Achtkarspelen

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Achtkarspelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1549</id>
    <revision>
      <id>1238915</id>
      <parentid>1238646</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Plakken */ ferfrysking yn 2029</comment>
      <origin>1238915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10736" sha1="1iurv3qdiytoagl4upm0bgmc3gjz8nb" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Achtkarspelen
| ôfbyld                = Surhuizumer Mieden - plaatsnaambordje.jpg
| ôfbyldtekst           = [[Winter]] op 'e [[plattelân|romte]] by de [[Surhúster Mieden]].
| flagge                = Flag of Achtkarspelen.svg
| wapen                 = Achtkarspelen seal.svg
| kaart                 = Achtkarspelen location map municipality NL.png
| kaart1                = Gem-Achtkarspelen-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Fryslân]]
| haadplak              = [[Bûtenpost]]
| oerflak               = 103,98 km² &lt;ref name=alle&gt;[https://allecijfers.nl/gemeente/achtkarspelen/ AlleCijfers]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 102,21 km²
| wetter                = 1,77 km²
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Achtkarspelen}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=alle/&gt;
| befolkingstichtens    = 273 ynw./km²
| gemeenteried          =  '''Perioade 2026-2030 (21 sitten):&lt;ref name=kies&gt;[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/731334 Kiesraad]&lt;/ref&gt; {{Gemeenteried Achtkarspelen}}
| kolleezje             = CDA, FNP + GBA (13 sitten)&lt;ref name=bw&gt;[https://www.achtkarspelen.nl/burgemeester-en-wethouders Burgemeester en wethouders]&lt;/ref&gt;
| boargemaster          = [[Jouke Douwe de Vries]]
| list                  = 
| oprjochte             = [[1851]]
| tiidrek1              = Oant 1851
| yndieling_tiidrek1    = [[Ofbyld:Wapen fan Achtkarspelen.png|10px]] [[Gritenij Achtkarspelen]]
| tiidrek2              = 
| yndieling_tiidrek2    = 
| tiidrek3              = 
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = [[N355]], [[N358]], [[N369]]
| netnûmer              = 0511, 0512
| postkoade             = 9231–9873
| webstee               = [https://www.achtkarspelen.nl/ www.achtkarspelen.nl]
}}
'''Achtkarspelen''' is in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn it noardeasten fan [[Fryslân]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Achtkarspelen}} ynwenners op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}.&lt;ref name=alle/&gt;

De gemeente leit oan de grins mei [[Grinslân]]. Plakken mei de measte ynwenners binne [[Surhústerfean]], [[Bûtenpost]] (it haadplak) en [[de Harkema]].

Achtkarspelen is in plattelânsgemeente mei in bytsje wetter, yn hichte fariearjend fan -1 oant +4.

It [[Prinses Margrietkanaal]] giet fan west nei east troch Achtkarspelen.

==Plakken==
Yn de gemeente Achtkarspelen lizze 12 wenplakken. It grutste plak is Surhústerfean. It gemeentehûs stiet yn [[Bûtenpost]]. De [[Nederlânsk|Nederlânske]] nammen binne de offisjele. Yn [[augustus]] [[2026]] waard besletten dat Achtkarspelen yn [[2029]] oergean sil ta de ynfiering fan Fryske plaknammen as de offisjele plaknammen.&lt;ref&gt;{{Aut|Veltman, Melle}}, ''Achtkarspelen krijgt vanaf 2029 Friese plaatsnamen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 20 augustus 2026, s. 22.&lt;/ref&gt;

=== Doarpen ===
De folgjende doarpen en flekke ([[Surhústerfean]]) lizze yn de gemeente Achtkarspelen:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Fryske plaknamme
!Nederlânske plaknamme
!Oantal ynwenners
|-
|[[Boelensloane]]
|''Boelenslaan''
|1.205
|-
|[[Bûtenpost]]
|''Buitenpost''
|5.940
|-
|[[Droegeham]]
|''Drogeham''
|1.670
|-
|[[Gerkeskleaster]]
|''Gerkesklooster''
|795
|-
|[[De Harkema]]
|''Harkema''
|4.335
|-
|[[Koatstertille]]
|''Kootstertille''
|2.470
|-
|[[Stynsgea]]
|''Augustinusga''
|1.225
|-
|[[Strobos]]
|''Stroobos''
|305
|-
|[[Surhústerfean]]
|''Surhuisterveen''
|6.130
|-
|[[Surhuzum]]
|''Surhuizum''
|1.220
|-
|[[Twizel]]
|''Twijzel''
|1.115
|-
|[[Twizelerheide]]
|''Twijzelerheide''
|1.815
|}
De sifers komme út it jier 2024, fan https://allecijfers.nl/.

=== Buorskippen ===
De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Achtkarspelen:
{|
|
* [[Blauforlaet]] 
* [[Blauhûs (Achtkarspelen)|Blauhûs]] 
* [[Buwekleaster (buorskip)|Buwekleaster]] 
* [[Dykhuzen (buorskip)|Dykhuzen]] 
* [[Hamsherne]] 
|
* [[Koartwâld (buorskip)|Koartwâld]] 
* [[De Koaten]] 
* [[Kûkherne]] (foar in part) 
* [[De Lêste Stoer]] 
* [[Lytsepost]] 
|
* [[Ophûs]] 
* [[Reahel (Achtkarspelen)|Reahel]] 
* [[Reaskuorre]] 
* [[Surhuzumer Mieden]]
|}

== Untwikkeling ynwennertal ==
Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:&lt;ref name=alle/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 2022 || 27.954
|-
| 2015 || 27.983
|-
| 2005 || 28.134
|-
| 1996 || 27.988
|-
|}

=== Skiednis ===
[[File:Kaart van de grietenij Achtkarspelen Achtker spelen de sesde grietenije van Ooster-goo (titel op object), RP-P-AO-2-23A-6-1.jpg|thumb|left|250|Lânkaart, om 1700 hinne.]]
De namme Achtkarspelen wurdt foar it earst fermeld yn [[1338]] en ferwiist nei de acht oarspronklike [[karspel]]s yn de [[gritenij]], te witten:

{|
|
* [[Bûtenpost]]
* [[Droegeham]]
* [[Koartwâld (buorskip)|Koartwâld]]
* [[De Koaten]]
|
* [[Lytsepost]]
* [[Stynsgea]]
* [[Surhuzum]]
* [[Twizel]]
|}

Achtkarspelen naam lang in aparte posysje yn [[Fryslân]] yn. Yn de [[Midsiuwen]], oant 1559, hearde Achtkarspelen ta it [[bisdom Münster]], wylst de rest fan Fryslân ûnderdiel wie fan it [[prinsbisdom Utert|bisdom Utert]].

De gritenij Achtkarspelen waard yn [[1851]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] nei de ynfiering fan de [[gemeentewet]] fan [[Thorbecke]] yn Nederlân.

== Wapens en flaggen ==

=== Wapens ===
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Boelenslaan.svg|[[Wapen fan Boelensloane]]
Ofbyld:Buitenpost wapen.svg|[[Wapen fan Bûtenpost]]
Ofbyld:Harkema wapen.svg|[[Wapen fan De Harkema]]
Ofbyld:Droegeham wapen.svg|[[Wapen fan Droegeham]]
Ofbyld:Gerkeskleaster-Strobos wapen.svg|[[Wapen fan Gerkeskleaster-Strobos]]
Ofbyld:Koatstertille wapen.svg|[[Wapen fan Koatstertille]]
Ofbyld:Stynsgea wapen.svg|[[Wapen fan Stynsgea]]
Ofbyld:Surhústerfean wapen.svg|[[Wapen fan Surhústerfean]]
Ofbyld:Surhuzum wapen.svg|[[Wapen fan Surhuzum]]
Ofbyld:Twizel wapen.svg|[[Wapen fan Twizel]]
Ofbyld:Twizelerheide wapen.svg|[[Wapen fan Twizelerheide]]
&lt;/gallery&gt;

=== Flaggen ===
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Boelenslaan vlag.svg|[[Flagge fan Boelensloane]]
Ofbyld:Buitenpost vlag.svg|[[Flagge fan Bûtenpost]]
Ofbyld:Harkema vlag.svg|[[Flagge fan De Harkema]]
Ofbyld:Drogeham vlag.svg|[[Flagge fan Droegeham]]
Ofbyld:Gerkesklooster vlag.svg|[[Flagge fan Gerkeskleaster-Strobos]]
Ofbyld:Kootstertille vlag.svg|[[Flagge fan Koatstertille]]
Ofbyld:Augustinusga vlag.svg|[[Flagge fan Stynsgea]]
Ofbyld:Surhústerfean vlag.svg|[[Flagge fan Surhústerfean]]
Ofbyld:Surhuzum vlag.svg|[[Flagge fan Surhuzum]]
Ofbyld:Twizel vlag.svg|[[Flagge fan Twizel]]
Ofbyld:Twijzelerheide vlag.svg|[[Flagge fan Twizelerheide]]
&lt;/gallery&gt;

==Eveneminten==
It [[Konkoers Hippyk Bûtenpost]] is it grutste [[evenemint]] yn 'e gemeente en wurdt holden sûnt [[1954]]. Yn [[2018]] fûn foar it earst de [[Feteranedei fan Achtkarspelen]] plak.

== Polityk ==
=== [[Kolleezje fan boargemaster en wethâlders]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Funksje !! Namme !! Partij !! ynfo
|-
| Boargemaster || [[Oebele Brouwer]] || partijleas || per 7 febrewaris 2019
|-
| rowspan=4|Wethâlders || Jouke Spoelstra || CDA ||
|-
| Tjibbe Brinkman || FNP ||
|-
| Sierd Vegelin || GBA ||
|-
| Lea van der Tuin-Kuipers || CDA ||
|-
| Gemeentesekretaris || Marcel Pieter de Jong || ||
|}


== Ferdieling gemeenteried ==
De [[gemeenteried]] fan Achtkarspelen bestiet út 21 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2002:&lt;ref&gt;[https://www.nlverkiezingen.com/GR_FR.html NLverkiezingen]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| partij
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2002
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2006
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2010 
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2014 
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2018 
! colspan=&quot;2&quot;| ferkiezings 2022 &lt;ref name=kies/&gt;
|-
! %
! sitten
! %
! sitten
! %
! sitten
! %
! sitten
! %
! sitten
! %
! sitten
|-
| [[CDA]]
| 30,2
| 7
| 28,9
| 6
| 25,6
| 6
| 22,8
| 5
| 26,0
| 6
| 22,7
| 6
|-
| [[FNP]]
| 25,2
| 5
| 18,3
| 4
| 23,9
| 5
| 25,3
| 6
| 16,4
| 4
| 17,8
| 4
|-
| [[CU]] ¹
| 12,9
| 3 
| 12,5
| 2
| 13,5
| 3
| 17,1
| 3
| 13,6
| 3
| 14,4
| 3
|-
| [[GBA]] ² 
| 12,0
| 2
| 7,9
| 2
| 12,8
| 3
| 15,0
| 3
| 15,4
| 3
| 14,4
| 3
|-
| [[PvdA]]
| 15,1
| 3
| 27,3
| 6
| 16,7
| 3
| 13,5
| 3
| 9,8
| 2
| 9,3
| 2
|-
| [[PVV]]
|
|
|
|
|
|
|
|
| 8,1
| 1
| 7,1
| 1
|-
| [[FVD]]
|
|
|
|
|
|
|
|
| 
| 
| 5,7
| 1
|-
| [[GL]]
|
|
|
|
|
|
|
|
| 5,6
| 1
| 4,9
| 1
|-
| [[VVD]]
| 4,8
| 1
| 5,0
| 1
| 7,7
| 1
| 6,4
| 1
| 5,0
| 1
| 3,7
| 0
|-
| ûnjildich &amp; blanko
| 0,1
|
| 0,3
|
| 0,3
|
| 0,6
|
| 0,5
| 
| 0,3
| 
|-
! opkomst/totaal
! 67,3%
! 21
! 63,1%
! 21
! 54,3%
! 21
! 55,9%
! 21
! 56,7%
! 21
! 52,8%
! 21
|-
|}

¹ 2002: CU + [[SGP]]

² GBA = GemeenteBelangen Achtkarspelen

[[Ofbyld:Landschap met Pingo. Surhuizum.JPG|250px|thumb|Lânskip mei [[pingo]] at [[Surhuzum]]]]
[[Ofbyld:Augustinusga Geawei.JPG|250px|thumb|[[Stynsgea]]]]
== Kolleezje ==
Partijen yn it [[kolleezje fan B&amp;W]]:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Perioade
! colspan=&quot;5&quot;| Partijen
! rowspan=&quot;2&quot;| Totaal
|-
! CDA
! CU
! FNP
! GBA
! PvdA
|-
| 2022–2026 
| 6
|
| 4
| 3
| 
| 13 &lt;ref name=bw/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.actiefonline.nl/nieuws/algemeen/53087/nieuw-college-achtkarspelen-heeft-taken-verdeeld actief 2022]&lt;/ref&gt;
|-
| 2018–2022 
| 6
| 3
|
| 3
|
| 12 &lt;ref&gt;[https://www.actiefonline.nl/nieuws/algemeen/28994/achtkarspelen-heeft-nieuw-college- actief 2018]&lt;/ref&gt;
|-
| 2016–2018
| 5
| 3
|
|
| 3
| 11 &lt;ref&gt;[https://destreekkrant.nu/oppositie-boycot-presentatie-nieuw-college-achtkarspelen/ de STREEK 2016]&lt;/ref&gt;
|-
| 2014–2016
|
|
| 6
| 3
| 3
| 12 &lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/portefeuilleverdeling-nieuw-college-achtkarspelen/178366/ RTV NOF 2014]&lt;/ref&gt;
|-
| 2010–2014 
| 6
| 3
| 5
|
|
| 14 &lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/wethouders-in-achtkarspelen-bekend/114407/ RTV NOF 2010]&lt;/ref&gt;
|-
| 2006–2010
| 6
| 2
|
|
| 6
| 14 &lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/28218/Duidelijke_taal_PvdA_Achtkarspelen.html WâldNet 2010]&lt;/ref&gt;
|-
| 2002–2006
| 7
| 3
|
|
| 3
| 13 &lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/13473/Huidige_coalitie_Achtkarspelen_blijft.html WâldNet 2006]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]]
* [[Fryske gemeenten]]
* [[List fan boargemasters fan Achtkarspelen]]
* [[List fan grytmannen fan Achtkarspelen]]

==Keppeling om utens==
* [https://www.achtkarspelen.nl Webstee fan de gemeente]
* [https://www.plaatsengids.nl/achtkarspelen Plaatsengids]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{commonscat|Achtkarspelen}}
}}
{{GemeentenFryslân}}
{{Achtkarspelen}}

[[Kategory:Achtkarspelen| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Fryslân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]]</text>
      <sha1>1iurv3qdiytoagl4upm0bgmc3gjz8nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arad (Roemeenje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7859</id>
    <revision>
      <id>1238942</id>
      <parentid>1124342</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T10:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Arad (stêd)]] omneamd ta [[Arad (Roemeenje)]]: Der is ek in stêd mei dy namme yn Israel.</comment>
      <origin>1124342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1584" sha1="k2qz7zwtat7jfsblhix45zo1o8eqxax" xml:space="preserve">{{stobbe|plak en as gemeente‎}}
{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Arad
| ôfbylding                   = Arad dusk.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = 159.704   &lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 46,18 km²
| befolkingstichtens          = 3,5 / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                    = 117 m
| lân                       = [[Roemeenje]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Distrikt, ''judeţ''
| namme bestjoerlike ienheid 1= Arad
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= Arad
| boargemaster               = Gheorghe Falcă 
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = 
| postkoade                 = 
| tiidsône                  = [[East Eorropeeske Tiid|EET]] [[UTC]]+2
| simmertiid                = UTC+3
| koördinaten               = 
| webside                   = [http://www.primariaarad.ro/index.php?op=modload&amp;name=fpg&amp;file=index&amp;newlang=eng&amp;theme=th1-eng primariaarad.ro] {{en}}
}}
'''Arad''' is in [[stêd]] yn [[Roemeenje]], yn [[Transilvaanje]], ticht by de grins mei [[Hongarije]]. De stêd is de [[haadstêd]] fan it distrikt, ''judeţ'', [[Arad (distrikt)|Arad]].

== Berne yn Arad ==
* [[Andreas Lukacsy]] (1931), Dútsk dirigint
* [[Franz Watz]] (1949), Dútsk komponist en dirigint
* [[Ovidiu Haţegan]] (1980), Roemeensf fuotbalskiedsrjochter


== Keppeling om utens ==
* [http://www.primariaarad.ro/ Webstee fan Arad] {{noat|Roemeensk}}

[[Kategory:Plak yn Roemeenje]]</text>
      <sha1>k2qz7zwtat7jfsblhix45zo1o8eqxax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7861</id>
    <revision>
      <id>1238947</id>
      <parentid>655429</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T10:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>oanpassing, útwreiding betsjuttings.</comment>
      <origin>1238947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="k9f2p0s2r1t4381tpz9pqmyn727p92l" xml:space="preserve">{{Tfs}}
* [[Arad (Israel)|Arad]], in stêd yn [[Israel]], dy't û.m. yn it bibelboek ''[[Numeri]]'' neamd wurdt.
* [[Arad (Roemeenje)|Arad]], in stêd yn West-[[Roemeenje]]
* [[Arad (distrikt)]], in Roemeensk distrikt (județ)
* [[Arad (Bahrein)|Arad]], in plak yn [[Bahrein]]
* [[Arad (stripfiguer)]], in personaazje út de rige [[Arad en Maya]], in Nederlânske striprige</text>
      <sha1>k9f2p0s2r1t4381tpz9pqmyn727p92l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klaas Koopmans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16644</id>
    <revision>
      <id>1238882</id>
      <parentid>1192151</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>spaasje</comment>
      <origin>1238882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="f90zwo9b55pj3yoz0ndq1fo9vvythcz" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[7 augustus]] [[1920]] 
| berteplak                    = [[Garyp]] 
| stoarn                       = [[20 jannewaris]] [[2006]] (85 jier)
| stjerplak                    = [[Burgum]]
| etnisiteit                   = {{Flagge_FY}} [[Westerlauwerske Friezen|Frysk]]
| wurksum as                   = skilder, tekener, byldhouwer
| perioade                     = 
| streaming                    = [[Ekspresjonisme]]
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = [[1935]]-[[1980]]
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.galeriekoopmans.nl/ www.galeriekoopmans.nl]
}}
'''Klaas Koopmans''' ([[Garyp]], [[7 augustus]] [[1920]] - [[Burgum]], [[20 jannewaris]] [[2006]]) wie in Frysk [[keunstskilder]]. Hy wie ien fan de belangrykste [[Ekspresjonisme|ekspresjonisten]] út [[Fryslân]].

Nei de [[legere skoalle]] waard hy [[ferver]] by syn heit. Yn [[1942]] folge hy tekenlessen fan Klaas Kloek út [[Twizel]] en [[Herman Dijkstra (keunstner)|Herman Dijkstra]] (1904-1976) fan [[Grins (stêd)|Grins]]. Nei de [[Twadde Wrâldkriich|oarloch]] troude er mei Hinke Maria Bosma. Hy skildere benammen lânskippen en minsken om him hinne. Teffens waard er ferneamd fan syn tekeningen dy't er makke fan pasjinten yn de [[Psychiatrysk sikehûs|psychiatryske sikehuzen]] fan Frjentsjer en Feanhuzen dêr't er sels opnaam wie. Klaas Koopmans siet nei de oarloch by de Fryske skildersgroep ”[[Yn 'e Line]]”.

Yn [[2005]] kaam der in byld fan him yn [[Garyp]]. Nei syn dea yn 2006 waard in eksposysje oan him wijd yn [[Museum Belvedêre]].

Yn 2009 waard de film ''De kracht van kwetsbaarheid'' fan Auke de Witte út Frjentsjer ûnderskieden mei de publykspriis by de [[NOVA-Noardwedstryd]]. De dokumintêre giet oer it libben fan Klaas Koopmans.

== Keppelings om utens ==
* [http://data.collectienederland.nl/search/?q=klaas+koopmans Wurk fan Klaas Koopmans]
* [https://rkd.nl/explore/artists/45796 RKD, biografyske gegevens]

{{DEFAULTSORT:Koopmans, Klaas}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Garyp]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Garyp]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1920]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2006]]</text>
      <sha1>f90zwo9b55pj3yoz0ndq1fo9vvythcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auwerk (stêd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17207</id>
    <revision>
      <id>1238923</id>
      <parentid>1235863</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44799" sha1="5fecb8wex31rrfg1rq6foash7bhi1hf" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente Dútslân
| namme                       = Auwerk&lt;br&gt;''Aurich''&lt;br&gt; ''Auerk''
| ôfbylding                   = Aurichrefkirche.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = Evangelysk-grifformearde tsjerke
| wapen                       = [[Ofbyld:Flagge Aurich.svg|80px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Ofbyld:DEU Aurich COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Auwerk (stêd)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik Niedersachsen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 197,29 km²
| befolkingstichtens          = 220 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 4 - 19 m
| lân                         = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Auwerk (distrikt)|Auwerk]] ([[Eastfryslân]])
| soart gemeente              = 
| gemeenteyndieling           = 21 ''[[Ortsteil]]e'' yn 11 ''[[Ortschaft]]en''
| adres                       = Bürgermeister-Hippen-Platz 1 26603 Auwerk
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_28_17_N_7_29_1_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53° 28'N 7° 29'E}} 
| stifting                    =  
| Kfz                         = AUR
| Gemeindeschlüssel           = 03 4 52 001
| postkoade                   = 26603, 26605, 26607
| netnûmer                    = 04941, 04947, 04948
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Dútslân B-wei|72}} {{Piktogram dyk Dútslân B-wei|210}}&lt;br&gt;Spoar fan Rheine nei Norddeich-Mole
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| webside                     = [https://www.aurich.de/ www.aurich.de]
| ôfbylding2                  = Aurich_—_Burgstrasse_Blickrichtung_Kernstadt_(vorne_2_Torpfeiler)_2014-msu-9937.jpg
| ôfbyldingstekst2            = Fuotgongerssône yn sintrum Auwerk
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = East-Fryslân
| mapwidth                    = 	
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 28
| lat_sec                     = 17
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 29
| lon_sec                     = 1
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Aurich_in_AUR.svg
| ôfbyldingstekst99           = Lizzing fan 'e gemeente Auwerk yn 'e lânkring Auwerk
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Auwerk''' ([[Dútsk]] en offisjeel: ''Aurich'', [[Nedersaksysk]] en [[Eastfrysk Plat]]: ''Auerk'', [[Sealterfrysk]]: ''Aurk'') is in stêd yn [[Eastfryslân]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. De stêd leit yn it noardwesten fan Nedersaksen. Auwerk is it haadplak fan it distrikt [[Auwerk (distrikt)|Auwerk]]. De stêd hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Auwerk (stêd)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}) en is dêrmei it twadgrutste plak fan [[Eastfryslân]].

Auwerk wie iuwenlang residinsjestêd fan de Eastfryske foarsten en de sit fan it Prusyske, Hannoveraanske en letter wer Prusyske bestjoer fan Eastfryslân. Ek nei de [[Twadde Wrâldkriich]] bleau de stêd it bestjoerlike sintrum fan it ''Distrikt Auwerk'', oant dat yn [[1978]] gearfoege waard mei de bestjoersgebieten [[Aldenboarch]] en [[Osnabrück]] ta it ''Distrikt Wezer-Iems'', mei sit yn Aldenboarch. Dat bestjoersgebiet waard yn [[2004]] opheft.

Oan 'e dei fan hjoed ta is Auwerk de sit fan in grut tal oerheidsynstellings, dêrûnder ferskate federale en dielsteatlike autoriteiten. Ek de [[Eastfryske Lânskip]], it kulturele parlemint fan Eastfryslân, hat syn sit yn Auwerk.

Nei de Twadde Wrâldkriich ûntwikkele Auwerk him stadichoan fan in stêd dêr't benammen amtners wennen ta in mear yndustrialisearre en tsjinstferlienende stêd. Dy ekonomyske omslach waard benammen yn de jierren njoggentich sichtber troch de sterke groei fan [[Enercon]], in fabrikant fan wynturbines dy't syn haadkantoar yn Auwerk hat. It bedriuw is mei mear as 2.800 wurknimmers de grutste partikuliere wurkjouwer fan de stêd.

== Geografy ==
Auwerk leit yn it sintrale part fan [[Eastfryslân]], yn it noardwesten fan de Dútske dielsteat [[Nedersaksen]]. De stêd is de haadstêd fan it [[Lânkring Auwerk]] en leit op likernôch 25 kilometer besuden de Waadseekust. Mei in oerflak fan 197,29 km² is Auwerk ien fan de grutste gemeenten fan Eastfryslân. De stedskearn leit sa'n fjouwer meter boppe seenivo, wylst it heechste punt fan de gemeente by de Aaibergen om de 14,5 meter boppe seenivo leit.

It stedsgebiet leit op 'e grins fan de Eastfryske [[Geast (sân)|geast]] en de eardere feangebieten. De kearn fan Auwerk is ûntstien op in sânige geastrêch, dy't fanâlds in gaadlik plak foar bewenning wie tusken de grutte heech- en leechfeanen. Grutte parten fan de gemeente wurde noch altyd ynnommen troch lânbougrûn, wylst ek bosken en restanten fan feangebieten in wichtich part fan it lânskip foarmje. Auwerk hat yn ferliking mei oare gemeenten yn it binnenlân fan Eastfryslân in relatyf grut boskgebiet. De karakteristike ''Wallhecken'' (beamwâlen op ierden wâlen) foarmje op in soad plakken de skieding tusken greiden en boulân.

De gemeente Auwerk wurdt yn it noarden begrinzge troch [[Großheide]] en [[Südbrookmerland]], yn it easten troch [[Wiesmoor]], yn it súdeasten troch [[Großefehn]], yn it suden troch [[Ihlow]] en yn it westen troch [[Krummhörn]] en [[Emden]]. Troch syn sintrale lizzing hat Auwerk fanâlds in wichtige funksje as bestjoerlik, ekonomysk en ferfiersknooppunt foar it grutste part fan East-Fryslân (it hiele skiereilân).

It klimaat is, krekt as yn de rest fan Eastfryslân, sterk beynfloede troch de see. Dat soarget foar mylde winters, ridlik koele simmers en in relatyf lykmjittige ferdieling fan de delslach oer it hiele jier. Troch de oerhearskjende westewinen is it waar gauris wikseljend.

=== Stedsyndieling ===
De stêd dêr't Auwerk it kearnplak fan is, bestiet sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1972 út 21 saneamde ''[[Ortsteil]]en''. Dat binne sawol stedsdielen as gewoane doarpen. Al dy stedsdielen en doarpen ha in eigen dielried wêryn't de belangen fan it doarp behertige wurde.

De plakken binne:

{|
|- valign=top
|
# [[Brockzetel]]
# [[Dietrichsfeld]]
# [[Egels (Aurich)|Egels]]
# [[Extum]]
# [[Georgsfeld]]
# [[Haxtum]]
# [[Kirchdorf (Aurich)|Kirchdorf]]
# [[Langefeld]] 
# [[Middels]]
# [[Pfalzdorf]]
# [[Plaggenburg]]
||
# &lt;li value=&quot;12&quot;&gt;[[Popens]]
# [[Rahe]]
# [[Sandhorst]] 
# [[Schirum]]
# [[Spekendorf]]
# [[Tannenhausen]]
# [[Walle (Auwerk)|Walle]]
# [[Wallinghausen]]
# [[Wiesens]]
# Haadplak Auwerk
|}

== Namme ==
Oer de namme fan Auwerk is yn it ferline in protte skreaun. Alde fermeldings oer de namme binne: Affrica ([[1289]]), buta Awerkera geste Londe ([[1300]]), Auwerk ([[1402]]), Awerke ([[1413]]), Auwerick ([[1415]]), Aurik ([[1419]]), Auwreke ([[1424]]) en Auwerck ([[1426]]). 
[[Ofbyld:Aurich schild.jpg|thumb|left|In plaknammeboerd mei de Dútske en Nedersaksyske namme fan Auwerk.]]
De namme is yn twa stikken te knippen. It earste part kin oersetten wurde nei ‘awe’, fan it [[Germaansk]]e wurd ''awjo'' dat wetterlân betsjutte soe. It twadde part, reke, moat dan ‘krite’ betsjutte. De namme betsjut dus ‘wetterryk gebiet’, of better: wetterlân.

Dat falt te ferklearjen as wy nei de omkriten fan Auwerk sjogge sa't dat der yn de skiednis by lei. Yn de midsiuwen bestienen de omkriten fan Auwerk út grutte moerassen. De namme Aurich is in foarm dy’t ûntstien is troch ynfloeden fan it [[Heechdútsk]]. 

Yn it distrikt is it sûnt [[2004]] tastien om twatalige plaknambuorden te brûken, yn it [[Dútsk]] en it [[Eastfrysk Plat]].

== Skiednis ==
=== Midsiuwen ===
De namme fan Auwerk komt foar it earst foar yn in [[Frysk]]e rjochterlike tekst út de [[13e iuw]]. Yn de saneamde [[Brookmerbrief]] út [[1276]] wurdt it plak neamd as ''Aurechove''. It âldste spoar fan bewenning yn 'e binnenstêd fan Auwerk (fragminten fan skippen) datearret út 'e 9e iuw en waard ûntdutsen by opgravings yn 2009.&lt;ref&gt;''Ostfriesischer Kurier'', 27.&amp;nbsp;jannewaris 2009, side&amp;nbsp;12&lt;/ref&gt;

De delsetting ûntstie om de [[Lambertustsjerke (Auwerk)|Lambertustsjerke]], dy't nei alle gedachten yn de [[12e iuw]] stifte waard troch greve [[Maurits I fan Aldenburch]]. De tsjerke waard wijd oan de [[hillige Lambertus]], de biskop fan [[Maastricht]], dy't yn [[703]] de marteldea stoar. De frijsteande klokketoer fan de tsjerke is tsjintwurdich ien fan de bekendste bylden fan de stêd.

Yn de tiid fan de [[Fryske Frijheid]] ûntjoech Auwerk him ta in bestjoerlik sintrum. Om [[1350]] hinne kamen ferskate [[Haadling]]efamyljes oan de macht yn Eastfryslân. Dy ynfloedrike grûnbesitters bouden yn en om Auwerk ferskate [[stins|stinzen]] en ferdigeningswurken. Under de striid tusken de ferskillende haadlingefamyljes waard it plak ferskate kearen troffen troch kriichshannelingen.

=== Grevetiid ===
[[Ofbyld:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|thumb|[[Edzard de Grutte]] (1462-1528))]]
Yn it begjin fan de [[16e iuw]] waard Eastfryslân rekke troch de [[Saksyske Skeel]], dêr't hartoch [[Hindrik I fan Brunswyk-Wolfenbüttel]] in grut part fan it gebiet besette. Nei't de fijân him weromluts, liet greve [[Edzard I fan Eastfryslân]] Auwerk fan [[1517]] ôf op 'e nij ynrjochtsje. Yn dy tiid krige it plak in planmjittich strjittepatroan, dat foar in grut part noch altyd yn it hjoeddeistige stedssintrum werom te kennen is.

Yn [[1539]] waard Auwerk de fêste sit fan de lânsregearing fan it [[Greefskip Eastfryslân]]. Fan dat stuit ôf ûntjoech de stêd him ta it politike sintrum fan it greefskip en, fan [[1654]] ôf, fan it [[Foarstendom Eastfryslân]]. Yn de [[16e iuw]] waard it paleis fan de greven en letter foarsten fan Eastfryslân útwreide ta it hjoeddeistige [[Slot Auwerk]]. Ek fêstigen it Hofgerjocht, de Rekkenkeamer en oare bestjoersynstellings har yn de stêd.

Nei't foarst [[Karel Edzard fan Eastfryslân]] yn [[1744]] sûnder erfgenamt ferstoar, foel Eastfryslân ta oan it [[Keninkryk Prusen]]. Auwerk bleau de haadstêd fan de Prusyske provinsje Eastfryslân en behâlde syn bestjoerlike funksje.

=== Under frjemd bewâld ===
Yn de [[Napoleontyske tiid]] feroare it bestjoer ferskate kearen. Tusken [[1807]] en [[1810]] hearde Eastfryslân by it [[Keninkryk Hollân]] en dêrnei, oant [[1813]], by it [[Earste Frânske Keizerryk]]. Auwerk wie yn dy tiid it haadplak fan it arrondissemint Eastfryslân. Nei it [[Kongres fan Wenen]] kaam Eastfryslân yn [[1815]] by it [[Keninkryk Hannover]], dêr't Auwerk op 'e nij de haadstêd fan de provinsje Eastfryslân waard. Nei de [[Eastenryksk-Prusyske Oarloch]] waard Hannover yn [[1866]] troch Prusen anneksearre.
[[Ofbyld:Aurich1900.jpg|thumb|Merkeplein yn 'e Auwerker binnenstêd om 1900 hinne]]
Yn de [[19e iuw]] groeide Auwerk út ta in wichtich bestjoers- en garnizoensplak. Nije oerheidsgebouwen, skoallen en kazernes waarden boud en mei de komst fan it spoar yn [[1883]] waard de stêd better ferbûn mei de rest fan [[East-Fryslân]] (it hiele skiereilân) en [[Dútslân]].

=== 20e en 21e iuw ===
Yn de tiid fan it [[Nasjonaal-sosjalisme]] waarden ek yn Auwerk Joadske ynwenners en politike tsjinstanners ferfolge. By de [[Kristallnacht]] yn [[1938]] waard de synagoge fernield. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] bleau Auwerk foar in grut part sparre foar swiere bombardeminten, sadat it histoaryske stedssintrum mar beheind skea oprûn.

Nei de oarloch naam de befolking yn koarte tiid sterk ta troch de komst fan flechtlingen en ferdreaunen út de eardere Dútske eastgebieten. It tal ynwenners groeide yn [[1945]] fan goed 7.000 oan it begjin fan it jier nei mear as 10.000 oan de ein fan datselde jier.

Oant [[1945]] wie Auwerk de haadstêd fan de Prusyske provinsje Eastfryslân. Nei de opheffing fan Prusen kaam de stêd yn de nije dielsteat [[Nedersaksen]] te lizzen. Fan [[1948]] oant [[1978]] wie Auwerk de sit fan it bestjoersgebiet Auwerk. Nei de bestjoerlike herfoarming fan [[1978]] waard dy bestjoerslaach opheft en opnommen yn de bestjoerskrite ''Weser-Ems'', dy't op syn bar yn [[2004]] opheft waard.

By de gemeentlike weryndieling fan [[1972]] waarden in tal omlizzende doarpen by Auwerk foege, wêrtroch't it grûngebiet fan de gemeente flink útwreide waard. Sûnt dy tiid hat de stêd har fierder ûntwikkele as it bestjoerlike, ekonomyske en kulturele sintrum fan Eastfryslân.

Auwerk ûnderhâldt sûnt [[1989]] in stêdebân mei [[Appingedam]] yn de provinsje [[Grinslân]] en sûnt [[2002]] mei [[Kępno]] yn [[Poalen]].

=== Befolkingsûntwikkeling ===
Om 1900 hinne lei it ynwennertal ridlik stabyl om de 5.000 ynwenners hinne. Nei de Twadde Wrâldkriich kamen der in protte Dútske lânferhuzers nei Auwerk ta. Dy lânferhuzers wienen ferdreaun út de eardere Ryksdútske gebieten yn East-Europa, of se kamen op eigen inisjatyf nei Auwerk. Troch weryndielingen yn it jier 1972 binne ferskillende gemeenten bestjoerlik ynlive by de stêd Auwerk, wat in positive útwurking hân hat op it ynwennertal fan de stêd.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:700 height:225
PlotArea = width:650 height:200 left:33 bottom:18
AlignBars = justify

Colors =
 id:canvas value:rgb(0.98,0.98,0.98)
 id:grid1 value:rgb(0.8,0.8,0.8)
 id:grid2 value:gray(0.8)
 id:bars value:rgb(0.75,0.75,0.75)
 id:text value:rgb(0.5,0.5,0.5)

BackgroundColors = canvas:canvas

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:45
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:grid1

plotData=
 color:g width:28 mark:(line,white) align:center fontsize:S color:bars
 bar:1804 from:start till:2 text:2128
 bar:1821 from:start till:3 text:3163
 bar:1861 from:start till:5 text:4712
 bar:1871 from:start till:4 text:4264
 bar:1885 from:start till:5 text:5395
 bar:1895 from:start till:6 text:5899
 bar:1905 from:start till:6 text:6141
 bar:1925 from:start till:6 text:6136
 bar:1933 from:start till:7 text:6558
 bar:1939 from:start till:7 text:6874
 bar:1945 from:start till:10 text:10.350
 bar:1961 from:start till:13 text:12.982
 bar:1970 from:start till:12 text:11.944
 bar:1991 from:start till:37 text:37.187
 bar:2001 from:start till:40 text:40.362
 bar:2011 from:start till:40 text:40.606
 bar:2021 from:start till:43 text:42.544

TextData =
 pos:(50,200) fontsize:L textcolor:text text: Befolkingsûntjouwing fan de stêd Auwerk
&lt;/timeline&gt;

== Polityk ==
Troch syn rol as histoaryske haadstêd fan Eastfryslân hat Auwerk al iuwenlang in wichtige bestjoerlike funksje. Fan de tiid fan de greven en foarsten fan Eastfryslân ôf oant hjoed-de-dei ta is de stêd in sintrum fan bestjoer, rjochtspraak en regionale gearwurking. Nei de oergong nei Prusen yn [[1744]] en letter nei [[Nedersaksen]] bleau Auwerk in wichtich bestjoersplak.

Tsjintwurdich is Auwerk in selsstannige stêd (''Stadt'') en tagelyk it haadplak fan de [[Lânkring Auwerk]]. Yn de stêd binne ferskate regionale oerheidsynstellingen fêstige, wêrûnder it bestjoer fan de lânkring, rjochtlike ynstellingen en regionale autoriteiten. Dêrmei hat Auwerk noch altyd in sintrale politike funksje yn it noarden fan Eastfryslân.

It stedsbestjoer fan Auwerk bestiet út de [[gemeenteried]] (Auwerk omfiemet net allinnich de stêd) en de boargemaster. Yn Auwerk binne, lykas yn oare Dútske gemeenten, benammen de grutte nasjonale partijen aktyf. De gearstalling fan de gemeenteried feroaret nei elke gemeentlike ferkiezing.

Tradisjoneel hawwe de [[SPD]] en de [[CDU]] in wichtige rol spile yn de Eastfryske polityk. Dêrnjonken binne ek de [[Griene partij (Dútslân)|Grienen]], de [[FDP]], de [[Die Linke]], de [[AfD]] en regionale kiesferienings fertsjintwurdige. De lêste jierren hawwe ek nije politike tema's, lykas klimaat, kriminaliteit, wynenerzjy, wenningbou, migraasje, en de takomst fan it plattelân, in grutter plak yn de pleatslike polityk krigen.

Njonken de gemeentlike en lânkringpolityk spilet Auwerk ek in wichtige rol yn de regionale gearwurking fan Eastfryslân. De stêd is de sit fan de [[Eastfryske Lânskip]], in histoaryske en kulturele ynstelling dy't de belangen fan de regio op kultureel mêd fertsjintwurdiget. De Eastfryske Lânskip giet werom op de âlde lânsstannen fan Eastfryslân en hat tsjintwurdich in funksje op it mêd fan kultuer, taal, wittenskip en erfgoed. De ynstelling wurket gear mei gemeenten, ûnderwiisynstellingen en kulturele organisaasjes yn hiel Eastfryslân.

Hoewol't bestjoerswerfoarmings yn de 20e en 21e iuw in part fan de âlde bestjoerlike funksjes feroare hawwe, is Auwerk oant hjoed-de-dei it politike hert fan it binnenlân fan Eastfryslân.

== Ekonomy ==
Auwerk is fanâlds in stêd fan de amtnerij. Troch de funksje as haadstêd fan Eastfryslân hawwe oerheidsynstellings en amtners iuwenlang in grutte rol yn de regionale ekonomy spile. Dêrtroch stie Auwerk lange tiid bekend as in typyske ''Beamtenstadt'' (amtnersstêd). Yn de twadde helte fan de [[20e iuw]] waard de ekonomyske basis fan de stêd lykwols breder troch de ûntwikkeling fan yndustry en de komst fan gruttere bedriuwen.

De arbeidsmerk fan Auwerk wurdt hjoeddedei karakterisearre troch in kombinaasje fan tsjinstferliening, yndustry, hannel en toerisme. Troch de sintrale lizzing yn [[Eastfryslân]] hat de stêd in regionale funksje foar oerheidsynstellingen, sûnenssoarch, ûnderwiis en detailhannel. Tagelyk hat Auwerk te krijen mei strukturele útdagings dy't ek yn oare plattelânsregio's fan Noardwest-Dútslân foarkomme, lykas in relatyf beheind oanbod fan heechkwalifisearre wurkplakken en in gruttere ôfstân ta grutte ekonomyske sintra.

De wurkleazens yn it gebiet om Auwerk hinne leit al jierren boppe it gemiddelde fan [[Nedersaksen]]. Dat hat ûnder oare te krijen mei de histoaryske ôfhinklikens fan lânbou en bestjoerlike wurkgelegenheid, de ôfstân ta grutte stedske arbeidsmerken en de ekonomyske struktuer fan Eastfryslân. De ôfrûne desennia is de arbeidsmerk lykwols feroare troch de groei fan yndustriële bedriuwen en de enerzjysektor.

=== Yndustry ===
[[Ofbyld:2013-05-03 Fotoflug Leer Papenburg DSCF7237.jpg|thumb|Enercon yn Auwerk]]
De wichtichste yndustriële wurkjouwer fan Auwerk is [[Enercon]]. Dat bedriuw, oprjochte yn [[1984]], is in ynternasjonaal fabrikant fan [[wynturbine]]s en hat syn haadkantoar yn Auwerk. Enercon hat in grutte ynfloed hân op de ekonomyske ûntwikkeling fan de stêd en de hiele regio. Benammen sûnt de jierren njoggentich groeide it bedriuw sterk troch de tanimmende fraach nei wynenerzjy. Mei tûzenen wurknimmers yn Auwerk en de omlizzende plakken is Enercon ien fan de grutste partikuliere wurkjouwers fan Eastfryslân.

Njonken Enercon binne yn Auwerk frijwat bedriuwen aktyf yn de elektrotechnyk, masinebou, metaalferwurking en stielbou. Dy yndustriële sektoaren spylje in aardige rol yn de regionale ekonomy. 

De yndustry is benammen konsintrearre op ferskate bedriuweterreinen oan de râne fan de stêd. Troch de beskikberens fan grûn en de sintrale lizzing yn Eastfryslân hawwe har dêr sawol gruttere yndustriële bedriuwen as lytsere en middelgrutte ûndernimmings fêstige.

=== Tsjinstferliening en bestjoer ===
[[Ofbyld:WSD Aurich.jpg|thumb|De ''Bundesanstalt für Verwaltungsdienstleistungen'' hat syn sit yn Auwerk]]
[[Ofbyld:Auricher Schloss-msu-2020-0547-.jpg|thumb|Yn en om it Auwerker slot hinne binne ferskillende rjochtbanken en in Salaris- en Pensjoenynstelling fan de dielsteat Nedersaksen ûnderbrocht.]]
As eardere residinsje fan de foarsten fan Eastfryslân en letter sit fan Prusyske, Hannoveraanske en Nedersaksyske bestjoersynstellingen hat Auwerk in sterke bestjoerlike tradysje. Yn de stêd binne noch altyd in grut tal oerheidsynstellings fêstige, wêrûnder it bestjoer fan it [[Lânkring Auwerk]], rjochtlike ynstellings en ferskate regionale autoriteiten.

Ek de [[Eastfryske Lânskip]], it kulturele parlemint fan Eastfryslân, hat syn haadkantoar yn Auwerk. Dêrmei hat de stêd in wichtige funksje op it mêd fan kultuer, wittenskip en regionale gearwurking.

Fierders spylje sûnenssoarch, ûnderwiis en hannel in wichtige rol. It sikehûs fan Auwerk is in wichtige wurkjouwer en tsjinnet as medysk sintrum foar in grut part fan it omlizzende plattelân.

=== Toerisme ===
Troch de lizzing yn de buert fan de [[Waadsee]], it typyske Eastfryske lânskip en de histoaryske binnenstêd is toerisme in wichtige ekonomyske faktor. Hoewol't Auwerk sels net oan de kust leit, is de stêd faak wol it útgongspunt foar besikers dy't de kustplakken en it Waadseegebiet ferkenne wolle.

De histoaryske gebouwen, lykas it [[Slot Auwerk]], de [[Lambertustsjerke (Auwerk)|Lambertustsjerke]] en de âlde binnenstêd, lûke besikers. Dêrnjonken spylje fyts- en kuierrekreaasje in wichtige rol troch de grutte oantrekkingskrêft fan it Eastfryske lânskip mei feangebieten, bosken en greiden.

Yn de omkriten fan Auwerk binne ek tal fan rekreaasjegebieten en wetterwegen te finen. It [[Iems-Jadekanaal]] en de omlizzende marren en feangebieten wurde brûkt foar wettersport en frije tiid.

=== Enerzjy en takomstige ûntwikkeling ===
Troch de oanwêzigens fan Enercon en de grutte rol fan wynenerzjy yn Eastfryslân is de regio om Auwerk hinne nau ferbûn mei de enerzjytransysje yn Dútslân. De ûntwikkeling fan wynenerzjy hat net allinne nije wurkgelegenheid brocht, mar ek laat ta in gruttere ekonomyske oriïntaasje op duorsume technology.

Tagelyk besiket Auwerk de ekonomyske basis fierder te ferbreedzjen troch ynvestearrings yn bedriuweterreinen, ynnovaasje en de ferbettering fan ferbiningen mei oare dielen fan Dútslân. De útdaging bliuwt om de ôfstân ta gruttere ekonomyske sintra te oerwinnen en mear ferskaat oan wurkgelegenheid te meitsjen.

Mei syn kombinaasje fan yndustry, bestjoer, toerisme en tsjinstferliening bliuwt Auwerk it ekonomyske sintrum fan it binnenlân fan Eastfryslân.

== Ferkear en ferfier ==
[[Ofbyld:Ostfriesland Verkehr-de.svg|thumb|Ferkearskaart fan Eastfryslân]]
Auwerk is fanâlds it wichtichste ferkearsknooppunt fan it binnenlân fan Eastfryslân. Hoewol't de stêd net oan in rivier of see leit, hat de sintrale lizzing derfoar soarge dat Auwerk him ûntwikkele ta in krúspunt fan diken, spoarlinen en wetterwegen. Fanút de stêd rinne ferkearsferbiningen yn alle rjochtingen fan it East-Fryske skiereilân en nei de omlizzende regio's. Bysûnder is dat Auwerk net direkt oan in sneldyk leit.

=== Dykferkear ===
De stêd leit sa'n 15 kilometer fan de [[Autobahn 31]] (Emden–Leer–Oberhausen), dy't de wichtichste noard-súdferbining fan Eastfryslân foarmet. De A31 jout oansluting op it Dútske sneldyknetwurk en wurdt yn Eastfryslân ek wol ''Ostfriesenspieß'' neamd.

Dêrnjonken is Auwerk in wichtich knooppunt fan ferskate [[Bundesstraße]]n. De [[Bundesstraße 72]] ferbynt de stêd mei [[Noarden (stêd)|Noarden]], [[Emden]] en [[Kloppenboarch]], wylst de [[Bundesstraße 210]] rint nei [[Emden]] yn it westen en [[Wittmund]] en [[Wilhelmshaven]] yn it easten. Fierders begjint de [[Bundesstraße 436]] yn Auwerk, dy't fia [[Wiesmoor]] nei [[Lier (stêd)|Lier]] rint. Troch dy diken hat Auwerk in sintrale funksje yn it regionale dykferkear.

Om it histoaryske stedssintrum safolle mooglik te ûntlêstigjen is yn de rin fan de tweintichste iuw in rûnwei om de stêd oanlein. Fan dy rûnwei ôf binne de wenwiken, bedriuweterreinen en de omlizzende doarpen goed te berikken.

=== Treinferkear ===
[[Stasjon Auwerk]] leit oan de spoarline [[Abelitz]]–Auwerk en waard yn [[1883]] iepene. Dêrmei krige de stêd foar it earst in spoarferbining mei it Dútske spoarweinetwurk. Fanút Abelitz bestiet oansluting op de spoarline [[Emden]]–[[Lier (stêd)|Lier]], dy't diel útmakket fan de ferbining tusken de Nederlânske grins en [[Bremen]].

Yn it ferline hiene ek ferskate lytse spoarlinen har begjin- of einpunt yn Auwerk. De [[Kreisbahn Aurich]] ferbûn de stêd mei ûnder oare [[Wittmund]] en [[Leer (stêd)|Leer]]. Dy lokaalspoarlinen wiene benammen fan belang foar it ferfier fan lânbouprodukten, turf en fee, mar waarden yn de rin fan de tweintichste iuw stadichoan opheft.
[[Ofbyld:BahnverladungEnercon.jpg|thumb|De firma Enercon makket geregeldwei gebrûk fan it spoar]]
It eardere spoaremplasemint wurdt tsjintwurdich foar in part brûkt foar frachtferfier. Foar de grutte yndustry yn en om Auwerk, benammen foar de wynturbinefabrikant [[Enercon]], spilet it spoarferfier fan swiere ûnderdielen noch altyd in rol.

=== Busferfier ===
It iepenbier busferfier wurdt fersoarge troch de ferfiersmaatskippij [[Verkehrsregion Nahverkehr Ems-Jade]] (VEJ) en ferskate regionale busbedriuwen. Fanút it sintrale busstasjon by it spoarstasjon ride streekbussen nei hast alle plakken yn [[Eastfryslân]], lykas [[Emden]], [[Leer (stêd)|Leer]], [[Noarden (stêd)|Noarden]], [[Wittmund]], [[Esens]] en [[Wiesmoor]].

Binnen de stêd ride ferskate stedsbuslinen dy't de wenwiken, it sikehûs, skoallen, bedriuweterreinen en it stedssintrum mei-inoar ferbine. Dêrneist bestiet der hjir en dêr foar de lytsere doarpen yn de gemeente in saneamde belbus.

=== Fytsferkear ===
Lykas yn de rest fan Eastfryslân spilet de fyts in wichtige rol yn it deistich ferkear. It flakke lânskip makket de omkriten tige gaadlik foar fytsers. Yn en om Auwerk leit in ticht netwurk fan frijlizzende fytspaden en rekreative fytsrûtes.

Ferskate lange-ôfstânsfytsrûtes dogge de stêd oan, wêrûnder de ''Friesenroute'', de ''Deutsche Fehnroute'' en ferskate regionale rûtes fan de ''Ostfriesland Tourismus GmbH''. Dêrtroch is Auwerk in populêr útgongspunt foar fytstochten troch de geast-, fean- en marsklânskippen fan Eastfryslân.

=== Wetterferfier ===
Hoewol't Auwerk net oan in befarbere rivier leit, is de stêd fia it [[Iems-Jadekanaal]] ferbûn mei sawol de rivier de [[Iems]] as de [[Jadebocht]]. It kanaal waard oanlein tusken [[1880]] en [[1888]] om de ekonomyske ûntwikkeling fan it binnenlân fan Eastfryslân te befoarderjen.

Yn de earste helte fan de tweintichste iuw waard it kanaal yntinsyf brûkt foar it ferfier fan turf, stienkoal, boumaterialen en lânbouprodukten. Mei de opkomst fan it dykferkear naam it belang fan de beropsfeart lykwols sterk ôf. Tsjintwurdich wurdt it kanaal benammen brûkt troch de rekreaasje- en plezierfeart.

=== Loftferkear ===
Auwerk hat gjin fleanfjild foar regulier passazjiersferfier. Oan de eastkant fan de stêd leit wol it [[Ferkearslâningsplak Auwerk]], dat brûkt wurdt troch sportfleantugen, sakeflechten en rêdingshelikopters.

De ynternasjonale lofthavens dy't it tichtstby lizze binne [[Fleanfjild Bremen]], [[Fleanfjild Münster/Osnabrück]] en [[Fleanfjild Grins-Eelde]]. Dêrnjonken binne de lofthavens fan [[Hamboarch]] en [[Hannover]] oer de sneldyk berikber.

== Monumintale bouwurken, monuminten en keunstwurken ==
Auwerk hat troch syn lange skiednis as residinsjestêd fan de greven en foarsten fan Eastfryslân in grut tal histoaryske gebouwen en monuminten. De binnenstêd wurdt karakterisearre troch âlde boargerhuzen, tsjerken, bestjoersgebouwen en resten fan de eardere foarstlike residinsje. Njonken histoaryske gebouwen hat de stêd ek ferskate moderne keunstwurken en kulturele ynstellingen.
[[Ofbyld:Auricher Schloss-msu-2020-0739-.jpg|thumb|It gebou ''Slot fan Auwerk'' waard yn 1851 boud, sa likernôch op it plak fan it oarspronklike slot fan de greven fan Eastfryslân]]
De [[Lambertustsjerke (Auwerk)|Lambertustsjerke]] is ien fan de âldste gebouwen fan Auwerk en foarmet it histoaryske sintrum fan de stêd. De tsjerke waard yn de [[Midsiuwen]] boud en is wijd oan de [[hillige Lambertus]], de biskop fan [[Maastricht]]. De frijsteande toer, dy't it stedssilhûet al iuwenlang bepaalt, is ien fan de bekendste gesichten fan Auwerk. De toer waard yn ferskate fazen boud en tsjinne neist in religieuze funksje ek as oriïntaasjepunt foar de iere stedsplenning.

It [[Slot Auwerk]] is de eardere residinsje fan de greven en letter de foarsten fan [[Eastfryslân]]. It ûntstie út in midsiuwsk stienhûs fan de haadlingefamylje [[Sirksena]] en waard yn de [[16e iuw]] en letter fierder útwreide ta in foarstlik wenpaleis. It oarspronklike slot waard ôfbrutsen (de stâlen besteane noch) en op it plak waard in lytser gebou delset dat de histoaryske oantsjutting ''slot'' krige. Yn it slot en de omlizzende gebouwen binne tsjintwurdich ferskate rjochterlike en bestjoerlike ynstellingen ûnderbrocht. Yn it saneamde slotdistrikt binne ûnder oare it [[Lânrjocht Auwerk]], it [[Amtsrjocht Auwerk]] en de fêstiging Auwerk fan it ''Nedersaksysk Dielsteatburo foar Salarissen en Pensjoenen'' fêstige.
[[Ofbyld:Landschaftshaus-Aurich-msu-2021-20-.jpg|thumb|[[Eastfryske Lânskip]], it kulturele parlemint fan Eastfryslân]]
De [[Eastfryske Lânskip]] (''Ostfriesische Landschaft'') is ien fan de wichtichste kulturele ynstellingen fan Eastfryslân en hat syn sit yn Auwerk. De organisaasje waard yn de hjoeddeiske foarm oprjochte yn [[1949]], mar giet werom op de âlde Eastfryske lânsstannen út de tiid fan it [[Hillige Roomske Ryk]]. De Eastfryske Lânskip hâldt him dwaande mei ûnder oare kultuer, taal, skiednis, wittenskip en ûnderwiis. De ynstelling wurdt wol it &quot;kulturele parlemint&quot; fan Eastfryslân neamd en fertsjintwurdiget de belangen fan de regio op kultureel mêd.

De [[Stiftsmûne (Auwerk)|Stiftsmûne]] (''Stiftsmühle'') is ien fan de bekendste mûnen fan Auwerk. Mei in hichte fan 28,7 meter is it ien fan de heechste mûnen yn de tradisjonele Nederlânske styl yn Eastfryslân. De wynmûne waard yn [[1858]] boud op it plak fan in âldere mûne en waard brûkt foar it meallen fan nôt. Tsjintwurdich is de mûne in monumint en in museum dêr't besikers sjen kinne hoe't in histoaryske nôtmûne wurket.
[[Ofbyld:Ostfriesland msu-0550.jpg|thumb|De [[Opstalbeam]] leit oan de súdkant fan de stêd yn it doarpke [[Rahe]]]]
It [[Knodtsche Haus]] is ien fan de moaiste histoaryske boargerhuzen fan Auwerk. It gebou waard om [[1735]] hinne boud troch hofboumaster [[Heinrich Horst]] as wenhûs foar in begoedige boargerfamylje. It hûs is boud yn in letbarokke styl mei sterke ynfloeden út de Nederlânske arsjitektuer. De gevel, de proporsjes en de dekoraasjes litte de nauwe kulturele en ekonomyske bannen sjen tusken Eastfryslân en de Nederlannen yn de 18e iuw.

De [[Opstalbeam]] is in monumint dat ferwiist nei de midsiuwske gearkomsten fan de Friezen by de âlde Opstalbeam by [[Aurich-Rahe]]. Yn de tiid fan de [[Fryske Frijheid]] waarden dêr gearkomsten hâlden fan fertsjintwurdigers út de Fryske lannen, de saneamde [[Sân Seelannen]]. It hjoeddeistige monumint is in stiennen piramide dy't yn [[1833]] oprjochte waard. It monumint stiet symboal foar de mienskiplike Fryske identiteit, de Fryske frijheidsidealen en it histoaryske ferbân tusken de ferskillende Fryske gebieten oan de Noardseekust.
[[Ofbyld:Cirksena mausoleum in Aurich-msu-2020-0652-.jpg|thumb|Cirksena mausoleum]]
It [[Auwerker Mausoleum]] is in neoromaansk tsienhoekich grêfmonumint oan de râne fan Auwerk. It waard yn [[1875]] boud yn opdracht fan de famylje [[Sirksena]], de eardere foarstlike dynasty fan Eastfryslân. Sûnt [[1880]] tsjinnet it gebou as lêste rêstplak foar leden fan de aadlike famylje. It mausoleum is in seldsum foarbyld fan in 19e-iuwsk famyljegrêf yn neoromaanske styl en herinnert oan de rol dy't de Sirksena's iuwenlang yn de skiednis fan Eastfryslân spilen.

De [[Sous-toer]] (''Sous-Turm'') is in modern keunstwurk yn it sintrum fan Auwerk. De toer waard yn [[1990]] makke troch de Dútske keunstner [[Albert Sous]] en is sa'n 25 meter heech. It keunstwurk bestiet út in metalen konstruksje mei ferskate foarmen en eleminten dy't yn beweging en ljocht ferskille. De toer is bedoeld as in modern oriïntaasjepunt en foarmet in kontrast mei de histoaryske gebouwen yn de binnenstêd.

Njonken de grutte monuminten hat Auwerk in soad oare histoaryske plakken. De âlde binnenstêd befettet ferskate 17e- en 18e-iuwske keapmans- en boargerhuzen. Ek it [[Marktplatz (Auwerk)|Merkplein]], de eardere foarstlike gebouwen en de âlde strjitstruktuer herinnerje oan de tiid dat Auwerk de residinsje fan de Eastfryske foarsten wie. Lykwols steane de measte histoaryske bouwurken yn it westlike diel fan de binnenstêd. 

== Underwiis ==
Auwerk hat fanâlds in wichtige funksje as ûnderwiissintrum foar it binnenlân fan [[Eastfryslân]]. Troch de rol fan de stêd as bestjoerlik sintrum fan de regio hawwe har hjir al iuwenlang skoallen, bestjoersynstellingen en kulturele ynstellings fêstige. Tsjintwurdich biedt Auwerk in breed oanbod oan ûnderwiis, fan basisskoallen oant middelbere skoallen, beropsopliedingen en spesjale ûnderwiisynstellings.

=== Iere ûntwikkeling fan it ûnderwiis ===
De earste foarmen fan organisearre ûnderwiis yn Auwerk wiene ferbûn mei de tsjerke. Lykas op in soad plakken yn Eastfryslân waarden yn de [[Midsiuwen]] bern benammen oplaat troch geastliken, mei de klam op lêzen, skriuwen en religieuze kennis. Nei de [[Reformaasje]] yn de [[16e iuw]] krige it ûnderwiis in mear boargerlik karakter en waarden ek yn Auwerk skoallen oprjochte dy't net allinne foar takomstige geastliken bedoeld wiene.

Troch de ûntwikkeling fan Auwerk ta residinsjestêd fan de greven en letter de foarsten fan Eastfryslân groeide de fraach nei goed oplate amtners, juristen en bestjoerders. Dat stimulearre de ûntwikkeling fan better organisearre skoallen yn de stêd.

=== Fuortset ûnderwiis ===
[[Ofbyld:Ulricianum-3.jpg|thumb|It Gymnasium Ulricianum]]
Ien fan de wichtichste ûnderwiisynstellingen fan Auwerk is it [[Gymnasium Ulricianum]], in middelbere skoalle mei in lange tradysje. De skoalle waard yn [[1646]] oprjochte en is ferneamd nei greve [[Ulrich II fan Eastfryslân]]. It is ien fan de âldste gymnasia yn Eastfryslân. It gymnasium spile in wichtige rol yn de oplieding fan de regionale elite. Yn it ferline giene in soad learlingen nei de skoalle om har ta te rieden op stúdzjes yn teology, rjochten, medisinen of bestjoer. Troch de funksje fan Auwerk as haadstêd fan Eastfryslân levere it gymnasium in soad amtners en yntellektuelen foar de regio. Tsjintwurdich biedt it Gymnasium Ulricianum in breed pakket oan ûnderwiis mei in klam op ûnder oare talen, natuerwittenskippen, wiskunde en kultuer. De skoalle hat ferskate tûzenen learlingen út Auwerk en de omlizzende gemeenten.

Neist it Gymnasium Ulricianum hat Auwerk ferskate oare middelbere skoallen. Dy skoallen jouwe ûnderwiis op ferskillende nivo's en rjochtsje har op learlingen mei ferskillende talinten en takomstplannen.

De skoallen yn Auwerk wurkje gear mei pleatslike bedriuwen en ynstellings om learlingen ta te rieden op fierder ûnderwiis en de arbeidsmerk. Benammen troch de sterke yndustriële basis fan de regio is der omtinken foar technyske opliedingen, natuerwittenskippen en digitale feardichheden.

=== Beropsûnderwiis ===
In wichtige rol yn it ûnderwiis fan Auwerk wurdt spile troch it beropsûnderwiis. De stêd is de sit fan de [[Berufsbildende Schulen Aurich]] (BBS Aurich), ien fan de grutste ûnderwiisynstellingen yn de regio.

De BBS biedt in grut tal praktyske en teoretyske opliedingen op it mêd fan ûnder oare technyk, ekonomy, sûnenssoarch, sosjale beroppen en lânbou. In soad learlingen folgje dêr in kombinaasje fan skoalûnderwiis en praktyske wurkûnderfining by pleatslike bedriuwen.

Troch de oanwêzigens fan yndustriële bedriuwen lykas [[Enercon]], leit der yn it beropsûnderwiis in sterke klam op technyske opliedingen, bygelyks op it mêd fan elektrotechnyk, masinebou en mechatronika.

=== Heger ûnderwiis en ûndersyk ===
Auwerk hat gjin eigen universiteit, mar de stêd hat wol in wichtige rol yn it regionale netwurk fan heger ûnderwiis. Studinten út Auwerk en omkriten geane benammen nei hegeskoallen en universiteiten yn [[Emden]], [[Lier (stêd)|Lier]], [[Aldenboarch]] en [[Grins]]. Troch gearwurkingsferbannen tusken skoallen, bedriuwen en hegeskoallen wurdt besocht om jonge minsken yn de regio te hâlden en harren mooglikheden op de arbeidsmerk te fergrutsjen.

Troch de oanwêzigens fan de [[Eastfryske Lânskip]] hat Auwerk ek in wichtige kulturele ûnderwiisfunksje. De ynstelling hâldt him dwaande mei de skiednis, taal en kultuer fan Eastfryslân en stipet projekten op it mêd fan ûnderwiis en wittenskip. Dêrby wurdt ek omtinken jûn oan it [[Eastfrysk Plat]], de regionale skiednis en it behâld fan it kulturele erfguod fan de regio.

== Media ==
Auwerk hat in lange tradysje op it mêd fan de regionale parse. Troch de posysje fan de stêd as bestjoerlik sintrum fan Eastfryslân hat de pleatslike parse fanâlds in wichtige rol spile yn de fersprieding fan nijs oer polityk, bestjoer, ekonomy en it deistich libben yn de regio.

=== Ostfriesische Nachrichten ===
Ien fan de wichtichste kranten dy't mei Auwerk en Eastfryslân ferbûn is, is de [[Ostfriesische Nachrichten]]. De krante ferskynde foar it earst yn [[1864]] en rjochtet him benammen op de stêd Auwerk en it omlizzende gebiet fan de eardere [[Lânkring Auwerk]]. It ferspriedingsgebiet omfettet benammen it binnenlân fan Easfryslân; de omkriten fan [[Noarden]] hearden tradisjoneel net ta it kearngebiet fan de krante.

Oant [[2009]] bleau de krante in selsstannige útjouwerij. Dêrnei waard de ''Ostfriesische Nachrichten'' ûnderdiel fan de [[Zeitungsgruppe Ostfriesland]] (ZGO), in gearwurkingsferbân fan ferskate regionale kranten yn Eastfryslân. Binnen dy groep wurket de krante gear mei oare regionale titels, wêrmei't kosten dield wurde kinne en dochs in eigen regionale redaksje behâlden bliuwt.

Sûnt [[2021]] wurket de ''Ostfriesische Nachrichten'' ek gear mei de [[Ostfriesischer Kurier]] út [[Noarden]]. Troch dy gearwurking wurde artikels útwiksele, sadat beide kranten harren lêzers in breder oersjoch fan it nijs yn Eastfryslân biede kinne.

=== Ostfriesen-Zeitung ===
Njonken de ''Ostfriesische Nachrichten'' is ek de [[Ostfriesen-Zeitung]] in wichtige regionale krante foar Auwerk en hiel Eastfryslân. De krante ferskynde foar it earst yn [[1949]] yn [[Lier (stêd)|Lier]] en ûntwikkele him ta ien fan de grutste deiblêden fan de regio. De Ostfriesen-Zeitung makket tsjintwurdich diel út fan de [[Zeitungsgruppe Ostfriesland]] (ZGO) en is dêrtroch ferbûn mei de stêd Auwerk. Troch dy gearwurking kinne de kranten redaksjonele en technyske boarnen diele, wylst se harren eigen regionale profyl behâlde. Troch 

=== Oare media ===
Njonken de papieren parse spylje ek regionale radio, televyzje en digitale nijsplatfoarms in rol yn Auwerk. De stêd falt ûnder it ferspriedingsgebiet fan regionale media dy't har rjochtsje op hiel Eastfryslân, lykas de [[Ostfriesischer Rundfunk]], [[Radio Ostfriesland]] (mei studio's yn hiel Eastfryslân) en ferskate online nijsportalen.

Troch de tanimmende digitalisearring lizze de kranten ek mear de klam op online publikaasjes en sosjale media. Nijsberjochten, digitale abonneminten en sosjale media binne in hieltyd wichtiger ûnderdiel wurden fan de regionale sjoernalistyk.

== Kultuer ==
Troch syn histoaryske rol as haadstêd fan Eastfryslân hat Auwerk in kulturele funksje yn de regio. Mei de oanwêzigens fan kulturele ynstellingen, musea, argiven en ferienings is Auwerk ien fan de wichtichste kulturele sintra fan it Eastfryske binnenlân.

=== Musea en eksposysjes ===
It [[Historisches Museum Aurich]] is ien fan de wichtichste musea fan de stêd. It museum is fêstige yn it histoaryske stedssintrum en lit de ûntwikkeling fan Auwerk en de omlizzende regio sjen. De kolleksje omfiemet argeologyske fynsten, histoaryske foarwerpen, dokuminten en keunstwurken dy't fertelle oer it libben yn Eastfryslân troch de iuwen hinne. Der is benammen omtinken foar de tiid fan de Eastfryske greven en foarsten, de ûntwikkeling fan de stêd as residinsje en de feroarings yn it deistich libben.

In oar wichtich kultureel plak is de ''MachMitMuseum Miraculum''. Dat museum, dat by it ''Historisches Museum Aurich'' yn sit, rjochtet him benammen op bern en jonge minsken en kombinearret wittenskip, technyk en kreativiteit. Troch ynteraktive eksposysjes wurde besikers oanmoedige om sels te eksperimintearjen en te ûntdekken.

Ek de [[Eastfryske Lânskip]] hat in wichtige kulturele funksje. De ynstelling beskikt oer in grutte samling histoaryske dokuminten en wurket gear mei argiven, ûndersikers en kulturele organisaasjes. Dêrmei spilet de Lânskip in wichtige rol by it behâld fan it kulturele erfgoed fan Eastfryslân.

It ''Energie Erlebnis Zentrum'' (EEZ) fan Enercon is in meidochmuseum foar sawol bern en folwoeksenen. Binnen it EEZ draait it allegear om duorsume enerzjy. 

=== Muzyk en teater ===
In sintrale rol yn it kulturele oanbod spilet de [[Stadthalle Aurich]]. Dat is it grutste kulturele en kongresgebou fan de stêd en wurdt brûkt foar konserten, toanielfoarstellingen, lêzingen, tentoanstellingen en oare eveneminten. De seal lûkt net allinnich besikers út Auwerk, mar ek út de omlizzende gemeenten.

Dêrnjonken wurde der yn de stêd geregeldwei konserten en optredens organisearre troch lokale ferienings, skoallen en kulturele ynstellingen. Ek de nauwe bannen mei de Eastfryske Lânskip soargje foar in breed oanbod oan lêzingen, kulturele projekten en tentoanstellingen.

=== Eastfryske taal &amp; kultuer ===
Auwerk hat in bysûndere posysje by it behâld fan de Eastfryske identiteit. De stêd is de sit fan de [[Eastfryske Lânskip]], dy't wol it &quot;kulturele parlemint&quot; fan East-Fryslân neamd wurdt. Dy ynstelling hâldt him dwaande mei de skiednis, taal, keunst en tradysjes fan de regio.

In wichtich ûnderdiel fan de Eastfryske kultuer is de regionale taaltradysje. Njonken it Dútsk hat it [[Eastfrysk Plat]] in wichtige rol spile yn de skiednis fan de regio. De Eastfryske Lânskip en oare organisaasjes sette har yn foar it behâld fan it regionale taalerfguod.

Ek tradysjes lykas it [[Boßeln]] (in Eastfryske balspul), de tee-kultuer, it ferieningslibben en de regionale boustyl hearre ta de kulturele identiteit fan Eastfryslân. Yn Auwerk en omjouwing spylje dy faktoaren allegear in rol. Benammen it Boßeln is yn de plakken om Auwerk hinne populêrder as yn oare Eastfryske kriten.

=== Eveneminten ===
Ien fan de grutste jierlikse eveneminten is it [[Auricher Stadtfest]]. By dit stedsfeest feroaret de binnenstêd ferskate dagen lang yn in plak mei muzyk, optredens, merken, iten en drinken. It feest lûkt tûzenen besikers út Auwerk en de omlizzende gemeenten en is ien fan de wichtichste moetingsmominten foar de pleatslike befolking.

In oar bekend evenemint is de [[Auricher Wein- und Matjesfest]], dêr't it stedssintrum fersierd wurdt mei kreamkes, muzyk en regionale spesjaliteiten. Ek de tradisjonele merken en stedsfeesten hawwe in wichtige plak yn it kulturele libben fan Auwerk.

De [[Ossiloop]] is ien fan de bekendste sporteveneminten fan East-Fryslân en lûkt alle jierren hûnderten hurdrinners út de hiele regio. De hurdrinwedstriid rint tradisjoneel fan [[Lear (stêd)|Lear]] nei de Noardseekust en stiet bekend ûnder it motto &quot;fan Lear oant de see&quot;. De rûte giet dwers troch it Eastfryske lânskip (en Auwerk) en kombinearret sport mei de karakteristike natuer fan de regio.

In bekende tradysje is de [[Osterfeuer]] (Peaskefjoer), in gebrûk dat yn hiel Eastfryslân djip woartele is. Yn de omkriten fan Auwerk wurde om Peaske hinne grutte fjoeren organisearre dy't net allinne in religieuze eftergrûn hawwe, mar ek in sosjale funksje ferfolje as gearkomste foar doarpsmienskippen en ferienings.

Yn de wintermoannen wurdt de binnenstêd yn de sfear fan de krysttiid brocht mei de [[Auricher Weihnachtszauber]]. De krystmerk biedt kreamkes mei ambachtlike produkten, regionale spesjaliteiten, waarme dranken en kulturele optredens. Troch de histoaryske gebouwen fan de binnenstêd hat it barren in bysûndere sfear.

== Keppelings om utens ==
* [http://fy.groepfanauwerk.org/experiences0.html Ferklearring oer de namme fan Auwerk op de webstee fan de Groep fan Auwerk]
* [https://www.aurich.de/ Webstee oer de stêd Auwerk]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Aurich|Auwerk}}
}}

{{GemeentenEastfryslân}}
[[Kategory:Auwerk| ]]
[[Kategory:Auwerk (distrikt)]]
[[Kategory:Plak yn Auwerk (distrikt)]]
[[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>5fecb8wex31rrfg1rq6foash7bhi1hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilhelmshaven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18069</id>
    <revision>
      <id>1238926</id>
      <parentid>1227769</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners</comment>
      <origin>1238926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6452" sha1="ajck4j9a82squbilf1h1up21o0yt3c1" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Wilhelmshaven [[File:DEU Wilhelmshaven COA.svg|25px]]
| ôfbylding                   = Wilhelmshaven Binnenhafen.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 270px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wilhelmshaven}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;ref&gt;[http://www.lskn.niedersachsen.de/live/live.php?navigation_id=25644&amp;article_id=87705&amp;_psmand=40 LSKN Läichsaksen]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 106,91 km&amp;sup2;
| befolkingstichtens          = 758 km&amp;sup2;
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 2 m. boppe seenivo
| lân                         = {{Flagge_DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[East-Fryslân]]
| boargemaster                = 
| stêdsyndieling              = 
| stifting                    = [[1869]]
| postkoade                   = 26351–26389
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = [[UTC]] +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_31_0_N_8_8_0_E_type:city_zoom:12_region:DE|53° 31' N, 8° 8' E&lt;/small&gt;}}
| webside                     = [https://www.wilhelmshaven.de/ www.wilhelmshaven.de]
}}
[[Ofbyld:Wilhelmshaven Stadttheater.jpg|thumb|260px|Stêdsteater]]
[[Ofbyld:Rathaus Wilhelmshaven.jpg|thumb|260px|Stêdhûs]]
[[Ofbyld:Wilhelmshaven Stadtpark.JPG|thumb|260px|Stêdspark]]

De stêd '''Wilhelmshaven''' ([[Sealterfrysk]]: ''Wülmshoawen'') is in stêd yn [[Nedersaksen|Nedersaksen]]. Hy leit yn it [[Aldenburch]]ske part fan [[Fryslân]] en de [[Jadeboezem]]. Hy waard yn [[1937]] mei in oare stêd, [[Rüstringen]], ferienige. Doe hie de stêd mear as 100.000 ynwenners, hjoed-de-dei hat de stêd {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wilhelmshaven}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}).
Wilhelmshaven is in stêd mei sûnt de 19e iuw in grutte haven foar keaplju en de marine.

== Skiednis ==
Yn [[1853]] waard tusken de steat [[Aldenburch]] en de steat [[Prusen]] it [[Jadeferdrach]] tekene. De Prusen woenen oan de [[Noardsee]] jerne in kriichshaven bouwe en kochten dêrom fan Aldenburch sa'n 1.000 pûnsmiet lân, dat oan de noardwestlike hoeke fan de Jadeboezem leit. It gebiet heart histoarysk by [[East-Fryslân]]. Yn [[1869]], by de stifting, joech kening [[Wilhelm fan Prusen]] de stêd de namme Wilhelmshaven. 

It ferkochte lân hearde by de bisdommen [[Heppens]] en [[Nijeënde]]. Yn [[1883]] kochten de Prusen jitris 127 hektare derby. Troch de bou fan de kriichshaven woeksen de arbeidersmienskippen tige, dy't besuden de stêd lizze. Sa kaam it yn [[1879]] ta it stiftsjen fan it bisdom [[Bant]] en mei Heppens en Nijeënde ûntstie dêrút de Aldenburchske stêd [[Rüstringen]]. In jiermannich libben de twa stêden, de ien ûnder Aldenburchsk en de oare ûnder Prusysk bewâld, byïnoar en meiïnoar. Earst yn [[1937]] waarden de beide Jadestêden gearfoege en kamen ûnder Aldenburchsk bewâld. 

Wilhelmshaven wie nau ferbûn mei lot en ûnk fan de Dútske marine. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] yn [[1945]] stie de stêd foar de grutste en dreechste opjefte yn syn skiednis. Grutte wen- en havengebieten wienen yn 100 loftanfallen fierhinne sljochte en de werfbedriuwen wienen demontearre. Foar in soad arbeiders wie der gjin wurk. Wilhelmshaven wie de stêd mei de heechste wurkleazens yn Nedersaksen. Dat feroare stadich, doe't [[Dútslân]] Wilhelmshaven op 'e nij keas as marinestêd. De marinehelling koe wer boud wurde en ek de sivile yndustry woeks bêst.

Lokkernôch foar Wilhelmshaven wie der ferbining mei de Noardsee mei it djippe farwetter fan de Bûtenjade. Dêr koenen ek oaljetankers del en sa waard Wilhelmshaven de grutste Dútske oaljehaven. Raffinaderijen en grutte oaljetanks binne ferbûn troch oaljeliedings nei it [[Ruhrgebiet]].

== Twangarbeiderkamp &quot;Schwarzer Weg&quot; ==
Fan 1941 oant en mei 1944 wie de oan de &quot;Schwarzer Weg&quot; in finzenekamp foar kriichsfinzenen út de [[Sovjetuny]]. Begjin 1945 waard dat kamp omfoarme ta strafkamp foar politike finzenen út Nederlân. Yn de lêste moannen fan de Twadde Wrâldoarloch waarden hast 1000 Nederlanners, benammen Drinten, Friezen en Grinslanners, nei Wilhelmshaven deportearre. Se waarden oanwiisd troch de [[Sicherheitsdienst|SD]] yn Assen, Ljouwert en Grins. It earste transport mei plysje-arrestanten kaam op 8 jannewaris 1945 út Grins. Se waarden ûnder ûnminsklike omstannichheden yn kamp &quot;Schwarzer Weg&quot; finzen holden en ta arbeidzjen twongen. Oan de &quot;Mühlenweg&quot; by nûmer 6 is in tinkstien ta oantinken oan it kamp. 
== Polityk ==
De Rie fan de stêd hat 42 sitten. Sa binne de sitten ferdield:

* [[Sosjaaldemokratyske Partij Dútslân|SPD]] - 17 sitten
* [[Kristlik Demokratyske Uny Dútslân|CDU]] - 14 sitten
* [[Fije Demokratyske Partij|FDP]] - 5 sitten
* [[Bündnis 90/De Grienen]] - 3 sitten
* BASU – Bündnis für Bildung, Arbeit, Soziales und Umwelt - 2 Sitte
* LAW – linke alternative wilhelmshaven - 2 Sitte
* [[Nasjonaaldemokratyske Partij Dútslân|NPD]] - 1 Sit

== Ferkear en transport ==
=== Auto ===
* [[Bundesautobahn 29]] en [[Bundesstraße 210]].

=== Trein ===
* De [[Deutsche Bahn]] hat yn Wilhelmshaven ien treinstasjon.

=== Skipfeart ===
* De haven wie eartiids allinnich foar de marine. No farre der ek sivile skippen nei Wilhelmshaven. Wichtich projekt is de bou fan de [[JadeWeserPorts]].

=== Bus ===
* De [[ÖPNV]] rydt deisk op seis linen yn 'e stêd. Der binne ek ferbinings nei de omkriten, dy't regionaalbussen fan de [[Weser-Ems-Bus GmbH]] betsjinje.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.wilhelmshaven.de/ Offisjele webside fan Wilhelmshaven]
* [http://www.kampwilhelmshaven.nl/index.html Webstee Kamp Schwarzer Weg]
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{Nedersaksen}}
[[Kategory:Dútske havenstêd]]
[[Kategory:Distrikt yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Kamp Wilhelmshaven]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1869]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1919]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1869]]</text>
      <sha1>ajck4j9a82squbilf1h1up21o0yt3c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pier Feddema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24188</id>
    <revision>
      <id>1238880</id>
      <parentid>1168380</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>spaasje</comment>
      <origin>1238880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="tsfc89qs9pa72k02f2tqis41drkla1o" xml:space="preserve">{{Keunstner
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Pier Feddema
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[2 juny]] [[1912]]
| berteplak                    = [[Eanjum]]
| stoarn                       = [[18 desimber]] [[1983]]
| stjerplak                    = [[Balk]]
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = Keunstskilder
| perioade                     = 
| streaming                    = [[Ekspresjonisme]]
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}'''Pier Feddema''' ([[Eanjum]], [[2 juny]] [[1912]] - [[Balk]], [[18 desimber]] [[1983]]) wie in Frysk [[ûnderwizer]], [[keunstskilder|skilder]], keunstner en [[skriuwer]] út [[Garyp]] en [[Balk]].

Hy krige les fan [[Herman Dijkstra (keunstner)|Herman Dijkstra]] (1904-1976), mar wie fierders [[autodidakt]]ysk [[ekspresjonist]]. Mei [[Klaas Koopmans]], [[Jan van der Bij]], [[Sjoerd Huizinga]] en [[Jaap Rusticus]] foarmen hja sûnt 1949 de skildersgroep ‘[[Yn 'e Line]]’, in groep dy’t harren mei hert en siel talei op ekspresjonistysk tekenjen en skilderjen.&lt;br&gt; 
Nijsgjirrich binne de skilderijen fan It Amelân, de merktekeningen lykas hynstemerken, kafees, it dwaan en litten fan minsken. Foaral ek de hâlding fan de minsken en de efterlizzende geast wie foar Feddema tige wichtich.

Yn 2011 is de Feddemas wurk ûnderbrocht by it [[Museum Dr8888]].

==Boeken==
* ''Brekkende Branning'' (1958)
* ''Gods terskflier'' (1959)

==  Keppeling om utens ==
* [http://www.pierfeddema.nl/index.html Pier Feddema Stichting]

{{boarnen|boarnefernijing=
*{{Aut|Brouwer, J.H., J.J. Kalma, W. Kok en M. Wiegersma, red.}}, Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), ''Feddema, Pier''.
}}

{{DEFAULTSORT:Feddema, Pier}}
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk byldzjend keunstner]]
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Persoan berne yn Eanjum]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Balk]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1912]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1983]]</text>
      <sha1>tsfc89qs9pa72k02f2tqis41drkla1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Latinisearring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30733</id>
    <revision>
      <id>1238888</id>
      <parentid>1004255</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>as ---&gt; of</comment>
      <origin>1238888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="sb359dijx3anf06uk8m6jl7qjkqfhzb" xml:space="preserve">'''Latinisearring''' is it yn it [[Latyn]] omsette fan in [[namme]], wurd of útdrukking. 

==Oanpassing fan de foarm==
Men latinisearre meast de namme fan in skriuwer fan in yn it Latyn skreaun boek, doe't dy taal de [[lingua franca]] foar wittenskiplik wurk wie. It lei doe yn 'e reden en pas de auteursnamme oan dy taal oan. Dat waard foaral dien yn de [[15e iuw|15e]] en [[16e iuw]] yn de ynternasjonale fermiddens fan [[Humanisme|humanisten]] en wittenskippers. It ferlangen om mear yndruk te meitsjen kin in oar motyf west hawwe, mar dan fral yn letter iuwen.

De latinisearring kin basearre wêze op de oarspronklike foarm fan de namme. Dan is it meast de útgong dy't taheakke wurdt wylst ek wurdlûden feroarje kinne. Yn oare gefallen wurdt de namme fan de bertestêd of bertekrite ferlatynske (Arezzo, Nijmegen, Erpe, Canterbury), of gewoan de famyljenamme oerset (Latomus foar Metser). In útsûndering wie bygelyks Linnaeus: dy hjitte al fan [[Carl Nilson Linnaeus]], in humanistyske namme dy't syn heit oannomd hie doe't it yn [[Sweden]] ferplicht waard om in famyljenamme te kiezen.

==Bekende latinisearre nammen==
*[[Petrus Apianus]] (Peter Apian)
*[[Thomas Aquinas]] (Tommaso d'Aquino)
*[[Guido van Arezzo|Guido Aretinus]] (Guido d'Arezzo)
*[[Jakobus Arminius]] (Jacob Harmenssoan)
*[[Casparus Barlaeus]] (Kaspar van Baerle)
*[[Adrianus Barlandus]] (Adriaan van Baerlant)
*[[Carolus Borromeus]] (Carlo Borromeo)
*[[Guillaume Budé|Guilelmus Budaeus]] (Willem Budé)
*[[:de:Joachim Camerarius der Ältere|Joachim Camerarius]] (Joachim Kammermeister)
*[[Carolus Magnus]] ([[Karel de Grutte]])
*[[Renatus Cartesius]] ([[René Descartes]])
*[[Carolus Clusius]] (Charles de l'Écluse)
*[[Theodorus Clutius]] (Dirck Cluyt)
*[[Jan Amos Comenius|Iohannes Comenius]] (Jan Amos Komenský)
*[[Nicolaus Copernicus]] (Nikolaus Koppernigk)
*[[Pieter de Corte|Petrus Curtius]] (Pieter de Corte)
*[[Franciscus van Cranevelt|Franciscus Craneveldius]] (Franciscus van Cranevelt)
*[[:en:Gerard of Cremona|Gerardus Cremonensis]] (Gerardo da Cremona)
*[[Nicolaus Cruquius]] (Nicolaas Kruik)
*[[Petrus Datheen|Petrus Dathenus]] (Pieter Daets of Daten)
*[[Johannes Despauterius]] (Jan de Spauter)
*[[Rembert Dodoens|Rembertus Dodonaeus]] (Rembert Dodoens)
*[[Remigius Driutius]] (Remi Drieux)
*[[Desiderius Erasmus]] (Gerrit Gerritssoan)
*[[Thomas Erpenius]] (Thomas van Erpe)
*[[:en:Hieronymus Fabricius|Hieronymus Fabricius]] of [[:en:Hieronymus Fabricius|Fabricus ab Aquapendende]] (Girolamo Fabrizio)
*[[Jan Fevijn|Johannes Fevinus]] (Jan Fevijn)
*[[:en:Girolamo Fracastoro|Hieronymus Fracastorius]] (Girolamo Fracastoro)
*[[:de:Johannes Freinsheim|Iohannes Freinsheimius]] (Johann Freinsheim)
*[[Hubertus Goltzius]] (Hubrecht Goltz)
*[[Hugo Grotius]] ([[Hugo de Groot]])
*[[Johan Frederik Schweitzer|Helvetius]] (Johan Frederik Schweitzer)
*[[:de:Helius Eobanus Hessus|Helius Eobanus Hessus]] (Eoban Koch)
*[[Henricus Hondius (cartograaf)|Henricus Hondius]] (Hendrik De Hondt)
*[[Jodocus Hondius|Judocus Hondius]] (Joost de Hondt)
*[[Cornelius Jansenius|Cornelius Iansenius]] (Cornelius Jansen)
*[[Johannes Janssonius]] (Jan Janssens)
*[[:en:Jan Jesenius|Iohannes Iessenius]] (János Jeszenszky)
*[[Johannes Kepler|Iohannes Keplerus]] (Johannes Kepler)
*[[Cornelius Kiliaan|Kilianus]] (Cornelis fan Kiel of Cornelis Abts)
*[[Orlandus Lassus]] (Roland de Lassus of Orlando di Lasso)
*[[:en:Jacobus Latomus|Jacobus Latomus]] (Jacques Masson)
*[[Guido Laurinus]] (Guido Laurijn)
*[[Marcus Laurinus]] (Marc Laurijn)
*[[Janus Lernutius]] (Jan Lernaut)
*[[Linnaeus]] (Carl Nilsson Linnæus)
*[[Justus Lipsius|Iustus Lipsius]] (Joost Lips)
*[[Petrus Lotichius Secundus]] (Pieter Lotz)
*[[Ignatius de Loyola]] (Iñigo de Loyola)
*[[:de:Paul Melissus|Paulus Melissus]] (Paul Schede)
*[[Mencius]] (Meng Zi)
*[[Franciscus Modius]] (Frans de Maulde)
*[[:de:Arnoldus Montanus|Arnoldus Montanus]] (Arnold Van den Berg)
*[[Gerardus Mercator]] (Gheert Cremer of Gerard de Cremere)
*[[Gerardus Montanus]] (Gerard Van den Berghe)
*[[:de:Jacob Montanus|Jacob Montanus]] (Jacob Berg)
*[[:de:Johannes Baptista Montanus|Johannes Baptisdta Montanus]] (Giovanni Battista de Monte) 
*[[:de:Johannes Fabricius Montanus|Johannes Fabricius Montanus]] (Johannes F. Schmid)
*[[:de:Martin Montanus|Martin Montanus]] (Martin Berg)
*[[:de:Reginaldus Gonsalvio Montanus|Reginaldus Gonsalvio Montanus]] (Casiodoro de Reina) 
*[[Thomas Montanus|Robertus Montanus]] (Robert Van den Berghe)
*[[Thomas Montanus]] (Thomas Van den Berghe)
*[[:en:Guidobaldo del Monte|Guido Ubaldus]] (Guidobaldo del Monte)
*[[:en:Jean Morin (teolooch)|Joannes Morinus]] (Jean Morin)
*[[Thomas Morus]] (Thomas More)
*[[Petrus Mosellanus]] (Pieter Schade)
*[[:en:Daniel Santbech|Daniel Novomagius]] (Daniel Santbech van Nijmegen)
*[[Nostradamus]] (Michel de Nostredame)
*[[Paracelsus]] (Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim of Phillip von Hohenheim)
*[[:en:Georg von Peuerbach|Purbachus]] (Georg von Peuerbach)
*[[:de:Johannes Posthius|Johannes Posthius]] (Johannes Posth)
*[[Regiomontanus]] (Johannes Müller)
*[[:en:André Rivet|Andreas Rivetus]] (André Rivet)
*[[Jacopo Sannazaro|Actius Sincerus]] (Jacopo Sannazaro)
*[[:en:Carolus Sigonius|Carolus Sigonius]] (Carlo Sigonio)
*[[Faustus Socinus]] (Fausto Sozzini)
*[[Benedictus de Spinoza]] (Baruch Spinoza)
*[[:fr:Joannes Stadius|Johannes Stadius]] (Jan Van Ostaeyen of Jean Stade)
*[[Antonio Stradivari|Antonius Stradivarius]] (Antonio Stradivari)
*[[Johannes Vasaeus]] (Jan Waes)
*[[Andreas Vesalius]] (Andries van Wesel)
*[[Amerigo Vespucci|Americus Vespucius]] (Amerigo Vespucci)

== Oersetting==
Boppe is al sein dat latinisearring in letterlike oersetting wêze kin. Dan is fan foarmbehâld fansels gjin sprake mear.
*Nauta is in latinisearring, en letterlike Latynske oersetting, fan de namme Schipper. En [[:la:latomus|Latomus]] fan Metser.
*De dichteresse Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans publisearre ûnder de Latynske oersetting fan har famkesnamme,  [[Vasalis|M. Vasalis]].

[[Kategory:Taal]]
[[Kategory:Taalkunde]]</text>
      <sha1>sb359dijx3anf06uk8m6jl7qjkqfhzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krummhörn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32487</id>
    <revision>
      <id>1238921</id>
      <parentid>1226790</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners en navigaasjebalken tafoege</comment>
      <origin>1238921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5356" sha1="p8bnwv1vs1lebn0r1jm04cd143i99ai" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente Dútslân
| namme                       =
| ôfbylding                   = 14 Pilsumer Leuchtturm-3.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = Fjoertoer fan Pilsum.
| wapen                       = [[Ofbyld:Flagge Krummhoern.svg|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:DEU Krummhörn COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Krummhörn}} ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik Niedersaksen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 159,21 km²
| befolkingstichtens          = 74 ynw./km²
| hichte                      = 0 m boppe seenivo 
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flagge Landkreis Aurich.svg|20px]] [[Auwerk (Landkreis)|Auwerk]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3=
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4=
| soart gemeente              = 
| gemeenteyndieling           = 19 Ortsteile
| adres                       = Rathausstraße 1&lt;br&gt;26736 Krummhörn
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_26_0_N_7_5_0_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53° 26' N 7° 5' E}}
| Kfz                         = AUR, NOR
| Gemeindeschlüssel           = 03 4 52 014
| postkoade                   = 26736
| stifting                    = 1972
| ferkearsieren               =
| tiidsône                    = 
| simmertiid                  = 
| webside                     = [https://www.krummhoern.de/ www.krummhoern.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 53	
| lat_min                     = 26
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 5
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Krummhörn in AUR.svg
| ôfbyldingstekst99           = Lokaasje gemeente Apen yn 'e lânkring Aurich
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Krummhörn''' is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]] mei in oerflak fan goed 159 km². Bestjoerlik heart de gemeente by de [[lânkring]] [[Auwerk (Landkreis)|Auwerk]]. Krummhörn leit yn [[East-Fryslân]] en hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Krummhörn}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}).

Histoarysk-geografysk is it gea tusken [[Greetsiel]] en [[Oldersum]] bekend as Krummhörn, in krite dat de hjoeddeiske gemeenten Krummhörn, [[Hinte]], [[Emden]] en parten fan [[Moormerland]] omfiemet. De namme Krummhörn betsjut ''krûme hoeke'' ([[Krûmharne]]).

De gemeente hat in sterk agrarysk karakter en toerisme is fral yn it fiskerplak [[Greetsiel]] wichtich. De bewenners hawwe fral harren wurk yn [[Emden]] en in grut part fan 'e befolking is forins. Hast elts doarp hat in histoaryske tsjerke en de âldste stamt út de 13e iuw. Fral de [[krústsjerke]] fan Pilsum is ferneamd. 

== Skiednis ==
Mear as trije iuwen lang hat de haadlingenfamylje fan 'e Cirksena's út Greesiel greven en letter foarsten fan Eastfryslân levere. 

De gemeente Krummhörn is yn [[1972]] ûntstien út in gemeentlike weryndieling; 19 ûnôfhinklike gemeenten binne doe gearfoege.

== Gemeentlike yndieling ==
[[File:KarteKrummhoern.png|thumb|left|Kaart fan Krümmhörn.]]
De gemeente Krummhörn bestiet út 19 [[doarp]]en (ynwennertallen fan 2018):
{|
| width=&quot;400&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[Campen]] (492)
* [[Canum]] (249)
* [[Eilsum]] (569)
* [[Freepsum]] (382)
* [[Greetsiel]] (1328)
* [[Grimersum]] (534)
* [[Groothusen]] (448)
| width=&quot;400&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[Hamswehrum]] (472)
* [[Jennelt]] (359)
* [[Loquard]] (586)
* [[Manslagt]] (409)
* [[Pewsum]], Haadplak fan de gemeente (3202)
* [[Pilsum]] (536)
* [[Rysum]] (644)
| width=&quot;400&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[Uplewert]] (364)
* [[Uttum]] (485)
* [[Visquard]] (693)
* [[Woltzeten]] (202)
* [[Woquard]] (186)
|}

== Polityk ==
De gemeenteried bestiet út 30 sitten, plus de sit foar de keazen boargemaster, dy't ek riedslid is. Gearstalling:

== Ferneamde persoanen ==
* [[Ubbo Emmius]], gelearde en earste ''Rector Magnificus'' fan de Akademy te [[Grins (stêd)|Grins]], komt út [[Greetsiel]].
* De famylje fan [[Ub Iwerks]] komt oarspronklik út Uttum.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
Schöpfwerk Greetsiel.JPG|Gemaal fan Greetsiel.
Rysum-Drohne-msu-2021-209-.jpg|Terpdoarp Rysum.
Pilsumer Kirche 2010.jpg|Krústsjerke fan Pilsum.
Greetsieler Zwillingsmühlen 2010-2.jpg|Mûnen fan Greetsiel.
&lt;/gallery&gt;

== Keppeling om utens ==
* [https://www.krummhoern.de Webside fan de gemeente]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [[:de:Krümmhörn]], ferzje 31 maaie 2024.
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Krummhörn}}
}}

{{Krummhörn}}
{{GemeentenEastfryslân}}
[[Kategory:Auwerk (distrikt)]]
[[Kategory:Krummhörn| ]]
[[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972]]</text>
      <sha1>p8bnwv1vs1lebn0r1jm04cd143i99ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Frearks van der Bij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32664</id>
    <revision>
      <id>1238879</id>
      <parentid>1217448</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Libben en wurk */ spaasje</comment>
      <origin>1238879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="kr4tqv7n060aw10pmdlyc9e80w3ok6m" xml:space="preserve">'''Jan Frearks van der Bij''' ([[Drachten]], [[4 novimber]] [[1922]] - [[Bartlehiem]], [[5 maart]] [[2013]]), wie in [[Fryslân|Frysk]] [[ekspresjonisme|ekspresjonistysk]] skilder en mozaykkeunstner. 

== Libben en wurk ==
Van de Bij krige les fan [[Herman Dijkstra (keunstner)|Herman Dijkstra]] (1904-1976) yn [[Grins (stêd)|Grins]]. Neist syn deistige wurk as reklameûntwerper ûntjoech er him as [[keunstskilder]].&lt;br&gt; 
Hy hearde mei ûnder oaren [[Klaas Koopmans]] en [[Pier Feddema]] ta de [[Twadde Wrâldkriich|nei-oarlochske]] eksperimintele groep '[[Yn 'e Line]]' (1950-1970). Mei it Fryske lânskip as grutste ynspiraasjeboarne sochten dizze skilders nei in eigen frije foarmtaal. Van der Bij wurke yn it earstoan yn de losse toets en de ljochte kleuren fan it [[ympresjonisme]]. Begjin jierren fyftich fan de [[20e iuw]] kaam de oergong nei it [[ekspresjonisme]]. De kleuren waarden donkerder, de farve waard yn in grutte beweging yn ferheftige streken obrocht. Dit waard fersterke troch de stevige kontoeren dy't hy yn neifolging fan it [[Flaamsk ekspresjonisme]] fan [[Constant Permeke|Permeke]] en [[Gustaaf De Smet|De Smet]] tapaste. 

Sûnt de jierren santich keas de skilder foar hieltiten helderder kleuren en in sterk ferienfâldige foarmetaal. Hy wie lid fan ''It Frysk Palet'', in klup fan jonge keunstners, dy't foar eltsenien begryplike keunst makke. Benammen mozaïken en wandskilderingen fan him  binne yn [[Smellingerlân]] en dêrbûten te sjen, bygelyks by  beukerskoalle &quot;De Stienpolle&quot;. 

By gelegenheid fan syn tachtichste en fiifentachtichste jierdei waarden der oersjochtentoanstellings hâlden yn it [[Frysk Museum]] en [[Museum Smellingerlân]]. &lt;ref&gt;[http://www.lc.nl/friesland/cultregio/article15712053.ece/Schilder-Jan-Frearks-van-der-Bij-overleden-#.U0kzC_l_tUU &quot;Schilder Jan Frearks van der Bij overleden&quot;], ''[[Leeuwarder Courant]]'', 6 maart 2013&lt;/ref&gt;

Op 5 maart 2013 ferstoar Van der Bij yn 'e âldens fan 90 jier yn in fersoargingshûs te Bartlehiem.

== Galery ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Ofbyld:De gelijkenis van de talenten.jpg|De likenis fan de talinten
Ofbyld:Twaalf stenen des verbonds (Drachten).JPG|Tolve stiennen fan it ferbûn
Ofbyld:Jacob's droom.jpg|Jacobs dream
&lt;/gallery&gt;

== Literatuer ==
*Palm, F. van der (2002) ''Jan Frearks van der Bij: 80 jaar''. Harns: [[Flevodruk]] 
*Mous, H. (2008) ''De kleur van Friesland: beeldende kunst na 1945.'' Ljouwert: [[Friese Pers Boekerij]] bv

== Keppeling om utens ==
* [https://janfrearksvanderbij.frl/sample-page/ Stichting Jan Frearks van der Bij]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Bij, Jan Frearks van der}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Drachten]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Bartlehiem]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1922]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2013]]</text>
      <sha1>kr4tqv7n060aw10pmdlyc9e80w3ok6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elias Wigeri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33002</id>
    <revision>
      <id>1238889</id>
      <parentid>1135860</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1238889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="32br7efhpncw8xu7q0ej05se85lp2yf" xml:space="preserve">[[Ofbyld:EliasWigeri.jpg|thumb|Elias Wigeri &lt;br&gt;(Koll.: [[Museum Martena]])]]
'''Elias Wigeri''' ([[Wolvegea]], [[2 febrewaris]] [[1730]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[15 april]] [[1791]]) wie in jurist.

Hy wie [[heechlearaar]] oan de [[universiteit fan Frjentsjer]] ([[1755]]) en prokureur-generaal by it [[Hof fan Fryslân]] ([[1780]]).

{{boarnen|boarnefernijing=
*{{EvF|Wigeri, Elias}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wigeri, Elias}}
[[Kategory:Frysk abbekaat]]
[[Kategory:Frysk amtner]]
[[Kategory:Frysk rjochtsgelearde]]
[[Kategory:Frysk heechlearaar]]
[[Kategory:Heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer]]
[[Kategory:Stellingwerfsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn Wolvegea]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1730]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1791]]</text>
      <sha1>32br7efhpncw8xu7q0ej05se85lp2yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Groot-Abeele</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33482</id>
    <revision>
      <id>1238903</id>
      <parentid>1234505</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T20:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ nav.</comment>
      <origin>1238903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="1vw790ih0m5kugrijbthpzja35c79lc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme          = Groot-Abeele
| ôfbylding      = GroôtAbeele.jpg
| flagge         =
| wapen          =
| lân            = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]]
| ynwennertal    = 
| oerflak        =
| oerflak wetter = 
| befolkingstichtens = 
| hichte         = 1 m
| koördinaten    =
| postkoade      = 4338
| netnûmer       = 0118
| webside        =
| mapname        = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 23 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 42 | lon_dir = E
}}
'''Groot-Abeele''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] op it [[Seelân|Siuwske]] [[skiereilân]] [[Walcheren]]. De buorskip leit oan 'e noardkant fan [[East-Souburg]] en net fier besuden de [[Middelburch]]ske Erasmuswyk. Oant 1966 hearde Groot-Abeele by de gemeente East- en West-Souburch.

It buorskip bestiet út trije strjitten mei de nammen Grote Abeele, Abeelseweg Oost en Abeelse Bongerd. It hearehûs 'Huize Abeele' út 1848 is in bysûnder gebou. Foarhinne wie Groot-Abeele in populêre stop foar deitoeristen út Flissingen en Middelburch; der wiene doe trije herbergen. Klein-Abeele wie in noch lytser buorskip, in pear hûndert meter benoarden Groot-Abeele oan 'e âlde Vlissingseweg. De lêste resten fan dat plak binne ferdwûn by de ynundaasje (oerstreaming) fan Walcheren yn 1944.

Doe't it Kanaal troch Walcheren yn 1872 groeven waard, kaam in diel fan 'e Abeelseweg oan 'e oare kant fan it kanaal te lizzen. Oan 'e wâl fan it kanaal, lâns de tramline Flissingen-Middelburch, ûntstie in nije buorskip: Nieuw-Abeele (foarhinne hearrend by de gemeente East- en West-Souburch, no part fan Middelburch). Njonken lânbouarbeiders, dy't op 'e pleatsen oan en om 'e Abeelseweg wurken, kamen ek wurknimmers fan 'e trammaatskippij yn Nieuw-Abeele te wenjen.

{{CommonsBalke|Groot-Abeele}}
{{GemeenteFlissingen}}
[[Kategory:Plak yn Flissingen]]</text>
      <sha1>1vw790ih0m5kugrijbthpzja35c79lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goes (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33527</id>
    <revision>
      <id>1238931</id>
      <parentid>1165572</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en plakken.</comment>
      <origin>1238931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="kopseynblprv6nu8ifjnn1f187pmmml" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Goes
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Flag of Goes.svg
| wapen                 = Coat of arms of Goes.svg
| kaart                 = NL - locator map municipality code GM0664 (2016).png
| kaart1                = Gem-Goes-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Seelân]]
| haadplak              = [[Goes]]
| oerflak               = 102,13 km² &lt;ref name=overheid&gt;[https://organisaties.overheid.nl/33275/Gemeente_Goes Overheid.nl]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 
| wetter                = 
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Goes (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=overheid/&gt;
| befolkingstichtens    = 395 ynw./km²
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          = 
| list                  = 
| oprjochte             = [[1970]]
| tiidrek1              = Oant 1970
| yndieling_tiidrek1    = Gem. Goes&lt;br&gt;[['s-Heer Arendskerke|Gem. 's-Heer Arendskerke]]&lt;br&gt;[[Kattendijke|Gem. Kattendijke]]&lt;br&gt;[[Kloetinge|Gem. Kloetinge]]&lt;br&gt;[[Wolphaartsdijk|Gem. Wolphaartsdijk]]
| tiidrek2              = 
| yndieling_tiidrek2    = 
| tiidrek3              = 
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    =       
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = E312, A256, A58, N62, N254, N256, N289
| netnûmer              = 0113
| postkoade             = 4460–4481
| webstee               = [https://www.goes.nl/ www.goes.nl]
}}
'''Goes'''  is in gemeente yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]] die ûntstie op 1 jannewaris [[1970]] troch it byinoar foegjen fan 'e [[Súd-Bevelân|Súd-Bevelânske]] gemeenten Goes, [['s-Heer Arendskerke]], [[Kattendijke]], [[Kloetinge]] en [[Wolphaartsdijk]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Goes (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=overheid/&gt; ynwenners. It gemeentehûs stiet yn 'e stêd [[Goes (stêd)|Goes]].

== Plakken ==
De gemeente bestiet út ien stêd en sân doarpen. Dêrnjonken hat de gemeente noch in tal buorskippen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Plak
! Ynwenners (2026)
|-
| [[Goes]]
| 29.995
|-
| [['s-Heer Arendskerke]]
| 1.868
|-
| [['s-Heer Hendrikskinderen]]
| 1.224
|-
| [[Kattendijke]]
| 594
|-
| [[Kloetinge]]
| 3.308
|-
| [[Oud-Sabbinge]]
| 274
|-
| [[Wilhelminadorp]]
| 760
|-
| [[Wolphaartsdijk]]
| 2.329
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Goes}}
}}
{{GemeenteGoes}}
{{GemeentenSeelân}}
[[Kategory:Goes (gemeente)| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Seelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1970]]</text>
      <sha1>kopseynblprv6nu8ifjnn1f187pmmml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Middelburch (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33714</id>
    <revision>
      <id>1238901</id>
      <parentid>1124554</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T19:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht feroare. + ynfoboks en tekst. De gemeente datearret net fan 1811, mar fan 1997. Doe binne de âlde gemeenten Arnemuiden en Middelburch opheft en is yn 'e wet in nije gemeente Middelburch ynsteld - sjoch ref.</comment>
      <origin>1238901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="27pfmtcgfj2hnjtjq1iiqbis5vq187g" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Middelburch&lt;br&gt;Middelburg
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Middelburg vlag.svg
| wapen                 = Coat of arms of Middelburg.svg
| kaart                 = Map - NL - Municipality code 0687 (2009).svg
| kaart1                = Gem-Middelburg-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| haadplak              = [[Middelburch]]
| oerflak               = 53,04 km² &lt;ref name=overheid&gt;[https://organisaties.overheid.nl/22048/Gemeente_Middelburg Overheid.nl]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 48,42 km²
| wetter                = 4,62 km²
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Middelburch (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=overheid/&gt;
| befolkingstichtens    = 1042 ynw./km²
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          = 
| list                  = 
| oprjochte             = [[1997]]
| tiidrek1              = 
| yndieling_tiidrek1    = 
| tiidrek2              = 
| yndieling_tiidrek2    = 
| tiidrek3              =
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = A58, N57, N254
| netnûmer              = 0118
| postkoade             = 4330–4341
| webstee               = [https://www.middelburg.nl// www.middelburg.nl]
}}
'''Middelburch''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Middelburg'') is in gemeente op it skiereilân [[Walcheren]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Middelburch (gemeente)}} ynwenners en grinzget yn it westen en noarden oan [[Feare (gemeente)|Feare]], yn it easten oan [[Goes (gemeente)|Goes]] en [[Borsele]] en yn it suden oan [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]]. 

Haadplak fan 'e gemeente is de [[stêd]] [[Middelburch (stêd)|Middelburch]], dy't yn [[1217]] [[stedsrjochten]] krige. Dat kin sjoen wurde as it begjin fan in gemeentlik bestjoer. Op 1 july 1966 waarden [[Nieuw- en Sint Joosland]] en [[Sint Laurens]] by de doetiidske gemeente Middelburch foege. [[Arnemuiden]] en [[Kleverskerke]] binne yn 1997 ûnderdiel wurden fan 'e gemeente Middelburch. Dêrfoar stelde de wet op 1 jannewaris 1997 in nije gemeente Middelburch yn.&lt;ref&gt;[https://wetten.overheid.nl/BWBR0008226/1996-09-13/0?utm_source=chatgpt.com Wetten Overheid]&lt;/ref&gt;

== Plakken ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Plak !! Ynwennertal (2026)
|-
| [[Middelburch]] || 43.906
|-
| [[Arnemuiden]] || 5.153
|-
| [[Nieuw- en Sint Joosland]] || 1.380
|-
| [[Sint Laurens]] || 1.024
|-
| [[Kleverskerke]] || 56
|}

Fierder lizze de buorskippen [[Brigdamme]], [[Nieuwe Abeele]], [[Oudedorp]] en [[Schellach]] yn 'e gemeente.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Middelburg, Zeeland|Middelburch}}
}}
{{GemeenteMiddelburch}}
{{GemeentenSeelân}}
[[Kategory:Middelburch| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Seelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1997]]</text>
      <sha1>27pfmtcgfj2hnjtjq1iiqbis5vq187g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auwerk (Landkreis)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36115</id>
    <revision>
      <id>1238924</id>
      <parentid>1224353</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners</comment>
      <origin>1238924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6546" sha1="b3xvqyf2st3icla0gmb4tbcadt4szma" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Auwerk
| ôfbylding                   = Lage des Landkreises Aurich in Deutschland.GIF
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:DEU Landkreis Aurich COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Auwerk (Landkreis)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik, Niedersaksen, stân 31.12.2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 1.287,35 km²
| befolkingstichtens          = 149 ynw./km²
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| Regierungsbezirk            =
| Bestjoerssit                = 
| adres bestjoer              = Fischteichweg 7-13&lt;br&gt;26603 Auwerk
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_30_0_N_7_22_12_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53° 30' N 7° 22' E}} 
| oprjochting                 = [[1977]]
| opheffing                   =
| yndieling                   = 24 gemeenten
| kenteken                    = AUR
| NUTS-koade                  = DE947
| kreiskaai                   = 03 4 52
| webside                     = [https://www.landkreis-aurich.de/ landkreis-aurich.de] 
}}
De '''Landkreis Auwerk''' is in [[lânkring]] yn it úterste noardwesten fan [[East-Fryslân]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]] mei de   toeristyske Waadeilannen [[Baltrum]], [[Júst]] en [[Norderney]]. 

== Geografy ==
Landkreis Auwerk hat in oerflak fan sa likernôch 1.288 km². It grinzget (út it noarden wei mei de klok mei) oan de [[Waadsee]], de lânkringen [[Wittmund (distrikt)|Wittmund]] en [[Lier (distrikt)|Lier]] en de ''[[Kreisfreie Stadt]]'' [[Emden]]. De Noardseekust fan Landkreis Auwerk wurdt foarme troch de Eastfryske eilannen [[Júst]], [[Norderney]] en [[Baltrum]], dy't allegear ta it distrikt (Landkreis) Auwerk hearre.

== Skiednis ==
{{Noat|Sjoch foar mear ynformaasje: [[East-Fryslân#Skiednis|Skiednis fan East-Fryslân]]}}&lt;br&gt;
De regio hat in rike skiednis dy't werom giet nei de prehistoarje. Yn de midsiuwen wie it diel fan de Fryske seelannen. Landkreis Auwerk waard yn 1885 oprjochte as ûnderdiel fan de Prusyske provinsje Hannover. De hjoeddeistige Landkreis Auwerk is foarme yn [[1977]] troch de gearfoeging fan 'e âlde Landkreis Auwerk mei Landkreis Norden.

== Bestjoerlike yndieling ==
[[Ofbyld:Municipalities in AUR.svg|thumb|left|Yndieling lânkring Auwerk neffens gemeenten.]]
Yn 2005 is yn hiel Nedersaksen in nije bestjoersstruktuur ynfierd. Dêrby is foar de gemeenten it ferskil tusken de stêden en de (frije) gemeenten ferfallen. Dy wurde no oantsjutten mei ''[[Einheitsgemeinde]]n'' (ienheidsgemeenten). Sokke gemeenten fiere alle gemeentlike taken selsstannich út. 

Yn 'e lânkring lizze ek twa  ''[[Samtgemeinde]]n'', dy't tegearre foar meiïnoar 11 gemeenten in tal gemeentlike taken útfiere. In ''Samtgemeinde'' is in mienskiplike regeling foar in oantal gemeenten, dy't faak te lyts of te tinbefolke binne om alle gemeentlike taken goed oan te kinnen (fral finansjeel wie dat in probleem).

By de lânkring Auwerk heart ek in gemeentefrij gebiet, in ûnbewenne Waadeilân. 

== Gemeenten ==
{|
!colspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;|'''[[Einheidsgemeinde|Ienheidsgemeenten]]'''
|-
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot; |
#'''[[Auwerk (stêd)|Auwerk]]''' (stêd)
#'''[[Baltrum]]''' (eilân en gemeente)
#'''[[Dornum]]'''
#'''[[Großefehn]]''' (haadplak: Ostgroßefehn)
#'''[[Großheide]]'''
#'''[[Hinte]]'''
#'''[[Ihlow (Nedersaksen)|Ihlow]]''' (haadplak: Ihlowerfehn)
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot; |
&lt;ol start=8&gt;
&lt;li&gt;'''[[Júst]]''' (eilân en gemeente)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;'''[[Krummhörn]]''' (haadplak: Pewsum)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;'''[[Norden]]''' (stêd)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;'''[[Norderney]]''' (gemeente en eiland)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;'''[[Südbrookmerland]]''' (haadplak: Victorbur)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;'''[[Wiesmoor]]''' (stêd)&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
|}
&lt;br /&gt;
'''[[Samtgemeinde]]n''' mei de dielnimmende gemeenten:
{|
''It haadplak fan in Samtgemeinde is markearre mei &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot; |
*1. '''[[Samtgemeinde Brookmerland]]'''
# [[Leezdorf]]
# [[Mariënhafe]]*
# [[Osteel]]
# [[Rechtsupweg]]
# [[Upgant-Schott]]
# [[Wirdum (Nedersaksen)|Wirdum]]
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot; |
*2. '''[[Samtgemeinde Hage]]'''
# [[Berumbur]]
# [[Hage (Auwerk)|Hage]]*
# [[Hagermarsch]]
# [[Halbemond]]
# [[Lütetsburg]]
|}
{|
'''Gemeentefrij gebiet'''
*'''[[Memmert]]''' (5,17 km², ûnbewenne)
|}

== Polityk ==
=== Gearstalling rie ===
De ''Kreistag'' hat 58 keazen leden en in streekrjocht keazen foarsitter ''([[Landrat]])''.

Auwerk is tradisjoneel in [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]-bolwurk. Yn it ferline hie de partij hast altiten in absolute mearderheid yn 'e Kreistag, dy't de partij yn 2006 ferlear.

== Ekonomy en ynfrastruktuer ==
[[Ofbyld:Ostfriesland Verkehr-de.svg|thumb|250px|Ferkear yn Eastfryslân]]
De ekonomy fan Landkreis Auwerk wurdt foaral droegen troch toerisme, lânbou, yndustry en tsjinstesektor. De grutste bedriuwen binne it sikehûs (meiwurkers), Enercon (850 meiwurkers), (meiwurkers), Sparkasse Aurich-Norden (450 meiwurkers), Rolf Janssen (370 meiwurkers) en Rücker GmbH (350 meiwurkers). De Eastfryske eilannen binne populêre toeristyske bestimmingen, benammen yn de simmermoannen. De regio is ek bekend om syn lânbouprodukten lykas molke, tsiis en griente.

De haadstêd Auwerk is net allinnich it ekonomyske sintrum, mar as haadstêd ek it bestjoerlike sintrum. Neist de amtnerij fan de Landkreis en gemeente binne der ek noch tal fan oare oerheidsynstânsjes yn Auwerk te finen. Opfallend is de ôfwêzigens fan in fêste treinferbining nei de stêd Auwerk. Der leit wol in treinspoar, mar dat wurdt inkeld troch transporttreinen brûkt. Allinnich oer it spoar fan [[Emden]] nei [[Norden]] ride passazjierstreinen. 

De [[B72]] is de wichtichste noard-súd ferbining en de [[B210]] is de wichtichste west-east ferbining. De [[Bundesautobahn 31|A31]] is iennichste sneldyk yn Landkreis Auwerk en leit yn it súdwesten. De fleanfjilden op de eilannen soargje foar rappe ferbiningen nei it fêstelân. 

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Landkreis Aurich|Lânkring Auwerk}}
}}

{{Nedersaksen}}
[[Kategory:Auwerk (distrikt)]]
[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1977]]</text>
      <sha1>b3xvqyf2st3icla0gmb4tbcadt4szma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wittmund (distrikt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36116</id>
    <revision>
      <id>1238925</id>
      <parentid>1224369</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners</comment>
      <origin>1238925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="3gj0sb6z9sghzm1vtwswvw37x96l979" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Wittmund
| ôfbylding                   = Lower saxony wtm.png
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:DEU_Landkreis_Wittmund_COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wittmund (distrikt)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 656,84 km²
| befolkingstichtens          = 89 ynw./km²
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| Regierungsbezirk            =
| Bestjoerssit                = 
| adres bestjoer              =  Am Markt 9&lt;br&gt;26409 Wittmund&lt;br&gt;(Eastfryslân)
| koördinaten                 = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   =
| yndieling                   = 19 gemeenten
| kenteken                    = WTM
| NUTS-koade                  = 
| kreiskaai                   = 
| webside                     = [https://www.landkreis-wittmund.de/ landkreis-wittmund.de] 
}}
'''Wittmund''' is in distrikt (''[[Landkreis]]'') yn [[East-Fryslân]] in de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Nedersaksen]]. It hat in oerflak fan 656,63 km² en in ynwennertal fan {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wittmund (distrikt)}} ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). Mei in oerflak fan 656,84 km² hat it distrikt in befolkingstichtens fan 89 ynw./km².

== Geografy ==
Wittmund leit yn it noarden fan Nedersaksen, oan 'e [[Waadsee]]. It distrikt grinzget oan de distrikten [[Landkreis Lier|Lier]] yn it súdwesten, [[Landkreis Aurich|Auwerk]] yn it westen, en de [[Fryslân (Nedersaksen)|Fryslân]] yn it easten. Wittmund makket diel út fan de regio [[Eastfryslân]] en de histoarysker regio [[Harlingerlân]]. Dêrneist hearre der noch twa [[Eastfryske eilannen|Eastfryske Waadeilannen]] by it distrikt: [[Langereach]] en [[Spikereach]].

It lânskip fan Wittmund wurdt foaral karakterisearre troch flakke, agraryske gebieten, bosken en feangebieten. It distrikt leit ek foar in part fan it [[Nasjonale Park Niedersächsisches Wattenmeer]], dat ûnderdiel is fan it grutte Waadsee-gebiet, dat op 'e list fan UNESCO Wrâlderfskip stiet. Op 'e eilannen binne sânstrannen en natuergebieten dy't populêr binne by toeristen.

== Bestjoerlike yndieling ==
Wittmund ûntstie as distrikt yn [[1885]], en waard yn [[1977]] mei [[Ammerlân]] en [[Fryslân (Nedersaksen)|Fryslân]] gearfoege ta in nij, grutter [[Fryslân (Nedersaksen)|distrikt Fryslân]]. Dy gong fan saken waard lykwols troch in [[rjochter]]like útspraak tsjinkeard, mei as gefolch dat de trije oarspronklike distrikten yn [[1980]] weroprjochte waarden.

Yn [[2005]] is yn Nedersaksen in besjoerlike herfoarming trochfierd dêr't it ferskil tusken stêden en ''frije'' gemeenten by ferdwûn is, dy wurde no oantsjutten as ''Ienheidsgemeenten''. Dêrneist wurkje de lytsere gemeenten gear as ''[[samtgemeinde]]''. Wittmund hat 4 Ienheidsgemeenten en 2 Samtgemeinde, dy't mei-elkoar 15 gemeenten omfetsje. 

'''Ienheidsgemeenten:'''
# [[Wittmund (stêd)|Wittmund]]
# [[Friedeburg (Nedersaksen)|Friedeburg]]
# [[Langereach]]
# [[Spikereach]]

'''Samtgemeinde''' mei de dielnimmende gemeenten
{|
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot; |
1.[[Samtgemeinde Esens]]
# [[Dunum]]
# [[Esens]]
# [[Holtgast]]
# [[Moorweg]]
# [[Neuharlingersiel]]
# [[Stedesdorf]]
# [[Werdum]]
| width=&quot;450&quot; valign=&quot;top&quot;|
2.[[Samtgemeinde Holtriem]]
# [[Blomberg (Ostfriesland)|Blomberg]]
# [[Eversmeer]]
# [[Nenndorf (Wittmund)|Nenndorf]]
# [[Neuschoo]]
# [[Ochtersum]]
# [[Schweindorf]]
# [[Utarp]]
# [[Westerholt]]
|}
{{Nedersaksen}}
[[Kategory:Distrikt yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1885]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1977]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1980]]
[[Kategory:Wittmund| ]]</text>
      <sha1>3gj0sb6z9sghzm1vtwswvw37x96l979</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pewsum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41586</id>
    <revision>
      <id>1238892</id>
      <parentid>998505</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T16:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6240" sha1="hjnx5p290ylrcv1edx1cvkk4i28b122" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                           = Pewsum
| ôfbylding                       = Manningaburg2008msu01.jpg
| ôfbyldingstekst                 = De boarch [[Manningaburg]]
| flagge                          = 
| wapen                           = Wappen Pewsum.png
| lân                             = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1          = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1    = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2          = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2    = [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|20px|border]] [[Krummhörn]]
| bestjoerlike ienheid 3          = 
| namme bestjoerlike ienheid 3    =
| boargemaster                    = 
| stedsyndieling                  =
| gemeenteyndieling               =
| ynwennertal                     = 3.238 [https://www.krummhoern.de/gemeinde/daten-fakten/ ''Daten und Fakten''], gemeente Krummhörn, oproppen yn septimber 2025
| oerflak                         = 6,68 km²
| befolkingstichtens              = 485/km²
| stêdekloft                      = 
| hichte                          = 2 m
| stifting                        = ± [[945]]
| ferkearsieren                   =
| postkoade                       = 26736
| netnûmer                        = 04923
| tiidsône                        = [[UTC]] +1
| simmertiid                      = UTC +2
| koördinaten                     = 53° 26′ 7&quot; NB, 7° 5′ 50&quot; EL 
| webside                         = [https://www.krummhoern.de www.krummhoern.de]
| ôfbylding2                      = 
| ôfbyldingstekst2                = 
| ôfbylding3                      = 
| ôfbyldingstekst3                = 
| mapname                         = East-Fryslân 
| mapwidth                        = 
| lat_deg                         = 53
| lat_min                         = 26
| lat_sec                         = 7
| lat_dir                         = N
| lon_deg                         = 7
| lon_min                         = 5
| lon_sec                         = 50
| lon_dir                         = E
| tekst by posysjekaart           = 
| ôfbylding99                     = KarteKrummhoern.png
| ôfbyldingstekst99               = Kaart gemeente Krummhörn
| ôfbyldingsbreedte99             = 
}}
'''Pewsum''' is in doarp yn [[East-Fryslân]] in it [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteaten fan Dútslân|Bûnslân]] [[Nedersaksen]]. Pewsum is it haadplak fan de gemeente [[Krummhörn]] en hat sa'n 3.238 ynwenners (2020).

== Skiednis ==
De âlste fernijing fan Pewsum is al fan [[945]]. Neffens in oarkonde wie er doe in [[boarch]] fan it laach [[Manninga]] dat letter [[haadling]]en yn East_Fryslân leverje soe. Yn [[1565]] komt de boarch oan de [[Sirksena]]'s dy't doe al [[List fan hearskers yn Eastfryslân|greve fan East-Fryslân]] binne. Bekende minsken dy't yn Pewsum wenne hawwe binne: de [[Sweden|Sweedske]] maarskalk [[Dodo zu Innhausen und Knyphausen|Dodo fan Knyphausen]], generaal [[Peter Ernst II fan Mansfeld]] en karfoarst [[Freark Willem I fan Brandenboarch]].

Yn de [[18e iuw]] rekke it kastiel yn it ferfal, waard foar in part ôfbrutsen en ferkocht. Wat oerbleau is restaurearre en part wurden fan it Eastfrysk Iepenloftmuseum (''Ostfriesisches Freilichtmuseum'').

Iuwenlang foarme natoerlik leech lizzend lân en de ôfwetteringskanalen, dy't Krummhörn as in ticht netwurk trochkruse, de wichtichste ferkearsier. Oer sleatten en kanalen wiene net allinnich doarpen, mar ek in soad pleatsen mei de stêd [[Emden]] en it havenplak [[Greetsiel]] ferbûn. Benammen it boatferkear mei Emden wie fan grut belang. Doarpsskippers soargen foar it befoarriedzjen fan de doarpen mei guod út 'e stêd en leveren oarsom lânbouprodukten ôf, mei saneamde ''loog''skippen (&quot;loog&quot; bestjut doarp, ferlykje it [[Grinslânsk]]e [[loug]]). Oant yn 'e 20e iuw soargen dy ''loog''skippen út Krummhörn foar in soad warberens op de kanalen nei Emden.&lt;ref&gt;Harm Wiemann, Johannes Engelmann: ''Alte Straßen und Wege in Ostfriesland.'' Selbstverlag, Pewsum 1974, side 169 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches''; 8)&lt;/ref&gt; Pewsum wie oer it [[Pewsumer Tief|Pewsumer Djip]] en it [[Larrelter Tief|Larrelter Djip]] ferbûn mei de seehavenstêd en is dat winliken hjoed-de-dei noch hieltyd, hoewol't it [[Knockster Tief|Knockster Djip]], dat yn 'e 19e iuw ferbrede waard, sûnt in ferbining foarmet tusken de Pewsumer en Larrelter Djip.

Yn 1972 ferlear Pewsum syn selsstannigens doe't it opgie yn de nije gemeente Krummhörn.

== Religy ==
[[Ofbyld:Katholische Kapelle Pewsum.jpg|thumb|left|''De katolike St. Hedwigkapel'']]
Pewsum is in ''[[Luteranisme|Lutersk]] eilân'' yn de gemeente Krummhörn dat fierders oerhearske wurdt troch de [[Evangelysk Herfoarme Tsjerke]]. Har tsjerke is de St. Nikolaastsjerke (''St. Nikolai-Kirche'') út de [[14e iuw]], dy't in nije foargevel krige yn 1862&lt;ref&gt;[http://www.kirche-emden.de/index.php?id=65 Hiemside fan de Evangelisch-lutherischen Kirchenkreises Emden - Gemeinde Pewsum]; sjoen 30 desimber 2009&lt;/ref&gt;. 

De [[Roomsk-katolike tsjerke|kapel]] fan St. Hedwig is út 1959, boud op in perseel fan flechtlingen út de eardere eastlike kriten fan Dútslân. De gemeente wurdt betsjinne troch de katolike parochy fan [[Emden]].

De [[Plymouth Bruorren|Bruorren fan Pewsum]] hâlde gearkomsten yn de eardere beukerskoalle. Oarspronklik sieten hja yn [[Hamswehrum]]. De [[Baptisme|Baptisten]] fan Pewsum hawwe har sintrum yn [[Jennelt]], mar yn Pewsum komt ek in groepke byinoar.

== Bekende Pewsumers ==
* Pewsum wie de residinsje fan it haadlingelaach Manninga om 1400 hinne. De lêste manlike neisiet fan dizze famylje, Hoyko Manninga, wenne op de [[Manningaboarch]], en ferkocht it kastiel yn 1565 oan greve [[Edzard II fan East-Fryslân]] en syn frou [[Katarina fan Sweden]] .
* [[Hermine Heusler-Edenhuizen]] (1872 - 1955) waard yn Pewsum berne. Sy wie de earste, offisjeel registearre, froulike dokter yn Dútslân.

== Keppelings om utens ==
* {{de}}[http://www.krummhoern.de Offisjele webside fan de gemeente Krummhörn]
* {{de}}[http://www.marktplatz-pewsum.de Informaasjeside oer Pewsum]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
[[Kategory:Krummhörn]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>hjnx5p290ylrcv1edx1cvkk4i28b122</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238893</id>
      <parentid>1238892</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T16:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ref</comment>
      <origin>1238893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6251" sha1="9pxbic9d0fx4qs7smax6m48ady1peqz" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                           = Pewsum
| ôfbylding                       = Manningaburg2008msu01.jpg
| ôfbyldingstekst                 = De boarch [[Manningaburg]]
| flagge                          = 
| wapen                           = Wappen Pewsum.png
| lân                             = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1          = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1    = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2          = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2    = [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|20px|border]] [[Krummhörn]]
| bestjoerlike ienheid 3          = 
| namme bestjoerlike ienheid 3    =
| boargemaster                    = 
| stedsyndieling                  =
| gemeenteyndieling               =
| ynwennertal                     = 3.238 &lt;ref&gt;[https://www.krummhoern.de/gemeinde/daten-fakten/ ''Daten und Fakten''], gemeente Krummhörn, oproppen yn septimber 2025&lt;/ref&gt;
| oerflak                         = 6,68 km²
| befolkingstichtens              = 485/km²
| stêdekloft                      = 
| hichte                          = 2 m
| stifting                        = ± [[945]]
| ferkearsieren                   =
| postkoade                       = 26736
| netnûmer                        = 04923
| tiidsône                        = [[UTC]] +1
| simmertiid                      = UTC +2
| koördinaten                     = 53° 26′ 7&quot; NB, 7° 5′ 50&quot; EL 
| webside                         = [https://www.krummhoern.de www.krummhoern.de]
| ôfbylding2                      = 
| ôfbyldingstekst2                = 
| ôfbylding3                      = 
| ôfbyldingstekst3                = 
| mapname                         = East-Fryslân 
| mapwidth                        = 
| lat_deg                         = 53
| lat_min                         = 26
| lat_sec                         = 7
| lat_dir                         = N
| lon_deg                         = 7
| lon_min                         = 5
| lon_sec                         = 50
| lon_dir                         = E
| tekst by posysjekaart           = 
| ôfbylding99                     = KarteKrummhoern.png
| ôfbyldingstekst99               = Kaart gemeente Krummhörn
| ôfbyldingsbreedte99             = 
}}
'''Pewsum''' is in doarp yn [[East-Fryslân]] in it [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteaten fan Dútslân|Bûnslân]] [[Nedersaksen]]. Pewsum is it haadplak fan de gemeente [[Krummhörn]] en hat sa'n 3.238 ynwenners (2020).

== Skiednis ==
De âlste fernijing fan Pewsum is al fan [[945]]. Neffens in oarkonde wie er doe in [[boarch]] fan it laach [[Manninga]] dat letter [[haadling]]en yn East_Fryslân leverje soe. Yn [[1565]] komt de boarch oan de [[Sirksena]]'s dy't doe al [[List fan hearskers yn Eastfryslân|greve fan East-Fryslân]] binne. Bekende minsken dy't yn Pewsum wenne hawwe binne: de [[Sweden|Sweedske]] maarskalk [[Dodo zu Innhausen und Knyphausen|Dodo fan Knyphausen]], generaal [[Peter Ernst II fan Mansfeld]] en karfoarst [[Freark Willem I fan Brandenboarch]].

Yn de [[18e iuw]] rekke it kastiel yn it ferfal, waard foar in part ôfbrutsen en ferkocht. Wat oerbleau is restaurearre en part wurden fan it Eastfrysk Iepenloftmuseum (''Ostfriesisches Freilichtmuseum'').

Iuwenlang foarme natoerlik leech lizzend lân en de ôfwetteringskanalen, dy't Krummhörn as in ticht netwurk trochkruse, de wichtichste ferkearsier. Oer sleatten en kanalen wiene net allinnich doarpen, mar ek in soad pleatsen mei de stêd [[Emden]] en it havenplak [[Greetsiel]] ferbûn. Benammen it boatferkear mei Emden wie fan grut belang. Doarpsskippers soargen foar it befoarriedzjen fan de doarpen mei guod út 'e stêd en leveren oarsom lânbouprodukten ôf, mei saneamde ''loog''skippen (&quot;loog&quot; bestjut doarp, ferlykje it [[Grinslânsk]]e [[loug]]). Oant yn 'e 20e iuw soargen dy ''loog''skippen út Krummhörn foar in soad warberens op de kanalen nei Emden.&lt;ref&gt;Harm Wiemann, Johannes Engelmann: ''Alte Straßen und Wege in Ostfriesland.'' Selbstverlag, Pewsum 1974, side 169 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches''; 8)&lt;/ref&gt; Pewsum wie oer it [[Pewsumer Tief|Pewsumer Djip]] en it [[Larrelter Tief|Larrelter Djip]] ferbûn mei de seehavenstêd en is dat winliken hjoed-de-dei noch hieltyd, hoewol't it [[Knockster Tief|Knockster Djip]], dat yn 'e 19e iuw ferbrede waard, sûnt in ferbining foarmet tusken de Pewsumer en Larrelter Djip.

Yn 1972 ferlear Pewsum syn selsstannigens doe't it opgie yn de nije gemeente Krummhörn.

== Religy ==
[[Ofbyld:Katholische Kapelle Pewsum.jpg|thumb|left|''De katolike St. Hedwigkapel'']]
Pewsum is in ''[[Luteranisme|Lutersk]] eilân'' yn de gemeente Krummhörn dat fierders oerhearske wurdt troch de [[Evangelysk Herfoarme Tsjerke]]. Har tsjerke is de St. Nikolaastsjerke (''St. Nikolai-Kirche'') út de [[14e iuw]], dy't in nije foargevel krige yn 1862&lt;ref&gt;[http://www.kirche-emden.de/index.php?id=65 Hiemside fan de Evangelisch-lutherischen Kirchenkreises Emden - Gemeinde Pewsum]; sjoen 30 desimber 2009&lt;/ref&gt;. 

De [[Roomsk-katolike tsjerke|kapel]] fan St. Hedwig is út 1959, boud op in perseel fan flechtlingen út de eardere eastlike kriten fan Dútslân. De gemeente wurdt betsjinne troch de katolike parochy fan [[Emden]].

De [[Plymouth Bruorren|Bruorren fan Pewsum]] hâlde gearkomsten yn de eardere beukerskoalle. Oarspronklik sieten hja yn [[Hamswehrum]]. De [[Baptisme|Baptisten]] fan Pewsum hawwe har sintrum yn [[Jennelt]], mar yn Pewsum komt ek in groepke byinoar.

== Bekende Pewsumers ==
* Pewsum wie de residinsje fan it haadlingelaach Manninga om 1400 hinne. De lêste manlike neisiet fan dizze famylje, Hoyko Manninga, wenne op de [[Manningaboarch]], en ferkocht it kastiel yn 1565 oan greve [[Edzard II fan East-Fryslân]] en syn frou [[Katarina fan Sweden]] .
* [[Hermine Heusler-Edenhuizen]] (1872 - 1955) waard yn Pewsum berne. Sy wie de earste, offisjeel registearre, froulike dokter yn Dútslân.

== Keppelings om utens ==
* {{de}}[http://www.krummhoern.de Offisjele webside fan de gemeente Krummhörn]
* {{de}}[http://www.marktplatz-pewsum.de Informaasjeside oer Pewsum]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
[[Kategory:Krummhörn]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>9pxbic9d0fx4qs7smax6m48ady1peqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238918</id>
      <parentid>1238893</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9473" sha1="s7qqui5y9a8hfug0x1qjc79qzgdw252" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                           = Pewsum
| ôfbylding                       = Manningaburg2008msu01.jpg
| ôfbyldingstekst                 = De boarch [[Manningaburg]]
| flagge                          = 
| wapen                           = Wappen Pewsum.png
| lân                             = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1          = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1    = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2          = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2    = [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|20px|border]] [[Krummhörn]]
| bestjoerlike ienheid 3          = 
| namme bestjoerlike ienheid 3    =
| boargemaster                    = 
| stedsyndieling                  =
| gemeenteyndieling               =
| ynwennertal                     = 3.238 &lt;ref&gt;[https://www.krummhoern.de/gemeinde/daten-fakten/ ''Daten und Fakten''], gemeente Krummhörn, oproppen yn septimber 2025&lt;/ref&gt;
| oerflak                         = 6,68 km²
| befolkingstichtens              = 485/km²
| stêdekloft                      = 
| hichte                          = 2 m
| stifting                        = ± [[945]]
| ferkearsieren                   =
| postkoade                       = 26736
| netnûmer                        = 04923
| tiidsône                        = [[UTC]] +1
| simmertiid                      = UTC +2
| koördinaten                     = 53° 26′ 7&quot; NB, 7° 5′ 50&quot; EL 
| webside                         = [https://www.krummhoern.de www.krummhoern.de]
| ôfbylding2                      = 
| ôfbyldingstekst2                = 
| ôfbylding3                      = 
| ôfbyldingstekst3                = 
| mapname                         = East-Fryslân 
| mapwidth                        = 
| lat_deg                         = 53
| lat_min                         = 26
| lat_sec                         = 7
| lat_dir                         = N
| lon_deg                         = 7
| lon_min                         = 5
| lon_sec                         = 50
| lon_dir                         = E
| tekst by posysjekaart           = 
| ôfbylding99                     = KarteKrummhoern.png
| ôfbyldingstekst99               = Kaart gemeente Krummhörn
| ôfbyldingsbreedte99             = 
}}
'''Pewsum''' is in doarp yn [[East-Fryslân]] in it [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteaten fan Dútslân|Bûnslân]] [[Nedersaksen]]. Pewsum is it haadplak fan de gemeente [[Krummhörn]] en hat sa'n 3.238 ynwenners (2020).

== Skiednis ==
De âlste fernijing fan Pewsum is al fan [[945]]. Neffens in oarkonde wie er doe in [[boarch]] fan it laach [[Manninga]] dat letter [[haadling]]en yn East_Fryslân leverje soe. Yn [[1565]] komt de boarch oan de [[Sirksena]]'s dy't doe al [[List fan hearskers yn Eastfryslân|greve fan East-Fryslân]] binne. Bekende minsken dy't yn Pewsum wenne hawwe binne: de [[Sweden|Sweedske]] maarskalk [[Dodo zu Innhausen und Knyphausen|Dodo fan Knyphausen]], generaal [[Peter Ernst II fan Mansfeld]] en karfoarst [[Freark Willem I fan Brandenboarch]].

Yn de [[18e iuw]] rekke it kastiel yn it ferfal, waard foar in part ôfbrutsen en ferkocht. Wat oerbleau is restaurearre en part wurden fan it Eastfrysk Iepenloftmuseum (''Ostfriesisches Freilichtmuseum'').

Iuwenlang foarme natoerlik leech lizzend lân en de ôfwetteringskanalen, dy't Krummhörn as in ticht netwurk trochkruse, de wichtichste ferkearsier. Oer sleatten en kanalen wiene net allinnich doarpen, mar ek in soad pleatsen mei de stêd [[Emden]] en it havenplak [[Greetsiel]] ferbûn. Benammen it boatferkear mei Emden wie fan grut belang. Doarpsskippers soargen foar it befoarriedzjen fan de doarpen mei guod út 'e stêd en leveren oarsom lânbouprodukten ôf, mei saneamde ''loog''skippen (&quot;loog&quot; bestjut doarp, ferlykje it [[Grinslânsk]]e [[loug]]). Oant yn 'e 20e iuw soargen dy ''loog''skippen út Krummhörn foar in soad warberens op de kanalen nei Emden.&lt;ref&gt;Harm Wiemann, Johannes Engelmann: ''Alte Straßen und Wege in Ostfriesland.'' Selbstverlag, Pewsum 1974, side 169 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches''; 8)&lt;/ref&gt; Pewsum wie oer it [[Pewsumer Tief|Pewsumer Djip]] en it [[Larrelter Tief|Larrelter Djip]] ferbûn mei de seehavenstêd en is dat winliken hjoed-de-dei noch hieltyd, hoewol't it [[Knockster Tief|Knockster Djip]], dat yn 'e 19e iuw ferbrede waard, sûnt in ferbining foarmet tusken de Pewsumer en Larrelter Djip.

Turf, dy't benammen yn de Eastfryske feangebieten wûn waard, spile iuwen in wichtige rol as brânje foar de ynwenners fan Krummhörn. De turfskippen ferfierden it materiaal oer it Eastfryske kanaalnetwurk nei de doarpen fan Krummhörn, lykas Pewsum. Op harren weromwei nei de feangebieten namen de turfskippers gauris [[klaai]]grûn út 'e [[mersk]] en de [[dong]] fan it fee mei, dêr't se thús harren ôfgroeven feangebieten mei bedongen.&lt;ref&gt;Gunther Hummerich: ''Die Torfschifffahrt der Fehntjer in Emden und der Krummhörn im 19. und 20. Jahrhundert.'' Yn: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', diel 88/89 (2008/2009), siden 142–173&lt;/ref&gt;

Yn april [[1919]] wiene de ''Speckumzüge'' (spekoptochten) ûnder arbeiders út Emden, dy't folge waarden troch ûnrêst ûnder lânwurklju. Mank mei it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] wie it distrikt Emden it part fan East-Fryslân dat it swierst troch dy ûnrêst troffen waard. Arbeiders lutsen yn sletten kolonnen nei de omlizzende doarpen en stellen iten by boeren, itjinge ta konfrontaasjes late. As reäksje dêrop waarden yn krapoan alle plakken yn de omkriten fan Emden boargermilysjes oprjochte. De sitewaasje kalmearre net earder as nei it ynsetten fan yn de regio stasjonearre troepen fan de [[Reichswehr]]. De oparbeidzjende boargermilysje fan Pewsum, [[Woquard]] en [[Groothusen]] wie neffens tal leden de grutste yn it distrikt Emden en wie 140 manlju grut en hja beskikten oer 40 wapens. Dy milysjes waarden ûntbûn nei in oanbelangjende oardering op 10 april 1920  fan de Prusyske minister fan Ynlânske Saken Carl Severing.&lt;ref&gt;Hans Bernhard Eden: ''Die Einwohnerwehren Ostfrieslands von 1919 bis 1921.'' Yn: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', diel 65 (1985), siden 81–134&lt;/ref&gt;

Yn 1972 ferlear Pewsum syn selsstannigens doe't it opgie yn de nije gemeente Krummhörn.

== Wapen ==
It wapen bestiet út in yn blau in mei read pantsere en in goudgiele liuw mei in reade tonge, mei rjochtsboppe in goudgiele leelje, loftsboppe en ûnderoan oan wjerskanten troch hieltyd in goudgiele stjer mei seis strielen.&lt;ref&gt;Leiner, Karl, Panorama Norden. Norden, 1972, side 351&lt;/ref&gt;

It wapen waard ûntwurpen troch Otto Korn en waard goedkard yn 1951. De liuw komt fan it wapen fan de Eastfryske [[haadling]]efamylje [[Manninga]], dy't sûnt de iere 15e iuw yn Pewsum fêstige wie. Yn 1565 giene de boarch en it lienguod oer nei de famylje [[Sirksena]]. De stjerren binne part fan harren wapen, njonken de famme-earn.

== Religy ==
Pewsum is in ''[[Luteranisme|Luthersk]] eilân'' yn de gemeente Krummhörn dat fierders oerhearske wurdt troch de [[Evangelysk-Grifformearde Tsjerke yn Dútslân|Evangelysk-Grifformearde Tsjerke]]. Syn tsjerke is de [[Nikolaastsjerke (Pewsum)|Nikolaastsjerke]] (''Nikolai-Kirche'') út de [[14e iuw]], dy't in nije foargevel krige yn 1862&lt;ref&gt;[http://www.kirche-emden.de/index.php?id=65 Hiemside fan de Evangelisch-lutherischen Kirchenkreises Emden - Gemeinde Pewsum]; sjoen 30 desimber 2009&lt;/ref&gt;. 

De [[Roomsk-katolike tsjerke|kapel]] fan St. Hedwig is út 1959, boud op in perseel fan flechtlingen út de eardere eastlike kriten fan Dútslân. De gemeente wurdt betsjinne troch de katolike parochy fan [[Emden]].

De [[Plymouth Bruorren|Bruorren fan Pewsum]] hâlde gearkomsten yn de eardere beukerskoalle. Oarspronklik sieten hja yn [[Hamswehrum]]. De [[Baptisme|Baptisten]] fan Pewsum hawwe har sintrum yn [[Jennelt]], mar yn Pewsum komt ek in groepke byinoar.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Katholische Kapelle Pewsum.jpg|De katolike St. Hedwigkapel
ChurchPewsum.jpg|Nikolaastsjerke
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:PewsumerMühle-05072009.JPG|thumb|De Pewsumer mûne]]
* [[Nikolaastsjerke (Pewsum)|Nikolaastsjerke]] mei klokketoer
* Pewsumer mûne, in [[achtkantmûne|achtkante mûne]] mei it [http://www.heimatverein-krummhoern.de/muehle.html Mûnemuseum Pewsum]
* [[Manningaburg]], mei dêr yn de [http://www.heimatverein-krummhoern.de/burg.html Boarchmuseum Pewsum]

== Sport == 
[https://tus-pewsum.de/ TuS Pewsum] is de grutste sportferiening fan it plak. It hearefuotbalteam spile oant de ein fan it seizoen 2008/2009 yn de Oberliga Niedersachsen West (fyfde klasse) en dêrnei yn de Landesliga Weser-Ems (sechsde klasse).

== Bekende Pewsumers ==
* Pewsum wie de residinsje fan it haadlingelaach Manninga om 1400 hinne. De lêste manlike neisiet fan dizze famylje, Hoyko Manninga, wenne op de [[Manningaboarch]], en ferkocht it kastiel yn 1565 oan greve [[Edzard II fan East-Fryslân]] en syn frou [[Katarina fan Sweden]] .
* [[Hermine Heusler-Edenhuizen]] (1872 - 1955) waard yn Pewsum berne. Sy wie de earste, offisjeel registearre, froulike dokter yn Dútslân.

== Keppelings om utens ==
* {{de}}[http://www.krummhoern.de Offisjele webside fan de gemeente Krummhörn]
* {{de}}[http://www.marktplatz-pewsum.de Informaasjeside oer Pewsum]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Krummhörn]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>s7qqui5y9a8hfug0x1qjc79qzgdw252</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238934</id>
      <parentid>1238918</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */</comment>
      <origin>1238934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9488" sha1="k3v7mfawyd071v5vpscxzzxoxl4cvvd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                           = Pewsum
| ôfbylding                       = Manningaburg2008msu01.jpg
| ôfbyldingstekst                 = De boarch [[Manningaburg]]
| flagge                          = 
| wapen                           = Wappen Pewsum.png
| lân                             = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1          = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1    = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2          = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2    = [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|20px|border]] [[Krummhörn]]
| bestjoerlike ienheid 3          = 
| namme bestjoerlike ienheid 3    =
| boargemaster                    = 
| stedsyndieling                  =
| gemeenteyndieling               =
| ynwennertal                     = 3.238 &lt;ref&gt;[https://www.krummhoern.de/gemeinde/daten-fakten/ ''Daten und Fakten''], gemeente Krummhörn, oproppen yn septimber 2025&lt;/ref&gt;
| oerflak                         = 6,68 km²
| befolkingstichtens              = 485/km²
| stêdekloft                      = 
| hichte                          = 2 m
| stifting                        = ± [[945]]
| ferkearsieren                   =
| postkoade                       = 26736
| netnûmer                        = 04923
| tiidsône                        = [[UTC]] +1
| simmertiid                      = UTC +2
| koördinaten                     = 53° 26′ 7&quot; NB, 7° 5′ 50&quot; EL 
| webside                         = [https://www.krummhoern.de www.krummhoern.de]
| ôfbylding2                      = 
| ôfbyldingstekst2                = 
| ôfbylding3                      = 
| ôfbyldingstekst3                = 
| mapname                         = East-Fryslân 
| mapwidth                        = 
| lat_deg                         = 53
| lat_min                         = 26
| lat_sec                         = 7
| lat_dir                         = N
| lon_deg                         = 7
| lon_min                         = 5
| lon_sec                         = 50
| lon_dir                         = E
| tekst by posysjekaart           = 
| ôfbylding99                     = KarteKrummhoern.png
| ôfbyldingstekst99               = Kaart gemeente Krummhörn
| ôfbyldingsbreedte99             = 
}}
'''Pewsum''' is in doarp yn [[East-Fryslân]] in it [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteaten fan Dútslân|Bûnslân]] [[Nedersaksen]]. Pewsum is it haadplak fan de gemeente [[Krummhörn]] en hat sa'n 3.238 ynwenners (2020).

== Skiednis ==
De âlste fernijing fan Pewsum is al fan [[945]]. Neffens in oarkonde wie er doe in [[boarch]] fan it laach [[Manninga]] dat letter [[haadling]]en yn East_Fryslân leverje soe. Yn [[1565]] komt de boarch oan de [[Sirksena]]'s dy't doe al [[List fan hearskers yn Eastfryslân|greve fan East-Fryslân]] binne. Bekende minsken dy't yn Pewsum wenne hawwe binne: de [[Sweden|Sweedske]] maarskalk [[Dodo zu Innhausen und Knyphausen|Dodo fan Knyphausen]], generaal [[Peter Ernst II fan Mansfeld]] en karfoarst [[Freark Willem I fan Brandenboarch]].

Yn de [[18e iuw]] rekke it kastiel yn it ferfal, waard foar in part ôfbrutsen en ferkocht. Wat oerbleau is restaurearre en part wurden fan it Eastfrysk Iepenloftmuseum (''Ostfriesisches Freilichtmuseum'').

Iuwenlang foarme natoerlik leech lizzend lân en de ôfwetteringskanalen, dy't Krummhörn as in ticht netwurk trochkruse, de wichtichste ferkearsier. Oer sleatten en kanalen wiene net allinnich doarpen, mar ek in soad pleatsen mei de stêd [[Emden]] en it havenplak [[Greetsiel]] ferbûn. Benammen it boatferkear mei Emden wie fan grut belang. Doarpsskippers soargen foar it befoarriedzjen fan de doarpen mei guod út 'e stêd en leveren oarsom lânbouprodukten ôf, mei saneamde ''loog''skippen (&quot;loog&quot; bestjut doarp, ferlykje it [[Grinslânsk]]e [[loug]]). Oant yn 'e 20e iuw soargen dy ''loog''skippen út Krummhörn foar in soad warberens op de kanalen nei Emden.&lt;ref&gt;Harm Wiemann, Johannes Engelmann: ''Alte Straßen und Wege in Ostfriesland.'' Selbstverlag, Pewsum 1974, side 169 (''Ostfriesland im Schutze des Deiches''; 8)&lt;/ref&gt; Pewsum wie oer it [[Pewsumer Tief|Pewsumer Djip]] en it [[Larrelter Tief|Larrelter Djip]] ferbûn mei de seehavenstêd en is dat winliken hjoed-de-dei noch hieltyd, hoewol't it [[Knockster Tief|Knockster Djip]], dat yn 'e 19e iuw ferbrede waard, sûnt in ferbining foarmet tusken de Pewsumer en Larrelter Djip.

Turf, dy't benammen yn de Eastfryske feangebieten wûn waard, spile iuwen in wichtige rol as brânje foar de ynwenners fan Krummhörn. De turfskippen ferfierden it materiaal oer it Eastfryske kanaalnetwurk nei de doarpen fan Krummhörn, lykas Pewsum. Op harren weromwei nei de feangebieten namen de turfskippers gauris [[klaai]]grûn út 'e [[mersk]] en de [[dong]] fan it fee mei, dêr't se thús harren ôfgroeven feangebieten mei bedongen.&lt;ref&gt;Gunther Hummerich: ''Die Torfschifffahrt der Fehntjer in Emden und der Krummhörn im 19. und 20. Jahrhundert.'' Yn: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', diel 88/89 (2008/2009), siden 142–173&lt;/ref&gt;

Yn april [[1919]] wiene de ''Speckumzüge'' (spekoptochten) ûnder arbeiders út Emden, dy't folge waarden troch ûnrêst ûnder lânwurklju. Mank mei it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] wie it distrikt Emden it part fan East-Fryslân dat it swierst troch dy ûnrêst troffen waard. Arbeiders lutsen yn sletten kolonnen nei de omlizzende doarpen en stellen iten by boeren, itjinge ta konfrontaasjes late. As reäksje dêrop waarden yn krapoan alle plakken yn de omkriten fan Emden boargermilysjes oprjochte. De sitewaasje kalmearre net earder as nei it ynsetten fan yn de regio stasjonearre troepen fan de [[Reichswehr]]. De oparbeidzjende boargermilysje fan Pewsum, [[Woquard]] en [[Groothusen]] wie neffens tal leden de grutste yn it distrikt Emden en wie 140 manlju grut en hja beskikten oer 40 wapens. Dy milysjes waarden ûntbûn nei in oanbelangjende oardering op 10 april 1920  fan de Prusyske minister fan Ynlânske Saken Carl Severing.&lt;ref&gt;Hans Bernhard Eden: ''Die Einwohnerwehren Ostfrieslands von 1919 bis 1921.'' Yn: ''Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands'', diel 65 (1985), siden 81–134&lt;/ref&gt;

Yn 1972 ferlear Pewsum syn selsstannigens doe't it opgie yn de nije gemeente Krummhörn.

== Wapen ==
It wapen bestiet út in yn blau in mei read pantsere en in goudgiele liuw mei in reade tonge, mei rjochtsboppe in goudgiele leelje, loftsboppe en ûnderoan oan wjerskanten troch hieltyd in goudgiele stjer mei seis strielen.&lt;ref&gt;Leiner, Karl, Panorama Norden. Norden, 1972, side 351&lt;/ref&gt;

It wapen waard ûntwurpen troch Otto Korn en waard goedkard yn 1951. De liuw komt fan it wapen fan de Eastfryske [[haadling]]efamylje [[Manninga]], dy't sûnt de iere 15e iuw yn Pewsum fêstige wie. Yn 1565 giene de boarch en it lienguod oer nei de famylje [[Sirksena]]. De stjerren binne part fan harren wapen, njonken de famme-earn.

== Religy ==
Pewsum is in ''[[Luteranisme|Luthersk]] eilân'' yn de gemeente Krummhörn dat fierders oerhearske wurdt troch de [[Evangelysk-Grifformearde Tsjerke yn Dútslân|Evangelysk-Grifformearde Tsjerke]]. Syn tsjerke is de [[Nikolaastsjerke (Pewsum)|Nikolaastsjerke]] (''Nikolai-Kirche'') út de [[14e iuw]], dy't in nije foargevel krige yn 1862&lt;ref&gt;[http://www.kirche-emden.de/index.php?id=65 Hiemside fan de Evangelisch-lutherischen Kirchenkreises Emden - Gemeinde Pewsum]; sjoen 30 desimber 2009&lt;/ref&gt;. 

De [[Roomsk-katolike tsjerke|kapel]] fan St. Hedwig is út 1959, boud op in perseel fan flechtlingen út de eardere eastlike kriten fan Dútslân. De gemeente wurdt betsjinne troch de katolike parochy fan [[Emden]].

De [[Plymouth Bruorren|Bruorren fan Pewsum]] hâlde gearkomsten yn de eardere beukerskoalle. Oarspronklik sieten hja yn [[Hamswehrum]]. De [[Baptisme|Baptisten]] fan Pewsum hawwe har sintrum yn [[Jennelt]], mar yn Pewsum komt ek in groepke byinoar.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Katholische Kapelle Pewsum.jpg|De katolike St. Hedwigkapel
ChurchPewsum.jpg|Nikolaastsjerke
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:PewsumerMühle-05072009.JPG|thumb|De Pewsumer mûne]]
* [[Nikolaastsjerke (Pewsum)|Nikolaastsjerke]] mei klokketoer
* Pewsumer mûne, in [[achtkantmûne|achtkante mûne]] mei it [http://www.heimatverein-krummhoern.de/muehle.html Mûnemuseum Pewsum]
* [[Manningaburg]], mei dêr yn de [http://www.heimatverein-krummhoern.de/burg.html Boarchmuseum Pewsum]

== Sport == 
[https://tus-pewsum.de/ TuS Pewsum] is de grutste sportferiening fan it plak. It hearefuotbalteam spile oant de ein fan it seizoen 2008/2009 yn de Oberliga Niedersachsen West (fyfde klasse) en dêrnei yn de Landesliga Weser-Ems (sechsde klasse).

== Bekende Pewsumers ==
* Pewsum wie de residinsje fan it haadlingelaach Manninga om 1400 hinne. De lêste manlike neisiet fan dizze famylje, Hoyko Manninga, wenne op de [[Manningaboarch]], en ferkocht it kastiel yn 1565 oan greve [[Edzard II fan East-Fryslân]] en syn frou [[Katarina fan Sweden]] .
* [[Hermine Heusler-Edenhuizen]] (1872 - 1955) waard yn Pewsum berne. Sy wie de earste, offisjeel registearre, froulike dokter yn Dútslân.

== Keppelings om utens ==
* {{de}}[http://www.krummhoern.de Offisjele webside fan de gemeente Krummhörn]
* {{de}}[http://www.marktplatz-pewsum.de Informaasjeside oer Pewsum]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{Krummhörn}}
[[Kategory:Krummhörn]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>k3v7mfawyd071v5vpscxzzxoxl4cvvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42981</id>
    <revision>
      <id>1238922</id>
      <parentid>1236267</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17547" sha1="fcxsi0kuvwsi2jz5erb2i5nrnupnma2" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente Dútslân
| namme                       = Norden
| ôfbylding                   = Ludgerikirche-20070922.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = Sint-Ludgerustsjerke
| wapen                       = [[Ofbyld:DEU_Norden_(Ostfriesland)_COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Norden}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik Niedersaksen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 106,33 km²
| befolkingstichtens          = 236 km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 7 m
| lân                         = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Auwerk (Landkreis)|Auwerk]]
| soart gemeente              = 
| gemeenteyndieling           = 10 ''[[Ortschaft]]en''
| adres                       = Am Markt 15 26506 Norden
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_35_47_N_7_12_08_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53° 36'N 7° 12'E}} 
| stifting                    = yn 880 neamd
| Kfz                         = NOR
| Gemeindeschlüssel           = 03 4 52 019
| postkoade                   = 26506, 26492–26496, 26501, 26519–26520
| netnûmer                    = 04931, 04926, 04938
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Dútslân B-wei|72}} &lt;br&gt;Spoar fan Rheine nei Norddeich-Mole
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| webside                     =  [http://www.norden.de/ www.norden.de]
| ôfbylding2                  = Dree-suesters-20070922_retouched.jpg
| ôfbyldingstekst2            = ''Dree Süsters'' oan 'e Merkplein
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = East-Fryslân
| mapwidth                    = 	
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 35
| lat_sec                     = 47
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 12
| lon_sec                     = 8
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Norden_in_AUR.svg
| ôfbyldingstekst99           = Lizzing fan 'e gemeente Norden yn 'e lânkring Auwerk
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Norden''' ([[Eastfrysk Plat]]: ''Nörden'') is in stêd en gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Nedersaksen]], yn it distrikt [[Auwerk (distrikt)|Auwerk]] en oan de Waadseekust. De stêd hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Norden}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). Norden is de fjirdgrutste stêd fan [[Eastfryslân]].

De regio Norden moat it ekonomysk sjoen fan de [[lânbou]] en it [[toerisme]] hawwe. De stêd hat goed 27 kilometer seedyk en in haven foar de fearboaten nei de eilannen [[Júst]] en [[Norderney]]. De stedsdielen Norddeich en Westermarsch II fiere sûnt 1979 offisjeel it predikaat „Staatlich anerkanntes Nordseebad“. Op 24 juny 2010 ferliende de Nedersaksyske minister fan Ekonomyske Saken, Jörg Bode, it predikaat „Nordseeheilbad“ oan beide stedsdielen, de heechste toeristyske ûnderskieding. Op 't heden is Norden-Norddeich it grutste offisjeel erkende ''Seeheilbad'' oan de Eastfryske [[Noardsee]]kust. Al yn de fyftiger jierren waard Norden mei de slogan ''&quot;Das Grüne Tor zum Meer&quot;'' as fakânsjeoarde oanpriizge. Allinne al yn it simmerseizoen fan 2007 waarden der mear as 900.000 oernachtingen teld.

== Geografy == 
Norden leit yn it noardwesten fan de dielsteat [[Nedersaksen]] en foarmet ien fan de wichtichste stêden fan it westlike part fan [[Eastfryslân]]. De stêd leit fuort oan 'e [[Waadsee]] en hat yn stedsdiel [[Noarddyk]] in fearferbining mei de Eastfryske eilannen [[Norderney]] en [[Júst]]. De gemeente Norden hat in oerflak fan likernôch 106 km² en omfiemet njonken de kearnstêd ek ferskate doarpen en buorskippen. De stêd leit yn it noardlike diel fan de [[Lânkring Auwerk]] en wurdt omjûn troch it typyske Eastfryske kustlânskip mei greiden, lânbougrûnen, seediken, eardere feangebieten en mersken. It bûtengebiet fan Norden wurdt foar in grut part brûkt foar lânbou. Benammen feehâlderij en molkfeehâlderij binne fan belang. 

De geografyske koördinaten fan de stêd lizze likernôch op 53°36' noarderbreedte en 7°12' easterlingte. It gebiet leit mar in pear meter boppe seenivo en is dêrom sterk ôfhinklik fan diken en wetterbehear. 

It Waadseegebiet foar de kust makket diel út fan it [[Nasjonaal Park Nedersaksysk Waadseegebiet]], dat sûnt [[2009]] ek op de [[Wrâlderfguodlist fan UNESCO]] stiet. It gebiet is fan grutte ekologyske wearde troch de rike fûgelpopulaasjes, de getijdegebieten en de bysûndere natuer.

=== Doarpen en wiken ===
Njonken de histoaryske kearnstêd Norden omfiemet de gemeente ferskate doarpen en nije wiken. Hjirûnder steane de doarpen en wiken bûten de kearnstêd:

* [[Bargebur]] - in histoarysk doarp dat tsjintwurdich mei de kearnstêd fergroeid is;
* [[Norddeich]] – kustplak en wichtige fearhaven nei de Eastfryske eilannen;
* [[Leybuchtpolder]] – in jonge polder dy't yn de 20e iuw troch lânwinning ûntstie;
* [[Ostermarsch]] – in âld marsdoarp oan de kust;
* [[Westermarsch I en II]] – histoaryske marsgebieten westlik fan Norden;
* [[Süderneuland]] – in gebiet súdlik fan de stêd;
* [[Tidofeld]] – in buorskip mei in bysûndere skiednis nei de Twadde Wrâldkriich.

=== Klimaat ===
Norden hat in typysk [[oseanysk klimaat]] mei mylde winters en relatyf koele simmers. De [[Noardsee]] en [[Waadsee]] hawwe in sterke ynfloed op it waar. Ekstreme temperatueren komme minder faak foar as yn it binnenlân fan Dútslân, sels by hiteweagen yn it Eastfryske binnenlân bliuwt it kustplak Norden relatyf koel.

It gebiet wurdt karakterisearre troch in soad wyn, hege luchtfochtigens en faak wikseljend waar. Dizze klimatologyske omstannichheden hawwe histoarysk ynfloed hân op de lânbou, de boustyl en it libben fan de kustbewenners.

==Skiednis==
Al yn [[880]] wie der in delsetting mei de namme Norden. Dat jier wûnen de [[Friezen]] dêr in fjildslach fan de [[Noarmannen]], de saneamde ''Slach by Norditi''. Norden krige yn [[1255]] [[stedsrjochten]] en is sa de âldste stêd yn [[East-Fryslân]]. Earst lei Norden yn it ''Federgoa'', letter yn it Fryske lân [[Norderlân]]. Yn ’e [[midsiuwen]] fierden de Fryske haadlingefamyljes [[Tom Brok]] en [[Cirksena]] it bewâld oer de stêd. 
[[Ofbyld:Norden1590.jpg|thumb|left|Norden om 1590 hinne]]
Troch ferskillende [[stoarmfloed]]en friet de [[Leybocht]] grutte stikken lân op. Yn de lette midsiuwen en dêrnei hie Norden in belangrike seehaven. Oan ’e 18e iuw wie der ek in aardich grutte float. Lykwols waard East-Fryslân troch de Krystfloed fan 1717 slim troffen. It plak Itzendoarp by Norden waard yn ’e weagen wei. 
[[Ofbyld:Alteshausnorden.jpg|thumb|It ''Haus Vienna'' is ien fan de âldste huzen (boud om 1600 hinne) en is folslein renovearre yn de 1990er jierren]]
Nei de 16e iuwske [[Reformaasje]] wie der in soad striid tusken kalvinisten en lutersken. De striid waard lang om let wûn troch de lutersken. Yn 1684 wie militêr yngripen needsaaklik sadat de kalvinistyske minderheid de Tsjerke fan Bargebur bouwe koe. Yn 1597/98 en 1611 waard Norden teistere troch in [[pest|pestepidemy]]. Yn de [[Tritichjierrige Oarloch]] (1618 -1648) moast de stêd, dy’t net troch stêdsmuorren beskerme wie, in pear kear in besetting troch bûtenlânske soldaten belije. 

Yn 1744 waard Norden, krekt as de rest fan [[Eastfryslân]], [[Prusen|Prusysk]]. De Prusen begûnen mei grutte ynpolderingsprojekten by de seekust  lâns en mei de turfwinning oan ’e súdeastkant fan ’e stêd. Dêrtroch wie der gjin ferlet mear fan turf út Grinslân. Yn dy snuorje waarden ek tabakfabriken oprjochte. Nei de fal fan [[Napoleon]] waard de stêd ûnderdiel fan it [[Keninkryk Hannover]], yn 1866 kaam it wer by Prusen, om lang om let yn 1871 ûnderdiel te wurden fan it nije [[Dútske Keizerryk]]. De turfwinning en ynpolderingsaktiviteiten gongen fierder yn ’e 19e en iere 20e iuw. Wichtich wie ek de oanlis fan in ferhurde dyk nei [[Georgsheil]] (Uthwerdum), [[Emden]] en [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] (1844), en de oansluting op it spoarnet (yn 1883, de line waard trochlutsen nei [[Norddeich]] yn 1892 ). 

Yn 1806 rjochte de Grinzer mennonityske ûndernimmer [[Jan ten Doornkaat Koolman]] yn Norden de bekende brouwerij fan sterke drank Doornkaat op, dy't oan 1991 ta bestie. It merk en de reseptuer waarden neitiid oan de konkurrint Berentzen ferkocht; de merknamme en de schnaps Doornkaat binne bestean bleaun. De produksje dêrfan is net mear yn Norden húsfeste. Yn 1988 rjochte in telch út de brouwersfamylje de nei him neamde Gerhard ten Doornkaat Koolman-Stiftung op. De kapitaalkrêftige ynstelling hâldt him yn Norden en omkriten dwaande mei in ferskaat oan woldiedige aktiviteiten.

Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] hie de stêd suver gjin skea. Yn de oarlochstiid hie Norden de ferneamde radiostudio Norddeich Radio, dêr’t de Ingelsktalige propaganda-útstjoering ''Germany calling'' útstjoerd waard. 

Oant en mei 1977 wie Norden in selsstannige lânkring. Sûnt is de stêd ûnderdiel fan de [[lânkring Auwerk]] mei as haadplak [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] (Aurich). It saneamde ''Amtsgericht'' sit noch wol yn Norden en it rjochtsgebiet komt fierweihinne oerien mei de grinzen fan de lânkring Norden. 

Yn 2005 fierde Norden dat it 750 jier dêrfoar stedsrjochten krige.

=== Befolkingsûntjouwing ===
{|
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jier
! Ynwennertal
|-
| 1804 || align=&quot;right&quot; | 3.532
|-
| 1826 || align=&quot;right&quot; | 5.757
|-
| 1861 || align=&quot;right&quot; | 6.199
|-
| 1867 || align=&quot;right&quot; | 5.975
|-
| 1871 || align=&quot;right&quot; | 6.070
|-
| 1885 || align=&quot;right&quot; | 6.879
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jier
! Ynwennertal
|-
| 1895 || align=&quot;right&quot; | 6.794
|-
| 1905 || align=&quot;right&quot; | 6.717
|-
| 1910 || align=&quot;right&quot; | 6.885
|-
| 1925 || align=&quot;right&quot; | 11.025
|-
| 1933 || align=&quot;right&quot; | 12.150
|-
| 1939 || align=&quot;right&quot; | 12.306
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jier
! Ynwennertal
|-
| 1950 || align=&quot;right&quot; | 18.012
|-
| 1954 || align=&quot;right&quot; | 17.785
|-
| 1961 || align=&quot;right&quot; | 16.144
|-
| 1970 || align=&quot;right&quot; | 16.986
|-
| 1977 || align=&quot;right&quot; | 24.334
|-
| 1980 || align=&quot;right&quot; | 24.300
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jier
! Ynwennertal
|-
| 1990 || align=&quot;right&quot; | 23.700
|-
| 2008 || align=&quot;right&quot; | 25.222
|-
| 2011 || align=&quot;right&quot; | 25.019
|-
| 2016 || align=&quot;right&quot; | 25.195
|-
| 2017 || align=&quot;right&quot; | 25.056
|-
| 2019 || align=&quot;right&quot; | 24.873
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jier
! Ynwennertal
|-
| 2022 || align=&quot;right&quot; | 25.197
|-
| 2025 || align=&quot;right&quot; | 24.978 
|-
| . || align=&quot;right&quot; | 
|-
| . || align=&quot;right&quot; | 
|-
| . || align=&quot;right&quot; | 
|-
| . || align=&quot;right&quot; | 
|}
|}

== Polityk ==
Troch syn lange skiednis as âlde hannelsstêd en wichtich sintrum fan it westlike part fan [[Eastfryslân]] hat Norden altyd in bestjoerlike funksje hân. Yn de tiid fan de [[Fryske Frijheid]] en de [[Eastfryske haadlingen]] wie Norden ien fan de wichtichste plakken fan it kustgebiet. Letter waard de stêd ûnderdiel fan it [[Greefskip Eastfryslân]] en dêrnei it [[Foarstedom Eastfryslân]]. Nei de ynlivging by [[Prusen]] yn [[1744]] bleau Norden in wichtich lokaal bestjoerssintrum.

Tsjintwurdich is Norden in selsstannige stêd yn de [[Lânkring Auwerk]] yn de dielsteat [[Nedersaksen]]. De stêd hat in eigen gemeentebestjoer en troch de lizzing oan de kust en de ferbining mei de [[Eastfryske eilannen]] hat de polityk yn Norden in eigen karakter, mei in sterke klam op toerisme, kustbeskerming, havenûntwikkeling en regionale ynfrastruktuer. Fanút Norddeich stekke de fearboaten ôf nei de eilannen [[Juist|De Jist]] en [[Norderney]].

Tradisjoneel hawwe de [[SPD]] en de [[CDU]] in wichtige rol yn de polityk fan Norden spile. Dêrnjonken binne ek de [[Griene partij (Dútslân)|Grienen]], de [[FDP]], de [[Die Linke]], de [[AfD]] en lokale partijen aktyf.

===Stedebannen===
De gemeente hat stedebannen mei:
* [[Bradford-on-Avon]] yn [[Grut-Brittanje]]
* [[Pasewalk]] yn [[Mecklenburg-foar-Pommeren]]

== Ekonomy ==
De ekonomy fan Norden wurdt foar in grut part droegen troch it toerisme, de skipfeart, de hannel en de tsjinstesektor. Troch de haven fan [[Noarddyj]] is de stêd ien fan de ekonomyske sintra oan de Eastfryske kust.
[[Ofbyld:Frisia III (Norddeich Mole).jpg|thumb|De fearboat Frisia III fan 'e ''Reederei Norden-Frisia'']]
It toerisme is de wichtichste boarne fan ynkomsten. Benammen it stedsdiel [[Noarddyk]] lûkt alle jierren hûnderttûzenen besikers. De strannen, it [[Nasjonaal Park Nedersaksysk Waadseegebiet]], de [[Waadsee]] en de fearferbiningen nei de eilannen [[Norderney]] en [[Júst]] meitsje fan Norden in wichtich fakânsjesintrum. Dêrmei binne ek de hotel- en horekasektor, fakânsjewenten en rekreaasjefoarsjennings fan grut ekonomysk belang.

De haven fan Norddeich is ien fan de drokste fearhavens fan Dútslân. De fearboaten fan de rederij [[Reederei Norden-Frisia]] fersoargje de ferbiningen mei Norderney en Júst en ferfiere jierliks miljoenen passazjiers, auto's en fracht. De rederij hat syn haadkantoar yn Norden en is ien fan de grutste wurkjouwers fan de stêd.

De lânbou is benammen yn it bûtengebiet fan de gemeente fan betsjutting. De fruchtbere merskgrûnen wurde benammen brûkt foar gerslân, feehâlderij en molkfeehâlderij. Dêrnjonken binne der bedriuwen yn de lânbouferwurking en de agraryske tsjinstferliening.

Ek de sûnenssoarch en it ûnderwiis leverje in wichtige bydrage oan de pleatslike ekonomy. It [[Ubbo-Emmius-Klinik]] yn Norden is ien fan de grutste wurkjouwers yn de regio en hat in wichtige funksje foar de medyske soarch yn it noardlike part fan Eastfryslân.

Yn de lêste desennia is ek de duorsume enerzjy fan tanimmend belang wurden. Yn de omkriten fan Norden lizze ferskate wynparken en sinne-enerzjyynstallaasjes, dy't bydrage oan de enerzjyfoarsjenning fan de regio en wurkgelegenheid biede yn de enerzjysektor.

== Ferkear en ferfier ==
[[Ofbyld:Ostfriesland Verkehr-de.svg|thumb|left|Ferkearskaart fan Eastfryslân]]
Norden is ien fan de ferkearsknooppunten fan de Eastfryske kust. De stêd is oer de dyk, it spoar en it wetter goed ferbûn mei de rest fan Eastfryslân en tsjinnet tagelyk as poarte nei de Eastfryske eilannen [[Norderney]] en [[Júst]].

Norden is fia de [[Bundesstraße 72]] ferbûn mei de [[Autobahn 31]], dy't fan [[Emden]] ôf nei it suden ta giet en oanslút op de [[Autobahn 28]] by [[Lier (stêd)|Lier]].

It [[Stasjon Norden]] is it noardlikste spoareinpunt fan Eastfryslân. Fanút it stasjon ride regionale treinen nei [[Lear (stêd)|Lear]], dêr't oansluting is op de yntercityferbiningen nei ûnder oare [[Bremen]], [[Hannover]], [[Münster]] en [[Keulen]].
[[Ofbyld:2013-05-03 Fotoflug Leer Papenburg DSCF7321.jpg|thumb|Haven fan Noarddyk]]
De haven fan [[Norddeich]] is ien fan de wichtichste fearhavens fan Dútslân. Fanút de haven ûnderhâldt de [[Reederei Norden-Frisia]] de fearferbiningen mei de eilannen [[Norderney]] en [[Júst]]. Jierliks wurde miljoenen passazjiers, auto's en grutte hoemannichten fracht ferfierd. Neist de reguliere fearboaten farre der ek sneltsjinsten nei Norderney. De haven is dêrtroch fan grut belang foar sawol it toerisme as de befoarrieding fan de eilannen.

By Noarddyk leit it [[Fleanfjild Norden-Noarddyk]], in regionaal fleanfjild dat benammen brûkt wurdt foar flechten nei de Eastfryske eilannen, rêdingsflechten en saaklik loftferkear. Fan dêrút wurde ûnder oare [[Júst]] en [[Norderney]] mei lytse tastellen oanflein. 

== Foto's ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Dree-suesters-20070922.jpg|&lt;small&gt;&quot;Dree Süsters&quot; (Trije Susters)&lt;/small&gt;
Ofbyld:2009 07 Norden Rathaus.JPG|&lt;small&gt;Nije Riedhûs&lt;/small&gt;
Ofbyld:2009 07 Norden Ostfriesisches Teemuseum.JPG|&lt;small&gt;Ald riedhûs en teemuseum&lt;/small&gt;
Ofbyld:2009 07 Norden Ludgerikirche.JPG|&lt;small&gt;Ludgeri-Kirche (St.-Liudgertsjerke)&lt;/small&gt;
Ofbyld:Jüdischer Friedhof Norden 2006.jpg|&lt;small&gt;Monumint Joadske begraafplak&lt;/small&gt;
Ofbyld:2009 07 Norden Westgaster Muehle.JPG|&lt;small&gt;Westgaster Mole&lt;/small&gt;
Ofbyld:ChurchNordenBapt.JPG|&lt;small&gt;Tsjerke fan Baptistegemeente&lt;/small&gt;
Ofbyld:Norddeich-20070923.jpg|&lt;small&gt;Stêdsdiel Norddeich&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;

==Berne yn Norden==
* [[Rudolph Garrels]] -[[1675]]-[[1750]] [[Oargel]]bouwer

==Keppelings om utens==
{{CommonsLyts|Norden (Ostfriesland)|Norden}}
* [http://www.norden.de/ www.Norden.de - Webside fan de gemeente] {{de}}
* [http://www.norddeich.de/ Norddeich] {{de}}
* [http://www.seehundstation-norddeich.de/ Seehûnestasjon Norddeich] {{de}}
* [http://www.oldendorf-online.de/ Waadrinne] {{de}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;References/&gt;
}}

{{Koördinaten|53_35_47_N_7_12_8_E_type:city_zoom:13_region:DE|53° 36' N, 7° 12' E}}

{{GemeentenEastfryslân}}
[[Kategory:Plak yn Auwerk (distrikt)]]
[[Kategory:Norden (East-Fryslân)| ]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>fcxsi0kuvwsi2jz5erb2i5nrnupnma2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43031</id>
    <revision>
      <id>1238939</id>
      <parentid>1186128</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T09:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Russian_church_(37591925970).jpg ferfongen troch [[c:File:Panoramic_view_over_central_Sofia_and_the_Vitosha_Mountain_2017-10-08.jpg|Panoramic_view_over_central_Sofia_and_the_Vitosha_Mountain_2017-10-08.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker</comment>
      <origin>1238939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="f1w7tehlwoup2a9rf2kg817x29we58a" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Sofia
| ôfbylding                   = Panoramic view over central Sofia and the Vitosha Mountain 2017-10-08.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 =  1,263,328 &lt;small&gt;(2008?)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;1.402.657 &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| oerflak                     =  492 km²
| befolkingstichtens          =  2378 km²
| stêdekloft                  = ynwennertal 1.700.749
| hichte                    =  550 m
| lân                       = [[Bulgarije]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje (''oblast'')
| namme bestjoerlike ienheid 1= Sofia-stêd
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| boargemaster               = Jordanka Fandakowa &lt;small&gt; (novimber 2009)&lt;/small&gt;
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = as Serdica &lt;br /&gt;4e iuw f.Kr. troch [[Kelten]]
| postkoade                 = 1000
| tiidsône                  = 
| simmertiid                = 
| koördinaten               =  &lt;/small&gt;
| webside                   =  [http://www.sofia.bg/en/index_en.asp Hiemside stêd Sofia &lt;br /&gt;(ingelsk/bulgaarsk)]
}}
'''Sofia''' ([[Bulgaarsk]]: София, ''Sofija'') is de [[haadstêd]] fan [[Bulgarije]] en is mei 
1.402.657 ynwenners (2010) fierwei de grutste stêd fan it lân; dêr wennet 14% fan de Bulgaarske befolking. De stêd leit yn it westen fan it lân oan de rivier de [[Iskar]], oan de foet fan it [[Vitosja]]berchtme. 

Sofia is it politike, ekonomyske en kultuerele sintrum fan it lân, teffens in wichtich ferkearsknooppunt mei in ynternasjonale lofthaven. De stêd hat in universiteit út 1888 en oare universiteiten, hegeskoallen, teaters, museums en tal fan oare kultuerele ynstellings.

== Ut de skiednis ==
De âldste namme fan Sofia dêr't wy fan witte is ''Serdica'', wierskynlik neamd nei de ''Serden'', de [[Traasjers|Trasyske]] stam dy't dêr tahâlde. It plak kaam yn 29 f.Kr. ûnder de [[Romeinen]] en krige de status fan ''municipium''.

De [[Hunnen]] ferwoastgen it Romeinske Serdica; dêrnei boude de Byzantynse keizer [[Justinianus I fan Byzantium|Justinianus I]] de stêd fannijs as ''Triaditsa''. De Slavyske Bulgaren neamden har ''Sredets'' (= Serdica) en doopten har yn 1376 om yn Sofia, nei de [[Sveti Sofiatsjerke]]. Seis jier letter kaam de stêd oan it [[Ottomaanske Ryk]]. De Turken soenen hast fiif iuwen bliuwe.

Yn 1878 namen de Russen Sofia yn ûnder de [[Russysk-Turkske Oarloch (1877-1878)|Russysk-Turkske Oarloch]]: Sofia waard neidat de Turken ferlern hienen yn [[1879]], de haadstêd fan it moderne Bulgarije. Op dat stuit wie it de tredde stêd fan it lân: Roese en Varna wienen allebeide grutter, mar dat soe hurd feroarje. Tusken 1879 en 1939 naam it ynwennertal bot ta fan 20.000 oant 300.000. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] hie Sofia swier te lijen; neitiid waard de stêd yn kommunistyske styl op 'en nij boud en útwreide.

[[Ofbyld:Sofia Capital map Taushanov edited.PNG|thumb|left|260px|Distrikten fan Sofia]]

== Keppelings om utens ==
* [http://www.sofia-staedtereise.de/ Goed 700 ôfbylden fan Sofia mei GPS-posysje {{de}}]

[[Kategory:Sofia| ]]
[[Kategory:Haadstêd yn Jeropa]]
[[Kategory:Plak yn Bulgarije]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 4e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>f1w7tehlwoup2a9rf2kg817x29we58a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dnipro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47959</id>
    <revision>
      <id>1238900</id>
      <parentid>1067062</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T19:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dƶoxar</username>
        <id>14587</id>
      </contributor>
      <origin>1238900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="n6cmo7cc038kmt09800vowwamd0fhsn" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Dnipro&lt;br /&gt;Дніпро
| ôfbylding                   = Dnipro Ukraine map.png
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = 1.002.950 ↓&lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 405 km²
| befolkingstichtens          = 2.486 / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                    = 155 m
| lân                       = [[Oekraïne]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| boargemaster               = 
| stêdsyndieling             = 8 rayons
| stifting                   = [[1526]] (Stara Samar)
| postkoade                 = 
| tiidsône                  = [[UTC]]+2
| simmertiid                = UTC+3
| koördinaten               = 
| webside                   = {{en}}[http://www.gorod.dp.ua/eng/ Webside Dnipro]
}}
'''Dnipro''' ([[Oekraynsk]]: Дніпро, [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|[ˌdʲnʲipro]]] ''Dnipro''; eartiids Дніпропетровськ, ''Dnjipropetrovsk'', Екатеринослав, ''Jekaterinoslav'') is mei 1,2 miljoen ynwenners (2002) de tredde stêd fan de [[Oekraïne]]. De stêd leit oan de rivier de [[Dnjepr]] yn it sintrale eastlik diel fan it lân, besuden fan de haadstêd [[Kiev]].

De stêd wie yn it ferline in sintraal ûnderdiel fan de [[Sovjet-Uny|Sovjetyndustry]], foaral op it mêd fan de [[nukleêr]]e yndustry, wapens en lange-ôfstânsraketten. De stêd wie doe in [[sletten stêd]].

== Namme ==
De stêd hat yn de rin fan de skiednis ferskate nammen hân. Sy waard stifte as Jekaterinoslav (ferneamd nei [[Katarina II fan Ruslân]]). Yn 1797 waard de namme feroare ta Novorossiejsk ('Nij-Ruslân'), mar yn 1802 waard dat al weromdraaid.

Doe't de kommunisten de macht yn de Oekraïne feroveren waard Jekaterinoslav feroare yn Sicheslav ('sich' is in militêre term fan de [[Kozakken]]). De nije namme sloech lykwols net oan en amper in jier letter waard de âlde namme Jekaterinoslav wer út de kast helle. Yn 1926 krige de stêd de namme fan no doe't, as propaganda, de Oekraynske kommunistenlieder [[Grigori Petrovski]] syn namme oan it plak joech (mar der sit ek in ferwizing nei de rivier de Dnjepr yn, Dnjepropetrovsk betsjut letterlik &quot;Djepr-Petrovski-stêd&quot;). Nei de delfal fan de Sovjetuny woenen guonts de stêd in oare namme naam. Dat is lykwols oant no ta net bard.

* Jekaterinoslav 1776-1797
* Novorossiejsk 1797–1802
* Jekaterinoslav 1802–1917
* Sicheslav 1917–1918
* Jekaterinoslav 1918–1926
* Dnjepropetrovsk/Dnjipropetrovsk 1926–2016
* Dnipro 2016–no


== Partnerstêden ==
* [[Wałbrzych]] ([[Poalen]])
* [[Žilina (stêd)|Žilina]] ([[Slowakije]])

== Berne yn Dnipro==
* [[Helena Blavatsky]] — stifter [[Teosofyske Feriening]]
* [[Louis Choris]] (1795 - 1828) - Dútsk-Oekraynsk skilder en ûntdekkingsreizger.
* [[Leonid Levin]] — [[kompjûter]]wittenskipper
* [[Viktor Petrov]] - Oekraynsk [[histoarikus]] en skriuwer.
* [[Sergei Prokofiev]] — [[komponist]]
* [[Boris Sagal]] – Amerikaansk televyzje- en filmregisseur.
* [[Moses Schönfinkel]] — [[logikus]] en [[wiskundige]]
* [[Herman M. Parris]] ([[30 oktober]] [[1903]]) [[natuerkundige]] en komponist
* [[Joelija Tymosjenko]] ([[27 novimber]] [[1960]]), premier yn 2005 en 2007-no

{{Commonscat|Dnipro}}

[[Kategory:Plak yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1776]]</text>
      <sha1>n6cmo7cc038kmt09800vowwamd0fhsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berneprostitúsje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62529</id>
    <revision>
      <id>1238890</id>
      <parentid>1044558</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>titel</comment>
      <origin>1238890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="czmlz9r6ofcyxupq86url0n310ql77u" xml:space="preserve">[[Ofbyld:The White Slave statue.jpg|right|thumb|200px|''The White Slave'', in byldsje fan [[njoggentjinde iuw|njoggentjinde-iuwske]] berneprostitúsje yn [[Jeropa]].&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Abastenia St. Leger Eberle]] (1878-1942)&lt;/small&gt; ]]
'''Berneprostitúsje''' is it foar kommersjele doelen eksploitearjen fan minderjierrigen, wêrby't dy [[prostitúsje|harsels prostituëarje]] foar finansjeel gewin. Yn 'e measte lannen besteane der wetten dy't berneprostitúsje spesifyk ferbiede. Likegoed komt it noch in soad foar, benammen yn [[ûntwikkelingslannen]]. Yn it bysûnder steane beskate lannen yn [[Súdeast-Aazje]] derom bekend, nammentlik: [[Tailân]], [[Kambodja]] en de [[Filipinen]]. Mar it komt ek op oare plakken foar, lykas yn [[Yndoneezje]], [[Yndia]] en [[Brazylje]]. Neffens ûndersyk soene der wrâldwiid wol 10 miljoen bern yn 'e prostitúsje sitte kinne.

Faak wurdt berneprostitúsje organisearre en ôftwongen troch ien of mear folwoeksenen, mar it komt ek foar yn 'e foarm fan &quot;oerlibbingsseks&quot; (''survival sex''), wêrby't strjitbern tastimme yn it hawwen fan [[seksuële omgong]] mei klanten om't se gjin oare manear hawwe om te oerlibjen. As klanten spesjaal út oare lannen (dêr't berneprostitúsje frijwol útband is) oerkomme om geslachtsferkear mei bern hawwen, hjit dat [[sekstoerisme]]. Yn it Westen hawwe in protte lannen tsjintwurdich wetten oannommen sadat sokke sekstoeristen ek yn eigen lân oanpakt wurde kinne. De [[Feriene Naasjes]] hawwe ferklearre dat berneprostitúsje ûnder it ynternasjonaal rjocht yllegaal is, en ferskate kampanjes wurde fierd en organisaasjes binne oprjochte om it te bestriden.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Prostitution_of_children ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Berneprostitúsje| ]]
[[Kategory:Prostitúsje]]
[[Kategory:Twongen prostitúsje]]
[[Kategory:Bernemishanneling]]
[[Kategory:Sedemisdriuw]]</text>
      <sha1>czmlz9r6ofcyxupq86url0n310ql77u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sliepmûzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71869</id>
    <revision>
      <id>1238891</id>
      <parentid>1173198</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>namme beskriuwer folút</comment>
      <origin>1238891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6751" sha1="k0w0h30sq9z7qvltnqorz1k19iwa2zf" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           =Siebenschläfer auf Baum.JPG
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = In [[sânslieper]] (''Glis glis'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
| takson6             = [[skift]]:
| namme6              = [[kjifdieren]] (''Rodentia'')
| takson7             = [[ûnderskift]]:
| namme7              = [[iikhoarntsjes en sliepmûzen]] (''Sciuromorpha'')
| takson8             = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme8              = '''sliepmûzen''' (''Gliridae'')
| takson9             = 
| namme9              = 
| takson11            = 
| namme11             = 
| takson12            = 
| namme12             = 
| takson13            = 
| namme13             =
| takson14            = 
| namme14             =
| takson15            = 
| namme15             =
| takson16            = 
| namme16             =
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Lockhart Muirhead|Muirhead]], 1819
}}
De '''sliepmûzen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Gliridae'') foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia'') en it [[ûnderskift]] fan 'e [[iikhoarntsjes en sliepmûzen]] (''Sciuromorpha''). Dizze famylje omfettet 29 libbene [[soarte]]n, wêrfan't de [[sânslieper]], de [[ikelmûs]], de [[hazzemûs]] en de [[beamslieper]] it bekendst binne.

==Skaaimerken==
Sliepmûzen binne lytsige kjifdieren mei in lichemslingte fan 6-19&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 15-180&amp;nbsp;g. Hoewol't se folle nauwer oan [[iikhoarntsjes]] besibbe binne as oan [[mûseftigen|mûzen]], lykje se mear op mûzen, útsein wat har [[hier (begroeiïng)|swierbehierre]] [[sturt]] oangiet, dy't mear tinken docht oan 'e [[plomsturt]] fan in iikhoarntsje. De measte (mar net alle) soarten sliepmûzen libje yn 'e [[beam]]men, en foar it meastepart binne it [[nachtdier]]en. Se hawwe allegear in treflik [[gehoar]]. Sliepmûzen binne [[omnivoar]]en, dy't benammen [[frucht (plant)|fruchten]], [[bei]]en, [[blom]]men, [[nút (frucht)|nuten]] en [[ynsekten]] frette. By 't [[winter]] hâlde sliepmûzesoarten dy't foarkomme yn noardliker kontreien in [[wintersliep]] dy't wol sân moanne duorje kin. De wyfkes produsearje ien of soms twa nêsten jongen jiers. Har libbensferwachting is oant fiif jier.

==Famylje-opbou==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 650px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''sliepmûzen''' (''Gliridae'')
** ûnderfamylje [[Afrikaanske sliepmûzen (ûnderfamylje)|Afrikaanske sliepmûzen]] (''Graphiurinae'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[Afrikaanske sliepmûzen]] (''Graphiurus'')
**** [[Angoleeske sliepmûs]] (''Graphiurus angolensis'')
**** [[brilsliepmûs]] of namtap (''Graphiurus ocularis'')
**** [[christysliepmûs]] of Christy's sliepmûs (''Graphiurus christyi'')
**** [[jentinksliepmûs]] of Jentinks sliepmûs (''Graphiurus crassicaudatus'')
**** [[johnstonsliepmûs]] of Johnstons sliepmûs (''Graphiurus johnstoni'')
**** [[kellensliepmûs]] of Kellens sliepmûs (''Graphiurus kelleni'')
**** [[Lorrainsliepmûs]] (''Graphiurus lorraineus'')
**** [[lytsearsliepmûs]] (''Graphiurus microtis'')
**** [[monardsliepmûs]] of Monards sliepmûs (''Graphiurus monardi'')
**** [[nagtglassliepmûs]] of Nagtglas' sliepmûs (''Graphiurus nagtglasii'')
**** [[pinsielsturtsliepmûs]] (''Graphiurus murinus'')
**** [[rotssliepmûs]] (''Graphiurus platyops'')
**** [[stiensliepmûs]] (''Graphiurus rupicola'')
**** [[stille sliepmûs]] (''Graphiurus surdus'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[walterverheyensliepmûs]] of Walter Verheyens sliepmûs (''Graphiurus walterverheyeni'')
** ûnderfamylje ''[[Bransatoglirinae]]'' †
*** skaai ''[[Oligodyromys]]'' †
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai ''[[Bransatoglis]]'' †
**** ''[[Bransatoglis adroveri]]'' †
**** {{Stambeam2/ein tûke}}''[[Bransatoglis planus]]'' †
** ûnderfamylje [[echte sliepmûzen]] (''Glirinae'')
*** skaai [[Japanske sliepmûzen]] (''Glirulus'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Japanske sliepmûs]] (''Glirulus japonicus'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[sânsliepers]] (''Glis'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[sânslieper]] (''Glis glis'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderfamylje [[Jeraziatyske sliepmûzen]] (''Leithiinae'')
*** skaai [[Baleaarske sliepmûzen]] (''Hypnomys'') †
**** [[Majorkareuzesliepmûs]] (''Hypnomys morphaeus'') †
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Minorkareuzesliepmûs]] (''Hypnomys mahonensis'') †
*** skaai [[beamsliepers]] of bosksliepmûzen (''Dryomys'')
**** [[Balûtsjistanbeamslieper]] of Balûtsjistanbosksliepmûs (''Dryomys niethammeri'')
**** [[beamslieper]] of bosksliepmûs (''Dryomys nitedula'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[wolhierrige beamslieper]] of wolhierrige bosksliepmûs (''Dryomys laniger'')
*** skaai [[hazzemûzen]] (''Muscardinus'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[hazzemûs]] (''Muscardinus avellanarius'')
*** skaai [[ikelmûzen]] (''Eliomys'')
**** [[Afro-Aziatyske woastynsliepmûs]] (''Eliomys melanurus'')
**** [[Brylske sliepmûs]] (''Eliomys briellensis'') †
**** [[ikelmûs]] (''Eliomys quercinus'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Magrebsliepmûs]] (''Eliomys munbyanus'')
*** skaai [[mûssliepers]] (''Myomimus'')
**** [[mûsslieper]], ognevsliepmûs of Ognevs sliepmûs (''Myomimus roachi'')
**** [[setzermûsslieper]] of Setzers mûsslieper (''Myomimus setzeri'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Transkaspyske sliepmûs]] (''Myomimus personatus'')
*** skaai [[Sineeske sliepmûzen]] (''Chaetocauda'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sineeske sliepmûs]] (''Chaetocauda sichuanensis'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[woastynsliepmûzen]] (''Selevinia'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sintraalaziatyske woastynsliepmûs]] (''Selevinia betpakdalaensis'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Dormouse ''References'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|Gliridae}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sliepmuzen}}
[[Kategory:Sliepmûs| ]]
[[Kategory:Sûchdierefamylje]]
[[Kategory:Kjifdier]]</text>
      <sha1>k0w0h30sq9z7qvltnqorz1k19iwa2zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuxhaven (stêd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81173</id>
    <revision>
      <id>1238930</id>
      <parentid>1226568</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners</comment>
      <origin>1238930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9887" sha1="i42cmh8k7ofryv021cufnxdvfty6cyh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Cuxhaven
| ôfbylding                   = Kugelbake2010.jpg 
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = Kugelbake, it symboal fan Cuxhaven 
| wapen                       = [[Ofbyld:DEU Cuxhaven COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (stêd)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik Niedersachsen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 161,91 km²
| befolkingstichtens          = 300 / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 3 m
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Cuxhaven (distrikt)|Cuxhaven]] 
| boargemaster                = 
| stêdsyndieling              = 12 stedsdielen
| stifting                    =  
| ferkearsieren               =
| postkoade                   = 27472–27478
| tiidsône                    = [[UTC]]+1
| simmertiid                  = UTC+2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_51_40_N_08_41_40_E_type:city_scale:50000_region:DE|53° 51' NB, 08° 41' EL}}
| webside                     = [https://www.cuxhaven.de/ www.cuxhaven.de]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Nedersaksen
| mapwidth                    = 260
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 51
| lat_sec                     = 40
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 40
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Cuxhaven in CUX.svg
| ôfbyldingstekst99           = Lizzing fan Cuxhaven yn de lânkring Cuxhaven
| ôfbyldingsbreedte99         = 260
}}
'''Cuxhaven''' ([[Nederdútsk]]: ''Cuxhoben'') is in [[Gemeente (Dútslân)|gemeente]] en havenstêd yn de [[Dútslân|Dútske]]  [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]] oan de [[Noardsee]] by de mûning fan de [[Elbe]]. It is de haadstêd fan it lykneamde distrikt [[Landkreis]] [[Cuxhaven (distrikt)|Cuxhaven]]. De stêd hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (stêd)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). 

== Algemien ==
De stêd hat in wichtige fiskerijhaven en fiskerswerf en hat in haventsjinst foar [[Hamburch]] en it [[Noard-Eastseekanaal]]. De stêd hat ek in feartsjinst nei [[Helgolân]] en nei [[Harwich]] yn [[Ingelân]]. Fierder is it toerisme wichtich foar de stêd, benammen de stedsbuorren ''Duhnen'', ''Döse'' en ''Sahlenburg'' binne populêre bestimmings foar toeristen. 
Ek wurdt der wol waadrinnen organisearre nei it eilân [[Neuwerk]], dat by Hamboarch heart, sa'n 13 km benoardwesten fan Cuxhaven yn de Noardsee. Foar de toeristen wurde der simmerdeis hast alle dagen tochten mei hynder en wein nei ''Neuwerk'' oanbean. 
De stêd en syn foarrinner, de [[flekke]] [[Ritzebüttel]] hearde fan de [[13e iuw]] oant [[1937]] by Hamburch. De fjoertoer de ''Kugelbake'' is it symboal fan Cuxhaven en stiet op it punt dêr't de mûning fan de Elbe begjint. It stiet ek yn it wapen fan de stêd.

== Namme ==
De earst oerlevere namme Cuxhaven komt mooglik fan it [[Nederdútsk]]e wurd ''koog'' ([[Polder|keach]]), dat in yndike part fan in lân betsjut. De namme komt foar as ''Kuckshafen'' (1570), ''Kukeshaven'' (1577) en ''Kuxhaven'' (1594). Dy foarmen sprekke die komôf yn werklikheid tsjin, alhoewol't om [[1700]] hinne de namme ''Koogshaven'' foarkomt. It earste part fan de nammen is folle âlder en is nei alle gedachten basearre op it [[Oergermaansk]]e *''kuk''- út it [[Proto-Yndo-Jeropeesk|Yndo-Jeropeeske]] *''gug''- &quot;bal, bulte, heuvel&quot;; de ferhege lizzing op de alluviale ouwer wie de oanlieding fan de namme.

It twadde part fan de namme &quot;haven&quot; soe ynearsten foar himsels sprekke, dochs is dêr ek wol in oare betsjutting mooglik. In komôf fan it [[Midnederdútsk]]e ''hove'' &quot;binnenplak, hôf of ôffreding&quot; of Midnederdútske ''hāge(n)'', &quot;ôffredige lân&quot; is ek mooglik.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Map cuxhaven 1910.jpg|150px|thumb|left|Kaart fan Cuxhaven yn 1910]]
De flekke Ritzebüttel, dat no in part fan de stêd is, hearde by it [[Hodelerlân]], in [[eksklave]] fan it [[Saksen (dielsteat)|Hartochdom Saksen]] en letter nei de splitsing dêrfan yn 1296 fan it hartochdom Saksen-Lauenburg. Yn 1394 naam de Hânzestêd Hamboarch it ''Slot Ritzebüttel'' yn om de mûning fan de Elbe feilich te stellen.  
Op 4 desimber 1872 waarden de doarpen Ritzebüttel en Cuxhaven gearfoege ta it nije plak Cuxhaven. Oan 'e ein fan de [[19e iuw]] waard it plak in wichtige haven en krige in streekrjochte spoarferbining mei Hamboarch.  
Op 15 maart 1907 krige it stedsrjochten yn de steat Hamboarch. Yn 1937 waard it in frije stêd yn de lânkring [[Stade (distrikt)|Stade]] yn de [[Prusen|Prusyske]] provinsje [[Hannover (provinsje)|Hannover]] yn it ramt fan de [[Grut-Hamboarch Wet]]. Yn 1972 waarden in stikmannich gemeenten út it buordistrikt Hodelerlân by Cuxhaven tafoege. Yn 1977 ferlear de stêd syn status as frije (''[[Kreisfreie Stadt]]'') stêd en fusearre mei de buordistrikten Hodelerlân en [[Wesermünde]] ta de nije lânkring Cuxhaven, wêrby't de stêd de haadstêd fan it nije distrikt waard. De stêd krige lykwols de spesjale status fan ''Große Selbständige Stadt'', dêr't yn Nedersaksen sân stêden fan binne. 

=== Befolkingsûntjouwing ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1890 !! 1910 !! 1925 !! 1939 !! 1950 !! 1960 !! 1970 !! 1980 !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020
|-
| 4.905 || 14.888 || 17.648 || 31.046 || 46.861 || 43.300 || 44.564 || 58.666 || 56.090 || 53.391 || 50.492 || 48.326
|}

== Goegrafy ==
Cuxhaven leit oan it noardlikste punt fan Nedersaksen en wurdt oan twa kanten troch wetter omjûn. Cuxhaven bestiet út de kearnstêd en ferskate doarpen dy't yn de gemeente Cuxhaven opnommen binne oer in reedlik grut oerflak hinne. De kearnstêd is om it âlde sintrum, it Slot Ritzebüttel en de haven hinne ûntwikkele, wylst oan de westkant in eintsje fansiden oan it wetter de badplakken Döse, Duhnen en Sahlenburg drokke toeristesintrums binne.

It heechste plak fan de gemeente is de Altenwalder Hichte mei in hichte fan 37,5 m boppe seenivo, it plak dêr't earder de [[Altenwalder Burg]], in eardere [[hichteboarch]], en in Aldsaksysk begraafplak wie. 

=== Stedsyndieling ===
[[Ofbyld:Luftaufnahmen -Cuxhaven Duhnen-Döse - 2012-05-by-RaBoe-037.jpg|170px|thumb|Loftfoto fan de badplakken Döse en Duhnen]]
[[Ofbyld:Cuxhaven -Altenbruch -St. Nicolai - 2005 by-RaBoe 002.jpg|thumbnail|170px|Tsjerke yn Altenbruch]]
De stêd bestiet út de folgjende wiken en buorren:

*Cuxhaven mei:
**Ritzebüttel
**Musikerviertel
**Lotsenviertel 
**Dobben
**Lehfeld
**Grimmershörn
*Altenbruch
*Altenwalde
*Arensch
*Berensch
*Döse
*Duhnen 
*Groden
*Holte-Spangen
*Lüdingworth
*Sahlenburg
*Stickenbüttel
*Süder-/Westerwisch

=== Ferkear en ferfier ===
De stêd is mei [[Bundesautobahn 27]] ferbûn mei [[Bremerhaven]] en [[Bremen (stêd)|Bremen]]. It Stasjon Cuxhaven betsjinnet de stêd fan it ferkear oer it spoar. Der is ek in militêr fleanfjild 10 km súdlik fan Cuxhaven, ''Fliegerhorst Nordholz''.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Cuxhaven Schloss Ritzebuettel 2006-04-08 84.jpg|thumbnail|170px|Slot Ritzebüttel]]
* ''[[Alte Liebe]]'' (Utsjochplatfoarm njonken de Hamboarger fjoertoer yn 'e haven)
* [[Slot Ritzebüttel]]
* ''Kugelbake'' 
* ''Hamburger Leuchtturm'' (Hamboarger fjoertoer)
* ''Fischereimuseum Cuxhaven'' (Fiskerijmuseum Cuxhaven)
* ''Fort Kugelbake'', in festing út de twadde helte fan de 19e iuw
* ''Stadtmuseum'', it stedsk museum
* ''U-Boot-Archiv'' 
* ''Wrackmuseum'', dêr't wrakken fan sonken skippen útstald binne. 
* ''Hapag-Hallen'', histoaryske fearterminal dy't noch hieltyd yn gebrûk is

== Ofbylden ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Ofbyld:Cuxhaven_Rathaus_2010-07_01_(RaBoe).jpg|It riedhûs fan Cuxhaven
Ofbyld:Cuxhaven 2008 -Wasserturm- by-RaBoe-001.jpg|Alde wettertoer
Ofbyld:Hamburger Leuchtturm Cuxhaven 2013.jpg|Hamboarger fjoertoer
Ofbyld:Hapag_Hallen_Cuxhaven_2013_02.jpg|Hapag-Hallen, in histoaryske fearterminal
Ofbyld:Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-040.jpg|Loftfoto fan de stêd mei haven
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Stêdebannen ==
* {{Flagge FR}} [[Vannes]], Frankryk, sûnt 1963
* {{Flagge UK}} [[Penzance]], Feriene Keninkryk, sûnt 1967
* {{Flagge IS}} [[Hafnarfjörður]], [[Yslân]], sûnt 1988
* {{Flagge DE}} [[Binz]] en [[Sassnitz]] op [[Rugen]], Dútslân, sûnt 1990
* {{Flagge PL}} [[Piła]], Poalen, sûnt 1996
* {{Flagge ES}} [[Vilanova de Arousa]], Spanje, sûnt 2001
* {{Flagge PT}} [[Ílhavo]], Portegal, sûnt 2002
* {{Flagge RU}} [[Moermansk]], Ruslân, sûnt 2004

Sûnt 1987 bestie ek in stêdebân mei [[Nuuk]], de haadstêd fan Grienlân. Omreden in gebiets- en bestjoersweeryndieling yn Nuuk waard dat yn maart 2011 beëinige.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.cuxhaven.de Offisjele webside]
* [https://www.cimx.de/panoramen/cuxhaven/ Loftfoto's fan Cuxhaven]
* [http://www.cuxhaven-buchen.de Toeristeburo ]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
* Foar mear boarnen en oare literatuer, sjoch [https://de.wikipedia.org/wiki/Cuxhaven ''Literatur'' en ''Einzelnachweise'' op dizze side].
}}
{{CommonsBalke|Cuxhaven}}

{{Koördinaten|53_51_40_N_08_41_40_E_type:city_scale:50000_region:DE|53° 51' NB, 08° 41' EL}}

[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>i42cmh8k7ofryv021cufnxdvfty6cyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuxhaven (distrikt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81174</id>
    <revision>
      <id>1238928</id>
      <parentid>1226102</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="7b8jnrvu7nyxnav0td34j3usm4jxr9o" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Lower Saxony CUX.svg|250px|thumbnail|Lizzing fan it distrikt Cuxhaven yn Nedersaksen]]
[[Ofbyld:Wappen Landkreis Cuxhaven 2018.svg|100px|thumb|left|Wapen fan it distrikt Cuxhaven]]
'''Cuxhaven''' is in distrikt ([[Landkreis]]) yn it noarden fan de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It leit oan de [[Noardsee]] en it [[Waad]]. De haadstêd en grutste stêd is [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]].&lt;br&gt;  
It distrikt hat in oerflak fan 2073 km² en {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). It distrikt grinzget oan de distrikten [[Stade (Landkreis)|Stade]], [[Rotenburg (Wümme)]], [[Osterholz (Landkreis)|Osterholz]], [[Wesermarsch]] en de stêd [[Bremerhaven]]. 
It distrikt is yn [[1977]] stifte nei de fúzje fan de distrikten [[Hodelerlân]], [[Wesermünde]]. De stêd Cuxhaven ferlear doe de status fan kreisfreie stêd en waard de haadstêd fan it nije distrikt.
 
It distrikt hat ek wol de bijnamme ''Cuxland''.

==Stêden en gemeenten==
De neikommende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt:
{|
!align=left width=50%|Stêden
!align=left width=50%|Frije gemeenten
|- valign=top
||
# [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
# [[Geestland]]
||
# [[Beverstedt]]
# [[Hagen im Bremischen]]
# [[Loxstedt]]
# [[Schiffdorf]]
# [[Woerster Noardseekust]]
|-
!align=left width=50%|Gearwurkingsgemeenten
|-
||
* [[Samtgemeinde Am Dobrock]]
# [[Belum]]
# [[Bülkau]]
# [[Cadenberge]]
# [[Geversdorf]]
# [[Neuhaus (Oste)]]
# [[Oberndorf]]
# [[Wingst]]
* [[Samtgemeinde Börde Lamstedt]]
# [[Armstorf]]
# [[Hollnseth]]
# [[Lamstedt]]
# [[Mittelstenahe]]
# [[Stinstedt]]
*[[Samtgemeinde Hemmoor]]
# [[Hechthausen]]
# [[Hemmoor]]
# [[Osten]]
*[[Samtgemeinde Hodelerlân]]
# [[Ihlienworth]]
# [[Neuenkirchen]]
# [[Nordleda]]
# [[Odisheim]]
# [[Osterbruch]]
# [[Otterndorf]]
# [[Steinau]]
# [[Wanna]]
|}

==Keppeling om utens==
*[https://www.landkreis-cuxhaven.de/ Hiemside fan Landkreis Cuxhaven]

{{Nedersaksen}}

[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1977]]</text>
      <sha1>7b8jnrvu7nyxnav0td34j3usm4jxr9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238932</id>
      <parentid>1238928</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ynfoboks en stikje geology fan nl tahekke</comment>
      <origin>1238932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4559" sha1="bxz2ahrcpy5vjjrasi2qpgnpg7j1u80" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Cuxhaven
| ôfbylding                   = Lage des Landkreises Cuxhaven in Deutschland.GIF
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Wappen_Landkreis_Cuxhaven_2018.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik, Niedersaksen, stân 31.12.2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 2.058,96 km²
| befolkingstichtens          = 97 ynw./km²
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| Regierungsbezirk            =
| Bestjoerssit                = [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
| adres bestjoer              = Vincent-Lübeck-Straße 2 27474 Cuxhaven
| koördinaten                 =  
| oprjochting                 = [[1977]]
| opheffing                   =
| yndieling                   = 29 gemeenten
| kenteken                    = CUX
| NUTS-koade                  = DE932
| kreiskaai                   = 03 3 52
| webside                     = [https://www.landkreis-cuxhaven.de/ landkreis-cuxhaven.de] 
}}
'''Cuxhaven''' is in distrikt ([[Landkreis]]) yn it noarden fan de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It leit oan de [[Noardsee]] en it [[Waad]]. De haadstêd en grutste stêd is [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]].&lt;br&gt;  
It distrikt hat in oerflak fan 2073 km² mei {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). 

== Geografy en geology == 
It distrikt grinzget oan de distrikten [[Stade (Landkreis)|Stade]], [[Rotenburg (Wümme)]], [[Osterholz (Landkreis)|Osterholz]], [[Wesermarsch]], de stêd [[Bremerhaven]] en de [[Waadsee]].

De ûndergrûn fan it distrikt bestiet út [[morene]]n en raanwetterslinken út de [[Saalien|Saale-iistiid]], it foarlêste [[glasiaal]] yn it [[Pleistoseen]]. Dy foarme it sânige [[geastgrûn]] mei typyske [[balstien]]nen fan [[granyt]] en [[gneis]]. De einmorenen fan de lêste iistiid, it [[Weichselien]], hawwe it gebiet doe net berikt. Dêrom binne de terreinfoarmen in soad &quot;sêfter&quot; as yn it gebiet dat bekend stiet as de ''Holsteinische Schweiz'' yn de dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]].

It begjin fan t [[Holoseen]] gie mank mei it ranen fan de [[gletsjer]]s, dêr't der in dúdlik heger wurden fan de seespegel troch op te merken wie. De gebieten tichteby de kust ferdwûnen ûnder wetter. Yn de slinken yn it binnenlân ûntjoegen harren, ek troch it tagelyk heger wurden fan it grûnwetternivo, de earste [[leechfean]]gebieten.

Yn de Hodeler Bocht (''Hadler Bucht'') en by de mûning fan de [[Weser]] foarme in grut [[waadgebiet]]. Alle kearen as dat gebiet ûnder wetter strûpte, waard troch it wetter [[sedimint]] oanfierd dat by it drûchfallen efter bleau en [[skoar]]ren foarme.

It distrikt hat ek wol de bijnamme ''Cuxland''

== Skiednis ==
It distrikt is yn [[1977]] stifte nei de fúzje fan de distrikten [[Hodelerlân]], [[Wesermünde]] en de stêd Cuxhaven ferlear doe de status fan [[Kreisfreie Stadt|kreisfreie stêd]] en waard de haadstêd fan it nije distrikt..

== Stêden en gemeenten ==
De neikommende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt:
{|
!align=left width=50%|Stêden
!align=left width=50%|Frije gemeenten
|- valign=top
||
# [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
# [[Geestland]]
||
# [[Beverstedt]]
# [[Hagen im Bremischen]]
# [[Loxstedt]]
# [[Schiffdorf]]
# [[Woerster Noardseekust]]
|-
!align=left width=50%|Gearwurkingsgemeenten
|-
||
* [[Samtgemeinde Am Dobrock]]
# [[Belum]]
# [[Bülkau]]
# [[Cadenberge]]
# [[Geversdorf]]
# [[Neuhaus (Oste)]]
# [[Oberndorf]]
# [[Wingst]]
* [[Samtgemeinde Börde Lamstedt]]
# [[Armstorf]]
# [[Hollnseth]]
# [[Lamstedt]]
# [[Mittelstenahe]]
# [[Stinstedt]]
*[[Samtgemeinde Hemmoor]]
# [[Hechthausen]]
# [[Hemmoor]]
# [[Osten]]
*[[Samtgemeinde Hodelerlân]]
# [[Ihlienworth]]
# [[Neuenkirchen]]
# [[Nordleda]]
# [[Odisheim]]
# [[Osterbruch]]
# [[Otterndorf]]
# [[Steinau]]
# [[Wanna]]
|}

==Keppeling om utens==
*[https://www.landkreis-cuxhaven.de/ Hiemside fan Landkreis Cuxhaven]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{CommonsBalke|Landkreis Cuxhaven}}

{{Nedersaksen}}

[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1977]]</text>
      <sha1>bxz2ahrcpy5vjjrasi2qpgnpg7j1u80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238933</id>
      <parentid>1238932</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>better</comment>
      <origin>1238933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4563" sha1="3zoggzgdtf0um5yjx8twic3lq2wneqp" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Cuxhaven
| ôfbylding                   = Lage des Landkreises Cuxhaven in Deutschland.GIF
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Wappen_Landkreis_Cuxhaven_2018.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik, Niedersaksen, stân 31.12.2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 2.058,96 km²
| befolkingstichtens          = 97 ynw./km²
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| Regierungsbezirk            =
| Bestjoerssit                = [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
| adres bestjoer              = Vincent-Lübeck-Straße 2&lt;br&gt; 27474 Cuxhaven
| koördinaten                 =  
| oprjochting                 = [[1977]]
| opheffing                   =
| yndieling                   = 29 gemeenten
| kenteken                    = CUX
| NUTS-koade                  = DE932
| kreiskaai                   = 03 3 52
| webside                     = [https://www.landkreis-cuxhaven.de/ landkreis-cuxhaven.de] 
}}
'''Cuxhaven''' is in distrikt ([[Landkreis]]) yn it noarden fan de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It leit oan de [[Noardsee]] en it [[Waad]]. De haadstêd en grutste stêd is [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]].&lt;br&gt;  
It distrikt hat in oerflak fan 2073 km² mei {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). 

== Geografy en geology == 
It distrikt grinzget oan de distrikten [[Stade (Landkreis)|Stade]], [[Rotenburg (Wümme)]], [[Osterholz (Landkreis)|Osterholz]], [[Wesermarsch]], de stêd [[Bremerhaven]] en de [[Waadsee]].

De ûndergrûn fan it distrikt bestiet út [[morene]]n en raanwetterslinken út de [[Saalien|Saale-iistiid]], it foarlêste [[glasiaal]] yn it [[Pleistoseen]]. Dy foarme it sânige [[geastgrûn]] mei typyske [[balstien]]nen fan [[granyt]] en [[gneis]]. De einmorenen fan de lêste iistiid, it [[Weichselien]], hawwe it gebiet doe net berikt. Dêrom binne de terreinfoarmen in soad &quot;sêfter&quot; as yn it gebiet dat bekend stiet as de ''Holsteinische Schweiz'' yn de dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]].

It begjin fan t [[Holoseen]] gie mank mei it ranen fan de [[gletsjer]]s, dêr't der in dúdlik heger wurden fan de seespegel troch op te merken wie. De gebieten tichteby de kust ferdwûnen ûnder wetter. Yn de slinken yn it binnenlân ûntjoegen harren, ek troch it tagelyk heger wurden fan it grûnwetternivo, de earste [[leechfean]]gebieten.

Yn de Hodeler Bocht (''Hadler Bucht'') en by de mûning fan de [[Weser]] foarme in grut [[waadgebiet]]. Alle kearen as dat gebiet ûnder wetter strûpte, waard troch it wetter [[sedimint]] oanfierd dat by it drûchfallen efter bleau en [[skoar]]ren foarme.

It distrikt hat ek wol de bijnamme ''Cuxland''

== Skiednis ==
It distrikt is yn [[1977]] stifte nei de fúzje fan de distrikten [[Hodelerlân]], [[Wesermünde]] en de stêd Cuxhaven ferlear doe de status fan [[Kreisfreie Stadt|kreisfreie stêd]] en waard de haadstêd fan it nije distrikt..

== Stêden en gemeenten ==
De neikommende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt:
{|
!align=left width=50%|Stêden
!align=left width=50%|Frije gemeenten
|- valign=top
||
# [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
# [[Geestland]]
||
# [[Beverstedt]]
# [[Hagen im Bremischen]]
# [[Loxstedt]]
# [[Schiffdorf]]
# [[Woerster Noardseekust]]
|-
!align=left width=50%|Gearwurkingsgemeenten
|-
||
* [[Samtgemeinde Am Dobrock]]
# [[Belum]]
# [[Bülkau]]
# [[Cadenberge]]
# [[Geversdorf]]
# [[Neuhaus (Oste)]]
# [[Oberndorf]]
# [[Wingst]]
* [[Samtgemeinde Börde Lamstedt]]
# [[Armstorf]]
# [[Hollnseth]]
# [[Lamstedt]]
# [[Mittelstenahe]]
# [[Stinstedt]]
*[[Samtgemeinde Hemmoor]]
# [[Hechthausen]]
# [[Hemmoor]]
# [[Osten]]
*[[Samtgemeinde Hodelerlân]]
# [[Ihlienworth]]
# [[Neuenkirchen]]
# [[Nordleda]]
# [[Odisheim]]
# [[Osterbruch]]
# [[Otterndorf]]
# [[Steinau]]
# [[Wanna]]
|}

==Keppeling om utens==
*[https://www.landkreis-cuxhaven.de/ Hiemside fan Landkreis Cuxhaven]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{CommonsBalke|Landkreis Cuxhaven}}

{{Nedersaksen}}

[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1977]]</text>
      <sha1>3zoggzgdtf0um5yjx8twic3lq2wneqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238935</id>
      <parentid>1238933</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>noch wat</comment>
      <origin>1238935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4707" sha1="k0rriekoo6x0w105vajuq4gswcaftrd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Cuxhaven
| ôfbylding                   = Lage des Landkreises Cuxhaven in Deutschland.GIF
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Wappen_Landkreis_Cuxhaven_2018.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik, Niedersaksen, stân 31.12.2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 2.058,96 km²
| befolkingstichtens          = 97 ynw./km²
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| Regierungsbezirk            =
| Bestjoerssit                = [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
| adres bestjoer              = Vincent-Lübeck-Straße 2&lt;br&gt; 27474 Cuxhaven
| koördinaten                 =  
| oprjochting                 = [[1977]]
| opheffing                   =
| yndieling                   = 29 gemeenten
| kenteken                    = CUX
| NUTS-koade                  = DE932
| kreiskaai                   = 03 3 52
| webside                     = [https://www.landkreis-cuxhaven.de/ landkreis-cuxhaven.de] 
}}
'''Cuxhaven''' is in distrikt ([[Landkreis]]) yn it noarden fan de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It leit oan de [[Noardsee]] en it [[Waad]]. De haadstêd en grutste stêd is [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]].&lt;br&gt;  
It distrikt hat in oerflak fan 2073 km² mei {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Cuxhaven (distrikt)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}). 

== Geografy en geology == 
It distrikt grinzget oan de distrikten [[Stade (Landkreis)|Stade]], [[Rotenburg (Wümme)]], [[Osterholz (Landkreis)|Osterholz]], [[Wesermarsch]], de stêd [[Bremerhaven]] en de [[Waadsee]]. It distrikt befettet it fan oarsprong Fryske [[Lân Woersten]] oan 'e Waadkust, dêr't hjoed-de-dei de gemeente [[Woerster Noardseekust]] leit.

De ûndergrûn fan it distrikt bestiet út [[morene]]n en raanwetterslinken út de [[Saalien|Saale-iistiid]], it foarlêste [[glasiaal]] yn it [[Pleistoseen]]. Dy foarme it sânige [[geastgrûn]] mei typyske [[balstien]]nen fan [[granyt]] en [[gneis]]. De einmorenen fan de lêste iistiid, it [[Weichselien]], hawwe it gebiet doe net berikt. Dêrom binne de terreinfoarmen in soad &quot;sêfter&quot; as yn it gebiet dat bekend stiet as de ''Holsteinische Schweiz'' yn de dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]].

It begjin fan t [[Holoseen]] gie mank mei it ranen fan de [[gletsjer]]s, dêr't der in dúdlik heger wurden fan de seespegel troch op te merken wie. De gebieten tichteby de kust ferdwûnen ûnder wetter. Yn de slinken yn it binnenlân ûntjoegen harren, ek troch it tagelyk heger wurden fan it grûnwetternivo, de earste [[leechfean]]gebieten.

Yn de Hodeler Bocht (''Hadler Bucht'') en by de mûning fan de [[Weser]] foarme in grut [[waadgebiet]]. Alle kearen as dat gebiet ûnder wetter strûpte, waard troch it wetter [[sedimint]] oanfierd dat by it drûchfallen efter bleau en [[skoar]]ren foarme.

It distrikt hat ek wol de bijnamme ''Cuxland''

== Skiednis ==
It distrikt is yn [[1977]] stifte nei de fúzje fan de distrikten [[Hodelerlân]], [[Wesermünde]] en de stêd Cuxhaven ferlear doe de status fan [[Kreisfreie Stadt|kreisfreie stêd]] en waard de haadstêd fan it nije distrikt..

== Stêden en gemeenten ==
De neikommende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt:
{|
!align=left width=50%|Stêden
!align=left width=50%|Frije gemeenten
|- valign=top
||
# [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]]
# [[Geestland]]
||
# [[Beverstedt]]
# [[Hagen im Bremischen]]
# [[Loxstedt]]
# [[Schiffdorf]]
# [[Woerster Noardseekust]]
|-
!align=left width=50%|Gearwurkingsgemeenten
|-
||
* [[Samtgemeinde Am Dobrock]]
# [[Belum]]
# [[Bülkau]]
# [[Cadenberge]]
# [[Geversdorf]]
# [[Neuhaus (Oste)]]
# [[Oberndorf]]
# [[Wingst]]
* [[Samtgemeinde Börde Lamstedt]]
# [[Armstorf]]
# [[Hollnseth]]
# [[Lamstedt]]
# [[Mittelstenahe]]
# [[Stinstedt]]
*[[Samtgemeinde Hemmoor]]
# [[Hechthausen]]
# [[Hemmoor]]
# [[Osten]]
*[[Samtgemeinde Hodelerlân]]
# [[Ihlienworth]]
# [[Neuenkirchen]]
# [[Nordleda]]
# [[Odisheim]]
# [[Osterbruch]]
# [[Otterndorf]]
# [[Steinau]]
# [[Wanna]]
|}

==Keppeling om utens==
*[https://www.landkreis-cuxhaven.de/ Hiemside fan Landkreis Cuxhaven]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{CommonsBalke|Landkreis Cuxhaven}}

{{Nedersaksen}}

[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1977]]</text>
      <sha1>k0rriekoo6x0w105vajuq4gswcaftrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Woerster Noardseekust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81190</id>
    <revision>
      <id>1238929</id>
      <parentid>1115214</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1238929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="bysgq34vthvrabho9nwkzbyex6d339u" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Woerster Noardseekust 
| ôfbylding                   = Wurster Nordseeküste in CUX.svg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = Lizzing fan Woerster Noardseekust yn distrikt Cuxhaven 
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Woerster Noardseekust}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 182,08 km²
| befolkingstichtens          = 92 / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                    = 21 m
| lân                       = [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Distrikt
| namme bestjoerlike ienheid 2= Cuxhaven 
| boargemaster               = Marcus Itjen (partijleas)
| stêdsyndieling             = 8 doarpen
| stifting                   =  01-01-2015
| postkoade                 = 27639
| tiidsône                  = CET([[UTC]]+1)
| simmertiid                =  (UTC+2)
| koördinaten               = 53°47´N 08°36´E
| webside                   = 
}}
'''Woerster Noardseekust''' (Dútsk: ''Wurster Nordseeküste'') is in frije gemeente yn de distrikt [[Cuxhaven (distrikt)|Cuxhaven]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]]. De gemeente is ûntstien op [[1 jannewaris]] [[2015]] nei in weryndieling fan de gemeente [[Nordholz]] en de dielnimmende gemeenten [[Cappel]], [[Dorum]], [[Midlum (Lân Woersten)|Midlum]], [[Middelwarden]], [[Mulsum]], [[Padingbüttel]] en [[Wremen]], dy't meiïnoar de gearwurkjende gemeente [[Samtgemeinde Lân Woersten]] foarmen. De eardere gearwurkjende gemeente Lân Woersten komt nammers oerien mei it âlde [[Fryslân|Fryske]] [[Lân Woersten]]. 
Yn de midsiuwen wurken de gemeenten, of leaver sein de doarpen al gear yn it ramt fan dykbou en wetterhûshâlding. 
Reden fan de weryndieling wie dat de finansjele posysje fan de gemeenten swak wie en dat sûnder in fúzje de problemen net oprêden wurde koene. Dizze nije gemeente is in frije ienheidsgemeente wurden en dat betsjut dat de gemeente alle taken selsstannich útfiert. Yn tsjinstelling ta in ''Samtgemeinde'', dy't bepaalde taken útbesteget oan de dielnimmende gemeenten. Op 2 novimber 2014 waarden de boargemaster  en gemeeenteried keazen. De sit sil yn Dorum en Nordholz bliuwe. 
De gemeente grinzget yn it westen oan de [[Noardsee]] en leit benoarden de mûning fan de rivier de [[Wezer]]. Yn it noarden grinzget it oan de stêd [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven]], oan [[Wanna]] yn it noardeasten, oan de ek op 1 jannewaris 2015 foarme gemeente [[Geestland]] yn it easten en suden en [[Bremerhaven]] leit 19 kilometer besuden de gemeente. 

==Keppeling om utens==
[http://www.wursternordseekueste.de/ Webside Woerster Noardseekust]

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Lân Woersten]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]]</text>
      <sha1>bysgq34vthvrabho9nwkzbyex6d339u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koekoekfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115364</id>
    <revision>
      <id>1238909</id>
      <parentid>1217977</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>oars</comment>
      <origin>1238909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8425" sha1="91shsk2qbmgx7iapl0p7dse1g2w4mqs" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           =Greater Coucal.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[Sineeske spoarkoekoek]] (''Centropus sinensis'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme12             = '''koekoekfûgels (''Cuculidae'')
| takson13            = 
| namme13             =
| takson14            = 
| namme14             =
| takson15            = 
| namme15             =
| takson16            = 
| namme16             =
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = Vigors, 1825
}}
De '''koekoekfûgels''' of '''koekútfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Cuculidae'') foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), de [[ûnderklasse]] fan 'e [[moderne fûgels]] (''Neornithes''), de [[tuskenklasse]] fan 'e [[nijkakigen]] (''Neognathae''), it [[boppeskift]] fan 'e [[nije fûgels]] (''Neoaves''), de noch rangleaze groep fan 'e [[trapfoarmigen]] (''Otidimorphae'') en it [[skift]] fan 'e [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes''). Ta dizze famylje heart û.m. de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), mar ek de [[rinkoekoeken]], [[malkoha's]] en [[anys (ûnderfamylje)|anys]]. De koekoekfûgels falle útinoar yn seis [[ûnderfamylje]]s mei yn totaal 149 ferskillende [[soarte]]n. Fan alle koekoekfûgels bedriuwe inkeld de [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'') [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jong grutbringe litte troch fûgels fan oare soarten troch harren [[aai (bist)|aai]] temûk yn it nêst fan dy fûgels te lizzen en it al oanwêzige aai fuort te smiten.

==Beskriuwing==
Koekoekfûgels binne oer it algemien middelgrutte, ranke fûgels mei in lange [[sturt]], in kromme [[snaffel]] en puntige [[wjuk]]ken. Se komme yn alle waarme en tuskenbeiden streken fan 'e wrâld foar, en binne sadwaande lânseigen yn alle [[wrâlddiel]]en útsein [[Antarktika]]. De mearderheid fan 'e soarten libbet lykwols yn 'e [[tropen]]. Guon soarten binne [[trekfûgel]]s. Koekoekfûgels frette [[ynsekt]]en, [[larve]]n en in grut ferskaat oan oar lyts [[dierte]], mar dêrnjonken ek wol [[frucht (plant)|fruchten]]. Se libje oer it algemien yn 'e [[beam]]men, mar guon soarten, lykas de [[rinkoekoeken]], libje op 'e grûn. De bekendste [[soarte]] is de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), dy't ek yn [[Fryslân]] foarkomt, maar wol as &quot;kwetsber&quot; op de nederlânske [[Reade list fan fûgels]] stiet. Yn Súd-Jeropa komt noch de [[toefkoekoek]] (''Clamator glandarius'') foar. Yn [[Jeropa]] libbet fierders ek noch de [[boskkoekoek]] (''Cuculus optatus''), mar dy syn [[ferspriedingsgebiet]] is beheind ta [[East-Jeropa]] fan [[Wyt-Ruslân]] ôf nei it easten ta oant yn [[Aazje]]. [[Fossilen]] fan koekoekfûgels binne bekend fanôf it let [[Eoseen]] yn sawol [[Jeropa]] as [[Noard-Amearika]].

==Koekoekfûgels yn 'e minsklike kultuer==
Koekoeken steane yn 'e [[Westerske wrâld]] benammentlik bekend om harren rop (&quot;koekoek!&quot;), dy't oanlieding jûn hat ta û.m. de ûntwikkeling fan 'e [[koekoeksklok]], en om harren [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jongen troch oarsoartige fûgels grutbringe litte (eat dat trouwens de measte koekoeksoarten net dogge). Fierders hat de rinkoekoek model stien foar it [[tekenfilm]]figuer [[Roadrunner]], en is de koekoek yn 'e [[Grykske mytology]] [[soölatry|hillich yn 'e ferearing]] fan [[Heara]], de [[goadinne]] fan it [[houlik]], en yn it [[hindoeïsme]] yn 'e ferearing fan [[Kamadeva]], de [[god]] fan [[begearte]] en [[langstme]]. Yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] stiet de koekoek foar [[oerhoer]], benammen yn it neidiel fan 'e [[manlik]]e [[houlikspartner]] (''cuckoldry''), wylst er yn [[Japan]] it [[symboal]] is foar [[ûnbeäntwurde leafde]].

==Famylje-opbou==
(Soms wurde de [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'') en/of de [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'') as aparte [[taksonomy]]ske famyljes beskôge, dy't dan de ''Centropodidae'', resp. de ''Crotophagidae'' neamd wurde.)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''koekoekfûgels''' (''Cuculidae'')
** basaal of yndieling ûnwis (''incertae sedis'')
*** skaai ''[[Cursoricoccyx]]'': [[fossyl]]
*** skaai ''[[Dynamopterus]]'': fossyl
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[Sint-Heleenske koekoeken]] (''Nannococcyx''): resint útstoarn
** ûnderfamylje [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
*** skaai [[dwerchkoekoeken]] (''Coccycua''): 3 soarten
*** skaai [[iikhoarntsje- en swartbúkkoekoeken]] (''Piaya''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[ropkoekoeken]] (''Coccyzus''): 13 soarten
** ûnderfamylje [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'')
*** skaai [[echte anys]] (''Crotophaga''): 3 soarten:
**** [[grutte any]] (''Crotophaga major'')
**** [[glêdsnaffelany]] (''Crotophaga ani'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[groefsnaffelany]] (''Crotophaga sulcirostris'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[guirakoekoeken]] (''Guira''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'')
*** skaai ''[[Eocuculus]]'': fossyl
*** skaai [[brûnskoekoeken]] (''Chrysococcyx''): 13 soarten
*** skaai [[burdkoekoeken]] (''Microdynamis''): 1 soarte
*** skaai [[drongokoekoeken]] (''Surniculus''): 4 soarten
*** skaai [[grousnabelkoekoeken]] (''Pachycoccyx''): 1 soarte
*** skaai [[koekoeken]] of echte koekoeken (''Cuculus''): 11 soarten
*** skaai [[koëllen]] (''Eudynamis''): 4 soarten + 1 prehistoarysk útstoarn
*** skaai [[langsturtkoekoeken]] (''Cercococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[langsturtkoëllen]] (''Urodynamis''): 1 soarte
*** skaai [[pyt-fan-fliten]] (''Cacomantis''): 10 soarten
*** skaai [[reuzekoekoeken]] (''Scythrops''): 1 soarte
*** skaai [[sparwerkoekoeken]] (''Hierococcyx''): 8 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[toefkoekoeken]] (''Clamator''): 4 soarten
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Phaenicophaeinae'')
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Carpococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[gielsnabelmalkoha's]] (''Ceuthmochares''): 1 soarte
*** skaai [[kûa's]] (''Coua''): 9 soarten + 1 resint útstoarn
*** skaai [[malkoha's]] of echte malkoha's (''Phaenicophaeus''): 11 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[rafflesmalkoha's]] of Raffles' malkoha's (''Rhinortha''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphinae'')
*** skaai ''[[Neococcyx]]'': fossyl
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphys''): 5 soarten
*** skaai [[lysterkoekoeken]] (''Morococcyx''): 1 soarte
*** skaai [[pau- en fazantkoekoeken]] (''Dromococcyx''): 2 soarten
*** skaai [[rinkoekoeken]] (''Geococcyx''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[streekte koekoeken]] (''Tapera''): 1 soarte
** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderfamylje [[spoarkoekoeken (ûnderfamylje)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropus''): 28 soarten
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cuckoo ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Koekoekfûgel| ]]
[[Kategory:Koekoekeftige]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]</text>
      <sha1>91shsk2qbmgx7iapl0p7dse1g2w4mqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238910</id>
      <parentid>1238909</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Famylje-opbou */ noch wat</comment>
      <origin>1238910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8421" sha1="k02sytw3855p462nwy942h7yopy7ql6" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           =Greater Coucal.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[Sineeske spoarkoekoek]] (''Centropus sinensis'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme12             = '''koekoekfûgels (''Cuculidae'')
| takson13            = 
| namme13             =
| takson14            = 
| namme14             =
| takson15            = 
| namme15             =
| takson16            = 
| namme16             =
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = Vigors, 1825
}}
De '''koekoekfûgels''' of '''koekútfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Cuculidae'') foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), de [[ûnderklasse]] fan 'e [[moderne fûgels]] (''Neornithes''), de [[tuskenklasse]] fan 'e [[nijkakigen]] (''Neognathae''), it [[boppeskift]] fan 'e [[nije fûgels]] (''Neoaves''), de noch rangleaze groep fan 'e [[trapfoarmigen]] (''Otidimorphae'') en it [[skift]] fan 'e [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes''). Ta dizze famylje heart û.m. de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), mar ek de [[rinkoekoeken]], [[malkoha's]] en [[anys (ûnderfamylje)|anys]]. De koekoekfûgels falle útinoar yn seis [[ûnderfamylje]]s mei yn totaal 149 ferskillende [[soarte]]n. Fan alle koekoekfûgels bedriuwe inkeld de [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'') [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jong grutbringe litte troch fûgels fan oare soarten troch harren [[aai (bist)|aai]] temûk yn it nêst fan dy fûgels te lizzen en it al oanwêzige aai fuort te smiten.

==Beskriuwing==
Koekoekfûgels binne oer it algemien middelgrutte, ranke fûgels mei in lange [[sturt]], in kromme [[snaffel]] en puntige [[wjuk]]ken. Se komme yn alle waarme en tuskenbeiden streken fan 'e wrâld foar, en binne sadwaande lânseigen yn alle [[wrâlddiel]]en útsein [[Antarktika]]. De mearderheid fan 'e soarten libbet lykwols yn 'e [[tropen]]. Guon soarten binne [[trekfûgel]]s. Koekoekfûgels frette [[ynsekt]]en, [[larve]]n en in grut ferskaat oan oar lyts [[dierte]], mar dêrnjonken ek wol [[frucht (plant)|fruchten]]. Se libje oer it algemien yn 'e [[beam]]men, mar guon soarten, lykas de [[rinkoekoeken]], libje op 'e grûn. De bekendste [[soarte]] is de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), dy't ek yn [[Fryslân]] foarkomt, maar wol as &quot;kwetsber&quot; op de nederlânske [[Reade list fan fûgels]] stiet. Yn Súd-Jeropa komt noch de [[toefkoekoek]] (''Clamator glandarius'') foar. Yn [[Jeropa]] libbet fierders ek noch de [[boskkoekoek]] (''Cuculus optatus''), mar dy syn [[ferspriedingsgebiet]] is beheind ta [[East-Jeropa]] fan [[Wyt-Ruslân]] ôf nei it easten ta oant yn [[Aazje]]. [[Fossilen]] fan koekoekfûgels binne bekend fanôf it let [[Eoseen]] yn sawol [[Jeropa]] as [[Noard-Amearika]].

==Koekoekfûgels yn 'e minsklike kultuer==
Koekoeken steane yn 'e [[Westerske wrâld]] benammentlik bekend om harren rop (&quot;koekoek!&quot;), dy't oanlieding jûn hat ta û.m. de ûntwikkeling fan 'e [[koekoeksklok]], en om harren [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jongen troch oarsoartige fûgels grutbringe litte (eat dat trouwens de measte koekoeksoarten net dogge). Fierders hat de rinkoekoek model stien foar it [[tekenfilm]]figuer [[Roadrunner]], en is de koekoek yn 'e [[Grykske mytology]] [[soölatry|hillich yn 'e ferearing]] fan [[Heara]], de [[goadinne]] fan it [[houlik]], en yn it [[hindoeïsme]] yn 'e ferearing fan [[Kamadeva]], de [[god]] fan [[begearte]] en [[langstme]]. Yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] stiet de koekoek foar [[oerhoer]], benammen yn it neidiel fan 'e [[manlik]]e [[houlikspartner]] (''cuckoldry''), wylst er yn [[Japan]] it [[symboal]] is foar [[ûnbeäntwurde leafde]].

==Famylje-opbou==
(Soms wurde de [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'') en/of de [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'') as aparte [[taksonomy]]ske famyljes beskôge, dy't dan de ''Centropodidae'', resp. de ''Crotophagidae'' neamd wurde.)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''koekoekfûgels''' (''Cuculidae'')
** basaal of yndieling ûnwis (''incertae sedis'')
*** skaai ''[[Cursoricoccyx]]'': [[fossyl]]
*** skaai ''[[Dynamopterus]]'': fossyl
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[Sint-Helenakoekoeken]] (''Nannococcyx''): resint útstoarn
** ûnderfamylje [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
*** skaai [[dwerchkoekoeken]] (''Coccycua''): 3 soarten
*** skaai [[iikhoarntsje- en swartbúkkoekoeken]] (''Piaya''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[ropkoekoeken]] (''Coccyzus''): 13 soarten
** ûnderfamylje [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'')
*** skaai [[echte anys]] (''Crotophaga''): 3 soarten:
**** [[grutte any]] (''Crotophaga major'')
**** [[glêdsnaffelany]] (''Crotophaga ani'')
**** {{Stambeam2/ein tûke}}[[groefsnaffelany]] (''Crotophaga sulcirostris'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[guirakoekoeken]] (''Guira''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'')
*** skaai ''[[Eocuculus]]'': fossyl
*** skaai [[brûnskoekoeken]] (''Chrysococcyx''): 13 soarten
*** skaai [[burdkoekoeken]] (''Microdynamis''): 1 soarte
*** skaai [[drongokoekoeken]] (''Surniculus''): 4 soarten
*** skaai [[grousnabelkoekoeken]] (''Pachycoccyx''): 1 soarte
*** skaai [[koekoeken]] of echte koekoeken (''Cuculus''): 11 soarten
*** skaai [[koëllen]] (''Eudynamis''): 4 soarten + 1 prehistoarysk útstoarn
*** skaai [[langsturtkoekoeken]] (''Cercococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[langsturtkoëllen]] (''Urodynamis''): 1 soarte
*** skaai [[pyt-fan-fliten]] (''Cacomantis''): 10 soarten
*** skaai [[reuzekoekoeken]] (''Scythrops''): 1 soarte
*** skaai [[sparwerkoekoeken]] (''Hierococcyx''): 8 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[toefkoekoeken]] (''Clamator''): 4 soarten
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Phaenicophaeinae'')
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Carpococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[gielsnabelmalkoha's]] (''Ceuthmochares''): 1 soarte
*** skaai [[kûa's]] (''Coua''): 9 soarten + 1 resint útstoarn
*** skaai [[malkoha's]] of echte malkoha's (''Phaenicophaeus''): 11 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[rafflesmalkoha's]] of Raffles' malkoha's (''Rhinortha''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphinae'')
*** skaai ''[[Neococcyx]]'': fossyl
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphys''): 5 soarten
*** skaai [[lysterkoekoeken]] (''Morococcyx''): 1 soarte
*** skaai [[pau- en fazantkoekoeken]] (''Dromococcyx''): 2 soarten
*** skaai [[rinkoekoeken]] (''Geococcyx''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[streekte koekoeken]] (''Tapera''): 1 soarte
** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderfamylje [[spoarkoekoeken (ûnderfamylje)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropus''): 28 soarten
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cuckoo ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Koekoekfûgel| ]]
[[Kategory:Koekoekeftige]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]</text>
      <sha1>k02sytw3855p462nwy942h7yopy7ql6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238911</id>
      <parentid>1238910</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famylje-opbou */ soarten moatte yn 'e side oer it skaai opnommen wurde, oars wurdt de list te lang.</comment>
      <origin>1238911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8254" sha1="dywi2g0upuk3nmirxs5calhb0csgn67" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           =Greater Coucal.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[Sineeske spoarkoekoek]] (''Centropus sinensis'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme12             = '''koekoekfûgels (''Cuculidae'')
| takson13            = 
| namme13             =
| takson14            = 
| namme14             =
| takson15            = 
| namme15             =
| takson16            = 
| namme16             =
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = Vigors, 1825
}}
De '''koekoekfûgels''' of '''koekútfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Cuculidae'') foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), de [[ûnderklasse]] fan 'e [[moderne fûgels]] (''Neornithes''), de [[tuskenklasse]] fan 'e [[nijkakigen]] (''Neognathae''), it [[boppeskift]] fan 'e [[nije fûgels]] (''Neoaves''), de noch rangleaze groep fan 'e [[trapfoarmigen]] (''Otidimorphae'') en it [[skift]] fan 'e [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes''). Ta dizze famylje heart û.m. de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), mar ek de [[rinkoekoeken]], [[malkoha's]] en [[anys (ûnderfamylje)|anys]]. De koekoekfûgels falle útinoar yn seis [[ûnderfamylje]]s mei yn totaal 149 ferskillende [[soarte]]n. Fan alle koekoekfûgels bedriuwe inkeld de [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'') [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jong grutbringe litte troch fûgels fan oare soarten troch harren [[aai (bist)|aai]] temûk yn it nêst fan dy fûgels te lizzen en it al oanwêzige aai fuort te smiten.

==Beskriuwing==
Koekoekfûgels binne oer it algemien middelgrutte, ranke fûgels mei in lange [[sturt]], in kromme [[snaffel]] en puntige [[wjuk]]ken. Se komme yn alle waarme en tuskenbeiden streken fan 'e wrâld foar, en binne sadwaande lânseigen yn alle [[wrâlddiel]]en útsein [[Antarktika]]. De mearderheid fan 'e soarten libbet lykwols yn 'e [[tropen]]. Guon soarten binne [[trekfûgel]]s. Koekoekfûgels frette [[ynsekt]]en, [[larve]]n en in grut ferskaat oan oar lyts [[dierte]], mar dêrnjonken ek wol [[frucht (plant)|fruchten]]. Se libje oer it algemien yn 'e [[beam]]men, mar guon soarten, lykas de [[rinkoekoeken]], libje op 'e grûn. De bekendste [[soarte]] is de gewoane [[koekoek]] (''Cuculus canorus''), dy't ek yn [[Fryslân]] foarkomt, maar wol as &quot;kwetsber&quot; op de nederlânske [[Reade list fan fûgels]] stiet. Yn Súd-Jeropa komt noch de [[toefkoekoek]] (''Clamator glandarius'') foar. Yn [[Jeropa]] libbet fierders ek noch de [[boskkoekoek]] (''Cuculus optatus''), mar dy syn [[ferspriedingsgebiet]] is beheind ta [[East-Jeropa]] fan [[Wyt-Ruslân]] ôf nei it easten ta oant yn [[Aazje]]. [[Fossilen]] fan koekoekfûgels binne bekend fanôf it let [[Eoseen]] yn sawol [[Jeropa]] as [[Noard-Amearika]].

==Koekoekfûgels yn 'e minsklike kultuer==
Koekoeken steane yn 'e [[Westerske wrâld]] benammentlik bekend om harren rop (&quot;koekoek!&quot;), dy't oanlieding jûn hat ta û.m. de ûntwikkeling fan 'e [[koekoeksklok]], en om harren [[nêstparasitisme]], wêrby't se harren jongen troch oarsoartige fûgels grutbringe litte (eat dat trouwens de measte koekoeksoarten net dogge). Fierders hat de rinkoekoek model stien foar it [[tekenfilm]]figuer [[Roadrunner]], en is de koekoek yn 'e [[Grykske mytology]] [[soölatry|hillich yn 'e ferearing]] fan [[Heara]], de [[goadinne]] fan it [[houlik]], en yn it [[hindoeïsme]] yn 'e ferearing fan [[Kamadeva]], de [[god]] fan [[begearte]] en [[langstme]]. Yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] stiet de koekoek foar [[oerhoer]], benammen yn it neidiel fan 'e [[manlik]]e [[houlikspartner]] (''cuckoldry''), wylst er yn [[Japan]] it [[symboal]] is foar [[ûnbeäntwurde leafde]].

==Famylje-opbou==
(Soms wurde de [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'') en/of de [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'') as aparte [[taksonomy]]ske famyljes beskôge, dy't dan de ''Centropodidae'', resp. de ''Crotophagidae'' neamd wurde.)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''koekoekfûgels''' (''Cuculidae'')
** basaal of yndieling ûnwis (''incertae sedis'')
*** skaai ''[[Cursoricoccyx]]'': [[fossyl]]
*** skaai ''[[Dynamopterus]]'': fossyl
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[Sint-Helenakoekoeken]] (''Nannococcyx''): resint útstoarn
** ûnderfamylje [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
*** skaai [[dwerchkoekoeken]] (''Coccycua''): 3 soarten
*** skaai [[iikhoarntsje- en swartbúkkoekoeken]] (''Piaya''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[ropkoekoeken]] (''Coccyzus''): 13 soarten
** ûnderfamylje [[anys (ûnderfamylje)|anys]] (''Crotophaginae'')
*** skaai [[echte anys]] (''Crotophaga''): 3 soarten:
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[guirakoekoeken]] (''Guira''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[briedparasitêre koekoeken]] (''Cuculinae'')
*** skaai ''[[Eocuculus]]'': fossyl
*** skaai [[brûnskoekoeken]] (''Chrysococcyx''): 13 soarten
*** skaai [[burdkoekoeken]] (''Microdynamis''): 1 soarte
*** skaai [[drongokoekoeken]] (''Surniculus''): 4 soarten
*** skaai [[grousnabelkoekoeken]] (''Pachycoccyx''): 1 soarte
*** skaai [[koekoeken]] of echte koekoeken (''Cuculus''): 11 soarten
*** skaai [[koëllen]] (''Eudynamis''): 4 soarten + 1 prehistoarysk útstoarn
*** skaai [[langsturtkoekoeken]] (''Cercococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[langsturtkoëllen]] (''Urodynamis''): 1 soarte
*** skaai [[pyt-fan-fliten]] (''Cacomantis''): 10 soarten
*** skaai [[reuzekoekoeken]] (''Scythrops''): 1 soarte
*** skaai [[sparwerkoekoeken]] (''Hierococcyx''): 8 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[toefkoekoeken]] (''Clamator''): 4 soarten
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Phaenicophaeinae'')
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Alde Wrâld]] (''Carpococcyx''): 3 soarten
*** skaai [[gielsnabelmalkoha's]] (''Ceuthmochares''): 1 soarte
*** skaai [[kûa's]] (''Coua''): 9 soarten + 1 resint útstoarn
*** skaai [[malkoha's]] of echte malkoha's (''Phaenicophaeus''): 11 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[rafflesmalkoha's]] of Raffles' malkoha's (''Rhinortha''): 1 soarte
** ûnderfamylje [[grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphinae'')
*** skaai ''[[Neococcyx]]'': fossyl
*** skaai [[echte grûnkoekoeken fan de Nije Wrâld]] (''Neomorphys''): 5 soarten
*** skaai [[lysterkoekoeken]] (''Morococcyx''): 1 soarte
*** skaai [[pau- en fazantkoekoeken]] (''Dromococcyx''): 2 soarten
*** skaai [[rinkoekoeken]] (''Geococcyx''): 2 soarten
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[streekte koekoeken]] (''Tapera''): 1 soarte
** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderfamylje [[spoarkoekoeken (ûnderfamylje)|spoarkoekoeken]] (''Centropodinae'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[spoarkoekoeken (skaai)|spoarkoekoeken]] (''Centropus''): 28 soarten
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cuckoo ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Koekoekfûgel| ]]
[[Kategory:Koekoekeftige]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]</text>
      <sha1>dywi2g0upuk3nmirxs5calhb0csgn67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frjentsjerteradiel (1851-1984)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119828</id>
    <revision>
      <id>1238916</id>
      <parentid>1191575</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ korr</comment>
      <origin>1238916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13648" sha1="0d9nmcbuy2440i6terpvmt6po1nn01b" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente
| namme                       = Frjentsjerteradiel
| ôfbyld                      = [[File:Tzum (2009).jpg|300px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Doarpsgesint fan [[Tsjom]] mei de [[Jehannestsjerke (Tsjom)|Jehannestsjerke]].&lt;/small&gt;
| flagge                      = [[File:Flagge fan Frjentsjerteradiel (1962-1984).PNG|border|125px]]
| wapen                       = [[File:Franekeradeel wapen 1816.svg|60px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Wapen fan Frjentsjerteradiel (1818-1984)|Wapen fan Frjentsjerteradiel]]&lt;/small&gt;
| lokaasje                    = [[File:Fryslân-Gemeenten (1944-1984) - Frjentsjerteradiel read.png|300px]] 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| boargemaster                = 
| haadplak                    = [[Frjentsjer]] &lt;small&gt;(bûten de gemeente)&lt;/small&gt;
| grutste plak                = [[Tsjom]]
| ynwennertal                 = 3.883 &lt;small&gt;(1981)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;&gt;{{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (Frysk Deiblêd), ISBN 9 06 48 00 154, s. 22.&lt;/ref&gt; 
| befolkingstichtens          = 65,6 / [[km²]]
| oerflak                     = 59,15 km²&lt;ref name=&quot;neff-858&quot;&gt;{{NEfF|858}}&lt;/ref&gt;
| wêrfan lân                  = 
| wêrfan wetter               = 
| tal stêden                  = 
| tal doarpen                 = 11
| ferkearsieren               = 
| oprjochte                   = [[1851]]
| perioade 1                  = oant 1851
| namme perioade 1            = [[File:Franekeradeel wapen 1816.svg|10px]] [[Gritenij Frjentsjerteradiel]]
| perioade 2                  = 1971
| namme perioade 2            = ferlies grutste diel fan [[Mullum]]
| perioade 3                  = 
| namme perioade 3            = 
| perioade 4                  = 
| namme perioade 4            = 
| perioade 5                  = 
| namme perioade 5            = 
| opheft                      = [[1984]]
| opgien yn                   = [[File:Flagge fan Frjentsjerteradiel.png|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)|(nij) Frjentsjerteradiel]]&lt;br&gt;[[File:Flagge fan Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]]
| no part fan                 = [[File:Flagge fan de Waadhoeke.PNG|border|20px]] [[De Waadhoeke]]&lt;br&gt;[[File:Flagge fan Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]]
| netnûmer                    = 
| postkoades                  = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| webside                     = 
}}
{{Of|de gemeente Frjentsjerteradiel fan 1851 oant 1984|de gemeente Frjentsjerteradiel fan 1984 oant 2018|Frjentsjerteradiel (1984-2018)}}
'''Frjentsjerteradiel''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Franekeradeel'') is in eardere [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn it [[noardwesten]] fan [[Fryslân]], dy't bestie fan [[1851]] oant [[1984]]. De gemeente omfieme 11 [[doarp]]en mar gjin [[haadplak]], mei't it [[gemeentehûs]] bûten de eigentlike gemeente yn 'e [[stêd]] (en gemeente) [[Frjentsjer]] fêstige wie. It âlde Frjentsjerteradiel bestie út twa [[trimdiel]]en, dy't [[noard]]lik en [[súd]]lik fan 'e [[Frjentsjer (gemeente)|Gemeente Frjentsjer]] leine. It âlde Frjentsjerteradiel hie op [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1981]] 3.883 ynwenners,&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; en besloech in [[oerflak]] fan 59,2&amp;nbsp;km².&lt;ref name=&quot;neff-858&quot;/&gt; It gie yn [[1984]] mei inkele buorgemeenten op yn 'e nije gemeente [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)|Frjentsjerteradiel]].

==Geografy==
[[File:Het landschap bij Hitzum in Friesland.jpg|left|250px|thumb|It [[plattelân]] fan Frjentsjerteradiel by [[Hitsum]].]]
De gemeente Frjentsjerteradiel lei yn it [[noardwest]]like part fan 'e [[Nederlân]]ske [[provinsje]] [[Fryslân]] en bestie út twa [[trimdiel]]en, in Noardertrimdiel en in Sudertrimdiel. It Sudertrimdiel wie hast twa kear sa grut as it Noardertrimdiel. Frjentsjerteradiel lei yn 'e [[Klaaistreek]]; it Sudertrimdiel makke fierhinne diel út fan 'e [[Greidhoeke]], wylst it Noardertrimdiel foar it meastepart ta de [[Bouhoeke]] hearde. De gemeente hie yn totaal in [[oerflak]] fan 59,15&amp;nbsp;km².&lt;ref name=&quot;neff-858&quot;/&gt; Frjentsjerteradiel wie in gemeente sûnder [[haadplak]], want as [[gemeentehûs]] fungearre sûnt [[1895]] it [[Martenahûs (Frjentsjer)|Martenahûs]] yn [[Frjentsjer]], bûten de gemeentegrinzen.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

It Noardertrimdiel waard yn it [[easten]] begrinzge troch [[Menameradiel]], yn it [[noarden]] en [[westen]] troch [[Barradiel]], en yn it [[suden]] troch de gemeente [[Frjentsjer (gemeente)|Frjentsjer]]. Yn it [[súdeasten]] hie it in hiel koarte grins mei de noardpunt fan [[Hinnaarderadiel]]. It Sudertrimdiel waard yn it [[súdeasten]] en [[easten]] begrinzge troch [[Hinnaarderadiel]], yn it [[noardeasten]] troch de gemeente [[Frjentsjer (gemeente)|Frjentsjer]], yn it [[noardwesten]] troch [[Barradiel]], yn it [[westen]] troch de gemeente [[Harns (gemeente)|Harns]], en yn it [[súdwesten]] en [[suden]] troch [[Wûnseradiel]]. De beide trimdielen waarden dus faninoar skaat troch de gemeente [[Frjentsjer (gemeente)|Frjentsjer]], dy't as in soarte fan hamburger tusken de beide dielen fan in broadsje ynklamme siet. 

===Plakken===
It âlde Frjentsjerteradiel omfette 11 [[doarp]]en. Yn it Noardertrimdiel leine: [[Boer (plak)|Boer]], [[Doanjum]], [[Peins]], [[Rie (plak)|Rie]], [[Skalsum]] en [[Sweins]];&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; en yn it Sudertrimdiel leine: [[Achlum]], [[Hitsum]], [[Hjerbeam]], [[Mullum]] en [[Tsjom]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; [[Buorskip]]pen yn it Noardertrimdiel wiene: [[De Beinten]] en [[Molswert]]; en yn it Sudertrimdiel leine de buorskippen: [[Barrum]], [[Dearsum (Frjentsjerteradiel)]], [[Fâltum]], [[Gelterp]], [[Hearema]], [[Holpryp]], [[De Kampen (Frjentsjerteradiel)|De&amp;nbsp;Kampen]], [[Keimpetille (buorskip)|Keimpetille]], [[Koüm]], [[De&amp;nbsp;Krok]], [[Miedum (Frjentsjerteradiel)]], [[Sitlum]] en [[Sopsum]].

==Skiednis==
[[File:Kaart van de grietenij Franekeradeel De grietenie van Franeker deel (titel op object), RP-P-AO-2-21B-2.jpg|thumb|250px|left|Lânkaart út 1664.]]
De gemeente Frjentsjerteradiel kaam fuort út 'e âldere [[gritenij Frjentsjerteradiel]], dy't tebek gie oan yn 'e [[Midsiuwen]] en yn [[1417]] as selsstannige [[gritenij]] ûntstie út 'e saneamde [[Frjentsjerter Fiifdielen]], dêr't ek [[Baarderadiel]], [[Barradiel]], [[Hinnaarderadiel]] en [[Menameradiel]] harren oarsprong yn fûnen.&lt;ref&gt;{{NEfF|857}}&lt;/ref&gt; Frjentsjerteradiel wie fan 'e [[Iere Midsiuwen]] ôf relatyf tichtbefolke, sjoen hoefolle [[terp]]en oft der yn en om 'e doarpen lizze. [[Kleaster]]s stiene te [[Miedum (Frjentsjerteradiel)|Miedum]] en ûnder [[Mullum]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

It kleaster by Mullum wie it ferneamde [[Kleaster Lúntsjerk]], stifte yn [[1157]], dat ûnder de partijskippen tusken de [[Skieringers]] en de [[Fetkeapers]] sûnder foarbehâld op 'e hân fan 'e Fetkeapers wie.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; Fral om't de [[stêd]] [[Frjentsjer]] in bolwurk fan 'e Skieringers wie, waard der op it omlizzende [[plattelân]] in protte fochten,&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; en yn 'e [[Saksetiid]] ([[1498]]-[[1515]]) wie de krite ek it toaniel fan striid tusken de oanhingers fan [[Albrecht fan Saksen]] en syn [[soan]]nen en [[opstân|opstanninge]] [[Westerlauwerske Friezen|Friezen]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; Noch wer letter waarden der tusken [[1515]] en [[1527]] ek ferskate [[fjildslach|fjildslaggen]] tusken de [[Hartochdom Gelre|Geldersen]] en de [[Hartochdom Boergonje|Boergondiërs]] útfochten.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;
[[File:Flagge fan Frjentsjerteradiel (foar 1962).PNG|left|thumb|150px|De [[flagge]] fan Frjen- tsjerteradiel oant [[1962]].]]

Yn lettere iuwen krige Frjentsjerteradiel in beskate [[wolfeart]] troch de bloei fan 'e [[lânbou]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; Yn 'e [[njoggentjinde iuw]] wiene der wer konflikten, want Frjentsjerteradiel wie ien fan 'e gemeenten yn 'e noardwesthoeke fan Fryslân dêr't al ier in [[maatskiplik]]e beweging ûntstie dy't opkaam foar de belangen fan 'e [[arbeidersklasse]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; Nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] waarden de measte doarpen yn 'e gemeente sterk troffen troch [[befolkingskrimp]] dy't it gefolch wie fan in gebrek oan [[wurkgelegenheid]] dat wer feroarsake waard troch de [[meganisaasje]] fan 'e [[agraryske sektor]]. Troch [[fúzje]]s en reorganisaasjes ferdwûnen ek de lytse [[molkfabryk|molfabriken]], lykas yn [[1974]] it fabryk fan [[Tsjom]]. Ek de [[middenstân]], [[tsjerke]]n, [[skoalle]]n en it [[feriening]]slibben krigen it dreech troch it weromrinnen fan it ynwennertal.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

Yn [[1971]] moast Frjentsjerteradiel it westlikste hoekje fan syn Sudertrimdiel mei it grutste part fan it doarp [[Mullum]] ôfstean oan 'e gemeente [[Harns (gemeente)|Harns]].&lt;ref&gt;{{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (Frysk Deiblêd), ISBN 9 06 48 00 154, s. 26.&lt;/ref&gt; By de grutte [[gemeentlike weryndieling]] dy't yn [[1984]] yn Fryslân trochfierd waard, ferlear de gemeente úteinlik hielendal syn selsstannichheid om mei de gemeente [[Frjentsjer (gemeente)|Frjentsjer]] en it grutste part fan 'e gemeente [[Barradiel]] op te gean yn in nije [[bestjoer|bestjoerlike ienheid]]. Dêrtsjin wie yn Frjentsjerteradiel minder beswier as yn Barradiel, dat him der lange tiid fûleindich tsjin fersette,&lt;ref&gt;{{Aut|[[Klaas Jansma|Jansma, Klaas]]}}, ''Friesland en Zijn 44 Gemeenten'', Ljouwert, 1981 (Frysk Deiblêd), ISBN 9 06 48 00 154, s. 8.&lt;/ref&gt; al wie Frjentsjerteradiel it ek net alhiel iens mei de wize fan skaalfergrutting dy't it fan hegerhân oplein krige.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; De uterste westhoeke fan it âlde Frjentsjerteradiel bleau bûten de nije gemeente en kaam ynstee by [[Harns (gemeente)|Harns]] te hearren, sadat it eastlike diel fan [[Mullum]] weriene waard mei de rest fan it doarp, dy't al yn [[1971]] by Harns kommen wie. Om't de [[namme]] fan 'e nije gemeente ek [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)|Frjentsjerteradiel]] wie, wurdt de nije gemeente faak as in fuortsetting sjoen fan it âlde Frjentsjerteradiel, dat de stêd Frjentsjer en Barradiel [[anneksearre]] hawwe soe. Yn wurklikheid hold it âlde Frjentsjerteradiel yn [[1984]] folslein op te bestean en kin de nije gemeente Frjentsjerteradiel better sjoen wurde as in fuortsetting fan 'e gemeente Frjentsjer.
[[File:Tsjom (Tzum) - Mûne Fâltum.jpg|thumb|right|250px|De [[mole]] [[Fâltum (mole)|Fâltum]], by [[Tsjom]] [[winter]]deis.]]
[[File:Dorpsgezicht van het dorp Achlum in Friesland.jpg|thumb|right|250px|Doarpsgesicht fan [[Achlum]].]]
[[File:Doanjum, tsjerke.jpg|thumb|right|250px|De [[herfoarme tsjerke (Doanjum)|herfoarme tsjerke]] fan [[Doanjum]].]]

==Demografy==
Frjentsjerteradiel hie yn [[1714]] 2.145 ynwenners, yn [[1900]] 5.151, yn [[1954]] 5.133, yn [[1969]] 4.753, en yn [[1974]] (nei in grinswiziging mei [[Harns (gemeente)|Harns]]) noch 4.031.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; Op [[1 jannewaris]] [[1981]] hie de gemeente in [[befolking]] fan 3.883 minsken.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; De [[befolkingstichtens]] bedroech doe 65,6 minsken de km². De befolking wie doe sa oer de doarpen ferdield:&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! doarp
! ynwenners
|-
| [[Tsjom]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.150
|-
| [[Achlum]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 736
|-
| [[Doanjum]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 423
|-
| [[Rie (plak)|Rie]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 381
|-
| [[Peins]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 321
|-
| [[Hitsum]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 249
|-
| [[Hjerbeam]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 225
|-
| [[Skalsum]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 148
|-
| [[Sweins]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 109
|-
| [[Mullum]] &lt;small&gt;(Frjentsjerteradielster part)&lt;/small&gt;
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 80
|-
| [[Boer (plak)|Boer]]
|style=&quot;text-align:right;&quot;| 61
|-
|}

Op it mêd fan 'e [[godstsjinst]] wie yn [[1971]] 42% fan 'e [[befolking]] fan Frjentsjerteradiel [[Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke|herfoarme]], 19% [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformeard]] en 6,5% [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk]]. Fierders bestie 27% fan 'e befolking út [[ateïsme|ateïsten]] en [[agnostisisme|agnosten]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

Wat de [[polityk]] oangie, wie it [[CDA]] yn Frjentsjerteradiel de grutste [[politike partij|partij]]. By de [[ferkiezings]] foar de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] fan [[1978]] krigen de [[CHU]], [[ARP]] en [[KVP]] (dy't yn [[1980]] fúzjearje soene ta it [[CDA]]) mei-inoar 44,0% fan 'e stimmen; de [[PvdA]] 30,9%; de [[VVD]] 11,4%; de [[FNP]] 7,5%; en [[D66]] 2,5%.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

Yn [[1971]] wie fan 'e befolking fan Frjentsjerteradiel 26,9% wurksum yn 'e [[lânbou]]; 34,8% yn 'e [[yndustry]]; en 32,5% yn 'e [[tsjinstesektor]].&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt; It [[wurkleasheid]]spersintaazje bedroech yn [[1981]] foar [[manlju]] 14,5% en foar [[froulju]] 16,5%.&lt;ref name=&quot;jansma s. 22&quot;/&gt;

==Sjoch ek==
*[[list fan grytmannen fan Frjentsjerteradiel]]
*[[list fan boargemasters fan Frjentsjerteradiel]]
*[[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
*[[De Waadhoeke]]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Franekeradeel}}
}}
{{GemeentenFryslân}}

[[Kategory:Frjentsjerteradiel (oant 1984)| ]]
[[Kategory:Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Fryslân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1984]]</text>
      <sha1>0d9nmcbuy2440i6terpvmt6po1nn01b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flissingen (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130677</id>
    <revision>
      <id>1238902</id>
      <parentid>1124434</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T20:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere. ynfobokes en tekst tafoege</comment>
      <origin>1238902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="5c536wnyio6ql8cfah1f6xcosfuyles" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Flissingen&lt;br&gt;Vlissingen
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Vlissingen vlag.svg
| wapen                 = Vlissingen wapen.svg
| kaart                 = NL - locator map municipality code GM0718 (2016).png
| kaart1                = Gem-Vlissingen-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| haadplak              = [[Flissingen]]
| oerflak               = 344,97 km² &lt;ref name=overheid&gt;[https://organisaties.overheid.nl/27711/Gemeente_Vlissingen Overheid.nl]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 
| wetter                = 
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Flissingen (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=overheid/&gt;
| befolkingstichtens    = 
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          = 
| list                  = 
| oprjochte             = [[1811]]
| tiidrek1              = 
| yndieling_tiidrek1    =
| tiidrek2              = 
| yndieling_tiidrek2    = 
| tiidrek3              = 
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = A58, N254, N288
| netnûmer              = 0118
| postkoade             = 4380–4389
| webstee               = [https://www.vlissingen.nl/ www.vlissingen.nl]
}}
'''Flissingen''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Vlissingen'', [[Siuwsk]]: ''Vlissienge'') is in [[Nederlânske gemeenten|gemeente]] yn it westen fan 'e provinsje [[Seelân]].

De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Flissingen (gemeente)}} ynwenners &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;  en hat in oerflakte fan 344,83 [[kante kilometer|km²]] (wêrfan 310,65 km² wetter). 

Haadplak is de stêd [[Flissingen (stêd)|Flissingen]]. Njonken de stêd Flissingen lizze yn 'e gemeente ek noch [[Oost-Souburg]], [[West-Souburg]] en [[Ritthem]]. West-Souburg en Oost-Souburg grinzgje fuort oan 'e bebouwing fan Flissingen, wylst Ritthem in lyts doarpke is dat eastliker leit. 

Ritthem wie oant 1 july 1966 in folslein selsstannige gemeente. Yn dat jier waard de gemeente Ritthem opheft en by Flissingen yndield. Oost-Souburg en West-Souburg wienen oant 1835 twa aparte gemeenten. Yn 1835 waarden hja al gearfoege ta ien nije gemeente mei de namme Oost- en West-Souburg. Dy kombinearre gemeente hat dêrnei noch oant 1 july 1966 bestien en waard doe op 'e selde datum as Ritthem by Flissingen weryndield.&lt;ref&gt;[https://www.zeeuwsarchief.nl/bronnen/zeeuwse-woonplaatsen/oost-en-west-souburg/ Siuwsk Argyf]&lt;/ref&gt; 

Njonken dy doarpen leit yn 'e gemeente ek de buorskip [[Groot-Abeele]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Vlissingen|Flissingen}}
}}
{{GemeenteFlissingen}}
{{GemeentenSeelân}}
[[Kategory:Flissingen| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Seelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1811]]</text>
      <sha1>5c536wnyio6ql8cfah1f6xcosfuyles</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Rûne Feanen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130729</id>
    <revision>
      <id>1238937</id>
      <parentid>1159291</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, ynfoboks en tekst tafoege.</comment>
      <origin>1238937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4941" sha1="o96imhgxsrd6smlbmz9brquqg0k1mye" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = De Rûne Feanen
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Flag of Ronde Venen.svg
| wapen                 = De Ronde Venen wapen 2016.svg
| kaart                 = Map - NL - Municipality code 0736 (2014).png
| kaart1                = Gem-DeRondeVenen-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Ofbyld:Utrecht (province)-Flag.svg|20px]] [[Utert (provinsje)|Utert]]
| haadplak              = [[Mijdrecht]]
| oerflak               = 116,98 km² &lt;ref name=alle&gt;[https://allecijfers.nl/gemeente/de-ronde-venen/ AlleCijfers]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 99,68 km²
| wetter                = 17,30 km²
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Rûne Feanen}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=alle/&gt;
| befolkingstichtens    = 459 ynw./km²
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          = 
| list                  = 
| oprjochte             = [[1989]]
| tiidrek1              = Oant 1989
| yndieling_tiidrek1    = [[Mijdrecht|Gem. Mijdrecht]]&lt;br&gt;[[Vinkeveen en Waverveen|Gem. Finkefean en Waverfean]]&lt;br&gt;[[Wilnis|Gem. Wilnis]]
| tiidrek2              = Sûnt [[2011]]
| yndieling_tiidrek2    = [[Abcoude|Gem. Abcoude]]
| tiidrek3              = 
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = A2, N201
| netnûmer              = 0297
| postkoade             = 1391–1393, 1427–1428, 1431, 3640–3643, 3645, 3648–3649
| webstee               = [https://www.derondevenen.nl/ www.derondevenen.nl]
}}
'''De Rûne Feanen''' ([[Nederlânsk]]: ''De Ronde Venen'') is in [[Nederlânske gemeenten|gemeente]] yn it noardwesten fan 'e provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]]. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Rûne Feanen}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}) boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]) en in oerflak fan 116,98 [[kante kilometer|km²]] (wêrfan 16,21 km² wetter). 

De gemeente is yn 1989 oprjochte en ûntstie troch it gearfoegjen fan trije gemeenten: [[Finkefean en Waverfean]], [[Mijdrecht]] en [[Wilnis]]. [[Abcoude]] waard op 1 jannewaris 2011 by De Rûne Feanen yndield. It haadplak is [[Mijdrecht]].

== Skiednis == 
It gebiet fan De Rûne Feanen is ûntstien troch feanterij en ynpoldering. Om it gebiet hinne lizze de rivieren de [[Kromme Mijdrecht (rivier)|Kromme Mijdrecht]], [[Amstel (rivier)|Amstel]], [[Waver (rivier)|Waver]], [[Winkel (rivier)|Winkel]], [[Angstel]] en [[Aa (Utert)|Aa]]. Dy rivieren foarmje meiïnoar hast in sletten sirkel en hawwe de wize fan lanoanmeitsjen en lânferkaveling foar in grut part bepaald.

Oarspronklik hearde it gebiet by it grûngebiet dat de [[Hillige Roomske Ryk|Dútske]] keizer [[Otto I fan it Hillige Roomske Ryk|Otto I]] yn 953 oan 'e [[Prinsbisdom Utert|biskop fan Utert]] skonken hie. It gebiet wie doe noch net oanmakke. De lânoanmakkerij begûn neidat biskop Koenraad fan Utert it gebiet skonken hie oan it [[kapittel]] fan [[Sint-Janstsjerke (Utert)|Sint-Jan]] yn [[Utert (stêd)|Utert]]. Dêrby spilen sawol it fêststellen fan 'e grins tusken Hollân en it Stift as it oanmeitsjen fan it feangebiet in wichtige rol.

Yn [[1989]] ûntstie de gemeente De Rûne Feanen troch it gearfoegjen fan 'e eardere gemeenten Finkefean en Waverfean en [[Wilnis]]. De hjoeddeiske gemeente ûntstie op 1 jannewaris 2011 troch de gearfoeging fan De Rûne Feanen mei de eardere gemeente [[Abcoude]].

== Gea ==
[[Ofbyld:Vinkeveen.JPG|thumb|left|De Finkefeanske Plassen.]]
De Rûne Feanen bestiet foar it grutste part út ynpoldere [[fean]]. Yn it easten fan 'e gemeente lizze de [[Finkefeanske Plassen]]. De plassen en it gebiet [[Botshol]] foarmje in fysike skieding tusken [[Abcoude]] en [[Baambrugge]] oan 'e iene kant en it eigentlike gebiet fan 'e Rûne Feanen oan 'e oare kant. Der rint lykwols in wei troch de Feankefeanske Plassen, de [[Baambrugse Zuwe]].

Yn it sintrum fan 'e gemeente, tusken de âlde doarpskearnen fan [[Mijdrecht]], [[Vinkeveen]] en [[Wilnis]], leit de leechlizzende polder [[Groot-Mijdrecht]], dy't sa'n seis meter ûnder NAP leit.

== Plakken ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Plak
! Ynwenners (2026)
|-
| [[Abcoude]]
| 8.194
|-
| [[Amstelhoek]]
| 956
|-
| [[Baambrugge]]
| 1.456
|-
| [[De Hoef (Utert)|De Hoef]]
| 847
|-
| [[Mijdrecht]]
| 16.234
|-
| [[Vinkeveen]]
| 9.733
|-
| [[Waverveen]]
| 800
|-
| [[Wilnis]]
| 7.529
|}


{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|De Ronde Venen|De Rûne Feanen}}
}}
{{Navigaasje De Rûne Feanen}}
{{GemeentenUtert}}
[[Kategory:De Rûne Feanen| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Utert]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1989]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2011]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2011]]</text>
      <sha1>o96imhgxsrd6smlbmz9brquqg0k1mye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiifhearelannen (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140275</id>
    <revision>
      <id>1238876</id>
      <parentid>1224777</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T13:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks, teks en nav.</comment>
      <origin>1238876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="21nrcnd0s53y3bz1ynr7qfvlzk21kne" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Fiifhearelannen
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Flag of Vijfheerenlanden.svg
| wapen                 = Vijfheerenlanden wapen.svg
| kaart                 = Map - NL - Municipality code 1961 (2019).svg
| kaart1                = Gem-Vijfheerenlanden-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Ofbyld:Utrecht (province)-Flag.svg|20px]] [[Utert (provinsje)|Utert]]
| haadplak              = [[Fianen]]
| oerflak               = 153,31 km²
| lân                   = 146,41 km²
| wetter                = 6,9 km²
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Fiifhearelannen (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
| befolkingstichtens    = 412 ynw./km²
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          =
| list                  = 
| oprjochte             = [[2019]]
| tiidrek1              = Oant 2019
| yndieling_tiidrek1    = [[Leerdam|Gemeente Leerdam]]&lt;br&gt;[[Fianen|Gemeente Fianen]]&lt;br&gt;[[Zederik|Gemeente Zederik]]
| tiidrek2              = 
| yndieling_tiidrek2    = 
| tiidrek3              = 
| yndieling_tiidrek3    = 
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         =      
| netnûmer              = 
| postkoade             = 4120–4245
| webstee               = [https://www.vijfheerenlanden.nl/ www.vijfheerenlanden.nl]
}}
'''Fiifhearelannen''' ([[Nederlânsk]]: ''Vijfheerenlanden'') is in [[Nederlânske gemeenten|gemeente]] yn it suden fan 'e provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]]. 

De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Fiifhearelannen (gemeente)}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}), boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]) en hat in oerflakte fan 153,31 [[kante kilometer|km²]] (wêrfan 6,9 km² wetter). 

De gemeente is yn 2019 oprjochte en is ûntstien troch it gearfoegjen fan trije gemeenten: [[Fianen]], [[Leardam]] en [[Zederik]]. Haadplak is it plak [[Meerkerk]]. De gemeente Fiifhearelannen komt rûchwei oerien mei de lânstreek [[Fiifhearelannen (lânstreek)|Fiifhearelannen]].

== Plakken ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Stêden
! Ynwenners
! Doarpen
! Ynwenners
|-
| [[Ameide (plak)|Ameide]]
| 3.955
| [[Everdingen]]
| 1.205
|-
| [[Leerdam]]
| 19.615
| [[Hagestein]]
| 1.515
|-
| [[Vianen (Utert)|Vianen]]
| 16.670
| [[Hei- en Boeicop]]
| 1.015
|-
| 
| 
| [[Hoef en Haag]]
| 2.945
|-
| 
| 
| [[Kedichem]]
| 835
|-
| 
| 
| [[Leerbroek]]
| 1.545
|-
| 
| 
| [[Lexmond]]
| 2.970
|-
| 
| 
| [[Meerkerk]]
| 3.950
|-
| 
| 
| [[Nieuwland (Vijfheerenlanden)|Nieuwland]]
| 1.035
|-
| 
| 
| [[Schoonrewoerd]]
| 1.680
|-
| 
| 
| [[Tienhoven aan de Lek]]
| 805
|-
| 
| 
| [[Zijderveld]]
| 870
|}

== Skiednis ==
Op 10 novimber 2015 waard bekend dat de gemeenten [[Fianen]], [[Leerdam]] en [[Zederik]] gearfoege wurde soene ta ien nije gemeente. De weryndieling waard op 1 jannewaris 2019 in feit. Al in jier earder, op 1 jannewaris 2018, waarden de amtlike organisaasjes fan 'e trije gemeenten gearfoege.

By dy weryndieling waard ek de provinsjegrins feroare. Fianen hearde sûnt 2002 by de provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]], wylst Leerdam en Zederik by [[Súd-Hollân]] hearden. Yn it proses waard dêrom lang diskusjearre oer de fraach by hokker provinsje de nije gemeente hearre moast. Lang om let waard keazen foar Utert, nettsjinsteande beswieren út Súd-Hollân.

De provinsjes koene it net iens wurde oer de kar. In ûnôfhinklik adviseur, de CDA-er [[Geert Jansen (politikus)|Geert Jansen]], advisearre by eintsjebeslút om de nije gemeente by Utert yn te dielen. De ministerried naam dat advys oer. De [[Twadde Keamer]] stimde yn april 2018 yn mei it wetsfoarstel en de [[Earste Keamer]] die dat yn july fan dat jier. Op 1 jannewaris 2019 ûntstie sa de hjoeddeiske gemeente Fiifhearelannen.

== Rjochtsaak Niemans ==
De eardere gemeente Fianen wie al sûnt de jierren 1970 belutsen by in langrinnende rjochtsaak mei betonbedriuw Niemans oer in roalling fan grûn. Yn 2020 waard de gemeente Fianen troch it Gerjochtshôf De Haach oanspraaklik steld foar de skea. De gemeente Fiifhearelannen moast dêrom noch €52 miljoen oan it bedriuw betelje. De saak wurdt as de langstrinnende rjochtsaak fan Nederlân beskôge.

== Polityk ==
By de earste gemeenteriedsferkiezingen foar de nije gemeente, op 21 novimber 2018, kaam it [[CDA]] as grutste partij út 'e bus. By de foarming fan it earste kolleezje spile de keapsnein in wichtige rol. De [[SGP]], dy't fiif sitten helle en sterk hechtet oan de sneinsrêst, waard dêrom al foar de koälysjeûnderhannelings troch de [[VVD]] útsletten as koälysjepartner. Uteinlik waard in brede koälysje foarme fan CDA, [[KristenUny]], [[PvdA]], [[D66]] en VVD, mei 20 fan 'e 31 sitten.

Yn maart 2019 mochten ynwenners fan elts doarp har útsprekke oer de fraach oft winkels alle sneinen iepen mochten fan 12.00 oant 17.00 oere. De útslach ferskilde sterk per plak. Yn ûnder mear Leerdam, Fianen en Lexmond waarden keapsneinen tastien, wylst yn Ameide, Meerkerk en ferskate oare plakken de sneinsrêst hanthavene waard. Yn Kedichem en Schoonrewoerd waard in tuskenfoarm keazen.


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Vijfheerenlanden|Fiifhearelannen}}
}}
{{GemeenteFiifhearenlannen}}
{{GemeentenUtert}}

[[Kategory:Fiifhearelannen| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Utert]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2019]]</text>
      <sha1>21nrcnd0s53y3bz1ynr7qfvlzk21kne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjoerd Huizinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144354</id>
    <revision>
      <id>1238881</id>
      <parentid>1013129</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>spaasje</comment>
      <origin>1238881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="afwwi16ol6zo0qlh8i77fngfzmjjf9i" xml:space="preserve">'''Sjoerd Huizinga''' ([[Bûtenpost]], [[12 febrewaris]] [[1898]] - [[Grins (stêd)|Grins]], [[4 juny]] [[1972]]) wie in Frysk [[ferver]] en [[keunstskilder]].

Hy krige ûnderrjocht yn it skilderjen fan [[Herman Dijkstra (keunstner)|Herman Dijkstra]], fan it keunstnerskollektyf [[De Ploeg]], en [[Johannes Elsinga]]. Hy wurke yn Bûtenpost, Haren en Grins. Huizinga wie lid fan de Fryske [[Ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] keunstnersgroep [[Yn 'e Line]]. Huizinga wie de minst bekende en de meast eksperimintele fan dy groep. Syn wurk hat ferskaat oan stilen en kin net ta in beskate keunststreaming rekkene wurde.

== Eksposysje ==
Fan 4 juny oant 25 oktober 2020 wie der in oersjochtentoanstelling fan Huizinga syn wurk yn [[Museum Drachten]] mei de titel ''Sjoerd Huizinga, de grote onbekende van Yn 'e line''. By dy gelegenheid ferskynde ek syn [[biografy]] skreaun troch Dirk van Ginkel, ''Sjoerd Huizinga, de avonturier van Yn'e Line'' (Noordboek, 2020).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://rkd.nl/nl/explore/artists/40479 Sjoerd Huizinga by it RKD]
* Ynformaasje op it webstee fan Museum Drachten by de útstalling fan 2020.
}}

{{DEFAULTSORT:Huizinga, Sjoerd}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk ferver]]
[[Kategory:Persoan berne yn Bûtenpost]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1898]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1972]]</text>
      <sha1>afwwi16ol6zo0qlh8i77fngfzmjjf9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wesermarsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150226</id>
    <revision>
      <id>1238927</id>
      <parentid>1040639</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T06:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners en boarnefernijing ynfoege</comment>
      <origin>1238927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7219" sha1="not568bpvs19tw5tdux1adolu8icr8h" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet (mei flagge)
| namme                       = Landkreis Wesermarsch
| ôfbylding                   = [[File:Locator map BRA in Germany.svg|300px]]
| flagge                      = [[File:Flagge Landkreis Wesermarsch.svg|120px]]
| wapen                       = [[File:DEU Landkreis Wesermarsch COA.svg|60px]]
| soarte gebiet               = [[Landkreis|lânkring]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wesermarsch}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ Landesamt für Statistik Niedersachsen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 822,01 km²
| befolkingstichtens          = 108 / km²
| sels yn te foljen 1         = 
| namme sels yn te foljen 1   = 
| sels yn te foljen 2         = 
| namme sels yn te foljen 2   = 
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   = 
| lân                         = [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = bûnslân
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| haadplak                    = [[Brake (Under-Weser)|Brake]]
| grutste plak                = [[Nordenham]]
| sels yn te foljen 4         = tal gemeenten
| namme sels yn te foljen 4   = 9
| sels yn te foljen 5         = kenteken
| namme sels yn te foljen 5   = BRA
| sels yn te foljen 6         = ''Kreisschlüssel''
| namme sels yn te foljen 6   = 03 4 61
| sels yn te foljen 7         = 
| namme sels yn te foljen 7   = 
| stifting                    = [[1885]]
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = 53°21′ N 8°23′ E    
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = [https://landkreis-wesermarsch.de/ side lânkring Wesermarsch]
}}
De '''[[Landkreis|lânkring]] Wesermarsch''' leit yn it noardwesten fan de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]], krekter: westlik fan de [[Weser]] tusken [[Bremen (stêd)|Bremen]] en de mûning fan de Weser. Haadstêd is [[Brake (Under-Weser)|Brake]], de grutste stêd wat ynwenners oanbelanget [[Nordenham]].

Wesermarsch hat {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|Wesermarsch}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}}).

== Geografy ==
It distrikt leit oan de westlike kant fan de Wezer tusken Bremen en de mûning fan de rivier. De [[Hunte]] rint troch [[Aldenburch]] en streamt dan Westermarsch yn. Yn it noarden fan de mûning fan de Wezer en de [[Jadeboezem]] leit it skiereilân [[Bûtjadingen]]. Dêr leit ek de grutste stêd fan de lânkring: Nordenham.

Wesermarsch makket ûnderdiel út fan de [[Noard-Dútske Leechflakte]]. It oerhearskjende lânskip is seeklaaigebiet en twatredde fan de lânkring leit ûnder it wetterpeil fan de rivieren en wurdt beskerme troch diken. 
== Skiednis ==
Romeinske boarnen skriuwe dat [[Sjauken]] it kustgebiet tusken de Weser en de [[Iems]] bewennen. Bekend is Tecelia, harren hannelssintrum by de mûning fan de Hunte. Troch in hegere seespeger ferlitte de Sjauken om it jier 250 hinne it gebiet. Sûnt 400 nimme Friezen it doe noch jimmeroan ûnbewenne gebiet yn.

Westlik fan de mûning fan de Weser ûntstie it [[Goa (krite)|goa]] [[Rjustringen]], wêrfan't it eastlike diel tsjintwurdich it noarden fan Wesermarsch foarmet. De bewenners setten sûnt de 10e iuw útein mei it bedykje fan harren fruchtbere grûn. De yn de 11e iuw boude tsjerken yn Rjustringen tsjûgje fan wolstân. Yn de midsiuwen feroarsaken slimme wetterfloeden grutte feroarings yn it ferrin fan de kust. It besykjen fan de greven fan Aldenbruch om it noardlike diel fan Wesermarsch ûnder harren kontrole te krijen mislearren ynearsten. Pas yn 1514 wist in grut feriene leger fan Aldenburch en Brunswyk yn de Slach by de Hartwarder Skâns yn de omkriten fan Rodenkirchen de Friezen fan Wesermarsch te ûnderwerpen.

Oer de skiednis fan de iere midsiuwen fan [[Stedingen]] is net in soad bekend. Yn 783 krige biskop [[Willehad]] de opdracht om it [[evangeelje|bliid boadskip]] yn de kustgebieten westlik fan de Weser te bringen. De Bremer aartsbiskop [[Adalbert fan Bremen|Adalbert]] liet him yn 1062 it net-bewenne gebiet tusken Aldenburch en Bremen as besit oerdrage. Nei 1062 waard Stedingen stadichoan wer befolke. Ynearsten stiften [[Saksen (folk)|Saksen]] nije delsettings oan de Weser boppe de Huntemûning en oan de [[Ollen]]. Sûnt 1106 waard folk út it tsjintwurdige Nederlân nei Stedingen helle foar de [[ûntginning]] fan it gebiet. Hja krigen privileezjes, dy't te ferlykjen wiene mei dy fan de yn de noardlike delsettingsgebieten fan de Friezen.
[[File:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|thumb|left|250px|''It Friezenmonumint yn Rodenkirchen'']]
De ûntginning brocht wolfeart, mar de greve fan Aldenburch en de aartsbiskop fan Bremen woene dêr ek finansjeel fan mei profitearje. De aartsbiskop easke tsjienden, mar de boeren fan Stedingen wegeren dy ôf te dragen. Ynearsten wisten de Friezen harren súksesfol te warjen, mar yn 1230 liet de aartsbiskop de bewenners ta [[ketter]]s ferklearje, itjinge yn de jierren 1233 en 1234 ta in krústocht tsjin de Friezen liede. De aartsbiskop krige help fan Aldenburch, Brabân, Flaanderen en Hollân en in ûnbidich grut leger teach op tsjin de Friezen, dy't yn 1234 by de [[Slach by Altenesch]] harren frijheid ferlearen.

Tegearre mei it Hûs Aldenburch hearde de Wesermarch fan 1667 oant 1773 by [[Denemark]]. Sûnt 1774 foel Wesermarsch ûnder it [[Hartochdom Aldenburch]]. De bestjoersherfoarmings  nei de [[Dútske befrijingskriich]] makke yn 1814 in ein oan de fâldij fan de greven en it yn de Frânske tiid troch de Frânsen ynstelde ''Département des Bouches-du-Weser'' (1811/1813).

In algemiene gebietsherfoarming yn Nedersaksen stelde op 1 maart 1974 de hjoeddeiske grinzen fêst fan de lânkring Wesermarsch.

== Gemeenten ==
[[File:Municipalities in BRA.svg|thumb|300px|left|''Gemeenten yn Wesermarsch]]


'''[[Ienheidsgemeente]]n'''
# [[Berne (Nedersaksen)|Berne]] 
# [[Brake (Under-Weser)]], [[Haadstêd|Kreisstadt]] 
# [[Bûtjadingen]] (sit: [[Burhave]])
# [[Elsfleth]], stêd
# [[Jade (stêd)|Jade]] 
# [[Lemwerder]] 
# [[Nordenham]], stêd, (selstannige gemeente)
# [[Ovelgönne]] (sit: Oldenbrok-Mittelort)
# [[Stadland]] (sit: Rodenkirchen) 

Oant de herfoarmings fan 1974 hearden ek de plakken fan de eardere gemeente Landwürden op de eastlike kant fan de Weser by de lânkring, lykas ek it riviereilân Harriersand, it likernôch alve kilometer lange eilân yn de Weser.

== Keppeling om utens ==
{{Commonscat|Landkreis Wesermarsch|Lânkring Wesermarsch}}
* [https://landkreis-wesermarsch.de/ Hiemside lânkring Wesermarsch]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{Nedersaksen}}

[[Kategory:Distrikt yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1933]]</text>
      <sha1>not568bpvs19tw5tdux1adolu8icr8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coutances</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151135</id>
    <revision>
      <id>1238895</id>
      <parentid>1238410</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T16:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>55737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ofbylden */ Photograph updated</comment>
      <origin>1238895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5833" sha1="lwecid5zyanzqxoh0n2h9tczgrheg2n" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Cathédrale Notre-Dame de Coutances (1).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = Katedraal
| wapen                       = [[File:Blason Coutances.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 8.321 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.citypopulation.de/en/france/manche/coutances/50147__coutances/ City Population]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 12,51 km²
| befolkingstichtens          = 665 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 12-150 m
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = [[Regio's fan Frankryk|Regio]]
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Normandie.svg|20px]] [[Normandje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = [[Departeminten fan Frankryk|Departemint]]
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Drapeau non-officiel fr département Manche.svg|border|20px]] [[Manche]]
| bestjoerlike ienheid 3      = [[Arrondissemint (Frankryk)|Arrondissemint]]
| namme bestjoerlike ienheid 3= Coutances
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               =
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|49_3_0_N_1_26_0_W_scale:12500_type:landmark_region:FR|49°3' N 1°26' W}}
| webside                     = [https://www.coutances.fr/ Side Coutances]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =               
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Frankryk-reliëf
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 49
| lat_min                     = 3
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 1
| lon_min                     = 26
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = 50147-Coutances-Sols.png
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Coutances''' is in plak en gemeente yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Departeminten fan Frankryk|departemint]] [[Manche]] yn 'e regio [[Normandje]]. De stêd leit op it [[skiereilân]] [[Cotentin]] op in heuvel, dy't bekroand wurdt mei de [[Notre-Dame fan Coutances]]. It is it haadplak fan it arrondissemint Coutances. 

== Skiednis ==
As haadstêd fan 'e [[Kelten|keltyske]] stamme fan 'e Venelli krige de stêd yn 298 neffens de doetiidske keizer [[Konstantius Kloarus]] de namme ''Constantia''. Dat barde twa jier nei't it [[Romeinske Ryk]] [[Brittanje]] werom ferovere hie. De regio, dy't dêrnei ''pagus Constantinus'' neamd waard, is tsjintwurdich it skiereilân Cotentin.
[[Ofbyld:WWII, Europe, Coutances, France, &quot;Once there was a church&quot; - NARA - 196303.tif|thumb|left|Coutances nei de bombardeminten yn 1944.]]
[[Wytsings]] ferneatigen yn 866 it plak en it duorre oant de 11e iuw doe't [[Geoffroy de Montbray]], in striidkammeraat fan [[Willem de Oermasterer]] en biskop fan Coutances, de stêd om in nije katedraal wer opboude. Yn 1204 oermastere [[Filips II fan Frankryk|Filips II Augustus]] Coutances. De katedraal waard dêrnei yn Frânske styl wer opboud ûnder biskop Hugues de Morville (1208-1238), dy't ek it inisjatyf naam foar de bou fan it hospitaal (''Hôtel-dieu'').

Yn 'e tiid fan 'e godstsjinstkrigen plonderden [[protestanten]] de katedraal yn 1562. Hja namen biskop Arthur de Cossé finzen en twongen him om oarsom op in esel mei de sturt yn syn hân troch de stêd te riden. Oant 1569 spriek de biskop fan Coutances rjocht oer de Kanaaleilannen en It Kanaal. 

Coutances waard yn 1944 troch alliearde bombardeminten foar in grut part ferneatige. De katedraal waard foar it kriichsgeweld sparre.

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=400
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Jier''' || '''1962''' || '''1968''' || '''1975''' || '''1982''' || '''1990''' || '''1999''' || '''2009''' || '''2018'''
|- align=center
|align=left|'''Ynwennertal'''|| 7806 || 9061 || 9869 || 9930 || 9715 || 9522 || 9390 || 8454
|}

== It besjen wurdich ==
* De [[Katedraal fan Coutances|Notre-Dame fan Coutances]]
* Hôtel de Cussy (tsjintwurdich riedshûs)
* Jardin des Plantes
* Église Saint-Nicolas
* Église Saint-Pierre
* Resten fan in 13e-iuwsk akwadukt
* Lycée Charles-François Lebrun
* Parc L'Évêque, eardere tún fan de biskop mei in iisgrot en in izerhâldende boarne
* Kastiel Gratot, ruïnekompleks op likernôch fjouwer kilometer noardwestlik fan Coutances

== Musea ==
* Museum Musée Quesnel-Morinière

== Eveneminten ==
* Alle jierren wurdt it muzykfestival &quot;Jazz sous les pommiers&quot; (Jazz ûnder de appelbeammen) yn Coutances organisearre.

== Ofbylden ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
Ofbyld:Coutances - Cathédrale Notre-Dame.jpg|&lt;center&gt;Église Saint-Pierre&lt;/center&gt;
Ofbyld:CoutancesHDV.jpg|&lt;center&gt;Hôtel de Cussy&lt;/center&gt;
Ofbyld:JSLP2015 01.jpg|&lt;center&gt;Jazz sous les pommiers&lt;/center&gt;
Ofbyld:Coutances - Eglise St Nicolas.jpg|Église Saint-Nicolas
Ofbyld:Le Palais épiscopal de Coutances.jpg|Biskoplik Paleis
&lt;/gallery&gt;
== Keppeling om utens ==
* [https://www.tourisme-coutances.fr/ Tourisme Coutances] 
* [https://www.jazzsouslespommiers.com/ Jazz sous les pommiers]

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-50147 Institut national de la statistique et des études économiques]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Coutances}}
}}
[[Kategory:Coutances| ]]
[[Kategory:gemeente yn Manche]]
[[Kategory:plak yn Manche]]</text>
      <sha1>lwecid5zyanzqxoh0n2h9tczgrheg2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal fan Coutances</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151161</id>
    <revision>
      <id>1238936</id>
      <parentid>1214919</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>55737</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>1238936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6999" sha1="jal6mgb7h6c7eqwh2jo9039cyrsb50e" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Us-Leaffrouwekatedraal
''Cathédrale Notre-Dame''
| ôfbylding                   = Cathédrale Notre-Dame de Coutances (1).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge FR}} [[Frankryk]]
| bestjoerlike ienheid 1      = regio
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Normandie.svg|20px]] [[Normandje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = departemint
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Drapeau non-officiel fr département Manche.svg|20px]] [[Manche]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Coutances]]
| adres                       = Rue du Puits Notre Dame
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|49_2_51.5_N_1_26_45_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|49° 2' N 1° 26' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = Coutances en Avranches
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Marije (mem  fan Jezus)|Marije]]
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1210-1274
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Gotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = [[Ofbyld:Logo monument historique - rouge ombré.svg|12px]] histoarysk monumint
| monumintnûmer               = 
| webside                     = [https://www.diocese50.fr/ Bisdom Coutances en Avranches]
| mapname                     = Frankryk
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 49	       
| lat_min                     = 2
| lat_sec                     = 51.5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 1
| lon_min                     = 26
| lon_sec                     = 45
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Us-Leaffrouwekatedraal''' fan Coutances ([[Frânsk]]: ''Cathédrale Notre-Dame'') is in histoarysk monumint yn 'e [[Frankryk|Frânske]] stêd [[Coutances]]. It oan 'e [[Marije (mem fan Jezus)|Jongfaam Marije]] wijde gebou is de sit fan it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] bisdom Coutances-Avranches. It tsjerkegebou fertsjintwurdiget ien fan 'e moaiste foarbylden fan 'e Normandyske [[gotyk]].

De hjoeddeiske tsjerke giet werom op in 11e-iuwsk [[Romaanske arsjitektuer|romaansk]] gebou. De [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke waard net ôfbrutsen, mar letter by de 13e-iuwske [[Gotyk|goatyske]] nijbou yntegrearre yn in gruttere en hegere [[katedraal]]. 

== Skiednis == 
De earste katedraal fan Coutances giet werom op 'e 5e iuw en wurdt taskreaun oan Ereptiolus, dy't de earste biskop fan it bisdom wie. Dy katedraal waard by de ynfaazje fan 'e [[Wytsings]] yn 'e 9e iuw ferneatige. It duorre in oardel iuw doe't biskop Robert wer in nije katedraal liet bouwe. Der waard mei it [[Skip (tsjerke)|skip]] begûn mar biskop Robert ferstoar al gau en it wurk gyng fierder ûnder syn opfolger Geoffrey de Montbray. Dy biskop hie goede kontakten mei hartoch [[Willem de Oermasterer|Willem]],  dy't de ynwijing fan 'e katedraal yn 1056 bywenne. De biskop beselskippe Willem by syn oermastering fan [[Ingelân]] en de katedraal profitearre mei fan 'e ûnbidich grutte opbringt dy't Willem dêr by inoar plondere.  
[[Ofbyld:Coutances Cathédrale Notre-Dame Innen Chor Hochaltar 2.jpg|thumb|left|Haadalter.]]
Nei in grutte stedsbrân waard der yn opdracht fan biskop Hugues de Morville yn 1210 útein set mei de bou fan in nije, goatyske katedraal. Dêrby waard de romaanske foargonger mei behâld fan 'e muorren yntegrearre yn 'e nijbou. De nije katedraal waard yn 1274 foltôge en bleau sûnt hast itselde. De twa geveltuorren binne likernôch 80 meter heech en de achtsidige lantearne (dy't de namme Le Plomp krige) boppe de [[Krusing (tsjerke)|krusing]] is 57 meter heech. 

Yn 'e godstsjinstkrigen yn 1562 hie de katedraal te lijen, mar de skea waard al gau dêrnei wer ferholpen. It [[doksaal]] waard yn 'e 17e iuw ôfbrutsen. 

Yn 'e [[Frânske Revolúsje]] waard der in soad fernield yn 'e tsjerke, de bylden waarden út 'e nissen helle of mei swurden bewurke, mar de skea bleau oerflakkich. De katedraal waard yn dy tiid brûkt as teäter, pakhûs foar nôt en as Timpel fan 'e Rede, mar ek al gyngen dekoraasjes ferlern, it gebou oerlibbe it anty-klerikale tiidrek.    

Yn 1944 waard de stêd Coutances slim bombardearre, mar de katedraal bleau by de bombardeminten op it plak sparre foar grutte skea. Sels it midsiuwske glês mei foarstellings fan 'e hilligen Laudus (Lô) en Markulf (Marcouf) binne bewarre bleaun. 

Sûnt 1862 is de katedraal in histoarysk monumint.

== Ynterieur ==
[[Ofbyld:Coutances (50) Cathédrale Notre-Dame Vitrail de Saint-Marcouf 06.jpg|thumb|left|Detail raam fan Sint-Marcouf.]]
Yn 'e Sint-Joazefkapel yn 'e súdlike [[koeromgong]] is in fresko út 1381 fan 'e Hillige Trije-ienheid. De Sint-Lauduskapel (ek yn 'e súdlike koeromgong) is ien fan 'e âldste dielen fan 'e katedraal en 13e-iuwsk. It brânskildere raam lit in foarstelling sjen fan Sint-Laudus (Saint Lô), dy't de misse opdraacht, wylst de do (it symboal fan 'e Hillige Geast) boppe it alter ferskynt. Oan 'e noardlike koeromgong leit de kapel fan Sint-Markulfus mei in raam dat foarstellings út it libben fan 'e hillige sjen lit. 

Yn 'e Circata-kapel oan 'e eastlike kant fan 'e katedraal stiet it byld fan Us-Leaffrouwe fan Coutances. It waard yn 1944 út de ferneatige Sint-Nikolaastsjerke fan Coutances rêden.  
[[Ofbyld:Orgue de tribune, buffet d'orgue - Cathédrale Notre-Dame de Coutances.jpg|left|thumb|Haadoargel.]]
Yn it noardlike [[transept|dwersskip]] is in 13e-iuwsk raam mei foarstellings út it libben fan [[Thomas Becket]], [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]] en [[Blasius fan Sebaste|Sint-Blasius]].  

De flier fan it noardlike sydskip hat midsiuwske mei it fleur-de lys fersierde tegels, it symboal fan 'e keninklike famylje fan Frankryk. Yn it noardlike sydskip is ek it doopfont.   

==== Oargel ====
Al foar it jier 1468 hie de katedraal in oargel. It hjoeddeiske oargel waard yn 'e jierren 1724-1728 troch Deslandes &amp; Rocher oarspronklik foar de abdijtsjerke fan Savigny-le-Vieux boud. De abdij waard yn de Frânske Revolúsje sletten en it oargel krige yn 1812 in plak yn 'e katedraal fan Coutances. It fjouwermanualige ynstrumint hat 51 registers.

It westlike raam giet foar in part skûl efter it oargel.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/coutances-cathedrale-notre-dame-hoofdorgel/ Disposysje haadoargel]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://en.wikipedia.org/wiki/Coutances_Cathedral ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Cathédrale Notre-Dame de Coutances}}
}}
[[Kategory:Coutances]]
[[Kategory:Katedraal yn Frankryk|Coutances]]
[[Kategory:Bouwurk út 1274]]
[[Kategory:Bouwurk yn Normandje]]</text>
      <sha1>jal6mgb7h6c7eqwh2jo9039cyrsb50e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hertfordshire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158214</id>
    <revision>
      <id>1238938</id>
      <parentid>1147200</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Hertfordshire_numbered_districts.svg ferfongen troch [[c:File:Hertfordshire_numbered_districts_(1974-2028).svg|Hertfordshire_numbered_districts_(1974-2028).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).</comment>
      <origin>1238938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12794" sha1="qumz2m7bpn0us4769bq0t55oz8xm4iw" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet
| namme                       = Hertfordshire
| ôfbylding                   = Hertfordshire UK locator map 2010.svg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| flagge-wapen                = [[File:County Flag of Hertfordshire.svg|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Arms_of_Hertfordshire_County_Council.svg|80px]]
| soarte gebiet               = [[greefskip fan Ingelân|seremonieel greefskip]]
| lân                         = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]
| bestjoerlike ienheid 1      = lânsdiel
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = regio
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Easten fan Ingelân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| haadplak                    = [[Hertford]]
| grutste plak                = [[Watford]]
| sels yn te foljen 4         = 
| namme sels yn te foljen 4   = 
| sels yn te foljen 5         = 
| namme sels yn te foljen 5   = 
| sels yn te foljen 6         = 
| namme sels yn te foljen 6   = 
| sels yn te foljen 7         = 
| namme sels yn te foljen 7   =
| ynwennertal                 = 1.184.365 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 1.643 km²
| befolkingstichtens          = 720,9 / km²
| sels yn te foljen 1         = 
| namme sels yn te foljen 1   = 
| sels yn te foljen 2         = 
| namme sels yn te foljen 2   = 
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   =
| stifting                    = [[Iere Midsiuwen]]
| tiidsône                    = [[UTC]]
| simmertiid                  = UTC +1
| koördinaten                 = 51°49′ N 0°13′ W
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = [http://www.hertfordshire.gov.uk/ www.hertfordshire.gov.uk]
}}
'''Hertfordshire''' ([[útspr.]]: [ˈhɑː(ɹ)tfə(ɹ)dʃɪə(ɹ)], likernôch: &quot;&lt;u&gt;haa(r)t&lt;/u&gt;-fu(r)t-sjea(r)&quot;, {{Audio|UK-Herts.ogg|beharkje}}), [[ôfkoarte]] ta '''Herts''', is in [[greefskippen fan Ingelân|seremonieel greefskip]] fan [[Ingelân]] dat deunby de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]] yn 'e [[regio's fan Ingelân|regio]] it [[Easten fan Ingelân]] leit. It is ien fan 'e saneamde ''[[Home Counties]]'' (&quot;Thúsgreefskippen&quot;), dy't grinzgje oan [[Grut-Londen]]. Neffens in skatting út [[2019]] hie Hertfordshire doe krapoan 1,2&amp;nbsp;miljoen ynwenners. It [[tradysje|tradisjonele]] [[haadplak]] fan it greefskip is [[Hertford]], mar it grutste plak is no [[Watford]], in [[foarstêd]] fan Londen. It gebiet fan it greefskip Hertfordshire falt gear mei dat fan [[Hertfordshire County Council]], in [[bestjoer]]lik [[distrikt]] mei syn sit yn Hertford. As greefskip wurdt Hertfordshire no inkeld noch as [[statistysk]]e ienheid en as [[geografy]]sk referinsjeramt brûkt.

==Etymology==
De [[namme]] 'Hertfordshire' is ôflaat fan 'e [[delsetting]] [[Hertford]], it [[histoarysk]]e [[haadplak]] fan it greefskip, krekt sa't [[Tytsjerksteradiel]] ôflaat is fan [[Tytsjerk]]. It [[toponym]] 'Hertford' komt fan it [[Aldingelsk]]e ''heortford'', dat [[etymology]]sk ferwiist nei in [[furde]] (''ford'') dêr't [[hart]]en (''heort'') oerstieken. 
[[File:Countryside-Hertfordshire-20050613-013.jpg|left|thumb|250px|It [[plattelân]] fan Hertfordshire.]]

==Geografy==
Hertfordshire beslacht in [[oerflak]] fan 1.643 [[km²]]. It leit yn it [[súdeast]]like diel fan [[Ingelân]], rjocht [[noard|benoarden]] de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]]. It greefskip wurdt fierders begrinzge troch [[Essex]] yn it [[easten]], [[Cambridgeshire]] en [[Bedfordshire]] yn it [[noarden]] en [[Buckinghamshire]] yn it [[westen]]. 

It easten fan Hertfordshire wurdt dominearre troch de [[delling]] fan 'e [[rivier]] de [[Lea (rivier)|Lea]], dy't troch [[Wheathampstead]], [[Welwyn Garden City]], [[Hertford]], [[Ware (Ingelân)|Ware]] en [[Broxbourne]] rint foar't er by [[Cheshunt]] it greefskip ferlit om úteinlik yn 'e [[Teems]] út te mûnjen. It westen fan it greefskip is in [[heuvel]]ige krite dêr't de [[Chilternheuvels]] [[Tring]] en [[Berkhamsted]] omjouwe. It heechste punt fan Hertfordshire bedraacht 244&amp;nbsp;[[meter|m]] en is in plak tusken Tring en [[Drayton Beauchamp]] yn Buckinghamshire op 'e saneamde [[Ridgeway (Ingelân)|Ridgeway]], in nasjonaal [[kuierjen|kuierpaad]].   

It grutste plak fan Hertfordshire is no [[Watford]], dat oan 'e súdlike râne fan it greefskip leit. It is in wichtige [[foarstêd]] fan 'e [[stêdekloft]] fan [[Londen]], krekt as guon oare plakken yn 'e súdlike helte fan Hertfordshire, lykas [[Hemel Hempstead]], [[Welwyn Garden City]] en [[Stevenage]]. It [[tradysje|tradisjonele]] [[haadplak]] [[Hertford]] leit deunby de eastgrins fan Hertfordshiere. [[St Albans]] is [[histoarysk]] it iennichste plak yn it hiele greefskip dat [[stedsrjochten]] hie. 

==Skiednis==
[[Argeologyske opgraving]]s hawwe bewizen oan it ljocht broch dat der yn Hertfordshire al yn it [[Mesolitikum]] [[minske]]n wiene. Yn it [[Neolitikum]] waard der foar it earst oan [[lânbou]] dien en fan 'e iere [[Brûnstiid]] ôf wie der permaninte bewenning. Yn 'e [[Izertiid]] woeks de befolking gâns oan. 

Om it begjin fan 'e [[Westerske jiertelling]] hinne waard Hertfordshire bewenne troch de [[Katûvellaunen]], in [[Kelten|Keltyske]] [[stamme]] dy't har nei de [[Romeinske ferovering fan Brittanje]] yn it jier [[43]] fluch oan 'e [[Romeinen|Romeinske]] [[kultuer]] oanpasten. Der ûntstiene sadwaande yn 'e [[Romeinske Tiid]] yn it gebiet ferskate gruttere [[delsetting]]s, wêrûnder [[Ferûlamium]], dêr't yn [[293]] it earste [[Grut-Brittanje|Britske]] gefal fan [[kristlik]] [[martelder]]skip plakfûn. Dêrby naam [[Albanus (hillige)|Albanus]], in Romeinsk-Brittannyske [[soldaat]], frijwillich it plak yn fan in [[preester]] om [[ûnthalzing|ûnthalze]] te wurden. Albanus waard neitiid [[hillich ferklearre]], en Ferûlamium waard nei him ferneamd en krige de namme [[St Albans]]. Hjoed oan 'e dei is Albanus de [[patroanhillige]] fan Hertfordshire.
[[File:The Cathedral and Abbey Church of St Alban.jpg|right|thumb|250px|De [[Katedrale en Abdijtsjerke fan 'e Hillige Albanus]] yn [[St Albans]].]]

Nei de [[ein fan it Romeinske bewâld yn Brittanje]] waard Hertforshire yn 'e iere [[fyfde iuw]] oermastere en [[kolonisearre]] troch [[Angelsaksen]], dy't ôfkomstich wiene fan it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]]. Fan 'e [[sechsde iuw]] ôf hearde it meastepart fan wat letter Hertfordshire wurde soe ta it Angelsaksyske [[keninkryk]] [[Esseks (keninkryk)|Esseks]]. Dat ryk stoarte yn 'e [[njoggende iuw]] yn, wêrnei't it gebiet by it keninkryk [[Mersia]] kaam te hearren. Yn 'e tiid fan 'e [[ynfallen fan 'e Wytsingen]] en de [[Danelaw]] wie Hertfordshire in grinskrite dêr't gâns fochten waard. Yn [[913]] waard ûnder it bewâld fan [[kening]] [[Edwert de Aldere]] yn [[Hertford]] in [[fêsting]] stifte, dêr't foar it earst hiel it gebiet fan it lettere greefskip Hertfordshire [[bestjoer]]lik ûnder kaam te fallen.
[[File:HertfordParlSq.jpg|left|thumb|250px|It sintrum fan [[Hertford]] mei in [[tinkteken|oarlochs-monumint]] bekroane mei it [[hart]] fan Hertford en Hertfordshire.]]

Nei de ferraning fan 'e Angelsaksyske keninkriken Mersia en [[Wesseks]] ta it [[Keninkryk Ingelân]], yn [[927]], waard Hertfordshire in ''shire'' fan dy nije steat, hoewol't de ierste oerlevering fan 'e namme 'Hertfordshire' pas datearret út [[1011]], yn 'e [[Angelsaksyske Kronyk]]. Yn [[1066]], nei de [[Normandyske ynvaazje (Ingelân)|Normandyske ynvaazje]] en de Ingelske nederlaach yn 'e [[Slach by Hastings]], naam de nije [[Normandjers|Normandyske]] kening [[Willem de Oermasterder]] de [[oerjefte]] fan 'e oerlibjende Ingelske [[adel]] en [[geastlikheid]] yn ûntfangst yn [[Berkhamsted]], yn it westen fan Hertfordshire. 

St Albans wie it plak dêr't yn [[1215]] de [[Magna Carta]] foar in diel opsteld waard. Yn 'e [[Lette Midsiuwen]] wie St Albans ek it toaniel fan twa grutte [[fjildslaggen]] tusken de [[Hûs fan Lancaster|Lancastrianen]] en de [[Hûs fan York|Yorkisten]] yn 'e slepende [[boargeroarloch]] dy't letter bekend kaam te stean as de [[Roaze-oarloggen]]. Under de [[Hûs Tudor|Tudors]] wie [[Hatfield House]], by [[Hatfield]], yn 'e [[sechstjinde iuw]] in [[bûtenpleats]] fan [[keninginne]] [[Elizabeth I fan Ingelân|Elizabeth&amp;nbsp;I]], dêr't hja gauris tahold.

Mei't de Ingelske haadstêd [[Londen]] almar fierder oanwoeks, kaam Hertfordshire der hieltyd tichter by te lizzen. Foar pommeranten dy't gauris oan it [[Keninklik Hôf]] of yn it [[regear]]ingssintrum wêze moasten mar net yn in [[stêd]] wenje woene, waard it meitiid wizânsje om in bûten oan te keapjen yn 'e saneamde ''Home Counties'', dêr't Hertfordshire ien fan wie. Sa kaam tsjin 'e [[achttjinde iuw]] it grutste part fan it gebiet yn eigendom fan 'e [[adel]] en [[aristokrasy]]. Troch de [[Yndustriële Revolúsje]] dy't ek yn 'e [[achttjinde iuw]] begûn, krige de [[ekonomy]] fan it greefskip in grutte ympuls, wêrnei't de befolking dramatysk tanaam. Fan 'e ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]] ôf makke de beskikberens fan it [[spoarwei]]stelsel it mooglik dat [[forinzen]] dy't yn Londen wurken, yn Hertfordshire wennen. Yn [[1903]] waard [[Letchworth]] wrâlds earste [[túnstêd]].

Yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] waard yn Cuffley it earste [[Keizerryk Dútslân|Dútske]] [[loftskip]] yn it [[Feriene Keninkryk]] delsketten. Sûnt [[1914]] is yn it doarp [[Elstree]], by de stêd [[Borehamwood]], oan 'e súdgrins fan Hertfordshire by Londen, in grut [[soundstage|filmstudiokompleks]] fêstige, dat de [[Elstree Studios]] hjit. Dêr binne ferskate ferneamde [[film]]s opnommen, wêrûnder ''[[Dr. Zhivago (film)|Dr. Zhivago]]'', ''[[2001: A Space Odyssey]]'', ''[[Where Eagles Dare (film)|Where Eagles Dare]]'', ''[[The Shining (film)|The Shining]]'', de trije dielen fan 'e oarspronklike [[Star Wars-trilogy|''Star Wars''-trilogy]] en de earste [[Indiana Jones (filmsearje)|''Indiana Jones''-films]].
[[File:Hertfordshire numbered districts (1974-2028).svg|right|thumb|250px|De bestjoersdistrikten dêr't Hertfordshire út bestiet: &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;1. [[Noard-Hertfordshire]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;2. [[Stevenage]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;3. [[East-Hertfordshire]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;4. [[Dacorum]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;5. [[St Albans (distrikt)]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;6. [[Welwyn Hatfield]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;7. [[Broxbourne]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;8. [[Three Rivers (distrikt)|Three Rivers]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;9. [[Watford]] &lt;br&gt;10. [[Hertsmere]]]]

Op [[17&amp;nbsp;oktober]] [[2000]] fûn de [[treinramp by Hatfield]] plak, wêrby't 4 [[dea]]den foelen en mar as 70 oaren [[ferwûne]] rekken. Op [[10&amp;nbsp;maaie]] [[2002]] kamen by de [[treinramp by Potters Bar]] 7 minsken om it libben. 

==Bestjoer==
Likemin as oare [[greefskippen fan Ingelân|seremoniële greefskippen]] funksjonearret Hertfordshire noch as [[bestjoer]]like ienheid. Oars as guon oare greefskippen, dy't opspjalten binne yn ferskate nije bestjoersdistrikten ([[county council]]s), is it hiele gebiet fan Hertfordshire noch ien county council, [[Hertfordshire County Council]], wêrfan't it bestjoer fêstige is yn [[Hertford]]. Hertfordshire County Council bestiet út tsien subdistrikten (district councils): [[Broxbourne]], [[Dacorum]], [[East-Hertfordshire]], [[Hertsmere]], [[Noard-Hertfordshire]], [[St Albans (distrikt)|St Albans]], [[Stevenage]], [[Three Rivers (distrikt)|Three Rivers]], [[Watford]] en [[Welwyn Hatfield]].

==Demografy==
Neffens in offisjele skatting út [[2019]] hie Hertfordshire doe in [[befolking]] fan 1.184.365 [[minske]]n. De [[befolkingstichtens]] bedroech 720,9 minsken de [[km²]], al wie dat ûngelikens oer it greefskip ferdield, mei in dúdlik swiertepunt fan bewenning yn it súdlike part. De [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking is: 80,8% [[Feriene Keninkryk|Britten]] (fral [[Ingelsen]], mar ek [[Welsen]] en [[Skotten]] ynbegrepen); 1,5% [[Ieren (folk)|Ieren]], 0,1% [[Roma (folk)|Roma]] en [[Ierske Reizgers]]; 5,1% oare [[jeropide ras|blanke]] [[allochtoan]]en; 4,2% [[Yndysk subkontinint|Súdaziaten]]; 2,9% [[negroïde ras|swarten]]; 0,8% [[Sinezen]]; 0,2% [[Arabieren]]; 4,4% oaren.

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.hertfordshire.gov.uk/  Offisjele webside fan Hertfordshire County Council]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Hertfordshire ''Notes'' en ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Hertfordshire}}
}}

[[Kategory:Hertfordshire| ]]
[[Kategory:Greefskip yn Ingelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 10e iuw]]</text>
      <sha1>qumz2m7bpn0us4769bq0t55oz8xm4iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dei fan de ûnskuldige Bern</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163058</id>
    <revision>
      <id>1238883</id>
      <parentid>1238869</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* De bernemoard */ [[]]</comment>
      <origin>1238883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="kudeyhlkkcg9nfelsr5nd7mk9cui5qy" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Cornelis van Haarlem - Bethlehemse kindermoord.jpg|thumb|260px|De bernemoard (Cornelis Cornelissoan (1590).]]
Op 'e '''Dei fan 'e ûnskuldige Bern''' of '''Dei fan 'e ûnnoazele Bern''' (ûnnoazel yn 'e betsjutting fan ûnwittend) wurdt yn tsjerken de [[Ynfantiside|bernemoard]] yn [[Betlehim]] yn opdracht fan [[Herodes de Grutte|kening Herodes]] betocht. De dei falt op 28 desimber.   

== Oanrin ==
It berjocht dat [[Wizen út it Easten|wizen]] fan in hiel ein wei yn [[Jeruzalim]] kamen om de takomstige kening te sykjen, makke de doetiidske kening Herodes tige kjel. Hja hiene in stjer folge en woene de krekte lokaasje witte wêr't it bern wie om him hulde te bringen. Nei't skriftgelearden de kening fernijden dat de nije messias yn [[Betlehim]] berne wurde soe, liet de kening de wizen temûk by him komme. Hy stjoerde harren der op út mei de opdracht om de krekte lokaasje oan him troch te jaan, sabeare sa't ek hy de takomstige kening huldigje koe. Mar de wizen wisten dat it syn doel wie om it jonkje te deadzjen, sa't er dat earder ek al dien hie mei twa fan syn al te populêre soannen. De wizen fûnen it plak dêr't [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] berne wie en brochten him hulde, mar gyngen net werom nei Herodes om him fan 'e lokaasje op 'e hichte te bringen en folgen no in oar paad nei hûs.

== De bernemoard ==
{{Apart|Bernemoard yn Betlehim}}
[[Ofbyld:Peter Paul Rubens (1577-1640) De kindermoord te Bethlehem - Rubenshuis Antwerpen 27-09-2018.jpg|thumb|left|De Bernemoard neffens [[Peter Paul Rubens]] (1577-1640).]]
Doe't Herodes yn 'e rekken krige dat de wizen him te fiter hiene, waard der dwers troch alles hinne. Hy stjoerde manlju nei Betlehim en om der wis fan te wêzen dat Jezus der by wie liet er alle jonkjes fan ûnder de twa jier fermoardzje. Under dy jonkjes wie Jezus lykwols net, want de [[Hillige Famylje]] wie op dat stuit al net mear yn Betlehim. [[Joazef fan Nazareth|Joazef]], de (styf)heit fan Jezus, hie nammentlik yn in dream fan in ingel opdracht krige om mei [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en Jezus te [[Flecht nei Egypte|flechtsjen nei Egypte]] en dêr bleaune hja oant de dea fan Herodes.&lt;ref&gt;Mattéus 2:16&lt;/ref&gt;        

Yn Mattéus (2:16) is te lêzen dat Herodes by de útfiering rekkene neffens de tiid doe't er mei de wizen praat hie. Om't Herodes jonkjes fan ûnder de twa jier fermoardzje liet is it dus mooglik dat der noch in hiel skoft tusken de berte fan Jezus en de útfiering fan de moard sitten hat. Om hoefolle slachtoffers it gyng is net bekend. De Bibel neamt gjin oantallen, mar yn dy tiid wie Betlehim net grut en dat soe ek in reden wêze kinne dat de bernemoard net yn 'e profane skiednisboeken telâne kommen is.&lt;ref&gt;[https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/o/onnozele-kinderen KRO-NCRV: Onnozele Kinderen]&lt;/ref&gt;

== Profesije ==
Mei de bernemoard yn Betlehim waard neffens [[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]] de profesij fan 'e profeet [[Jeremia (bibelboek)|Jeremia]] ferfolle: 'Hark, yn Rama klinkt in lûde klacht, in bitter skriemen, Rachel skriemt om har bern, hja wol har net treaste litte want se binne wei' (Jeremia 31:15). Rachel lei begroeven yn Betlehim.

== Tradysje ==
De dei dat de ûnskuldige bern betocht waarden, foel yn 'e [[midsiuwen]] tegearre mei it [[Ezelsfeest|Healwize-]] of it Ezelsfeest, dat [[Heidendom|heidenske]] midwinterwoartels hie, en it [[Romeinen|romeinske]] ''Festum Puerorum'' (Feest fan 'e Earmen). Op dy dei fan healwizens stie yn West-Europa alles op syn kop en krigen bern it foar it sizzen. Sels yn kleasters en tsjerken krigen de leechsten yn rang it foar it sizzen. Fanwegen de wyldeboel en anargy waard it gebrûk yn 'e 13e iuw op 't lêst ferbean. Dêrút wei kaam it feest dat bern harren as folwoeksenen ferklaaiden en by de doarren skoaiden om snobbersguod. Bern mochten sizze wat hja dy deis ite woene en yn [[Amsterdam]] waard in bernebiskop keazen, dy't in prosesje fan bern late nei de Dam, dêr't de bestjoerders de optocht opwachten.&lt;ref&gt;[https://www.zalig-zeeland.com/zeeuwse-almanac/28-december-onnozele-kinderen Zalig Zeeland]&lt;/ref&gt; De [[reformaasje]] makke in ein oan 'e tradysje, mar yn it katolike suden fan Nederlân bleaune bern sjongend by de doarren lâns gean. Lang om let hat it [[Sinteklaas|Sinteklazefeest]] de folkloare fan 'e ûnnoazele bern ferkrongen, mar der binne noch plakken dêr't guon de tradysje yn eare hâlde. Sa kinne yn [[Fenlo]] op 28 desimber bern sjoen wurde, dy't yn 'e klean fan grutte minsken omrinne.&lt;ref&gt;[https://venlovanbinnen.nl/historie/het-vergeten-decemberfeest-onnozele-kinderen-2/ Venlo van Binnen: Het vergeten decemberfeest onnozele kinderen]&lt;/ref&gt;   

Yn [[Spaansk]]talige lannen wurde op de dei fan 'e ûnnozale bern fiten úthelle lykas by ús op 1 april.&lt;ref&gt;[https://www.beleven.org/feest/onnozele_kinderen Wereld Feesten Almanak]&lt;/ref&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Massacre of the Innocents|Bernemoard fan Betlehim}}
}}
[[Kategory:Kristlike hjeldei]]
[[Kategory:Desimber]]</text>
      <sha1>kudeyhlkkcg9nfelsr5nd7mk9cui5qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdam (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165806</id>
    <revision>
      <id>1238941</id>
      <parentid>1124334</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T10:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + tekst (oernommen fan 'e Ned. wikipedy), + nav.</comment>
      <origin>1238941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5779" sha1="8c38t5a5kxjbh0sg67smxa1m56uz08p" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
| namme                 = Amsterdam
| ôfbyld                = 
| ôfbyldtekst           = 
| flagge                = Flag of Amsterdam.svg
| wapen                 = Amsterdam wapen.svg
| kaart                 = Amsterdam Map - Municipality code 0363 (2022).svg
| kaart1                = Gem-Amsterdam-OpenTopo.jpg
| provinsje             = [[Ofbyld:Flag of North Holland.svg|20px]] [[Noard-Hollân]]
| haadplak              = [[Amsterdam]]
| oerflak               = 243,65 km² &lt;ref name=alle&gt;[https://allecijfers.nl/gemeente/amsterdam/ AlleCijfers]&lt;/ref&gt;
| lân                   = 188,12 km²
| wetter                = 55,53 km²
| ynwennertal           = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Amsterdam}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref name=cbs&gt;[https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/86247NED CBS]&lt;/ref&gt;
| befolkingstichtens    = 3.865 ynw./km²
| gemeenteried          = 
| kolleezje             = 
| boargemaster          = 
| list                  = 
| oprjochte             = [[1812]]
| tiidrek1              = [[1921]]
| yndieling_tiidrek1    = + [[Buiksloot]]&lt;br&gt;+ [[Nieuwendam]]&lt;br&gt;+ [[Ransdorp]]&lt;br&gt;+ [[Sloten (Noard-Hollân)|Sloten]]&lt;br&gt;+ [[Watergraafsmeer]]
| tiidrek2              = [[1966]]
| yndieling_tiidrek2    = + [[Weesperkarspel]]
| tiidrek3              = [[2022]]
| yndieling_tiidrek3    = + [[Weesp (gemeente)|Weesp]]
| tiidrek4              = 
| yndieling_tiidrek4    = 
| tiidrek5              = 
| yndieling_tiidrek5    = 
| ferkearsieren         = E19, E22, E35, E231, A1, A2, A4, A5, A6, A9, A10, N200, N235, N236, N247 
| netnûmer              = 020
| postkoade             = 1000–1109, 1381–1383
| webstee               = [https://www.amsterdam.nl/ www.amsterdam.nl]
}}
De '''gemeente Amsterdam''' is in [[Noard-Hollân|Noardhollânske]] gemeente yn [[Nederlân]]. Wichtichste plak yn 'e gemeente is de [[stêd]] [[Amsterdam (stêd)|Amsterdam]]. 

Amsterdam is neffens ynwennertal de grutste gemeente fan Nederlân. Tegearre mei 29 oare gemeenten makket Amsterdam diel út fan 'e [[Metropoalregio Amsterdam]], dêr't mear as 2,6 miljoen minsken wenje. Op 1 jannewaris 2024 hie 59,6% fan 'e Amsterdamse befolking in migraasje-eftergrûn. Mei De Haach is dat it heechste perzintaazje fan it lân. It tal ferskillende [[nasjonaliteit|nasjonaliteiten]] yn 'e gemeente heart ta it heechste fan 'e wrâld.

== Skiednis ==
Sûnt de 19e iuw hat Amsterdam ferskate omlizzende gemeenten of dielen dêrfan anneksearre, benammen om mear romte te krijen foar stedsútwreiding. Grutte anneksaasjes fûnen plak yn 1877, 1896, 1921 en 1966. Sa kamen ûnder oaren dielen fan [[Sloten (Noard-Hollân)|Sloten]], [[Nieuwer-Amstel]], [[Watergraafsmeer]] en [[Buiksloot]] by Amsterdam. De útwreidingen makken de bou mooglik fan nije stedswiken, lykas [[De Pijp]], [[Amsterdam-Súd]] en grutte parten fan [[Amsterdam-Noard]].

== Foarming fan stedsdielen ==
Sûnt 1981 ûntwikkele Amsterdam in stelsel fan stedsdielen mei in eigen bestjoer. De earsten wiene Noard en Osdorp. It stelsel waard letter fierder útwreide en ferskate kearen weryndield. Yn 1990 wiene der sechstjin stedsdielen en yn 2002 krige ek it Sintrum in eigen stedsdielbestjoer.

Op 1 maaie 2010 waarden de fjirtjin bestjoerlike stedsdielen werombrocht nei sân. Oant 19 maart 2014 hiene dy de juridyske status fan [[dielgemeente (Nederlân)|dielgemeente]]. Nei de lanlike opheffing fan 'e dielgemeenten bleau de yndieling yn sân stedsdielen bestean, mar feroare de bestjoersfoarm. Sûnt de weryndieling mei Weesp yn 2022 hat Amsterdam dêrnjonken it stedsgebiet [[Weesp]].

== Plan foar in stedsprovinsje ==
Yn 1995 waard besocht om in Stedsprovinsje Amsterdam te foarmjen. Dat plan gie lykwols net troch. By in [[referindum]] wiisden de ynwenners fan Amsterdam it plan ôf. Foar it grûngebiet fan 'e plande stedsprovinsje ûntstie letter de [[Stedsregio Amsterdam]], mei minder foech en ambysjes.

== Gearfoeging mei Weesp ==
Op 26 maart 2018 naam de gemeenteried fan [[Weesp]] it beslút om mei Amsterdam gear te gean. De gearfoeging waard op 24 maart 2022 in feit. De dêrfoar ferplichte weryndielingsferkiezings waarden tagelyk holden mei de gemeenteriedsferkiezings fan 16 maart 2022.

Binnen de gemeente Amsterdam foarmje Weesp en [[Driemond]] sûnt de weryndieling it [[stedsgebiet Weesp]]. Dit stedsgebiet hat in eigen keazen bestjoerskommisje. Driemond hearde dêrfoar by it stedsdiel Súdeast.

== Plakken ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Stêd
! Ynwenners
|-
| [[Amsterdam]]
| 921.927
|-
| [[Weesp]]
| 26.082
|}
'''Doarpen en oare plakken:'''
* [[Buiksloot]], [[Driemond]], [[Durgerdam]], [[Holysloot]], [[Osdorp]], [[Ransdorp]], [[Ruigoord]], [[Schellingwoude]], [[Sloten (Noard-Hollân)|Sloten]], [[Sloterdijk (Amsterdam)|Sloterdijk]], [[Zunderdorp]]

== Bestjoer  ==
De gemeente Amsterdam is bestjoerlik ferdield yn sân stedsdielen en dêrnjonken it stedsgebiet Weesp. De sân stedsdielen binne:

* [[Amsterdam-Sintrum|Sintrum]]
* [[Amsterdam-Nij-West|Nij-West]]
* [[Amsterdam-Noard|Noard]]
* [[Amsterdam-East|East]]
* [[Amsterdam-West|West]]
* [[Amsterdam-Súd|Súd]]
* [[Amsterdam-Súdeast|Súdeast]]

Elk stedsdiel hat in deistich bestjoer en in streekrjocht keazen stedsdielkommisje. It stedsgebiet Weesp hat in streekrjocht keazen bestjoerskommisje mei in deistich bestjoer.

Foar de geografyske en statistyske yndieling hat Amsterdam dêrnjonken wiken en buerten yn Amsterdam. Dy yndieling komt net oeral folslein oerien mei de bestjoerlike yndieling yn stedsdielen en it stedsgebiet.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Amsterdam}}
}}
{{GemeenteAmsterdam}}
[[Kategory:Amsterdam| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1301]]</text>
      <sha1>8c38t5a5kxjbh0sg67smxa1m56uz08p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>List fan grutste gemeenten yn Nederlân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174671</id>
    <revision>
      <id>1238917</id>
      <parentid>1154800</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T01:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1238917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13428" sha1="ohj9qfz77lf5nbo5ltg88kj729qdu20" xml:space="preserve">{{Posysjekaart+|Nederlân|caption=Lokaasje fan de 32 gemeenten mei mear as 100.000 ynwenners||width=400|float=right|places=
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.35|lon=4.86|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Amsterdam|1]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.92|lon=4.48|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Rotterdam|2]]|position=bottom}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.07|lon=4.30|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[De Haach|3 ]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.08|lon=5.11|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Utert (stêd)|4]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.42|lon=5.46|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Eindhoven|5]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=53.21|lon=6.54|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Grins (gemeente)|6]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.37|lon=5.22|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Almeare|7]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.53|lon=5.08|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Tilburch|8]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.56|lon=4.75|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Breda|9]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.80|lon=5.83|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Nimwegen|10]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.94|lon=5.88|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Arnhim|11]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.21|lon=5.91|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Apeldoarn (gemeente)|12]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.37|lon=4.61|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Haarlim|13]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.29|lon=4.64|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Haarlimmermar|14]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.45|lon=4.75|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Saanstêd|15]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.14|lon=5.37|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Amersfoart|16]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.21|lon=6.86|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Ynskedee|17]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.69|lon=5.30|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[De Bosk (gemeente)|18]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.50|lon=6.08|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Swol|19]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.06|lon=4.49|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Zoetermeer|20]]|position=bottom}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.16|lon=4.50|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Leien|21]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=53.19|lon=5.80|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Ljouwert (gemeente)|22]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=50.85|lon=5.69|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Maastricht|23]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.05|lon=5.67|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Ede (gemeente)|24]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.80|lon=4.67|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Doardt|25]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.99|lon=4.21|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Westlân (gemeente)|26]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.13|lon=4.66|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Alfen oan de Ryn (gemeente)|27]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.62|lon=4.77|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Alkmar (gemeente)|28]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.78|lon=6.89|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Emmen (gemeente)|29]]|position=left}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.01|lon=4.36|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Delft|30]]|position=bottom}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=52.25|lon=6.15|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Dimter (gemeente)|31]]|position=right}}
{{Posysjekaart~|Nederlân|lat=51.37|lon=6.17|mark=Green_008000_pog.svg|label_size=70|label=[[Fenlo (gemeente)|32]]|position=left}}
}}
De '''list fan grutste gemeenten yn Nederlân''' befettet de [[Nederlânske gemeenten]] mei mear as 100.000 ynwenners. Op [[1 jannewaris]] [[2024]] wiene der 32 gemeenten mei mear as 100.000 ynwenners.

== Beskriuwing ==
De gemeenten lizze ferspraat oer it hiele lân hinne. De provinsje [[Súd-Hollân]] hat mei acht de measte. [[Noard-Hollân]] folget mei fiif. [[Noard-Brabân]] en [[Gelderlân]] hawwe beide fjouwer, [[Oerisel]] hat der trije, [[Limburch (Nederlân)|Limboarch]] en [[Utert (provinsje)|Utert]] hawwe der beide twa, en [[Fryslân]], [[Grinslân]], [[Drinte]] en [[Flevolân]] hawwe der allegear ien. [[Seelân]] is de iennige provinsje mei gjint. 

Nederlân hat yn tsjinstelling ta in soad Jeropeeske lannen gjin gemeente mei mea as ien miljoen ynwenners. [[Amsterdam]] komt al tichteby. Tradisjoneel wurdt der fan de fjouwer grutte stêden yn 'e [[Rânestêd]] yn it westen fan Nederlân, sprutsen. Trije dêrfan, [[Amsterdam]], [[Rotterdam]] en [[De Haach]] hawwe allegear mear as 500.000 ynwenners. [[Utert (stêd)|Utert]] folget mei goed 360.000.

De midgroep bestiet út fjirtjin gemeenten fan 150.000 oant 250.000 ynwenners. Fjouwer dêrfan, [[Eindhoven]], [[Grins (gemeente)|Grins]], [[Tilburch]] en [[Almeare]] hawwe mear as 200.000 ynwenners. Eindhoven en Tilburch hearre ta de Brabânske Stêderige. It waaksen fan Almeare komt benammen troch migraasje fan lju út Amsterdam wei.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nul20.nl/dossiers/almere-blijft-populairste-bestemming-van-amsterdammers |titel=''Almere blijft populairste bestemming van Amsterdammers'' |útjouwer=NUL 20 d.d. |datum=29 novimber 2006 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20230208150025/https://www.nul20.nl/dossiers/almere-blijft-populairste-bestemming-van-amsterdammers |argyfdatum=8 febrewaris 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Gemeenten lykas Grins, [[Apeldoarn (gemeente)|Apeldoarn]], [[Arnhim]], [[Nimwegen]] en [[Ynskedee (gemeente)|Ynskedee]] lizze yn it [[Noard-Nederlân|Noard-]] en [[East-Nederlân]]. Arnhim en Nimwegen foarmje de [[Stedsregio Arnhim-Nimwegen]], dy't mei-inoar sa'n lytse 750.000 ynwenners hat. Apeldoarn, [[Dimter (gemeente)|Dimter]] en [[Sutfen (gemeente)|Sutfen]] oparbeidzje mei-inoar en binne feriene yn 'e [[Stêdetrijehoeke]], dy't mei-inoar goed 447.000 ynwenners hawwe. &lt;br&gt;
Mei útsûndering fan Almeare, Apeldoarn, Arnhim, Nimwegen en Ynskedee woeksen dy stêden benammen troch it anneksearjen fan buorgemeenten, lykas Eindhoven yn [[1920]], Tilburch yn [[1997]] en Grins yn [[2019]].

De lêste groep, mei in ynwennertal fan 100.000 oant 150.000 woeks yn de ôfrûne desenniums likegoed ta fjirtjin gemeenten. [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] passearre de grins fan 100.000 yn [[2014]] doe't de gemeente in part fan de doe ophefte gemeente [[Boarnsterhim]] dêrby krige. De lêste gemeente dy't de 100.000 passearre wie de gemeente Dimter yn 2018. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.destentor.nl/deventer/daar-is-hij-dan-de-langverwachte-100-000ste-inwoner-van-deventer~a9441d86/ |titel=''Daar is hij dan: de langverwachte 100.000ste inwoner van Deventer'' |auteur=Bolink, J. |útjouwer=[http://destentor.nl destentor.nl] |datum=26 septimber 2018 |opropdatum=30 septimber 2018 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20230208124115/https://www.destentor.nl/deventer/daar-is-hij-dan-de-langverwachte-100-000ste-inwoner-van-deventer~a9441d86/ |argyfdatum=8 febrewaris 2023}}&lt;/ref&gt;

== List ==
De ynwennertallen binne de sifers fan it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] op peildatum {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Nº
!Namme
!Provinsje
!Ynwenners
|-
| 1
|[[Ofbyld:Flag_of_Amsterdam.svg|20px|border]] [[Amsterdam (gemeente)|Amsterdam]]
|{{NL-NHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Amsterdam}}'''
|-
| 2
|[[Ofbyld:Flag_of_Rotterdam.svg|20px|border]] [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Rotterdam (gemeente)}}'''
|-
| 3
|[[Ofbyld:Flag_of_The_Hague.svg|20px|border]] [[De Haach]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Haach}}'''
|-
| 4
|[[Ofbyld:Flag_of_Utrecht_city.svg|20px|border]] [[Utert (stêd)|Utert]]
|{{NL-UTf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Utert (stêd)}}'''
|-
| 5
|[[Ofbyld:Flag_of_Eindhoven.svg|20px|border]] [[Eindhoven]]
|{{NL-NBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eindhoven}}'''
|-
| 6
|[[Ofbyld:Flag_of_Groningen_City.svg|20px|border]] [[Grins (gemeente)|Grins]]
|{{NL-GRf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Grins (gemeente)}}'''
|-
| 7
|[[Ofbyld:Almere_vlag.svg|20px|border]] [[Almeare]]
|{{NL-FLf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Almeare}}'''
|-
| 8
|[[Ofbyld:Flag_of_Tilburg.svg|20px|border]] [[Tilburch]]
|{{NL-NBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Tilburch (gemeente)}}'''
|-
| 9
|[[Ofbyld:Flag_of_Breda.svg|20px|border]] [[Breda]]
|{{NL-NBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Breda (gemeente)}}'''
|-
| 10
|[[Ofbyld:Flag_of_Nijmegen.svg|20px|border]] [[Nimwegen]]
|{{NL-GLf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Nimwegen}}'''
|-
| 11
|[[Ofbyld:VlagArnhem.svg|20px|border]] [[Arnhim]]
|{{NL-GLf}}
| align=&quot;right&quot; |'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Arnhim}}'''
|-
| 12
|[[Ofbyld:Apeldoorn_vlag.svg|20px|border]] [[Apeldoarn (gemeente)|Apeldoarn]]
|{{NL-GLf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Apeldoarn (gemeente)}}'''
|-
| 13
|[[Ofbyld:Flag_Haarlem.svg|20px|border]] [[Haarlim]]
|{{NL-NHf}}
| align=&quot;right&quot; |'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Haarlim}}'''
|-
| 14
|[[Ofbyld:Haarlemmermeer_vlag_2019.svg|20px|border]] [[Haarlimmermar]]
|{{NL-NHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Haarlimmermar}}'''
|-
| 15
|[[Ofbyld:Flag_of_Zaanstad.svg|20px|border]] [[Saanstêd]]
|{{NL-NHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Saanstêd}}'''
|-
| 16
|[[Ofbyld:Amersfoort_flag_outline.svg|20px|border]] [[Amersfoart]]
|{{NL-UTf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Amersfoart}}'''
|-
|17
|[[Ofbyld:Vlag stad Enschede.svg|20px|border]] [[Ynskedee (gemeente)|Ynskedee]]
|{{NL-OVf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ynskedee}}'''
|-
| 18
|[[Ofbyld:Flag_of_'s-Hertogenbosch.svg|20px|border]] [[De Bosk (gemeente)|De Bosk]]
|{{NL-NBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Bosk (gemeente)}}'''
|-
| 19
|[[Ofbyld:Flag_of_Zwolle.svg|20px|border]] [[Swol]]
|{{NL-OVf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Swol}}'''
|-
| 20
|[[Ofbyld:Zoetermeer_vlag.svg|20px|border]] [[Zoetermeer]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Zoetermeer}}'''
|-
| 21
|[[Ofbyld:Flag_of_Leiden.svg|20px|border]] [[Leien]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Leien}}'''
|-
| 22
|[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|20px|border]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]
|{{FRLf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}}'''
|-
| 23
|[[Ofbyld:Flag_of_Maastricht.svg|20px|border]] [[Maastricht]]
|{{NL-LBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Maastricht}}'''
|-
| 24
|[[Ofbyld:Flag_of_Ede.svg|20px|border]] [[Ede (gemeente)|Ede]]
|{{NL-GLf}}
| align=&quot;right&quot; |'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ede (gemeente)}}'''
|-
| 25
|[[Ofbyld:Flag_of_Dordrecht.svg|20px|border]] [[Doardt]]
|{{NL-ZHf}}
| align=&quot;right&quot; |'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Doardt}}'''
|-
| 26
|[[Ofbyld:Westland_municipality_flag.svg|20px|border]] [[Westlân (gemeente)|Westlân]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Westlân (gemeente)}}'''
|-
| 27
|[[Ofbyld:Vlag_Alphen_aan_den_Rijn.svg|20px|border]] [[Alfen oan de Ryn (gemeente)|Alfen oan de Ryn]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alfen oan de Ryn}}'''
|-
| 28
|[[Ofbyld:Alkmaar_Flag.svg|20px|border]] [[Alkmar (gemeente)|Alkmar]]
|{{NL-NHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Alkmar}}'''
|-
| 29
|[[Ofbyld:Emmen_vlag.svg|20px|border]] [[Emmen (gemeente)|Emmen]]
|{{NL-DRf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Emmen (gemeente)}}'''
|-
| 30
|[[Ofbyld:Flag_of_Delft.svg|20px|border]] [[Delft]]
|{{NL-ZHf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Delft}}'''
|-
| 31
|[[Ofbyld:Deventer_vlag.svg|20px|border]] [[Dimter (gemeente)|Dimter]]
|{{NL-OVf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Dimter (gemeente)}}'''
|-
| 32
|[[Ofbyld:Venlo_vlag.svg|20px|border]] [[Fenlo (gemeente)|Fenlo]]
|{{NL-LBf}}
|align=&quot;right&quot;|'''{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Fenlo}}'''
|}

== Belied ==
De [[Ryksoerheid]] hat in [[Gruttestêdebelied]] dêr't 44 gemeenten yn gearwurkje. It sette útein as de G4, de fjouwer grutste gemeenten, dochs waard stadichoan útwreide mei ta de 44 grutste gemeenten.

== Sjoch ek ==
* [[Gemeenten fan Nederlân]]
* [[List fan Nederlânske gemeenten]]
* [[Gruttestêdebelied]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Gemeente yn Nederlân]]</text>
      <sha1>ohj9qfz77lf5nbo5ltg88kj729qdu20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Nedersaksen ynwennertallen gemeenten</title>
    <ns>10</ns>
    <id>190053</id>
    <revision>
      <id>1238920</id>
      <parentid>1219133</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T05:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1238920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3569" sha1="0hn0l7gwhinj11528ubg23ohp3q1xk5" xml:space="preserve">{{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}}
| Year = [[31 desimber]] [[2025]] &lt;!-- mjitdatum --&gt;
| YearISO = 2025-12-31 &lt;!-- mjitdatum as ISO notaasje --&gt;
}}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}}
| Auwerk (Landkreis) = 188450
| Auwerk (stêd) = 42575
| Baltrum = 485
| Berumbur = 2695
| Brookmerlân (Samtgemeinde) = 12785
| Dornum = 4340
| Großefehn = 13955
| Großheide = 8332
| Hage = 6531
| Hage (Samtgemeinde) = 11366
| Hagermarsch = 428
| Halbemond = 992
| Hinte = 7196
| Ihlow = 12305
| Jyst = 1081
| Krummhörn = 11354
| Leezdorf = 1789
| Lütetsburg = 720
| Mariënhafe = 2464
| Norden = 24978
| Osteel = 2052
| Rechtsupweg = 1999
| Südbrookmerland = 18373
| Upgant-Schott = 3525
| Wiesmoor = 13967
| Wirdum = 956

| Cuxhaven (distrikt) = 198886
| Cuxhaven (stêd) = 49545
| Hodelerlân (Samtgemeinde) = 26655
| Otterndorf = 7690
| Woerster Noardseekust = 16755

| Emden = 49009

| Fryslân (Nedersaksen) = 100261
| Bockhorn = 8791
| Jever = 14671
| Sande = 8629
| Schortens = 21001
| Varel = 24635
| Wangerland = 9137
| Wangereach = 1048
| Zetel = 12349

| Lier (distrikt) = 169111
| Boarkum = 4295
| Brinkum = 814
| Bunde = 7388
| Detern = 2733
| Filsum = 2215
| Firrel = 802
| Hesel = 4697
| Holtland = 2197
| Hesel (Samtgemeinde) = 11083
| Jemgum = 3429
| Jümme (Samtgemeinde) = 6689
| Lier (stêd) = 34277
| Moormerland = 23357
| Nortmoor = 1741
| Neukamperfehn = 1836
| Ostrhauderfehn = 12002
| Rhauderfehn = 18199
| Schwerinsdorf = 737
| Uplengen = 12030
| Weener = 15243
| Westoverledingen = 21119

| Wesermarsch = 88852
| Berne = 7075
| Brake = 15144
| Butjadingen = 6048
| Elsfleth = 8921
| Jade = 5955
| Lemwerder = 6980
| Nordenham = 25759
| Ovelgönne= 5446
| Stadland = 7524

| Wilhelmshaven = 75324

| Wittmund (distrikt) = 55849
| Blomberg = 1842
| Dunum = 1053
| Esens = 7045
| Esens (Samtgemeinde) = 14094
| Eversmeer = 843
| Holtgast = 1780
| Holtriem (Samtgemeinde) = 9612
| Friedeburg = 10203
| Langereach = 1341
| Moorweg = 869
| Neuharlingersiel = 975
| Nenndorf = 762
| Neuschoo = 1226
| Ochtersum = 934
| Schweindorf = 732
| Spikereach = 648
| Stedesdorf = 1648
| Utarp = 655
| Werdum = 724
| Westerholt = 2618
| Wittmund (stêd) = 19951
}}
}}&lt;noinclude&gt;
== Doel ==
Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op alle side fan Nedersaksyske gemeenten]].

Boarne ynwennertallen: [https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/default.asp LSN Online], Tabel: ''Befolkingsûntjouwing; regio de moanne, {{Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners|TXT=Year}},'' Landesamt Statistik für Niedersachsen''

'''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens.

&lt;!-- boarne: https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/default.asp --&gt;

* '''Brûk dit berjocht &lt;u&gt;nea&lt;/u&gt; fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners]]

== Tapasse ==
Dit wurdt tapast yn:
* [[Berjocht:Statistyk gemeente Nedersaksen ynwenners]]

== Oanwizing foar in update ==
Op [https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/default.asp de webside fan LSN] binne de befolkingsoantallen de gemeente te finen. Dy kinne jo downloade. Iepenje dat bestân yn jo favorite rekkenblêd. Soargje dat de gemeenten sûnder ynwennertal ûnderdrukt wurde (útfilterje). 


[[Kategory:Berjochten gemeente yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hn0l7gwhinj11528ubg23ohp3q1xk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krytûlen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193592</id>
    <revision>
      <id>1238886</id>
      <parentid>1238870</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T14:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>)</comment>
      <origin>1238886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="puljtwhcpa66xjzsrxhh5q13q5aiqs3" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = '''krytûlen'''
| ôfbylding           = Western Screech Owl.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     =In [[westlike krytûle]] (''Megascops kennicottii'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[lânfûgels]] (''Telluraves'')
| takson11            = ''sûnder rang'':
| namme11             = [[bitterfûgels]] (''Afroaves'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'')
| takson13            = [[famylje]]:
| namme13             = [[ûlefûgels]] (''Strigidae'')
| takson14            = [[ûnderfamylje]]:
| namme14             = [[echte ûlefûgels]] (''Striginae'')
| takson15            = [[tûke]]: 
| namme15             = [[krytûlefûgels]] (''Megascopini'')
| takson16            = [[skaai]]:
| namme16             ='''krytûlen''' (''Megascops'')
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1848
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}

De '''krytûlen''' binne fûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ([[wittenskiplike namme]] ''Megascops'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[ûlefûgels]] (''Strigidae''). It skaai telt 22 libbene soarten, dy’t alle yn [[Amearika]] foarkomme. 

== Skaaiopbou ==
* ''skaai'': '''krytûlen''' (''Megascops''), 22 soarten:
** [[kealpoatkrytûle]] (''Megascops clarkii''), [[Midden-Amearika]]
** [[flekke krytûle]] (''Megascops trichopsis''), Noard- en [[Midden-Amearika]]
** [[wytkielkrytûle]] (''Megascops albogularis''), Noardwestlik [[Súd-Amearika]]
** [[tropenkrytûle]] (''Megascops choliba''), Midden- en [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[Perûviaanske krytûle]] (''Megascops koepckeae''), [[Perû]]
** [[rustkrytûle]] (''Megascops ingens''), Noardwestlik [[Súd-Amearika]]
** [[kanielkrytûle]] (''Megascops petersoni''), [[Ekwador]], [[Perû]]
** [[dizewâldkrytûle]] (''Megascops marshalli''), [[Perû]], [[Bolivia]]
** [[yungaskrytûle]] (''Megascops hoyi''), [[Bolivia]], [[Argentynje]]
** [[readwangkrytûle]] (''Megascops guatemalae''), [[Midden-Amearika]]
** [[Chocókrytûle]] (''Megascops centralis''), Midden- en [[Súd-Amearika]]
** [[Roraimakrytûle]] (''Megascops roraimae''), [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[langearkrytûle]] (''Megascops sanctaecatarinae''), [[Súd-Amearika]]
** [[burdkrytûle]] (''Megascops barbarus''), [[Midden-Amearika]]
** [[Balsaskrytûle]] (''Megascops seductus''), [[Meksiko]]
** [[mangrovekrytûle]] (''Megascops cooperi'''), [[Midden-Amearika]]
** [[westlike krytûle]] (''Megascops kennicottii''), Westlik [[Noard-Amearika]]
** [[eastlike krytûle]] (''Megascops asio''), Eastlik [[Noard-Amearika]]
** [[Santa-Martakrytûle]] (''Megascops gilesi''), [[Kolombia]]
** [[Marañonkrytûle]] (''Megascops roboratus''), [[Ekwador]], [[Perû]]
** [[donkerbrune krytûle]] (''Megascops watsonii''), [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[swartkrúnkrytûle]] (''Megascops atricapilla''), [[Súd-Amearika]]

== Keppelings om utens ==
* [https://www.avilist.org Avilist v2025]

[[Kategory:Krytûle| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Ulefûgel]]</text>
      <sha1>puljtwhcpa66xjzsrxhh5q13q5aiqs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238905</id>
      <parentid>1238886</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Keppelings om utens */ defsort</comment>
      <origin>1238905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="8e37wlxtf6gz1itnlawduyh2te72zds" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = '''krytûlen'''
| ôfbylding           = Western Screech Owl.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     =In [[westlike krytûle]] (''Megascops kennicottii'').
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[ûnderstamme]]:
| namme4              = [[wringedieren]] (''Vertebrata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[lânfûgels]] (''Telluraves'')
| takson11            = ''sûnder rang'':
| namme11             = [[bitterfûgels]] (''Afroaves'')
| takson12            = [[skift]]:
| namme12             = [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'')
| takson13            = [[famylje]]:
| namme13             = [[ûlefûgels]] (''Strigidae'')
| takson14            = [[ûnderfamylje]]:
| namme14             = [[echte ûlefûgels]] (''Striginae'')
| takson15            = [[tûke]]: 
| namme15             = [[krytûlefûgels]] (''Megascopini'')
| takson16            = [[skaai]]:
| namme16             ='''krytûlen''' (''Megascops'')
| takson17            = 
| namme17             =
| takson18            = 
| namme18             =
| takson19            = 
| namme19             =
| beskriuwer, jier    = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1848
| soarten             = 
| lânkaart            = 
| lânkaarttekst       = 
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}

De '''krytûlen''' binne fûgels yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ([[wittenskiplike namme]] ''Megascops'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[ûlefûgels]] (''Strigidae''). It skaai telt 22 libbene soarten, dy’t alle yn [[Amearika]] foarkomme. 

== Skaaiopbou ==
* ''skaai'': '''krytûlen''' (''Megascops''), 22 soarten:
** [[kealpoatkrytûle]] (''Megascops clarkii''), [[Midden-Amearika]]
** [[flekke krytûle]] (''Megascops trichopsis''), Noard- en [[Midden-Amearika]]
** [[wytkielkrytûle]] (''Megascops albogularis''), Noardwestlik [[Súd-Amearika]]
** [[tropenkrytûle]] (''Megascops choliba''), Midden- en [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[Perûviaanske krytûle]] (''Megascops koepckeae''), [[Perû]]
** [[rustkrytûle]] (''Megascops ingens''), Noardwestlik [[Súd-Amearika]]
** [[kanielkrytûle]] (''Megascops petersoni''), [[Ekwador]], [[Perû]]
** [[dizewâldkrytûle]] (''Megascops marshalli''), [[Perû]], [[Bolivia]]
** [[yungaskrytûle]] (''Megascops hoyi''), [[Bolivia]], [[Argentynje]]
** [[readwangkrytûle]] (''Megascops guatemalae''), [[Midden-Amearika]]
** [[Chocókrytûle]] (''Megascops centralis''), Midden- en [[Súd-Amearika]]
** [[Roraimakrytûle]] (''Megascops roraimae''), [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[langearkrytûle]] (''Megascops sanctaecatarinae''), [[Súd-Amearika]]
** [[burdkrytûle]] (''Megascops barbarus''), [[Midden-Amearika]]
** [[Balsaskrytûle]] (''Megascops seductus''), [[Meksiko]]
** [[mangrovekrytûle]] (''Megascops cooperi'''), [[Midden-Amearika]]
** [[westlike krytûle]] (''Megascops kennicottii''), Westlik [[Noard-Amearika]]
** [[eastlike krytûle]] (''Megascops asio''), Eastlik [[Noard-Amearika]]
** [[Santa-Martakrytûle]] (''Megascops gilesi''), [[Kolombia]]
** [[Marañonkrytûle]] (''Megascops roboratus''), [[Ekwador]], [[Perû]]
** [[donkerbrune krytûle]] (''Megascops watsonii''), [[Súd-Amearika]], ek yn [[Suriname]]
** [[swartkrúnkrytûle]] (''Megascops atricapilla''), [[Súd-Amearika]]

== Keppelings om utens ==
* [https://www.avilist.org Avilist v2025]

{{DEFAULTSORT:Kritulen}}
[[Kategory:Krytûle| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Ulefûgel]]</text>
      <sha1>8e37wlxtf6gz1itnlawduyh2te72zds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fjochtkwartelfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193594</id>
    <revision>
      <id>1238877</id>
      <timestamp>2026-08-20T13:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <comment>Nije side</comment>
      <origin>1238877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="05gvipyrqln35ha8gkmepvz4twi03hh" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Turnix sylvaticus 64607517.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = [[streke fjochtkwartel]] (''Turnix sylvatica'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9            = ''sûnder rang'':
| namme9             = [[kraanformigen]] (''Gruimorphae'')
| takson11             = [[skift]]:
| namme11              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
| takson12             = [[ûnderskift]]:
| namme12              = [[seefûgeleftigen]] (''Lari'')
| takson13            = [[famylje]]:
| namme13             = '''fjochtkwartelfûgels''' (''Turnicidae'')
| takson14            = 
| namme14             = 
| beskriuwer, jier    = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1840
| lânkaart            = Turnicidae rangmap.PNG
| lânkaarttekst       = Ferspreiding fan de fjochtkwartelfûgels
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''fjochtkwartelfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Turnicidae'') binne in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). Dizze fûgels binne net besibbe oan de [[kwartels]], dy by de [[fazantfûgels]] hearre. 

Fjochtkwartels binne lytse rinnende fûgels dy't fleanen mije. Der binne 18 soarten yn twa [[skaai (taksonomy)|skaai]]en. Se bewenne waarme, tropyske en subtropyske greiden fan Aazje, Afrika, Europa, Austraalje en Nij-Guinea. Oars as de measte fûgelsoarten is it wyfke it ryker kleurde fan 'e geslachten.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''fjochtkwartelfûgels''' (''Turnicidae'')
** skaai: [[ljurkkwartels]] (''Ortyxelos''), 1 soarte:
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[ljurkkwartel]] (''Ortyxelos meiffrenii''), [[Sahel]]
** skaai: [[fjochtkwartels]] (''Turnix''), 17 soarten:
*** [[gielpoatfjochtkwartel]] (''Turnix tanki''), Súd- en East-Aazje
*** [[readrêchfjochtkwartel]] (''Turnix maculosus''), Yndoneezje, Austraalje
*** [[swartkielfjochtkwartel]] (''Turnix suscitator''), Súd- en East-Aazje
*** [[flekke fjochtkwartel]] (''Turnix ocellatus''), Filipinen
*** [[streke fjochtkwartel]] (''Turnix sylvatica''), Ibearje, Noard-Afrika, Súd-Aazje
*** [[lytse fjochtkwartel]] (''Turnix velox''), Austraalje
*** [[readboarstfjochtkwartel]] (''Turnix pyrrhothorax''), Austraalje
*** [[Luzonfjochtkwartel]] (''Turnix worcesteri''), Filipinen
*** [[Sûmbafjochtkwartel]] (''Turnix everetti''), Sûmba (Yndoneezje)
*** [[swartrêchfjochtkwartel]] (''Turnix nanus''), Afrika
*** [[Kaapske fjochtkwartel]] (''Turnix hottentottus''), Súd-Afrika
*** [[kastanjerêchfjochtkwartel]] (''Turnix castanotus''), Austraalje
*** [[okerboarstfjochtkwartel]] (''Turnix olivii''), Austraalje, fermoedelik útstoarn
*** [[bûnte fjochtkwartel]] (''Turnix varius''), Austraalje
*** [[Nijkaledoanyske fjochtkwartel]] (''Turnix novaecaledoniae''), fermoedelik útstoarn
*** [[swartboarstfjochtkwartel]] (''Turnix melanogaster''), Austraalje
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Madagaskarfjochtkwartel]] (''Turnix nigricollis''), Madagaskar
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Fjochtkwartel| ]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]
[[Kategory:Wilstereftige]]</text>
      <sha1>05gvipyrqln35ha8gkmepvz4twi03hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238906</id>
      <parentid>1238877</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Taksonomy */ red</comment>
      <origin>1238906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="88upyj5mib4pda04frmt5z3y8zmn2dj" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Turnix sylvaticus 64607517.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = [[streke fjochtkwartel]] (''Turnix sylvatica'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9            = ''sûnder rang'':
| namme9             = [[kraanformigen]] (''Gruimorphae'')
| takson11             = [[skift]]:
| namme11              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
| takson12             = [[ûnderskift]]:
| namme12              = [[seefûgeleftigen]] (''Lari'')
| takson13            = [[famylje]]:
| namme13             = '''fjochtkwartelfûgels''' (''Turnicidae'')
| takson14            = 
| namme14             = 
| beskriuwer, jier    = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1840
| lânkaart            = Turnicidae rangmap.PNG
| lânkaarttekst       = Ferspreiding fan de fjochtkwartelfûgels
| lânkaartbreedte     = 
| lânkaarttekst_links = 
}}
De '''fjochtkwartelfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Turnicidae'') binne in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). Dizze fûgels binne net besibbe oan de [[kwartels]], dy by de [[fazantfûgels]] hearre. 

Fjochtkwartels binne lytse rinnende fûgels dy't fleanen mije. Der binne 18 soarten yn twa [[skaai (taksonomy)|skaai]]en. Se bewenne waarme, tropyske en subtropyske greiden fan Aazje, Afrika, Europa, Austraalje en Nij-Guinea. Oars as de measte fûgelsoarten is it wyfke it ryker kleurde fan 'e geslachten.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* famylje '''fjochtkwartelfûgels''' (''Turnicidae'')
** skaai [[ljurkkwartels]] (''Ortyxelos''), 1 soarte:
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[ljurkkwartel]] (''Ortyxelos meiffrenii''), [[Sahel]]
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai [[fjochtkwartels]] (''Turnix''), 17 soarten:
*** [[gielpoatfjochtkwartel]] (''Turnix tanki''), Súd- en East-Aazje
*** [[readrêchfjochtkwartel]] (''Turnix maculosus''), Yndoneezje, Austraalje
*** [[swartkielfjochtkwartel]] (''Turnix suscitator''), Súd- en East-Aazje
*** [[flekke fjochtkwartel]] (''Turnix ocellatus''), Filipinen
*** [[streke fjochtkwartel]] (''Turnix sylvatica''), Ibearje, Noard-Afrika, Súd-Aazje
*** [[lytse fjochtkwartel]] (''Turnix velox''), Austraalje
*** [[readboarstfjochtkwartel]] (''Turnix pyrrhothorax''), Austraalje
*** [[Luzonfjochtkwartel]] (''Turnix worcesteri''), Filipinen
*** [[Sûmbafjochtkwartel]] (''Turnix everetti''), Sûmba (Yndoneezje)
*** [[swartrêchfjochtkwartel]] (''Turnix nanus''), Afrika
*** [[Kaapske fjochtkwartel]] (''Turnix hottentottus''), Súd-Afrika
*** [[kastanjerêchfjochtkwartel]] (''Turnix castanotus''), Austraalje
*** [[okerboarstfjochtkwartel]] (''Turnix olivii''), Austraalje, fermoedelik útstoarn
*** [[bûnte fjochtkwartel]] (''Turnix varius''), Austraalje
*** [[Nijkaledoanyske fjochtkwartel]] (''Turnix novaecaledoniae''), fermoedelik útstoarn
*** [[swartboarstfjochtkwartel]] (''Turnix melanogaster''), Austraalje
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Madagaskarfjochtkwartel]] (''Turnix nigricollis''), Madagaskar
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Fjochtkwartel| ]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]
[[Kategory:Wilstereftige]]</text>
      <sha1>88upyj5mib4pda04frmt5z3y8zmn2dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wytwangdûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193596</id>
    <revision>
      <id>1238884</id>
      <timestamp>2026-08-20T14:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Wytwangdûker |Ofbyld   = [[Ofbyld:Rollandia rolland-swims.jpg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai    = [[Súdamerikaanske dûkers]] (''Rollandia'') |Wittenskiplike namme= Rollandia rolland |Beskriuwer, jier= [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1823 |...&quot;</comment>
      <origin>1238884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7101" sha1="8wg0sn2tujbgl8rdtew2xv4zd9mulam" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Wytwangdûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Rollandia rolland-swims.jpg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[Súdamerikaanske dûkers]] (''Rollandia'')
|Wittenskiplike namme= Rollandia rolland
|Beskriuwer, jier= [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Rollandia rolland map.svg|250px]]
}}
De '''wytwangdûker''' (''Rollandia rolland'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarte komt foar yn it suden en westen fan [[Súd-Amearika]]. Syn natuerlike leefgebiet bestiet út swietwettermarren, sompen en stadich streamende rivieren en beken.

== Beskriuwing ==
It mantsje en it wyfke fan 'e wytwangdûker lykje opinoar. Se wurde 24 oant 36 sm lang.

Folwoeksen fûgels yn it briedkleed hawwe in opfallende swarte túf efter op 'e kop. Om it ear sit in grutte, wite fearretúf. Foar it oare binne de kop, hals en rêch swart, mei in ljochte grieneftige glâns. De fearren fan 'e mantel en rêch hawwe smelle brune rannen. De ûnderkant is dof readbrún, faak mei brune of grize plakken. De sekundêre slachpinnen binne wyt, ljochtgriis of hawwe wite punten. It each is read, de snaffel swart en de poaten griis of oliifbrún.

Yn it net-briedkleed binne folwoeksen fûgels earder donkerbrún as swart. De túf is dan folle minder opfallend. De kanten fan 'e kop en de kiel binne wyt, mar de wite plakken op 'e wjukken bliuwe sichtber. De hals en boarst binne bêzje-eftich oant ljochtbrún en wurde nei de búk ta stadichoan witer. Jongen lykje op folwoeksen fûgels yn it winterkleed, mar hawwe brune streken op 'e kiel en de kanten fan 'e hals.

== Taksonomy ==
Der wurde trije [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''R. r. chilensis'' (Lesson, 1828) – fan súdlik en westlik Perû en súdeastlik Brazylje nei it suden ta oant Kaap Hoarn en Fjoerlân.
* ''R. r. morrisoni'' (Simmons, 1962) – de Junínmar yn 'e heechlannen fan 'e Sintraal-[[Perû]]viaanske [[Andes]].
* ''R. r. rolland'' (Gaimard, 1823) – de [[Falklâneilannen]].

It opfallendste ferskil tusken de ûndersoarten is it formaat. ''R. r. rolland'' kin hast net fleane, is flink grutter en weaget ornaris likernôch twa kear safolle as ''R. r. chilensis''. Ek hat er in djippere readbrune ûnderkant as de beide oare ûndersoarten. ''R. r. chilensis'' en ''R. r. morrisoni'' lykje sterk op inoar, mar de earste is yn 'e regel lytser as de twadde.

''R. r. rolland'' ferskilt ek yn beskate gedrachsfoarmen, ûnder mear by it pronkjen en it brieden. Yn it ferline waard dizze foarm faak as in aparte soarte beskôge en guon taksonomyske boarnen dogge dat noch.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De wytwangdûker komt foar yn it suden en westen fan Súd-Amearika, fan leechlizzende gebieten oant in hichte fan 4.500 meter boppe seenivo. It ferspriedingsgebiet bestiet út súdeastlik Brazylje, Oerûguay, Paraguay, [[Bolivia]], [[Sily]], Perû, [[Argentynje]] en de Falklâneilannen. As [[dwaalgast]] komt er ek foar op 'e [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]].

Syn leefgebiet bestiet út marren, sompige fivers, sleatten en stadich streamende rivieren en beken. Fûgels yn it uterste suden fan Súd-Amearika foarmje nei it briedseizoen kloften en trekke by de kust lâns nei it noarden. Se wurde dan faak sjoen yn baaien en oare yn 'e lijte lizzende gebieten oan 'e kust.

== Hâlden en dragen ==
It briedgedrach fan 'e wytwangdûker ferskilt tusken de populaasjes en giet mank mei pronkgedrach.

De wiidfersprate ''R. r. chilensis'' is yn 'e briedtiid sterk [[Territoarium|territoriaal]]. Pearen briede ornaris solitêr, mar op plakken mei mar in pear geskikte nêstplakken en genôch iten kinne se ek yn losse koloanjes mei oare wytwangdûkers briede.
[[Ofbyld:Rollandia rolland 180064962.jpg|thumb|left|Wytwangdûker.]]
Sawol ''R. r. morrisoni'' fan 'e Junínmar as ''R. r. rolland'' fan 'e Falklâneilannen briede solitêr en foarmje, foar safier bekend, gjin koloanjes mei soartgenoaten. Pearen fan ''R. r. morrisoni'' kinne it hiele jier troch territoriaal wêze, wylst pearkes fan ''R. r. rolland'' oer it generaal minder territoriaal binne, ek yn 'e briedtiid.

Op sawol it fêstelân fan Súd-Amearika as de Falklâneilannen wurdt it nêst bytiden tichteby nêsten fan oare wetterfûgels of by koloanjes fan miesfûgels boud. De briedende miesfûgels binne fûl tsjin mooglike rôfdieren en kinne sa beskerming biede oan briedende wytwangdûkers.

It nêst bestiet út in platfoarm fan reid, oare wetterplanten of gers. Op it fêstelân fan Súd-Amearika is it nêst driuwend en leit it op wat ôfstân fan 'e wâl. De pearing fynt plak op it nêst of op in oar driuwend platfoarm fan plantemateriaal. Op 'e Falklâneilannen is it nêst ek driuwend, mar meastal streekrjocht oan it lân fêstmakke of op fêste grûn boud. Soms leit it sels ûnder in wâl oan 'e kant fan it wetter. Ek de pearing fynt dêr gauris op fêste grûn plak. Dat is by gjin oare dûkerfûgel bekend.

It lechsel bestiet ornaris út ien oant trije aaien, mar soms wurde der wol seis lein. De aaien binne likernôch 40 × 28 mm grut.

De wytwangdûker fret benammen fisken, mar yt ek lytsere wringedieren en soms wetterplanten. De fisken binne meastal lyts, mar kinne oant likernôch 15 sm lang wêze. De wytwangdûker fangt syn proai troch te dûken. 

== Status ==
De wytwangdûker hat in grut ferspriedingsgebiet. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasjetrend is stabyl en de totale populaasje wurdt foar 2024 rûsd op 68.800 oant 70.100 folwoeksen fûgels.

De lokaal foarkommende ûndersoarte ''R. r. morrisoni'', de Junínwytwangdûker, hat dêrfoaroer in lytse populaasje dy't sterk efterútgien is en wurdt as bedrige beskôge. De oare ûndersoarte mei in lyts ferspriedingsgebiet, ''R. r. rolland'' fan 'e Falklâneilannen, hat neffens rûzing in populaasje fan likernôch 1.000 pearkes. Dy populaasje kin dêrtroch kwetsber wêze, mar der is gjin dúdlik bewiis dat er de lêste tiid efterútgien is.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-tufted-grebe-rollandia-rolland BirdLife, oproppen 13 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whtgre3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/whtgre3?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 13 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rollandia rolland|Wytwangdûker}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witwangduker}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Súdamerikaanske dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]</text>
      <sha1>8wg0sn2tujbgl8rdtew2xv4zd9mulam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rollandia rolland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193597</id>
    <redirect title="Wytwangdûker" />
    <revision>
      <id>1238885</id>
      <timestamp>2026-08-20T14:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Wytwangdûker]]</comment>
      <origin>1238885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ljlhbexxny8jjljyp06obwumtbftlum" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wytwangdûker]]</text>
      <sha1>ljlhbexxny8jjljyp06obwumtbftlum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Súdamerikaanske dûker</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193598</id>
    <revision>
      <id>1238887</id>
      <timestamp>2026-08-20T14:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Rollandia|Wytwangdûkers}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Dûkerfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1238887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="h2eljiv2g7j7ogzwxkrdbob9oddf4dr" xml:space="preserve">{{Commonscat|Rollandia|Wytwangdûkers}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Dûkerfûgel]]</text>
      <sha1>h2eljiv2g7j7ogzwxkrdbob9oddf4dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manningaboarch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193599</id>
    <redirect title="Manningaburg" />
    <revision>
      <id>1238894</id>
      <timestamp>2026-08-20T16:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Manningaburg]]</comment>
      <origin>1238894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="reh4i02o3evdenun7k3bzn3u1fsz8dk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Manningaburg]]</text>
      <sha1>reh4i02o3evdenun7k3bzn3u1fsz8dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Titicacadûker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193600</id>
    <revision>
      <id>1238896</id>
      <timestamp>2026-08-20T18:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Titicacadûker |Ofbyld   = [[Ofbyld:36 Titicaca Grebe.JPG|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai    = [[Súdamerikaanske dûkers]] (''Rollandia'') |Wittenskiplike namme= Rollandia microptera |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1862 |IUCN-status=...&quot;</comment>
      <origin>1238896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4242" sha1="i43grmip518ds0kzcvbe7fumtjujx3b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Titicacadûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:36 Titicaca Grebe.JPG|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[Súdamerikaanske dûkers]] (''Rollandia'')
|Wittenskiplike namme= Rollandia microptera
|Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1862
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Titicaca Grebe.png|250px]]
}}
De '''Titicacadûker''' (''Rollandia microptera'') is in bedrige  [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel kin net fleane en komt mar yn ien marrekrite yn [[Súd-Amearika]] foar.

== Skaaimerken ==
De Titicacadûker is in opfallende fûgel fan 28 oant 45 sm en in gewicht oant 600 gram. De iennige sibbe yn it skaai, de [[wytwangdûker]], liket net in soad op 'e Titicacadûker.

De soarte hat in brunswarte boppekant en wyt oan 'e kin, kiel en foarkant fan 'e hals. De nekke en it boarst binne readbrún. De snaffel is oranjegiel. Bûten de briedtiid binne de kleuren bleker en hat de fûgel gjin túf mear. Jonge fûgels binne grizer, mei in streke kop en ek wyt op it boarst.

== Fersprieding en taksonomy ==
[[Ofbyld:Titicaca Grebe.jpg|thumb|left|Titicacadûker.]]
De Titicacadûker komt, lykas de namme al oanjout, allinnich foar yn it gebiet om 'e [[Titicacamar]] yn 'e [[Andes]], tusken súdlik [[Perû]] en westlik [[Bolivia]]. It ferspriedingsgebiet rint fan 'e marren Arapa en Umayo yn súdeastlik Perû, troch de Titicacamar hinne oant yn Bolivia, en fierder by de rivier de Desaguadero lâns nei de marren Uru-uru en Poopó.

De soarte is nau besibbe oan 'e [[wytwangdûker]] (Rollandia rolland). De Titicacadûker is [[Monotypysk takson|monotypysk]], dat wol sizze dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan erkend wurde.

== Libbenswize ==
De Titicacadûker briedt yn 'e wiete gebieten mei benammen ''Schoenoplectus californicus'', dêr't iepen wetter beskikber is, of yn iepen wetter tusken driuwende wetterplanten.

It is in sosjale soarte, mar by it foerazjearjen is er meast allinnich. Hy fret foaral fiskjes fan it skaai ''Orestias'', dy't sa'n 94% fan it iten útmeitsje. De soarte briedt it hiele jier troch.

== Status ==
De Titicacadûker is tige seldsum. De wrâldpopulaasje waard yn 2020 rûsd op noch mar sa'n 600 folwoeksen fûgels. It tal nimt ek sterk ôf. Yn 'e jierren 1970 en 1980 waard de populaasje noch rûsd op 2.000–10.000 fûgels, en yn 2003 wiene der neffens rûzing noch 1.600 folwoeksen fûgels.

De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as bedrige. De grutste bedriging is de fiskerij op 'e mar. Guon fiskers sjogge de fûgel as konkurrint en it bart dat de fûgels as byfangst yn fisknetten telâne komme.

Birdguides skreau yn 2024 dat nije rûzingen fan tinken binne dat de wrâldpopulaasje mooglik folle grutter is as foarhinne oannommen. In nije rûzing op basis fan tellingen en wierskynlikheidsmodellen wize der op dat allinnich al op 'e Titicacamar mear as 20.000 fûgels foarkomme.

Hoewol'tt de populaasje op 'e Titicacamar der sûner útsjocht as foarhinne, is de status fan 'e populaasjes op oare lokaasjes net wis. Der wurdt oannommen dat de Titicacadûker ferdwûn is nei't de Poopó-mar en de rivier de Jahuira drûchfoelen nei minder delslach op 'e Altiplano sûnt 2022.&lt;ref&gt;[https://www.birdguides.com/news/titicaca-grebe-population-much-larger-than-thought/ Birdguides, 25 desimber 2024.]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/titicaca-grebe-rollandia-microptera BirdLife, oproppen 20 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/titgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 20 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/titgre1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 20 augustus 2026.]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rollandia microptera|Titicacadûker}}
}}
{{DEFAULTSORT:Titicacaduker}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Súdamerikaanske dûker]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]</text>
      <sha1>i43grmip518ds0kzcvbe7fumtjujx3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238907</id>
      <parentid>1238896</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1238907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="fhl7k9lgzu8vqm2fs9ztcvqauomh0fu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Titicacadûker
|Ofbyld   = [[Ofbyld:36 Titicaca Grebe.JPG|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
|Famylje  = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
|Skaai    = [[Súdamerikaanske dûkers]] (''Rollandia'')
|Wittenskiplike namme= Rollandia microptera
|Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1862
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Titicaca Grebe.png|250px]]
}}
De '''Titicacadûker''' (''Rollandia microptera'') is in bedrige  [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De fûgel kin net fleane en komt mar yn ien marrekrite yn [[Súd-Amearika]] foar.

== Skaaimerken ==
De Titicacadûker is in opfallende fûgel fan 28 oant 45 sm en in gewicht oant 600 gram. De iennige sibbe yn it skaai, de [[wytwangdûker]], liket net in soad op 'e Titicacadûker.

De soarte hat in brunswarte boppekant en wyt oan 'e kin, kiel en foarkant fan 'e hals. De nekke en it boarst binne readbrún. De snaffel is oranjegiel. Bûten de briedtiid binne de kleuren bleker en hat de fûgel gjin túf mear. Jonge fûgels binne grizer, mei in streke kop en ek wyt op it boarst.

== Fersprieding en taksonomy ==
[[Ofbyld:Titicaca Grebe.jpg|thumb|left|Titicacadûker.]]
De Titicacadûker komt, lykas de namme al oanjout, allinnich foar yn it gebiet om 'e [[Titicacamar]] yn 'e [[Andes]], tusken súdlik [[Perû]] en westlik [[Bolivia]]. It ferspriedingsgebiet rint fan 'e marren Arapa en Umayo yn súdeastlik Perû, troch de Titicacamar hinne oant yn Bolivia, en fierder by de rivier de Desaguadero lâns nei de marren Uru-uru en Poopó.

De soarte is nau besibbe oan 'e [[wytwangdûker]] (Rollandia rolland). De Titicacadûker is [[Monotypysk takson|monotypysk]], dat wol sizze dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan erkend wurde.

== Libbenswize ==
De Titicacadûker briedt yn 'e wiete gebieten mei benammen ''Schoenoplectus californicus'', dêr't iepen wetter beskikber is, of yn iepen wetter tusken driuwende wetterplanten.

It is in sosjale soarte, mar by it foerazjearjen is er meast allinnich. Hy fret foaral fiskjes fan it skaai ''Orestias'', dy't sa'n 94% fan it iten útmeitsje. De soarte briedt it hiele jier troch.

== Status ==
De Titicacadûker is tige seldsum. De wrâldpopulaasje waard yn 2020 rûsd op noch mar sa'n 600 folwoeksen fûgels. It tal nimt ek sterk ôf. Yn 'e jierren 1970 en 1980 waard de populaasje noch rûsd op 2.000–10.000 fûgels, en yn 2003 wiene der neffens rûzing noch 1.600 folwoeksen fûgels.

De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as bedrige. De grutste bedriging is de fiskerij op 'e mar. Guon fiskers sjogge de fûgel as konkurrint en it bart dat de fûgels as byfangst yn fisknetten telâne komme.

Birdguides skreau yn 2024 dat nije rûzingen fan tinken binne dat de wrâldpopulaasje mooglik folle grutter is as foarhinne oannommen. In nije rûzing op basis fan tellingen en wierskynlikheidsmodellen wize der op dat allinnich al op 'e Titicacamar mear as 20.000 fûgels foarkomme.

Hoewol'tt de populaasje op 'e Titicacamar der sûner útsjocht as foarhinne, is de status fan 'e populaasjes op oare lokaasjes net wis. Der wurdt oannommen dat de Titicacadûker ferdwûn is nei't de Poopó-mar en de rivier de Jahuira drûchfoelen nei minder delslach op 'e Altiplano sûnt 2022.&lt;ref&gt;[https://www.birdguides.com/news/titicaca-grebe-population-much-larger-than-thought/ Birdguides, 25 desimber 2024.]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/titicaca-grebe-rollandia-microptera BirdLife, oproppen 20 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/titgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 20 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/titgre1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 20 augustus 2026.]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rollandia microptera|Titicacadûker}}
}}
{{DEFAULTSORT:Titicacaduker}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Súdamerikaanske dûker]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]</text>
      <sha1>fhl7k9lgzu8vqm2fs9ztcvqauomh0fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rollandia microptera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193601</id>
    <redirect title="Titicacadûker" />
    <revision>
      <id>1238897</id>
      <timestamp>2026-08-20T18:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Titicacadûker]]</comment>
      <origin>1238897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="cmod9uvtoiaxz018ivsmcgc7j7dgv1l" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Titicacadûker]]</text>
      <sha1>cmod9uvtoiaxz018ivsmcgc7j7dgv1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súdamerikaanske dûkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193602</id>
    <revision>
      <id>1238898</id>
      <timestamp>2026-08-20T18:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding           = Rollandia rolland 132718695.jpg | ôfbyldingsbreedte   = | ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[wytwangdûker]]. | takson1             = | namme1              = | takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4             = klasse (...&quot;</comment>
      <origin>1238898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="4v1g8yyvfozptww4kurqyq1j3c5h7lo" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Rollandia rolland 132718695.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     = De [[typesoarte]] is de [[wytwangdûker]].
| takson1             =
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson4             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme4              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson5             = [[boppeskift]]:
| namme5              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson6             = [[skift]]:
| namme6              = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'')
| takson7             = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme7              = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'')
| takson8             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme8              = '''Súdamerikaanske dûkers''' (''Rollandia'')
| beskriuwer, jier    = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856
}}
De '''Súdamerikaanske dûkers''' (''Rollandia'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan middelgrutte wetterfûgels út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae''). De soarten út dit skaai komme foar yn [[Súd-Amearika]]. De [[typesoarte]] is de [[wytwangdûker]] (''Rollandia rolland'').

== Skaaimerken ==
Súdamerikaanske dûkers binne kompakte wetterfûgels mei in opfallend uterlik. Ien fan 'e beide soarten, de Titicacadûker, is folslein flechtleas. Se briede yn swietwettermarren, sompen en stadich streamende wetterflakten mei in tichte begroeiïng. Harren dieet bestiet benammen út fiskjes, wetterinsekten en lytse wringedieren.

== Taksonomy ==
It skaai ''Rollandia'' waard yn 1856 yntrodusearre troch de Frânske biolooch [[Charles Lucien Bonaparte]].

== Soarten ==
It skaai omfiemet twa libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status
|-
| [[Ofbyld:36 Titicaca Grebe.JPG|120px]] || [[Titicacadûker]] || ''Rollandia microptera'' || Gebiet op en om 'e [[Titicacamar]] ([[Perû]] en [[Bolivia]]). || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/titicaca-grebe-rollandia-microptera ''Rollandia microptera'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Rollandia rolland 243953596.jpg|120px]] || [[Wytwangdûker]] || ''Rollandia rolland'' || Suden en westen fan [[Súd-Amearika]]. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rollands-grebe-rollandia-rolland ''Rollandia rolland'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rollandia|Súdamerikaanske dûkers}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sudamerikaanske dukers}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Súdamerikaanske dûker| ]]
[[Kategory:Dûkerfûgel]]</text>
      <sha1>4v1g8yyvfozptww4kurqyq1j3c5h7lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rollandia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193603</id>
    <redirect title="Súdamerikaanske dûkers" />
    <revision>
      <id>1238899</id>
      <timestamp>2026-08-20T18:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Súdamerikaanske dûkers]]</comment>
      <origin>1238899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="q89bjwc4hsrw8xpqhs3zbysylsxf12g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Súdamerikaanske dûkers]]</text>
      <sha1>q89bjwc4hsrw8xpqhs3zbysylsxf12g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ropkoekoeken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193604</id>
    <revision>
      <id>1238904</id>
      <timestamp>2026-08-20T22:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <comment>Nije side</comment>
      <origin>1238904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="r1oa0xjyoyn2nj9ebmfl6u143t3vg4q" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Black-billed-cuckoo2.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]:
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: 
| namme14             = '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzus'')
| takson15            = 
| namme15             =
| beskriuwer, jier    = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
De '''echte Amerikaanske koekoeken''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coccyzus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgels]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae''). 

Amerikaanske koekoeken fan it skaai ''Coccyzus'' ite grutte ynsekten lykas rûpen, sikaden en wespen. In protte ite ek hagedissen. Dizze koekoeken kinne hierrige rûpen ite fanwegen harren fermogen om harren búkwand ôf te stoten en de hierren fia in pellet kwyt te reitsjen. Se hawwe lange wjukken en binne sterke fleaners. In protte soarten hawwe swarte ûndersturten mei brede wite punten oan 'e fearren dy't opfallend binne fanwegen de graduearre sturt.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzinae'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Centropus''), 13 soarten:
*** [[donkersnaffelkoekoek]] (''Coccyzus melacoryphus'')
*** [[gielsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus americanus'')
*** [[pearelboarstkoekoek]] (''Coccyzus euleri'')
*** [[mangrovekoekoek]] (''Coccyzus minor'')
*** [[Cocokoekoek]] (''Coccyzus ferrugineus'')
*** [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
*** [[griiskopkoekoek]] (''Coccyzus lansbergi'')
*** [[reinkoekoek]] (''Coccyzus pluvialis'')
*** [[brúnboarstkoekoek]] (''Coccyzus rufigularis'')
*** [[Jamaikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vetula'')
*** [[Portorikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vieilloti'')
*** [[grutte hagediskoekoek]] (''Coccyzus merlini'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Hispanjoalahagediskoekoek]] (''Coccyzus longirostris'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Amerikaanske koekoek| ]]
[[Kategory:Koekoekfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>r1oa0xjyoyn2nj9ebmfl6u143t3vg4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238908</id>
      <parentid>1238904</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Taksonomy */ red</comment>
      <origin>1238908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="ipss0ufbbt9e7kw2f5vvty70kvlzghi" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Black-billed-cuckoo2.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]:
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: 
| namme14             = '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzus'')
| takson15            = 
| namme15             =
| beskriuwer, jier    = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
De '''echte Amerikaanske koekoeken''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coccyzus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgels]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae''). 

Amerikaanske koekoeken fan it skaai ''Coccyzus'' ite grutte ynsekten lykas rûpen, sikaden en wespen. In protte ite ek hagedissen. Dizze koekoeken kinne hierrige rûpen ite fanwegen harren fermogen om harren búkwand ôf te stoten en de hierren fia in pellet kwyt te reitsjen. Se hawwe lange wjukken en binne sterke fleaners. In protte soarten hawwe swarte ûndersturten mei brede wite punten oan 'e fearren dy't opfallend binne fanwegen de graduearre sturt.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzinae'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Centropus''), 13 soarten:
*** [[donkersnaffelkoekoek]] (''Coccyzus melacoryphus'')
*** [[gielsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus americanus'')
*** [[pearelboarstkoekoek]] (''Coccyzus euleri'')
*** [[mangrovekoekoek]] (''Coccyzus minor'')
*** [[Cocokoekoek]] (''Coccyzus ferrugineus'')
*** [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
*** [[griiskopkoekoek]] (''Coccyzus lansbergi'')
*** [[reinkoekoek]] (''Coccyzus pluvialis'')
*** [[brúnboarstkoekoek]] (''Coccyzus rufigularis'')
*** [[Jamaikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vetula'')
*** [[Portorikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vieilloti'')
*** [[grutte hagediskoekoek]] (''Coccyzus merlini'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Hispanjoalahagediskoekoek]] (''Coccyzus longirostris'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Echte Amerikaanske koekoek| ]]
[[Kategory:Koekoekfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>ipss0ufbbt9e7kw2f5vvty70kvlzghi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238912</id>
      <parentid>1238908</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Echte Amerikaanske koekoeken]] omneamd ta [[Ropkoekoeken]]: Ik hie &quot;echte Am. koekoeken&quot; sels betocht (jierren lyn), mar ik fûn it dochs net sa moai. De namme Coccyzus blykt ôflaat te wêzen fan it Grykske wurd foar &quot;roppe as in koekoek&quot;, dêrfandinne &quot;ropkoekoeken&quot;.</comment>
      <origin>1238908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="ipss0ufbbt9e7kw2f5vvty70kvlzghi" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Black-billed-cuckoo2.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]:
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: 
| namme14             = '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzus'')
| takson15            = 
| namme15             =
| beskriuwer, jier    = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
De '''echte Amerikaanske koekoeken''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coccyzus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgels]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae''). 

Amerikaanske koekoeken fan it skaai ''Coccyzus'' ite grutte ynsekten lykas rûpen, sikaden en wespen. In protte ite ek hagedissen. Dizze koekoeken kinne hierrige rûpen ite fanwegen harren fermogen om harren búkwand ôf te stoten en de hierren fia in pellet kwyt te reitsjen. Se hawwe lange wjukken en binne sterke fleaners. In protte soarten hawwe swarte ûndersturten mei brede wite punten oan 'e fearren dy't opfallend binne fanwegen de graduearre sturt.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzinae'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai '''echte Amerikaanske koekoeken''' (''Centropus''), 13 soarten:
*** [[donkersnaffelkoekoek]] (''Coccyzus melacoryphus'')
*** [[gielsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus americanus'')
*** [[pearelboarstkoekoek]] (''Coccyzus euleri'')
*** [[mangrovekoekoek]] (''Coccyzus minor'')
*** [[Cocokoekoek]] (''Coccyzus ferrugineus'')
*** [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
*** [[griiskopkoekoek]] (''Coccyzus lansbergi'')
*** [[reinkoekoek]] (''Coccyzus pluvialis'')
*** [[brúnboarstkoekoek]] (''Coccyzus rufigularis'')
*** [[Jamaikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vetula'')
*** [[Portorikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vieilloti'')
*** [[grutte hagediskoekoek]] (''Coccyzus merlini'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Hispanjoalahagediskoekoek]] (''Coccyzus longirostris'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Echte Amerikaanske koekoek| ]]
[[Kategory:Koekoekfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>ipss0ufbbt9e7kw2f5vvty70kvlzghi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238914</id>
      <parentid>1238912</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T00:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ik hie &quot;echte Am. koekoeken&quot; sels betocht (jierren lyn), mar ik fûn it dochs net sa moai. De namme Coccyzus blykt ôflaat te wêzen fan it Grykske wurd foar &quot;roppe as in koekoek&quot;, dêrfandinne &quot;ropkoekoeken&quot;.</comment>
      <origin>1238914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="qw1jfi1yea9v373n84ei9y8ctblko14" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = ropkoekoeken
| ôfbylding           = Black-billed-cuckoo2.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]:
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: 
| namme14             = '''ropkoekoeken''' (''Coccyzus'')
| takson15            = 
| namme15             =
| beskriuwer, jier    = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
De '''ropkoekoeken''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coccyzus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgels]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae''). 

Amerikaanske koekoeken fan it skaai ''Coccyzus'' ite grutte ynsekten lykas rûpen, sikaden en wespen. In protte ite ek hagedissen. Dizze koekoeken kinne hierrige rûpen ite fanwegen harren fermogen om harren búkwand ôf te stoten en de hierren fia in pellet kwyt te reitsjen. Se hawwe lange wjukken en binne sterke fleaners. In protte soarten hawwe swarte ûndersturten mei brede wite punten oan 'e fearren dy't opfallend binne fanwegen de graduearre sturt.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzinae'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai '''ropkoekoeken''' (''Centropus''), 13 soarten:
*** [[donkersnaffelkoekoek]] (''Coccyzus melacoryphus'')
*** [[gielsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus americanus'')
*** [[pearelboarstkoekoek]] (''Coccyzus euleri'')
*** [[mangrovekoekoek]] (''Coccyzus minor'')
*** [[Cocokoekoek]] (''Coccyzus ferrugineus'')
*** [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
*** [[griiskopkoekoek]] (''Coccyzus lansbergi'')
*** [[reinkoekoek]] (''Coccyzus pluvialis'')
*** [[brúnboarstkoekoek]] (''Coccyzus rufigularis'')
*** [[Jamaikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vetula'')
*** [[Portorikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vieilloti'')
*** [[grutte hagediskoekoek]] (''Coccyzus merlini'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Hispanjoalahagediskoekoek]] (''Coccyzus longirostris'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Ropkoekoek| ]]
[[Kategory:Koekoekfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>qw1jfi1yea9v373n84ei9y8ctblko14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1238945</id>
      <parentid>1238914</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T10:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <comment>Tefoeging</comment>
      <origin>1238945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="d7o74i3qdufinfgmudpivw5m2y63m3l" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = ropkoekoeken
| ôfbylding           = Black-billed-cuckoo2.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     =In [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson6             = [[ûnderklasse]]:
| namme6              = [[moderne fûgels]] (''Neornithes'')
| takson7             = [[tuskenklasse]]:
| namme7              = [[nijkakigen]] (''Neognathae'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = ''sûnder rang'':
| namme9              = [[trapfoarmigen]]&amp;nbsp;(''Otidimorphae'')
| takson11            = [[skift]]:
| namme11             = [[koekoekeftigen]] (''Cuculiformes'')
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'')
| takson13            = [[ûnderfamylje]]:
| namme13             = [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae'')
| takson14            = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: 
| namme14             = '''ropkoekoeken''' (''Coccyzus'')
| takson15            = 
| namme15             =
| beskriuwer, jier    = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
De '''ropkoekoeken''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Coccyzus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[fûgels]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[koekoekfûgels]] (''Cuculidae'') en de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Amerikaanske koekoeken]] (''Coccyzinae''). 

It skaai ''Coccyzus'' omfettet no ek de hagediskoekoeken en de reinkoekoeken, dy't foarkomme yn it Karibysk gebiet. Foar sawat 2010 waarden dizze elk yn har eigen skaai pleatst, respektivelik ''Saurothera'' en ''Hyetornis''.

De ropkoekoeken ite grutte ynsekten lykas rûpen, sikaden en wespen. In protte ite ek hagedissen. Dizze koekoeken kinne hierrige rûpen ite fanwegen harren fermogen om harren búkwand ôf te stoten en de hierren fia in pellet kwyt te reitsjen. Se hawwe lange wjukken en binne sterke fleaners. In protte soarten hawwe swarte ûndersturten mei brede wite punten oan 'e fearren dy't opfallend binne fanwegen de graduearre sturt.

==Taksonomy==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;width: 50%; background-color: Honeydew;&quot; | {{Stambeam2}}
* ûnderfamylje '''Amerikaanske koekoeken''' (''Coccyzinae'')
** {{Stambeam2/ein tûke}}skaai '''ropkoekoeken''' (''Centropus''), 13 soarten:
*** [[donkersnaffelkoekoek]] (''Coccyzus melacoryphus'')
*** [[gielsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus americanus'')
*** [[pearelboarstkoekoek]] (''Coccyzus euleri'')
*** [[mangrovekoekoek]] (''Coccyzus minor'')
*** [[Cocokoekoek]] (''Coccyzus ferrugineus'')
*** [[swartsnaffelkoekoek]] (''Coccyzus erythropthalmus'')
*** [[griiskopkoekoek]] (''Coccyzus lansbergi'')
*** [[reinkoekoek]] (''Coccyzus pluvialis'', foarh. ''Hyetornis pluvialis'')
*** [[brúnboarstkoekoek]] (''Coccyzus rufigularis'', foarh. ''Hyetornis rufigularis'')
*** [[Jamaikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vetula'', foarh. ''Saurothera vetula'')
*** [[Portorikaanske hagediskoekoek]] (''Coccyzus vieilloti'', foarh. ''Saurothera vieilloti'')
*** [[grutte hagediskoekoek]] (''Coccyzus merlini'', foarh. ''Saurothera merlini'')
*** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Hispanjoalahagediskoekoek]] (''Coccyzus longirostris'', foarh. ''Saurothera longirostris'')
{{Stambeam2/ein}}
|-
|}
[[Kategory:Ropkoekoek| ]]
[[Kategory:Koekoekfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>d7o74i3qdufinfgmudpivw5m2y63m3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Echte Amerikaanske koekoeken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193605</id>
    <redirect title="Ropkoekoeken" />
    <revision>
      <id>1238913</id>
      <timestamp>2026-08-21T00:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Echte Amerikaanske koekoeken]] omneamd ta [[Ropkoekoeken]]: Ik hie &quot;echte Am. koekoeken&quot; sels betocht (jierren lyn), mar ik fûn it dochs net sa moai. De namme Coccyzus blykt ôflaat te wêzen fan it Grykske wurd foar &quot;roppe as in koekoek&quot;, dêrfandinne &quot;ropkoekoeken&quot;.</comment>
      <origin>1238913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="fr7ubwkcs1aik4gb83lejm7oqndo6yi" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ropkoekoeken]]</text>
      <sha1>fr7ubwkcs1aik4gb83lejm7oqndo6yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Krummhörn</title>
    <ns>10</ns>
    <id>193606</id>
    <revision>
      <id>1238919</id>
      <timestamp>2026-08-21T05:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot; ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|30px]] ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; |[[Krummhörn]] ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|30px|border]] |- | align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;2&quot; | '''Haadplak''': [[Pewsum]] &lt;br&gt; |- style=&quot;text-alig...&quot;</comment>
      <origin>1238919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="20fimmljufou3d962urrur5r3gog7kq" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|30px]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; |[[Krummhörn]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flagge_Krummhoern.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;2&quot; | '''Haadplak''': [[Pewsum]] &lt;br&gt;
|- style=&quot;text-align:right;&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;2&quot; | '''Doarpen''': [[Campen]] • [[Canum]] • [[Eilsum]] • [[Freepsum]] • [[Greetsiel]] • [[Grimersum]] • [[Groothusen]] • [[Hamswehrum]] • [[Jennelt]] • [[Loquard]] • [[Manslagt]] • [[Pilsum]] • [[Rysum]] • [[Upleward]] • [[Uttum]] • [[Visquard]] • [[Woltzeten]] • [[Woquard]]&lt;br&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:Großefehn}} 
|}
&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht: Navigaasje gemeente Dútslân|Krummhörn]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20fimmljufou3d962urrur5r3gog7kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:GemeenteAmsterdam</title>
    <ns>10</ns>
    <id>193607</id>
    <revision>
      <id>1238940</id>
      <timestamp>2026-08-21T09:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot; ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of North Holland.svg|30px|border]] ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | [[Amsterdam (gemeente)|Gemeente Amsterdam]] ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Amsterdam.svg|30px|border]] |- | align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Stêden:''...&quot;</comment>
      <origin>1238940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="s3bc1cmgc6fo4hnzhgoq0dlzr4z681d" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of North Holland.svg|30px|border]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | [[Amsterdam (gemeente)|Gemeente Amsterdam]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Amsterdam.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Stêden:'''&lt;br&gt;[[Amsterdam]] • [[Weesp]]&lt;br&gt;'''Doarpen (wenplak Amsterdam):'''&lt;br&gt;[[Buiksloot]] • [[Durgerdam]] • [[Holysloot]] • [[Nieuwendam]] • [[Oud Osdorp]] • [[Ransdorp]] • [[Ruigoord]] • [[Schellingwoude]] • [[Sloten (Noard-Hollân)|Sloten]] • [[Sloterdijk]] • [[Zunderdorp]]&lt;br&gt;'''Doarp (wenplak Weesp):'''&lt;br&gt;[[Driemond]]&lt;br&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteAmsterdam}}
|}</text>
      <sha1>s3bc1cmgc6fo4hnzhgoq0dlzr4z681d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>