeman]] |- | Martin en Lewis | [[Don en Dan Stanton]] |- | Alex | [[Jason Presson]] |- | [[mem]] yn [[bioskoop]] | [[Belinda Balaski]] |- | bioskoopmanager | [[Paul Bartel]] |- | himsels | [[Hulk Hogan]] |- | himsels | [[filmkritikus]] [[Leonard Maltin]] |- | Peggy | [[Julia Sweeney]] |- | man [[ûntslein]] foar [[smoken]] | [[Henry Gibson]] |- | Casper | [[Charles S. Haas]] <small>([[cameo]])</small> |- | yochertklant | [[Jerry Goldsmith]] <small>(cameo)</small> |- | [[konsjerzje]] | [[John Astin]] <small>(cameo)</small> |- | [[regisseur]] fan it programma fan pake Fred | [[Joe Dante]] <small>(cameo)</small> |- | himsels | [[Dick Butkus]] <small>(cameo)</small> |- | himsels | [[Bubba Smith]] <small>(cameo)</small> |- | 'Harsensgremlin' | [[Tony Randall]] <small>(allinne stim)</small> |- | Mohawk | [[Frank Welker]] <small>(allinne stim)</small> |- | [[Bugs Bunny]], [[Daffy Duck]] en [[Porky Pig]] | [[Jeff Bergman]] <small>(allinne stim)</small> |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' waard, krekt as de oarspronklike film ''[[Gremlins (film)|Gremlins]]'' ([[1984]]) [[regissearre]] troch [[Joe Dante]]. Dyselde stie net bot te springen om in [[ferfolchfilm]] te meitsjen, mar liet him beprate doe't him it yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] seldsume [[ûnthjit]] dien waard dat er folsleine kreätive kontrôle oer de produksje krije soe. Dante wurke nei in [[senario]] fan [[Charles S. Haas]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Michael Finnell]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Amblin Entertainment]]. [[Steven Spielberg]], de oprjochter en eigner fan Amblin, hie as [[útfierend produsint]] it tafersjoch oer de hiele produksje. Foar ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]30 oant 50&nbsp;miljoen, trije kear safolle as foar de oarspronklike film. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[John Hora]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Jerry Goldsmith]]. De tekenfilmsegminten waarden skreaun en regissearre troch [[Chuck Jones]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' fûnen yn [[juny]] [[1989]] plak yn [[New York (stêd)|New York]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[15&nbsp;juny]] [[1990]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[31&nbsp;augustus]] [[1990]] by [[platemaatskippij]] [[Varèse Sarabande]] en waard werútjûn op [[22&nbsp;juny]] [[2015]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa priizge Desson Howe fan ''[[The Washington Post]]'' yn 't bysûnder de [[special effects]] en de [[parody]]en op [[miljonêr]] [[Donald Trump]], [[tillefyzjeprodusint]] [[Ted Turner]], [[genetika]][[laboratoaria]], [[keabeltillefyzje]] en de film ''[[Marathon Man (film)|Marathon Man]]''. In protte resinsinten fûnen dat ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' kwaliteiten hie dy't [[Gremlins (film)|de oarspronklike film]] miste, lykas [[humor]]. Sa neamde John Simon yn in resinsje foar de ''[[National Review]]'' ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' "folle frijer en grappiger as de earste [film]", hoewol't er dêrby oantekene dat de ferfolchfilm derfoar tebekskrillet om "in echt wichtich wurk fan [[satire]] te wurden". Yn ''[[Entertainment Weekly]]'' woe Tim Appelo ek hawwe dat ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' "grappiger, better en subversiver" wie as de oarspronklike film. [[Leonard Maltin]], dy't neat fan 'e earste film hawwe moast, waard troch de produsinten bepraat om as himsels in [[cameo]] yn 'e nije film te hawwen, wêrby't er troch de gremlins om hals brocht wurdt as er syn [[krityk]] op 'e oarspronklike film werhellet. Oan ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' joech Maltin neitiid 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy priizge fral de ferwizings nei oare films en de [[popkultuer]] yn it algemien, de parodyen fan Trump en Turner en it [[aktearjen]] fan [[Christopher Lee]] as in [[ûnmeilydsum]]e [[wittenskipper]]. In hiel oar lûd kaam fan [[Hal Hinson]] fan ''[[The Washington Post]]'', dy't ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' tefolle op 'e oarspronklike film lykjen fûn. Hy begriep dat de makkers mei de [[animaasjefilm|animearre]] segminten oan it begjin en de ein fan 'e film "[[anargisme|anargistyske]] [[humor]]" oantsjutte woene, mar wie fan miening dat sawol de tekenfilmkes as de haadfilm mislearre wiene. Wol koed er de [[karakterisearring]] fan 'e gremlins wurdearje en harren ferzje fan it [[liet]] ''[[New York, New York (titelmuzyk)|New York, New York]]''. Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' skreau [[Roger Ebert]], dy't fan 'e foargeande film genoaten hie, dat ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' net genôch fan it orizjineel ferskilde om op eigen fuotten stean te kinnen. Ek fûn er it ferfolch minder goed, mei in [[plot]], dy't neffens him nei it ferskinen fan 'e gremlins útmûne yn in rige grappen sûnder folle ûnderling ferbân. [[Phoebe Cates]] fûn er lykwols "op streksume wize betsjoenend" en [[Zach Galligan]] "in foechsum [[naïviteit|naïve]] [[oanjouwer]] foar de [[skob]]bige duveltsjes". Ebert parte ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' 2^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} fan 4 stjerren ta. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' in goedkarringspersintaazje fan 71%, basearre op 65 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] ruilet de skerpe spanning fan [[Gremlins (film)|syn foargonger]] foar healwize [[satire]], wat in opienfolging fan sporadysk fernimstige [[grap]]pen opleveret, dy't wat smaak tafoegje oan 'e recycle [[plot]]." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 28 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]41,5&nbsp;miljoen op. Sifers út oare [[lannen en territoaria]] binne net beskikber, útsein it [[Feriene Keninkryk]], dêr't de film [[£]]7,4&nbsp;miljoen opbrocht. As de Noardamerikaanske [[opbringst (jild)|opbringst]] ôfset wurdt tsjin it [[budget]] fan $30 oant 50&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan mooglik $8,5&nbsp;miljoen oant in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan $11,5&nbsp;miljoen. It is wichtich om derom te tinken dat dêr de opbringst om utens noch by opteld en de [[marketing]]kosten noch fan ôflutsen wurde moatte. Yn elts gefal waard de film troch [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] as in flop beskôge. Neitiid soene der gjin nije [[ferfolchfilm]]s yn 'e [[Gremlins (franchise)|''Gremlins''-franchise]] mear makke wurde. ===Prizen=== ''Gremlins&nbsp;2: The New Batch'' waard nominearre foar de [[Saturn Award]]s foar bêste [[fantasyfilm]], bêste [[rezjy]], bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] (twaris: [[John Glover akteur|John Glover]] en [[Robert Picardo]]), bêste [[filmmuzyk]] en bêste [[special effects]]. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0099700/ Ynformaasje oer ''Gremlins 2: The New Batch'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gremlins_2:_The_New_Batch ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske swarte komeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske satiryske film]] [[Kategory:Film mei live-action en animaasje]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Amblin Entertainment]] [[Kategory:Film fan Warner Bros.]] [[Kategory:Film fan Joe Dante]] [[Kategory:Film út 1990]] [[Kategory:Film oer gremlins]] [[Kategory:Film oer meunsters]] [[Kategory:Film oer in wittenskipper]] [[Kategory:Film oer fiviseksje]] [[Kategory:Film oer de telefyzje-yndustry]] qrt6r1krkjunlvujros1w2koi6346t4 0 168528 1238342 1126896 2026-08-12T23:16:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelings om utens */ kt 1238342 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Ghostbusters 2016 film logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Ghostbusters 2016 film poster.png|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Ghostbusters'' | regisseur = [[Paul Feig]] | produsint = [[Ivan Reitman]]<br>[[Amy Pascal]] | útfierend produsint = | senario = [[Katie Dippold]]<br>[[Paul Feig]] | basearre op = [[Ghostbusters (film út 1984)|de film]] út [[1984]] | kamerarezjy = [[Robert Yeoman]] | muzyk = [[Theodore Shapiro]] | filmstudio = [[Columbia Pictures]]<br>[[Village Roadshow Pictures]] | distribúsje = [[Sony Pictures Releasing]] | haadrollen = [[Kristen Wiig]]<br> [[Melissa McCarthy]]<br>[[Kate McKinnon]] | voice-over = | byrollen = [[Leslie Jones (komyk)|Leslie Jones]]<br> [[Chris Hemsworth]]<br> [[Neil Casey]]<br> [[Andy Garcia]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[9&nbsp;july]] [[2016]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[horrorfilm|horror]][[komeedzjefilm|komeedzje]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 116 minuten | budget = $144&nbsp;miljoen | opbringst = $229,1&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = ''[[Ghostbusters (franchise)|Ghostbusters]]'' | foarich diel = ''[[Ghostbusters II]]'' | folgjend diel = ''[[Ghostbusters: Afterlife]]'' }} '''''Ghostbusters''''', letter op [[dvd|thúsmedia]] útbrocht as '''''Ghostbusters: Answer the Call''''', is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[horrorfilm|horror]]- of [[fantasyfilm|fantasy]][[komeedzjefilm|komeedzje]] út [[2016]] ûnder [[rezjy]] fan [[Paul Feig]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Kristen Wiig]], [[Melissa McCarthy]] en [[Kate McKinnon]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Spûkefangers". It is in [[remake]] fan 'e [[film]] mei [[Ghostbusters (film út 1984)|deselde namme]] út [[1984]], mar dan mei [[froulju]] yn 'e [[haadrollen]] ynstee fan [[manlju]]. ''Ghostbusters'' wie bedoeld as in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e [[Ghostbusters (franchise)|''Ghostbusters''-franchise]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer inkele froulike [[wittenskipper]]s, dy't ûntdekke dat yn [[New York (stêd)|New York]] de ferskining fan [[spûk]]en keunstmjittich opwekke wurdt troch in [[psychopaat]] dy't in trochgong forsearje wol tusken de geaste- en de minskewrâld. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Ghostbusters'' oer it algemien positive [[resinsje]]s, mar de [[fan (persoan)|fans]] fan 'e oarspronklike film moasten der neat fan hawwe. Yn it ramt fan 'e oangeande [[kultueroarloggen]] yn 'e Feriene Steaten waard it feroarjen fan it [[geslacht (sekse)|geslacht]] fan 'e [[haadpersoan]]en troch in protte lju beskôge as in soarte fan [[links (polityk)|links]] [[komplot]], wat foar grutte kontroverse op 'e [[sosjale media]] soarge. Yn 'e [[bioskopen]] die ''Ghostbusters'' it mei in [[opbringst (jild)|opbringst]] fan [[$]]229&nbsp;miljoen hiel ridlik, mar omreden fan 'e ûnbidige [[marketing]]kosten kamen de belutsen [[filmstudio's]] [[ferlies (ûndernimming)|net út 'e kosten]] en moat de film as in flop beskôge wurde. De plande [[ferfolchfilm]]s kamen der dan ek net. Yn [[2021]] waard as folgjende film út 'e franchise ''[[Ghostbusters: Afterlife]]'' útbrocht, in direkt ferfolch op [[Ghostbusters (film út 1984)|''Ghostbusters'' út 1984]] en ''[[Ghostbusters&nbsp;II]]'' út [[1989]]. Dêrmei waard de nije ''Ghostbusters'' fan [[2016]] [[retcon]]d. ==Plot== Erin Gilbert en Abby Yates binne [[natuerkundige]]n dy't opgroeid binne as inoars [[freonskip|bêste freondinnen]]. Se hawwe tegearre it [[non-fiksje]]boek ''Ghosts from Our Past'' skreaun, wêryn't se ôfrekkenen mei net inkeld [[byldspraak|figuerlike]], mar ek mei echte [[geast]]en út harren [[ferline]]. It boek is nea útjûn, en Erin, dy't in [[karriêre]] as [[dosint]]e oan 'e [[Columbia Universiteit]] yn [[New York (stêd)|New York]] neistribbet, hat der letter ôfstân fan nommen om't it troch serieuze wittenskippers net akseptearre wurde soe. Abby set har ûndersyk nei it [[boppenatuerlike]] lykwols fuort oan it suterige Kenneth P. Higgins Institute of Science mei in nije partner, natuerkundich [[yngenieur]] Jillian Holtzmann. Erin en Abby komme foar it earst yn jierren wer byinoar as Erin op har wurk besite kriget fan Ed Mulgrave jr., de [[konservator]] fan 'e Aldridge Mansion, in [[filla]] dy't foarhinne de residinsje wie fan 'e [[rykdom|smoarrike]] [[famylje (besibskip)|famylje]] Aldridge en no in [[museum]] is. De man seit dat it dêr spûket, en freget Erin om help. As sy witte wol hoe't er derby komt dat sy helpe kin, lit er har in eksimplaar fan ''Ghosts from Our Past'' sjen, dat Abby efter Erin har rêch om dochs útjûn hat. [[Lulkens|Poerlulk]] spoart Erin Abby op om ferhaal te heljen, mar Abby is sels ek lulk op Erin om't dy har, foar har gefoel, yn 'e steek litten hat. Uteinlik seit Abby ta om tydlik de ferkeap fan it boek stil te lizzen oant de Columbia Universiteit in beslút nommen hat oer de fraach oft Erin dêr in [[fêste oanstelling]] krije sil of net. As Erin yn it [[petear]] Ed Mulgrave en de Aldridge Mansion neamt, sette Abby en Jillian dêr daliks hinne. Se nimme Erin op sleeptou om't se ferlet fan har hawwe om harren te yntrodusearjen by Mulgrave. As it trio de Aldridge Mansion yn giet, treffe se dêr yndie in [[kwea|boasaardich]] [[spûk]] dat Erin ûnder it [[ektoplasma]] koarret foar't it ûntsnapt. It barren soarget dat Erin wer yn it boppenatuerlike begjin te leauwen en dat it op it persoanlike flak tusken Erin en Abby wer goedkomt. Jillian hat de hiele konfrontaasje filme en [[upload]] it resultaat nei it [[ynternet]]. As de [[fideo]] ''[[viral (ynternet)|viral]]'' giet, komt dy ek [[dr.]] Harold Filmore ûnder eagen, de [[dekaan]] fan 'e Columbia Universiteit. It gefolch is dat Erin net inkeld fluitsje kin nei har fêste oanstelling, mar sels [[ûntslein]] wurdt, om't de universiteit neat te krijen hawwe wol mei sjarlatans dy't it boppenatuerlike ûndersykje. Erin jout har by Abby en Jillian, mar as dy beiden de dekaan fan it Higgins Ynstitút freegje om Erin as fersterking foar harren ôfdieling oan te nimmen, antwurdet dyselde dat er eins fergetten wie dat harren ôfdieling noch bestie. Ek it Higgins Ynstitút wol net mei ûndersyk nei it boppenatuerlike assosjearre wurde, dat by einbeslút krije Abby en Jillian ek dien. De froulju [[dieverij|stelle]] de [[apparatuer]] dy't se ûntwikkele hawwe en sykje in nij ûnderkommen. Om't de leechsteande [[brânwachtkazerne]], dy't de [[makelder|makelster]] harren earst sjen lit, mei in [[hier (jild)|hier]] fan [[$]]21.000 yn 'e [[moanne (tiid)|moanne]] ûnbetelber is, fêstigje se harren boppe in [[Sineesk restaurant]]. Se rjochtsje in eigen [[bedriuw]] op foar paranormaal ûndersyk, dat se Conductors of Metaphysical Examination neame, "Utfierders fan [[Metafysika|Metafysysk]] Undersyk". Se nimme de [[skientme|knappe]] mar domme Kevin Beckman oan as harren [[resepsjonist]]. {{Plotbedjer film}} Patty Tolan, in [[negroïde ras|swarte]] [[lokettist]]e foar it [[iepenbier ferfier]]sbedriuw [[Metropolitan Transportation Authority|MTA]], treft in spûk yn in [[metro]]tunnel dy't boud is ûnder in âld [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] dat derom bekend stiet dat it der spûket. Hja freget Erin, Abby en Jillian om help. By ûndersyk op dat plak fine se it spûk en teste se in nij apparaat dat Jillian ûntwurpen hat, in protoanewapen, dêr't spûken mei fongen wurde kinne. It spûk blykt lykwols te sterk te wêzen en ûntkomt yn in passearjende metro, wylst Erin mar nauwerneed it faaie libben derôf rêdt. Neitiid [[advertinsje (reklame)|advertearje]] de froulju mei in "gjin spûken tastien"-[[logo]] dat Jillian makke hat op basis fan in [[wandtekening]] fan in [[graffity]]fandaal. As de fideo dy't Jillian fan 'e konfrontaasje mei it spûk yn 'e metrotunnel makke hat, op it ynternet buorkundich wurdt, ferienfâldigje de [[media]] de namme dy't de froulju foar harrensels keazen hawwe ta "Ghostbusters" ("Spûkefangers"). Patty nûget harsels út om it fjirde lid fan 'e groep te wurden, en de oaren akseptearje har om't se [[ferfier]] regelje kin: yn in [[lykwein]] dy't eigendom is fan har [[omke]], in [[begraffenisûndernimmer]]. De spûkferskinings binne beävensearre troch Rowan North, de [[konsjerzje]] fan in [[hotel]] dy't yn syn [[frije tiid]] amateur-natuerkundige is mei [[okkultisme|okkulte]] ideeën en in [[godkompleks]]. Hy hat [[ionisaasje|ionisearjende]] apparaten ûntwikkele dy't er op útsochte plakken yn [[Manhattan (New York)|Manhattan]] brûkt om spûken oan te lûken. Dêrmei ferswakket er de skieding tusken de wrâld fan 'e geasten en dy fan 'e libbenen, mei as doel om dêr in gat yn te slaan en in [[apokalyps]] te feroarsaakjen om [[wraak]] te nimmen op 'e wrâld dy't him altyd [[spotternij|bespot]] en fersmade hat. As North ien fan syn apparaten by in [[heavy metal|metal]]konsert pleatst, wurde de Ghostbusters oproppen om't der yn 'e [[klaaikeamer]]s in spûk sjoen wurdt. Se efterfolgje in [[draak]]eftich spûk nei de [[konsertseal]], dêr't se it foar it each fan hiel it [[publyk]] fange. Dêrtroch wurde se de sensaasje fan 'e stêd en begjint North harren as syn wichtichste fijannen te sjen. Dr. Martin Heiss, in ûntkrêfter fan boppenatuerlike foarfallen, komt yn it haadkertier fan 'e Ghostbusters del en daget harren út om te bewizen dat it spûk dat se fongen hawwe, echt is. Abby wiist him it gat fan 'e doar, mar Erin kriget sa'n [[argewaasje]] fan syn praat dat se it spûk frijlit; dat smyt Heiss dêrop út it [[finster]] en naait út. Nei dat foarfal wurde de Ghostbusters by [[boargemaster]] Bradley en syn [[parsesekretaresse]] Jennifer Lynch brocht, dy't harren fertelle dat it stedsbestjoer op 'e hichte is fan it bestean fan spûken en dat [[spesjaal agint]]en fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Thúslânbefeiliging]] de saak ûndersykje. Hoewol't se de Ghostbusters temûk foar harren tsjinsten betankje, skilderje se harren yn 'e media ôf as [[oplichter]]s. De Ghostbusters ûntdekke dat North syn apparaten by twa [[leyline]]n lâns oanbringt, dy't inoar kruse ûnder it Mercado Hotel oan [[Times Square]], dêr't North wurket. Dat is it plak fan in lange rige [[geweld]]diedige foarfallen, dy't weromgeane oant de [[Prekolumbiaansk Tiidrek|prekoloniale tiid]]. It [[hotel]] is sadwaande wêr't North trochbrekke wol nei de geastewrâld. De Ghostbusters skilje Thúslânbefeiliging om harren ûntdekking troch te jaan, en sette dan sels ôf nei it hotel. Yn it [[laboratoarium]] dat er dêr yn 'e [[kelder]] boud hat, folget in konfrontaasje mei North, dy't op it punt stiet om syn trochbraak te meitsjen. Ynstee fan him oer te jaan, kiest er derfoar om himsels te [[elektrokúsje|elektrokutearjen]] dat er it [[ferstjerren|bestjert]]. As de minsken fan Thúslânbefeiliging arrivearje, drage de Ghostbusters de hiele brot oan harren oer. Jillian nimt in eksimplaar fan ''Ghosts from Our Past'' mei nei hûs dat se yn North syn laboratoarium fûn hat. As se it ynsjocht, blykt it fol te stean mei syn oantekenings. Dêrút makket se op dat it altyd al North syn plan wie om [[selsmoard]] te dwaan, sadat er sels ek in spûk wurde koe. Underwilens keart North yndie werom as spûk, en mei oansjenlik gruttere krêften as er by it libben hie. Hy [[geastlike besetting|beset]] Abby en besiket har, Jillian en Patty te [[fermoardzjen]], wat mar nauwerneed foarkomd wurde kin. As er op 'e flecht jage wurdt, beset er Kevin en flechtet er nei it Mercado Hotel, dêr't er yn syn laboratoarium yn 'e kelder dochs noch in gat slacht tusken de minske- en de geastewrâld. Dêrop streame tsientûzenen wraaksuchtige spûken de minskewrâld binnen. De tastreamde autoriteiten wurde troch North sûnder swierrichheden útskeakele, mar de Ghostbusters ferslane syn spûkeftige leger om it hotel te berikken. Nei't de Ghostbusters him twinge en ferlit it [[minsklik lichem|lichem]] fan Kevin, nimt North de foarm oan fan it [[spûk]] út it logo fan 'e Ghostbusters, mar dan fan ûnbidige grutte. Dêrby ferneatiget er it Mercado Hotel, dat feroaret yn in grutte [[draaistream]] fan spûkige enerzjy. Neitiid tsjocht North de stêd yn, wylst er rjochts en lofts gebouwen fernielt. De Ghostbusters komme op it idee om 'e [[nukleêre enerzjy|nukleêre reäktor]] yn harren lykwein, dêr't se harren protoanewapens mei oandriuwe, te brûken om 'e bres yn 'e skieding tusken de geaste- en minskewrâld te tichtsjen. Dat dogge se troch it spûk Slimer te [[manipulearjen]] om 'e auto yn 'e draaistream te riden. It gefolch is dat alle spûken wer weromsûgd wurde nei harren eigen wrâld, in lot dat ek North sels treft. Om wraak te nimmen skuort er Abby mei nei de geastewrâld, mar Erin springt har oan 'e keabel fan in [[lier (wynas)|lier]] efternei en rêdt har libben. De Ghostbusters wurde neitiid rûnom sjoen as de [[heldinne]]n dy't New York fan 'e ferneatiging rêden hawwe. It stedsbestjoer hâldt oan mei harren yn 'e media as oplichters del te setten, wylst it harren oan 'e oare kant temûk [[finansearring]] jout om harren wurk fuort te setten. Mei dat jild kinne de Ghostbusters einlings in better ûnderkommen sykje, en dat wurdt de brânwachtkazerne wêrfan't de hier earder net op te bringen wie. ==Rolferdieling== [[File:Kristen Wiig TIFF 2014 2.jpg|right|thumb|130px|[[Kristen Wiig]].]] [[File:Melissa McCarthy in 2018 (cropped).jpg|right|thumb|140px|[[Melissa McCarthy]].]] [[File:Kate McKinnon 2018.jpg|right|thumb|210px|[[Kate McKinnon]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[dr.]] Erin Gilbert | [[Kristen Wiig]] |- | dr. Abby Yates | [[Melissa McCarthy]] |- | dr. Jillian Holtzmann | [[Kate McKinnon]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Patty Tolan | [[Leslie Jones (komyk)|Leslie Jones]] |- | Kevin Beckman | [[Chris Hemsworth]] |- | Rowan North | [[Neil Casey]] |- | [[boargemaster]] Bradley | [[Andy Garcia]] |- | Jennifer Lynch | [[Cecily Strong]] |- | [[spesjaal agint]] Hawkins | [[Michael K. Williams]] |- | spesjaal agint Rourke | [[Matt Walsh (komyk)|Matt Walsh]] |- | Garrett<small>, toergids yn Aldridge Mansion</small> | [[Zach Woods]] |- | dr. Martin Heiss | [[Bill Murray]] <small>([[cameo]])</small> |- | dr. Harold Filmore | [[Charles Dance]] |- | Ed Mulgrave jr. | [[Ed Begley jr.]] |- | Benny de besoarger | [[Karan Soni]] |- | de [[geast]] fan Gertrude Aldridge | [[Bess Rous]] |- | Slimer | [[Adam Ray]] <small>(allinne stim)</small> |- | [[makelster]] | [[Kate Dippold]] <small>(cameo)</small> |- | [[taksysjauffeur]] | [[Dan Aykroyd]] <small>(cameo)</small> |- | Patty har [[omke]] | [[Ernie Hudson]] <small>(cameo)</small> |- | dr. Rebecca Gorin | [[Sigourney Weaver]] <small>(cameo)</small> |- | Vanessa de [[hotelresepsjonist]]e | [[Annie Potts]] <small>(cameo)</small> |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Foarskiednis=== De [[Ghostbusters (film út 1984)|earste ''Ghostbusters''-film]] yn [[1984]] wie oarspronklik bedoeld as in op himsels steande [[film]]. Doe't er útdraaide op in reuseftich [[kommersje]]el súkses, woe [[filmstudio]] [[Columbia Pictures]] lykwols ynkassearje troch in [[ferfolch]] meitsjen. Om 'e [[cast]] en [[filmcrew|crew]], dy't ûnderwilens mei oare dingen dwaande wiene, hoegde dat net sa nedich, en ''[[Ghostbusters&nbsp;II]]'', út [[1989]], kaam der pas nei't Columbia druk útoefene hie. De film krige fan 'e [[filmkritisy]] mingde [[resinsje]]s en hoewol't er [[kommersje]]el súksesfol wie yn 'e bioskopen, hie men der op basis fan it súkses fan 'e oarspronklike film in stik mear fan ferwachte. Dat, yn dy sin waard ''Ghostbusters&nbsp;II'' sjoen as in mislearring. Neitiid waard de produksje fan fierdere ferfolchfilms tsjinkeard troch de wegering fan [[haadrolspiler]] [[Bill Murray]] om deroan mei te wurkjen. Yn in [[fraachpetear]] wiisde er derop dat de redens dêrfoar neat te krijen hiene mei de oare haadrolspilers, mar mei syn brekme oan fertrouwen yn ferfolchfilms en syn minne [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei Columbia. Nettsjinsteande dat passearren ferskate [[senario's]] foar in trêde film út 'e [[Ghostbusters (franchise)|''Ghostbusters''-franchise]] de revu, wêrûnder ''Ghostbusters&nbsp;3: Hellbent'', dat skreaun wie troch Murray syn [[tsjinspiler]] [[Dan Aykroyd]]. Dêryn loek Peter Venkman, it personaazje fan Murray, him út 'e Ghostbusters werom en waard ferfongen troch in nij, jonger lid fan 'e groep. Columbia wie lykwols bang in ferfolchfilm sûnder Murray op in flop útdraaie soe, dat ''Ghostbusters&nbsp;3: Hellbent'' waard nea makke. ===Produksje=== Uteinlik waard omreden fan 'e wegering fan Murray om yn in nije ferfolchtilm te spyljen, besletten ta it meitsjen fan in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e mediafranchise, mei in folslein nije [[cast]]. [[Ivan Reitman]], de [[regisseur]] fan 'e oarspronklike film, suggerearre yn [[septimber]] [[2012]] om dêrfan fan mei-iens mar in [[remake]] fan 'e earste film te meitsjen. [[Kevin Feig]], dy't as [[regisseur]] oanlutsen waard, befêstige yn [[oktober]] [[2014]] dat de rollen fan 'e fjouwer Ghostbusters yn 'e remake troch [[froulju]] spile wurde soene. It [[senario]] foar de nije film waard skreaun troch Feig sels en [[Katie Dippold]]. Reitman en [[Amy Pascal]] wiene as [[filmprodusint|produsinten]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]] en [[Village Roadshow Pictures]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]144&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Robert Yeoman]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Theodore Shapiro]]. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Ghostbusters'' setten op [[17&nbsp;juny]] [[2015]] útein en duorren oant en mei [[19&nbsp;septimber]] fan dat jier, wêrnei't yn [[maaie]] [[2016]] noch guon [[reshoot]]s plakfûnen. Der waard op lokaasje filme yn [[Chinatown (Boston)|Chinatown]] yn [[Boston]], [[Waltham (Massachusetts)]], it âlde [[Marineloftfeartstasjon South Weymouth]] by [[Weymouth (Massachusetts)]] en de [[buert]] [[Tribeca]] yn 'e [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[borough (Feriene Steaten)|borough]] [[Manhattan (New York)|Manhattan]]. Binnendoarsênes, de sênes yn it [[metrostasjon]] ynbegrepen, waarden yn in [[soundstage]] fan 'e [[Sony Pictures Studios]] yn [[Culver City (Kalifornje)|Culver City]] by [[Los Angeles]] opnommen. ===Cameo's=== De [[akteur]]s dy't de Ghostbusters yn 'e [[Ghostbusters (film út 1984)|oarspronklike film]] spilen, hiene allegearre in [[cameo]] yn 'e nije film, útsein [[Harold Ramis]], dy't yn [[2014]] [[ferstoarn]] wie. [[Bill Murray]] spile de ûntkrêfter fan boppenatuerlike foarfallen dr. Martin Heiss, [[Dan Aykroyd]] in [[taksysjauffeur]] mei fiersten tefolle [[kennis]] fan it [[boppenatuerlike]], en [[Ernie Hudson]] Patty har [[omke]], de [[begraffenisûndernimmer]]. De [[resepsjonist]]e fan 'e Ghostbusters út 'e earste beide films, [[Annie Potts]], wie yn 'e nije film te sjen as de ûnfatsoenlike [[hotelresepsjonist]]e Vanessa, wylst [[Sigourney Weaver]], dy't yn 'e earste beide films Dana Barrett spile, hiel koart opdoek as dr. Rebecca Gorin, de [[mentor]] fan Jillian Holtzmann. Murray oerwûn, nei eigen sizzen, syn wjersin om yn in nije ferfolchfilm fan ''Ghostbusters'' te spyljen, om't er it wichtich fûn om [[Melissa McCarthy]] en [[Kate McKinnon]] te stypjen, mei wa't er befreone rekke wie doe't hja allegearre diel útmakken fan 'e cast fan it [[satirysk]] [[tillefyzjeprogramma]] ''[[Saturday Night Live]]''. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Ghostbusters'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjedifyzje fan [[Sony Pictures]], de [[memme-ûndernimming]] fan [[filmstudio]] [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[9&nbsp;july]] [[2016]] yn it [[TCL Chinese Theatre]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[15&nbsp;july]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Sony Classical Records]]. ''Ghostbusters'' waard op [[11&nbsp;oktober]] [[2016]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== ===Troch filmkritisy=== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Ghostbusters'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Yn ''[[The New York Times]]'' priizge [[Manohla Dargis]] de film as "dat seldsumste produkt fan in grutte studio: in film dy't in protte [[fermaak]]like, konsumearbere [[wille]] is." Mike Ryan fan ''[[Uproxx]]'' hie fral lof foar it [[aktearjen]] fan 'e [[cast]], mar fûn dat der tefolle [[special effects]] brûkt wiene. Yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Observer]]'' parte [[Mark Kermode]] oan ''Ghostbusters'' 3 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. Hy skreau: "It soe prachtich west hawwe om der tynge fan dwaan te kinnen dat de foltôge film goed genôch is om alle [[diskriminaasje|diskriminearjende]] neeskodders foargoed de mûle te snuorjen […]. De hurde wierheid is dat dat net sa is." Hy omskreau de film as "oer it algemien ynnimlik, mar hobbelich." De foaroansteande [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] ynternetfilmkritikus [[James Berardinelli]] fûn ''Ghostbusters'' in midsmjittige film en, "lykas in protte resinte [[komeedzjefilm]]s, te lang en net grappich genôch." Yn ''[[US Weekly]]'' joech Mara Reinstein de film 2^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>} fan 4 stjerren. Se priizge de akteurs, mar hie [[krityk]] op it "loaie skript dat in ivichheid nimt om op te starten" en op [[aksjefilm|aksjesênes]] "sûnder [[ynspiraasje (keunst)|ynspiraasje]]". Fan [[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' krige de film mar 1 fan 4 stjerren. Hy mocht net oer it aktearjen, it senario of de "flauwe" special effects. Yn syn [[radio]]rubryk stelde er dat it ien fan 'e minste films fan it jier wie. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Ghostbusters'' in goedkarringspersintaazje fan 74%, basearre op 390 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is yndrukwekkend as in […] op himsels steande boppenatuerlike [[komeedzjefilm]] mei in treflike [[cast]]&nbsp;– ek al kin it net oars dat it wat bleek ôfstekt tsjin [[Ghostbusters (film út 1984)|it klassike orizjineel]]." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Ghostbusters'' in goedkarringspersintaazje fan 60%, basearre op 52 resinsjes. ===Troch fans fan 'e oarspronklike ''Ghostbusters''=== Al foar't de film yn [[premiêre]] gien wie, waard ''Ghostbusters'' op 'e [[sosjale media]] oerladen mei [[krityk]] troch [[fan (persoan)|fans]] fan 'e [[Ghostbusters (film út 1984)|oarspronklike film]]. Dy wiene der dochs al min oer te sprekken dat der in [[remake]] makke waard fan in dierbere klassiker, mar it ferfangen fan 'e oarspronklike [[manlik]]e [[haadpersoan]]en troch [[froulik]]e wjergaders foel by in protte lju alhiel ferkeard. It waard beskôge as in [[gimmick]] dy't sjoen wurde moast yn it ljocht fan 'e oangeande [[kultueroarloggen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] tusken [[progressiven]] en [[konservativen]]. Doe't de earste [[trailer]] fan ''Ghostbusters'' op [[YouTube]] útbrocht waard, krige dy op 'e earste dei fan sjoggers al 12.000 ''likes'' ("mei 'k wol oer") en 13.800 ''dislikes'' ("mei 'k net oer"). Dêrmei wie it neffens kommentator David Griner fan ''[[Ad Week]]'' ien fan 'e meast [[polarisaasje|polarisearjende]] [[fideo's]] sûnt jierren. Tsjin [[maaie]] [[2016]] wie de filmtrailer op YouTube mei de measte ''dislikes'' wurden en de fideo mei de op acht nei measte ''dislikes'' fan it hiele platfoarm. Op basis fan 'e kommentaren by de ''dislikes'' wiene der in protte [[frouljushaat|frouljushaters]] ûnder de ôfkarders. Oare redens foar de oerweldigjend negative respons wiene gebrek oan belangstelling foar [[reboot (fiksje)|reboots]] en [[remake]]s, [[nostalgy]]ske gefoelens foar de oarspronklike film en in gebrek oan [[humor]] yn 'e trailer. Sadwaande wie ''Ghostbusters'' tsjin 'e tiid fan 'e premiêre ûnderwerp fan in kontroverse wurden. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Ghostbusters'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]128,3&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $100,8&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $229,1&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $144&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $85,1&nbsp;miljoen. Mei't der lykwols in fermogen útjûn wie oan [[marketing]]kosten, dat dêr noch ôflutsen wurde moat, draaide ''Ghostbusters'' lykwols eins [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]]. Neffens it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' ferlear [[Sony Pictures]], de [[memme-ûndernimming]] fan [[Columbia Pictures|Columbia]], likernôch $50&nbsp;miljoen oan 'e film, wylst lju mei kennis fan hoe't it by Sony riidt en fart it ferlies op likernôch $25&nbsp;miljoen rûze. ===Prizen=== ''Ghostbusters'' wûn de [[People's Choice Award]] foar favorite [[aktrise]] yn in [[komeedzjefilm]] ([[Melissa McCarthy]]) en trije [[Kids' Choice Award]]s, foar favorite film, favorite filmakteur ([[Chris Hemsworth]]) en favorite filmaktrise (Melissa McCarthy). ''Ghostbusters'' waard fierders nominearre foar twa [[Saturn Award]]s, in [[Empire Award]], in [[Critics' Choice Award]], noch trije bykommende People's Choice Awards, in [[Annie Award]], fjouwer [[Teen Choice Award]]s, noch twa oare Kids' Choice Awards en de [[Hugo Award]] foar bêste dramatyske presintaasje (lange foarm). ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.sonypictures.com/movies/ghostbustersanswerthecall Offisjele webside fan ''Ghostbusters''] * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt1289401/ Ynformaasje oer ''Ghostbusters'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ghostbusters_(2016_film) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Ghostbusters'' (film út 2016)}} {{Ghostbusters}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Columbia Pictures]] [[Kategory:Film fan Village Roadshow Pictures]] [[Kategory:Film fan Paul Feig]] [[Kategory:Film út 2016]] [[Kategory:Film oer spûken]] [[Kategory:Film oer terrorisme]] [[Kategory:Film oer feminisme]] [[Kategory:Film oer sosjale media]] [[Kategory:Film oer geastlike besetting]] [[Kategory:Film oer in wittenskipper]] [[Kategory:Film oer freonskip]] [[Kategory:Remake fan in oare film]] htffthmh8vdbkytydrxeuy3eoillni1 0 176494 1238328 1231916 2026-08-12T18:27:44Z CommonsDelinker 353 "TMT_Symbol.png" is op Commons fuorthelle [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:TMT Symbol.png|]]. 1238328 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks militêr konflikt| |conflict = |image = [[Ofbyld:Cyprus 1973 ethnic neutral.svg|280px]]<br><u>Etnyske kaart fan Syprus yn 1973:</u><br>{{Color box|#EBB94C}} wengebiet Gryksk-Syprioaten<br>{{Color box|#6D4D84}} wengebiet Turksk-Syprioaten<br>{{Color box|#C03434}} Britske militêre bases&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |caption = |date = 20 july – 18 augustus 1974 |place = [[Syprus]] |result = ● permaninte Turkske besetting 37% fan Syprus<br>● ynstoarten fan Gryksk-Syprioatyske junta<br>● ynstoarten fan Gryksk militêre junta.<br>● 200.000 Gryksk-Syprioaten ferdreaun<br>● 50.000 Turksk-Syprioaten ferdreaun |combatant1 = [[Ofbyld:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Turkije]]<br> Turkske Fersetsorganisaasje |combatant2 = [[Ofbyld:Flag of Cyprus.svg|border|20px]] [[Syprus]]<br>[[Ofbyld:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Grikelân]]<br>[[File:EOKA flag.svg|25px]] EOKA-B |commander1 = |commander2 = |strength1 = Turksk-Syprioaten: 20.000<br>Turkije: 40.000<br>'''Totaal: 60.000 man''' |strength2 = Gryksk-Syprioaten: 12.000<br>Grikelân: 2.000<br>'''Totaal: 14.000 man''' |casualties1 = 1.500-3.800 deaden<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/14/turkish-troops-fired-on-our-hotel-the-invasion-had-begun-50-years-after-cyprus-was-torn-apart The Guardian: ''Turkish troops fired on our hotel, the invasion had begun’: 50 years after Cyprus was torn apart'', 14 july 2024.]</ref> |casualties2 = 4.500-6.000 deaden<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/14/turkish-troops-fired-on-our-hotel-the-invasion-had-begun-50-years-after-cyprus-was-torn-apart The Guardian: ''Turkish troops fired on our hotel, the invasion had begun’: 50 years after Cyprus was torn apart'', 14 july 2024.]</ref> }} De '''Turkske ynvaazje fan Syprus''' wie in militêre operaasje fan [[Turkije]] yn [[Syprus]], dy't op 20 july 1974 útein sette. De ynvaazje wie in reaksje op in steatsgreep troch [[etnysk]] [[Griken|Grykske]] [[nasjonalist]]en, dy't it eilân ferienje woene mei [[Grikelân]]. Dy wie útfierd mei meiwitten fan it [[diktatuer|diktatoriale]] [[kolonelsrezjym]] dat Grikelân doedestiden regearre. Neffens Turkije wie de ynfal bedoeld om 'e etnysk [[Turken|Turkske]] [[minderheid]] op it eilân te beskermjen. De útkomst wie in eilân dat nei [[etnyske suvering]]s ferparte rekke yn twa dielen: de [[Republyk Syprus]] (of Gryksk-Syprus) yn it suden, en in Turkske besettingssône yn it noarden, dêr't yn 1983 de allinnich troch Turkije erkende [[Turkske Republyk Noard-Syprus]] út ûntstie. Dy twadieling is anno 2024 noch altyd sa en der bestiet gjin útsjoch op weriening fan it eilân. == Foarskiednis == Fan oarsprong wie Syprus in Grykske koloanje en foarme it eilân ûnderdiel fan 'e grutte Grykske riken dy't der earder west ha. It besit fan it eilân wiksele yn 'e rin fan 'e skiednis foar koartere of langere tiid. Sa oermasteren [[moslims]] it eilân yn it jier 649, waard it in skoft troch moslims en [[Byzantynske Ryk|Byzantinen]] mienskiplik bestjoerd, wie it eilân sûnt 905 wer Byzantynsk, krige it Frankyske [[Hûs Lusignan|hûs fan Lusignan]] it eilân sûnt 1192 yn hannen en kolonisearre de [[Republyk Feneesje]] it eilân yn 1489. Nei de [[Fal fan Konstantinopel (1453)|Fal fan Konstantinopel]] yn 1453 wie it definityf dien mei it Byzantynske Ryk en kolonisearren de Turken grutte dielen fan it súdeasten fan Europa en yn 1571 oermasteren de Ottomanen ek Syprus. Sûnt dy tiid kaam der in Turkske minderheid op it eilân wenjen, dy't likernôch 17%-18% fan 'e befolking útmakket. Nei de Ottomaanske tiid waard Syprus in [[Grut-Brittanje|Britske]] koloanje en dat bleau sa oant 1960. De twa mienskippen ferskilden yn taal, kultuer en leauwe en yn beide mienskippen wiene groepen dy't by it krijen fan selsstannigens in oare takomst foar Syprus seagen. Under de Gryksk-Syprioatyske mearderheid ûnstie it langstme om harren by Grikelân oan te sluten (''enosis''), wylst ûnder de Turksk-Syprioatyske minderheid in langstme ûnstie om it eilân etnysk op te dielen (''taksim''). It Feriene Keninkryk, [[Grikelân]] en [[Turkije]] hiene yn oktober 1959 yn [[Zürich]] in ferdrach sletten, wêryn't de ûnôfhinklikheid fan Syprus regele waard en foar it eilân waard in grûnwet lâns etnysk-religieuze grinzen sletten. De Gryksk-Syprioaten keazen de presidint, de Turksk-Syprioaten de fise-presidint. Fan 'e 50 sitten yn it Syprioatyske parlemint wiene 35 sitten tawiisd oan 'e Gryksk-Syprioaten en 15 sitten oan 'e Turksk-Syprioaten. Dêrmei hie de Turksk-Syprioatyske mienskip in ûnevenredich grutte ynfloed op it bestjoer. Dêrnjonken krigen de Turksk-Syprioaten it rjocht fan feto yn belangrike saken. Yn grutte plakken moasten foar de twa mienskippen aparte gemeentebestjoeren ynsteld wurde en sels de amten moasten neffens de etnyske grinzen ferdield wurde mei foar de Turksk-Syprioaten op 'e nij in ûnevenredich grut oandiel (bygelyks 30% fan alle amtlike funksjes en 40% fan 'e plysjemacht). == Selsstannigens == [[Ofbyld:Ethnographic distribution in Cyprus 1960.jpg|thumb|left|Etnografyske fersprieding fan 'e mienskippen fan Syprus (1960.)]] De offisjele polityk nei 1960 ûnder aartsbiskop [[Makarios III fan Syprus|Makarios III]] wie in belied, dat besocht it eilân as selsstannige ienheid te bestjoeren mei foar beide mienskippen likense rjochten. Yn 'e praktyk die it lykwols bliken dat de útfiering fan 'e lâns de etnyske grinzen opstelde grûnwet lestich wie. Sa wie it dreech om bygelyks fakatueres yn te foljen en brûkten de Turksk-Syprioaten harren feto om in belestingwetjouwing te blokearjen. Dêrmei ferlamme it bestjoer fan it eilân en om dat op te lossen besocht Makarios yn gearwurking mei fise-presidint Fazıl Küçük mei amindeminten feroaringen yn 'e grûnwet te beävensearjen, dy't in ein makken oan 'e rigide etnyske easken. De Turksk-Syprioaten fersetten har dêrtsjin en de spanningen tusken de mienskippen namen ta en sa ek it geweld. Sawol Grikelân as Turkije stokelen it fjoer fierder op en brûkten it geweld ûnder de befolking foar eigen gewin. De Turksk-Syprioaten begûnen te ferhûzjen nei [[enklave]]s, dy't ta fêstings ferboud waarden en yn augustus 1964 waard in Turksk wapentransport ûndutsen dat ûnderweis wie nei Kokkina oan 'e westkust. Makarios hie lykwols in grutte oanhing op Syprus en mei't Grikelân sûnt 1967 in kolonelsrezjym hie, wie de stipe foar in enosis ûnder de befolking folle minder oantreklik woarn. Dochs wie de posysje fan Makarios wif en moast de earste presidint fan Syprus hoeden operearje. Yn 'e earste helte fan 'e jierren 1970 woe it Grykske kolonelsrezjym fan Makarios ôf om dêrnei it eilân mei Grikelân te ferienigjen. De Turksk-Syprioaten ûnder lieding fan 'e twadde fise-presidint Rauf Denktaş woene ek fan Makarios ôf om't mei Makarios him fersette tsjin in etnyske opdieling fan it lân (''taksim''). En de [[Feriene Steaten]] moasten neat fan Makarios ha, omt hja yn 'e net-bûne polityk fan it Syprioatyske regear in beweging nei it [[kommunisme]] mienden te sjen en him dêrom de "Castro fan 'e Middellânske See" neamden. == Ynvaazje == Op 15 july 1974 fûn der mei stipe fan it Grykske militêre regear in steatsgreep plak en waard Makarios III ôfset, mei it doel om it eilân mei Grikelân te ferienigjen. Ienheden fan 'e Syprioatyske Nasjonale Garde hiene mei Grykske ofsieren it aartsbiskoplike paleis oanfallen en soene Makarios ombringe, mar hy wist noch op 'e tiid troch in efterdoar út te piken en ûntflechte mei help fan 'e Britten it lân. De Griken setten [[Nicos Sampson]] yn as ferfanger fan Makarios en wylst de Turksk-Syprioaten harren werom lutsen yn harren enklaves, ûnstie op 'e rest fan it eilân striid tusken foar- en tsjinstanners fan Makarios. Fiif dagen letter foelen op 20 july Turkske troepen by [[Kyrenia]] it lân oan en hja wisten al gau nei [[Nikosia]] op te tsjen. [[Ofbyld:Turkish invasion of Cyprus. jpg.png|thumb|left|Turkske troepen lânje op Syprus.]] De Turkske striidkrêften folgen in rigide strategy en ferjoegen de Gryksk-Syprioaten út harren hûzen. Trije dagen nei de ynvaazje swijden de wapens. De Feilichheidsried fan 'e Feriene Naasjes wie dêr yn slagge en op dat stuit hie it Turkske leger in smelle stripe tusken Kyrenia en Nikosia oermastere. Mar yn striid mei resolúsje 353 fan 'e Feilichheidsried fochten de Turken troch en feroveren noch mear gebiet. Op 20 july joegen de 10.000 ynwenners fan 'e Turksk-Syprioatyske enklave [[Limassol]] harre oer oan 'e Syprioatyske Nasjonale Garde. De Turksk-Syprioatyske wyk waard dêrnei yn 'e brân stutsen en neffens Turksk- en Grykske-Syprioaten folgen der ferkrêftingen en moardnerij. Neffens it Ynternasjonale Komitee fan it Reade Krús wiene op dat stuit 385 Gryksk-Syprioatyske [[kriichsfinzene]]n nei it Turkske [[Adana]] oerbrocht, 63 Gryksk-Syprioaten nei de Saray-finzenis en waarden 3.268 Turksk-Syprioaten fêstholden op ferskillende plakken op Syprus. Yn 'e nacht fan 21 op 22 july waard in bataljon Grykske kommando's fanút [[Kreta]] mei Nikosia flein. Yn Grikelân stoarte op 23 july 1974 de militêre junta yn as gefolch fan wat der op Syprus barde. De Grykske ferballe lieders kamen no werom en op 24 july 1974 kaam Kōnstantinos Karamanlīs werom út [[Parys]] en hy krige fuort de post fan premier. Hy ferklearre dat er neat ha moast fan 'e Grykske dielname oan 'e oarloch op Syprus om't de Turkske striidkrêften folle sterker wiene as de Grykske. Fuort dêrnei moast Nicos Sampson it amt fan presidint dellizze en naam [[Glafcos Clerides]] tydlik de rol fan presidint fan Syprus oer. Fan 25 oant 30 july swijden de wapens en wie der yn [[Genève]] oerlis tusken Grikelân, Turkije en de Syprioatyske partijen. It slagge net in kompromis te sluten en yn in twadde ûnderhannelingsfaze, dy't op 14 augustus 1974, begûn easke Turkije fan it Syprioatyske regear om harren plan fan in federaal lân mei in etnyske opdieling te akseptearjen. Doe't de Syprioatyske presidint Clerides betinktiid fan 36 oant 48 oere frege om te oerlizzen mei Atene en leden fan 'e Grysk-Syprioatyske mienskip wegere Turkije dat.<ref>[https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.cypruscountrystu00sols/?st=gallery "''Cyprus: A Country Study''" U.S Library of Congress. Neffens Eric Solsten. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. Web. 1 October 2010.]</ref> [[Ofbyld:Cy-map.png|thumb|left|Ferdieling fan Syprus sûnt 1974.]] De Turkske Minister fan Bûtenlânske Saken Turan Güneş hie mei de Turkske presidint [[Bülent Ecevit]] ôfpraat dat as er belle en sei "As ik siz "Ayşe giet op fakânsje (Turksk: ''Ayşe Tatile Çıksın''), dan betsjut soks dat it leger de wapens wer opnimme kin". Oardel oere nei it ôfbrutsen oerlis belle Turan Güneş mei Bülent Ecevit en joech him de ôfsprutsen koade. Turkije begûn doe noch deselde dei mei in twadde offinsyf en yn twa dagen besette Turkije 37% fan it eilân.<ref>Jan Asmussen, Cyprus at war: ''Diplomacy and Conflict during the 1974 Crisis'', I.B. Tauris, 2008, ISBN 978-0-275-96533-4</ref> De Gryksk-Syprioatyske befolking fan likernôch 160.000 oant 200.000 ynwenners waard doe út it besette gebiet ferdreaun en út it suden wei ûnstie in tocht fan 70.000 Turksk-Syprioaten dy't nei it troch Turkije besette noarden flechte. By de ferdriuwing fan 'e Gryksk-Syprioatyske befolking rekken 1500 minsken 'fermist'. Op 'e selde dei doe't Turkije de wapens wer oppakte foelen leden fan 'e EOKA-B de doarpen Marata, Santalaris en Aloda oan en fermoarden dêr 126 minsken. Yn 'e jûn fan 14 augustus waarden yn Tochni 85 Turksk-Syprioaten troch leden fan 'e EOKA-B ûntfierd en fermoarde. It Turkske regear rjochtfeardige de ynfal en alles wat dêrnei barde mei in bepaling yn it tusken Grikelân, it Feriene Keninkryk en Turkije sletten ferdrach om te ynterveniëarjen as de neutraliteit fan Syprus skeind waard. == Noard-Syprus == Mei de etnyske opdieling fan it eilân wie it ideaal fan taksim feitlik realisearre. Ek nei it opheljen fan 'e oarder en grûnwet op Syprus bleau Turkije it noarden fan it eilân besetten. De Turksk-Syprioaten rôpen yn 1983 ûnder it Turkske marionetteregear fan Rauf Denktaş iensidich de [[Noard-Syprus|Turkske Republyk fan Noard-Syprus]] út. Turkije is it iennige lân fan 'e wrâld dy't it lân erkend. == Komplikaasjes by in werieniging fan it eilân. == It rapport "The Loss of a Civilization: Destruction of cultural heritage in occupied Cyprus" (2012) konkludearre dat Turkije mei de ynvaazje twa misdieden tsjin Syprus begien hat:<ref>[https://kypseli.ouc.ac.cy/bitstream/handle/11128/1133/Introduction%20to%20the%20History%20of%20Cyprus-Chapter%2010.pdf?sequence=1&isAllowed=y Introduction to the History of Cyprus (haadstik 10), Nikos Christodoulides: ''The Turkish invasion: the international community response''.]</ref><ref>[https://aegeanmonthly.com/2024/08/21/commemorations-and-cultural-heritage-at-50-years-of-the-partition-of-cyprus/ The Aegean Monthly, 21 augustus 2024.]</ref> * Turkije hat in lytse, swakke en selstannige steat oanfallen en (etnysk) ferdield en it hat it demografyske karakter fan it eilân feroare. * Turkije hat him skuldich makke oan 'e systematyske ferneatiging en it útwiskjen fan it kulturele erfgoed fan 'e gebieten dy't it ûnder syn militêre kontrôle hat. Om de [[demografy]]ske ferhâldings fan Syprus te feroarjen stimulearre Turkije nei 1974 de migraasje fan Turken nei Syprus. De Gryksk-Syprioatyske befolking bedroech yn 1974 505.700, de Turksk-Syprioatyske befoking 115.600. Oant 1990 groeide de befolking yn it súdlike diel mei 13,70%, wylst it Turkske diel in befolkingstaname fan 48,35% hie.<ref>[https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=6916&lang=EN ''Demographic structure of the Cypriot communities'', 27 april 1992.]</ref> Neffens rûzing bestie yn 2016 de befolking fan it troch Turkije besette noarden foar noch mar de helte út Turksk-Syprioaten en foar de oare helte út Turkske kolonisten.<ref>[https://www.politico.eu/article/cyprus-reunification-peace-nicos-anastasiades-mustafa-akinci/ Politico.eu, 31 maart 2016]</ref> Dy demografyske feroarings foarmje hjoed-de-dei in probleem foar in werieniging fan Syprus, om't de Republyk Syprus dy immigraasje as yllegaal beskôget. In oar probleem foar in werieniging foarmet it eardere besit fan 'e minsken, dy't fan hûs en hiem ferjage waarden. Foarsichtige rûzings geane der fanút dat der 20-25 miljard (sifers fan 2016) kompinsaasje nedich is foar it besit dat troch de ynvaazje ferlern gie.<ref>[https://www.politico.eu/article/cyprus-reunification-peace-nicos-anastasiades-mustafa-akinci/ www.politico.eu]</ref> By de Turkske ynfal 'ferdwûnen' sa'n 1.500 Gryksk-Syprioatyske boargers en in diel fan 'e Gryksk-Syprioaten bleau yn it noarden efter en waard as twadderangsboarger behannele. It Europeeske Hôf foar de Rjochten fan 'e Minske stelde yn 2001 fêst dat Turkije de minskerjochten by de Turkske ynvaazje op Syprus yn 1974 skeind hie. Om 't der fan Turkske kant gjin fergoeding fan 'e skea folge, feroardiele it Hôf Turkije yn 2014 ta it beteljen fan in skeafergoeding fan 90 miljoen euro, 30 miljoen euro foar it neiteam fan 'e fermiste minsken en 60 miljoen foar Gryksk-Syprioaten, dy't yn it noarden op it skiereilân Karpas belânen en min behannele waarden.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2014/05/12/turkije_moet_90_miljoeneuroschadevergoedingbetalenaangrieks-cypr-1-1965151/ ''Turkije moet 90 miljoen euro schadevergoeding betalen aan Grieks-Cyprioten'', 12 maaie 2014]</ref> Turkije wegeret lykwols it fonnis út te fieren.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/turkije-wil-cyprus-niet-betalen~a39a788e/?vwoParameters=vwo-abbo Algemeen Dagblad: ''Turkije wil Cyprus niet betalen'', 13 maaie 2015]</ref> [[Ofbyld:Looted Cemetery, Peristerona Ammochostou.jpg|thumb|left|Fandalisearre tsjerkhôf fan Peristerona.]] Sûnt de besetting fan likernôch 38% fan it grûngebiet fan it noarden fan Syprus stelt it Syprioatyske Ministearje fan Bûtenlânske Saken Turkije ferantwurdlik foar it mei sin ferneatigjen fan it Grykske en otterdokse kulturele erfgoed fan it eilân. Mear as 550 Gryksk-otterdokse tsjerken, kleasters en kapellen yn it besette Turkske diel binne plondere, fernield en/of feroare yn moskeeën, skuorren of legerdepots. Neffens [[UNESCO]] is it mei sin ferneatigjen fan kultureel erfgoed in kriichsmisdied.<ref>[https://www.gatestoneinstitute.org/13341/turkey-cyprus-christian-culture Gatestoneinstitute, Uzay Bulut: ''Turkey Wipes Out the Christian Culture of Occupied Cyprus'', 25 novimber 2018]</ref> Likernôch 60.000 objekten binne sûnt 1974 út tsjerklike gebouwen stellen en ferhannele.<ref>[http://www.mfa.gov.cy/mfa/Embassies/Embassy_Vienna/vienna.nsf/page76_en/page76_en?OpenDocument www.mfa.gov.cy Sifers Ministearje fan Bûtenlânske Saken, Syprus, 2024]</ref> Neffens in rapport fan 'e Amerikaanske Library of Congress út 2009 binne troch yllegale opgravings yn it besette diel mear as 60.000 Syprioatyske antike keunstwurken stellen en nei it bûtenlân ferdwûn en ferkocht oan feilinghûzen of keunsthandlers.<ref>[https://maint.loc.gov/law/help/cultural-property-destruction/cyprus-destruction-of-cultural-property.pdf Ministearje fan Bûtenlânske Saken fan Syprus: ''Destruction of Cultural Property in the Northern Part of Cyprus and Violations of International Law'', april 2009]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit lemma is foar in part in oersetting fan it Nederlânsktalige lemma ''Geschiedenis van Cyprus'', sjoch foar boarnen en referinsjes op [[:nl:Geschiedenis van Cyprus]] {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Turkish invasion of Cyprus|Turkske ynvaazje fan Syprus.}} }} [[Kategory:Skiednis fan Syprus]] [[Kategory:Barren yn 1974]] [[Kategory:Militêr treffen fan Turkije]] [[Kategory:Militêr treffen fan Grikelân]] [[Kategory:Militêr treffen fan Syprus]] eeqg35vfe3buxo6trjrhvi4os5moewd 0 191192 1238330 1228300 2026-08-12T19:30:34Z CommonsDelinker 353 "Emblem_of_Telangana.svg" is op Commons fuorthelle [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Emblem of Telangana.svg|]]. 1238330 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks dielsteat fan Yndia | namme = Telangana<br><small>తెలంగాణ</small> | status = Dielsteat | ôfbylding = Hyderabad Dec2011 46.JPG | ôfbyldingstekst = De Charminar yn Hyderabad, it symboal fan de steat. | wapen = | haadstêd = [[Hyderabad (Yndia)|Hyderabad]] | grutste stêd = [[Hyderabad (Yndia)|Hyderabad]] | distrikten = 33 | ynwennertal = 35.193.978 <small>(2011)</small> | oerflak = 112.077 km² | hichte = maks. 965 m (Doli Gutta) | talen = [[Telugu]] (offisjeel)<br>[[Urdu]] (twadde offisjeel) | religy = [[Hindoeïsme]] 85,1%<br>[[Islam]] 12,7%<br>[[Kristendom]] 1,3% | stifting = 2 juny 2014 | webside = [https://www.telangana.gov.in telangana.gov.in] | ôfbylding99 = Telangana in India.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Telangana yn Yndia }} '''Telangana''' is in dielsteat yn súdlik-sintraal Yndia op it Heechlân fan Dekkan. It is neffens ynwennertal in middelgrutte steat. De steat ûntstie op 2 juny 2014 troch de ôfspjalting fan 'e noardlike en sintraal-westlike regio's fan [[Andhra Pradesh]], nei in desennia-lange politike striid foar in eigen steat. Telangana wurdt omsletten troch de dielsteaten [[Maharashtra]] yn it noarden, [[Chhattisgarh]] yn it noardeasten, [[Karnataka]] yn it westen en Andhra Pradesh yn it easten en suden. De skiednis fan 'e regio is in mjuks fan 'e âlde Telugu-kultuer en de rike islamityske ynfloeden fan it Golkonda-sultanaat en de letter hearskjende Nizams fan Hyderabad. De haadstêd en grutste stêd is [[Hyderabad (Yndia)|Hyderabad]], in stêd dy't bekend stiet om syn histoaryske monuminten lykas de Charminar, mar ek as in sintrum foar ynformaasjetechnology en de farmaseutyske yndustry. Foar de wetterhúshâlding en lânbou is de steat sterk ôfhinklik fan 'e grutte rivieren de [[Godavari]] en de [[Krishna]]. == Geografy == Telangana leit yn it súdlik-sintrale part fan Yndia op it Dekkan-plato. It lânskip bestiet benammen út in semy-aride heechlân op likernôch 100 oant 600 meter boppe de seespegel. Oars as guon buorsteaten hat Telangana gjin kustline en is it folslein ynsluten troch lân. === Rivieren en wetterhúshâlding === [[Ofbyld:Canal near Lakshmi pump house.png|thumb|left|Kanaal by in pompsintrum.]] De steat leit yn it streamgebiet fan twa grutte rivieren: de [[Godavari]] yn it noarden en de [[Krishna (rivier)|Krishna]] yn it suden, dy’t foar in part de grins mei Andhra Pradesh foarmet. Fanwege it relatyf drûge klimaat is wetterbehear fan grut belang. In soad lânbou is ôfhinklik fan grutskalige yrrigaasjeprojekten, lykas it Kaleshwaram Lift Irrigation Project, dêr't wetter mei pompen nei heger lizzende gebieten brocht wurdt. === Klimaat === It klimaat is oer it generaal waarm en drûch, mei trije dúdlike seizoenen: * simmer (maart–maaie): tige waarm, faak boppe de 40 °C * moesson (juny–septimber): measte reinfal, mar ûnregelmjittich * winter (novimber–febrewaris): myld en relatyf noflik === Lânskip en boaiem === [[Ofbyld:Hyd Rock Formations1.jpg|thumb|left|Rotsfirnaasjes by Hyderabad.]] De boaiem bestiet foar in grut part út reade ierde, geskikt foar gewaaksen lykas katoen en gierst. It lânskip wurdt op in soad plakken karakterisearre troch grutte graniten rotsformaasjes, benammen yn en om Hyderabad. == Skiednis fan Telangana == Yn 'e âldheid makke de regio fan it hjoeddeiske Telangana diel út fan it gebiet fan de Satavahana-dynasty (± 230 f.Kr. – 220 n.Kr.), ien fan 'e iere grutte riken yn it Dekkan. Letter ûntjoech de regio him fierder ûnder ferskate lokale machten, wêrby’t benammen de Kakatiya-dynasty (1083–1323) in wichtige rol spile. Ut [[Warangal]] wei bouden hja in relatyf sintralisearre steat op en lieten in duorsum erfskip efter yn 'e foarm fan bysûndere timpelarsjitektuer en útwurke yrrigaasjesystemen, ûnder oare de saneamde wetterreservoirs, dy’t op in soad plakken noch altiten yn gebrûk binne. === Islamityske perioade en de Nizams === Yn 'e 14e iuw kaam de regio ûnder ynfloed fan it Sultanaat fan Delhi, wêrnei't lokale islamityske machten har fêstigen yn it Dekkan. Ut dy ûntwikkeling wei ûntstie it Golkonda-sultanaat, dêr’t de Qutb Shahi-dynasty de hearskjende famylje fan wie. Yn dy perioade waard yn 1591 de stêd [[Hyderabad]] stifte, dy't him gau ûntjoech ta in wichtich polityk en kultureel sintrum. [[Ofbyld:Nizam's of Hyderabad Throne.jpg|thumb|left|De troan fan 'e Nizams.]] Yn 1724 naam Asaf Jah I de macht oer en lei dêrmei de basis foar de Asaf Jahi-dynasty, better bekend as de Nizams fan Hyderabad. Under harren bewâld groeide Hyderabad út ta de grutste prinslike steat fan Britsk-Yndia. De Nizams stiene bekend om harren rykdom en patronaazje fan keunst en ûnderwiis, mar harren bewâld wie ek sterk hiërargysk en autokratysk. === Unôfhinklikens en yntegraasje yn Yndia === [[Ofbyld:Women in Telangana Rebellion.jpg|thumb|Froulju yn 'e tiid fan 'e opstân tsjin it bewâld fan 'e Nizams.]] By de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 besocht de lêste Nizam, Osman Ali Khan, de steat ûnôfhinklik te hâlden. Dat late ta in ûnrêstige perioade en in grutte boere-opstân, de Telangana-beweging, dy't rjochte wie tsjin it feodale grûnbesitssysteem en de Nizam syn bestjoer. Yn 1948 griep de Yndiaaske steat yn mei Operation Polo, wêrnei't Hyderabad State ûnderdiel waard fan de Yndiaaske Uny. === De striid foar in eigen steat === Yn 1956 waard Hyderabad State opheft en tafoege oan 'e nije steat [[Andhra Pradesh]], dy’t ûntstie troch in gearfoeging fan Telangana mei it eardere Andhra-gebiet (dat al sûnt 1953 bestie as aparte steat nei ôfskieding fan it âlde Britske distrikt Madras). De tafoeging late lykwols ta ûnfrede yn Telangana, benammen oer ûngelikense ûntwikkeling, wurkgelegenheid en ferdieling fan wetter en middels. Dêrtroch ûntstiene ferskate protestweagen, ûnder oare de studinte-opstân fan 1969 en letter in fernijde massabeweging fan 2001 ôf. Dy lêste waard laat troch K. Chandrashekar Rao en syn partij de Telangana Rashtra Samithi (TRS). Nei jierren fan politike druk en maatskiplik protest stimde it Yndiaaske parlemint yn 2014 yn mei de ôfskieding. Op 2 juny 2014 waard Telangana offisjeel de 29e (letter klassifisearre as 28e) dielsteat fan Yndia, mei Hyderabad as haadstêd. == Befolking == [[Ofbyld:Telangana floral festival people.jpg|thumb|Minsken út Telangana op it blommefestival Bathukamma yn Telangana.]] In opfallend skaaimerk fan 'e befolking fan Telangana is de relatyf hege graad fan urbanisaasje, foaral yn en om de haadstêd Hyderabad. Dy stêd is útgroeid ta in grut ynternasjonaal sintrum dêr't minsken út hiel Yndia wenje en wurkje. De wyk HITEC City, ek wol Cyberabad neamd, is in wichtich sintrum foar de IT-sektor, mei kantoaren fan ûnder oaren Microsoft, Google en Amazon. [[Ofbyld:Makkah Masjid, Hydrabad - മക്കാ മസ്ജിദ്, ഹൈദരാബാദ് 08.jpg|thumb|Makkah Masjid-moskee, Hydrabad.]] {| class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: left;" |+ Religy yn Telangana ! Religy !! % (2001) !! % (2011) !! Ferskil !! Karakteristyk |- | style="text-align: left;" | [[Hindoeïsme]] || 85,94% || 85,10% || style="color: red;" | -0,84% || Dominant yn 'e hiele steat, mei sterke tradysjes út de Kakatiya-perioade. |- | style="text-align: left;" | [[Islam]] || 12,42% || 12,69% || style="color: green;" | +0,27% || Sterk fertsjintwurdige yn Hyderabad en oare stêden. |- | style="text-align: left;" | [[Kristendom]] || 1,21% || 1,27% || style="color: green;" | +0,06% || Lytse mienskip, fral yn stedske gebieten en ûnder tribale groepen. |- | style="text-align: left;" | [[Sikhisme]] || 0,08% || 0,09% || style="color: green;" | +0,01% || Benammen migrantemienskip yn 'e haadstêd. |- | style="text-align: left;" | [[Boedisme]] || 0,05% || 0,09% || style="color: green;" | +0,04% || Histoarysk ryk (lykas yn Nagarjunakonda), no foaral oanwêzich troch neoboedisme. |- | style="text-align: left;" | [[Jaïnisme]] || 0,04% || 0,07% || style="color: green;" | +0,03% || In lytse, mar ekonomysk ynfloedrike hannelsmienskip yn Hyderabad. |- | style="text-align: left;" | Oars / net opjûn || 0,26% || 0,69% || style="color: green;" | +0,43% || Ynklusyf tribale religys (Sarna/Gond) en minsken dy't gjin religy opjouwe. |} {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Telangana (1901–2011) ! Jier | '''1901''' || '''1911''' || '''1921''' || '''1931''' || '''1941''' || '''1951''' || '''1961''' |- ! Ynwennertal | 6.817.113 || 7.822.492 || 7.817.626 || 8.871.667 || 10.169.517 || 12.081.747 || 14.118.001 |- ! Groei | — || +14,7% || style="color:red;" | -0,1% || +13,5% || +14,6% || +18,8% || +16,9% |- ! Jier | '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' || '''2011''' || |- ! Ynwennertal | 17.502.592 || 22.013.045 || 27.221.133 || 30.987.271 || 35.193.978 || |- ! Groei | +24,0% || +25,8% || +23,7% || +13,8% || +13,6% || |} == Grutse plakken == Opfallend is de ûnbidige groei fan Hyderabad en de stêden dêromhinne, wylst de groei yn 'e mear agraryske regio's wat stadiger gie. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! Rang !! Plak !! Distrikt !! Ynwennertal (2001) !! Ynwennertal (2011) !! Groei (%) !! Karakteristyk |- | 1 || [[Hyderabad (Yndia)|Hyderabad]] (UA) || Hyderabad || 5.742.036 || 7.749.334 || style="color: green;" | +34,9% || Haadstêd en T-sintrum ("Cyberabad"). |- | 2 || [[Warangal]] (UA) || Warangal || 579.216 || 704.570 || style="color: green;" | +21,6% || Histoarysk sintrum fan 'e Kakatiya's en ûnderwiisstêd. |- | 3 || [[Nizamabad]] || Nizamabad || 288.722 || 311.152 || style="color: green;" | +7,8% || Wichtich hannelssintrum foar rys en sûkerreid. |- | 4 || [[Karimnagar]] || Karimnagar || 205.653 || 261.185 || style="color: green;" | +27,0% || Groeiend agrarysk en edukatyf knooppunt. |- | 5 || [[Ramagundam]] || Peddapalli || 204.256 || 229.644 || style="color: green;" | +12,4% || Yndustrystêd mei grutte enerzjysintrales en koaleminen. |- | 6 || [[Khammam]] || Khammam || 159.450 || 184.210 || style="color: green;" | +15,5% || Brêge tusken Telangana en de kustregio's fan Andhra Pradesh. |- | 7 || [[Mahbubnagar]] || Mahbubnagar || 130.986 || 157.733 || style="color: green;" | +20,4% || Regionaal bestjoerssintrum yn it suden fan 'e steat. |- | 8 || [[Nalgonda]] || Nalgonda || 110.568 || 135.744 || style="color: green;" | +22,8% || Bekend om de lânbou en de tichteby lizzende Nagarjuna Sagar-daam. |} * ''UA: "Urban Agglomeration" (stêdekloft). De sifers foar Hyderabad omfetsje ek de foarstêden dy't ûnder de Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) falle. == Bestjoer == [[Ofbyld:Gandhi and the Government.jpg|thumb|Gebou fan it regear yn Hyderabad.]] Telangana hat in wetjouwend systeem mei twa keamers: de Telangana Legislative Assembly en de Telangana Legislative Council. De Legislative Assembly bestiet út 119 leden en wurdt streekrjocht troch it folk keazen foar in perioade fan fiif jier. It is it wichtichste orgaan fan 'e wetjouwende macht. De leden fan 'e Legislative Council wurde foar in part keazen troch ferskate kiezersgroepen en foar in part beneamd. Dy ried hat benammen in beskôgjende rol en kin wetjouwing op 'e nij besjen en fertrage De útfierende macht leit formeel by de gûverneur, dy't beneamd wurdt troch de presidint fan Yndia en optreedt as haad fan 'e steat. Yn 'e praktyk leit de politike macht by de Chief Minister, dy’t it fertrouwen hawwe moat fan 'e mearderheid yn 'e Legislative Assembly en oan it haad stiet fan 'e Ried fan Ministers. Bestjoerlik is Telangana opdield yn 33 distrikten, elk ûnder lieding fan in District Collector. Dêrneist bestiet der in systeem fan lokaal selsbestjoer, bekend as Panchayat Raj, mei ferskate lagen op doarps- en regionaal nivo. De rjochterlike macht wurdt útoefene troch it Telangana High Court yn Hyderabad. Oant 2019 wie dit in mienskiplik heechgerjochtshôf foar sawol Telangana as Andhra Pradesh; sûnt dy tiid hat Telangana in eigen selsstannige rjochtspraak. It politike lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part dominearre troch regionale partijen. [[Ofbyld:Telangana State with Prominent Districts.svg|thumb|Distrikten fan Telangana.]] {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 65%;" ! Distrikt !! Haadplak !! Ynwennertal (2001) !! Ynwennertal (2011) !! Groei (%) |- | [[Adilabad (distrikt)|Adilabad]] || [[Adilabad]] || 604.496 || 708.972 || style="color: green;" | +17,3% |- | [[Bhadradri Kothagudem]] || [[Kothagudem]] || 940.125 || 1.069.261 || style="color: green;" | +13,7% |- | [[Hanumakonda (distrikt)|Hanumakonda]] || [[Hanumakonda]] || 930.215 || 1.135.707 || style="color: green;" | +22,1% |- | [[Hyderabad (distrikt)|Hyderabad]] || [[Hyderabad (Yndia)|Hyderabad]] || 3.829.753 || 3.943.323 || style="color: green;" | +3,0% |- | [[Jagtial (distrikt)|Jagtial]] || [[Jagtial]] || 834.120 || 985.417 || style="color: green;" | +18,1% |- | [[Jangaon (distrikt)|Jangaon]] || [[Jangaon]] || 490.154 || 566.376 || style="color: green;" | +15,6% |- | [[Jayashankar Bhupalpally]] || [[Bhupalpally]] || 356.120 || 416.763 || style="color: green;" | +17,0% |- | [[Jogulamba Gadwal]] || [[Gadwal]] || 520.125 || 609.990 || style="color: green;" | +17,3% |- | [[Kamareddy (distrikt)|Kamareddy]] || [[Kamareddy]] || 830.435 || 972.625 || style="color: green;" | +17,1% |- | [[Karimnagar (distrikt)|Karimnagar]] || [[Karimnagar]] || 849.232 || 1.005.711 || style="color: green;" | +18,4% |- | [[Khammam (distrikt)|Khammam]] || [[Khammam]] || 1.189.120 || 1.401.639 || style="color: green;" | +17,9% |- | [[Kumuram Bheem Asifabad]] || [[Asifabad]] || 435.034 || 515.812 || style="color: green;" | +18,6% |- | [[Mahabubabad (distrikt)|Mahabubabad]] || [[Mahabubabad]] || 681.425 || 774.549 || style="color: green;" | +13,7% |- | [[Mahbubnagar (distrikt)|Mahbubnagar]] || [[Mahbubnagar]] || 795.120 || 919.903 || style="color: green;" | +15,7% |- | [[Mancherial (distrikt)|Mancherial]] || [[Mancherial]] || 709.288 || 807.037 || style="color: green;" | +13,8% |- | [[Medak (distrikt)|Medak]] || [[Medak]] || 650.120 || 767.428 || style="color: green;" | +18,0% |- | [[Medchal-Malkajgiri]] || [[Shamirpet]] || 1.621.503 || 2.440.073 || style="color: green;" | +50,5% |- | [[Mulugu (distrikt)|Mulugu]] || [[Mulugu]] || 220.125 || 257.744 || style="color: green;" | +17,1% |- | [[Nagarkurnool (distrikt)|Nagarkurnool]] || [[Nagarkurnool]] || 765.120 || 893.308 || style="color: green;" | +16,8% |- | [[Nalgonda (distrikt)|Nalgonda]] || [[Nalgonda]] || 1.380.125 || 1.618.416 || style="color: green;" | +17,3% |- | [[Narayanpet (distrikt)|Narayanpet]] || [[Narayanpet]] || 485.125 || 566.874 || style="color: green;" | +16,9% |- | [[Nirmal (distrikt)|Nirmal]] || [[Nirmal]] || 610.154 || 709.418 || style="color: green;" | +16,3% |- | [[Nizamabad (distrikt)|Nizamabad]] || [[Nizamabad]] || 1.258.125 || 1.571.022 || style="color: green;" | +24,9% |- | [[Peddapalli (distrikt)|Peddapalli]] || [[Peddapalli]] || 702.456 || 795.332 || style="color: green;" | +13,2% |- | [[Rajanna Sircilla]] || [[Sircilla]] || 470.125 || 552.037 || style="color: green;" | +17,4% |- | [[Rangareddy (distrikt)|Rangareddy]] || [[Shamshabad]] || 1.583.131 || 2.446.974 || style="color: green;" | +54,6% |- | [[Sangareddy (distrikt)|Sangareddy]] || [[Sangareddy]] || 1.250.125 || 1.527.628 || style="color: green;" | +22,2% |- | [[Siddipet (distrikt)|Siddipet]] || [[Siddipet]] || 860.125 || 1.012.065 || style="color: green;" | +17,7% |- | [[Suryapet (distrikt)|Suryapet]] || [[Suryapet]] || 935.120 || 1.099.560 || style="color: green;" | +17,6% |- | [[Vikarabad (distrikt)|Vikarabad]] || [[Vikarabad]] || 795.321 || 927.140 || style="color: green;" | +16,6% |- | [[Wanaparthy (distrikt)|Wanaparthy]] || [[Wanaparthy]] || 495.120 || 577.758 || style="color: green;" | +16,7% |- | [[Warangal (distrikt)|Warangal]] || [[Warangal]] || 905.120 || 1.080.858 || style="color: green;" | +19,4% |- | [[Yadadri Bhuvanagiri]] || [[Bhongir]] || 640.125 || 739.448 || style="color: green;" | +15,5% |} == Kultuer en toerisme == [[Ofbyld:13th century Ramappa temple and monuments, Palampet Telangana - 09.jpg|thumb|Ramappa-timpel (13e iuw)]] Telangana hat in rike kultuer, foarme troch lokale Telugu-tradysjes en islamityske ynfloeden út de histoaryske hearskippijen yn it Dekkan. De wichtichste erfgoedlokaasje fan 'e steat is de Ramappa-timpel (Rudreshwara), in timpel út de 13e iuw út de tiid fan de Kakatiya's. Dat monumint waard yn 2021 op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO set en stiet bekend om syn detailearre byldhoukeunst. Yn en om 'e haadstêd Hyderabad lizze ferskate wichtige histoaryske monuminten. De Charminar, boud yn 1591, is it bekendste symboal fan 'e stêd. It Golkonda-fort wie eartiids in wichtich sintrum fan 'e diamanthannel, wylst de Qutb Shahi-tomben in foarbyld foarmje fan in kombinaasje fan Perzyske en Yndiaaske arsjitektuer. Ek de Thousand Pillar Temple yn Warangal is in wichtich religieus en histoarysk monumint út de Kakatiya-perioade. == Natoer == It lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part bepaald troch it Dekkanplato, mei drûge flakten, boskgebieten en graniten rotsformaasjes. [[Ofbyld:Crimson Rose (Atrophaneura hector) on Waltheria indica W IMG 9896.jpg|thumb|left|''Atrophaneura hector'' yn it Nasjonaal Park Kasu Brahmananda Reddy]] Telangana hat trije nasjonale parken: * it [[Nasjonaal Park Kasu Brahmananda Reddy]], in grien gebiet yn Hyderabad * it [[Nasjonaal Park Mahavir Harina Vanasthali]], bekend om ûnder oare de swarte antilope * it [[Nasjonaal Par Mrugavani]], in beskerme natoergebiet yn 'e omkriten fan de stêd Dêrnjonken binne der ferskate gruttere wyldreservaten. It Tigerreservaat Kawal en it Tigerreservaat Amrabad binne wichtich foar it behâld fan de Bingaalske tiger. It Wyldreservaat Eturnagaram is ien fan 'e âldste beskerme gebieten fan 'e steat en leit oan 'e Godavari. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables Census of India.] * [https://tgtdc.in/home Toerisme yn Telangana.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Telangana}} }} {{Dielsteat fan Yndia}} [[Kategory:Telangana| ]] [[Kategory:Steat yn Yndia]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2014]] f00ltlcstiz7oq3u0z545upuhqk43e3 0 193417 1238317 2026-08-12T14:32:02Z Drewes 2754 Side makke mei "[[Ofbyld:Kasteel Radboud.JPG|thumb|250px|It kastiel Redbad]] '''Joast fan Buren''' (15e–16e iuw) wie slotfâd fan it kastiel fan [[Kastiel Redbad|Radboudkastiel]] yn [[Medemblik (stêd)|Medemblik]] by it beruchte [[Belegering fan Medemblik (1517)|Twadde Belegering fan Medemblik]] yn 1517. Doe't de legers fan Fryske en Gelderske frijbûtsers, ûnder lieding fan [[Pier Gerlofs Donia|Grutte Pier]] en [[Wijerd Jelckama|Grutte Wierd]], de stêd plonderen en har ynwenners ôfs..." 1238317 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kasteel Radboud.JPG|thumb|250px|It kastiel Redbad]] '''Joast fan Buren''' (15e–16e iuw) wie slotfâd fan it kastiel fan [[Kastiel Redbad|Radboudkastiel]] yn [[Medemblik (stêd)|Medemblik]] by it beruchte [[Belegering fan Medemblik (1517)|Twadde Belegering fan Medemblik]] yn 1517. Doe't de legers fan Fryske en Gelderske frijbûtsers, ûnder lieding fan [[Pier Gerlofs Donia|Grutte Pier]] en [[Wijerd Jelckama|Grutte Wierd]], de stêd plonderen en har ynwenners ôfslachten, hannele Van Buren fluch en liet in protte fan harren yn it kastiel ta. Dêr koene de soldaten fan de [[Arumer Swarte Heap]] har gjin kwea dwaan. Ut lilkens en frustraasje hawwe de oanfallers neitiid Medemblik yn brân stutsen; it kastiel en de toer fan de [[Bonifatiustsjerke (Medemblik)|Bonifatiustsjerke]] bleaunen lykwols stean, om't se fan stien boud wiene. De measte oare struktueren wiene doe makke fan hout. Troch syn dieden wist Joast fan Buren in protte fan syn stedsgenoaten fan in wisse dea te rêden. In bekende útdrukking út dy tiid luidt: ''...geheelyck ende al verbrant ende gedestrueert, alsoe dat aldaer die glasen en veynsteren, kelcken noch ornamenten en zijn gebleven ende de klokken gesmolten en bedorven...''<ref>[http://home.kpn.nl/dickmeij/index.html]html </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}}}} {{DEFAULTSORT:Buren, Joost}} [[Kategory:Persoan yn Nederlân yn de 15e iuw]] jnrgm1ib4lo75x2nvlyvntio96qmdhc 1238318 1238317 2026-08-12T14:34:34Z Drewes 2754 1238318 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kasteel Radboud.JPG|thumb|250px|It kastiel Redbad]] '''Joast fan Buren''' (15e–16e iuw) wie slotfâd fan it kastiel fan [[Kastiel Redbad|Radboudkastiel]] yn [[Medemblik (stêd)|Medemblik]] by it beruchte [[Belegering fan Medemblik (1517)|Twadde Belegering fan Medemblik]] yn 1517. Doe't de legers fan Fryske en Gelderske frijbûtsers, ûnder lieding fan [[Pier Gerlofs Donia|Grutte Pier]] en [[Wijerd Jelckama|Grutte Wierd]], de stêd plonderen en har ynwenners ôfslachten, hannele Van Buren fluch en liet in protte fan harren yn it kastiel ta. Dêr koene de soldaten fan de [[Arumer Swarte Heap]] har gjin kwea dwaan. Ut lilkens en frustraasje hawwe de oanfallers neitiid Medemblik yn brân stutsen; it kastiel en de toer fan de [[Bonifatiustsjerke (Medemblik)|Bonifatiustsjerke]] bleaunen lykwols stean, om't se fan stien boud wiene. De measte oare struktueren wiene doe makke fan hout. Troch syn dieden wist Joast fan Buren in protte fan syn stedsgenoaten fan in wisse dea te rêden. In bekende útdrukking út dy tiid luidt: ''...geheelyck ende al verbrant ende gedestrueert, alsoe dat aldaer die glasen en veynsteren, kelcken noch ornamenten en zijn gebleven ende de klokken gesmolten en bedorven...''<ref>[http://home.kpn.nl/dickmeij/index.html]html </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}}}} {{DEFAULTSORT:Buren, Joost}} [[Kategory:Persoan yn Nederlân yn de 15e iuw]] [[Kategory:Medemblik (stêd)]] sura7n31n6048vo4t8yq8v60tx9p478 1238335 1238318 2026-08-12T21:55:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1238335 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Kasteel Radboud.JPG|thumb|250px|It kastiel Redbad]] '''Joast fan Buren''' (15e–16e iuw) wie slotfâd fan it kastiel fan [[Kastiel Redbad|Radboudkastiel]] yn [[Medemblik (stêd)|Medemblik]] by it beruchte [[Belegering fan Medemblik (1517)|Twadde Belegering fan Medemblik]] yn 1517. Doe't de legers fan Fryske en Gelderske frijbûtsers, ûnder lieding fan [[Pier Gerlofs Donia|Grutte Pier]] en [[Wijerd Jelckama|Grutte Wierd]], de stêd plonderen en har ynwenners ôfslachten, hannele Van Buren fluch en liet in protte fan harren yn it kastiel ta. Dêr koene de soldaten fan de [[Arumer Swarte Heap]] har gjin kwea dwaan. Ut lilkens en frustraasje hawwe de oanfallers neitiid Medemblik yn brân stutsen; it kastiel en de toer fan de [[Bonifatiustsjerke (Medemblik)|Bonifatiustsjerke]] bleaunen lykwols stean, om't se fan stien boud wiene. De measte oare struktueren wiene doe makke fan hout. Troch syn dieden wist Joast fan Buren in protte fan syn stedsgenoaten fan in wisse dea te rêden. In bekende útdrukking út dy tiid luidt: ''...geheelyck ende al verbrant ende gedestrueert, alsoe dat aldaer die glasen en veynsteren, kelcken noch ornamenten en zijn gebleven ende de klokken gesmolten en bedorven...''<ref>[http://home.kpn.nl/dickmeij/index.html]html </ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}}}} {{DEFAULTSORT:Buren, Joost}} [[Kategory:Persoan berne yn de 15e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 16e iuw]] [[Kategory:Nederlânsk ofsier]] [[Kategory:Medemblik (stêd)]] 9x16k3eqnc3ik1js46jekuly3efcgsy 0 193418 1238320 2026-08-12T16:15:32Z Drewes 2754 Side makke mei "[[Ofbyld:Usquert - ingemetseld gipsafgietsel van wapenschild.jpg|thumb|Wapen fan de famylje Clant (rjochts), as gipsôfjitsel ynbêde yn de apsis fan de tsjerke fan Usquert]] '''Clant''' is de namme fan in famylje fan [[haadlingen]] en [[Jonker|lânadel]] út [[East-Fryslân]] en de [[Ommelannen]], dy't in wichtige rol spile yn de skiednis fan de Nederlânske provinsje [[Grinslân]] en minder yn dy fan Fryslân. De famylje is nau besibbe oan ferskate aadlike famyljes en l..." 1238320 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Usquert - ingemetseld gipsafgietsel van wapenschild.jpg|thumb|Wapen fan de famylje Clant (rjochts), as gipsôfjitsel ynbêde yn de apsis fan de tsjerke fan Usquert]] '''Clant''' is de namme fan in famylje fan [[haadlingen]] en [[Jonker|lânadel]] út [[East-Fryslân]] en de [[Ommelannen]], dy't in wichtige rol spile yn de skiednis fan de Nederlânske provinsje [[Grinslân]] en minder yn dy fan Fryslân. De famylje is nau besibbe oan ferskate aadlike famyljes en lânhearlike famyljes yn Grinslân, lykas de famyljes [[Addinga]], [[Coenders]], [[Lewe]], [[de Mepsche]], [[Manninga]], [[Rengers]], [[Ripperda]], [[Sickinghe]] en [[Wichers]]. De namme Clant is ôfkomstich út de Ommelannen. De famylje Clant wurdt foar it earst neamd yn de fjirtjinde ieu; de âldst bekende stamheit is Hendrik Clant (troud mei Anna Polman). Leden fan de famylje spilen in wichtige rol yn de skiednis fan Grinslân. Ferskate leden wiene boargemaster fan de stêd [[Grins (stêd)|Grins]], lid fan de Steaten fan de provinsje Stêd en Ommelannen en lid fan de [[Steaten-Generaal]]. Yn 1648 wie Adriaan Clant tot Stedum ôffurdige fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]] by de ûnderhannelings foar de [[Frede fan Münster]]. De bekendste fersterke lânhuzen ([[boargen]]) dêr't famyljeleden wennen, wiene de [[Hanckemaboarch]], [[Menkemaboarch]], [[Nittersum]] en [[Tammingahuzen (boarch)|Tammingahuzen]]. It laach stoar yn 1833 út mei it ferstjerren fan Jozina Edzardina Jacoba Clant van Hankema. == Opmerklike neikommelingen == * [[Adriaan Clant]] tot Stedum (1599-1665) * [[Derk Jacob Clant]] (1638-1700) * [[Edzard Jacob Clant]] (1584-1648) * [[Johan Clant]] (1624-1694) * [[Otto Clant]] (1566-1586) {{Boarnen|boarnefernijing= * J.A.R. Kymmell, ''Het Geslacht Clant a.b.'' * [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=5&micode=498&milang=nl&mizk_alle=Clant&miview=inv2 Familie Clant] in Groninger Archieven * [https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/de-kastelen-van-het-hoge-noorden ''Groninger Borgen: Kastelen van het Hoge Noorden''] }} [[Kategory:Eastfrysk laach]] [[Kategory:Grinslânsk laach]] [[Kategory:Skiednis fan Grinslân]] [[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]] hmhwtqk6za9t4hg8swvfxhg1e9gue93 1238321 1238320 2026-08-12T16:15:59Z Drewes 2754 1238321 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Usquert - ingemetseld gipsafgietsel van wapenschild.jpg|thumb|Wapen fan de famylje Clant (rjochts), as gipsôfjitsel ynbêde yn de apsis fan de tsjerke fan Usquert]] '''Clant''' is de namme fan in famylje fan [[haadlingen]] en [[Jonker|lânadel]] út [[East-Fryslân]] en de [[Ommelannen]], dy't in wichtige rol spile yn de skiednis fan de Nederlânske provinsje [[Grinslân]]. De famylje is nau besibbe oan ferskate aadlike famyljes en lânhearlike famyljes yn Grinslân, lykas de famyljes [[Addinga]], [[Coenders]], [[Lewe]], [[de Mepsche]], [[Manninga]], [[Rengers]], [[Ripperda]], [[Sickinghe]] en [[Wichers]]. De namme Clant is ôfkomstich út de Ommelannen. De famylje Clant wurdt foar it earst neamd yn de fjirtjinde ieu; de âldst bekende stamheit is Hendrik Clant (troud mei Anna Polman). Leden fan de famylje spilen in wichtige rol yn de skiednis fan Grinslân. Ferskate leden wiene boargemaster fan de stêd [[Grins (stêd)|Grins]], lid fan de Steaten fan de provinsje Stêd en Ommelannen en lid fan de [[Steaten-Generaal]]. Yn 1648 wie Adriaan Clant tot Stedum ôffurdige fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]] by de ûnderhannelings foar de [[Frede fan Münster]]. De bekendste fersterke lânhuzen ([[boargen]]) dêr't famyljeleden wennen, wiene de [[Hanckemaboarch]], [[Menkemaboarch]], [[Nittersum]] en [[Tammingahuzen (boarch)|Tammingahuzen]]. It laach stoar yn 1833 út mei it ferstjerren fan Jozina Edzardina Jacoba Clant van Hankema. == Opmerklike neikommelingen == * [[Adriaan Clant]] tot Stedum (1599-1665) * [[Derk Jacob Clant]] (1638-1700) * [[Edzard Jacob Clant]] (1584-1648) * [[Johan Clant]] (1624-1694) * [[Otto Clant]] (1566-1586) {{Boarnen|boarnefernijing= * J.A.R. Kymmell, ''Het Geslacht Clant a.b.'' * [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=5&micode=498&milang=nl&mizk_alle=Clant&miview=inv2 Familie Clant] in Groninger Archieven * [https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/de-kastelen-van-het-hoge-noorden ''Groninger Borgen: Kastelen van het Hoge Noorden''] }} [[Kategory:Eastfrysk laach]] [[Kategory:Grinslânsk laach]] [[Kategory:Skiednis fan Grinslân]] [[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]] 6ao9o91yvdc7xgvz303ntssvu9kdigk 14 193419 1238324 2026-08-12T17:17:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Verona}} [[Kategory:Plak yn Itaalje]]" 1238324 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Verona}} [[Kategory:Plak yn Itaalje]] 83fvd4gzgnv1zekpj1rd5qeoahc1j9e 0 193420 1238325 2026-08-12T17:38:44Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = túftrappen | ôfbylding = Red-crested Korhaan (Lophotis ruficrista) (6040876189).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[Súdafrikaanske túftrap]] (''Lophotis ruficrista'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')..." 1238325 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = túftrappen | ôfbylding = Red-crested Korhaan (Lophotis ruficrista) (6040876189).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[Súdafrikaanske túftrap]] (''Lophotis ruficrista'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') | takson6 = [[famylje]]: | namme6 = [[trapfûgels]] (''Otididae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''túftrappen''' (''Lophotis'') | beskriuwer, jier = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1848 }} De '''túftrappen''' of '''toeftrappen''' (''Lophotis'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). It skaai bestiet út trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] dy't har ferspriedingsgebiet yn [[Afrika]] hawwe: de [[Etiopyske túftrap]] (''Lophotis gindiana''), de [[Saheltúftrap]] (''Lophotis savilei'') en de [[Súdafrikaanske túftrap]] (''Lophotis ruficrista''). Dizze fûgels hawwe in foarkar foar drûge boskgebieten, savannes en iepen strûkgebieten. Lykas de measte trappen binne de túftrappen foar it grutste part oan 'e grûn bûn. Se hawwe in stevich lichem, in lange hals en relatyf lange poaten dy't geskikt binne foar in libben op 'e grûn. Mantsjes fan dit skaai binne te werkennen oan in opfallende túf fan readbrune fearren op 'e nekke dy't se by de [[balts]] sjen litte. Harren iten bestiet benammen út ynsekten, lidpoatigen en plantaardich materiaal. De [[typesoarte]] fan it skaai ''Lophotis'' is de Súd-Afrikaanske túftrap (''Lophotis ruficrista''). == Soarten == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Eupodotis gindiana -Kenya-8a, crop.jpg|120px]] || [[Etiopyske túftrap]] || ''Lophotis gindiana'' || East-Afrika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buff-crested-bustard-lophotis-gindiana ''Lophotis gindiana'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Eupodotis savilei 255509693.jpg|120px]] || [[Saheltúftrap]] || ''Lophotis savilei'' || Sahelregio (West- en Midden-Afrika) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saviles-bustard-lophotis-savilei ''Lophotis savilei'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Red-crested Korhaan (Lophotis ruficrista) (32481014704).jpg|120px]] || [[Súdafrikaanske túftrap]] || ''Lophotis ruficrista'' || Súdlik Afrika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-crested-bustard-lophotis-ruficrista ''Lophotis ruficrista'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Lophotis|Túftrappen}} }} {{DEFAULTSORT:Tuftrappen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Túftrap| ]] [[Kategory:Trapfûgel]] bpnxvv94qycp3u6ro4d7zfragxr3825 0 193421 1238326 2026-08-12T17:39:13Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Túftrappen]] 1238326 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Túftrappen]] 732g7xvg0m70u2z045shmzzc2yzbr43 0 193422 1238327 2026-08-12T17:39:29Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Túftrappen]] 1238327 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Túftrappen]] 732g7xvg0m70u2z045shmzzc2yzbr43 0 193423 1238331 2026-08-12T19:53:19Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = swartbúktrappen | ôfbylding = Black-bellied bustard (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[swartbúktrap]] (''Lissotis melanogaster'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [..." 1238331 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = swartbúktrappen | ôfbylding = Black-bellied bustard (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = [[swartbúktrap]] (''Lissotis melanogaster'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[trapeftigen]] (''Otidiformes'') | takson6 = [[famylje]]: | namme6 = [[trapfûgels]] (''Otididae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''swartbúktrappen''' (''Lissotis'') | beskriuwer, jier = [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1848 }} De '''swartbúktrappen''' (''Lissotis'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[trapfûgels]] (''Otididae''). It skaai bestiet út twa [[Soarte (taksonomy)|soarten]] dy't har ferspriedingsgebiet yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] hawwe: de [[Hartlaubtrap]] (''Lissotis hartlaubii'') en de [[swartbúktrap]] (''Lissotis melanogaster''). De fûgels fan it skaai hawwe in foarkar foar iepen gerslannen, savannes en iepen bosk- en strûklân. Lykas de measte trappen binne de swartbúktrappen foar it grutste part oan 'e grûn bûn. Se hawwe in stevich lichem, in opfallend lange en slanke hals en relatyf lange poaten. Mantsjes fan dit skaai binne fral bekend om harren swarte ûnderkant en it opfallende [[balts]]gedrag. Harren iten bestiet benammen út ynsekten, lytse wringeleazen en plantaardich materiaal. == Taksonomy == De soarten út dit skaai waarden histoarysk faak yndield ûnder it gruttere skaai ''Eupodotis''. Troch modern genetysk en [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk is lykwols dúdlik woarn dat de Hartlaubtrap en de swartbúktrap in apart skaai fertsjinje om't se sawol genetysk as [[morfology]]sk (û.o. de spesifike tekeningen op kop en hals, de wjukken en it mantsjekleed) dúdlik ôfwikke fan 'e oare skaaien. Dêrom wurdt ''Lissotis'' troch autoriteiten lykas it [[Handbook of the Birds of the World]] erkend as in folslein apart skaai. De [[typesoarte]] fan it skaai is de [[swartbúktrap]], dy't yn 1835 troch de Dútske dierkundige [[Eduard Rüppell]] beskreaun waard as ''Otis melanogaster''. Yn 1848 waard de soarte troch [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach]] yn it troch him beskreaune skaai ''Lissotis'' pleatst. [[George Robert Gray]] wiisde yn 1855 de swartbúktrap oan as typesoarte fan it skaai.<ref>[https://www.aviansystematics.org/checklist?viewfamilies=37&utm_source=chatgpt.com Avian systematics.]</ref> == Soarten == {| class="wikitable" |-! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Black-bellied Bustard (Lissotis melanogaster) (31001858331).jpg|120px]] || [[swartbúktrap]] || ''Lissotis melanogaster'' || Afrika besuden de Sahara || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-bellied-bustard-lissotis-melanogaster ''Lissotis melanogaster'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Lissotis hartlaubii -Serengeti National Park, Tanzania-8.jpg|120px]] || [[hartlaubtrap]] || ''Lissotis hartlaubii'' || East-Afrika (û.o. Kenia, Etioopje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-bustard-lissotis-hartlaubii ''Lissotis hartlaubii'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Lissotis|Swartbúktrappen}} }} {{DEFAULTSORT:Swartbuktrappen}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Swartbúktrap| ]] [[Kategory:Trapfûgel]] ldck49ub9vfzdelosow70ud9ati1x3n 0 193424 1238332 2026-08-12T19:53:44Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swartbúktrappen]] 1238332 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swartbúktrappen]] 4pjct8q30i7zalgkfo0vxc3qf898oe5 6 193425 1238337 2026-08-12T22:05:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 It logo fan 'e film ''Zombieland''. 1238337 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Zombieland''. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} 1frz7adszzi4z0yfsggznl7e4xaqjop 1238338 1238337 2026-08-12T22:08:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1238338 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Zombieland''. == Lisinsje == {{Unfrij ôfbyld |Omskriuwing = It logo fan 'e film ''Zombieland''. |Boarne = Oernommen fan 'e Dútske Wikipedy ([[:de:Datei:Zombieland Logo.jpg]]). Oarspronklike boarne: http://www.movieposterdb.com/poster/651601ec |Bysnien = Nee |Makker = |Eigner = Sony Pictures |Doel = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. |Artikel(s) = [[Zombieland]] |Ferfangberens = Net. |Lege resolúsje = Nee, want it giet om in logo. |Oare ynformaasje = }} n86rnsoafsk25kc72gkn465ofgk6uka 0 193426 1238339 2026-08-12T23:12:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1238339 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Zombieland logo.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Zombieland-poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Zombieland'' | regisseur = [[Ruben Fleischer]] | produsint = [[Gavin Polone]] | útfierend produsint = | senario = [[Rhett Reese]]<br>[[Paul Wernick]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Michael Bonvillain]] | muzyk = [[David Sardy]] | filmstudio = [[Columbia Pictures]]<br>[[Relativity Media]]<br>[[Gavin Polone|Pariah]] | distribúsje = [[Sony Pictures Releasing]] | haadrollen = [[Jesse Eisenberg]]<br> [[Woody Harrelson]] <br>[[Emma Stone]]<br> [[Abigail Breslin]] | voice-over = [[Jesse Eisenberg]] | byrollen = | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[25&nbsp;febrewaris]] [[2009]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[horrorfilm|horror]][[komeedzjefilm|komeedzje]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 88 minuten | budget = $23,6&nbsp;miljoen | opbringst = $102,4&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = ''Zombieland'' | foarich diel = | folgjend diel = ''[[Zombieland: Double Tap]]'' }} '''''Zombieland''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[post-apokalyptyske fiksje|post-apokalyptyske]] [[horrorfilm|horror]][[komeedzjefilm|komeedzje]] út [[2009]] ûnder [[rezjy]] fan [[Ruben Fleischer]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Jesse Eisenberg]], [[Woody Harrelson]], [[Emma Stone]] en [[Abigail Breslin]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Sombylân". It [[plot|ferhaal]] folget fjouwer oerlibbenen fan in [[somby-apokalyps]] op harren [[reis]] troch in folslein ferrinnewearre ferzje fan 'e [[Feriene Steaten]]. Dêr binne se op 'e siik nei in taflechtsoard foar it [[firus (biology)|firus]] dat [[minske]]n yn [[kwea|boasaardige]] [[somby]]s feroaret. ''Zombieland'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en groeide yn 'e [[bioskopen]] út ta in grut [[kommersje]]el súkses. In [[ferfolchfilm]], ''[[Zombieland: Double Tap]]'', waard tsien jier letter, yn [[2019]], útbrocht. ==Plot== It is twa [[moanne (tiid)|moannen]] lyn dat in fariant fan [[gekkekowesykte]] [[mutaasje|mutearre]], ekstreem [[besmetlike sykte|besmetlik]] foar [[minske]]n waard en harren yn [[somby]]s begûn te feroarjen dy't út binne op [[kannibalisme]]. De [[wittenskip]] hat te min tiid hân om in oplossing te betinken en it [[firus (biology)|firus]] hat de hiele wrâld yn syn gryp krigen en de minsklike [[beskaving]] folslein ferrinnewearre. Frijwol alle minsken binne no feroare yn sombys. De seldsume oerlibbenen kinne mar har mar better net oan oaren hechtsje, om't de kâns dat dy duorjend oerlibje sille tige lyts is. Dêrom is it ûnder sokke oerlibbenen gewoante wurden om it gebrûk fan [[namme]]n te mijen en ynstee [[bynamme]]n te brûken dy't ferwize nei jins berteplak. "Columbus", in [[studint]] sûnder [[freonskip|freonen]] mar mei gâns [[foby]]en en [[neuroaze]]s, hat foar himsels in unike list mei regels opsteld om 'e [[somby-apokalyps]] te oerlibjen. Hy is ûnderweis fan syn [[universiteit]] yn [[Austin (Teksas)]] nei syn berteplak [[Columbus (Ohio)]] om syn [[âldelju]] te sykjen. Nei't er by in somby-oanfal syn [[auto]] kwytrekke is, moetet er "Tallahassee" (út [[Tallahassee (Floarida)|Tallahassee]] yn [[Floarida]]). Dyselde jout him, mei [[tsjinnichheid]], in [[liftsjen|lift]] yn 'e rjochting fan [[Ohio]]. De beide mannen ferskille sa dat se frijwol gjin oerienkomsten hawwe, mar geandewei de reis begjinne se dochs opinoar steld te reitsjen. Tallahassee fertelt op in kear dat er noch altyd [[rou]]wet om syn "jonghûntsje" Buck, dat troch sombys deamakke is. {{Plotbedjer film}} Yn in [[supermerk]] dêr't se oanstekke om [[iten]]sfoarrieden yn te slaan, moetsje Columbus en Tallahassee twa oare oerlibbenen: de [[skientme|tsjeppe]] Wichita (út [[Wichita (Kansas)|Wichta]] yn [[Kansas]]), dy't fan Columbus syn jierren is, en har tolvejierrige [[suster|suske]] Little Rock (út [[Little Rock (Arkansas)|Little Rock]] yn [[Arkansas]]). Wichita blykt in [[oplichting|oplichtster]] te wêzen en Little Rock har assistinte. De beide fammen lúzje de mannen deryn en [[dieverij|bestelle]] harren fan har [[fjoerwapen]]s en Tallahassee syn [[Cadillac Escalade]]. Columbus en Tallahassee fine neitiid in [[giel|knalgiele]] [[Hummer&nbsp;H2]] mei in hiel arsenaal oan fjoerwapens en [[munysje]] op 'e [[efterbank]] en sette harren reis fuort. In ein fierderop, fier fan eltse bebouwing, sjogge de mannen Tallahassee syn Escalade mei [[autopech|pech]] by de kant fan 'e wei lâns stean. Ynstee dat se trochride, hâlde se stil om op ûndersyk út te gean. Se rinne der wer yn en de fammen stelle op 'e nij harren wapens en auto, hoewol't se Columbus en Tallahassee wol in lift jouwe nei it tichtstbye bewenne plak. Underweis dêrhinne ûntwapenet Tallahassee Little Rock en nimt har yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]]. Wichita driget de beide mannen dea te sjitten en Columbus is de iennichste stim fan 'e [[ratio|rede]]. Hy wiist derop dat sy as oerlibbenen fan in somby-apokalyps wol gruttere swierrichheden hawwe om har mei dwaande te hâlden, en de oaren moatte tajaan dat er dêrmei in punt hat. Der ûntstiet in ûnnoflike wapenstilstân tusken de mannen en de fammen. Wichita en Little Rock fertelle dat se ûnderweis binne nei it [[ferdivedaasjepark]] Pacific Playland yn [[Los Angeles]], dat yn in gebiet leit dêr't gjin sombys foarkomme soene. Dy bewearing lokket in [[synysk]]e reäksje fan Tallahassee út. Wannear't Columbus oan Wichita freget oft se ek wit hoe't it mei Columbus (Ohio) liket, antwurdet se dat dy stêd oan 'e grûn ta ôfbaarnd is: der is neat mear fan oer. Pas as Tallahassee har in betsjuttingsfolle blik tawerpt, kriget se foar it ferstân dat se it oer Columbus syn wenplak hat. Columbus beseft dat syn âldeju sa goed as wis [[dea]] binne en dat it gjin sin hat om syn eigen reis fuort te setten. Ynstee kiest er derfoar om by syn trije selskipslju te bliuwen. Yn Los Angeles oankommen bemachtiget it fjouwertal in [[toerist]]yske [[plattegrûn]]. Om't se dochs in feilich plak fine moatte om te [[sliep]]en, stelt Tallahassee foar dat se dat dan ek mei-iens mar yn styl dwaan moatte. Hy liedt harren nei [[Beverly Hills]] ta, dêr't se [[ynbraak|ynbrekke]] yn 'e reuseftige [[filla]] fan [[akteur]] [[Bill Murray]]. Wylst Columbus de jonge Little Rock yn in grutte [[bioskoop|thúsbioskoop]] yn 'e kunde bringt mei Murray syn [[film]] ''[[Ghostbusters (film)|Ghostbusters]]'', moetsje Tallahassee en Wichita de man sels, dy't krekt as harren in oerlibbene fan 'e somby-apokalyps blykt te wêzen. Hy hat himsels [[smink]]t as wied er in somby. Op dy manear kin er út en troch noch even de stêd yn. Hy fertelt dat de echte sombys him sa foar ien fan harren oansjogge en him gewurde litte. It trijetal wol in [[grap]] úthelje troch Columbus de stupen op it liif te jeien as er Murray op him ôf strompeljen sjocht, mar dat rint út op in ramp, want Columbus, dy't mient dat er mei in echte somby te krijen hat, sjit Murray dea. Nei't se Murray eare hawwe mei in ymprovisearre [[útfeart]]plechtichheid kompleet mei [[salútskot]]ten, ferbliuwe de fjouwer selskipslju in skoftke yn syn filla. [[Jûn]]s, ûnder in spultsje [[Monopoly (spultsje)|Monopoly]] foar de [[iepen hurd]], fertelt Tallahassee oer syn "jonghûntsje" Buck, dêr't er, sa blykt no, eins syn jonge (minsklike) [[soan]] mei bedoelt, dy't biten waard troch somby en omkaam. Letter jout Tallahassee sjitles oan Little Rock, wylst Columbus en Wichita [[fereale]] opinoar reitsje mar troch in ûngelokkich útkommende ûnderbrekking troch Tallahassee krekt net oan harren earste [[tút]] ta komme. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] kundiget Wichita abrupt oan dat se ôfset om Little Rock nei Pacific Playland te bringen, dêrby Columbus [[teloarsteld]] efterlittend. De beide fammen berikke it ferdivedaasjepark, dêr't yndie gjin sombys binne. Mar wannear't se alle [[attraksje (ferdivedaasjepark)|attraksjes]] oansette, foarmje de felle [[lampe]]n en de lûde [[muzyk]] in beaken dêr't sombys út 'e fiere omkriten op ôf komme. De fammen komme fêst te sitten boppe-yn in [[droptower]]. Underwilens hat Tallahasse plannen om te sjen hoe't it yn [[Meksiko]] liket, mar Columbus beslút efter Wichita oan te gean. Hy is fan doel om dat op 'e [[motorfyts|motor]] fan Bill Murray te dwaan, mar hy einiget op 'e oprit al yn 'e [[hage]]. In [[fermaak|amusearre]] Tallahassee freget oft er in lift yn Murray syn auto nei Pacific Playland hawwe wol, in oanbod dat Columbus grif oannimt. Yn it ferdivedaasjepark oankommen sjogge de beide mannen fuortendaliks al dat de fammen harren yn 'e swierrichheden wurke hawwe. Wylst Tallahassee it meastepart fan 'e sombys efter him oanlokket en ûnder harren in wiere slachting oanrjochtet, set Columbus nei de droptower ta, wêrby't er noch ferskate sombys ûntwike en deadzje moat ear't er de fammen út harren beneare posysje ferlosse kin. As se wer mei beide fuotten op 'e grûn stiet, tutet Wichita Columbus en flústeret se him har wiere namme yn 't [[ear (anatomy)|ear]]: Krista. Beslutend om fan no ôf oan mar byinoar te bliuwen, ferlit it fjouwertal mienskiplik it ferdivedaasjepark. ==Rolferdieling== [[File:Jesse Eisenberg 2009.jpg|right|thumb|130px|[[Jesse Eisenberg]].]] [[File:Woody Harrelson October 2016.jpg|right|thumb|120px|[[Woody Harrelson]].]] [[File:Emma-Stone-Photo-Call.jpg|right|thumb|180px|[[Emma Stone]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | "Columbus" | [[Jesse Eisenberg]] |- | "Tallahassee" | [[Woody Harrelson]] |- | "Wichita" (Krista) | [[Emma Stone]] |- | "Little Rock" | [[Abigail Breslin]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | himsels | [[Bill Murray]] |- | "406" <small>(de [[buorfrou]] fan "Columbus")</small> | [[Amber Heard]] |- | [[pompbetsjinde]] | [[Mike White (akteur)|Mike White]] |- | [[klant]] by [[tankstasjon]] | [[Cesar Aguirre]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Zombieland'' wie it [[debút]] as [[regisseur]] fan [[Ruben Fleischer]]. Hy basearre him op in [[senario]] dêr't [[Rhett Reese]] en [[Paul Wernick]] al fjouwer en in heal jier oan wurke hiene, fan 'e [[simmer]] fan [[2005]] ôf, en dat oarspronklik bedoeld wie as in [[spec script]] foar de [[pilotôflevering]] fan in [[tillefyzjesearje]]. Fleischer holp harren om it senario om te wurkjen ta in op himsels steande film, û.o. troch in spesifike bestimming foar de [[reis]] fan 'e fjouwer oerlibbenen ta te foegjen, te witten: it [[fiktive]] [[ferdivedaasjepark]] Pacific Playland. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Gavin Polone]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]], [[Relativity Media]] en [[Gavin Polone|Pariah]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]23,6&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Michael Bonvillain]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[David Sardy]]. ===Casting=== De iennichste grutte filmstjer yn ''Zombieland'' wie [[Woody Harrelson]], dy't oarspronklik yn 'e [[1980-er jierren]] wrâldferneamd wurden wie mei syn rol as de ûnnoazele [[barkeeper]] Woody yn 'e [[komeedzjesearje]] ''[[Cheers (tillefyzjesearje)|Cheers]]''. Hy akseptearre de rol fan Tallahassee op fjouwer betingsten, wêrfan't twa te krijen hiene mei de [[casting]] fan 'e oare rollen en it útkiezen fan 'e [[filmcrew]]. Syn trêde betingst wie dat de film op in folslein [[duorsumens|miljeufreonlike]] wize makke wurde moast. It fjirde betingst, dat er blykber poer foar syn eigen [[fermaak]] tafoege, wie dat [[regisseur]] [[Ruben Fleischer]] in wike lang gjin [[suvel]]produkten [[ite]] of [[drinke]] mocht, in eask dy't Fleischer sels ferliek mei "in [[alkoholist]] freegje om net te drinken". [[File:Ruben_Fleischer_2009.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Ruben Fleischer]] op 'e [[premiêre]] fan ''Zombieland''.]] De rol fan 'e bekende akteur yn waans [[filla]] it selskip yn [[Beverly Hills]] bedarret, wie oarspronklik bedoeld foar [[Patrick Swayze]] en soe ferwizings nei de hichtepunten fan dy syn [[karriêre]] omfetsje, ynklusyf it neibearen fan 'e ferneamde [[sêne]] mei it [[pottebakkerstsjil]] (fan Swayze en [[Demi Moore]]) út 'e film ''[[Ghost (film út 1990)|Ghost]]'' ([[1990]]). Mar doe't de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Zombieland'' úteinsetten, wie Swayze al slim [[siik]] en koed er net mear yn films spylje. Hy [[ferstoar]] yn [[septimber]] [[2009]] oan [[alfleisklierkanker]]. Om him te ferfangen waarden [[Sylvester Stallone]], [[Joe Pesci]], [[Mark Hamill]], [[Dwayne Johnson]], [[Kevin Bacon]], [[Jean-Claude Van Damme]] en [[Matthew MacConaughey]] yn omtinken nommen. Op wa't de úteinlike kar foel, waard net bekendmakke, mar dy akteur sei in wike foar de opnamen ôf. De filmmakkers sieten mei de hannen yn it hier om't se nea sa gau in ferfanger fine koene. Mar Woody Harrelson skille in pear minsken op en wist binnen inkele dagen [[Bill Murray]] safier te krijen dat dy de rol oernaam. Neffens Harrelson sels wiene de sênes mei Murray foar it meastepart [[ymprovisaasje (aktearjen)|ymprovisearre]]. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Zombieland'' setten yn [[febrewaris]] [[2009]] útein en duorren oant yn [[april]] fan dat jier. Filmlokaasjes wiene û.o. it [[Scream Fest Theme Park]] yn [[Hollywood]], en ferskate plakken yn 'e [[Amerikaanske steat|steat]] [[Georgia]], wêrûnder [[Atlanta]], [[Hapeville (Georgia)|Hapeville]], [[Morrow (Georgia)|Morrow]], [[Decatur (Georgia)|Decatur]], [[Newman (Georgia)|Newman]] en [[Powder Springs (Georgia)|Powder Springs]]. Op 'e [[filmset]] yn dat lêste plak fierde aktrise [[Abigail Breslin]] har trettjinde [[jierdei]] troch in [[hûn|jonghûntsje]] út it pleatslike [[diere-asyl]] te adoptearjen. De sênes yn 'e [[filla]] fan [[Bill Murray]] waarden filme yn in echte filla mei in [[oerflak]] fan rom 3.000&nbsp;[[m²]] yn 'e [[Mediterrane boustyl]] yn 'e [[buert]] [[Argonne Forest (Atlanta)|Argonne Forest]] yn Atlanta. De [[klimaks (narratology)|klimaktyske]] sênes yn it [[fiktive]] Pacific Playland waarden opnommen yn it [[ferdivedaasjepark]] [[Wild Adventures]] yn [[Clyattville (Georgia)|Clyattville]] by [[Valdosta (Georgia)]]. De bûtenkant fan it [[spûkhûs]] dat Columbus dêr yngiet, stiet yn Wild Adventures, mar de sênes yn it spûkhûs waarden filme yn it [[Netherworld Haunted House]] yn [[Stone Mountain (Georgia)|Stone Mountain]] by Atlanta. Foar it oanbringen fan 'e [[smink]] by de [[figurant]]en dy't de [[somby]]s spilen, waard [[fisazjist]] [[Tony Gardner (fisazjist)|Tony Gardner]] derby frege, dy't earder sombys kreëarre hie foar de ferneamde [[fideoclip]] fan it [[liet]] ''[[Thriller (liet fan Michael Jackson)|Thriller]]'' ([[1983]]) fan [[sjonger]] [[Michael Jackson]]. [[File:Zombieland_models_at_Comic-con.jpg|right|thumb|180px|In pear (as [[somby]]s ferklaaide) [[model (berop)|modellen]] ta [[promoasje (marketing)|promoazje]] fan ''Zombieland'' op 'e [[San Diego Comic-Con]] fan [[2009]].]] Koart nei it foltôgjen fan 'e opnamen fan ''Zombieland'' krige [[akteur]] [[Woody Harrelson]] it op 'e [[Lofthaven LaGuardia]] yn [[New York (stêd)|New York]] oan 'e stôk mei in [[fotograaf]] fan 'e [[nijs]]organisaasje [[TMZ]]. Doe't er him foar de [[mishanneling]] ferantwurdzje moast, hold er út dat er noch yn syn filmrol siet en de fotograaf foar in somby oansjoen hie. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Zombieland'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjedifyzje fan [[filmstudio]] [[Sony Pictures]], dat de [[memme-ûndernimming]] fan [[Columbia Pictures]] is. De film gie op [[25&nbsp;febrewaris]] [[2009]] yn [[premiêre]] op it [[filmfestival]] [[Fantastic Fest]] yn [[Austin (Teksas)]]. ''Zombieland'' iepene dêrnei op [[2&nbsp;oktober]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]], in [[wike]] earder as oarspronklik de bedoeling west hie. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[6&nbsp;oktober]] [[2009]] by [[platemaatskippij]] [[Relativity Music Group]]. ''Zombieland'' waard op [[2&nbsp;febrewaris]] [[2010]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Zombieland'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa wie [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' oangenaam ferrast oer it fermogen fan 'e film om [[humor]] te kombinearjen mei in focus op [[somby]]s. Neffens him wie de [[cameo]] fan [[Bill Murray]] de meast [[hilariteit|hilaryske]] [[grap]] fan it jier, en hy joech de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. It humoristysk gebrûk fan [[dialooch]] en [[popkultuer]] yn ''Zombieland'' waard ek priizge troch [[Ty Burr]] fan ''[[The Boston Globe]]''. Op 'e [[webside]] ''[[Salon.com]]'' hie [[Stephanie Zacharek]] lof foar it moaie en lykmjittige tempo fan 'e film. It "fredige middelste diel […], wêryn't ús ûntwoartele omdoarmers in koarte rêst diele yn in lege, [[lúkse]] [[filla]]" koe neffens har wol in [[hommaazje]] oan ''[[Rebel Without a Cause]]'' ([[1955]]) wêze. Claudia Puig skreau yn 'e [[krante]] ''[[USA Today]]'': "ûnder alle bloedferjitten yn ''Zombieland'' sit in leaflik klopjend hert". [[Lisa Schwarzbaum]] fan it [[tydskrift]] ''[[Entertainment Weekly]]'' konkludearre: "Yn 'e grûn is ''Zombieland'' in oppoetste, tige grappige [[roadmovie]]". Yn it blêd ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' kwalifisearre [[Richard Corliss]] de film as "in opfleurjende rit fan start oant finish". Der wie ek [[krityk]], en dy hie benammen te krijen mei it gebrek oan echt grizelige of bangmeitsjende mominten yn wat in [[horrorfilm]] hiet te wêzen. Sa skreau Rick Groen yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] krante ''[[The Globe and Mail]]'': "[De film] is earder sjarmant as dat er jin de grize oer de grouwe gean lit, en hy is folle grappiger as dat er grizelich is." Yn ''[[The New York Times]]'' beklage [[Manohla Dargis]] har oer it gebrek oan in echte [[plot]] om mear foarm oan 'e film te jaan as in rige los faninoar steande sombydeadings dy't no foar in ferhaalline trochgie. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Zombieland'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 259 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film], dy't hiel [[grap]]pich en tige bluodderich is, bewiist dat it [[subsjenre]] fan 'e [[sombyfilm]] noch lang net dea is." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Zombieland'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 31 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Zombieland'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]75,6&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $26,8&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $102,4&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $23,6&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $78,8&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. De [[ferkeap]] fan [[dvd's]] en [[blu-ray's]] fan ''Zombieland'' brocht nochris $54,1&nbsp;miljoen op. [[File:Vekomaboomerang.jpg|right|thumb|250px|It [[ferdivedaasjepark]] [[Wild Adventures]] yn [[Clyattville (Georgia)]], dêr't de [[klimaks (narratology)|klimaks]] fan 'e film opnommen waard.]] ===Prizen=== ''Zombieland'' waard nominearre foar de [[Saturn Award]]s foar bêste [[horrorfilm]] en bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] ([[Woody Harrelson]]), de [[Empire Award]] foar bêste horrorfilm, de [[Teen Choice Award]]s foar favorite [[aktrise]] yn in [[komeedzjefilm]] ([[Emma Stone]]) en favorite trochbraak fan in akteur ([[Jesse Eisenberg]]), en de [[MTV Movie Award]]s foar bêste skyt-yn-'e-broek-optreden (Jesse Eisenberg) en bêste [[what the fuck?|what-the-fuck?]]-momint ([[Bill Murray]] as [[somby]]). By de [[Scream Award]]s, de wichtichste [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't har spesifyk op it [[horror]]sjenre talizze, waard ''Zombieland'' nominearre yn 9 [[kategory]]en, wêrûnder bêste akteur (Woody Harrelson), bêste aktrise (Emma Stone), bêste byrol fan in aktrise ([[Abigail Breslin]]), bêste [[senario]], bêste [[special effects]] en ultime gjalp. De film wûn 3 Scream Awards, foar bêste horrorfilm, bêste [[cast]] en bêste [[cameo]] ([[Bill Murray]]). ==Ferfolchfilm en tillefyzjesearje== ===Ferfolchfilm=== {{Apart|Zombieland: Double Tap}} Fanwegen it [[kommersje]]le en [[filmkrityk|krityske]] súkses fan ''Zombieland'' begûnen [[senarioskriuwer]]s [[Rhett Reese]] en [[Paul Wernick]] al rillegau nei it útkommen fan 'e film yn [[2009]] oan in [[ferfolch]] te wurkjen. Dat waard ''[[Zombieland: Double Tap]]'', dat úteinlings tsien jier letter, yn [[2019]], yn 'e [[bioskopen]] kaam. De oarspronklike fjouwer [[haadrolspiler]]s waarden weriene yn dy ferfolchfilm, dy't krekt as it orizjineel [[regissearre]] waard troch [[Ruben Fleischer]]. ===Skraste tillefyzjesearje=== Fan [[2011]] oant [[2013]] wie der ek sprake fan in [[tillefyzjesearje]] basearre op ''Zombieland''. Earst soe dy makke wurde troch de [[Fox Broadcasting Company]] en [[Sony Pictures]] om útstjoerd te wurden op it [[tillefyzjenetwurk]] [[CBS (tillefyzjenetwurk)|CBS]], mar dat rûn om saaklike redens op 'e non. Doe pikten yn [[maart]] [[2013]] de [[Amazon Studios]] it projekt op. Der waard in [[pilotôflevering]] makke mei [[Tyler Ross]] as Columbus, [[Kirk Ward]] as Tallahassee, [[Maiara Walsh]] as Wichita en [[Izabela Vidovic]] as Little Rock. Dêryn waard ek in nij [[personaazje]] yntrodusearre, Detroit (ynsprutsen troch [[Kendra Fountain]]), dy't tsjinnet as de [[navigator]] fan 'e groep. De pilot waard yn [[april]] [[2013]] útbrocht fia [[Lovefilm]] en [[Amazon Video]], mar gie te sink oan in floedweach fan [[lulkens]] fan 'e [[fan (persoan)|fans]] fan 'e oarspronklike film. Yn [[maaie]] [[2013]] waard bekendmakke dat Amazon it projekt dêrom ôfblies. By in [[fraachpetear]] yn dyselde moanne sei [[senarioskriuwer]] [[Rhett Reese]]: "Ik sil nea of te ninter de fûleindige [[haat]] begripe dy't de pilot oprôp by yn 'e wol ferve ''Zombieland''-fans. Jimme hawwe [de tillefyzjesearje] mei súkses deahate." ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://zombieland.com/ Offisjele webside fan ''Zombieland''] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1156398/ Ynformaasje oer ''Zombieland'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zombieland ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|Zombieland}} }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Post-apokalyptyske film]] [[Kategory:Amerikaanske roadmovie]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Columbia Pictures]] [[Kategory:Film fan Relativity Media]] [[Kategory:Film fan Ruben Fleischer]] [[Kategory:Film út 2009]] [[Kategory:Film oer sombys]] [[Kategory:Film oer in epidemy of pandemy]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film oer in wees]] [[Kategory:Film oer in ferdivedaasjepark]] i0lfoys51uwuihbygxotm5hygfh63qp 1238351 1238339 2026-08-12T23:32:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1238351 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Zombieland logo.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Zombieland-poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Zombieland'' | regisseur = [[Ruben Fleischer]] | produsint = [[Gavin Polone]] | útfierend produsint = | senario = [[Rhett Reese]]<br>[[Paul Wernick]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Michael Bonvillain]] | muzyk = [[David Sardy]] | filmstudio = [[Columbia Pictures]]<br>[[Relativity Media]]<br>[[Gavin Polone|Pariah]] | distribúsje = [[Sony Pictures Releasing]] | haadrollen = [[Jesse Eisenberg]]<br> [[Woody Harrelson]] <br>[[Emma Stone]]<br> [[Abigail Breslin]] | voice-over = [[Jesse Eisenberg]] | byrollen = | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[25&nbsp;febrewaris]] [[2009]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[horrorkomeedzje]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 88 minuten | budget = $23,6&nbsp;miljoen | opbringst = $102,4&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = ''Zombieland'' | foarich diel = | folgjend diel = ''[[Zombieland: Double Tap]]'' }} '''''Zombieland''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[post-apokalyptyske fiksje|post-apokalyptyske]] [[horrorkomeedzje]] út [[2009]] ûnder [[rezjy]] fan [[Ruben Fleischer]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Jesse Eisenberg]], [[Woody Harrelson]], [[Emma Stone]] en [[Abigail Breslin]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Sombylân". It [[plot|ferhaal]] folget fjouwer oerlibbenen fan in [[somby-apokalyps]] op harren [[reis]] troch in folslein ferrinnewearre ferzje fan 'e [[Feriene Steaten]]. Dêr binne se op 'e siik nei in taflechtsoard foar it [[firus (biology)|firus]] dat [[minske]]n yn [[kwea|boasaardige]] [[somby]]s feroaret. ''Zombieland'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en groeide yn 'e [[bioskopen]] út ta in grut [[kommersje]]el súkses. In [[ferfolchfilm]], ''[[Zombieland: Double Tap]]'', waard tsien jier letter, yn [[2019]], útbrocht. ==Plot== It is twa [[moanne (tiid)|moannen]] lyn dat in fariant fan [[gekkekowesykte]] [[mutaasje|mutearre]], ekstreem [[besmetlike sykte|besmetlik]] foar [[minske]]n waard en harren yn [[somby]]s begûn te feroarjen dy't út binne op [[kannibalisme]]. De [[wittenskip]] hat te min tiid hân om in oplossing te betinken en it [[firus (biology)|firus]] hat de hiele wrâld yn syn gryp krigen en de minsklike [[beskaving]] folslein ferrinnewearre. Frijwol alle minsken binne no feroare yn sombys. De seldsume oerlibbenen kinne mar har mar better net oan oaren hechtsje, om't de kâns dat dy duorjend oerlibje sille tige lyts is. Dêrom is it ûnder sokke oerlibbenen gewoante wurden om it gebrûk fan [[namme]]n te mijen en ynstee [[bynamme]]n te brûken dy't ferwize nei jins berteplak. "Columbus", in [[studint]] sûnder [[freonskip|freonen]] mar mei gâns [[foby]]en en [[neuroaze]]s, hat foar himsels in unike list mei regels opsteld om 'e [[somby-apokalyps]] te oerlibjen. Hy is ûnderweis fan syn [[universiteit]] yn [[Austin (Teksas)]] nei syn berteplak [[Columbus (Ohio)]] om syn [[âldelju]] te sykjen. Nei't er by in somby-oanfal syn [[auto]] kwytrekke is, moetet er "Tallahassee" (út [[Tallahassee (Floarida)|Tallahassee]] yn [[Floarida]]). Dyselde jout him, mei [[tsjinnichheid]], in [[liftsjen|lift]] yn 'e rjochting fan [[Ohio]]. De beide mannen ferskille sa dat se frijwol gjin oerienkomsten hawwe, mar geandewei de reis begjinne se dochs opinoar steld te reitsjen. Tallahassee fertelt op in kear dat er noch altyd [[rou]]wet om syn "jonghûntsje" Buck, dat troch sombys deamakke is. {{Plotbedjer film}} Yn in [[supermerk]] dêr't se oanstekke om [[iten]]sfoarrieden yn te slaan, moetsje Columbus en Tallahassee twa oare oerlibbenen: de [[skientme|tsjeppe]] Wichita (út [[Wichita (Kansas)|Wichta]] yn [[Kansas]]), dy't fan Columbus syn jierren is, en har tolvejierrige [[suster|suske]] Little Rock (út [[Little Rock (Arkansas)|Little Rock]] yn [[Arkansas]]). Wichita blykt in [[oplichting|oplichtster]] te wêzen en Little Rock har assistinte. De beide fammen lúzje de mannen deryn en [[dieverij|bestelle]] harren fan har [[fjoerwapen]]s en Tallahassee syn [[Cadillac Escalade]]. Columbus en Tallahassee fine neitiid in [[giel|knalgiele]] [[Hummer&nbsp;H2]] mei in hiel arsenaal oan fjoerwapens en [[munysje]] op 'e [[efterbank]] en sette harren reis fuort. In ein fierderop, fier fan eltse bebouwing, sjogge de mannen Tallahassee syn Escalade mei [[autopech|pech]] by de kant fan 'e wei lâns stean. Ynstee dat se trochride, hâlde se stil om op ûndersyk út te gean. Se rinne der wer yn en de fammen stelle op 'e nij harren wapens en auto, hoewol't se Columbus en Tallahassee wol in lift jouwe nei it tichtstbye bewenne plak. Underweis dêrhinne ûntwapenet Tallahassee Little Rock en nimt har yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]]. Wichita driget de beide mannen dea te sjitten en Columbus is de iennichste stim fan 'e [[ratio|rede]]. Hy wiist derop dat sy as oerlibbenen fan in somby-apokalyps wol gruttere swierrichheden hawwe om har mei dwaande te hâlden, en de oaren moatte tajaan dat er dêrmei in punt hat. Der ûntstiet in ûnnoflike wapenstilstân tusken de mannen en de fammen. Wichita en Little Rock fertelle dat se ûnderweis binne nei it [[ferdivedaasjepark]] Pacific Playland yn [[Los Angeles]], dat yn in gebiet leit dêr't gjin sombys foarkomme soene. Dy bewearing lokket in [[synysk]]e reäksje fan Tallahassee út. Wannear't Columbus oan Wichita freget oft se ek wit hoe't it mei Columbus (Ohio) liket, antwurdet se dat dy stêd oan 'e grûn ta ôfbaarnd is: der is neat mear fan oer. Pas as Tallahassee har in betsjuttingsfolle blik tawerpt, kriget se foar it ferstân dat se it oer Columbus syn wenplak hat. Columbus beseft dat syn âldeju sa goed as wis [[dea]] binne en dat it gjin sin hat om syn eigen reis fuort te setten. Ynstee kiest er derfoar om by syn trije selskipslju te bliuwen. Yn Los Angeles oankommen bemachtiget it fjouwertal in [[toerist]]yske [[plattegrûn]]. Om't se dochs in feilich plak fine moatte om te [[sliep]]en, stelt Tallahassee foar dat se dat dan ek mei-iens mar yn styl dwaan moatte. Hy liedt harren nei [[Beverly Hills]] ta, dêr't se [[ynbraak|ynbrekke]] yn 'e reuseftige [[filla]] fan [[akteur]] [[Bill Murray]]. Wylst Columbus de jonge Little Rock yn in grutte [[bioskoop|thúsbioskoop]] yn 'e kunde bringt mei Murray syn [[film]] ''[[Ghostbusters (film)|Ghostbusters]]'', moetsje Tallahassee en Wichita de man sels, dy't krekt as harren in oerlibbene fan 'e somby-apokalyps blykt te wêzen. Hy hat himsels [[smink]]t as wied er in somby. Op dy manear kin er út en troch noch even de stêd yn. Hy fertelt dat de echte sombys him sa foar ien fan harren oansjogge en him gewurde litte. It trijetal wol in [[grap]] úthelje troch Columbus de stupen op it liif te jeien as er Murray op him ôf strompeljen sjocht, mar dat rint út op in ramp, want Columbus, dy't mient dat er mei in echte somby te krijen hat, sjit Murray dea. Nei't se Murray eare hawwe mei in ymprovisearre [[útfeart]]plechtichheid kompleet mei [[salútskot]]ten, ferbliuwe de fjouwer selskipslju in skoftke yn syn filla. [[Jûn]]s, ûnder in spultsje [[Monopoly (spultsje)|Monopoly]] foar de [[iepen hurd]], fertelt Tallahassee oer syn "jonghûntsje" Buck, dêr't er, sa blykt no, eins syn jonge (minsklike) [[soan]] mei bedoelt, dy't biten waard troch somby en omkaam. Letter jout Tallahassee sjitles oan Little Rock, wylst Columbus en Wichita [[fereale]] opinoar reitsje mar troch in ûngelokkich útkommende ûnderbrekking troch Tallahassee krekt net oan harren earste [[tút]] ta komme. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] kundiget Wichita abrupt oan dat se ôfset om Little Rock nei Pacific Playland te bringen, dêrby Columbus [[teloarsteld]] efterlittend. De beide fammen berikke it ferdivedaasjepark, dêr't yndie gjin sombys binne. Mar wannear't se alle [[attraksje (ferdivedaasjepark)|attraksjes]] oansette, foarmje de felle [[lampe]]n en de lûde [[muzyk]] in beaken dêr't sombys út 'e fiere omkriten op ôf komme. De fammen komme fêst te sitten boppe-yn in [[droptower]]. Underwilens hat Tallahasse plannen om te sjen hoe't it yn [[Meksiko]] liket, mar Columbus beslút efter Wichita oan te gean. Hy is fan doel om dat op 'e [[motorfyts|motor]] fan Bill Murray te dwaan, mar hy einiget op 'e oprit al yn 'e [[hage]]. In [[fermaak|amusearre]] Tallahassee freget oft er in lift yn Murray syn auto nei Pacific Playland hawwe wol, in oanbod dat Columbus grif oannimt. Yn it ferdivedaasjepark oankommen sjogge de beide mannen fuortendaliks al dat de fammen harren yn 'e swierrichheden wurke hawwe. Wylst Tallahassee it meastepart fan 'e sombys efter him oanlokket en ûnder harren in wiere slachting oanrjochtet, set Columbus nei de droptower ta, wêrby't er noch ferskate sombys ûntwike en deadzje moat ear't er de fammen út harren beneare posysje ferlosse kin. As se wer mei beide fuotten op 'e grûn stiet, tutet Wichita Columbus en flústeret se him har wiere namme yn 't [[ear (anatomy)|ear]]: Krista. Beslutend om fan no ôf oan mar byinoar te bliuwen, ferlit it fjouwertal mienskiplik it ferdivedaasjepark. ==Rolferdieling== [[File:Jesse Eisenberg 2009.jpg|right|thumb|130px|[[Jesse Eisenberg]].]] [[File:Woody Harrelson October 2016.jpg|right|thumb|120px|[[Woody Harrelson]].]] [[File:Emma-Stone-Photo-Call.jpg|right|thumb|180px|[[Emma Stone]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | "Columbus" | [[Jesse Eisenberg]] |- | "Tallahassee" | [[Woody Harrelson]] |- | "Wichita" (Krista) | [[Emma Stone]] |- | "Little Rock" | [[Abigail Breslin]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | himsels | [[Bill Murray]] |- | "406" <small>(de [[buorfrou]] fan "Columbus")</small> | [[Amber Heard]] |- | [[pompbetsjinde]] | [[Mike White (akteur)|Mike White]] |- | [[klant]] by [[tankstasjon]] | [[Cesar Aguirre]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''Zombieland'' wie it [[debút]] as [[regisseur]] fan [[Ruben Fleischer]]. Hy basearre him op in [[senario]] dêr't [[Rhett Reese]] en [[Paul Wernick]] al fjouwer en in heal jier oan wurke hiene, fan 'e [[simmer]] fan [[2005]] ôf, en dat oarspronklik bedoeld wie as in [[spec script]] foar de [[pilotôflevering]] fan in [[tillefyzjesearje]]. Fleischer holp harren om it senario om te wurkjen ta in op himsels steande film, û.o. troch in spesifike bestimming foar de [[reis]] fan 'e fjouwer oerlibbenen ta te foegjen, te witten: it [[fiktive]] [[ferdivedaasjepark]] Pacific Playland. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Gavin Polone]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]], [[Relativity Media]] en [[Gavin Polone|Pariah]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]23,6&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Michael Bonvillain]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[David Sardy]]. ===Casting=== De iennichste grutte filmstjer yn ''Zombieland'' wie [[Woody Harrelson]], dy't oarspronklik yn 'e [[1980-er jierren]] wrâldferneamd wurden wie mei syn rol as de ûnnoazele [[barkeeper]] Woody yn 'e [[komeedzjesearje]] ''[[Cheers (tillefyzjesearje)|Cheers]]''. Hy akseptearre de rol fan Tallahassee op fjouwer betingsten, wêrfan't twa te krijen hiene mei de [[casting]] fan 'e oare rollen en it útkiezen fan 'e [[filmcrew]]. Syn trêde betingst wie dat de film op in folslein [[duorsumens|miljeufreonlike]] wize makke wurde moast. It fjirde betingst, dat er blykber poer foar syn eigen [[fermaak]] tafoege, wie dat [[regisseur]] [[Ruben Fleischer]] in wike lang gjin [[suvel]]produkten [[ite]] of [[drinke]] mocht, in eask dy't Fleischer sels ferliek mei "in [[alkoholist]] freegje om net te drinken". [[File:Ruben_Fleischer_2009.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Ruben Fleischer]] op 'e [[premiêre]] fan ''Zombieland''.]] De rol fan 'e bekende akteur yn waans [[filla]] it selskip yn [[Beverly Hills]] bedarret, wie oarspronklik bedoeld foar [[Patrick Swayze]] en soe ferwizings nei de hichtepunten fan dy syn [[karriêre]] omfetsje, ynklusyf it neibearen fan 'e ferneamde [[sêne]] mei it [[pottebakkerstsjil]] (fan Swayze en [[Demi Moore]]) út 'e film ''[[Ghost (film út 1990)|Ghost]]'' ([[1990]]). Mar doe't de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Zombieland'' úteinsetten, wie Swayze al slim [[siik]] en koed er net mear yn films spylje. Hy [[ferstoar]] yn [[septimber]] [[2009]] oan [[alfleisklierkanker]]. Om him te ferfangen waarden [[Sylvester Stallone]], [[Joe Pesci]], [[Mark Hamill]], [[Dwayne Johnson]], [[Kevin Bacon]], [[Jean-Claude Van Damme]] en [[Matthew MacConaughey]] yn omtinken nommen. Op wa't de úteinlike kar foel, waard net bekendmakke, mar dy akteur sei in wike foar de opnamen ôf. De filmmakkers sieten mei de hannen yn it hier om't se nea sa gau in ferfanger fine koene. Mar Woody Harrelson skille in pear minsken op en wist binnen inkele dagen [[Bill Murray]] safier te krijen dat dy de rol oernaam. Neffens Harrelson sels wiene de sênes mei Murray foar it meastepart [[ymprovisaasje (aktearjen)|ymprovisearre]]. ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Zombieland'' setten yn [[febrewaris]] [[2009]] útein en duorren oant yn [[april]] fan dat jier. Filmlokaasjes wiene û.o. it [[Scream Fest Theme Park]] yn [[Hollywood]], en ferskate plakken yn 'e [[Amerikaanske steat|steat]] [[Georgia]], wêrûnder [[Atlanta]], [[Hapeville (Georgia)|Hapeville]], [[Morrow (Georgia)|Morrow]], [[Decatur (Georgia)|Decatur]], [[Newman (Georgia)|Newman]] en [[Powder Springs (Georgia)|Powder Springs]]. Op 'e [[filmset]] yn dat lêste plak fierde aktrise [[Abigail Breslin]] har trettjinde [[jierdei]] troch in [[hûn|jonghûntsje]] út it pleatslike [[diere-asyl]] te adoptearjen. De sênes yn 'e [[filla]] fan [[Bill Murray]] waarden filme yn in echte filla mei in [[oerflak]] fan rom 3.000&nbsp;[[m²]] yn 'e [[Mediterrane boustyl]] yn 'e [[buert]] [[Argonne Forest (Atlanta)|Argonne Forest]] yn Atlanta. De [[klimaks (narratology)|klimaktyske]] sênes yn it [[fiktive]] Pacific Playland waarden opnommen yn it [[ferdivedaasjepark]] [[Wild Adventures]] yn [[Clyattville (Georgia)|Clyattville]] by [[Valdosta (Georgia)]]. De bûtenkant fan it [[spûkhûs]] dat Columbus dêr yngiet, stiet yn Wild Adventures, mar de sênes yn it spûkhûs waarden filme yn it [[Netherworld Haunted House]] yn [[Stone Mountain (Georgia)|Stone Mountain]] by Atlanta. Foar it oanbringen fan 'e [[smink]] by de [[figurant]]en dy't de [[somby]]s spilen, waard [[fisazjist]] [[Tony Gardner (fisazjist)|Tony Gardner]] derby frege, dy't earder sombys kreëarre hie foar de ferneamde [[fideoclip]] fan it [[liet]] ''[[Thriller (liet fan Michael Jackson)|Thriller]]'' ([[1983]]) fan [[sjonger]] [[Michael Jackson]]. [[File:Zombieland_models_at_Comic-con.jpg|right|thumb|180px|In pear (as [[somby]]s ferklaaide) [[model (berop)|modellen]] ta [[promoasje (marketing)|promoazje]] fan ''Zombieland'' op 'e [[San Diego Comic-Con]] fan [[2009]].]] Koart nei it foltôgjen fan 'e opnamen fan ''Zombieland'' krige [[akteur]] [[Woody Harrelson]] it op 'e [[Lofthaven LaGuardia]] yn [[New York (stêd)|New York]] oan 'e stôk mei in [[fotograaf]] fan 'e [[nijs]]organisaasje [[TMZ]]. Doe't er him foar de [[mishanneling]] ferantwurdzje moast, hold er út dat er noch yn syn filmrol siet en de fotograaf foar in somby oansjoen hie. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Zombieland'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjedifyzje fan [[filmstudio]] [[Sony Pictures]], dat de [[memme-ûndernimming]] fan [[Columbia Pictures]] is. De film gie op [[25&nbsp;febrewaris]] [[2009]] yn [[premiêre]] op it [[filmfestival]] [[Fantastic Fest]] yn [[Austin (Teksas)]]. ''Zombieland'' iepene dêrnei op [[2&nbsp;oktober]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]], in [[wike]] earder as oarspronklik de bedoeling west hie. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[6&nbsp;oktober]] [[2009]] by [[platemaatskippij]] [[Relativity Music Group]]. ''Zombieland'' waard op [[2&nbsp;febrewaris]] [[2010]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Zombieland'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa wie [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' oangenaam ferrast oer it fermogen fan 'e film om [[humor]] te kombinearjen mei in focus op [[somby]]s. Neffens him wie de [[cameo]] fan [[Bill Murray]] de meast [[hilariteit|hilaryske]] [[grap]] fan it jier, en hy joech de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. It humoristysk gebrûk fan [[dialooch]] en [[popkultuer]] yn ''Zombieland'' waard ek priizge troch [[Ty Burr]] fan ''[[The Boston Globe]]''. Op 'e [[webside]] ''[[Salon.com]]'' hie [[Stephanie Zacharek]] lof foar it moaie en lykmjittige tempo fan 'e film. It "fredige middelste diel […], wêryn't ús ûntwoartele omdoarmers in koarte rêst diele yn in lege, [[lúkse]] [[filla]]" koe neffens har wol in [[hommaazje]] oan ''[[Rebel Without a Cause]]'' ([[1955]]) wêze. Claudia Puig skreau yn 'e [[krante]] ''[[USA Today]]'': "ûnder alle bloedferjitten yn ''Zombieland'' sit in leaflik klopjend hert". [[Lisa Schwarzbaum]] fan it [[tydskrift]] ''[[Entertainment Weekly]]'' konkludearre: "Yn 'e grûn is ''Zombieland'' in oppoetste, tige grappige [[roadmovie]]". Yn it blêd ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' kwalifisearre [[Richard Corliss]] de film as "in opfleurjende rit fan start oant finish". Der wie ek [[krityk]], en dy hie benammen te krijen mei it gebrek oan echt grizelige of bangmeitsjende mominten yn wat in [[horrorfilm]] hiet te wêzen. Sa skreau Rick Groen yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] krante ''[[The Globe and Mail]]'': "[De film] is earder sjarmant as dat er jin de grize oer de grouwe gean lit, en hy is folle grappiger as dat er grizelich is." Yn ''[[The New York Times]]'' beklage [[Manohla Dargis]] har oer it gebrek oan in echte [[plot]] om mear foarm oan 'e film te jaan as in rige los faninoar steande sombydeadings dy't no foar in ferhaalline trochgie. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Zombieland'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 259 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film], dy't hiel [[grap]]pich en tige bluodderich is, bewiist dat it [[subsjenre]] fan 'e [[sombyfilm]] noch lang net dea is." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Zombieland'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 31 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Zombieland'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]75,6&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $26,8&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $102,4&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $23,6&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $78,8&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. De [[ferkeap]] fan [[dvd's]] en [[blu-ray's]] fan ''Zombieland'' brocht nochris $54,1&nbsp;miljoen op. [[File:Vekomaboomerang.jpg|right|thumb|250px|It [[ferdivedaasjepark]] [[Wild Adventures]] yn [[Clyattville (Georgia)]], dêr't de [[klimaks (narratology)|klimaks]] fan 'e film opnommen waard.]] ===Prizen=== ''Zombieland'' waard nominearre foar de [[Saturn Award]]s foar bêste [[horrorfilm]] en bêste [[byrol]] fan in [[akteur]] ([[Woody Harrelson]]), de [[Empire Award]] foar bêste horrorfilm, de [[Teen Choice Award]]s foar favorite [[aktrise]] yn in [[komeedzjefilm]] ([[Emma Stone]]) en favorite trochbraak fan in akteur ([[Jesse Eisenberg]]), en de [[MTV Movie Award]]s foar bêste skyt-yn-'e-broek-optreden (Jesse Eisenberg) en bêste [[what the fuck?|what-the-fuck?]]-momint ([[Bill Murray]] as [[somby]]). By de [[Scream Award]]s, de wichtichste [[priis (ûnderskieding)|prizen]] dy't har spesifyk op it [[horror]]sjenre talizze, waard ''Zombieland'' nominearre yn 9 [[kategory]]en, wêrûnder bêste akteur (Woody Harrelson), bêste aktrise (Emma Stone), bêste byrol fan in aktrise ([[Abigail Breslin]]), bêste [[senario]], bêste [[special effects]] en ultime gjalp. De film wûn 3 Scream Awards, foar bêste horrorfilm, bêste [[cast]] en bêste [[cameo]] ([[Bill Murray]]). ==Ferfolchfilm en tillefyzjesearje== ===Ferfolchfilm=== {{Apart|Zombieland: Double Tap}} Fanwegen it [[kommersje]]le en [[filmkrityk|krityske]] súkses fan ''Zombieland'' begûnen [[senarioskriuwer]]s [[Rhett Reese]] en [[Paul Wernick]] al rillegau nei it útkommen fan 'e film yn [[2009]] oan in [[ferfolch]] te wurkjen. Dat waard ''[[Zombieland: Double Tap]]'', dat úteinlings tsien jier letter, yn [[2019]], yn 'e [[bioskopen]] kaam. De oarspronklike fjouwer [[haadrolspiler]]s waarden weriene yn dy ferfolchfilm, dy't krekt as it orizjineel [[regissearre]] waard troch [[Ruben Fleischer]]. ===Skraste tillefyzjesearje=== Fan [[2011]] oant [[2013]] wie der ek sprake fan in [[tillefyzjesearje]] basearre op ''Zombieland''. Earst soe dy makke wurde troch de [[Fox Broadcasting Company]] en [[Sony Pictures]] om útstjoerd te wurden op it [[tillefyzjenetwurk]] [[CBS (tillefyzjenetwurk)|CBS]], mar dat rûn om saaklike redens op 'e non. Doe pikten yn [[maart]] [[2013]] de [[Amazon Studios]] it projekt op. Der waard in [[pilotôflevering]] makke mei [[Tyler Ross]] as Columbus, [[Kirk Ward]] as Tallahassee, [[Maiara Walsh]] as Wichita en [[Izabela Vidovic]] as Little Rock. Dêryn waard ek in nij [[personaazje]] yntrodusearre, Detroit (ynsprutsen troch [[Kendra Fountain]]), dy't tsjinnet as de [[navigator]] fan 'e groep. De pilot waard yn [[april]] [[2013]] útbrocht fia [[Lovefilm]] en [[Amazon Video]], mar gie te sink oan in floedweach fan [[lulkens]] fan 'e [[fan (persoan)|fans]] fan 'e oarspronklike film. Yn [[maaie]] [[2013]] waard bekendmakke dat Amazon it projekt dêrom ôfblies. By in [[fraachpetear]] yn dyselde moanne sei [[senarioskriuwer]] [[Rhett Reese]]: "Ik sil nea of te ninter de fûleindige [[haat]] begripe dy't de pilot oprôp by yn 'e wol ferve ''Zombieland''-fans. Jimme hawwe [de tillefyzjesearje] mei súkses deahate." ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://zombieland.com/ Offisjele webside fan ''Zombieland''] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1156398/ Ynformaasje oer ''Zombieland'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zombieland ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|Zombieland}} }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Post-apokalyptyske film]] [[Kategory:Amerikaanske roadmovie]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Columbia Pictures]] [[Kategory:Film fan Relativity Media]] [[Kategory:Film fan Ruben Fleischer]] [[Kategory:Film út 2009]] [[Kategory:Film oer sombys]] [[Kategory:Film oer in epidemy of pandemy]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film oer in wees]] [[Kategory:Film oer in ferdivedaasjepark]] mzlb3wl8ml82dzusoja2bqhe2mxzmgm 14 193427 1238340 2026-08-12T23:14:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1238340 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm|horror]] [[Kategory:Amerikaanske horrorfilm|Komeedzje]] [[Kategory:Horrorkomeedzje]] gh19jzifcd41ocakfmg6dwzrtlsff8b 14 193428 1238341 2026-08-12T23:15:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1238341 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film nei sjenre]] [[Kategory:Horrorfilm| ]] [[Kategory:Komeedzjefilm| ]] 3h472hefljw31z80lecnv8p2i24fu3u 14 193429 1238347 2026-08-12T23:20:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1238347 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Britske komeedzjefilm|horror]] [[Kategory:Britske horrorfilm|Komeedzje]] [[Kategory:Horrorkomeedzje]] 1fkb9auevjm7pm4nnws9cgncnk1kp3x 6 193430 1238349 2026-08-12T23:24:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 It logo fan 'e film ''Zombieland: Double Tap''. 1238349 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Zombieland: Double Tap''. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} ou7uqiz3pmacnxv0a7c1d23f0nmjopv 1238350 1238349 2026-08-12T23:27:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1238350 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Zombieland: Double Tap''. == Lisinsje == {{Unfrij ôfbyld |Omskriuwing = It logo fan 'e film ''Zombieland: Double Tap''. |Boarne = https://www.fandango.com/zombieland-double-tap-219711/movie-overview |Bysnien = Nee |Makker = |Eigner = Sony Pictures |Doel = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. |Artikel(s) = [[Zombieland: Double Tap]] |Ferfangberens = Net. |Lege resolúsje = Nee, want it giet om in logo. |Oare ynformaasje = }} 4bp9j5b432iofu5hr8aoy30l7sap3qz 0 193431 1238352 2026-08-13T00:04:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1238352 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Zombieland-Double Tap logo.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Zombieland_Double_Tap_teaser_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Zombieland: Double Tap'' | regisseur = [[Ruben Fleischer]] | produsint = [[Gavin Polone]] | útfierend produsint = | senario = [[Rhett Reese]]<br>[[Paul Wernick]]<br>[[David Callaham]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Chung-hoon Chung]] | muzyk = [[David Sardy]] | filmstudio = [[Columbia Pictures]]<br>[[2.0 Entertainment]]<br>[[Gavin Polone|Pariah]]<br>[[Reese/Wernick Productions]] | distribúsje = [[Sony Pictures Releasing]] | haadrollen = [[Jesse Eisenberg]]<br> [[Woody Harrelson]]<br> [[Emma Stone]] | voice-over = [[Jesse Eisenberg]] | byrollen = [[Abigail Breslin]]<br> [[Zoey Deutch]]<br> [[Rosario Dawson]]<br> [[Avan Jogia]] <br> [[Luke Wilson]] <br> [[Thomas Middleditch]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[10&nbsp;oktober]] [[2019]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[horrorkomeedzje]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 99 minuten | budget = $42–48&nbsp;miljoen | opbringst = $125,2&nbsp;miljoen | prizen = | filmsearje = ''Zombieland'' | foarich diel = ''[[Zombieland]]'' | folgjend diel = }} '''''Zombieland: Double Tap''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[post-apokalyptyske fiksje|post-apokalyptyske]] [[horrorkomeedzje]] út [[2019]] ûnder [[rezjy]] fan [[Ruben Fleischer]] en mei yn 'e [[haadrol]]len [[Jesse Eisenberg]], [[Woody Harrelson]] en [[Emma Stone]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut (yn 'e kontekst fan dizze film) "Sombylân: Twa Kear Sjitte". De [[film]] is it langferwachte [[ferfolch]] op ''[[Zombieland]]'' út [[2009]]. It [[plot|ferhaal]] folget fjouwer oerlibbenen fan in [[somby-apokalyps]], dy't har yn it [[Wite Hûs (Washington, D.C.)|Wite Hûs]] yn [[Washington, D.C.]] nei wenjen sette en letter op reis geane nei [[Graceland]] yn [[Memphis (Tennessee)|Memphis]]. ''Zombieland: Double Tap'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie [[kommersje]]el súksesfol yn 'e [[bioskopen]]. ==Plot== Tsien jier nei de útbraak fan in [[firus (biology)|firus]] dat [[minske]]n yn [[kannibalisme|kannibalistyske]] [[somby]]s feroaret (sjoch: ''[[Zombieland]]'') binne de fjouwer [[freonskip|freonen]] Columbus, Tallahassee, Wichita en Little Rock ynlutsen yn it leechsteande en troch [[klimmerblêd]] en [[ûnkrûd]] oerwoekere [[Wite Hûs (Washington, D.C.)|Wite Hûs]] yn [[Washington, D.C.]] Little Rock, dy't in [[famke]] fan tolve wie doe't de útbraak plakfûn, is no in jonge [[frou]] fan twaentweintich dy't har ôffreget oft se ea immen fine sil om in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei te krijen. Se wol derop úttsjen om in partner te sykjen, mar dêr leit Tallahassee, dy't in soartemint [[pleechheit]] foar har wurden is, it near op, om't er har noch altyd as lyts famke sjocht. Underwilens binne Columbus en Wichita al tsien jier byinoar. Columbus fynt it heech tiid foar de folgjende stap yn harren relaasje, dat hy docht Wichita op knoffelige wize in [[houliksoansiik]]. Dat wurdt troch har [[yrritearre]] ôfslein, mei't minsken dy't [[trouwe]] yn har [[ûnderfining]] streekrjocht op in [[skieding (houlik)|skieding]] oan geane. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] binne Wichita en Little Rock poater, en se hawwe [[Presidinsjele Staasje-auto (Feriene Steaten)|The Beast]], de [[pânser]]e [[limûsine]] fan 'e [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] (dêr't Tallahassee jierrenlang mei omnifele hat om der ferbetterings oan ta te foegjen) [[dieverij|meistellen]]. Tallahassee en Columbus fine in farwolbryfke dat de froulju efterlitten hawwe, wêryn't útlein wurdt dat se op 'e siik gien binne nei in freontsje foar Little Rock. De teneur fan it boadskip is dat se net fan doel binne en kom werom. Columbus rekket wei yn in [[klinyske depresje|depresje]] dy't oanhâldt oant Tallahassee him wol smoare kin. In [[moanne (tiid)|moanne]] nei de ôfreis fan 'e froulju moetsje de mannen yn in [[winkelsintrum]] Madison, in [[dom blondsje]] dat de [[somby-apokalyps]] oerlibbe hat troch har te ferbergjen yn 'e [[friessel]] fan in [[restaurant]]. Columbus nûget har tsjin 'e útdruklike wil fan Tallahassee út om mei te kommen nei it Wite Hûs, in oanbod dêr't sy grif op yngiet. Dyselde deis nimt Madison it inisjatyf om [[seks]] mei Columbus te hawwen. Letter wurde sawol Columbus as Tallahassee opskrille troch lûden yn 'e [[garaazje]]. Wannear't se op ûndersyk útgeane, docht bliken dat Wichita werom is, nei't se sels seit inkeld om [[wapen]]s en [[munysje]] yn te slaan. Se fertelt dat Little Rock yndie in jonge fûn hat mei wa't se in relaasje krigen hat, de [[pasifist]]yske [[muzikant]] Berkeley. Tegearre hawwe se The Beast [[dieverij|stellen]] en binne se ôfset nei [[Graceland]], de [[filla]] fan [[Elvis Presley]] yn [[Memphis (Tennessee)]]. Foar Wichita hawwe se inkeld in bryfke ta farwol efterlitten. Dat lêste fynt Tallahassee wol hearlik [[iroanysk]], mar hy en Columbus sizze daliks har help ta oan Wichita om Little Rock op te spoaren. Wannear't Wichita it bestean fan Madison ûntdekt en foar it ferstân kriget hokfoar relaasje sy mei Columbus hat, is se dêr net bêst oer te sprekken. Columbus hie ek leaver hân dat Wichita in dei earder weromkommen wie, mar hy fynt wol dat him neat te ferwiten falt, om't Wichita dejinge is dy't by him weigien is. Al mei al soarget it net foar in ûntspande reissfear. {{Plotbedjer film}} Underweis wurdt Tallahassee in [[camper]] ter grutte fan in [[touringcar]] gewaar. Wylst de groep besiket en wikselje har [[bestelwein]] om foar de camper, wurde se oanfallen troch in kloft sombys. Yn it gefjocht rêdt Madison it libben fan Wichita wannear't har [[mitrailleur]] fêstrint. Mar Madison sels wurdt op it [[ankel]] klaud troch ien fan 'e sombys. Nei alle gedoch om him te bemachtigjen wurdt it likegoed neat mei de camper om't Tallahasse de [[luchtbân|bannen]] fan it grutte ding fuort lekriidt op in [[spikermatte]]. Werom yn 'e bestelwein rekket Madison siik. De oaren binne derfan oertsjûge dat se it sombyfirus oprûn hat. Columbus wurdt oantrune om har út har lijen te ferlossen, dat hy nimt har en syn [[gewear]] mei de bosk yn, mar út it sicht fan 'e oaren sjit er twaris boppe har holle om har op 'e flecht te jeien, mei't er it hert net hat om har dea te sjitten. Wannear't Columbus, Tallahassee en Wichita letter yn Memphis arrivearje, blykt Graceland inkeld noch in [[ruïne]] te wêzen, ta [[argewaasje]] fan Tallahassee, dy't in grutte Elvis-[[fan (persoan)|fan]] is. Mar deunby fine se in [[motel]] mei in Elvis-[[tema (ûnderwerp)|tema]], dêr't in protte fan 'e [[museum]]stikken út Graceland bewarre wurde. Wichtiger is dat de trijekaart dêr ek The Beast oantreft. It motel wurdt rund troch de [[seksuele oantrekking|oantreklike]] Nevada, mei wa't Tallahassee frijwol daliks in klik hat. Sy fertelt dat Little Rock en Berkeley yndie yn har motel oernachte hawwe, mar dat se de oare moarns in oare auto nommen hawwe om har reis te ferfetsjen, mei't The Beast neffens Berkeley "te boargerlik" wêze soe. It reisdoel fan it duo is de [[hippy]]kommune Babylon. Columbus, Tallahassee en Wichita beslute yn it motel te oernachtsjen en de oare deis nei Babylon te reizgjen yn The Beast. Tallahassee bringt de nacht troch mei Nevada. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] wurdt The Beast, ta [[wanhoop]] fan Tallahassee, oan grôt riden troch in [[monstertruck]] dy't it eigendom is fan Albuquerque en Flagstaff, in pear mannen dy't bekenden binne fan Nevada. Albuquerque, dy't min ofte mear in [[dûbelgonger]] is fan Tallahassee, is in eardere [[frijer]] fan Nevada, en de beide mannen krije it frijwol fuortendaliks mei-inoar oan 'e stôk. Flagstaff liket as twa drippen wetter op Columbus, mar Wichita liket de iennichste te wêzen dy't de oerienkomsten tusken de beide duo's gewaarwurdt. Wannear't in groepke sombys it motel oanfalt, geane Albuquerque en Flagstaff derút om mei harren ôf te weven. Dêrby meitsje se dúdlik dat se gjin ferlet hawwe fan help fan 'e oaren. As se neitiid wer yn it motel komme, docht lykwols bliken dat se yn it gefjocht allebeide biten binne troch sombys. De mannen begjinne dêrtroch sels ek yn sombys te feroarjen en moatte (mei in protte muoite) deade wurde troch Columbus en Tallahassee. Wannear't Columbus, Tallahassee en Wichita út it motel ôfsette, besiket Tallahassee de montertruck te bestjoeren, mar hy riidt oeral tsjinoan en it is dúdlik dat er dêr de feardichheid foar mist. Dat, it trio giet mar wer fierder yn 'e bestelwein. Underweis komme se ûnferwachts Madison wer tsjin, dy't dochs net it sombyfirus oprûn hie, mar lêst hie fan in slimme [[allergy]] foar [[nút (frucht)|nuten]] nei't se [[studintehjouwer]] iten hie. Se jout har wer by de groep en fjouweresom arrivearje se yn Babylon. Dêr hearsket in strang anty-wapenbelied, dat se moatte al har wapens opjaan om deryn te meien. (De wapens wurde fuortendaliks omsmolten ta anty-oarlochssymboalen.) Se fine Little Rock en Berkeley, dy't it, sa't it liket, geweldich mei-inoar fine kinne en gjin help nedich binne. No't er wit dat Little Rock feilich is, beslút Tallahassee der op eigen manneboet op út te tsjen, mar nachts komt er in grutte kliber sombys tsjin dy't oanlutsen wurde troch it [[fjoerwurk]] dat ôfstutsen wurdt yn 'e [[kommune]]. Tallahassee swaait de auto en keart halje-trawalje werom nei Babylon om 'e hippys te warskôgjen foar wat op kommendeweis is. Mei't de kommune net oer fjoerwapens beskikt, moat der in oare ferdigeningsmetoade betocht wurde. Under lieding fan Tallahassee wurdt de ringmuorre fan kommune op ien plak iepene. Wannear't de sombys dêr binnenkomme, litte Tallahassee, Columbus, Wichita en Little Rock in tank mei [[biodisel]] [[ûntploffing|ûntploffe]], werby't in protte sombys omkomme. Mar de kliber is sa grut, dat se mar in lyts diel út 'e ljochten holpen hawwe. It fjouwertal wurdt ynsletten, mar Nevada komt harren yn 'e monstertruck fan Albuquerque te help en ferpletteret hûnderten sombys ûnder de reuseftige [[tsjil]]len, oant de monstertruck kantelet. Tallahassee, Nevada en de oaren flechtsje nei it hege [[flatgebou]] dat it sintrum fan 'e kommune foarmet. Wylst de oaren har yn feilichheid bringe, lokket Tallahassee de sombys hielendal nei it dak ta, dêr't alle hippys de sombys mei twa rigen [[stek]]ken yn in rjochte line fan it [[treppehûs]] nei de daksrâne liede. Wannear't Tallahassee fan it dak springt en de heak fan in [[boukraan]] grypt om oan hingjen te bliuwen, springe de sombys him efternei en falle te pletter yn 'e djipte. Neitiid [[fermoedsoening|fermoedsoenje]] Columbus en Wichita har mei-inoar, en antwurdet sy, mei in fertraging fan oardel moanne, "Ja" op syn houliksoansiik. Little Rock blykt ûnderwilens har nocht te hawwen fan Berkeley, dy't in poseur is. Sy ferbrekt har relaasje mei him en hy begjint fuortendaliks in nije relaasje mei Madison. Tallahassee, Nevada, Columbus, Wichita en Little Rock sette mei-inoar ôf út Babylon. Yn in [[sêne]] dy't healwei de [[ôftiteling]] folget, fertelt Columbus yn in [[voice-over]] dat it him noch altyd bot [[spyt]] dat er yn [[2009]] by fersin [[akteur]] en [[komyk]] [[Bill Murray]] deasketten hat (sjoch: ''[[Zombieland]]''). By wize fan goedmakkerke nimt er de sjoggers mei nei de dei fan 'e firusútbraak, doe't Bill Murray by in [[promoasje (marketing)|promoasje]]barren foar syn ([[fiktive]]) nije film ''Garfield&nbsp;3'' ynterviewd wurdt troch de bekende Amerikaanske [[ferslachjouwer]]s [[Al Roker]], [[Lili Estefan]], [[Josh Alex Horowitz]] en [[Grace Randolph]]. Midden ûnder it [[fraachpetear]] mei Al Roker feroaret dyselde yn in somby, wêrnei't Murray him deaslacht mei in [[klapstoel|klapstuoltsje]]. Murray beslút dat it sa wol ta kin mei de ynterviews en freget oft syn auto foarriden wurde kin. Underweis nei de útgong moat er noch ferskate sombys, ûnder wa Randolph en Estefan, fan himsels en oaren ôfslaan. ==Rolferdieling== [[File:Jesse Eisenberg 2009.jpg|right|thumb|130px|[[Jesse Eisenberg]].]] [[File:Woody Harrelson October 2016.jpg|right|thumb|120px|[[Woody Harrelson]].]] [[File:Emma-Stone-Photo-Call.jpg|right|thumb|180px|[[Emma Stone]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Columbus | [[Jesse Eisenberg]] |- | Tallahassee | [[Woody Harrelson]] |- | Wichita | [[Emma Stone]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Little Rock | [[Abigail Breslin]] |- | Madison | [[Zoey Deutch]] |- | Nevada (Reno) | [[Rosario Dawson]] |- | Berkeley | [[Avan Jogia]] |- | Albuquerque | [[Luke Wilson]] |- | Flagstaff | [[Thomas Middleditch]] |- | himsels | [[Bill Murray]] |- | himsels | [[Al Roker]] |- | harsels | [[Lili Estefan]] |- | himsels | [[Josh Alex Horowitz]] |- | harsels | [[Grace Randolph]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== Nei it súkses fan ''[[Zombieland]]'' yn [[2009]] woene betinkers en [[senarist]]en [[Rhett Reese]] en [[Paul Wernick]] der graach mei troch. Earst waard ynset op in [[tillefyzjesearje]] mei in oare [[cast]] yn deselde [[rol]]len, wêrfoar't yn [[2013]], nei in eardere falske start, in [[pilotôflevering]] makke waard troch de [[Amazon Studios]]. Dat rôp lykwols sa'n floedweach oan [[lulkens]] op by [[fan (persoan)|fans]] fan 'e oarspronklike film, dat [[Amazon.com|Amazon]] yn [[april]] fan dat jier besleat ôf te sjen fan it projekt. Neitiid krigen oare projekten foarrang, mar úteinlik waard in [[ferfolchfilm]] begjin [[2019]] yn produksje nommen. ''Zombieland: Double Tap'' waard, krekt as de oarspronklike film, [[regissearre]] troch [[Ruben Fleischer]] nei in [[senario]] Reese, Wernick en [[David Callaham]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Gavin Polone]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]], [[2.0 Entertainment]], [[Gavin Polone|Pariah]] en [[Reese/Wernick Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]42&nbsp;miljoen (neffens ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'') oant $48&nbsp;miljoen (neffens ''[[Deadline Hollywood]]''). De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Chung-hoon Chung]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[David Sardy]]. [[File:Ruben_Fleischer_2009.jpg|left|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Ruben Fleischer]].]] ===Opnamen=== De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Zombieland: Double Tap'' setten op [[19&nbsp;jannewaris]] [[2019]] útein en duorren oant en mei [[15&nbsp;maart]] fan dat jier. It grutste part fan 'e film waard opnommen yn 'e [[Pinewood Atlanta Studios]] (sûnt [[2020]] de Trilith Studios) yn [[Fayetteville (Georgia)]] by [[Atlanta]]. It [[flatgebou]] dat brûkt waard foar de Babylon-[[kommune]] stiet yn Atlanta, deunby it [[Tom Moreland Interchange]] (yn 'e folksmûle bekend as it "spagettykrúspunt", fanwegen alle krúsende en ôfbûgende wegen). It gebou wie oarspronklik in [[hotel]], mar stie op it stuit fan 'e opnamen al in skoft leech. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Zombieland: Double Tap'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjedifyzje fan [[filmstudio]] [[Sony Pictures]], dat de [[memme-ûndernimming]] fan [[Columbia Pictures]] is. De film gie op [[10&nbsp;oktober]] [[2019]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[18&nbsp;oktober]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Sony Classical Records]]. ''Zombieland: Double Tap'' kaam op [[24&nbsp;desimber]] [[2019]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[21&nbsp;jannewaris]] [[2020]] útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Zombieland: Double Tap'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. [[Richard Roeper]] skreau yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' dat er de hiele [[cast]] "geweldich" fûn, "mar [[Emma Stone]] yn 't bysûnder is deadlik mei in goed tarette, grappige en ynnimlike [[aktearprestaasje]] as de yn 'e striid behurde en [[synysk]]e Wichita, dy't sûnder frees is as it giet om it befjochtsjen fan sombys, mar skitende benaud as it derom giet dat se har folslein oerjaan moat oan in bân mei in oare minske." Simon Thompson fan ''[[IGN]]'' wie ek fol lof foar ''Zombieland: Double Tap'', dêr't de sjoggers neffens him "[[wille]] as dieven" fan hawwe koene. Mar neffens him kaam dat "foar in grut diel troch [[Zoey Deutch]] en har [[personaazje]] Madison". Yn in serieuze beoardieling fan ''Zombieland: Double Tap'' hie Peter Debruge yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' [[krityk]] op it [[geweld]] yn 'e film. Hy skreau: "[Yn dizze film] feroaret [[humor]] eltse [[moard]] yn in mislikmeitsjende klû fan in mop, en hoewol't de [[senarioskriuwer]]s prima wurk leverje om it allegearre grappich te hâlden (krekt as yn dy makabere [[tekenfilm]]s wêryn't [[Wile E. Coyote]] samar wer genêst fan ûnfoarstelbere ferwûnings), docht de toan fan 'e film it fûnemintele respekt foar minsklibbens teneate. Ja, ja, it is mar in film, sizze jo. Mar [...] de [[maatskippij]] kin net mar passyf efteroer lynje en in hâlding akseptearje dy't [[pasifisme]] mei de gek beslacht en sok ekstreem geweld fuortlaket. Of oars binne wy sels de sombys en slacht de klû fan 'e mop op ús." [[File:Pinewood Atlanta Studios 2.jpg|right|thumb|250px|De [[Pinewood Atlanta Studios]], dêr't ''Zombieland: Double Tap'' foar it meastepart filme waard.]] Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Zombieland: Double Tap'' in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 258 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "''Zombieland: Double Tap'' makket syn gebrek oan farske harsens goed mei in [[fermaak]]like [[reüny]] dy't de geast fan 'e [[Zombieland|oarspronklike film]] wit te fangen en dêr noch in pear grappige draaiïngs yn it ferhaal oan tafoeget." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Zombieland: Double Tap'' in goedkarringspersintaazje fan 56%, basearre op 37 resinsjes. ==Resultaat== ''Zombieland: Double Tap'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]73,1&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $52,1&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $125,2&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $42–48&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $77,2–83,2&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ==Takomst== By de [[promoasje (marketing)|promoasje]]toer foar ''Zombieland: Double Tap'' joegen de [[regisseur]], de [[senarioskriuwer]]s en de [[haadrolspiler]]s allegearre oan dat se belangstelling hiene foar mear films yn 'e ''Zombieland''-rige. [[Ruben Fleischer]] fertelde: "[…] [[Emma Stone]] sei dat it har leuk ta liek as we eltse tsien jier ien fan dizze films meitsje soene. Ik wit dat [[Woody Harrelson]] gewoan de sûnste keardel is dy't der is, dat hy sil ús allegearre oerlibje, en dêrom bestiet der gjin reden dat we net gewoan eltse tsien jier sa'n film meitsje kinne soene." Yn in oar [[fraachpetear]] joech Fleischer oan dat er ek graach in op himsels steande film oer it [[personaazje]] Madison meitsje wolle soe. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1560220/ Ynformaasje oer ''Zombieland: Double Tap'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Zombieland:_Doubel_Tap ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Amerikaanske horrorkomeedzje]] [[Kategory:Post-apokalyptyske film]] [[Kategory:Amerikaanske roadmovie]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Columbia Pictures]] [[Kategory:Film fan Relativity Media]] [[Kategory:Film fan Ruben Fleischer]] [[Kategory:Film út 2009]] [[Kategory:Film oer sombys]] [[Kategory:Film oer in epidemy of pandemy]] [[Kategory:Film oer hippys]] f8vom5mw7fdvl7mjhbrn2mngn7f5sd6