Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1239270</id>
      <parentid>1238872</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki */ Antwurd</comment>
      <origin>1239270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117659" sha1="6iavo0zg0qqq1tfqh6lzgiip3vbnz8g" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fine wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST)
::BG Ieneach, dan hawwe wy it beide foar inoar. By it lêzen fan de e-mail tocht ik itselde. Wat wy allegear net foar de goede saak dogge. :-) [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.26 (CEST)

== Gjin brêge? ==

By my wurket it plaatsje fan de Bearinstrjitte op de foarside net. De keppeling wurket al, mar it plaatsje is op de foarside net te sjen. Oaren? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 jun 2026, 12.56 (CEST). By my ek net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 9 jun 2026, 16.33 (CEST)

:Ik haw in oar plaatsje nommen, in oare oplossing hie ik sa gau net. [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.34 (CEST)
:: In alle gefallen sjogge wy no in plaatsje; it seit net folle, marit is better as in foutmelding. Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Ferfolch ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} In skoft lyn ha wy it boppesteande oerlis oer de koördinaten hân. Ik wit net of it jimme yntusken opfallen is, mar ek de sifers fan 'e koördinaten yn 'e artikels binne no ferdwûn en ferfongen troch {{{2}}}. Sjoch yn 'e rjochter boppehoeke fan bygelyks [[Ryptsjerk]]. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 jun 2026, 09.11 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], dy &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt; ferskynt no op alle siden dêr't de koördinaten boppe oan de side steane. Ik haw gjin flau benul hoe't dat kin. Ik soe nochris even sjen nei dy koördinateboel, mar om earlik te sizzen, siet dêr tsjin oan te skytskoarjen, want it giet my eins boppe de pet. We sille der wol even oer gear moatte mei syn allen hoe't we dat hânmjittich oanpakke kinne. It soe baas wêze as soks goed wurkje koe. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 jun 2026, 20.24 (CEST)

: Sa't it liket binne de koordinaten der al by [[Abdij fan Cluny]], allinnich komme dy nearne op út. Itselde foar [[Loaiïngea]]. Ik wit sa gau net at wy ek earne in foarbyld hawwe fan koordinaten yn gewoane tekst. Hoe ek: It liket dat it probleem himsels net oplost hat, dat ik nim oan dat wy it foarbyld fan hoe dit [[Wikipedy:Putsje]] earne delsette moatte, dat at der gjin bot foar is, wy it stadichoan op oarder bringje kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Nee, Romke dat wie my noch net opfallen. Ik nim oan dat Mysha it hat oer de koördinaten yn 'e ynfoboks, want boppe-oan de side stiet by my by Loaiïngea ek in 2. Ik wol wol meihelpe om de put te klearjen, mar litte wy earst goed ôfprate wat der no eins barre moat. Ik stel foar dat we it [[:Berjocht:Koördinaten]] mar fan alle siden wiskje dêr't it op stiet, en dat we by it [[:Berjocht:Koördinaten yn tekst]], dat yn ynfoboksen stiet, de keppelings wiskje, mar de koördinaten sels stean litte. Dus sa: [https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryptsjerk&amp;diff=1232050&amp;oldid=1183507]. Mei iens? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 18.05 (CEST)

:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we dat earst noch mar net dwaan foar't we der oeriens kommen binne hoe't we dit allegear fierder dogge, oars krije we aanst dûbel wurk. Al dy berjochten koördinaten en koördinaten yn tekst sille hânmjittich omset wurde moatte sa't it wurket as je dêr op klikke. It bêste is om dy berjochten fan nl of en oer te nimmen en dy op alle siden dêr't se steane oan te passen. In oare manier wie in bot, mar dy hawwe wy net. Ik haw de kommende pear dagen net folle tiid, want ik haw dingen bûten de wikipedy dy't earst eefkse foarrang krije, mar dêrnei wol ik hjir wol eefkes fierder yn ferdjipje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 jun 2026, 19.41 (CEST) 
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Ek ik soe útstelle wolle om dêr eefkes mei te wachtsjen. Ik moat my wer yn it boppesteande ferdjipje want it is al wer in set lyn dat wy hjir mei ompielden. Foar safier ik my herinnerje kin, ha wy fral besocht it âlde te reparearjen en hat Kneppelfreed Phabricator frege oft hja wat foar ús dwaan koene. Dêr binne wy doe net mei fierder kommen. Der moat in oplossing wêze en ik tink dat wy der net ûnder út kinne om in nij koördinatenberjocht oan te meitsjen. It is tink earst it handichste om te sjen hoe't se it by de Nederlânsktalige wiki it dogge.  
::Wat de ynfoboksen oanbelanget: is it in opsje om tydlik it fjild koördinaten út it berjocht fan 'e ynfoboksen te ferwiderjen oant der in oplossing is? Dan is dat fan 'e ynfoboks earst eefkes oplost. Wy hawwe aldergelokst noch altiten de posysjekaart. It fjild kinne wy der dan maklik wer ynsette as wy wer wurkjende koördinaten ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 jun 2026, 20.05 (CEST)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Earlik sein woe ik no leaver daliks mar trochpakke, mar goed, dan moatte jim der noch marris nei sjen en dan hear ik it wol. Ik haw persoanlik dizze berjochten nea brûkt op siden dy't ik oanmakke haw, en ik fyn se ek net nedich. De boel gewoan simpelwei wiskje liket my in prima oplossing. Dan kin dit mei tsien of fyftjin jier ek net wer swierrichheden opleverje as it wer efter de tiid rekke is om't wy der te min ferstân fan hawwe om it te ûnderhâlden. 
:::It foarstel fan Romke om it lemma &quot;koördinaten&quot; tydlik út 'e ynfoboksen te ferwiderjen, bin ik it beslist net mei iens. Dan wurdt dat ommers oeral ferwidere, ek op siden dêr't by de koördinaten yn 'e ynfoboks gjin link nei GeoHack stiet en dus gjin probleem is. Dat fyn ik problematysker as dat op 'e siden mei dizze berjochten noch in skoftke langer in link stiet dy't nei in blanko pagina liedt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 jun 2026, 01.42 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we foarearst beleaven noch neat ferwiderje. It bêste is dat we der earst wer even better yn ferdjipje en sjen hoe't se it bygelyks op nl dien hawwe. It komt der op del dat we it sels fikse moatte, want ik haw it by Phabricator op it aljemint brocht. Dy ferwiisde my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech hjir] hinne en dy sei dat ús [[Berjocht:GeoTemplate]] ferâldere is. It komt der op del dat de koördinaten omset wurde moatte fan graden ta desimalen. Dêr binne twa manearen: mei in bot of fia in lua-module. In bot hawwe we net en mei in lua-module haw ik gjin ferstân fan. Ik haw doe frege dêre oft we technyske help krije koene, mar ik haw nea in andert werom krigen. Dat wie ein desimber en we binne no hast al in heal jier fierder. De iennige opsje dy't we hawwe is dat we itsels oanpakke mei syn allen en beide de [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] ferfange en op siden dêr't dy beide berjochten op steane  hânmjittich om te setten. Ek it [[Berjocht:GeoTemplate]] moat oanpast wurde. Dy soene we fan bygelyks nl oernimme kinne. Op de Nederlânske wiky wie dit allegear stikmannich jierren lyn ek feroare, mar dy hiene dêr miende ik in bot foar. It maklikste soe yndie wêze en ferwiderje alle koördinaten, mar dan soe ús wiky de iennige wêze en soe dêr yn myn miening ûnprofesjoneel út sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 jun 2026, 22.11 (CEST)
::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Dêr slút ik my by oan. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 jun 2026, 08.27 (CEST)
:::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra|FreyaSport}}: Dy koordinaten binne ynformaasje, dat wy moatte dy net fuorthhelje oant wy wat oars hawwe.&lt;br&gt;Mar it liket my dat wy &lt;nowiki&gt;{{Koördinaten yn tekst|46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR|46°40'N 4°42'E}}&lt;/nowiki&gt; wurdearje litte kinne ta &quot;46°40'N 4°42'E&quot;, sûnder fierdere effekten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:{{Ping|Kneppelfreed}}: Ha jo by de Nederlânske wikipedy hjir &quot;Categorie:Wikipedia:Sjablonen coördinaten&quot; noch sjoen en kinne jo dêrmei faaks in nij Frysk koördinatesjabloan meitsje?:
* Sjabloon:Coord
* Sjabloon:Coor title
* Sjabloon:Coor dec
* Sjabloon:Coor dms
* Module:Coordinaten
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 jun 2026, 22.51 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ja dêr siet ik yndie al even nei te sjen. Ik tink dat wol oernimme kinne en fan soks in Frysk koördinateberjocht fan meitsje kinne. Sil der noch even fierder nei sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 02.13 (CEST)
::{{Ping|Kneppelfreed}}: As jo wolle dat ik help moatte jo it mar sizze. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jun 2026, 07.21 (CEST)
:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], okee, sil ik dwaan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 21.55 (CEST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|oerlis]])&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 jun 2026, 15.29 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;
:* Mear as in moanne letter, en der stiet dêr hieltiid noch net wat it doel is. Der stiet inkeppelingûnder ús siden - ik wit net hoe lang al - mar dy is yn de ferkearde taal, datik nim oan dat dy legaal gjin status hat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 aug 2026, 14.32 (CEST)

== Der binne in hiel soad talen dy't ik net lêze kin ==

No is dat faak net in probleem, mar [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]] hat twa yngonge, yngong 15 en yngong 94, dy't yn it Syrillysk alfabet binne, en ik wit net hoe't dy ôfhannele wurde moatte. Net allinnich wit ik net hoe't wy it al as net hertale moatte, mar ik haw ek net in flau idee hoe't dy twa beskreaun wurde moatte. It is wat spitich, om't de oare 98 boeken binne al kreas ôfhannele, mar nei in jier tiid haw ik noch net in oplossing foar dizzze twa. De skoalle giet moarn ticht foar de simme, mar ik hoopje dat immen wit hoe't dit oplost wurde kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 jul 2026, 14.48 (CEST)
:Ik sjoch it probleem net. Foar talen yn in oar skriftsisteem brûke we dochs gewoan in transkripsje? Der is foar it Russysk in Nederlânske transkripsje, dy't ek poerbêst foar it Frysk te brûken is. [[Meidogger:Steinbach|Steinbach]] ([[Meidogger oerlis:Steinbach|oerlis]]) 3 jul 2026, 12.56 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 3 jul 2026, 21.34 (CEST)
::Ik nim oan dat it probleem is dat nearne stiet dát dat Nederlânsk foar it Frysk op in gaadlike ferzje fan it Russysk útkomt. (Ik kin it op it stuit net neilêze, om't yn de fakânsje myn ynlog himsels útsetten hat, en ik haw gjin idee mear hoe't ik dat ea oansetten hie.) [[User:Mysha|Mysha]] [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) 20 aug 2026, 12.36 (CEST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 jul 2026, 14.24 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>6iavo0zg0qqq1tfqh6lzgiip3vbnz8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gysbert Japiks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>449</id>
    <revision>
      <id>1239307</id>
      <parentid>1193851</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Wat begûn mei in flaterke yn it jiertal....</comment>
      <origin>1239307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32887" sha1="pfw1ehwan0heyz7yq0v9qmzudjhsr6s" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Gysbert Japix portrait by Matthijs Harings.tif
| ôfbyldingstekst       = Gysbert Japiks (1637), skildere troch [[Matthijs Harings]].
| ôfbyldingsbreedte     = 
| oar pseudonym         = 
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = 
| berne                 = [[1603]]
| berteplak             = [[Boalsert (stêd)|Boalsert]]
| stoarn                = [[1666]]
| stjerplak             = [[Boalsert (stêd)|Boalsert]]
| etnisiteit            = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]
| sjenre                = Moralisearjende twaspraken, brulloftsfersen, kristlike lyryk, Neolatynsk dichtwurk, klassistyske proaza, psalberimingen
| perioade              = [[renêssânse]], [[barok (stylperioade)|barok]]
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = ''Fryske tsjerne'' (1640)&lt;br&gt;''Fryske Rymlerye'' (1668)
| útjouwer              = Samuel fen Haringhouk, Boalsert
| prizen                = 
| jierren aktyf         = [[1639]] – [[1666]]
| webside               = [https://www.gysbertjapicx.frl www.gysbertjapicx.frl]
}}
'''Gysbert Japiks''' ([[Boalsert (stêd)|Boalsert]], [[1603]] – dêre, [[1666]]) wie in [[Fryslân|Frysk]] [[skriuwer]], [[dichter]], skoalmaster en foarsjonger. Hy wurdt beskôge as ien fan de wichtichste skriuwers út de [[Fryske literatuer|Fryske literatuerskiednis]]. Yn in tiid dat it Frysk syn eardere funksje as skriuw-, bestjoers- en kultuertaal foar in grut part ferlern hie, brûkte Japiks de taal op 'e nij foar literêr wurk fan heech nivo.

Japiks libbe op 'e grins fan [[renêssânse]] en [[barok (stylperioade)|barok]] en beide literêre streamingen binne yn syn wurk werom te finen. Hy skreau poëzij en proaza, makke oersettingen en bewurkingen en berime fyftich psalmen. Dêrby ûntwikkele er in eigen Fryske stavering en in literêre skriuwtaal. Syn wurk stie net los fan de Europeeske literatuer fan syn tiid: hy liet him ûnder oaren ynspirearje troch klassike skriuwers en troch dichters.

By syn libben ferskynde yn [[1640]] de ''Friessche Tjerne'', it wurk dat syn namme as Frysktalich dichter bekend makke. Syn grutste samling, de ''Friesche Rymlerye'', ferskynde yn [[1668]], twa jier nei syn dea. Dy bondel waard letter ferskate kearen op 'e nij útjûn en krige grutte betsjutting foar de ûntwikkeling en wurdearring fan it Frysk as literêre taal.

De ynfloed fan Japiks rikte fierder as syn eigen tiid. Syn wurk bleau in wichtich referinsjepunt foar Fryske skriuwers en taalgelearden en krige yn de njoggentjinde iuw op 'e nij in prominint plak yn de Fryske taal- en literatuerbeweging. Nei him is de [[Gysbert Japicxpriis]], de wichtichste literêre priis foar Frysk literêr wurk, neamd. Japiks is ek opnommen yn de [[Kanon fan de Fryske skiednis]].

== Namme ==
De famyljenamme fan Gysbert Japiks wie Hol(c)kema. Gysbert brûkte syn famyljenamme net sa faak, oaren nei him likemin. It gefolch is dat it patronymikum (famyljenamme wurdt ôflaat fan de namme fan de heit) Japiks meastentiids as famyljenamme brûkt wurdt. Dêrtroch binne der yn ‘e rin fan de skiednis trije gongbere farianten ûntstien. De skriuwwize ‘Japicx’ komt fan de ûndertekening dy’t Gysbert brûkte yn de brieven oan syn freon [[Simon Abbes Gabbema|Symen Abbes Gabbema]]. Dy brieven binne opnommen yn de Rymlerye-edysjes fan 1681 en 1684. Om’t de ‘x’ neffens de [[Fryske stavering|Fryske staveringsregels]] net of amper brûkt wurdt (ek net altyd by nammen), is de skriuwwize ‘Japiks’ ûntstien. Dy skriuwwize is ek brûkt op it titelblêd fan 'e ''Friesche Rymlerye''.

Oant 1989 wienen de farianten ‘Jacobs’ en ‘Japiks’ gongber, mar nei’t [[Philippus Breuker]] mei de publikaasje fan syn proefskrift de tredde fariant wer ynfierde, waard oan ‘Japicx’ opnij de foarkar jûn. Foar de  ‘[[Gysbert Japicxpriis]]’ hat de provinsje Fryslân konsekwint de –cx skriuwwize brûkt. Deselde offisjele skriuwwize is ek oernommen troch it [[Gysbert Japicxhûs]].&lt;ref&gt;Webside [[Gysbert Japicxhûs]]: [https://www.gysbertjapicx.frl/gysbert-japicx/skriuwwize-skaainamme/ Skriuwwize famyljenamme] (lêst sjoen op 8 okt. 2020)&lt;/ref&gt;

== Libben ==
=== Jonge jierren ===
Gysbert Japicx waard berne yn 1603 oan de Wipstrjitte yn [[Boalsert]] as soan fan Ancke Willems en Jacob Gysberts. Syn âlden trouden yn 1602 en Gysbert is nei alle gedachten de âldste fan 'e fiif bern dy't se krigen. De famylje makke diel út fan de foarname Boalserter boargerij. Syn heit [[Jacob Gysberts]] is bekend as de ûntwerper en útfierder fan it houtsnijwurk yn de riedseal fan it ferneamde [[stedhûs fan Boalsert]]. Foaral troch al syn funksjes yn de tsjerke en de polityk wie hy yn syn tiid ferneamd yn Boalsert. Yn de tritiger jierren kaam er yn it stedsbestjoer en waard yn 1640 foar twa jier [[boargemaster]] fan [[Boalsert]].
[[Ofbyld:20140503 Wipstraat 6 (Gysbert Japicxhûs) Bolsward Fr NL.jpg|thumb|It hjoeddeistige museum ''Gysbert Japicxhûs'' wie it bertehûs fan Gysbert Japiks.]]
Gysbert groeide dêrmei op yn in húshâlding dy't net allinnich ekonomysk goed situearre wie, mar ek nau ferbûn wie mei it bestjoerlike en tsjerklike libben fan Boalsert. Syn heit wie ambachtsman, mar hearde tagelyk ta de bestjoerlike elite fan de stêd. Dy maatskiplike eftergrûn joech Gysbert tagong ta ûnderwiis en boeken dy't foar in grut part fan de befolking net fanselssprekkend wiene.

Nei de legere skoalle folge de jonge Gysbert de [[Latynske skoalle]] en learde ta skoalmaster. Gysbert kaam nei de Latynske skoalle by syn heit op kantoar. Syn leafde gong doe al út nei [[letterkunde]].&lt;ref&gt;Mear Nederlânsktalige letterkunde ûnder syn boeken as him hienen yn Fryslân tusken 1625 en 1680 mar in stik of fjouwer fan de mear as njoggenhûndert lju fan wa't it boekebesit bekend is.&lt;/ref&gt; Oan de titels is te sjen dat er grut wurden is mei de rederikersliteratuer.&lt;ref&gt;Breuker, Philippus, ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' (2022) 494-495&lt;/ref&gt;

De Latynske skoalle joech him de klassike foarming dy't letter yn syn wurk dúdlik werom te kennen is. Hy rekke dêr fertroud mei it Latyn en mei de literêre tradysje fan de Aldheid. Ut ûndersyk nei syn letter boekebesit docht fierders bliken dat Japiks in foar syn tiid opfallend grutte belangstelling hie foar Nederlânske letterkunde. Ek teologyske wurken en boeken oer dichtkeunst makken diel út fan syn yntellektuele wrâld.&lt;ref&gt;Philippus Breuker, ''It wurk fan Gysbert Japix'', Ljouwert, 1989.&lt;/ref&gt;

Yn 1624 waard Gysbert as lidmaat fan de grifformearde gemeente yn Boalsert ynskreaun. Dat is ien fan de earste dokumintearre gegevens oer syn eigen libben. Syn tsjerklike eftergrûn soe letter ek in wichtige rol spylje yn syn wurk as foarsjonger en yn syn religieuze poëzij en psalmberimings.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''De stad Bolsward'', oersjoch fan skoalmasters, s. 4.&lt;/ref&gt;

=== Wytmarsum en werom nei Boalsert ===
Doe't in jongere broer fan Gysbert yn [[Wommels]] skoalmaster wurden wie, keas ek Gysbert foar it ûnderwiis. Yn 1625 waard er skoalmaster yn [[Wytmarsum]], dêr't er likernôch tsien jier wurke. Oer syn libben yn dy jierren is mar in bytsje mei wissichheid bekend. Wol is út 1635 in brief bewarre bleaun dêr't er him tige wanhopich yn útere. Yn datselde jier einige syn wurk as skoalmaster yn Wytmarsum. Wat er yn de tiid dêrnei krekt dien hat, is net hielendal dúdlik; mooglik hold er in skoft yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ta en hat er koart yn [[Bitgum]] wurke.&lt;ref name=&quot;Biografy Gysbert Japiks&quot;&gt;[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9cb Webside Tresoar: biografy Gysbert Japiks]&lt;/ref&gt;

Yn Ljouwert kaam er yn kontakt mei Sijke Salves, mei wa't er yn oktober 1636 troude. In jier letter fêstige it pear him yn Boalsert, de stêd dêr't Japiks opgroeid wie en dêr't er de rest fan syn libben bliuwe soe. Yn augustus 1637 waard er dêr beneamd ta skoalmaster oan de stedsskoalle foar jonges. Dêrneist waard er foarsjonger yn de [[Martinytsjerke (Boalsert)|Martinytsjerke]]. Foar syn wurk as skoalmaster krige er in jiertraktemint fan 247 gûne en foar it foarsjongerskip nochris 40 gûne. De stêd betelle ek in part fan de kosten fan syn ferhuzing.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''De stad Bolsward'', oersjoch fan skoalmasters, s. 4.&lt;/ref&gt;

It houlik mei Sijke en de beneaming yn Boalsert brochten mear fêstens yn Japiks syn libben. Sijke hie in sidewinkel en Japiks kombinearre syn skoalwurk en tsjerklike taken mei syn tanimmende belangstelling foar literatuer. Yn 1637 skildere [[Matthijs Harings]], in omke fan Sijke, it bekende portret fan Japiks.&lt;ref&gt;Breuker, Philippus, ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' (2022), s. 495.&lt;/ref&gt;

Japiks bleau oant syn dea oan de Boalserter skoalle ferbûn. Neffens in lettere oerlevering koe er ûnder it lesjaan sa yn syn dichtwurk opgean dat syn learlingen seine: &quot;master is wer gek&quot;. Hoewol't dy anekdoate net út in eigentiidske skoalboarne bekend is, jout se wol it lettere byld wer fan Japiks as in skoalmaster foar wa't de literatuer altyd tichtby wie.

=== Skriuwer en dichter ===
Gysbert Japiks hie al jong niget oan literatuer. Syn earste Fryske wurk is datearre op 1639, mar hy hie doe ek al stikken yn it Nederlânsk en Latyn skreaun. Gysbert Japiks wie sels meartalich en ek yn syn omjouwing wienen ferskate talen lykas it Frysk, Latyn, Nederlânsk en Frânsk yn gebrûk. Wêrom’t er nei 1639 krekt begûn is yn it Frysk te dichtsjen, is net wis. Mooglik waard hy stimulearre troch freonen of hy rekke ynspirearre troch it wurk fan de Fryske skriuwer [[Johan fan Hichtum]].&lt;ref name=&quot;Biografy Gysbert Japiks&quot;&gt;[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9cb Webside https://www.tresoar.nl/literatuur: biografy Gysbert Japiks]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Martinikerk Bolsward.jpg|thumb|De [[Martinytsjerke (Boalsert)|Martinytsjerke]] dêr't Japiks foarsjonger wie.]]

Yn 1640 seach syn earste yn print ferskynde wurk, de ''Friesche Tjerne'', it ljocht. De ''Friessche Tjerne'' waard yn Ljouwert útjûn troch [[Claude Fonteyne]] en makke fuortendaliks yndruk. Yn it wurk lit Japiks sjen dat it Frysk ek brûkt wurde koe foar ambisjeuze literatuer dy't oansleat by de literêre kultuer fan de santjinde iuw. It súkses fan it wurk fêstige syn namme as Frysktalich dichter.

Japiks bleau lykwols yn it deistich libben yn it foarste plak skoalmaster. Syn literêre wurk ûntstie njonken syn berop en syn tsjerklike taken. Dat makket syn relatyf grutte oeuvre opmerklik: sûnder in universitêre of profesjoneel-literêre posysje wist er him dochs te ûntwikkeljen ta in skriuwer dy't kontakt hie mei gelearden en literatoaren yn en bûten Fryslân.

Yn de jierren nei de Friesche Tjerne gie er troch mei it skriuwen fan poëzij en proaza, leafdespoëzij, gelegenheidsdichten en ek in soad psalmberimings. Skriuwendewei tocht er ek nei oer de krekte stavering fan it Frysk. De begjinsels dêrfan binne nei syn dea publisearre en gouwen yn de njoggentjinde en tweintichste iuw noch as referinsjepunt by staveringsdiskusjes.&lt;ref&gt;[http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/29/ Gysbert Japiks yn de Kanon fan de Fryske Skiednis]&lt;/ref&gt;

Yn 1646 hold de ferneamde taalgelearde [[Franciscus Junius]] in skoft by Japiks yn Boalsert ta om Frysk fan him te learen en syn wurk te bestudearjen. Junius makke ôfskriften fan ferskate teksten fan Japiks. Dy en oare mei Japiks ferbûne hânskriften kamen letter yn de [[Bodleian Library]] yn [[Oxford]] telâne en binne dêr bewarre bleaun. It kontakt mei Junius lit sjen dat Japiks syn wurk al yn syn eigen tiid ek bûten Fryslân belangstelling krige. De besite fan Junius wie foar Japiks ek persoanlik fan belang. De gelearde naam syn Frysktalige wurk serieus en stimulearre dêrmei yndirekt de status fan Japiks as skriuwer. Troch sokke kontakten stie de Boalserter skoalmaster, nettsjinsteande syn geografysk beheinde libbensrûnte, yn ferbining mei in folle bredere Europeeske taalwittenskiplike wrâld.

Tusken 1651 en 1655 sette Japiks goed fyftich [[psalm]]en oer nei it Frysk.&lt;ref&gt;Corporaal, J. (2018). ''Salang't de beam bloeit - koarte skiedns fan de Fryske literatuer. Ljouwert: Tresoar/De Gordyk:Bornmeer&lt;/ref&gt; Japiks krige ek kunde oan de Fryske skiedskriuwer [[Simon Abbes Gabbema|Symen Abbes Gabbema]], dy't it wurk fan Japiks postúm ferskine liet yn de Fryske Rymlerye. Fan it tiidrek 1654-1661 binne ferskate brieven tusken Japiks en Gabbema bewarre bleaun.

De korrespondinsje mei Gabbema is ien fan de wichtichste boarnen foar de persoan Japiks. Yn de brieven skreaunen de beide mannen net allinnich oer poëzij, mar ek oer boeken, taal en stavering. Gabbema moedige Japiks oan om syn wurk te skriuwen en út te jaan. De brieven litte tagelyk sjen dat Japiks bewust neitocht oer syn posysje as Frysktalich skriuwer en oer de foarm fan syn taal.&lt;ref&gt;Gysbert Japicx, brieven oan Simon Abbes Gabbema, letter opnommen yn de ''Friesche Rymlerye'' (1681).&lt;/ref&gt;

De jierren fyftich fan de santjinde iuw wiene persoanlik in swiere perioade. In folwoeksen dochter stoar yn 1652, syn freon en eardere útjouwer Claude Fonteyne yn 1654 en syn heit yn 1655. Yn 1656 ferlear er op 'e nij twa bern. Yn in brief oan Gabbema út dat jier skreau Japiks dat syn &quot;Siongster stil&quot; waard en it dichtsjen ophâlde woe. De persoanlike ferliezen binne dêrmei ek yn syn eigen korrespondinsje werom te finen.&lt;ref&gt;''Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek'', lemma Gijsbert Japiks; Gysbert Japicx, brief oan Simon Abbes Gabbema, 4 febrewaris 1656.&lt;/ref&gt;

Dochs bleau Japiks ek yn syn lêste libbensjierren dwaande mei syn skriuwerij. Hy hie plannen om syn Fryske oeuvre yn in gruttere samling út te jaan, mar slagge der net mear yn om dy útjefte sels ta stân te bringen.

=== De pest ===
Gysbert Japiks en Sijke Salves krigen seis bern, fan wa't fiif foar harren âlden stoaren. Harren soan Salves, dy't sjirurch wie, wie it iennichste bern dat yn 1666 noch libbe. Yn septimber fan dat jier stoar Gysbert Japiks yn Boalsert oan de [[pest]]. Koart dêrnei stoaren ek syn frou Sijke en harren soan Salves oan deselde sykte.&lt;ref&gt;[http://depot.knaw.nl/8737/1/LG2003DeVondel0693_001.pdf Artikel oer Japiks yn it tydskrift 'Oude Muziek']&lt;/ref&gt;

De pest makke dêrmei yn koarte tiid in ein oan it hiele oerbleaune húshâlden. Japiks wie oant koart foar syn dea noch as skoalmaster en foarsjonger yn funksje; begjin oktober 1666 beneamde it stedsbestjoer fan Boalsert in opfolger.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''De stad Bolsward'', oersjoch fan skoalmasters, s. 4.&lt;/ref&gt;

Syn dea betsjutte lykwols net dat syn manuskripten ferlern giene. It plan foar in samle útjefte waard nei syn dea fuortset. Twa jier letter, yn 1668, ferskynde by Samuel fen Haringhouk yn Boalsert de ''Friesche Rymlerye''. Dêrtroch waard in grut part fan it wurk dêr't Japiks yn syn libben oan wurke hie foar lettere generaasjes bewarre.

== Wurk ==
Japiks libbe op ‘e grins fan twa tiidrekken, Renêsssânse en Barok. Beide stilen krigen har beslach yn it wurk fan Japiks.&lt;ref&gt;[http://www.tseadbruinja.nl/engels/frisian.htm Webside fan dichter Tsead Bruinja oer de skiednis fan de Fryske letteren]&lt;/ref&gt; Fierwei it grutste part fan it wurk bestiet út oersettingen (fan proazateksten), berimingen (fan psalmen) en bewurkingen. 

Under oaren [[Philippus Breuker]] hat in dissertaasje oer Gysbert Japiks skreaun. Yn syn boek ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' beskriuwt er it wurk fan Japiks:

{{cquote|In berch yn leechlân is er neamd en dat byld kloppet, as men oan it bytsje Frysk fan syn tiid tinkt. Mar de ferliking is misliedend, want Gysbert dichte yn it Frysk as wie it in klassike taal. Syn wurk moat ferlike wurde mei wurk yn it Nederlânsk of Latyn. It is troch-ende-troch makke nei de regels fan de keunst en ek nei it foarbyld fan dichters as Huygens, Vondel, Cats, Vergilius en Ovidius. Hy wie benammen fernimstich yn it finen fan farianten op besteande motiven. Dat heart allegearre ta de knepen fan it fak. Wat dat wurk ta wat persoanliks stimpelet, is de grutte hertstocht dy't der fan begjin oant ein ta yn de taal en foarmjouwing út sprekt. Soms is it dêrtroch wat drok en oerémis.&lt;ref&gt;Breuker, Philippus, ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' (2022) 494&lt;/ref&gt;}}

It hertstochtlike en drokke karakater stie ek ûnder ynfloed fan de twa stylperioaden yn Japiks syn libben: de [[renêssânse]] en [[barok (stylperioade)|barok]]. Yn jonge teksten lit Gysbert in wiidweidige skildering sjen fan de Fryske werklikheid, faak mei ferskynsels as oerdiedige alliteraasje en gearkeppeling. Under ynfloed fan de Barok waard it taalgebrûk fan Gysbert Japix letter drokker en keunstmjittiger en syn wurk dêrtroch minder tagonklik, mar in grut part fan syn poëzy bleau tige lêsber en benammen sjongsum, lykas it liet ''Wolkom freugde fan de wrâld''.&lt;ref name=&quot;Biografy Gysbert Japiks&quot;&gt;[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9cb Webside https://www.tresoar.nl/literatuur: biografy Gysbert Japiks]&lt;/ref&gt;

It Frysktalige debút fan Gysbert wie de ''Friessche Tjerne'' (1640). It brulloftsfers ''Friessche Tjerne'' is it iennichste boek dat by syn libben printe waard. Twa jier nei syn dea waard syn sammele wurk útjûn as de ''Friesche Rymlerye''. Yn syn eigen iuw waard it werprinte yn 1681 (troch [[Simon Abbes Gabbema|Symen Abbes Gabbema]]) en 1684. Sa't yn dy tiid wizânsje wie, wie de ‘rymlerye’ yn trije sjenres (lirysk, didaktysk, religieus) ferdield: ‘ljeafd in bortlycke mingel-deuntjes’ (leafdespoëzij, ynklusyf de ''Friessche Tjerne''), ‘gemiene æf huwzmanne petear’ (moralistyske twaspraken) en it ‘hymmelsch harp-luwd’ (religieuze poëzij, wêrûnder psalmoersettings), sa’t op it titelblêd fan de Rymlerye oanjûn stiet. De trijedieling wie net allinnich in kar fan de postume útjouwer: de samling wie nei alle gedachten troch Japiks sels opboud yn in leafdes- en boartlik diel, in didaktysk en gelegenheidsdiel en in religieus diel.

Japiks syn libben en wurk waard ek tekene troch in grut godsbesef. Fan 1637 ôf wurke hy as skoalmaster yn Boalsert en wie foarsjonger yn de [[Martinytsjerke (Boalsert)|Martinytsjerke]]. Yn it tredde part fan de Fryske rymlerye steane mear as fyftich psalmberimings. Dêrmei is syn wurk ek fan grut belang foar it Frysk as tsjerketaal.

=== Priuwke ===
[[Ofbyld:Friesche Rymlerye 1668.JPG|thumb|250px|Friesche Rymlerye (1668)]]
Hjirûnder stiet it earste fan de fjouwer kûpletten fan Gysbert Japiks syn liet 'Wolkom freugde fan 'e wrâld':
{|
|-----
|
:''Wol-komm' freugde fenne Wrâd,''
:''Haed-ljeacht oerre Stierren,''
:''Griente, Kruwd in Blomme-Fâd,''
:''Mietter fen uwz jieren,''
:''Hijmmel-eag dy 't al oer-sjocht''
:''Dy uwz Dauwe in Miste' ontjocht''
:''Dy uwz 't fjild bemiellet,''
:''Ja mey goud oer-striellet.''
||||||||||||||||||||
:''Wolkom freugde fan 'e wrâld,''
:''haadljocht oer de stjirren,''
:''griente, krûd blommefâd,''
:''mjitter fan ús jierren,''
:''himeleach, dy't al oersjocht''
:''dy ús dauwe en mist ûntsjocht''
:''dy ús 't fjild bemielet.''
:''Ja, mei goud oerstrielet.''
|}

*De tekst út de linkerrige is it orizjineel fan Japiks.
*De tekst út de rjochterrige is yn de moderne stavering skreaun.&lt;ref&gt;De tekst yn de moderne stavering komt út it ''[[Frysk Lieteboek]]'', Afûk, Ljouwert, 2000 (s. 42)&lt;/ref&gt;

=== Ynspiraasje ===
Japiks liet him yn hiel wat teksten ynspirearje troch it wurk fan oare skriuwers. Hy seach nei skriuwers út de [[klassike Aldheid]], mar ek nei oare Fryske en Hollânske skriuwers. Binnen dy kontekst groeide hy út ta in bysûnder en eigensinnich dichter.&lt;ref&gt;[[Jabik Veenbaas]], ''Gysbert Japix, vader en voorzanger'', yn &quot;Literatuur. Jaargang 20&quot;, 2003 (siden 14-16)&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Jan Jansz Starter (1594-1626). Dichter te Leeuwarden en Amsterdam Rijksmuseum SK-A-4567.jpeg|thumb|[[Jan Jans Starter|J.J. Starter]]]]
Fan de Fryske skriuwers kin hast mei wissichheid steld wurde dat [[Jan Jans Starter]] (1593-1626), dy't by syn libben al grutte bekendheid hie, ta ynspiraasje tsjinne hat. Doe't Starter syn ''Friesche Lust-hof'' ferskynde, wie Japiks 18 jier. Gysbert syn ''Boartlicke Mingeldeuntjes'' hawwe frijwat oerienkomsten mei Starter syn ''Stichlelyche Minneliedekens''. Boppedat hie Starter yn syn wurk sjen litten dat it mooglik wie om yn it Frysk te dichtsjen.&lt;ref&gt;J. Hepkema, Alde fryske skriften fen starter, gysbert japix en oaren, 1899&lt;/ref&gt; Dat de ''Friesche Lust-hof'' dúdlik as boarne foar Gysbert Japiks tsjinne hat is wis: hy hie in eksimplaar. Syn eksimplaar wie fan 1623 of letter (de lêste edysje út syn tiid wie fan 1634). Japiks ûntliende ferskate wizen út it boek.&lt;ref&gt;[[Philippus H. Breuker|Breuker, Philippus]], ''It wurk fan Gysbert Japix'' (1989) 216.&lt;/ref&gt; 

In oare Midfryske skriuwer dy't faak yn ien sike mei Gysbert Japiks neamd wurdt is [[Johan van Hichtum]]. Van Hichtum hat twa brulloftsfersen skreaun, beide yn it Frysk. Doe't it fers ''Wouter en Tjalle'' yn 1609 ferskynde, wie Japiks 6 jier. Hoewol't se beide yn 'e omkriten fan [[Boalsert]] wennen, is it net wis oft se inoar koenen. It is opmerklik dat Van Hichtum as predikant brulloftsfersen skreau. Hy die dat anonym, oars hie de tsjerke him út syn funksje sette kind.&lt;ref&gt;[[Eric Hoekstra]], ''Midfrysk goud'', 2015 (siden 34, 48-49)&lt;/ref&gt; Yn 1640 ferskynde, ynspirearre op in Fryske gearspraak fan Van Hichtum, de ''Friessche Tjerne''.&lt;ref&gt;Breuker, Philippus, ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' (2022) 492&lt;/ref&gt;

Net allinnich fanwegen de ynhâld, mar ek troch de moderne wurdkar is it ûnwierskynlik dat Van Hichtum Japiks ynspirearre hat. Gysbert Japiks brûkt letter noch wol gauris argayske foarmen, dy't oars benammen út de Burmania-sprekwurden en 16e iuwske teksten bekend binne.&lt;ref&gt;[[Arjen Versloot]], ''It auteurskip en de datearring fan 'Ansck in Houck': in reaksje'', yn: Us Wurk, 2006&lt;/ref&gt; It manuskript fan [[Carel Georg fan Burmania]] ferskynde yn 1614, doe't Japiks 11 jier wie.

=== Taal en stavering ===
Yn in tiid dat der foar it [[Midfrysk]] gjin algemien akseptearre stavering bestie, ûntwikkele Japiks in eigen systeem om it Frysk op skrift wer te jaan. Ut syn brieven docht bliken dat er bewust oer syn ''Friessche spellinge'' neitocht. Syn stavering wie net identyk oan de staveringssystemen dy't yn de njoggentjinde en tweintichste iuw ûntstienen, mar syn wurk bleau foar lettere Fryske skriuwers en taalgelearden in wichtich referinsjepunt.

De betsjutting fan Japiks leit dêrom net allinnich yn syn stavering. Hy liet foaral sjen dat it Frysk, nei't it as bestjoers- en kultuertaal op 'e eftergrûn rekke wie, wer brûkt wurde koe as folweardige literêre taal. Dêrmei makke er in nij begjin foar de skreaune Fryske literêre tradysje.

== Ynfloed ==
[[Ofbyld:Stanbyld GysbertJapiks byMartinytsjerkeBoalsert.JPG|thumb|left|Stânbyld fan Gysbert Japiks neist de [[Martinytsjerke (Boalsert)|Martinytsjerke fan Boalsert]].]]
Gysbert Japicx moat al by syn libben nasjonaal en ynternasjonaal bekend west hawwe. Hy stie yn kontakt mei Hollânske en Ingelske skriuwers en gelearden. De Ingelske gelearde fan Dútske komôf [[Franciscus Junius]] hat yn 1646 in skoft yn [[Boalsert]] wenne om fan Gysbert Japicx it [[Frysk]] te learen. De bysûndere betsjutting fan Japicx’ wurk leit yn it feit, dat hy foar it earst sûnt it ferdwinen fan it Frysk as rjochts- en bestjoerstaal, om 1580 hinne, de taal wer foar serieus wurk brûkt. Syn skriuwerij slút kwa styl oan by dy fan 17de iuwske renêssânse skriuwers. 

De hearskjende opfetting yn de literêre wittenskip is dat Japicx dêrmei it Frysk wer in plak tusken de Europeeske kultuertalen besoargje woe. Oft Gysbert Japicx ek de maatskiplike emansipaasje fan it Frysk beynfloedzje woe, wurdt lykwols net dúdlik út syn wurk. Gysbert Japiks waard opnommen yn de [[Kanon fan de Fryske skiednis]] en sûnt 1947 wurdt troch Deputearre Steaten fan Fryslân de [[Gysbert Japicxpriis]] takend. 
{|style=&quot;float: right; margin: 10px; border: 1px #CCCCCC solid; background:#F9F9F9&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Ofbyld:Boalsert - tinkstien Gysbert Japicx.jpg|300x220px|Boalsert]]
| align=&quot;center&quot; | [[Ofbyld:Gysbert Japicx (Witmarsum).jpg|300x220px|Wytmarsum]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt;Links: Ynmitsele stien, Gysbert Japiksbrêge, Boalsert.&lt;br&gt;Rjochts: Boarstbyld yn Wytmarsum.&lt;/small&gt;
|}
Mei troch [[Everwinus Wassenbergh]] fan de Frjentsjerter universiteit kaam der om 1800 hinne mear omtinken foar it wurk fan Japiks. It Gysbert Japiksfeest dat yn 1823 yn Boalsert holden waard kin sjoen wurde as it begjin fan de [[Romantyk]] yn de Fryske literatuerskiednis.&lt;ref&gt;[http://members.home.nl/ja.goris/fries.htm ''Neerlands Tweede Rijkstaal: het Fries] fan Drs. José Goris&lt;/ref&gt; Nei twa wurken oer Gysbert Japiks dy't troch [[Joast Hiddes Halbertsma]] skreaun waarden yn de 1820er jierren groeit sawol de taalkundige as literêre ynteresse. Ein 18e/begjin 19e iuw is der benammen in soad omtinken foar Gysbert Japiks syn dichtstik ''Tjesck-Moars see ængste''.&lt;ref&gt;[http://www.liederenbank.nl/text.php?recordid=90328&amp;lan=nl Tekst: Tjesck-Moars see ængste] &lt;/ref&gt; Yn 1828 reizget [[John Bowring]] nei Fryslân en beskriuwt it gedicht yn syn ''Language and Literature of Friesland'' (1829) as &quot;his best composition&quot;.&lt;ref&gt;[[Philippus H. Breuker|Breuker, Philippus]], ''Fryslân yn de Gouden Iuw'' (2022) 521&lt;/ref&gt; Yn de 20e iuw waard it wurk fan Gysbert Japiks foar fiif ferskillende (taalkundige) proefskriften brûkt.&lt;ref&gt;Webside [[Tresoar]]: [http://www.tresoar.nl/mmtresoar/main/content_pagina_volledig_teaser_rechts.jsp?lang=fr&amp;pagina=7778 De proefskriften/dissertaasjes binne ôfkoarte as diss.]&lt;/ref&gt; 

It jier 2003, fjouwerhûndert jier nei de bertedei fan Gysbert Japiks, waard troch de provinsje útroppen ta Gysbert Japiksjier. Yn it jier 2003 is syn wurk op 'e nij útjûn. Dizze kear oerset yn it hjoeddeistich Frysk en it Nederlânsk. De titel wie ''&quot;Gysbert Japix, een keuze uit zijn werk&quot;''. Yn it ramt fan it Gysbert Japiksjier ferskynde ek de ''Gysbert Japiks trilogy''. De trilogy is in bondeling fan trije romans oer Gysbert Japiks, dy't skriuwer [[Pieter Terpstra]] by syn libben skreaun hat. 

Troch de provinsje Fryslân hinne hawwe suver alle (gruttere) plakken in Gysbert Japiksstrjitte (ek skreaun as Gysbert Japicxstrjitte).&lt;ref&gt;* {{aut|Noordhoff Atlasproducties}} (2009). ''De Bosatlas van Fryslân'' - Een ontdekkingsreis door Fryslân in kaarten en beelden. Noordhoff Atlas Producties. Side 182 ISBN 9789001779047&lt;/ref&gt; Yn Wytmarsum stiet in boarstbyld fan Gysbert Japiks, makke troch [[Jentsje Popma]]. By de Martinytsjerke yn Boalsert is in stânbyld op sokkel delset, dat yn 1966 troch keninginne Juliana ûntbleate waard.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=YD6_FgPwJI4 YouTube: Gysbert Japicxbeeld onthulling]&lt;/ref&gt; Yn Boalsert is in brêge nei him neamd, de Gysbert Japiksbrêge, dêr't in tinkstien ynmitsele wurden is. By [[Tresoar]] is der in Gysbert Japicxseal. Yn it bertehûs fan Gysbert Japicx oan de Wipstrjitte 6 yn Boalsert sit sûnt 1997 it museum [[Gysbert Japicxhûs]] (mei [[tekstwinkel]]).

Yn 2020 en 2021 makke Hiske Oosterwijk nije komposysjes fan Japiks syn wurk. Nei't Oosterwijk de liettekst ''Jûnbea'' op it [[konservatoarium]] op 'e nij ynsongen hie, kaam de Gysbert Japicx/Holkema-stichting mei it fersyk om mear wurk op muzyk te setten.&lt;ref&gt;[[Omrop Fryslân]]: [https://www.omropfryslan.nl/nijs/1018519-sjongeres-hiske-oosterwijk-set-teksten-fan-gysbert-japicx-op-moderne-muzyk Sjongeres Hiske Oosterwijk set teksten fan Gysbert Japicx op moderne muzyk] (lêst sjoen op 21 jan. 2022)&lt;/ref&gt; Yn juny 2021 ferskynde de dûbel-cd ''Wurden'', yn deselde moanne waard it tillefyzjekonsert ''Wurden'' troch Omrop Fryslân útstjoerd. Yn septimber 2021 waard it teaterkonsert ''Tiidgenoaten'' yn de Boalster [[Broeretsjerke (Boalsert)|Broeretsjerke]] opfierd.

== Bibliografy ==
*[[1640]] Friesche Tjerne, ofte bortlijcke rijmlerye, trogh ien, ijnfierd, aad, sljoecht, ien-faadigh huws-man, di on-forsjoens ijn de gear-jefte fen sijn laan-here koom.

=== Postúm útjûn ===
*[[1668]] Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet: d’ eerste binne ljeafd in bortlycke mingel-deuntjes: ‘t oorde sinte gemiene æf huwzmanne petear, in ore katerye: ‘t efterste iz hymmelsch harp-luwd. Dat iz to sizzen, ytlycke fen Davids psalmen.
*[[1681]] Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] Dy oorde druwck, mei ien twaede diel forgreat (uitwreide ferzje, besoarge fan Gabbema).
*[[1684]] Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] Dy oorde druwck, mei ien twaede diel forgreat. (nije titelútjefte fan de 2e printinge).
*[[1821]] Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] De tredde druwck op nijz trognoaze in forbettere troch E. Epkema. (3de printinge, besoarge fan [[Ecco Epkema]])
*[[1853]] Utjefte Rymlerye (net alhiel kompleet) yn stavering Halbertsma, besoarge fan [[Waling Dykstra]] (2e pr. 1880).
*[[1936]] Wirken [I] (besoarge fan [[J.H. Brouwer]], [[Jacob Haantjes|J. Haantjes]] en [[Pieter Sipma|P. Sipma]])
*[[1966]] Gysbert Japicx I. Wurken. (2e printinge) en II. Oantekeningen op Gysbert Japicx wurken. (besoarge fan J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma).

=== Wittenskiplike bewurkingen &amp; oersettingen ===
*[[1989]] Breuker dissertaasje diel I.
*[[1989]] Gysbert Japicx Gedichten (kar út syn poëzy mei fertaling en kommentaar fan [[Douwe Tamminga]]).
*[[1994]] Tjerne le Frison et autres vers par Gysbert Japicx (oerset nei it Frânsk troch Henk Zwiers).
*[[2003]] Gysbert Japix : een keuze uit zijn werk (taljochting fan [[Philippus Breuker]], oerset troch [[Douwe Tamminga|Douwe A. Tamminga]] en [[Atze Bosch]] nei it Nederlânsk en [[Klaas Bruinsma (literêr oersetter)|Klaas Bruinsma]] en [[Jan Popkema]] nei it Nijfrysk), Fryske Akademy-nûmer 952, 264 siden, ISBN 9080431834. 
*[[2003]] Freugde fan ’e wrâld : de lieten fan Gysbert Japix op ‘e âlde wizen foar sjongstim, meldij- en akkoardynstrument (bewurke troch [[Bernard Smilde]]), ISBN 9061719607

== Literatuer ==
[[Ofbyld:Buste_Gysbert_Japix_Martinytsjerke_Boalsert.jpg|thumb|200px|Monumint foar Japiks yn 'e Martinytsjerke, ûntbleate yn 1823.]]
*''Woordenboek op de gedichten en verdere geschriften van Gysbert Japicx'', [[Ecco Epkema]], Ljouwert, 1824
*''Hulde aan Gysbert Japiks bewezen in de Sint Martini Kerk te Bolsward, op den 7 Jul 1823'', [[Joast Hiddes Halbertsma]], Boalsert, 1824
*''Gysbert Japicx, Fries dichter in de zeventiende eeuw'' (dissertaasje), [[Jacob Haantjes]], Utrecht/Amsterdam, 1929
*''Het werkwoord bij Gysbert Japicx'' (dissertaasje), W.L. Brandsma, Grins/Assen, 1936
*''Gysbert Japiks, in stúdzje yn dichterskip'' (dissertaasje), [[Douwe Kalma]], Grins/Dokkum, 1938
*''Gysbert Japicx as oersetter en biwirker'', C. Kramer, Assen, 1943
*''De Christen Gysbert Japiks'', [[Eeltsje Boates Folkertsma]], Snits, 1946
*''Eat oer de Gysbert-stúdzje'' yn [[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]] (siden 147-154), [[Anne Wadman]], 1956
*''Gysbert Japicx' Lieten'', J. Jansen, Drachten, 1956
*''Bibliografy Gysbert Japiks'', [[J.J. Kalma]], Ljouwert, 1956
*''Skriuwers yn byld 1: Gysbert Japicx 1603-1666'', Amsterdam, 1966 (werprinte yn 2003)
*''De autografemen in het werk van Gysbert Japicx'' (dissertaasje), [[Tony Feitsma]], Ljouwert, 1974
*''It wurk fan Gysbert Japix'' (dissertaasje), [[Ph.H. Breuker]], Ljouwert, 1989
*''Blauwe rige nr. 1 en nr. 2. Sekundêre literatuer Gysbert Japicx'', samle troch [[Trinus Riemersma]], útjefte NHL, 1991 en 1989.
*''Hoe moat dat no mei Gysbert Japixcxks?'', [[Anne Wadman]], [[Ljouwerter Krante]], 8 july 1994
*''Gysbert Japix nei fjouwerhûndert jier'' (betinkingsrede yn Boalsert), [[Ph.H. Breuker]], yn [[Historisch Tijdschrift Fryslân|Fryslân]] (tydskrift) nûmer 2, 2003
*''In alternative fizy op Gysbert Japix'', [[Tony Feitsma]] en ''Feitsma fan replyk tsjinne oer Gysbert Japix'', [[Ph.H. Breuker]]; diskusje oer Gysbert Japiks, yn [[Historisch Tijdschrift Fryslân|Fryslân]] (tydskrift) nûmer 3, 2003

== Sjoch ek ==
* [[Fan Holkema]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]
* [[Gysbert Japicxhûs]]
* [[Kanon fan de Fryske skiednis]]
* [[Tekstwinkel]]

== Keppeling om utens ==
{{CommonsLyts|Gysbert Japicx}}
*[https://www.gysbertjapicx.frl/ Gysbert Japiks Museum]
*[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9cb Gysbert Japiks biografy op Sirkwy.]
*[http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/29/ Gysbert Japiks yn de kanon fan de Fryske skiednis]
*[http://www.holkema.info/origin/holkned.htm Stambeam Holkema]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

{{Topside}}

{{DEFAULTSORT:Japiks, Gysbert}}
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk sjonger]]
[[Kategory:Frysk taalkundige]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Boalsert]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Boalsert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1603]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1666]]</text>
      <sha1>pfw1ehwan0heyz7yq0v9qmzudjhsr6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1946</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1707</id>
    <revision>
      <id>1239282</id>
      <parentid>1228932</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berne */</comment>
      <origin>1239282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13072" sha1="lh6ud89mq9yldclmsem826qnhwbgptb" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1940-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[11 jannewaris|11]] - Yn [[Albaanje]] wurdt de [[monargy]] ôfskaft. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepubyk Albaanje]], mei [[Enver Hoxha]] as earste [[presidint]].
;febrewaris
* [[9 febrewaris|9]] - Yn [[Nederlân]] wurdt de [[Partij fan de Arbeid]] oprjochte.
*[[21 febrewaris|21]] - Yn [[Finlân]] wurde by de saneamde [[Oarlochsferantwurdlikheidsprosessen]] swiere [[straf]]fen oplein oan [[politisy]] dy't yn [[1941]] ferantwurdlik wiene foar it ferbûn mei [[nazy-Dútslân]]. Under harren is ek âld-[[presidint]] [[Risto Ryti]], dy't tsien jier [[finzenisstraf]] mei [[twangarbeid]] oplein kriget.
;maart
*[[6 maart|6]] - Yn 'e nije [[Grûnwet fan Japan]] wurdt de macht fan 'e [[keizer]] sterk beheind.
*[[15 maart|15]] - It [[Feriene Keninkryk]] stimt yn mei de folsleine ûnôfhinklikheid fan [[Britsk-Ynje]].
*[[30 maart|30]] - De [[Grykske Boargeroarloch]] brekt út tusken it [[regear]] en [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
;maaie
*[[7 maaie|7]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]]-lieder [[Anton Mussert]] foar [[lânferrie]] [[terjochtsteld]].
*[[25 maaie|25]] - [[Jordaanje]] (yn 't earstoan noch ûnder de namme Transjordaanje) wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[26 maaie|26]] - Nei in [[ferkiezing]]soerwinning komme yn [[Tsjechoslowakije]] de [[kommunist]]en oan 'e macht.
;juny
*[[1 juny|1]] - Yn [[Roemeenje]] wurdt de eardere [[faksist]]yske [[diktator]] fan dat lân, [[Ion Antonescu]], [[terjochtsteld]].
*[[2 juny|2]] - By it [[Italjaansk referindum oer de monargy]] stimt in krappe mearderheid tsjin: [[Itaalje]] wurdt in [[republyk]]. De lêste [[kening]], [[Umberto II fan Itaalje|Umbert&amp;nbsp;II]], giet yn [[ballingskip]].
*[[19 juny|19]] - [[Hadj Amyn al-Hûsseini]], de [[grutmûfty]] fan [[Jeruzalim]], dy't himsels ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] nau ferbûn hie mei [[nazy-Dútslân]], kriget [[asyl (rjocht)|asyl]] yn [[Egypte]].
* [[26 juny|26]] - [[Fuotbalferiening Harkemase Boys]] wurdt oprjochte.
;july
* [[4 july|4]] - De [[Filipinen]] wurde ûnôfhinklik fan 'e [[Feriene Steaten]].
* 4 - By it [[Bloedbad fan Kielce]], in anty-[[Joaden|Joadske]] [[pogrom]] yn 'e [[Poalen|Poalske]] [[Kielce|stêd mei dy namme]], komme 39 minsken om
* [[17 july|17]] - Yn 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]] wurdt [[generaal]] [[Dragoljub Mihailović]], de lieder fan 'e yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] mei [[nazy-Dútslân]] [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Četniks]], [[terjochtsteld]].
* [[23 july|23]] - De [[terrorisme|terroristyske]] [[Joaden|Joadske]] [[organisaasje]] [[Irgun]] fiert yn it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] de [[oanslach op it King David Hotel]] út, wêrby't 91 deaden falle.
* [[31 july|31]] - [[Hotze Schuil]], [[Æbe Haima]] en [[Riemer Reinalda]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1946|93ste]] [[PC]]. Hotze Schuil wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
;augustus
* [[25 augustus|25]] - De [[RON]], in foarrinner fan [[Omrop Fryslân]], begjint mei it útstjoeren fan [[Nederlânsk]]talige [[radioprogramma's]], rjochte op [[Fryslân]].
;septimber
* [[15 septimber|15]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[kening]] [[Simeon II fan Bulgarije|Simeon&amp;nbsp;II]] ôfset. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepublyk Bulgarije]].
* [[20 septimber|20]] - It [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]] wurdt foar it earst holden.
;oktober
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Prosessen fan Neurenberch]] wurde [[deastraf|deafûnissen]] útsprutsen tsjin [[Hermann Göring]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Wilhelm Keitel]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Alfred Rosenberg]], [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Fritz Sauckel]], [[Alfred Jodl]], [[Julius Streicher]] en [[Arthur Seyss-Inquart]]. Lange [[finzenisstraf]]fen wurde oplein oan [[Rudolf Hess]], [[Walther Funk]], [[Erich Raeder]], [[Albert Speer]], [[Baldur von Schirach]], [[Konstantin von Neurath]] en [[Karl Dönitz]]. [[Hjalmar Schacht]], [[Franz von Papen]] en [[Hans Fritzsche]] wurde frijsprutsen.
* [[16 oktober|16]] - Yn [[Neurenberch]] wurde de op [[1 oktober]] l.l. útsprutsen [[deastraf|deafûnissen]] útfierd. [[Hermann Göring]] wit oan 'e [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophinging]] te ûntkommen troch himsels [[selsmoard|te koart]] te dwaan mei in him tasmokkele [[syaankaly]]pil.
* [[27 oktober|27]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Bulgarije]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
;novimber
* [[23 novimber|23]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[marine]] besjit by it saneamde [[Ynsidint fan Hải Phòng]] de [[opstân|opstannige]] [[Fjetnam]]eeske [[stêd]] [[Hải Phòng]], wêrby't mear as 6.000 Fjetnameeske boargers omkomme.
;desimber
* [[19 desimber|19]] - Yn [[Fjetnam]] brekt de [[Earste Yndosineeske Oarloch]] út tusken de [[Viet Minh]], in [[kommunist]]yske [[organisaasje]] dy't stribbet nei ûnôfhinklikheid, en de [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje|koloniale]] machthawwers.
;datum ûnbekend
* - [[Emily Greene Balch]] en [[John Raleigh Mott]] ûntfange de [[Nobelpriis foar de Frede]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Rick Hurst]], Amerikaansk akteur
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ursul de Geer]], Nederlânsk presintator, akteur en regisseur († [[2020]])
* 3 - [[John Paul Jones (bassist)|John Paul Jones]], Ingelsk bassist
* [[6 jannewaris|6]] - [[Johan Veenstra]], Stellingwerfsk skriuwer en ferteller
* [[6 jannewaris|6]] - [[Syd Barrett]], Ingelsk sjonger en gitarist († [[2006]])
* [[8 jannewaris|8]] - [[Johannes Westra]], Frysk keatser en sportbestjoerder
* [[12 jannewaris|12]] - [[Cas Spijkers]] - Nederlânsk tillefyzjekok († [[2011]])
* [[19 jannewaris|19]] - [[Dolly Parton]], Amerikaanske sjongster († [[2026]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Gene Siskel]], Amerikaanske filmkritikus († [[1999]])
;febrewaris
* [[8 febrewaris|8]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster († [[2026]])
* [[10 febrewaris|10]] - [[Klaasje Postma]], Frysk aktrise en toanielskriuwster
* [[21 febrewaris|21]] - [[Alan Rickman]], Ingelsk akteur († [[2016]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Cees Bijlstra]], Frysk redakteur en komponist († [[2004]])
;maart
* [[6 maart|6]] - [[David Gilmour]], Ingelsk sjonger en gitarist
* [[10 maart|10]] - [[Jack Talstra]], Frysk-Kanadeesk politikus († [[2014]])
* [[12 maart|12]] - [[Liza Minnelli]], Amerikaansk aktrise en sjongster
* [[22 maart|22]] - [[Martha van Wichen-Schol]], Frysk wurdboekgearstalster en dichteresse († [[2004]])
* [[25 maart|25]] - [[Stephen Hunter]], Amerikaansk skriuwer en filmkritikus
* [[26 maart|26]] - [[Ljûdmila Titova]], Russysk reedrydster
* [[28 maart|28]] - [[Wubbo Ockels]], Nederlânsk natuerkundige en astronaut († [[2014]])
;april
* [[1 april|1]] - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste († [[2022]])
* [[10 april|10]] - [[Armand (sjonger)|Armand]], Nederlânsk protestsjonger († [[2015]])
* [[25 april|25]] - [[Johan Cruijff]], Nederlânsk fuotballer en fuotbaltrener († [[2016]])
;maaie
* [[1 maaie|1]] - [[Valeri Moeratov]], Russysk reedrider
* [[2 maaie|2]] - [[Lesley Gore]], Amerikaansk sjongster en aktrise († [[2015]])
* [[17 maaie|17]] - [[Jarich van der Veen]], Frysk keatser
* [[21 maaie|21]] - [[Meindert Fennema]], Frysk Heechlearaar Politikology († [[2023]])
* [[31 maaie|31]] - [[Ytsje Hettinga]], Frysk toanielaktrise, skriuwster en oersetster
* 31 - [[Ivo Niehe]], Nederlânsk programmamakker 
;juny
* [[2 juny|2]] - [[Tineke Steenmeijer-Wielenga]], Frysk konservatrise, leararesse en skriuwster
* [[15 juny|15]] - [[Demis Roussos]], Gryksk sjonger en bassist († [[2015]])
* [[18 juny|18]] - [[Wout Muller]], Nederlânsk keunstskilder († [[2000]])
* [[18 juny|18]] - [[Hanny Alders]], Nederlânsk skriuwster († [[2010]])
* [[20 juny|20]] - [[Bote Wilpstra]] Nederlânsk politikus († [[2021]])
;july
* [[6 july|6]] - [[George W. Bush]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]]
* 6 - [[Tiemen Groen]], Frysk hurdfytser
* [[20 july|20]] - [[Cobi Doevendans]], Frysk byldzjend keunstneres
* [[26 july|26]] - [[Thom van der Goot]], Nederlânsk teäterdirekteur en regisseur († [[2023]])
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Feike Salverda]], Frysk sjoernalist († [[1996]])
* 2 - [[Anny de Jong]], Frysk skriuwster
* [[9 augustus|9]] - [[Rinus Gerritsen]], Nederlânsk bassist
* [[14 augustus|14]] - [[Alexander Curly]], Nederlânsk sjonger en filmmakker († [[2012]])
* [[18 augustus|18]] - [[Leonard George (akteur)|Leonard George]], Kanadeesk akteur († [[2017]])
* [[19 augustus|19]] - [[Bill Clinton]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]]
;septimber
* [[5 septimber|5]] - [[Loudon Wainwright III]], Amerikaansk sjonger, lietsjeskriuwer en humorist
* 5 - [[Freddie Mercury]], Ingelsk sjonger († [[1991]])
* 5 - [[Auke Bijlsma]], Frysk politikus († [[2012]])
* [[6 septimber|6]] - [[Hein Zijlstra]], Frysk keatser
* 6 - [[Pieter de Groot]], Frysk sjoernalist en kollumnist 
* [[10 septimber|10]] - [[Jim Hines]], Amerikaansk atleet († [[2023]])
* [[12 septimber|12]] - [[Steve Biko]], Súdafrikaansk anty-apartheidsaktivist († [[1977]])
* [[30 septimber|30]] - [[Rense Westra]], Frysk akteur († [[2015]])
;oktober
* [[6 oktober|6]] - [[Gosse Blom]], Frysk taalkundige († [[2014]])
* [[10 oktober|10]] - [[Charles Dance]], Ingelsk akteur
* [[14 oktober|14]] - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger († [[2022]])
* [[17 oktober|17]] - [[Piet van der Wal]], Frysk aksjefierder, gemeentepolitikus en dosint († [[2019]]) 
* [[18 oktober|18]] - [[Binne Lútzen Boarnstra]], Frysk dichter, skriuwer, skipper en histoarikus († [[2011]])
* [[27 oktober|27]] - [[Kenneth Turan]], Amerikaansk filmkritikus
;novimber
* [[4 novimber|4]] - [[Laura Bush]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[5 novimber|5]] - [[Herman Brood]], Nederlânsk muzikant en byldzjend keunstner († [[2001]])
* [[19 novimber|19]] - [[Piet Hemminga]], Frysk bestjoerskundige en publisist
;desimber
* [[3 desimber|3]] - [[Joop Zoetemelk]], Nederlânsk hurdfytser
* [[4 desimber|4]] - [[Geert Mak]], Nederlânsk jurist, sjoernalist en skriuwer
* [[8 desimber|8]] - [[Paladine Roye]], Amerikaansk keunstner († [[2001]])
* [[14 desimber|14]] - [[Ruth Fuchs]], Dútsk atlete en politika († [[2023]])
* [[15 desimber|15]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer († [[2022]])
* [[16 desimber|16]] - [[Benny Andersson]], Sweedsk sjonger
* [[17 desimber|17]] - [[Sybe Krol]], Frysk dichter († [[1990]])
* [[24 desimber|24]] - [[Jan Akkerman]], Nederlânsk muzikant
* [[30 desimber|30]] - [[Gerlof Smit]], Frysk byldzjend keunstner († [[2014]])
* [[31 desimber|31]] - [[Zakia Meghji]], Tanzaniaansk politika
;''datum ûnbekend''
*[[Della Warrior]], Amerikaansk politika en bestjoerster

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[21 jannewaris|21]] - jonkhear [[T.A.M.A. van Humalda van Eysinga]], Frysk abbekaat en oersetter (* [[1869]])
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[Taede Zijlstra]], Frysk keatser (* [[1901]])
* [[15 febrewaris|15]] - [[Cornelius Johnson]], Amerikaansk heechspringer (* [[1913]])
;maart
* [[23 maart|23]] - [[Juan Piriz]],  Oerûguayaansk fuotballer (* [[1902]])
;april
* [[9 april|9]] - [[Ane Nauta]], Frysk arsjitekt (* ([[1882]])
;maart
* [[24 maart|24]] - [[Aleksander Aljechin]], Russysk skaker (* [[1892]])
* [[31 maart|31]] - [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist (* [[1852]])
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Johannes Jurres]], Frysk keunstskilder en heechlearaar (* [[1875]])
* [[13 augustus|13]] - [[H.G. Wells]], Ingelsk skriuwer (* [[1866]])
* [[21 augustus|21]] - [[Rudolf Gundersen]], Noarsk reedrider (* [[1879]])
;septimber
* [[7 septimber|7]] - [[Régis de l'Estourbeillon]], Bretonsk politikus (* [[1858]])
* [[10 septimber|10]] - [[Olivér Halassy]], Hongaarsk wetterpoloër en swimmer (* [[1909]])
;oktober
* [[15 oktober|15]] - [[Hermann Göring]], Dútsk oarlochsmisdiediger (* [[1893]])
* [[25 oktober|25]] - [[Hendrik Wouda]], Frysk arsjitekt en meubelûntwerper (* [[1885]])
;desimber
* [[22 desimber|22]] - [[Gerrit Keizer]], Frysk artyst en lyts minske (* [[1874]])
* [[26 desimber|26]] - [[Lisette Hordijk]], Nederlânsk presintatrise

== Literatuer ==
;prizen
* De Switserske skriuwer [[Hermann Hesse]] wint de [[Nobelpriis foar de Literatuer]]
;romans
* [[Bertus Aafjes]], ''Bevrijdingsdag''
* [[Simon Vestdijk]], ''Ierse Nachten'' (skreaun yn [[1942]])
* [[Arthur van Schendel]], ''Het Oude Huis''
* [[Simone de Beauvoir]], ''Tous les Hommes sont Mortels'' 
* [[Bertus Aafjes]], ''De Zeemeerminnen''
;poëzij
* [[Bertus Aafjes]] ''Een Voetreis naar Rome''

== Films ==
* ''[[My Darling Clementine (film út 1946)|My Darling Clementine]]''

== Byldzjende keunst==
&lt;gallery&gt;
File:Willy Reetz Pferde 1946.jpg|''Pferde'' (1946) Willy Reetz
&lt;/gallery&gt;

== Boukeunst ==
&lt;gallery&gt;
File:Kirche Paltamo Vorderansicht 2.jpg|Paltamo-tsjerke, [[Finlân]] (1946) [[Ilmari Launis]]
&lt;/gallery&gt;


{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1946| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>lh6ud89mq9yldclmsem826qnhwbgptb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Durk van der Ploeg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2552</id>
    <revision>
      <id>1239305</id>
      <parentid>1205777</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Bytsje omskriuwe wêrom'</comment>
      <origin>1239305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17706" sha1="d2h390ko4f92j8ajctds88vegdaym6d" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Durk van der Ploeg Reyer Boxem.jpg
| ôfbyldingstekst       = Durk van der Ploeg&lt;br&gt;&lt;small&gt;Fotograaf: Reyer Boxem&lt;/small&gt;
| ôfbyldingsbreedte     = 200px
| oar pseudonym         = 
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[6 septimber]] [[1930]]
| berteplak             = Hoogkarspel
| stoarn                = 
| stjerplak             = 
| etnisiteit            = 
| taal                  = [[Frysk]]
| sjenre                = 
| perioade              = 
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = 
| útjouwer              = 
| prizen                = [[Rely Jorritsmapriis]], [[Gysbert Japicxpriis]] 
| jierren aktyf         = 
| webside               = 
}}
'''Durk van der Ploeg''' ([[Hoogkarspel]], [[6 septimber]] [[1930]]) is in [[Frysk]] [[skriuwer]], [[dichter]] en essayist dy't yn [[Noardburgum]] wennet. Hy heart ta de produktyfste Fryske skriuwers fan de nei-oarlochske tiid en publisearret sûnt de jierren fyftich poëzij, ferhalen en romans. Benammen nei syn pinsjonearring yn 1990 ûntstie in grut proaza-oeuvre. Yn syn wurk spylje [[Noardeast-Fryslân]], it Fryske lânskip, iensumens, de [[Twadde Wrâldkriich]] en de ferhâlding tusken minske en natoer geregeldwei in wichtige rol.

Van der Ploeg krige yn [[2011]] de [[Gysbert Japicxpriis]] foar syn hiele oeuvre en wûn 21 kear in [[Rely Jorritsmapriis]]. Yn 2012 waard er beneamd ta Ridder yn de [[Oarder fan Oranje-Nassau]] en yn 2020 waard er it earste earelid fan [[It Skriuwersboun]].&lt;ref&gt;Frysk Deiblêd, 11 novimber 2020 side 15&lt;/ref&gt; Ek op hege leeftyd bleau er literêr aktyf; ta gelegenheid fan syn 95ste jierdei ferskynde yn 2025 de roman ''De ierde giet troch minskehân teloar''.

== Eftergrûn ==
Durk van der Ploeg waard berne yn Hoogkarspel. Doe't er trije wie ferfear de húshâlding Van der Ploeg, [[Friezen om utens]], nei [[Ealsum]] yn [[Dongeradiel]], dêr't er ek grut waard. Ealsum leit yn de [[Noardeasthoek]]e fan Fryslân, in streek dy't yn syn lettere literêre wurk in wichtich plak ynnimme soe. Van der Ploeg wurke as typograaf by ûnderskate kranten as it [[Frysk Deiblêd]] en de [[Ljouwerter Krante]]. Ek wie er ûntwerper fan ûnderskate boekomslaggen. Letter waard er [[redakteur]] by de [[Ljouwerter Krante]] en skriuwer fan boekresinsjes; dat soe er dwaan oant syn pinsjoen yn 1990. Dêrnei lei er him folslein ta op it skriuwen. 

Yn 'e sechstiger jierren fan de [[20e iuw|tweintichste iuw]] wurke Van der Ploeg foar ûnderskate tydskriften. Hy wie einredakteur fan it wykblêd [[Frysk en Frij (wykblêd)|Frysk en Frij]] en lid fan de redaksje fan it literêre tydskrift [[De Tsjerne (tydskrift)|De Tsjerne]]. Dêrneist wie er as redakteur ferbûn oan [[De Stim fan Fryslân]], it tydskrift fan it [[Kristlik Frysk Selskip]]. Fan 1984 oant 1990 wie Van der Ploeg foarsitter fan '[[It Skriuwersboun]]', dat him yn novimber 2020 ta earelid beneamde.&lt;ref&gt;''Durk van der Ploeg wordt eerste erelid van It Skriuwersboun''; [[Frysk Deiblêd]], 11 novimber 2020&lt;/ref&gt; Ek wie er lange tiid karmaster fan de [[Kristlik Fryske Folksbibleteek]]. Fierder wie er aktyf op tsjerklik en kultureel mêd yn de plakken dêr't er wenne. Al ropt dat it byld fan in maatskiplik aktive man op, oer himsels ferklearre Van der Ploeg by in fraachpetear yn 1995: ''&quot;Eins bin 'k in ienselvich wêzen: de skriuwer dy't mei himsels praat&quot;''. 

It ferheljen spile yn it libben van Van der Ploeg altiten in grutte rol. Yn 2003 sei er by in fraachpetear: ''&quot;Dat hie ik as bern al. At ik net sliepe koe, fertelde ik mysels in ferhaal. Bytiden rekke ik sa ûnder de yndruk fan myn selsbetochte ferhalen dat ik der fan gûle moast. Miskien haw ik it fan ús pake, dy't ek goed fertelle koe. Thús waard ''De Stim fan Fryslân'' lêzen, ik rekke al betiid yn de kunde mei it wurk fan [[Eeltsje Boates Folkertsma]]. De [[Bibel]] waard by ús thús trettjin kear hielendal foarlêzen. Hoe't in ferhaal krekt ferteld wurdt, haw ik op dy wize ek leard&quot;''.

Van der Ploeg keas der bewust foar om yn it [[Frysk]] te skriuwen, omdat dy literêre 'fiver' net sa grut is en dêrtroch mear mooglikheden biedt foar eksperiminten as it [[Nederlânsk]], dêr't in soad al ris yn besocht is.

== Dichtwurk ==
Van der Ploeg debutearre yn 1955 mei in tal gedichten yn it Nederlânske blêd &quot;Ontmoeting&quot;. It earste Fryske gedicht fan syn hân ferskynde yn 1956 yn [[De Tsjerne (tydskrift)|De Tsjerne]]. Van der Ploeg's earste dichtbondel, ''Lok op eachlingte'', ferskynde yn 1959. Al sleat syn tematyk - &quot;dea, leafde, skuld, boete en religy&quot; - oan by dy fan dichters lykas [[Freark Dam]], [[Anne Wadman]] en [[Marten Sikkema]], Van der Ploegs foarm wie fan 'e miet ôf oan dy fan it frije fers. Hy wie ek modern yn de sin dat hy 'frjemde' wurden brûkte, benammen út de natoerwittenskippen. Sa kaam de ynfloed fan de troch him bewûndere [[Gerrit Achterberg]] oan it ljocht.

Dêrnei ferskynden om de pear jier in bondel mei gedichten fan Van der Ploeg. Ien fan de meast bekende is ''De opstanding (Een gedicht)'' (1979), in samling Nederlânsktalige gedichten nei oanlieding fan de dea fan syn mem. Dêr komme ferskate motiven út syn wurk by elkoar, lykas it terpelânskip, de preökkupaasje mei dea en ûntbining, de mem as begjin fan it libben en dyjinge dy't har religy trochjaan wol oan har bern. Ferkate kritisy sjogge dy gedichten as de moaiste om harren earlikens en gefoelige toan. 

Nei 1979 hold Van der Ploeg him mear dwaande mei it skriuwen fan romans en ferhalen. Pas yn 2003 ferskynde wer in bondel, ''Troch kadastrale fjilden''. Dy gedichten hawwe it lânskip boppe [[Dokkum]] as dekôr, mei oan de iene kant de see en oan de oare kant de &quot;kadastrale fjilden&quot;, dêr't de minsken wenje mei wa't Van der Ploeg him ferbûn fielt. Yn syn eigen wurden: ''&quot;Ik haw in sterke bân mei Noardeast-Fryslân. It is in prachtige wrâld om yn te ferkearen. De minsken dêr hawwe in bepaalde stivens en bedêstens. At hja it mei twa wurden sizze kinne, sille hja it net mei trije dwaan. Dat sprekt my oan.''&quot;

== Proaza ==
Van der Ploeg syn earste koarte ferhalen waarden yn 1952 publisearre yn it [[Frysk Deiblêd]]. Syn earste boek, ''In man en in minske'', kaam út yn 1968. Yn de tweintich jier dêrnei ferskynden dêrnei noch seis boeken fan syn hân, dêr't ien fan yn it Nederlânsk wie: ''Een vers graf'' (1974). Nei syn pensjonearring yn 1990 ûntwikkele er him ta ien fan de meast produktive literêre skriuwers yn it Fryske taalgebiet. Fan de publikaasje fan de novelle ''Bertegrûn'' (1993) ôf, ferskynde alle jierren teminsten ien nij boek fan him - mar faker twa en yn 1995 sels trije. Yn 1997 publisearre Van der Ploeg de essaybondel ''It obstakel fan 'e ferbylding''. In jier letter levere er in stikmannich bydragen oan ''Ik bin jim sjonger'', in boek mei lietteksten fan [[Fedde Schurer]]. Yn 2003 skreau er ''De sniewinter'', it Fryske boekewikegeskink. Fjouwer jier letter ferskynde ''It himelsk oerwurk'', in romantisearre biografy fan de Fryske amateur-astronoom [[Arjen Roelofs]] (1754-1828). Yn 2010 waard ''De kjeld fan it noarden'' útbrocht. Op 29 maart 2012 ferskynde de nijste roman fan Van der Ploeg, mei as titel ''De Belvedêre'', en giet oer de neidagen fan [[Age Looxma Ypeij]] fan [[Swarteweisein]]. By de presintaasje fan it boek waard Van der Ploeg beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]].

Syn grutte produktiviteit is te ferklearjen mei in hege mate fan dissipline: hy leit it himsels op om alle dagen acht oeren lang te skriuwen. Ek leit de útdaging foar him yn it hieltiten wer betinken fan in nije struktuer, in oar fertelperspektyf, en nije ferhalen mei nije personaazjes. De romans dy't nei syn pensjonearring ta stân kamen, bestean net allinne út op 'e nij besjoene ferzjes fan manuskripten dêr't er al earder oan skreaun hie, mar ek út folslein nij wurk.

Foar syn 75-ste jierdei waard oan Van der Ploeg op inisjatyf fan syn útjouwer in bondel oanbean, ''Dreame fan in oare wrâld'', dêr't in tolvetal persoanen út de Fryske literêre en kulturele wrâld in soad fasetten fan syn wurk beskreaunen. De oanbieding wie op 8 septimber 2005 yn de Iepenbiere Biblioteek fan Ljouwert. 

Mei ''It himelsk oerwurk'' (2007) skreau Van der Ploeg in romantisearre biografy oer de Fryske amateur-astronomer Arjen Roelofs (1754-1828). ''De Belvedere'' (2012) beskriuwt de lêste dagen fan Age Looxma-Ypey (1833-1892). Dizze grutgrûnbesitter sammele in porseleinkolleksje dy't de basis foarmje soe foar de kolleksje fan it museum [[Princessehof]] yn Ljouwert.

Ek lettere romans hiene gauris in histoarysk tema, lykas ''De lêste floed'', dat giet oer it ôfwetterjen fan de Lauwerssee. Yn 2022 waard syn 25e roman, ''In Fauna Fan Ingels'', publisearre. Van der Ploeg wurke dêrnei stadichoan troch. Om syn 95ste jierdei te fieren, kaam begjin septimber 2025 de roman ''De ierde giet troch minskehân teloar'' út.

== Tema's ==
In wichtich tema yn it literêre wurk fan Van der Ploeg is dat fan de minske dy't yn iensumens wrakselet mei it libben en de dea. Syn boeken geane faak oer ienlingen, yn harsels kearde personaazjes en harren (fersteurde) relaasje ta harren meiminsken en de maatskippij. Van der Ploeg is bedreaun yn it oproppen fan sfear, faak dy fan in iensum lânskip, dêr't de bewenners ûnder drege omstannichheden foar harren bestean yn wrotte. De measte fan syn ferhalen binne net fleurich fan toan, al hat er ek romans skreaun mei humoristyske en satiryske elementen, lykas ''De Snoekebek'' (1972), ''De Amerikaen'' (1977) en ''De dei lûkt nei de jûn'' (1984). Neffens guon kritisy binne dy boeken lykwols minder slagge.

Yn de saneamde ''Dongeradielesyklus'', dy't begûn mei ''De Jacht'' (1988) en dêr't fierder ''It wrede foarjier'' (1994), ''Reis nei de Kalkman'' (1995) en ''It lekken oer de spegel'' (1995) diel fan útmakken, is de [[Twadde Wrâldkriich]] it basistema. Dêroer skreau Van der Ploeg yn 1995 yn de Ljouwerter Krante: ''&quot;Ik wie njoggen doe't de oarloch útbruts. Omdat dy oarloch myn karakter en mentaliteit fiif jier lang ûngeunstich beynfloede hat, is der foar my winlik nea wer in ein oan kommen. Libjen mei dy oarloch waard frijwol ûnbewust in wichtich ûnderdiel fan myn opfieding.&quot;'' Fierderop yn dat artikel freget er him ôf: ''&quot;Of hat de lêzer itselde as de skriuwer, dat hy net los komme kin fan de oarloch, en fia de roman oarder yn de gaos sjen wol?&quot;''

In sintraal tema yn syn lettere boeken is de keunstmjittigens fan it hjoeddeiske libben en it opgean fan de minsk yn de ûnpersoanlike massa. Van der Ploeg ferset him tsjin de gedachte dat de mins de natoer meitsje kin, en is krekt fan betinken dat de natoer de mins makket. Ek yn dy lettere romas is it lânskip de basis - it klaaigebiet by Ealsum, it [[Waad]] of de omjouwing fan [[Noardburgum]]. Hoewol't dy boeken yn it ferline spylje, binne it gjin histoaryske romans. Van der Ploeg ferklearre dêroer: ''&quot;Ik wol in goed byld jaan fan it lânskip, mar de ferhalen dy't ik dêroer fertel binne hielendal optocht. Wat ik fertel moat ek bard wêze kinne, mar ik jou mysels rûmte.&quot;''

== Bibliografy ==
=== Romans ===
* ''In man en in minske'' ([[1968]])
* ''De Snoekebek ''([[1972]])
* ''Een vers graf'' ([[1974]], Nederlânsk)
* ''It libbet mar amper'' ([[1976]])
* ''De Amerikaen'' ([[1977]])
* ''De dei lûkt nei de jûn'' ([[1984]])
* ''De Jacht'' ([[1988]])
* ''It Wrede Foarjier'' ([[1994]])
* ''Reis nei de Kalkman'' ([[1995]])
* ''It lekken oer de spegel'' ([[1995]])
* ''In bit yn 't iis'' ([[1996]])
* ''Skepsels fan God'' ([[1998]])
* ''It wurk fan 'e duvel'' ([[2000]])
* ''Foarby it Boarkumer fjoer'' ([[2002]])
* ''Sykjend nei it lêste hûs '' ([[2004]])
* ''De Iishilligen'' ([[2005]])
* ''De hûnsdagen'' ([[2006]])
* ''It himelsk oerwurk'' ([[2007]])
* ''In beferzen mar'' ([[2009]]) 
* ''De kjeld fan it noarden'' ([[2010]])
* ''De Belvedêre'' ([[2012]])
* ''Oer Atlantyske djipten'' ([[2015]])
* ''De lêste floed'' ([[2016]])
* ''Wek yn 'e rivier'' ([[2019]])
* ''Wet fan de eleminten'' ([[2021]])
* ''In fauna fan ingels'' ([[2022]])
* ''De neidagen'' ([[2024]])
* ''De ierde giet troch minskehân teloar'' ([[2025]])

=== Novelles  ===
* ''De winter komt'' ([[1984]])
* ''Bertegrûn'' ([[1993]])
* ''De sniewinter'' ([[2003]])
Dizze trije novellen binne yn 2020 sammele ûnder de titel ''En it hie sa moai wêze kinnen''.

=== Ferhalebondels ===
* ''Gjin plak op ierde. Needlottige ferhalen'' ([[1996]])
* ''Under de seespegel'' ([[2001]])

=== Dichtwurk ===
* ''Lok op eachlingte'' ([[1959]])
* ''It Libertynsk Gehucht'' ([[1964]])
* ''Hwerom is de himel swart'' ([[1967]])
* ''Deaden skrieme net'' ([[1973]])
* ''Tremor Terrae'' ([[1975]])
* ''De opstanding (Een gedicht)'' ([[1979]], Nederlânsk) 
* ''Troch kadastrale fjilden'' ([[2003]])

=== Ferskaat ===
* ''Fryske literatuer yn swier waar''. Bekroand [[essay]] yn de troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] útskreaune essaywedstriid. ([[1997]])
* ''Ik bin jim sjonger''. [[Fedde Schurer]], dichter fan it liet ([[1998]], mei oaren)
* ''De oarloch fan Durk van der Ploeg'' ferskynde yn [[2011]], mei dêryn trije fan syn romans dy't oer de [[Twadde Wrâldkriich]] geane.

== Prizen ==
=== Rely Jorritsmapriis ===
Durk van der Ploeg krige 21 kear in [[Rely Jorritsmapriis]] (en is dêrmei wat dat oanbelanget rekordhâlder):
{{Kolommen2
|Kolom1=
* 1957: ''Apel en hout'' (gedicht)
* 1958: ''Ut it hûs fan de sliep'' (gedicht)
* 1960: ''Profeet'' (gedicht)
* 1962: ''Prolooch fan de iensumheid'' (ferhaal)
* 1965: ''It Paradys'' (ferhaal)
* 1967: ''It ôfskie'' (ferhaal)
* 1968: ''Wy helje de ein wol'' (gedicht)
* 1969: ''In plak om to stjerren'' (ferhaal)
* 1969: ''Utfanhûs'' (gedicht)
* 1970: ''Doe't ik njoggen wie'' (gedicht)
* 1971: ''In dierber bern'' (ferhaal)
|Kolom2=
* 1971: ''De buorren by nacht'' (gedicht)
* 1972: ''Jouns'' (gedicht)
* 1973: ''Foto'' (gedicht)
* 1976: ''De soan'' (ferhaal)
* 1976: ''It keamerke'' (gedicht)
* 1977: ''De dea komt ús oer 't mad'' (ferhaal)
* 1977: ''Mei frede litte'' (gedicht)
* 1984: ''Dowen'' (ferhaal)
* 1986: ''Foarfloed'' (gedicht)
* 1987: ''Kâlde dagen'' (ferhaal)
}}

=== Gysbert Japicxpriis ===
Yn 2003 wie Van der Ploeg ûnderwerp fan in reltsje om de [[Gysbert Japicxpriis]] hinne. De faksjuery dy't de [[Deputearre Steaten]] fan [[Fryslân]] oer de takenning fan dy priis advisearre, waard sawol yn de Steaten as troch ferskate Fryske skriuwers iepenlik bekritisearre fanwegen har foarstel dy ta te kennen oan [[Willem Tjerkstra]] en net oan Van der Ploeg. Nettsjinsteande dat waard it advys troch Deputearre Steaten oernommen. Neffens Tjerkstra wie Van der Ploeg ien fan de earsten dy't him tillefoanysk lokwinske.

Yn 2011 krige Van der Ploeg de grutste Fryske literêre priis dochs takend, hy krige de priis foar syn hiele oeuvre. De sjuery wie fan betinken dat der gjin boek wie dy't der boppe út stuts, dêrom waard besletten om der in oeuvrepriis fan te meitsjen.

=== Underskieding ===
By de presintaasje fan syn 21ste roman, ''De Belvedêre'', op 29 maart 2012 waard Durk van der Ploeg beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;!-- neisjoen op 16 april 2010 --&gt;
* [http://home.planet.nl/~meul2882/fries/Ploeg,Durkvd.html Fryske-literatuerside fan Jelle van der Meulen - Durk van der Ploeg]
* [http://www.digischool.nl/fry/siden/twadde%20faze/literatuer/proaza/literatuer_proaza_fragmint%20ploeg%20durk%20van%20der.html#fragmint%20Ploeg De Digitale School - Fragmint út ''Skepsels fan God'' (1998)]
* [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9e2 Sirkwy (Tresoar) - Ploeg, Durk van der]
* [http://images.tresoar.nl/download/letterhoeke2.pdf Tresoar - Letterhoeke #2, 2005 - Durk van der Ploeg: De wrâld fan de skriuwer]
* &lt;!--http://www.afuk.nl/kontentorganisaasje/9751_Afuk%20Boek%202003.pdf--&gt;AFUK - BOEK, Frysk Tematydskrift, #5, 2003 - De ivige driuw om ferhalen te fertellen
* Leeuwarder Courant, 6 maart 2006 - Friese literatuur uit isolement &lt;small&gt;(te lêzen op [http://www.tseadbruinja.nl/nederlands/diversuitdepers.htm#lc07032006 de website van Tsead Bruinja])&lt;/small&gt;
* [http://www.friesepersboekerij.nl/pages/nieuws_van_der_ploeg.php Friese Pers Boekerij, 29 januari 2007 - Presintaasje nije roman Durk van der Ploeg]
*{{fy}}[http://www.demoanne.nl/moanne07-2003.pdf De Moanne, #7, 2003 - De devaluaasje fan de Gysbert Japicxpriis]
* [http://www.farsk.nl/krityk/2003/krit13egysreaksjes.htm Farsk, Literêr Ynternet Tydskrift (2003) - Reaksjes op it nijs dat Willem Tjerkstra de Gysbert Japicxspriis 2003 krijt]
* [http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_14514.aspx Omrop Fryslân, 28 augustus 2003 - Tjerkstra wint Gysbertpriis]
* [http://www.demoanne.nl/moanne08-2003.pdf De Moanne, #8, 2003 - 'In skriuwer moat himsels serieus nimme']
* [http://www.fryslan.nl/sjablonen/1/infotype/news/item/view.asp?objectID=35531 Provinsje Fryslân, 11 oktober 2011 - 'Gysbert Japicxpriis foar Durk van der Ploeg']
* ''Dreame fan in oare wrâld: jierdeiútjefte foar Durk van der Ploeg'' (2005) Eindredaksje [[Jelma Knol]]. Ljouwert: Friese Pers Boekerĳ. ISBN 9033005360
----
Noaten
{{Reflist}}
}}

{{Topside}}

{{DEFAULTSORT:Ploeg, Durk van der}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk kranteredakteur]]
[[Kategory:Frysk literatuerkritikus]]
[[Kategory:Frysk boekbânûntwerper]]
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Frysk dichter]]
[[Kategory:Frysk essayist]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1930]]</text>
      <sha1>d2h390ko4f92j8ajctds88vegdaym6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bangladesj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4203</id>
    <revision>
      <id>1239272</id>
      <parentid>1204731</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Martin Macha 2111</username>
        <id>37341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1239272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3369" sha1="8onjegonjl1yf61r3koloolt8nd62bo" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ&lt;br /&gt;Gano Projātontrī Bānglādesh |
namme = Bangladesj |
flagge = Flag of Bangladesh.svg |
wapen = National emblem of Bangladesh.svg |
lokaasje = Bangladesh in its region.svg |
motto = |
folksliet = Amar Sonar Bangla |
taal = [[Bangla]] |
haadstêd = Dhaka |
steatsfoarm = Republyk |
oerflak = 148.460 |
pctwetter = 6,4 |
ynwenners = 175.423.000 | teljier = 2026 |
munt = Taka | muntkoade = BDT |
tiidsone = +6 |
feestdei = [[26 maaie]] |
lânkoade = BDG |
ynternet = .bd |
tillefoan = +880 |
}}
[[File:Un-bangladesh.png|thumb|Kaart fan Banglades]]
[[Image:Panthera tigris.jpg|thumb|De Bengaalske tiger is it nasjonale bist fan Banglades]]
'''Bangladesj''' is in lân yn [[Aazje|Súd-Aazje]]. De haadstêd is [[Dhaka]].

== Geografy ==
=== Lizzing ===
Bangladesj wurdt begrinzge troch:
* [[Yndia]] yn it noarden, easten en westen;
* [[Birma]] en de [[Baai fan Bengalen]] yn it suden.

=== Lânskip ===
Hiel Bangladesj bestiet út fruchtber leechlân en leit yn it moessongebiet, dêr't in protte [[rein (delslach)|rein]] falle kin. De kuststripe wurdt net beskerme troch [[dyk|diken]] en hat betiden bot te leien fan oerstreamings mei somtiids rampsillige gefolgen. It súdwesten, oan de Yndiaske grins, makket diel út fan de slykflakte fan [[Ganges]] en [[Bramaputra]].

== Skiednis ==
It eardere [[Bingalen]] hearde fan [[1757]] oant [[1947]] by de [[Feriene Keninkryk|Britske]] koloanje Yndia. Troch opsplitsing as gefolch fan de ûnôfhinklikens fan [[Yndia]] kaam [[West-Bingalen]] by Yndia en East-Bingalen by [[Pakistan]]. Nei in grutte opstân, dy't folge op de grutte oerstreaming fan [[1970]], skiede East-Bengalen har fan Pakistan ôf en waard yn [[1971]] in eigen [[steat]] ûnder de namme Banglades. 

De earste 15 jier waard it selsstannige Bangladesj regeard troch in autoritêr presidinsjeel rezjym. Tusken [[1986]] en [[1991]] folge in oantal steatsgrepen efterinoar. Tsjintwurdich hat it lân in [[demokrasy|demokratysk]] keazen regearing.

== Demografy ==
=== Befolking ===
Bangladesj is sawat it tichtst befolke lân fan de wrâld. Yn it begjin fan de [[20e iuw]] telde it gebiet tritich miljoen ynwenners; dat oantal is no ferfiiffâldige.&lt;ref&gt;[http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Asia/bangladc.htm WESP: historical demographical data]&lt;/ref&gt; De befolking is frij homogeen gearstald: 98% is etnysk [[Bengaly]]. It oare part 2% bestiet út net-Bingaly-moslims en ferskate folken dy't yn de Sittagong-heuvels wenje.

=== Religy ===
De grutste [[religy]] is de [[islam]] dêr't 83% fan de befolking ta rekkene wurdt, de oare wichtige godstsjinst is it [[hindoeïsme]] mei 16% leauwigen. Ek binne der noch wat lytse groepen, [[Boedisme|boedisten]], [[kristendom|kristenen]] en [[Natoerreligy|animisten]].

=== Taal ===
De Bingaly sprekke it [[Bingaalsk]] (ek wol ''Bangla'') dat skreaun wurdt yn in skrift dat liket op it [[Devanagary]]. It Bingaalsk is ek de offisjele taal fan it lân. Ek [[Ingelsk]] wurdt noch hieltyd brûkt, benammen op skoallen en troch de regearing. Fierders sprekt it meastepart fan dejingen dy't net moslim binne it [[Urdu]].

== Fuotnoat ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Bangladesj| ]]
[[Kategory:Lân yn Aazje]]
[[Kategory:Histoaryske Britske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1971]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>8onjegonjl1yf61r3koloolt8nd62bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Nederlânsk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>1239293</id>
      <parentid>1239203</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27012" sha1="o661qk4qnzv3t39ae2qogseuo6pdk7g" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes is yn dizze tiid wol wat oars as de generaasjes dy't wy no kenne. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wie wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)</text>
      <sha1>o661qk4qnzv3t39ae2qogseuo6pdk7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239294</id>
      <parentid>1239293</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje */</comment>
      <origin>1239294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27094" sha1="6aftlpfg6yyuwr5zhjc7h4bwtt81t7j" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)</text>
      <sha1>6aftlpfg6yyuwr5zhjc7h4bwtt81t7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Südschleswigscher Wählerverband</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13491</id>
    <revision>
      <id>1239304</id>
      <parentid>1225606</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>By de tiid brocht</comment>
      <origin>1239304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20846" sha1="cei2y3gdeowxsygxp7rszbef3yd3zva" xml:space="preserve">{{Politike partij|
namme                   = &lt;small&gt;Deensk&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Sydslesvigsk Vælgerforening&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Dútsk&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Südschleswigscher Wählerverband&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Noardfrysk&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Söödschlaswiksche Wäälerferbånd |
logo                    = [[Ofbyld:Südschleswigscher Wählerverband, Logo.svg|200px]] |
partijlieder            = [[Sybilla Nitsch]] |
partijfoarsitter        =  |
oprjochting             = 1948 |
haadsit                 = Norderstraße 76&lt;br /&gt;24939 [[Flensboarch]] |
ledetal                 = sa. 3.100 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt; |
jongerein               = SSWUngdom |
rjochting               = Sintrumlofts |
ideology                = Minderheidspolityk&lt;br /&gt;[[Regionalisme]]&lt;br /&gt;[[Sosjaalliberalisme]] |
wittenskiplik           =  |
europeesk               = [[Jeropeeske Frije Alliânsje|EFA]] |
ynternasjonaal          =  |
webside                 = [https://www.ssw.de/ www.ssw.de]
}}
De '''Südschleswigscher Wählerverband''' ('''SSW'''; [[Deensk]]: ''Sydslesvigsk Vælgerforening'', [[Noardfrysk]]: ''Söödschlaswiksche Wäälerferbånd'') is in regionale minderheidspartij yn de Dútske dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]]. De partij fertsjintwurdiget yn it foarste plak de [[Deenske minderheid yn Dútslân|Deenske minderheid]] yn [[Súdsleeswyk]] en de [[Noard-Friezen|Fryske folksgroep]] yn [[Noard-Fryslân]]. Dêrnjonken hat de SSW him yn de rin fan syn bestean ûntwikkele ta in regionale programmapartij dy't him ek mei algemiene sosjale, ekonomyske, ûnderwiis-, klimaat- en ynfrastruktuerpolityk dwaande hâldt.&lt;ref name=&quot;bpb2025&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/wer-steht-zur-wahl/bundestagswahl-2025/558921/suedschleswigscher-waehlerverband/ ''Südschleswigscher Wählerverband'', Bundeszentrale für politische Bildung, 6 febrewaris 2025.]&lt;/ref&gt;

Yn de politike wittenskip wurdt de SSW ornaris yn it sintrumloftse of linksliberale part fan it politike spektrum pleatst. De partij oriïntearret har sterk op de politike en maatskiplike tradysjes fan de [[Skandinaavje|Skandinavyske lannen]] en leit klam op minderheidsrjochten, desintralisearring, in sterke wolfeartssteat, sosjale gerjochtichheid en regionale belangen.&lt;ref name=&quot;bpbpartijen&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/42196/suedschleswigscher-waehlerverband/ Torsten Oppelland, ''Südschleswigscher Wählerverband'', Bundeszentrale für politische Bildung, 8 septimber 2022.]&lt;/ref&gt;

As partij fan de Deenske minderheid is de SSW by ferkiezings foar de [[Lândei fan Sleeswyk-Holstein]] frijsteld fan de fiifprosintsdrompel. Dy útsûndering waard yn 1955 yn de kieswet fan Sleeswyk-Holstein opnommen en is ferskate kearen troch rjochters as grûnwetlik tastien beoardiele.&lt;ref&gt;[https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Entscheidungen/DE/2004/11/lk20041117_2bvl001802.html ''Beschluss des Bundesverfassungsgerichts vom 17. November 2004'', Bundesverfassungsgericht.]&lt;/ref&gt; Ek by ferkiezings foar de [[Bûnsdei]] jildt de fiifprosintsdrompel net foar listen fan partijen fan nasjonale minderheden.&lt;ref&gt;[https://www.gesetze-im-internet.de/bwahlg/__4.html § 4 Bundeswahlgesetz.]&lt;/ref&gt;

De SSW is sûnt 1958 sûnder ûnderbrekking yn de Lândei fan Sleeswyk-Holstein fertsjintwurdige. Sûnt de lândei-ferkiezings fan 2022 hat de partij fjouwer fan de 69 sitten. Sûnt 2021 is de SSW ek wer yn de Dútske Bûnsdei fertsjintwurdige troch [[Stefan Seidler]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 waard Seidler op 'e nij keazen.&lt;ref name=&quot;bund2025&quot;&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/bundestagswahlen/2025/ergebnisse/bund-99/land-1.html ''Bundestagswahl 2025 – Ergebnisse Schleswig-Holstein'', Die Bundeswahlleiterin.]&lt;/ref&gt;

== Polityk en programma ==
De SSW beskôget de fertsjintwurdiging fan de Deenske minderheid en de Fryske folksgroep as de grûnslach fan syn politike wurk. De partij pleitet foar it behâld en de ûntwikkeling fan it Deensk en de Fryske talen, minderheidsskoallen, kulturele ynstellingen en in lykweardige posysje fan nasjonale minderheden yn it iepenbier bestjoer. De partij wol dat kultureel en taalkundich ferskaat net allinnich beskerme, mar ek as in ûnderdiel fan de identiteit fan Sleeswyk-Holstein beskôge wurdt.&lt;ref name=&quot;ramme&quot;&gt;[https://www.ssw.de/fileadmin/user_upload/daten/allgemein/Informationsmaterial/SSWRammeprogram.pdf ''Rahmenprogramm des SSW'', SSW, 2016.]&lt;/ref&gt;

De SSW leit dêrneist in sterke klam op regionale polityk. Besluten moatte neffens de partij sa ticht mooglik by de boarger nommen wurde. Gemeenten en regio's moatte dêrom foldwaande foech en finansjele middels hawwe om har eigen taken útfiere te kinnen. De partij pleitet ek foar in nauwe grinsregionale gearwurking tusken Sleeswyk-Holstein en [[Súd-Denemark]] en foar bettere ferbiningen mei de rest fan Skandinaavje.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/die-partei/ueber-den-ssw ''Über den SSW'', SSW.]&lt;/ref&gt;

=== Sosjaal en ekonomysk belied ===
Yn it sosjale en ekonomyske belied kombinearret de SSW de merkekonomy mei in relatyf grutte rol foar de oerheid by de publike foarsjennings. De partij wol ûnder oare soarch, enerzjy, wetter, iepenbier ferfier en oare basisfoarsjennings net folslein oan de frije merk oerlitte. De partij leit klam op in sterke wolfeartssteat nei Skandinavysk foarbyld, goede arbeidsomstannichheden en it bestriden fan ekonomyske ûngelikens.&lt;ref name=&quot;bpb2025&quot;/&gt;

Yn it programma foar de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 pleite de SSW ûnder oare foar in minimumlean fan 15 euro, herfoarming fan de sosjale fersekeringen en mear publike ynvestearrings. De partij wol de Dútske ''Schuldenbremse'' herfoarmje om mear ynvestearrings yn ynfrastruktuer, klimaatbelied en publike tsjinsten mooglik te meitsjen. Tagelyk wol de SSW lytse en middelgrutte bedriuwen en de regionale ekonomy yn Sleeswyk-Holstein stypje.&lt;ref name=&quot;bpb2025&quot;/&gt;

=== Underwiis en kultuer ===
It ûnderwiisbelied fan de SSW is foar in part ynspirearre troch de Skandinavyske ûnderwiissystemen. De partij leit klam op mienskiplik ûnderwiis, gelikense kânsen en goede tagong ta beropsûnderwiis en heger ûnderwiis. In bysûnder omtinken giet út nei de Deenske minderheidsskoallen en it ûnderwiis yn it Deensk en de Fryske talen.

Yn de perioade dat de SSW diel útmakke fan it dielsteatregear fan Sleeswyk-Holstein waard de finansjele posysje fan de Deenske minderheidsskoallen ferbettere. De partij sjocht ek biblioteken, kulturele ynstellingen en lokale ûnderwiisfoarsjennings as ûnderdiel fan de publike basisfoarsjenning.

=== Klimaat en miljeu ===
Op it mêd fan klimaat en enerzjy pleitet de SSW foar de fierdere útwreiding fan duorsume enerzjy, mei dêrby omtinken foar de kosten foar húshâldings en bedriuwen. Om't Sleeswyk-Holstein in grutte produsint fan wynenerzjy is, wol de partij dat de regio ek ekonomysk mear profitearret fan de enerzjytransysje. De SSW pleitet ûnder oare foar legere stroomkosten en in oare ferdieling fan de netwurkkosten.&lt;ref name=&quot;bpb2025&quot;/&gt;

Kustbeskerming en beskerming tsjin oerstreamings binne wichtige tema's yn it miljeubelied fan de partij. De SSW wol mear ynvestearje yn diken en oare kustbeskerming en leit klam op de bysûndere posysje fan Sleeswyk-Holstein tusken de Noardsee en de Eastsee. De partij is ek foar in mear regionale en duorsume lânbou en hat him kritysk opsteld tsjin it opslaan fan koaldiokside ûnder de grûn of de Noardsee.

== Organisaasje ==
[[Ofbyld:Südschleswig.png|thumb|Trijetalich kaartsje fan Súdsleeswyk (Noardfrysk-Deensk-Dútsk)]]
It haadkantoar fan de SSW sit oan de Norderstraße 76 yn [[Flensboarch]].&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/die-partei/kontakt ''Kontakt'', SSW.]&lt;/ref&gt; De partij hat fjouwer regionale ferbannen: yn [[Noard-Fryslân]] mei [[Hilgelân]], [[Sleeswyk-Flensburch]], [[Rendsburch-Eckernförde]] mei [[Kiel]], en yn de stêd Flensboarch. Dêrûnder binne lokale ôfdielings, dy't de SSW ''Distrikte'' neamt.&lt;ref name=&quot;bpbpartijen&quot;/&gt;

It heechste orgaan fan de partij is de lânspartijdei. De partijfoarsitter wurdt troch de ôffeardigen fan dy partijdei keazen. Op 5 april 2025 waard [[Sybilla Nitsch]] keazen ta foarsitter. Hja folge [[Christian Dirschauer]] op, dy't him tenei konsintrearje woe op it foarsitterskip fan de SSW-fraksje yn de Lândei.&lt;ref name=&quot;nitsch&quot;&gt;[https://www.ssw.de/themen/sybilla-nitsch-ist-neue-landesvorsitzende-des-ssw ''Sybilla Nitsch ist neue Landesvorsitzende des SSW'', SSW, 5 april 2025.]&lt;/ref&gt; [[Flemming Meyer]], dy't fan 2005 oant 2021 partijfoarsitter wie, is sûnt 2023 earefoarsitter.

De jongereinorganisaasje is '''SSWUngdom''' (SSWU). Dy organisaasje hat in eigen bestjoer en lokale ôfdielings en wurket organisatoarysk selsstannich binnen de politike famylje fan de SSW.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/regional/ssw-ungdom ''SSWUngdom'', SSW.]&lt;/ref&gt;

De partij jout ek it ledenblêd ''Die Stimme des Nordens'' út. De Deensktalige deiblêd [[Flensborg Avis]] is gjin partijkrante, mar hat fan âlds in nauwe bân mei de Deenske minderheid yn Súdsleeswyk.

Yn Europa is de SSW lid fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA), in Europeeske politike partij dêr't ferskate regionale en minderheidspartijen by oansletten binne. Eardere SSW-minister [[Anke Spoorendonk]] makket diel út fan it bestjoer fan de EFA.&lt;ref&gt;[https://e-f-a.org/2025/05/10/efa-reelects-lorena-lopez-de-lacalle-as-president/ ''EFA reelects Lorena López de Lacalle as President'', European Free Alliance, 10 maaie 2025.]&lt;/ref&gt;

== Politike fertsjintwurdiging ==
=== Lândei fan Sleeswyk-Holstein ===
By de lândei-ferkiezings fan 8 maaie 2022 helle de SSW 79.301 twadde stimmen, oftewol 5,7 persint. Dat wie it bêste lândeiresultaat fan de partij sûnt de oprjochting yn 1948. De partij krige fjouwer sitten.&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/wahlen/wahlen-in-schleswig-holstein/landtagswahlen/landtagswahl-2022-in-schleswig-holstein ''Landtagswahl 2022 in Schleswig-Holstein'', Statistikamt Nord.]&lt;/ref&gt;

Yn 2025 bestie de SSW-fraksje út [[Christian Dirschauer]], [[Jette Waldinger-Thiering]], [[Sybilla Nitsch]] en [[Michael Schunck]]. Dirschauer is sûnt jannewaris 2025 fraksjefoarsitter. Waldinger-Thiering is tagelyk fisefoarsitter fan de Lândei. Schunck folge oan it begjin fan 2025 de langjierrige lândei-politikus [[Lars Harms]] op.&lt;ref&gt;[https://www.landtag.ltsh.de/abgeordnete/abgeordnete-ssw/ ''SSW-Landtagsfraktion'', Schleswig-Holsteinischer Landtag.]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Kiesperioade
! Tal sitten
|-
| 1947–1950 || 6
|-
| 1950–1954 || 4
|-
| 1954–1958 || 0
|-
| 1958–1962 || 2
|-
| 1962–1996 || 1
|-
| 1996–2000 || 2
|-
| 2000–2005 || 3
|-
| 2005–2009 || 2
|-
| 2009–2012 || 4
|-
| 2012–2017 || 3
|-
| 2017–2022 || 3
|-
| sûnt 2022 || 4
|}

=== Bûnsdei ===
De SSW die yn 1949 mei oan de earste Bûnsdeiferkiezings en krige mei [[Hermann Clausen]] ien sit. Nei de ferkiezings fan 1953 ferlear de partij dy fertsjintwurdiging. De SSW die foar it lêst yn 1961 mei oan in Bûnsdeiferkiezing en besleat dêrnei lange tiid net mear mei te dwaan.

Yn 2021 stelde de partij nei sechstich jier wer in list op foar de Bûnsdei. De SSW krige yn Sleeswyk-Holstein 55.578 twadde stimmen, 3,2 persint fan de stimmen yn de dielsteat. Troch de útsûndering foar minderheidspartijen wie de fiifprosintsdrompel net fan tapassing. [[Stefan Seidler]] waard fia de dielsteatelist keazen en waard dêrmei it earste SSW-lid yn de Bûnsdei sûnt 1953.&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/bundestagswahlen/2021/ergebnisse/bund-99/land-1.html ''Bundestagswahl 2021 – Ergebnisse Schleswig-Holstein'', Die Bundeswahlleiterin.]&lt;/ref&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan 23 febrewaris 2025 krige de SSW 76.138 twadde stimmen, oftewol 4,0 persint yn Sleeswyk-Holstein en likernôch 0,2 persint fan alle stimmen yn Dútslân. De partij krige op 'e nij ien sit en Seidler bleau lid fan de Bûnsdei.&lt;ref name=&quot;bund2025&quot;/&gt;

=== Gemeentepolityk ===
De SSW is benammen lokaal sterk yn it noarden fan Sleeswyk-Holstein. De partij docht mei oan gemeente- en kriteferkiezings yn ûnder oare Flensboarch, Sleeswyk-Flensburch, Noard-Fryslân, Rendsburch-Eckernförde en Kiel. Op [[Hilgelân]], dat bestjoerlik by de krite Pinnenberch heart, is de partij ek aktyf fanwegen de Fryske befolking.

By de gemeentlike ferkiezings fan 2023 boekte de SSW in grutte winst. Neffens de partij waarden 261 SSW-kandidaten keazen yn gemeenterieden, stedrieden en kriteparleminten, tsjin 175 nei de foargeande ferkiezings. Yn ferskate gemeenten yn it Deensk-Dútske grinsgebiet waard de SSW de grutste politike groepearring.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/themen/trotz-historischen-wahlerfolgen-bleibt-der-ssw-auf-dem-boden-der-tatsachen-und-will-die-menschen-in-schleswig-holstein-mit-seiner-politischen-arbeit-ueberzeugen ''Trotz historischen Wahlerfolgen bleibt der SSW auf dem Boden der Tatsachen'', SSW, 2023.]&lt;/ref&gt;

== Finânsjes ==
As politike partij moat de SSW, krekt as oare Dútske partijen, jierliks rekken en ferantwurding ôflizze oer syn ynkomsten, útjeften en fermogen. Yn 2023 hie de partij neffens it offisjele rekkenferslach ynkomsten fan 793.831,15 euro en útjeften fan 821.620,67 euro. Dêrmei wie der dat jier in tekoart fan 27.789,52 euro. It nettofermogen bedroech 216.956,59 euro en de SSW krige 120.728,87 euro út de Dútske steatlike partijfinansiering.&lt;ref name=&quot;fin2023&quot;&gt;[https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1050024 ''Rechenschaftsberichte der Bundestagsparteien veröffentlicht'', Deutscher Bundestag, 12 febrewaris 2025.]&lt;/ref&gt;

Dêrnjonken krige de partij yn 2023 537.788,31 euro fan it Deenske Ministearje fan Kultuer. De finansjele stipe út Denemark hinget gear mei de funksje fan de SSW as politike fertsjintwurdiger fan de Deenske minderheid yn Dútslân. Oan 'e ein fan 2023 hie de partij 3.125 leden.&lt;ref name=&quot;fin2023&quot;/&gt;

== Skiednis ==
=== Oprjochting en de nei-oarlochske tiid ===
De woartels fan de SSW lizze yn de organisaasje fan de Deenske minderheid yn Súdsleeswyk. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard de ''Südschleswigscher Verein'' ([[Deensk]]: ''Sydslesvigsk Forening'', SSF) opnij polityk aktyf. In part fan de Deensk oriïntearre beweging pleite yn de earste nei-oarlochske jierren foar in nije regeling fan de Dútsk-Deenske grins en foar in nauwere bân fan Súdsleeswyk mei Denemark.&lt;ref name=&quot;bpbpartijen&quot;/&gt;

By de earste lândei-ferkiezings fan 1947 die de Südschleswigsche Verein noch sels mei. De Deensk oriïntearre kandidaten helle 9,3 persint fan de stimmen yn hiel Sleeswyk-Holstein en seis sitten. De Britske besettingsmacht woe lykwols dat it kulturele minderheidswurk en de politike partijaktiviteiten faninoar skieden waarden. Dêrom waard yn 1948 de Südschleswigscher Wählerverband oprjochte as politike fertsjintwurdiging fan de Deenske minderheid. Ek fertsjintwurdigers fan de Fryske folksgroep yn Noard-Fryslân sleaten har by de nije partij oan.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/die-partei/geschichte ''Geschichte des SSW'', SSW.]&lt;/ref&gt;

Yn de earste jierren helle de Deenske beweging hege resultaten, foaral yn Flensboarch en de gebieten ticht by de Deenske grins. De ferwachting dat de steatsgrins noch feroarje koe, ferdwûn lykwols al gau. De Deenske regearing sette net yn op in nije grinswiziging en de SSW liet syn oarspronklike territoriale doelstellingen letter los.&lt;ref name=&quot;bpbpartijen&quot;/&gt;

By de earste Bûnsdeiferkiezings fan 1949 helle de SSW mei Hermann Clausen ien sit. By de lândei-ferkiezings fan 1954 helle de partij 3,5 persint en bleau dêrmei ûnder de doe jildende kiesdrompel. De SSW hie dêrnei fjouwer jier gjin fertsjintwurdiger yn de Lândei.

=== Minderheidsregeling fan 1955 ===
Yn 1955 waarden de [[Bonn-Kopenhagen-ferklearrings]] ôfjûn, dy't de posysje en rjochten fan de Deenske minderheid yn Dútslân en de Dútske minderheid yn Denemark befêstigen. Yn ferbân mei dy regeling waard yn de kieswet fan Sleeswyk-Holstein fêstlein dat partijen fan de Deenske minderheid net oan de fiifprosintsdrompel hoege te foldwaan.&lt;ref&gt;[https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Entscheidungen/DE/2004/11/lk20041117_2bvl001802.html ''Bundesverfassungsgericht, 17 novimber 2004''.]&lt;/ref&gt;

By de lândei-ferkiezings fan 1958 kaam de SSW mei twa sitten werom yn it parlemint. Sûnt dy tiid is de partij sûnder ûnderbrekking yn de Lândei fertsjintwurdige.

=== Fan minderheidspartij nei regionale programmapartij ===
Fan de jierren sechtich en santich ôf waard it politike profyl fan de SSW breder. De partij bleau de belangen fan de Deenske en Fryske minderheden fertsjintwurdigjen, mar naam hieltyd dúdliker stânpunten yn oer algemiene politike fraachstikken. Under [[Karl Otto Meyer]], dy't fan 1971 oant 1996 it iennige SSW-lid yn de Lândei wie, ûntwikkele de partij him mear ta in regionale en sosjaal-liberale programmapartij.&lt;ref name=&quot;bpbpartijen&quot;/&gt;

De SSW oriïntearre him dêrby mear op de Skandinavyske wolfeartssteat en skode yn it politike spektrum wat nei lofts. Tagelyk bleau de partij formeel ûnôfhinklik fan de gruttere Dútske partijen. De âlde regel dat de SSW gjin regear ''stypje of falle litte'' soe, waard yn de jierren santich stadichoan loslitten.

Sûnt de jierren njoggentich naam it tal stimmen en sitten wer ta. By de lândei-ferkiezings fan 1996 krige de SSW twa sitten en yn 2000 trije.

In wichtich resultaat foar de Fryske minderheid wie de oannimming fan it [[Friisk Gesäts]] yn 2004. Dy wet joech de Fryske taal en kultuer yn Noard-Fryslân en op Hilgelân in dúdliker juridyske posysje yn it iepenbier bestjoer.

=== Dielname oan it regear ===
Nei de lândei-ferkiezings fan 2012 foarme de SSW foar it earst sels mei in dielsteatregear. Tegearre mei de [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] en [[Bündnis 90/Die Grünen]] foarme de partij de saneamde ''Küstenkoalition'' ûnder minister-presidint [[Torsten Albig]].&lt;ref name=&quot;bpb2025&quot;/&gt;

De SSW-politika [[Anke Spoorendonk]] waard minister fan Justysje, Kultuer en Europa. Yn de regearingsperioade fan 2012 oant 2017 waard ûnder oare de finansiering fan de Deenske minderheidsskoallen feroare en waard de posysje fan de minderheden fierder yn de dielsteatlike regeljouwing ferankere.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/die-partei/ueber-den-ssw ''Über den SSW'', SSW.]&lt;/ref&gt;

By de lândei-ferkiezings fan 2017 ferlear de regearingskoälysje har mearderheid en gie de SSW wer yn de opposysje.

=== Werom yn de Bûnsdei ===
Yn 2020 besleat in SSW-partijdei dat de partij by de Bûnsdeiferkiezings fan 2021 foar it earst sûnt 1961 wer meidwaan soe. Stefan Seidler waard de listlieder. Mei 55.578 twadde stimmen helle de SSW ien mandaat en kaam de partij nei 68 jier werom yn de Bûnsdei.

By de lândei-ferkiezings fan 2022 helle de SSW mei 5,7 persint syn bêste resultaat sûnt de oprjochting fan de partij. It tal sitten gie fan trije nei fjouwer en de SSW krige wer de folsleine status fan in parlemintêre fraksje. Jette Waldinger-Thiering waard de earste SSW-politikus dy't fisefoarsitter fan de Lândei waard.&lt;ref&gt;[https://www.ssw.de/wahlen/landtagswahl-2022 ''Landtagswahl 2022'', SSW.]&lt;/ref&gt;

Yn jannewaris 2025 naam Lars Harms nei in lange politike karriêre ôfskied fan de Lândei. Christian Dirschauer folge him op as fraksjefoarsitter en Michael Schunck naam syn sit yn it parlemint oer. Yn april 2025 joech Dirschauer dêrnei ek it partijfoarsitterskip op. Sybilla Nitsch waard syn opfolger.&lt;ref name=&quot;nitsch&quot;/&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan febrewaris 2025 fergrutte de SSW syn resultaat nei 76.138 twadde stimmen. Stefan Seidler waard op 'e nij keazen en is yn de 21e Bûnsdei as fraksjeleas parlemintslid fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;bund2025&quot;/&gt;

== Literatuer ==
* Lars N. Henningsen, Martin Klatt en Jørgen Kühl: ''SSW – dansksindet politik i Sydslesvig 1945–1998''. Studieafdelingen ved Dansk Centralbibliotek for Sydslesvig, 1998. ISBN 87-89178-29-7.
* Martin Klatt en Jørgen Kühl: ''SSW – Minderheiten- und Regionalpartei in Schleswig-Holstein 1945–2005''. Studieafdelingen ved Dansk Centralbibliotek for Sydslesvig, 2006. ISBN 87-89178-60-2.
* Jørgen Kühl en Robert Bohn (red.): ''Ein europäisches Modell? Nationale Minderheiten im deutsch-dänischen Grenzland 1945–2005''. Verlag für Regionalgeschichte, 2005. ISBN 3-89534-541-5.
* Martin Klatt: ''Flygtningene og Sydslesvigs danske bevægelse 1945–1955''. Studieafdelingen ved Dansk Centralbibliotek for Sydslesvig, 2001. ISBN 87-89178-30-0.
* Thomas Loxtermann: ''Das deutsch-dänische Grenzgebiet als Modell nationalstaatlicher Minderheitenpolitik?'' LIT Verlag, 2004. ISBN 3-8258-7879-1.

== Keppelings om utens ==
* [https://www.ssw.de/ Offisjele hiemside fan de SSW]
* [https://www.ssw.de/die-partei/geschichte Skiednis fan de SSW op de partijwebside]

== Boarnen ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Jeropeeske Frije Alliânsje]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1948]]
[[Kategory:Noardfryske organisaasje]]</text>
      <sha1>cei2y3gdeowxsygxp7rszbef3yd3zva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christlich Demokratische Union Deutschlands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20695</id>
    <revision>
      <id>1239299</id>
      <parentid>1036218</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8934" sha1="31h5e0cl1nlcrn4xzaqf8wu3t6fmkgn" xml:space="preserve">```wikitext
{{Politike partij|
namme                   = Christlich Demokratische Union |
logo                    = [[Ofbyld:CDU Logo 2023.svg|250px]] |
partijlieder            = [[Friedrich Merz]] |
partijfoarsitter        =  |
oprjochting             = 1945 |
opheffing               = aktyf
haadsit                 = Klingelhöferstraße 8&lt;br/&gt;10785 [[Berlyn]] |
ledetal                 = mear as 350.000 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt; |
jongerein               = Junge Union |
rjochting               = Sintrumrjochts |
ideology                = [[Kristendemokrasy]]&lt;br/&gt;[[Konservatisme]]&lt;br/&gt;[[Liberalisme]] |
wittenskiplik           = |
europeesk               = [[Europeeske Folkspartij]] |
ynternasjonaal          = Centrist Democrat International, Ynternasjonale Demokratyske Uny |
webside                 = [https://www.cdu.de/ www.cdu.de]
}}
[[Ofbyld:CDU Zentrale Berlin.JPG|thumb|right|300px|It Konrad-Adenauer-Haus is it partijhûs fan de CDU yn Berlyn]]

De '''Christlich Demokratische Union Deutschlands''' (CDU, ''Kristlik Demokratyske Uny fan Dútslân'') is in politike partij yn [[Dútslân]]. De partij ûntstie yn 1945, nei de [[Twadde Wrâldkriich]], út ferskate kristendemokratyske groepen yn de Dútske besettingssônes. [[Konrad Adenauer]] waard ien fan de wichtichste lieders fan de nije partij en yn 1950 de earste foarsitter fan de CDU op federaal nivo. De CDU is in kristendemokratyske en konservative sintrum-rjochtse partij.

Nei de fal fan de [[Berlynske Muorre]] en de politike omkear yn de [[Dútske Demokratyske Republyk]] waard de East-Dútske [[Christlich Demokratische Union Deutschlands (DDR)|CDU]] yn 1990 mei de West-Dútske CDU feriene. Yn [[Beieren]] is de CDU sels net aktyf; dêr wurdt har plak ynnommen troch de [[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]], de Kristlik-Sosjale Uny yn Beieren. De CDU en CSU wurkje op federaal nivo nau gear en foarmje yn de [[Bûnsdei]] tegearre de CDU/CSU-fraksje.

De CDU hat tradisjoneel oanhing ûnder sawol [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katoliken]] as [[protestanten]] en ûnder ferskillende maatskiplike en ekonomyske groepen. De partij ferbynt kristendemokratyske en konservative útgongspunten mei de sosjale merkekonomy. It partijprogramma hat him yn de rin fan de tiid oanpast oan politike en maatskiplike feroaringen.

== Skiednis ==

De CDU ûntstie yn 1945 op ferskate plakken yn Dútslân. Nei de ûnderfiningen mei de [[Weimarrepublyk]] en it [[nasjonaalsosjalisme]] woene de oprjochters in brede kristlike partij foarmje dy't sawol katoliken as protestanten ferienigje koe. Dêrmei wykte de partij ôf fan de eardere konfesjonele ferdieling, wêrby't benammen de katolike [[Deutsche Zentrumspartei|Zentrumspartij]] in wichtige rol spile hie. De regionale CDU-organisaasjes waarden yn 1950 formeel ta in federale partij gearfoege. [[Konrad Adenauer]], dy't sûnt 1949 ek de earste bûnskânselier fan de Bûnsrepublyk wie, waard de earste federale partijfoarsitter.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ Frank Decker, ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung, 12 juny 2026.]&lt;/ref&gt;

Under Adenauer waard de CDU ien fan de dominante politike partijen fan de nije Bûnsrepublyk. It regear lei de klam op de bân mei West-Jeropa en de Feriene Steaten, de opbou fan de [[sosjale merkekonomy]] en de yntegraasje fan West-Dútslân yn Europeeske en transatlantyske organisaasjes. De CDU en har Beierske susterpartij CSU wûnen yn 1957 tegearre sels in absolute mearderheid fan de stimmen. Nei Adenauer folgen [[Ludwig Erhard]] en [[Kurt Georg Kiesinger]] as CDU-kânseliers. Yn 1969 kaam de partij foar it earst sûnt de oprjochting fan de Bûnsrepublyk yn de opposysje.

Yn de jierren santich waard de partij ûnder [[Helmut Kohl]] organisatoarysk en programmatysk fernijd. Kohl waard yn 1973 partijfoarsitter en yn 1982 bûnskânselier, nei't in konstruktyf wantrouwensfatum tsjin [[Helmut Schmidt]] slagge wie. Under syn lieding bleau de CDU oant 1998 oan it regear. Kohl spile yn 1989 en 1990 in wichtige rol by de [[Dútske weriening]]. De East-Dútske CDU, dy't yn de DDR jierrenlang as blokpartij ûnder it politike oerwicht fan de [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]] funksjonearre hie, waard yn 1990 mei de CDU fan de Bûnsrepublyk feriene.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung.]&lt;/ref&gt;

Nei de ferkiezingsnederlaach fan 1998 kaam de CDU wer yn de opposysje. Yn de neisleep fan de CDU-partijdonaasje-affêre naam [[Wolfgang Schäuble]] yn 2000 ûntslach as partijfoarsitter. Hy waard opfolge troch [[Angela Merkel]]. Yn 2005 waard Merkel de earste froulike bûnskânselier fan Dútslân. Sy late fjouwer federale regearingen en bleau oant 2021 bûnskânselier. Merkel joech yn 2018 it partijfoarsitterskip oer oan [[Annegret Kramp-Karrenbauer]].

Kramp-Karrenbauer waard yn 2021 opfolge troch [[Armin Laschet]]. Laschet wie yn itselde jier de kânselierskandidaat fan de CDU en CSU, mar de partijen hellen by de Bûnsdeiferkiezings mei 24,1 persint har oant dan ta minste resultaat op federaal nivo. De CDU/CSU kaam dêrnei yn de opposysje. Laschet joech it partijfoarsitterskip op en waard yn jannewaris 2022 opfolge troch [[Friedrich Merz]].&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung.]&lt;/ref&gt;

Under Merz waard yn 2024 in nij grûnslachprogramma oannommen. By de [[Dútske Bûnsdeiferkiezings 2025|Bûnsdeiferkiezings fan 2025]] waard de CDU/CSU wer de grutste politike formaasje. Nei de ferkiezings waard in koälysje mei de [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] foarme. Op 6 maaie 2025 waard Friedrich Merz yn de twadde stimomgong troch de Bûnsdei ta bûnskânselier keazen.&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2025/kw19-de-kanzlerwahl-1062470 ''Friedrich Merz mit 325 Stimmen zum Bundeskanzler gewählt'', Deutscher Bundestag, 6 maaie 2025.]&lt;/ref&gt;

== Partijstruktuer ==

De CDU is federaal organisearre. Yn de Dútske dielsteaten binne CDU-dielsteatferbannen, mei útsûndering fan [[Beieren]], dêr't de CSU aktyf is. Troch histoaryske ûntjouwings hat de CDU formeel santjin dielsteatferbannen. Yn [[Nedersaksen]] bestiet de ''CDU in Niedersachsen'' út de trije dielsteatferbannen Hannover, Braunschweig en Oldenburg.&lt;ref&gt;[https://cdu-niedersachsen.de/partei/satzung/ ''Satzung der CDU in Niedersachsen'', CDU in Niedersachsen.]&lt;/ref&gt;

=== Besibbe organisaasjes ===

Besibbe organisaasjes oan de CDU binne:
* Junge Union (JU), de jongereinôfdieling fan de CDU en CSU
* Christlich-Demokratische Arbeitnehmerschaft (CDA), de organisaasje foar kristlik-demokratyske wurknimmers
* Evangelischer Arbeitskreis der CDU/CSU (EAK, tegearre mei de CSU), fertsjintwurdiging fan protestantske leden binnen de Union
* RCDS (Ring Christlich-Demokratischer Studenten), in kristendemokratyske studinteferiening

== Foarsitters en sekretarissen-generaal ==

'''Foarsitters fan de CDU sûnt [[1950]]'''
{| class=&quot;prettytable&quot; border=&quot;1&quot;
|-----
| [[1950]]-[[1966]] || [[Konrad Adenauer]]
|-----
| [[1966]]-[[1967]] || [[Ludwig Erhard]]
|-----
| [[1967]]-[[1971]] || [[Kurt Georg Kiesinger]]
|-----
| [[1971]]-[[1973]] || [[Rainer Barzel]]
|-----
| [[1973]]-[[1998]] || [[Helmut Kohl]]
|-----
| [[1998]]-[[2000]] || [[Wolfgang Schäuble]]
|-----
| [[2000]]-[[2018]] || [[Angela Merkel]]
|-----
| [[2018]]-[[2021]] || [[Annegret Kramp-Karrenbauer]]
|-----
| [[2021]]-[[2022]] || [[Armin Laschet]]
|-----
| sûnt [[2022]] || [[Friedrich Merz]]
|}

'''Sekretarissen-generaal fan de CDU'''
{| class=&quot;prettytable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[1967]]-[[1971]] || [[Bruno Heck]]
|-----
| [[1971]]-[[1973]] || [[Konrad Kraske]]
|-----
| [[1973]]-[[1977]] || [[Kurt Biedenkopf]]
|-----
| [[1977]]-[[1989]] || [[Heiner Geißler]]
|-----
| [[1989]]-[[1992]] || [[Volker Rühe]]
|-----
| [[1992]]-[[1998]] || [[Peter Hintze]]
|-----
| [[1998]]-[[2000]] || [[Angela Merkel]]
|-----
| [[2000]] || [[Ruprecht Polenz]]
|-----
| [[2000]]-[[2004]] || [[Laurenz Meyer]]
|-----
| [[2005]] || [[Volker Kauder]]
|-----
| [[2005]]-[[2009]] || [[Ronald Pofalla]]
|-----
| [[2009]]-[[2013]] || [[Hermann Gröhe]]
|-----
| [[2013]]-[[2018]] || [[Peter Tauber]]
|-----
| [[2018]] || [[Annegret Kramp-Karrenbauer]]
|-----
| [[2018]]-[[2022]] || [[Paul Ziemiak]]
|-----
| [[2022]]-[[2023]] || [[Mario Czaja]]
|-----
| [[2023]]-[[2026]] || [[Carsten Linnemann]]
|-----
| sûnt [[2026]] || [[Franziska Hoppermann]]
|}

== Keppeling om utens ==
* [https://www.cdu.de/ Offisjele hiemside]

== Boarnen ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Kristen-demokratyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]]</text>
      <sha1>31h5e0cl1nlcrn4xzaqf8wu3t6fmkgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239300</id>
      <parentid>1239299</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8924" sha1="rng7vr7qxvvawr0rr91yq5b6cvk12ko" xml:space="preserve">{{Politike partij|
namme                   = Christlich Demokratische Union |
logo                    = [[Ofbyld:CDU Logo 2023.svg|250px]] |
partijlieder            = [[Friedrich Merz]] |
partijfoarsitter        =  |
oprjochting             = 1945 |
opheffing               = aktyf |
haadsit                 = Klingelhöferstraße 8&lt;br/&gt;10785 [[Berlyn]] |
ledetal                 = mear as 350.000 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt; |
jongerein               = Junge Union |
rjochting               = Sintrumrjochts |
ideology                = [[Kristendemokrasy]]&lt;br/&gt;[[Konservatisme]]&lt;br/&gt;[[Liberalisme]] |
wittenskiplik           = |
europeesk               = [[Europeeske Folkspartij]] |
ynternasjonaal          = Centrist Democrat International, Ynternasjonale Demokratyske Uny |
webside                 = [https://www.cdu.de/ www.cdu.de]
}}
[[Ofbyld:CDU Zentrale Berlin.JPG|thumb|right|300px|It Konrad-Adenauer-Haus is it partijhûs fan de CDU yn Berlyn]]

De '''Christlich Demokratische Union Deutschlands''' (CDU, ''Kristlik Demokratyske Uny fan Dútslân'') is in politike partij yn [[Dútslân]]. De partij ûntstie yn 1945, nei de [[Twadde Wrâldkriich]], út ferskate kristendemokratyske groepen yn de Dútske besettingssônes. [[Konrad Adenauer]] waard ien fan de wichtichste lieders fan de nije partij en yn 1950 de earste foarsitter fan de CDU op federaal nivo. De CDU is in kristendemokratyske en konservative sintrum-rjochtse partij.

Nei de fal fan de [[Berlynske Muorre]] en de politike omkear yn de [[Dútske Demokratyske Republyk]] waard de East-Dútske [[Christlich Demokratische Union Deutschlands (DDR)|CDU]] yn 1990 mei de West-Dútske CDU feriene. Yn [[Beieren]] is de CDU sels net aktyf; dêr wurdt har plak ynnommen troch de [[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]], de Kristlik-Sosjale Uny yn Beieren. De CDU en CSU wurkje op federaal nivo nau gear en foarmje yn de [[Bûnsdei]] tegearre de CDU/CSU-fraksje.

De CDU hat tradisjoneel oanhing ûnder sawol [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katoliken]] as [[protestanten]] en ûnder ferskillende maatskiplike en ekonomyske groepen. De partij ferbynt kristendemokratyske en konservative útgongspunten mei de sosjale merkekonomy. It partijprogramma hat him yn de rin fan de tiid oanpast oan politike en maatskiplike feroaringen.

== Skiednis ==

De CDU ûntstie yn 1945 op ferskate plakken yn Dútslân. Nei de ûnderfiningen mei de [[Weimarrepublyk]] en it [[nasjonaalsosjalisme]] woene de oprjochters in brede kristlike partij foarmje dy't sawol katoliken as protestanten ferienigje koe. Dêrmei wykte de partij ôf fan de eardere konfesjonele ferdieling, wêrby't benammen de katolike [[Deutsche Zentrumspartei|Zentrumspartij]] in wichtige rol spile hie. De regionale CDU-organisaasjes waarden yn 1950 formeel ta in federale partij gearfoege. [[Konrad Adenauer]], dy't sûnt 1949 ek de earste bûnskânselier fan de Bûnsrepublyk wie, waard de earste federale partijfoarsitter.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ Frank Decker, ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung, 12 juny 2026.]&lt;/ref&gt;

Under Adenauer waard de CDU ien fan de dominante politike partijen fan de nije Bûnsrepublyk. It regear lei de klam op de bân mei West-Jeropa en de Feriene Steaten, de opbou fan de [[sosjale merkekonomy]] en de yntegraasje fan West-Dútslân yn Europeeske en transatlantyske organisaasjes. De CDU en har Beierske susterpartij CSU wûnen yn 1957 tegearre sels in absolute mearderheid fan de stimmen. Nei Adenauer folgen [[Ludwig Erhard]] en [[Kurt Georg Kiesinger]] as CDU-kânseliers. Yn 1969 kaam de partij foar it earst sûnt de oprjochting fan de Bûnsrepublyk yn de opposysje.

Yn de jierren santich waard de partij ûnder [[Helmut Kohl]] organisatoarysk en programmatysk fernijd. Kohl waard yn 1973 partijfoarsitter en yn 1982 bûnskânselier, nei't in konstruktyf wantrouwensfatum tsjin [[Helmut Schmidt]] slagge wie. Under syn lieding bleau de CDU oant 1998 oan it regear. Kohl spile yn 1989 en 1990 in wichtige rol by de [[Dútske weriening]]. De East-Dútske CDU, dy't yn de DDR jierrenlang as blokpartij ûnder it politike oerwicht fan de [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]] funksjonearre hie, waard yn 1990 mei de CDU fan de Bûnsrepublyk feriene.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung.]&lt;/ref&gt;

Nei de ferkiezingsnederlaach fan 1998 kaam de CDU wer yn de opposysje. Yn de neisleep fan de CDU-partijdonaasje-affêre naam [[Wolfgang Schäuble]] yn 2000 ûntslach as partijfoarsitter. Hy waard opfolge troch [[Angela Merkel]]. Yn 2005 waard Merkel de earste froulike bûnskânselier fan Dútslân. Sy late fjouwer federale regearingen en bleau oant 2021 bûnskânselier. Merkel joech yn 2018 it partijfoarsitterskip oer oan [[Annegret Kramp-Karrenbauer]].

Kramp-Karrenbauer waard yn 2021 opfolge troch [[Armin Laschet]]. Laschet wie yn itselde jier de kânselierskandidaat fan de CDU en CSU, mar de partijen hellen by de Bûnsdeiferkiezings mei 24,1 persint har oant dan ta minste resultaat op federaal nivo. De CDU/CSU kaam dêrnei yn de opposysje. Laschet joech it partijfoarsitterskip op en waard yn jannewaris 2022 opfolge troch [[Friedrich Merz]].&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/cdu/42060/etappen-der-parteigeschichte-der-cdu/ ''Etappen der Parteigeschichte der CDU'', Bundeszentrale für politische Bildung.]&lt;/ref&gt;

Under Merz waard yn 2024 in nij grûnslachprogramma oannommen. By de [[Dútske Bûnsdeiferkiezings 2025|Bûnsdeiferkiezings fan 2025]] waard de CDU/CSU wer de grutste politike formaasje. Nei de ferkiezings waard in koälysje mei de [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] foarme. Op 6 maaie 2025 waard Friedrich Merz yn de twadde stimomgong troch de Bûnsdei ta bûnskânselier keazen.&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2025/kw19-de-kanzlerwahl-1062470 ''Friedrich Merz mit 325 Stimmen zum Bundeskanzler gewählt'', Deutscher Bundestag, 6 maaie 2025.]&lt;/ref&gt;

== Partijstruktuer ==

De CDU is federaal organisearre. Yn de Dútske dielsteaten binne CDU-dielsteatferbannen, mei útsûndering fan [[Beieren]], dêr't de CSU aktyf is. Troch histoaryske ûntjouwings hat de CDU formeel santjin dielsteatferbannen. Yn [[Nedersaksen]] bestiet de ''CDU in Niedersachsen'' út de trije dielsteatferbannen Hannover, Braunschweig en Oldenburg.&lt;ref&gt;[https://cdu-niedersachsen.de/partei/satzung/ ''Satzung der CDU in Niedersachsen'', CDU in Niedersachsen.]&lt;/ref&gt;

=== Besibbe organisaasjes ===

Besibbe organisaasjes oan de CDU binne:
* Junge Union (JU), de jongereinôfdieling fan de CDU en CSU
* Christlich-Demokratische Arbeitnehmerschaft (CDA), de organisaasje foar kristlik-demokratyske wurknimmers
* Evangelischer Arbeitskreis der CDU/CSU (EAK, tegearre mei de CSU), fertsjintwurdiging fan protestantske leden binnen de Union
* RCDS (Ring Christlich-Demokratischer Studenten), in kristendemokratyske studinteferiening

== Foarsitters en sekretarissen-generaal ==

'''Foarsitters fan de CDU sûnt [[1950]]'''
{| class=&quot;prettytable&quot; border=&quot;1&quot;
|-----
| [[1950]]-[[1966]] || [[Konrad Adenauer]]
|-----
| [[1966]]-[[1967]] || [[Ludwig Erhard]]
|-----
| [[1967]]-[[1971]] || [[Kurt Georg Kiesinger]]
|-----
| [[1971]]-[[1973]] || [[Rainer Barzel]]
|-----
| [[1973]]-[[1998]] || [[Helmut Kohl]]
|-----
| [[1998]]-[[2000]] || [[Wolfgang Schäuble]]
|-----
| [[2000]]-[[2018]] || [[Angela Merkel]]
|-----
| [[2018]]-[[2021]] || [[Annegret Kramp-Karrenbauer]]
|-----
| [[2021]]-[[2022]] || [[Armin Laschet]]
|-----
| sûnt [[2022]] || [[Friedrich Merz]]
|}

'''Sekretarissen-generaal fan de CDU'''
{| class=&quot;prettytable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[1967]]-[[1971]] || [[Bruno Heck]]
|-----
| [[1971]]-[[1973]] || [[Konrad Kraske]]
|-----
| [[1973]]-[[1977]] || [[Kurt Biedenkopf]]
|-----
| [[1977]]-[[1989]] || [[Heiner Geißler]]
|-----
| [[1989]]-[[1992]] || [[Volker Rühe]]
|-----
| [[1992]]-[[1998]] || [[Peter Hintze]]
|-----
| [[1998]]-[[2000]] || [[Angela Merkel]]
|-----
| [[2000]] || [[Ruprecht Polenz]]
|-----
| [[2000]]-[[2004]] || [[Laurenz Meyer]]
|-----
| [[2005]] || [[Volker Kauder]]
|-----
| [[2005]]-[[2009]] || [[Ronald Pofalla]]
|-----
| [[2009]]-[[2013]] || [[Hermann Gröhe]]
|-----
| [[2013]]-[[2018]] || [[Peter Tauber]]
|-----
| [[2018]] || [[Annegret Kramp-Karrenbauer]]
|-----
| [[2018]]-[[2022]] || [[Paul Ziemiak]]
|-----
| [[2022]]-[[2023]] || [[Mario Czaja]]
|-----
| [[2023]]-[[2026]] || [[Carsten Linnemann]]
|-----
| sûnt [[2026]] || [[Franziska Hoppermann]]
|}

== Keppeling om utens ==
* [https://www.cdu.de/ Offisjele hiemside]

== Boarnen ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Kristen-demokratyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1945]]</text>
      <sha1>rng7vr7qxvvawr0rr91yq5b6cvk12ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolly Parton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26322</id>
    <revision>
      <id>1239281</id>
      <parentid>1239236</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1239281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="r42yfrpf9oocqhjvp501yehcrn7zglg" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Dolly Parton 2011.jpg
| ôfbyldingstekst              = Dolly Parton, 2011.
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Dolly Rebecca Parton
| nasjonaliteit                = {{Flagge US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[19 jannewaris]] [[1946]]
| berteplak                    = [[Sevierville]]
| stoarn                       = [[25 augustus]] [[2026]](80 jier)
| stjerplak                    = [[Nashville (Tennessee)]]
| etnisiteit                   = 
| sjenre                       = [[Countrymuzyk|country]], [[Popmuzyk|pop]], [[bluegrass]], [[gospel]]
| ynstrumint                   = Stim (sopraan) en û.o. [[gitaar]], [[banjo]], [[tin-whistle]]
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = ''Jolene'', ''9 to 5'', ''I Will Always Love You''
| jierren aktyf                = [[1959]] - [[2026]]
| prizen                       = [[Grammy Awards]]
| webside                      = https://dollyparton.com/
}}
[[Ofbyld:Dolly Parton in Nashville april 2005.jpg|thumb|Dolly Parton april 2005]]
[[Image:Dolly Parton 2.jpg|right|thumb|200px|Parton yn [[Honolulu]], [[Hawaii]], 1983.]]
'''Dolly Rebecca Parton''' ([[Sevierville]] ([[Tennessee]]), [[19 jannewaris]] [[1946]] - [[25 augustus]] [[2026]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Countrymuzyk|country]]sjongster, [[copywriter|tekstskriuwster]], [[akteur|aktrise]] en [[filantropy|filantroop]].
Yn de 45 jier sûnt har hitparadedebút is hja altyd ien fan de meast súksesfolle froulike artysten yn de skiednis fan de ''country'' bleaun. Dat smiet har de titel fan ''De keninginne fan de Country Music'' op.

As ien fan de meast bekroande country-artysten wûn se alve [[Grammy Awards]] en trije [[Emmy Awards]], en krige se nominaasjes foar twa [[Academy Awards]], seis [[Golden Globes]] en in [[Tony Award]]. Se stie ek bekend om har kulturele ynfloed en har woldiedichheidswurk fia [[Dollywood]] en de Dollywood Foundation. Mei mear as 100 miljoen ferkochte platen hearde se ta de muzykartysten dy't it measte ferkocht hawwe yn 'e skiednis.

Se skreau har earste liet doe't se seis jier âld wie, trede fan har tsiende ôf regelmjittich op op telefyzje, makke har earste opname doe't se alve wie, en waard op har sechstjinde profesjoneel lieteskriuwster. Nei't se [[Hit (muzyk)|hits]] foar oaren skreaun hie, brocht se har debútalbum ''Hello, I'm Dolly'' (1967) út, wêrmei't in karriêre fan hast sechstich jier útein sette. Se brocht 49 studio-albums út en skreau mear as 3.000 lieten, wêrûnder ''I Will Always Love You'' (dat twa kear op nûmer ien stie yn de Amerikaanske country-hitlisten en in ynternasjonale hit waard foar [[Whitney Houston]], mei wrâldwiid 40 miljoen ferkochte eksimplaren), ''Jolene'', ''Coat of Many Colors'' en ''9 to 5''.

Op [[Film|it wite doek]] spile se haadrollen yn ''9 to 5'' (1980) en ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (1982) – dy't beide soargen foar nominaasjes foar in Golden Globe – en fierders yn ''Rhinestone'' (1984), ''Steel Magnolias'' (1989), ''Straight Talk'' (1992) en ''Joyful Noise'' (2012). Op [[telefyzje]] fertolke se de rol fan muoike Dolly yn ''Hannah Montana'' (2006–2010), presintearre se ''Saturday Night Live'' (1989) en hie se gastrollen yn ''Reba'' (2005) en ''Grace and Frankie'' (2022). Se produsearre en spile yn de musicalfilm ''Christmas on the Square'' (2021), wêrmei't se in Primetime Emmy wûn. Op [[Broadway]] skreau se de muzyk foar de musical ''9 to 5'' (2009), en har [[libbensferhaal]] sil ferteld wurde yn ''Dolly: A True Original Musical'' (2026).

Parton har muzyk krige sertifisearrings foar goud, platina en meardere kearen platina fan de Recording Industry Association of America (RIAA). Se helle 25 nûmer 1-hits yn de Billboard-countryhitlisten (in rekord dat se dielde mei Reba McEntire foar de measte nûmer 1-hits troch in frou), 44 country-albums yn de top 10 (in rekord foar eltse artyst) en 110 singles dy't yn de hitlisten kamen yn in karriêre fan mear as 40 jier. Har 49ste en lêste solostudio-album, ''Rockstar'' (2023), berikte it tredde plak yn de [[Billboard 200]]. Under har ûnderskiedings binne de National Medal of Arts (2004), de Kennedy Center Honor (2006) en de Jean Hersholt Humanitarian Award (2025).

== Trivia ==
It earste kloande bist wie in [[skiep]] en waard troch [[wittenskip]]pers nei har ferneamd om't [[Dolly (skiep)|Dolly]] kloand waard út weefsel fan in jaar.

Parton hat der nea in geheim fan makke dat hja ferskate [[plastyske sjirurgy|kosmetysk-sjirurgyske yngrepen]] ûndergien hat, mar earst yn 2002 hat hja tajaan wollen dat hja ek in [[boarstfergrutting]] dwaan litten hie. Neffens Parton is dat lykwols earst healwei de 80-er jierren west, nei't hja slim ôffallen wie en har boarstomfang dêr tige fan te lijen hân hie. Har búste is in wichtich hannelsmerk, dat dy is fersekere foar $600.000.

== Diskografy ==
Studio Albums:
* ''Sha-Kon-O-Hey! Land of Blue Smoke'' (2009)
* ''Backwoods Barbie'' (2008)
* ''Those Were the Days'' (2005)
* ''For God and Country'' (2003)
* ''Halos &amp; Horns'' (2002)
* ''Little Sparrow'' (2001)
* ''The Grass Is Blue'' (1999)
* ''Hungry Again'' (1998)
* ''Treasures'' (1996)
* ''Something Special'' (1996)
* ''Slow Dancing with the Moon'' (1993)
* ''Eagle When She Flies'' (1991)
* ''White Limozeen'' (1989)
* ''Rainbow'' (1987)
* ''Real Love'' (1985)
* ''The Great Pretender'' (1984)
* ''Burlap &amp; Satin'' (1983)
* ''Heartbreak Express'' (1982)
* ''9 to 5 and Odd Jobs'' (1980)
* ''Dolly, Dolly, Dolly'' (1980)
* ''Great Balls of Fire'' (1979)
* ''Heartbreaker'' (1978)
* ''Here You Come Again'' (1977)
* ''New Harvest... First Gathering'' (1977)
* ''All I Can Do'' (1976)
* ''Dolly: The Seeker/We Used To'' (1975)
* ''The Bargain Store'' (1975)
* ''Love Is Like a Butterfly'' (1974)
* ''Jolene'' (1974)
* ''Bubbling Over'' (1973)
* ''My Tennessee Mountain Home'' (1973)
* ''My Favorite Songwriter: Porter Wagoner'' (1972)
* ''Touch Your Woman'' (1972)
* ''Coat of Many Colors'' (1971)
* ''Golden Streets of Glory'' (1971)
* ''Joshua'' (1971)
* ''The Fairest of Them All'' (1970)
* ''My Blue Ridge Mountain Boy'' (1969)
* ''In the Good Old Days (When Times Were Bad)'' (1969)
* ''Just Because I'm a Woman'' (1968)
* ''Hello, I'm Dolly'' (1967)

==Filmografy==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Film
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Film
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings &lt;small&gt;Nom.=nominearre&lt;/small&gt;
|-
| 1980
| ''[[Nine to Five]]''
| Doralee Rhodes
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1982
| ''[[The Best Little Whorehouse in Texas (film)|The Best Little Whorehouse in Texas]]''
| Mona Stangley
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1984
| ''Rhinestone (1984, film)''
| Jake
| 
|-
| 1989
| ''Steel Magnolias''
| Truvy Jones
|
|-
| 1992
| ''Straight Talk''
| Shirlee Kenyon
|
|-
| 1993
| ''[[The Beverly Hillbillies (1993)|The Beverly Hillbillies]]''
| Harsels
| gastrol
|-
| 2002
| ''Frank McKlusky, C.I.''
| Edith McKlusky
|
|-
| 2005
| ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''
| Harsels
| gastrol
|-
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Telefyzje
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Titel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings
|-
| 1967–1974
| ''The Porter Wagoner Show''
| fêste sjongster
|
|-
| 1976–1977
| ''[[Dolly!]]''
| gast
|
|-
| 1978
| ''[[Cher]]... Special''
| harsels
| Nom. – ''Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program''
|-
| 1981
| ''The Lily Tomlin Special''
| harsels
| 
|-
| 1986
| ''A Smoky Mountain Christmas''
| Lorna Davis
|
|-
| 1987
| ''Alvin and the Chipmunks (TV rige)''
| harsels
|
|-
| 1987–1988
| ''Dolly (TV-rige)''
| gastfrou
|
|-
| 1988
| ''Bob Hope's Christmas Special''
| harsels
|
|-
| 1990
| ''Designing Women''
| The Guardian Movie Star
| &quot;The First Day of the Last Decade of the Entire 20th Century: Diel 1 &amp; 2&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1991
| ''Babes''
| Harsels
| as gast&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Hello Dolly&quot;
|-
| ''Wild Texas Wind''
| Thiola &quot;Big T&quot; Rayfield
|
|-
| 1994
| ''Heavens to Betsy (1994 TV searje)''
| Betsy Baxter
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1995
| ''Big Dreams and Broken Hearts: The Dottie West Story''
| Harsels
| as gast
|-
| ''Naomi &amp; Wynonna: Love Can Build a Bridge''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1996
| ''Unlikely Angel''
| Ruby Diamond
|
|-
| ''The Magic School Bus''
| Katrina Eloise
| ien episoade; &quot;The Family Holiday Special&quot;
|-
| 1997
| ''Get to the Heart: The Barbara Mandrell Story''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1999
| ''Blue Valley Songbird''
| Leanna Taylor
|
|-
| ''[[The Simpsons]]''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Sunday, Cruddy Sunday&quot;
|-
| ''Jackie's Back''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| 2000
| ''Bette (TV searje)''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Halloween&quot;
|-
| 2005
| ''Reba''
| Dolly Majors
| ien ôflevering; &quot;Reba's Rules of Real Estate&quot;
|-
| 2006–2007
| ''Hannah Montana''
| Muoike Dolly
| twa ôfleverings; &quot;Good Golly Miss Dolly&quot; (2006) &amp; &quot;I Will Always Loathe You&quot; (2007)
|-
| 2009
| &quot;18 Kids and Counting&quot;
| Harsels
| ien ôflevering; &quot;Duggars meet Dolly&quot;
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.dollypartonmusic.net Dolly Parton Music (offisjele muzyk stee)]
* [http://www.dollyparton.com Dolly Parton.com (Offisjeel webstek)]
* [http://www.countrymusichalloffame.com/site/inductees.aspx?cid=150 ''Country Music Hall of Fame and Museum'']
* [http://www.charlierose.com/view/interview/10356 Ynterview mei Charlie Rose, op 5 juny 2009]

{{commonsBalke|Dolly Parton}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Ynlieding fan it Ingelstalige artikel [[:en:Dolly Parton]]
}}

{{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}}
[[Kategory:Dolly Parton| ]]
[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk country-artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Grammy-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>r42yfrpf9oocqhjvp501yehcrn7zglg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239285</id>
      <parentid>1239281</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1239285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10760" sha1="fpnqiziekfyswa0kgjnb0bjywjaa4x3" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Dolly Parton 2011.jpg
| ôfbyldingstekst              = Dolly Parton, 2011.
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Dolly Rebecca Parton
| nasjonaliteit                = {{Flagge US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[19 jannewaris]] [[1946]]
| berteplak                    = [[Sevierville]]
| stoarn                       = [[25 augustus]] [[2026]](80 jier)
| stjerplak                    = [[Nashville (Tennessee)]]
| etnisiteit                   = 
| sjenre                       = [[Countrymuzyk|country]], [[Popmuzyk|pop]], [[bluegrass]], [[gospel]]
| ynstrumint                   = Stim (sopraan) en û.o. [[gitaar]], [[banjo]], [[tin-whistle]]
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = ''Jolene'', ''9 to 5'', ''I Will Always Love You''
| jierren aktyf                = [[1959]] - [[2026]]
| prizen                       = [[Grammy Awards]]
| webside                      = https://dollyparton.com/
}}
[[Ofbyld:Young-Dolly-Parton.jpg|thumb|left|Dolly Parton yn 1977]]
[[Ofbyld:Dolly Parton in Nashville april 2005.jpg|thumb|Dolly Parton april 2005]]
[[Image:Dolly Parton 2.jpg|right|thumb|thumb|Parton yn [[Honolulu]], [[Hawaii]], 1983.]]
'''Dolly Rebecca Parton''' ([[Sevierville]] ([[Tennessee]]), [[19 jannewaris]] [[1946]] - [[25 augustus]] [[2026]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Countrymuzyk|country]]sjongster, [[copywriter|tekstskriuwster]], [[akteur|aktrise]] en [[filantropy|filantroop]].
Yn de 45 jier sûnt har hitparadedebút is hja altyd ien fan de meast súksesfolle froulike artysten yn de skiednis fan de ''country'' bleaun. Dat smiet har de titel fan ''De keninginne fan de Country Music'' op.

As ien fan de meast bekroande country-artysten wûn se alve [[Grammy Awards]] en trije [[Emmy Awards]], en krige se nominaasjes foar twa [[Academy Awards]], seis [[Golden Globes]] en in [[Tony Award]]. Se stie ek bekend om har kulturele ynfloed en har woldiedichheidswurk fia [[Dollywood]] en de Dollywood Foundation. Mei mear as 100 miljoen ferkochte platen hearde se ta de muzykartysten dy't it measte ferkocht hawwe yn 'e skiednis.

Se skreau har earste liet doe't se seis jier âld wie, trede fan har tsiende ôf regelmjittich op op telefyzje, makke har earste opname doe't se alve wie, en waard op har sechstjinde profesjoneel lieteskriuwster. Nei't se [[Hit (muzyk)|hits]] foar oaren skreaun hie, brocht se har debútalbum ''Hello, I'm Dolly'' (1967) út, wêrmei't in karriêre fan hast sechstich jier útein sette. Se brocht 49 studio-albums út en skreau mear as 3.000 lieten, wêrûnder ''I Will Always Love You'' (dat twa kear op nûmer ien stie yn de Amerikaanske country-hitlisten en in ynternasjonale hit waard foar [[Whitney Houston]], mei wrâldwiid 40 miljoen ferkochte eksimplaren), ''Jolene'', ''Coat of Many Colors'' en ''9 to 5''.

Op [[Film|it wite doek]] spile se haadrollen yn ''9 to 5'' (1980) en ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (1982) – dy't beide soargen foar nominaasjes foar in Golden Globe – en fierders yn ''Rhinestone'' (1984), ''Steel Magnolias'' (1989), ''Straight Talk'' (1992) en ''Joyful Noise'' (2012). Op [[telefyzje]] fertolke se de rol fan muoike Dolly yn ''Hannah Montana'' (2006–2010), presintearre se ''Saturday Night Live'' (1989) en hie se gastrollen yn ''Reba'' (2005) en ''Grace and Frankie'' (2022). Se produsearre en spile yn de musicalfilm ''Christmas on the Square'' (2021), wêrmei't se in Primetime Emmy wûn. Op [[Broadway]] skreau se de muzyk foar de musical ''9 to 5'' (2009), en har [[libbensferhaal]] sil ferteld wurde yn ''Dolly: A True Original Musical'' (2026).

Parton har muzyk krige sertifisearrings foar goud, platina en meardere kearen platina fan de Recording Industry Association of America (RIAA). Se helle 25 nûmer 1-hits yn de Billboard-countryhitlisten (in rekord dat se dielde mei Reba McEntire foar de measte nûmer 1-hits troch in frou), 44 country-albums yn de top 10 (in rekord foar eltse artyst) en 110 singles dy't yn de hitlisten kamen yn in karriêre fan mear as 40 jier. Har 49ste en lêste solostudio-album, ''Rockstar'' (2023), berikte it tredde plak yn de [[Billboard 200]]. Under har ûnderskiedings binne de National Medal of Arts (2004), de Kennedy Center Honor (2006) en de Jean Hersholt Humanitarian Award (2025).

== Trivia ==
It earste kloande bist wie in [[skiep]] en waard troch [[wittenskip]]pers nei har ferneamd om't [[Dolly (skiep)|Dolly]] kloand waard út weefsel fan in jaar.

Parton hat der nea in geheim fan makke dat hja ferskate [[plastyske sjirurgy|kosmetysk-sjirurgyske yngrepen]] ûndergien hat, mar earst yn 2002 hat hja tajaan wollen dat hja ek in [[boarstfergrutting]] dwaan litten hie. Neffens Parton is dat lykwols earst healwei de 80-er jierren west, nei't hja slim ôffallen wie en har boarstomfang dêr tige fan te lijen hân hie. Har búste is in wichtich hannelsmerk, dat dy is fersekere foar $600.000.

== Diskografy ==
Studio Albums:
* ''Sha-Kon-O-Hey! Land of Blue Smoke'' (2009)
* ''Backwoods Barbie'' (2008)
* ''Those Were the Days'' (2005)
* ''For God and Country'' (2003)
* ''Halos &amp; Horns'' (2002)
* ''Little Sparrow'' (2001)
* ''The Grass Is Blue'' (1999)
* ''Hungry Again'' (1998)
* ''Treasures'' (1996)
* ''Something Special'' (1996)
* ''Slow Dancing with the Moon'' (1993)
* ''Eagle When She Flies'' (1991)
* ''White Limozeen'' (1989)
* ''Rainbow'' (1987)
* ''Real Love'' (1985)
* ''The Great Pretender'' (1984)
* ''Burlap &amp; Satin'' (1983)
* ''Heartbreak Express'' (1982)
* ''9 to 5 and Odd Jobs'' (1980)
* ''Dolly, Dolly, Dolly'' (1980)
* ''Great Balls of Fire'' (1979)
* ''Heartbreaker'' (1978)
* ''Here You Come Again'' (1977)
* ''New Harvest... First Gathering'' (1977)
* ''All I Can Do'' (1976)
* ''Dolly: The Seeker/We Used To'' (1975)
* ''The Bargain Store'' (1975)
* ''Love Is Like a Butterfly'' (1974)
* ''Jolene'' (1974)
* ''Bubbling Over'' (1973)
* ''My Tennessee Mountain Home'' (1973)
* ''My Favorite Songwriter: Porter Wagoner'' (1972)
* ''Touch Your Woman'' (1972)
* ''Coat of Many Colors'' (1971)
* ''Golden Streets of Glory'' (1971)
* ''Joshua'' (1971)
* ''The Fairest of Them All'' (1970)
* ''My Blue Ridge Mountain Boy'' (1969)
* ''In the Good Old Days (When Times Were Bad)'' (1969)
* ''Just Because I'm a Woman'' (1968)
* ''Hello, I'm Dolly'' (1967)

==Filmografy==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Film
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Film
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings &lt;small&gt;Nom.=nominearre&lt;/small&gt;
|-
| 1980
| ''[[Nine to Five]]''
| Doralee Rhodes
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1982
| ''[[The Best Little Whorehouse in Texas (film)|The Best Little Whorehouse in Texas]]''
| Mona Stangley
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1984
| ''Rhinestone (1984, film)''
| Jake
| 
|-
| 1989
| ''Steel Magnolias''
| Truvy Jones
|
|-
| 1992
| ''Straight Talk''
| Shirlee Kenyon
|
|-
| 1993
| ''[[The Beverly Hillbillies (1993)|The Beverly Hillbillies]]''
| Harsels
| gastrol
|-
| 2002
| ''Frank McKlusky, C.I.''
| Edith McKlusky
|
|-
| 2005
| ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''
| Harsels
| gastrol
|-
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Telefyzje
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Titel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings
|-
| 1967–1974
| ''The Porter Wagoner Show''
| fêste sjongster
|
|-
| 1976–1977
| ''[[Dolly!]]''
| gast
|
|-
| 1978
| ''[[Cher]]... Special''
| harsels
| Nom. – ''Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program''
|-
| 1981
| ''The Lily Tomlin Special''
| harsels
| 
|-
| 1986
| ''A Smoky Mountain Christmas''
| Lorna Davis
|
|-
| 1987
| ''Alvin and the Chipmunks (TV rige)''
| harsels
|
|-
| 1987–1988
| ''Dolly (TV-rige)''
| gastfrou
|
|-
| 1988
| ''Bob Hope's Christmas Special''
| harsels
|
|-
| 1990
| ''Designing Women''
| The Guardian Movie Star
| &quot;The First Day of the Last Decade of the Entire 20th Century: Diel 1 &amp; 2&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1991
| ''Babes''
| Harsels
| as gast&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Hello Dolly&quot;
|-
| ''Wild Texas Wind''
| Thiola &quot;Big T&quot; Rayfield
|
|-
| 1994
| ''Heavens to Betsy (1994 TV searje)''
| Betsy Baxter
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1995
| ''Big Dreams and Broken Hearts: The Dottie West Story''
| Harsels
| as gast
|-
| ''Naomi &amp; Wynonna: Love Can Build a Bridge''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1996
| ''Unlikely Angel''
| Ruby Diamond
|
|-
| ''The Magic School Bus''
| Katrina Eloise
| ien episoade; &quot;The Family Holiday Special&quot;
|-
| 1997
| ''Get to the Heart: The Barbara Mandrell Story''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1999
| ''Blue Valley Songbird''
| Leanna Taylor
|
|-
| ''[[The Simpsons]]''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Sunday, Cruddy Sunday&quot;
|-
| ''Jackie's Back''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| 2000
| ''Bette (TV searje)''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Halloween&quot;
|-
| 2005
| ''Reba''
| Dolly Majors
| ien ôflevering; &quot;Reba's Rules of Real Estate&quot;
|-
| 2006–2007
| ''Hannah Montana''
| Muoike Dolly
| twa ôfleverings; &quot;Good Golly Miss Dolly&quot; (2006) &amp; &quot;I Will Always Loathe You&quot; (2007)
|-
| 2009
| &quot;18 Kids and Counting&quot;
| Harsels
| ien ôflevering; &quot;Duggars meet Dolly&quot;
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.dollypartonmusic.net Dolly Parton Music (offisjele muzyk stee)]
* [http://www.dollyparton.com Dolly Parton.com (Offisjeel webstek)]
* [http://www.countrymusichalloffame.com/site/inductees.aspx?cid=150 ''Country Music Hall of Fame and Museum'']
* [http://www.charlierose.com/view/interview/10356 Ynterview mei Charlie Rose, op 5 juny 2009]

{{commonsBalke|Dolly Parton}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Ynlieding fan it Ingelstalige artikel [[:en:Dolly Parton]]
}}

{{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}}
[[Kategory:Dolly Parton| ]]
[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk country-artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Grammy-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>fpnqiziekfyswa0kgjnb0bjywjaa4x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239315</id>
      <parentid>1239285</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1239315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10777" sha1="sf45vbeih2xp0aylzzx9gd1vlftptnm" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Dolly Parton 2011.jpg
| ôfbyldingstekst              = Dolly Parton, 2011.
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Dolly Rebecca Parton
| nasjonaliteit                = {{Flagge US}} [[FSA|Amerikaansk]]
| berne                        = [[19 jannewaris]] [[1946]]
| berteplak                    = [[Sevierville]]
| stoarn                       = [[25 augustus]] [[2026]](80 jier)
| stjerplak                    = [[Nashville (Tennessee)]]
| etnisiteit                   = 
| sjenre                       = [[Countrymuzyk|country]], [[Popmuzyk|pop]], [[bluegrass]], [[gospel]]
| ynstrumint                   = Stim (sopraan) en û.o. [[gitaar]], [[banjo]], [[tin-whistle]]
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = ''Jolene'', ''9 to 5'', ''I Will Always Love You''
| jierren aktyf                = [[1959]] - [[2026]]
| prizen                       = [[Grammy Awards]]
| webside                      = https://dollyparton.com/
}}
[[Ofbyld:Young-Dolly-Parton.jpg|thumb|left|Dolly Parton yn 1977]]
[[Ofbyld:Dolly Parton in Nashville april 2005.jpg|thumb|Dolly Parton april 2005]]
[[Image:Dolly Parton 2.jpg|right|thumb|thumb|Parton yn [[Honolulu]], [[Hawaii]], 1983.]]
'''Dolly Rebecca Parton''' ([[Sevierville]] ([[Tennessee]]), [[19 jannewaris]] [[1946]] - [[25 augustus]] [[2026]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Countrymuzyk|country]]sjongster, [[copywriter|tekstskriuwster]], [[akteur|aktrise]] en [[filantropy|filantroop]].
Yn de 45 jier sûnt har hitparadedebút is hja altyd ien fan de meast súksesfolle froulike artysten yn de skiednis fan de ''country'' bleaun. Dat smiet har de titel fan ''De keninginne fan de Country Music'' op.

As ien fan de meast bekroande country-artysten wûn se alve [[Grammy Awards]] en trije [[Emmy Awards]], en krige se nominaasjes foar twa [[Academy Awards]], seis [[Golden Globes]] en in [[Tony Award]]. Se stie ek bekend om har kulturele ynfloed en har woldiedichheidswurk fia [[Dollywood]] en de Dollywood Foundation. Mei mear as 100 miljoen ferkochte platen hearde se ta de muzykartysten dy't it measte ferkocht hawwe yn 'e skiednis.

==Biografy==
Parton skreau har earste liet doe't se seis jier âld wie, trede fan har tsiende ôf regelmjittich op op telefyzje, makke har earste opname doe't se alve wie, en waard op har sechstjinde profesjoneel lieteskriuwster. Nei't se [[Hit (muzyk)|hits]] foar oaren skreaun hie, brocht se har debútalbum ''Hello, I'm Dolly'' (1967) út, wêrmei't in karriêre fan hast sechstich jier útein sette. Se brocht 49 studio-albums út en skreau mear as 3.000 lieten, wêrûnder ''I Will Always Love You'' (dat twa kear op nûmer ien stie yn de Amerikaanske country-hitlisten en in ynternasjonale hit waard foar [[Whitney Houston]], mei wrâldwiid 40 miljoen ferkochte eksimplaren), ''Jolene'', ''Coat of Many Colors'' en ''9 to 5''.

Op [[Film|it wite doek]] spile se haadrollen yn ''9 to 5'' (1980) en ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (1982) – dy't beide soargen foar nominaasjes foar in Golden Globe – en fierders yn ''Rhinestone'' (1984), ''Steel Magnolias'' (1989), ''Straight Talk'' (1992) en ''Joyful Noise'' (2012). Op [[telefyzje]] fertolke se de rol fan muoike Dolly yn ''Hannah Montana'' (2006–2010), presintearre se ''Saturday Night Live'' (1989) en hie se gastrollen yn ''Reba'' (2005) en ''Grace and Frankie'' (2022). Se produsearre en spile yn de musicalfilm ''Christmas on the Square'' (2021), wêrmei't se in Primetime Emmy wûn. Op [[Broadway]] skreau se de muzyk foar de musical ''9 to 5'' (2009), en har [[libbensferhaal]] sil ferteld wurde yn ''Dolly: A True Original Musical'' (2026).

Parton har muzyk krige sertifisearrings foar goud, platina en meardere kearen platina fan de Recording Industry Association of America (RIAA). Se helle 25 nûmer 1-hits yn de Billboard-countryhitlisten (in rekord dat se dielde mei Reba McEntire foar de measte nûmer 1-hits troch in frou), 44 country-albums yn de top 10 (in rekord foar eltse artyst) en 110 singles dy't yn de hitlisten kamen yn in karriêre fan mear as 40 jier. Har 49ste en lêste solostudio-album, ''Rockstar'' (2023), berikte it tredde plak yn de [[Billboard 200]]. Under har ûnderskiedings binne de National Medal of Arts (2004), de Kennedy Center Honor (2006) en de Jean Hersholt Humanitarian Award (2025).

== Trivia ==
It earste kloande bist wie in [[skiep]] en waard troch [[wittenskip]]pers nei har ferneamd om't [[Dolly (skiep)|Dolly]] kloand waard út weefsel fan in jaar.

Parton hat der nea in geheim fan makke dat hja ferskate [[plastyske sjirurgy|kosmetysk-sjirurgyske yngrepen]] ûndergien hat, mar earst yn 2002 hat hja tajaan wollen dat hja ek in [[boarstfergrutting]] dwaan litten hie. Neffens Parton is dat lykwols earst healwei de 80-er jierren west, nei't hja slim ôffallen wie en har boarstomfang dêr tige fan te lijen hân hie. Har búste is in wichtich hannelsmerk, dat dy is fersekere foar $600.000.

== Diskografy ==
Studio Albums:
* ''Sha-Kon-O-Hey! Land of Blue Smoke'' (2009)
* ''Backwoods Barbie'' (2008)
* ''Those Were the Days'' (2005)
* ''For God and Country'' (2003)
* ''Halos &amp; Horns'' (2002)
* ''Little Sparrow'' (2001)
* ''The Grass Is Blue'' (1999)
* ''Hungry Again'' (1998)
* ''Treasures'' (1996)
* ''Something Special'' (1996)
* ''Slow Dancing with the Moon'' (1993)
* ''Eagle When She Flies'' (1991)
* ''White Limozeen'' (1989)
* ''Rainbow'' (1987)
* ''Real Love'' (1985)
* ''The Great Pretender'' (1984)
* ''Burlap &amp; Satin'' (1983)
* ''Heartbreak Express'' (1982)
* ''9 to 5 and Odd Jobs'' (1980)
* ''Dolly, Dolly, Dolly'' (1980)
* ''Great Balls of Fire'' (1979)
* ''Heartbreaker'' (1978)
* ''Here You Come Again'' (1977)
* ''New Harvest... First Gathering'' (1977)
* ''All I Can Do'' (1976)
* ''Dolly: The Seeker/We Used To'' (1975)
* ''The Bargain Store'' (1975)
* ''Love Is Like a Butterfly'' (1974)
* ''Jolene'' (1974)
* ''Bubbling Over'' (1973)
* ''My Tennessee Mountain Home'' (1973)
* ''My Favorite Songwriter: Porter Wagoner'' (1972)
* ''Touch Your Woman'' (1972)
* ''Coat of Many Colors'' (1971)
* ''Golden Streets of Glory'' (1971)
* ''Joshua'' (1971)
* ''The Fairest of Them All'' (1970)
* ''My Blue Ridge Mountain Boy'' (1969)
* ''In the Good Old Days (When Times Were Bad)'' (1969)
* ''Just Because I'm a Woman'' (1968)
* ''Hello, I'm Dolly'' (1967)

==Filmografy==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Film
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Film
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings &lt;small&gt;Nom.=nominearre&lt;/small&gt;
|-
| 1980
| ''[[Nine to Five]]''
| Doralee Rhodes
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1982
| ''[[The Best Little Whorehouse in Texas (film)|The Best Little Whorehouse in Texas]]''
| Mona Stangley
| Nom. – ''Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy''
|-
| 1984
| ''Rhinestone (1984, film)''
| Jake
| 
|-
| 1989
| ''Steel Magnolias''
| Truvy Jones
|
|-
| 1992
| ''Straight Talk''
| Shirlee Kenyon
|
|-
| 1993
| ''[[The Beverly Hillbillies (1993)|The Beverly Hillbillies]]''
| Harsels
| gastrol
|-
| 2002
| ''Frank McKlusky, C.I.''
| Edith McKlusky
|
|-
| 2005
| ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''
| Harsels
| gastrol
|-
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Telefyzje
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Jier
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Titel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Rol
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Oantekenings
|-
| 1967–1974
| ''The Porter Wagoner Show''
| fêste sjongster
|
|-
| 1976–1977
| ''[[Dolly!]]''
| gast
|
|-
| 1978
| ''[[Cher]]... Special''
| harsels
| Nom. – ''Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program''
|-
| 1981
| ''The Lily Tomlin Special''
| harsels
| 
|-
| 1986
| ''A Smoky Mountain Christmas''
| Lorna Davis
|
|-
| 1987
| ''Alvin and the Chipmunks (TV rige)''
| harsels
|
|-
| 1987–1988
| ''Dolly (TV-rige)''
| gastfrou
|
|-
| 1988
| ''Bob Hope's Christmas Special''
| harsels
|
|-
| 1990
| ''Designing Women''
| The Guardian Movie Star
| &quot;The First Day of the Last Decade of the Entire 20th Century: Diel 1 &amp; 2&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1991
| ''Babes''
| Harsels
| as gast&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Hello Dolly&quot;
|-
| ''Wild Texas Wind''
| Thiola &quot;Big T&quot; Rayfield
|
|-
| 1994
| ''Heavens to Betsy (1994 TV searje)''
| Betsy Baxter
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1995
| ''Big Dreams and Broken Hearts: The Dottie West Story''
| Harsels
| as gast
|-
| ''Naomi &amp; Wynonna: Love Can Build a Bridge''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1996
| ''Unlikely Angel''
| Ruby Diamond
|
|-
| ''The Magic School Bus''
| Katrina Eloise
| ien episoade; &quot;The Family Holiday Special&quot;
|-
| 1997
| ''Get to the Heart: The Barbara Mandrell Story''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1999
| ''Blue Valley Songbird''
| Leanna Taylor
|
|-
| ''[[The Simpsons]]''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Sunday, Cruddy Sunday&quot;
|-
| ''Jackie's Back''
| Harsels
| gastoptreden
|-
| 2000
| ''Bette (TV searje)''
| Harsels
| gastoptreden&lt;br /&gt; ien episoade; &quot;Halloween&quot;
|-
| 2005
| ''Reba''
| Dolly Majors
| ien ôflevering; &quot;Reba's Rules of Real Estate&quot;
|-
| 2006–2007
| ''Hannah Montana''
| Muoike Dolly
| twa ôfleverings; &quot;Good Golly Miss Dolly&quot; (2006) &amp; &quot;I Will Always Loathe You&quot; (2007)
|-
| 2009
| &quot;18 Kids and Counting&quot;
| Harsels
| ien ôflevering; &quot;Duggars meet Dolly&quot;
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.dollypartonmusic.net Dolly Parton Music (offisjele muzyk stee)]
* [http://www.dollyparton.com Dolly Parton.com (Offisjeel webstek)]
* [http://www.countrymusichalloffame.com/site/inductees.aspx?cid=150 ''Country Music Hall of Fame and Museum'']
* [http://www.charlierose.com/view/interview/10356 Ynterview mei Charlie Rose, op 5 juny 2009]

{{commonsBalke|Dolly Parton}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Ynlieding fan it Ingelstalige artikel [[:en:Dolly Parton]]
}}

{{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}}
[[Kategory:Dolly Parton| ]]
[[Kategory:Amerikaansk sjonger]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant]]
[[Kategory:Amerikaansk country-artyst]]
[[Kategory:Amerikaansk komponist]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Grammy-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>sf45vbeih2xp0aylzzx9gd1vlftptnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dûbai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29495</id>
    <revision>
      <id>1239295</id>
      <parentid>1238270</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31843" sha1="rz54qhn9dh6q6bjgrs64b6kpxungntn" xml:space="preserve">{{Of|de stêd yn de Feriene Arabyske Emiraten|it emiraat mei deselde namme|Dûbai (emiraat)}}
{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Dûbai
| ôfbylding                   = Dubai skyline.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = De skyline fan Dûbai mei de Burj Khalifa
| wapen                       =
| ynwennertal                 =
| oerflak                     =
| befolkingstichtens          =
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 0–120 m
| lân                         = [[Ofbyld:flag of the United Arab Emirates.svg|border|20px]] [[Feriene Arabyske Emiraten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Emiraat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Dûbai (emiraat)|Dûbai]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Lân
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Feriene Arabyske Emiraten]]
| stêdsyndieling              =
| stifting                    = 18e iuw
| postkoade                   =
| tiidsône                    = [[UTC]]+4
| simmertiid                  = gjin
| koördinaten                 = 25° 15′ N, 55° 18′ E
| webside                     = [https://www.dubai.ae/ dubai.ae]
| mapname                     = Feriene Arabyske Emiraten
| lat_deg                     = 25
| lat_min                     = 15
| lat_sec                     =
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 55
| lon_min                     = 18
| lon_sec                     =
| lon_dir                     = E
}}
'''Dûbai''' (Arabysk: '''دبي''', ''Dubayy'') is de grutste stêd fan it [[Dûbai (emiraat)|emiraat Dûbai]] en ien fan 'e wichtichste stêden fan 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]]. De stêd leit oan 'e súdeastlike kust fan 'e [[Perzyske Golf]]. Dûbai is it ekonomyske en finansjele sintrum fan 'e Feriene Arabyske Emiraten en is útgroeid ta ien fan 'e wichtichste sintra fan hannel, loftfeart, toerisme, finansjele tsjinsten, logistyk en ûnreplik guod yn it Midden-Easten. De geografyske lizzing tusken Jeropa, Aazje en Afrika hat de stêd holpen om út te groeien ta in ynternasjonaal knooppunt.

Dûbai ûntstie as in lytse kust- en hannelsdelsetting, wêrfan't de ekonomy lange tiid basearre wie op fiskerij, pearelfiskerij en hannel. Yn 'e 20e iuw naam de betsjutting fan 'e haven en de hannel sterk ta. Nei de ûntdekking fan oalje yn 1966 kaam in perioade fan tige rappe ekonomyske en demografyske groei. Oars as guon oare oaljeprodusinten yn 'e Golf hat Dûbai al betiid swier ynset op ekonomyske diversifikaasje. Oalje is tsjintwurdich mar in lyts ûnderdiel fan 'e ekonomy; mear as 95% fan 'e ekonomyske produksje fan it emiraat is net-oaljebasearre.

Sûnt de jierren 1990 is Dûbai bekend wurden om syn tige rappe stedlike ûntwikkeling, hege [[wolkekliuwer]]s, grutte winkelkompleksen, keunstmjittige eilannen en grutte ynfrastruktuerprojekten. De [[Burj Khalifa]], it heechste gebou fan 'e wrâld, is it bekendste symboal fan 'e stêd.

== Namme ==
De namme ''Dûbai'' komt fan it Arabyske ''Dubayy''. Oer de krekte oarsprong fan 'e namme bestiet gjin algemien akseptearre ferklearring. Yn it Arabysk wurdt de namme skreaun as دبي. Yn it Frysk wurdt de namme ornaris skreaun as '''Dûbai'''. De namme fan it emiraat is deselde as dy fan 'e stêd.

== Geografy ==
[[Ofbyld:The view of Dubai Creek.jpg|thumb|Khor Dûbai]]
Dûbai leit oan 'e súdeastlike kust fan 'e [[Perzyske Golf]], yn it noardeasten fan 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]]. It stedsgebiet leit benammen op in brede kustflakte dy't nei it suden en easten oergiet yn 'e [[Arabyske Woastyn]]. It emiraat Dûbai wurdt yn it suden begrinzge troch it emiraat [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en yn it noardeasten troch [[Sharjah (emiraat)|Sharjah]].

De stêd is ûntstien om [[Khor Dubai]], in natuerlike see-earm dy't fan 'e Perzyske Golf in stik it lân yn rint. Dat wetter wie fan grut belang foar de iere ûntwikkeling fan Dûbai, om't skippen dêr beskûl fine koene en de wetterwei brûkt waard foar fiskerij, pearelfiskerij en hannel. Oan wjerskanten fan 't wetter ûntstiene de âlde wiken [[Deira]] en [[Bur Dubai]].

Yn 'e 20e en 21e iuw is it stedsgebiet sterk útwreide. Grutte stikken lân binne wûn op 'e see troch it opspuiten fan sân en it oanlizzen fan keunstmjittige eilannen. Ta de bekendste projekten hearre [[Palm Jumeirah]], [[Palm Jebel Ali]] en de [[The World (Dûbai)|The World]]-arsjipel.

It lânskip om Dûbai hinne is oer it generaal flak en drûch. Natuerlike swietwetterboarnen binne tige seldsum en it grutste part fan it wetter dat troch húshâldings en bedriuwen brûkt wurdt, komt út [[ûntsâlting]] fan seewetter.

=== Klimaat ===
Dûbai hat in [[woastynklimaat]] mei tige waarme simmers en waarme winters. Yn 'e simmer kinne temperatueren oerdeis geregeld boppe de 40 °C komme. De nachten bliuwe ek waarm, benammen troch de hege luchtfochtigens oan 'e kust.

De wintermoannen binne folle mylder. Rein falt mar sporadysk en komt benammen yn 'e winter foar. Swiere reinbuien kinne lykwols yn koarte tiid grutte problemen feroarsaakje, om't it stedsgebiet fan natuere tige drûch is en in protte oerflakken ferhurde binne.

=== Stedsfoarm ===

De moderne stêd strekt him oer in grut gebiet lâns de kust en de wichtichste ferkearsassen út. It histoaryske sintrum om de Khor Dubai hinne wurdt foarme troch ûnder mear Deira en Bur Dubai. Fierder nei it suden en lâns de kust lizze moderne stedsdielen lykas [[Jumeirah]], [[Downtown Dubai]], [[Dubai Marina]] en [[Jebel Ali]].

It hert fan 'e moderne skyline wurdt foarme troch Downtown Dubai, mei de [[Burj Khalifa]], [[Dubai Mall]] en [[Dubai Fountain]]. Lâns [[Sheikh Zayed Road]] ûntstie in lange rige fan wolkekliuwers dy't it moderne byld fan Dûbai sterk bepaald hat.

== Skiednis ==
=== Iere skiednis ===
De skiednis fan Dûbai is sterk ferbûn mei de lizzing oan 'e [[Perzyske Golf]] en de natuerlike wetterwei [[Khor Dubai]]. De kust fan it hjoeddeiske [[Feriene Arabyske Emiraten]] lei al yn 'e Aldheid oan hannelsrûtes dy't [[Mesopotaamje]], [[Perzje]], it [[Arabyske Skiereilân]] en [[Yndia]] mei-inoar ferbûnen. It gebiet fan Dûbai wie lykwols lange tiid in tinbefolke kust- en woastyngebiet. De beskikberens fan wetter, fisk en de beskutte lizzing fan Khor Dubai makken it gebiet gaadlik foar in lytse permaninte delsetting.

Yn 'e iere moderne tiid ûntstie oan 't wetter in doarp dat benammen libbe fan fiskerij, hannel en letter ek [[pearelfiskerij]]. De wetterwei wie fan grut belang foar de pleatslike ekonomy, om't lytse houten skippen dêr feilich oanlizze koene. De tradisjonele houten ''[[dhow]]s'' waarden brûkt foar fiskerij, it sammeljen fan pearels en hannel mei oare havens oan 'e Golf en mei de kust fan Yndia.

=== It ûntstean fan it emiraat ===
Yn 1833 ferliet in groep fan 'e [[Al Bu Falasah]], in tûke fan 'e [[Bani Yas]], it gebiet om [[Abu Dhabi]] hinne en fêstige him yn Dûbai. Sheikh [[Maktoum bin Buti]] waard de earste hearsker fan 'e nije delsetting en dêrmei begûn de hearskippij fan 'e [[Al Maktoum]]-famylje, dy't oant hjoed de dei de hearskers fan Dûbai leveret.

De lizzing fan Dûbai wie geunstich foar de ûntwikkeling fan hannel. De delsetting lei net fier fan 'e wichtige hannelsrûtes troch de Golf en hie mei Khor Dubai in natuerlike haven. Yn 'e rin fan 'e 19e iuw waard Dûbai dêrtroch hieltyd wichtiger as plak dêr't keaplju, fiskers, pearelfiskers en seelju gearkamen.

[[Ofbyld:Al Fahidi-Fort.jpg|thumb|right|Al Fahidi Fort, it âldste noch besteande gebou fan Dûbai. It waard yn 1787 boud.]]
In sichtber oantinken oan dy iere perioade is it [[Al Fahidi Fort]], dat yn 1787 boud waard oan 'e súdkant fan Khor Dubai. It fort hie in militêre funksje, mar waard letter ek brûkt as residinsje fan 'e hearsker, wapenarsenaal en finzenis. Yn 1971 waard it fort iepene as museum.

=== De 19e iuw: hannel en pearelfiskerij ===
Yn 'e 19e iuw waard de [[pearelfiskerij]] ien fan 'e wichtichste boarnen fan ynkommen. Fanút Dûbai fearen skippen de Golf op om oesters te sammeljen. De pearels waarden dêrnei ferhannele mei keaplju út 'e regio en fierder eksportearre nei merken yn Yndia en oare dielen fan Aazje.

Tagelyk groeide de hannel. Keaplju út 'e Arabyske Golf, Perzje en Yndia setten har yn Dûbai nei wenjen. Benammen it gebiet om Deira ûntwikkele him ta in wichtich hannelsgebiet. De stêd waard in plak dêr't guod út ferskillende dielen fan 'e Yndyske Oseaan byinoar kaam.

Yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw waard de politike posysje fan Dûbai ek sterker. De hearskers fan 'e emiraten oan 'e saneamde [[Trucial Coast]] sleaten ferskate ferdraggen mei [[Grut-Brittanje]]. Yn 1892 sleaten de hearskers fan 'e Trucial States de saneamde Exclusive Agreements mei de Britten. Dêrmei krigen de Britten in grutte ynfloed op 'e bûtenlânske relaasjes fan 'e emiraten, wylst se beskerming tsjin bûtenlânske oanfallen taseinen.

[[Ofbyld:Deira, Dubai, 1950s.jpg|thumb|left|Deira yn 'e jierren 1950, foar de grutte modernisearring fan Dûbai.]]
=== De opkomst fan Dûbai as hannelsstêd ===
Oan it begjin fan 'e 20e iuw naam de ekonomyske betsjutting fan Dûbai fierder ta. De hearskers fierden in relatyf iepen hannelsbelied en besochten keaplju nei de stêd te lûken. Belestingen op hannel waarden leech holden en bûtenlânske keaplju krigen romte om har yn 'e stêd te fêstigjen.

Yn 1901 waard it hannelsbelied fierder liberalisearre. Dat holp Dûbai om in regionaal hannelsplak te wurden. Keaplju út oare dielen fan 'e Golf en út Perzje, Yndia en East-Afrika kamen nei de stêd. De befolking waard dêrtroch al betiid etnysk en kultureel ferskaat.

Yn 1912 waard de [[Al Ahmadiya School]] stifte, dy't beskôge wurdt as de earste skoalle fan Dûbai. De skoalle stie yn Deira en is tsjintwurdich as erfgoedplak bewarre bleaun.

=== De krisis fan 'e pearelmerk ===
De tradisjonele ekonomy fan Dûbai krige yn 'e 1920-er en 1930-er jierren in swiere klap. De wrâldwide ekonomyske krisis fermindere de fraach nei lúkseprodukten, wylst de ûntwikkeling fan [[kultivearre pearels]] yn Japan de tradisjonele pearelfiskerij fierder ûnder druk sette.

Foar in stêd dy't sterk ôfhinklik wie fan pearels en maritime hannel hie dat grutte gefolgen. De ynkomsten fan hannelers, fiskers en pearelfiskers namen ôf en in part fan 'e befolking krige te krijen mei earmoede.

Dochs bleau Dûbai besykjen om syn hannelsposysje te fersterkjen. De strategyske lizzing en it relatyf iepen hannelsbelied soargen derfoar dat de stêd de ekonomyske krisis better trochstie as guon oare delsettings oan 'e Golf.

=== Sjeik Saeed en de foar-oaljeperioade ===
Nei de Twadde Wrâldoarloch begûn de stêd stadichoan wer te groeien. De befolking konsintrearre him noch hieltyd om Khor Dubai hinne. De wiken [[Deira]] en [[Bur Dubai]] waarden troch de Khor Dubai fan inoar skaat en wiene mei boaten mei-inoar ferbûn.

Yn dy tiid wie Dûbai noch in lytse stêd mei in beheinde ynfrastruktuer. De measte gebouwen wiene makke fan modderstien, stien, koraal en hout. Tradisjonele huzen hiene faak in [[barjeel]], in wynfanger dy't brûkt waard om de wenromten natuerlik te fentilearjen en ôf te kuoljen. It hjoeddeiske [[Al Fahidi Historical Neighbourhood]] jout in byld fan dy tradisjonele boustyl.

[[Ofbyld:Old Dubai Creek.jpg|thumb|right|Khor Dubai mei it âlde stedsgebiet en de moderne bebouwing.]]
=== De modernisearring ûnder Rashid bin Saeed ===
Yn 1958 waard [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] hearsker fan Dûbai. Hy soe de ûntwikkeling fan it emiraat de kommende tritich jier sterk beynfloedzje. Syn belied wie rjochte op it ferbetterjen fan ynfrastruktuer en it ûntwikkeljen fan Dûbai ta in ynternasjonaal hannels- en transportknooppunt.

In wichtich projekt wie it ferdjipjen en ferbreedzjen fan Khor Dubai. Troch de ferbettering fan 'e wetterwei koene gruttere skippen de haven berikke. Dat makke it mooglik om mear guod troch Dûbai te ferfieren en fersterke de posysje fan 'e stêd as hannelshaven.

Ek waarden diken, skoallen, wenwiken en oare foarsjennings oanlein. De modernisearring fan 'e stêd waard foar in part finansierd mei lieningen en ynkomsten út hannel en letter oalje.

=== De ûntdekking fan oalje ===
Yn 1966 waard oalje fûn yn it gebiet fan Dûbai. Dat wie in kearpunt yn 'e skiednis fan it emiraat. De oaljeproduksje wie folle lytser as dy fan Abu Dhabi, mar de ynkomsten levere de regearing genôch kapitaal om grutte ynvestearrings te dwaan yn ynfrastruktuer. De eksport fan oalje begûn yn 1969.

De oalje-ynkomsten waarden brûkt foar ûnder mear wegen, elektrisiteit, wetterfoarsjenning, sûnenssoarch, ûnderwiis, havenynfrastruktuer en stedsûntwikkeling. Dêrmei waard de basis lein foar de rappe groei fan 'e folgjende desennia.

Oars as yn guon oare Golfsteaten waard oalje net it ienige ekonomyske model. De regearing bleau swier ynvestearjen yn hannel, havens, loftfeart, toerisme en finansjele tsjinsten.

=== De foarming fan 'e Feriene Arabyske Emiraten ===
Oan 'e ein fan 'e jierren 1960 waard dúdlik dat Grut-Brittanje syn militêre en politike oanwêzigens yn 'e Golf beëinigje soe. De hearskers fan 'e emiraten begûnen dêrom te ûnderhanneljen oer in nije politike gearwurking.

Op 18 febrewaris 1968 moete [[Zayed bin Sultan Al Nahyan]], de hearsker fan Abu Dhabi, [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] fan Dûbai by Al Samha. Dat treffen wie in wichtich momint yn 'e ûntwikkeling nei in federaasje. Letter dat jier waard yn Dûbai in konstitúsjonele konferinsje hâlden mei de hearskers fan 'e emiraten en Bahrein en Katar.

Op 2 desimber 1971 waard de [[Feriene Arabyske Emiraten]] oprjochte troch Abu Dhabi, Dûbai, Sharjah, Ajman, Umm Al Quwain en Fujairah. [[Ras Al Khaimah]] sleat him yn 1972 by de federaasje oan. Dûbai waard ien fan 'e sân emiraten en spile dêrnei in hieltyd wichtiger rol yn 'e nije steat.

=== De haven fan Jebel Ali ===
In folgjende grutte stap yn 'e ekonomyske ûntwikkeling wie de oanlis fan [[Jebel Ali Port]] yn it súdwesten fan 'e stêd. De haven waard ûntwikkele as in djipwetterhaven dy't grutte frachtskippen ûntfange koe.

Rûnom de haven ûntstie in grut yndustry- en logistyk gebiet. De kombinaasje fan haven, frije ekonomyske sône en goede ferbiningen mei it ynlân makke Dûbai oantreklik foar ynternasjonale hannelsbedriuwen.

De ûntwikkeling fan Jebel Ali paste yn 'e strategy om Dûbai minder ôfhinklik te meitsjen fan oalje. Hannel en logistyk waarden dêrmei ien fan 'e pylders fan 'e moderne ekonomy.

=== Loftfeart en ynternasjonale hannel ===
Ek de loftfeart waard in wichtich ûnderdiel fan 'e strategy. [[Dubai International Airport]] groeide út fan in regionale lofthaven ta in grut ynternasjonaal knooppunt.

De oprjochting fan [[Emirates (loftfeartmaatskippij)|Emirates]] yn 1985 fersterke de ynternasjonale posysje fan Dûbai. De loftfeartmaatskippij groeide út ta ien fan 'e grutste ynternasjonale ferfierders fan 'e wrâld en brûkte Dûbai as sintraal oerstapplak tusken Jeropa, Aazje, Afrika en Oseaanje.

=== De frije ekonomyske sônes ===
Dûbai ûntwikkele yn 'e jierren 1980 en 1990 ferskate [[frije ekonomyske sône]]s. Bedriuwen dy't har dêr fêstigen, krigen ûnder bepaalde betingsten foardielen op it mêd fan belesting, eigendom en hannel. De [[Jebel Ali Free Zone]] wie ien fan 'e earste en waard in model foar lettere frije sônes. Letter folgen spesjalisearre gebieten foar ûnder oare media, ynternetbedriuwen, finansjele tsjinsten en technology. Dy beliedskeuzes makken Dûbai oantreklik foar bûtenlânske bedriuwen en droegen by oan de rappe diversifikaasje fan 'e ekonomy.

=== De ûntwikkeling sûnt de jierren 1990 ===
Yn 'e jierren 1990 waard Dûbai hieltyd mear in ynternasjonaal toeristysk en saaklik sintrum. De stêd boude grutte hotels, winkelkompleksen en wolkekliuwers. Yn 1999 waard it [[Burj Al Arab]] iepene, dat in nij symboal fan 'e stêd waard.

Tagelyk waarden nije kustgebieten ûntwikkele. Mei projekten lykas [[Palm Jumeirah]] waard besocht om nije wen- en toeristyske gebieten oan te lizzen op lân dat op 'e see wûn waard.

De stêd feroare dêrmei fan in regionale hannelsstêd yn in wrâldwide metropoal. De befolking groeide yn in pear desennia fan in pear hûnderttûzen nei miljoenen.

=== De 21e iuw ===
Yn 'e earste jierren fan 'e 21e iuw waard de modernisearring fan Dûbai noch folle grutter. Grutte projekten waarden lansearre foar wolkekliuwers, hotels, winkelkompleksen, wenwiken en keunstmjittige eilannen.

[[Ofbyld:DubaiSkyline.JPG|thumb|left|De skyline fan Dûbai yn 'e 21e iuw.]]
It grutste symboal fan dy ûntwikkeling waard de [[Burj Khalifa]]. De toer waard op 4 jannewaris 2010 iepene en is mei 828 meter it heechste gebou fan 'e wrâld. Om 'e toer hinne waard [[Downtown Dubai]] ûntwikkele, mei ûnder oare de [[Dubai Mall]].

=== De finansjele krisis fan 2008–2009 ===
De rappe ûntwikkeling wie foar in grut part basearre op ynvestearrings yn ûnreplik guod en ynfrastruktuer. De wrâldwide finansjele krisis fan 2008–2009 makke dêr in abrupt ein oan.

Prizen fan ûnreplik guod foelen, finansiering waard dreger en ferskate grutte bouprojekten waarden fertrage of stopset. De krisis liet sjen dat de ekonomy fan Dûbai kwetsber wêze koe foar ynternasjonale finansjele skommelingen.

Nei de krisis herstelde de ekonomy stadichoan. De stêd bleau ynvestearjen yn toerisme, loftfeart, logistyk, finansjele tsjinsten, hannel en technology.

=== Expo 2020 ===
In nij hichtepunt wie de organisaasje fan [[Expo 2020]] yn Dûbai. De wrâldtentoanstelling waard oarspronklik foar 2020 pland, mar waard fanwegen de [[COVID-19-pandemy]] útsteld en fûn plak fan oktober 2021 oant maart 2022.

It terrein fan Expo 2020 waard oanlein yn 'e buert fan Al Maktoum International Airport en Jebel Ali. It evenemint luts besikers út in grut tal lannen en waard brûkt om Dûbai te profilearjen as in ynternasjonaal sintrum foar hannel, technology en ynnovaasje.

=== Dûbai yn 'e 21e iuw ===
Yn 'e 21e iuw hat Dûbai him ûntwikkele ta in wrâldstêd mei in ekonomy dy't folle minder ôfhinklik is fan oalje as yn 'e jierren 1960. De stêd is in wichtich sintrum wurden foar ynternasjonale hannel, finansjele tsjinsten, loftfeart, toerisme, logistyk en ûnreplik guod.

De ûntwikkeling giet noch altyd troch. Nije wiken, ferfiersferbiningen en grutte ynfrastruktuerprojekten wurde oanlein. Tagelyk wurdt mear omtinken jûn oan duorsumens, skjinne enerzjy en it ferminderjen fan 'e ôfhinklikheid fan auto's en fossile brânstoffen.

De skiednis fan Dûbai wurdt dêrmei karakterisearre troch in tige rappe oergong fan in lytse kustdelsetting mei in ekonomy basearre op fiskerij en pearels nei in moderne wrâldstêd. De Khor Dubai, de hannel en de strategyske lizzing foarmen de basis fan dy ûntwikkeling; oalje levere it kapitaal foar de earste grutte modernisearring, wylst hannel, ynfrastruktuer en ekonomyske diversifikaasje de groei dêrnei fierder oanstjoerden.

== Bestjoer en polityk ==
[[Ofbyld:Mohammed Bin Rashid Al Maktoum at the World Economic Forum Summit on the Global Agenda 2008 2.jpg|thumb|Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum]]
Dûbai is ien fan 'e sân emiraten fan 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]]. It emiraat wurdt bestjoerd troch de famylje Al Maktoum. De hearsker fan Dûbai is tagelyk de [[fise-presidint en premier fan 'e Feriene Arabyske Emiraten]].

Sûnt 2006 is [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]] hearsker fan Dûbai. Hy is ek premier en fise-presidint fan 'e Feriene Arabyske Emiraten.

Oars as yn in protte Europeeske stêden wurdt it gemeentlik bestjoer net foarme troch in keazen gemeenteried dy't it sintrum fan 'e politike macht is. It bestjoer fan it emiraat wurdt laat troch de hearsker en de oerheid fan Dûbai. In wichtige bestjoerlike ynstelling is de [[Dubai Municipality]], dy't ûnder mear ferantwurdlik is foar stedsplanning, ynfrastruktuer, folkssûnens en miljeubehear.

== Befolking ==

Dûbai hat in tige fluch groeiende en ynternasjonale befolking. De grutte mearderheid fan 'e ynwenners hat gjin Emiratyske nasjonaliteit. De bûtenlânske befolking komt út in grut tal lannen, benammen út Súd- en Súdeast-Aazje, oare Arabyske lannen en Jeropa.

De befolking is sterk konsintrearre yn it beboude kustgebiet. Troch de grutte deistige ynstream fan arbeiders, pendelders en toeristen is de befolking dy't oerdeis yn 'e stêd oanwêzich is grutter as it tal permaninte ynwenners.

De rappe befolkingsgroei hinget nau gear mei de ekonomyske ûntwikkeling. Nije ynwenners komme benammen foar wurk yn bou, tsjinstferliening, hannel, toerisme, finansjele tsjinsten, technology en oare sektoaren.

== Taal en religy ==

De offisjele taal fan 'e Feriene Arabyske Emiraten is [[Arabysk]], mar yn Dûbai wurdt [[Ingelsk]] tige wiid brûkt. Troch de grutte bûtenlânske befolking binne ek talen as [[Hindi]], [[Urdu]], [[Maleisk]], [[Bengaalsk]], [[Tagalog]] en ferskate Jeropeeske talen yn it deistich libben te hearren.

De [[islam]] is de offisjele religy fan it lân. Yn Dûbai binne lykwols ek grutte mienskippen fan [[kristendom|kristenen]], [[hindoeïsme|hindoes]], [[sikhisme|sikhs]] en oare godstsjinsten. Der binne ferskate tsjerken, hindoeïstyske timpels en oare religieuze gebouwen.

== Ekonomy ==

Dûbai is ien fan 'e wichtichste ekonomyske sintra fan it Midden-Easten. De ekonomy is sterk diversifisearre en is tsjintwurdich mar foar in lyts part ôfhinklik fan oalje. Yn 2024 bedroech it bruto binnenlânsk produkt fan it emiraat AED 442,9 miljard yn konstante prizen en AED 540,7 miljard yn aktuele prizen. De ekonomy groeide dat jier mei 3,2% yn konstante prizen.

Wichtige ekonomyske sektoaren binne:

* hannel en logistyk;
* toerisme;
* loftfeart;
* finansjele tsjinsten;
* ûnreplik guod;
* bou;
* ynformaasjetechnology;
* media en kommunikaasje;
* detailhannel;
* horeka;
* profesjonele en saaklike tsjinsten.

=== Hannel en logistyk ===

Troch de strategyske lizzing tusken Jeropa, Aazje en Afrika is Dûbai in wichtich hannelsknooppunt. [[Jebel Ali Port]] is ien fan 'e grutste havenkompleksen fan 'e wrâld en spilet in wichtige rol yn 'e ynternasjonale kontenerhannel.

De frije ekonomyske sônes fan Dûbai hawwe in wichtige rol spile yn it oanlûken fan bûtenlânske bedriuwen. Bedriuwen kinne har dêr rjochtsje op ynternasjonale hannel, logistyk, technology, media en finansjele tsjinsten.

=== Finansjele sektor ===
Dûbai is in wichtich finansjeel sintrum. It [[Dubai International Financial Centre]] (DIFC) is in spesjale finansjele sône mei in eigen juridysk en regeljouwingskader foar finansjele bedriuwen.

Yn en om it DIFC binne banken, fersekeringsmaatskippijen, ynvestearringsfûnsen, advokatekantoaren en oare finansjele tsjinsten fêstige.

=== Unreplik guod ===
De bou- en ûnreplik-guodsektor is ien fan 'e meast sichtbere ûnderdielen fan 'e ekonomy fan Dûbai. Sûnt de jierren 1990 binne grutte nije wenwiken, kantoargebouwen, hotels en winkelgebieten boud.

De sektor hat ek grutte fluktuaasjes kend. Nei de boaiem fan 'e finansjele krisis fan 2008–2009 kaam in nije perioade fan sterke groei. Projekten wurde sawol foar ynwenners as foar ynternasjonale ynvestearders ûntwikkele.

== Toerisme ==
Toerisme is ien fan 'e wichtichste pylders fan 'e ekonomy. Dûbai lûkt besikers mei syn strannen, waarme klimaat, winkelkompleksen, hotels, restaurants, wolkekliuwers en grutte eveneminten.

Ta de bekendste toeristyske attraksjes hearre:

* de [[Burj Khalifa]];
* de [[Burj Al Arab]];
* [[Palm Jumeirah]];
* [[Dubai Mall]];
* [[Dubai Fountain]];
* [[Dubai Marina]];
* [[Museum of the Future]];
* [[Deira]] en de tradisjonele souks;
* [[Jumeirah Mosque]];
* de woastyngebieten om 'e stêd hinne.

Dûbai hat him ek ûntwikkele ta in wichtich sintrum foar kongressen, tentoanstellingen en ynternasjonale eveneminten.

== Ferkear en ferfier ==
Troch syn geografyske posysje en ekonomyske betsjutting hat Dûbai in tige wiidweidich ferfiersnetwurk. De stêd wurdt betsjinne troch snelwegen, in metro, trams, bussen, taksys en wetterferfier.

=== Weiferfier ===
De wichtichste ferkearsier is [[Sheikh Zayed Road]], dy't fan Dûbai yn 'e rjochting fan Abu Dhabi rint. Oare wichtige wegen binne ûnder mear [[Sheikh Mohammed bin Zayed Road]] en [[Al Khail Road]].

Troch de rappe befolkingsgroei en de grutte ôfhinklikheid fan de auto hat Dûbai geregeld lêst fan ferkearsopstoppings. De oerheid hat dêrom swier ynvestearre yn iepenbier ferfier.

=== Metro ===
De [[Dubai Metro]] waard yn 2009 iepene en wie de earste folslein automatyske metro yn it Midden-Easten. It netwurk bestiet út de [[Reade Line (Dubai Metro)|Reade Line]] en de [[Griene Line (Dubai Metro)|Griene Line]]. De beide linen ferbine ûnder oare de wichtichste wen-, saaklike en toeristyske gebieten fan 'e stêd.

De metro hat ek ferbiningen mei de terminals fan [[Dubai International Airport]]. De [[Dubai Tram]] ferbynt gebieten om Dubai Marina en Jumeirah Beach Residence.

=== Bussen en taksys ===
It busnetwurk wurdt beheard troch de [[Roads and Transport Authority]] (RTA). Bussen foarmje in oanfolling op de metro en ferbine ek gebieten dy't net streekrjocht oan in metrostasjon lizze.

Taksys binne tige wiid beskikber en foarmje in wichtich ûnderdiel fan it stedsferfier. Ek ride der ferskate ride-hailingtsjinsten.

=== Wetterferfier ===
De Khor Dubai wurdt brûkt foar tradisjonele ''abras'', wetterbussen en oare foarmen fan iepenbier wetterferfier. De âlde ''abra''-ferbiningen tusken Deira en Bur Dubai binne tagelyk in populêre toeristyske attraksje.

=== Loftfeart ===
[[Dubai International Airport]] (DXB) is de wichtichste lofthaven fan 'e stêd en ien fan 'e wichtichste ynternasjonale fleanfjilden fan 'e wrâld. It is de thúsbasis fan [[Emirates (loftfeartmaatskippij)|Emirates]].

Tichtby de súdlike stedsrâne leit [[Al Maktoum International Airport]] op [[Dubai World Central]]. Dêr wurdt in grutte útwreiding fan 'e lofthaveninfrastruktuer pland. De úteinlike bedoeling is om dêr in folle grutter ynternasjonaal loftfeartknooppunt te ûntwikkeljen.

== Haven ==

[[Jebel Ali Port]] is de grutste haven fan Dûbai en ien fan 'e wichtichste havens fan it Midden-Easten. De haven is ferbûn mei in grut yndustry- en logistyk gebiet en foarmet in wichtich ûnderdiel fan 'e hannelsynfrastruktuer fan it emiraat.

De haven wurdt eksploitearre troch [[DP World]], in yn Dûbai fêstige ynternasjonale haven- en logistykûndernimming.

== Arsjitektuer ==
Dûbai is ferneamd om syn moderne skyline en grutskalige arsjitektuer. De stêd hat sûnt de jierren 1990 in enoarme transformaasje ûndergien, mei in grut tal wolkekliuwers en futuristysk ûntwurpen gebouwen.

=== Burj Khalifa ===
De [[Burj Khalifa]] is mei in hichte fan 828 meter it heechste gebou fan 'e wrâld. It gebou waard yn 2010 iepene en is it sintrale elemint fan Downtown Dubai.

=== Burj Al Arab ===
De [[Burj Al Arab]] is in lúks hotel dat op in keunstmjittich eilân foar de kust fan Jumeirah boud is. De foarm fan it gebou is ynspirearre troch it seil fan in tradisjonele Arabyske boat.

=== Palm Jumeirah ===
[[Palm Jumeirah]] is in grut keunstmjittich eilân yn 'e foarm fan in palmbeam. It eilân is ûnderdiel fan in grutter kustûntwikkelingsprojekt en hat hotels, apparteminten, filla's, restaurants en strannen.

== Kultuer ==
De kultuer fan Dûbai is in mingsel fan tradisjonele Arabyske en moderne ynternasjonale ynfloeden. Hoewol't de stêd sterk modernisearre is, bliuwe tradisjonele muzyk, dûns, klean, gastronomy en islamityske feestdagen in wichtich part fan it kulturele libben.

It [[Al Fahidi Historical Neighbourhood]] is ien fan 'e âldste bewarre stedsdielen. Hjir binne tradisjonele gebouwen mei wynfangers, smelle strjitten en binnenhôven bewarre bleaun.

It [[Dubai Museum]] en it [[Al Shindagha Museum]] jouwe omtinken oan 'e skiednis fan 'e stêd en de ûntwikkeling fan in lytse hannelsdelsetting ta in moderne wrâldstêd.

=== Musea ===
Ta de wichtige musea en kulturele ynstellingen hearre:

* [[Museum of the Future]];
* [[Al Shindagha Museum]];
* [[Etihad Museum]];
* [[Dubai Museum]] yn [[Al Fahidi Fort]];
* [[Jameel Arts Centre]].

== Underwiis ==
Dûbai hat in grut tal universiteiten en hegeskoallen. In wichtich part fan it heger ûnderwiis wurdt fersoarge troch bûtenlânske universiteiten dy't yn Dûbai in kampus hawwe.

De [[Dubai International Academic City]] is in grut ûnderwiiskompleks dêr't ferskate ynternasjonale ûnderwiisynstellingen fêstige binne.

Ek it [[Dubai Knowledge Park]] is wichtich foar ûnderwiis, training en profesjonele ûntwikkeling.

== Media ==
Dûbai is in wichtich mediacentrum foar it Midden-Easten. Yn [[Dubai Media City]] binne in grut tal ynternasjonale en regionale media- en kommunikaasjebedriuwen fêstige.

De stêd hat ek in wichtige rol yn reklame, filmproduksje, televyzje en digitale media.

== Sport ==

Sport is in wichtich ûnderdiel fan it toeristyske en kulturele libben fan Dûbai. De stêd organisearret ynternasjonale wedstriden yn ûnder oare [[fuotbal]], [[tennis]], [[golf]], [[hynstesport]] en [[motorsport]].

It [[Dubai Tennis Championships]] is in bekend ynternasjonaal tennistoernoai. De [[Dubai World Cup]] is ien fan 'e grutste hynstekoersen fan 'e wrâld.

Ek de [[Dubai Rugby Sevens]] lûkt alle jierren in grut ynternasjonaal publyk.

== Miljeu ==
De rappe stedsgroei hat grutte gefolgen foar it miljeu. Dûbai hat in heech enerzjyferbrûk troch airconditioning, ûntsalting fan seewetter, ferfier en de grutte gebouwen.

De oerheid hat dêrom ferskate programma's ûntwikkele foar duorsume enerzjy, enerzjybesparring en iepenbier ferfier. De [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum Solar Park]] is ien fan 'e grutste sinne-enerzjyprojekten yn 'e regio.

In oar wichtich probleem is wetter. Troch it woastynklimaat is natuerlik swiet wetter tige beheind en is Dûbai sterk ôfhinklik fan ûntsalting.

== Problemen en krityk ==
De flugge ûntwikkeling fan Dûbai hat ek krityk oproppen. Benammen de arbeidsomstannichheden fan migrearjende arbeiders yn 'e bou- en tsjinstesektor hawwe ynternasjonaal omtinken krigen. Kritisy hawwe wiisd op lege leanen, lange wurktiden, ôfhinklikheid fan wurkjouwers en de kwetsbere posysje fan bûtenlânske arbeiders.

Ek de grutte ôfhinklikheid fan bûtenlânske arbeid, de hege kosten fan wenjen, de sterke groei fan ûnreplik guod en de miljeugefolgen fan 'e rappe urbanisaasje binne ûnderwerpen fan debat.

Tagelyk hawwe de autoriteiten de ôfrûne jierren ferskate arbeidsrjochtlike en ekonomyske herfoarmingen trochfierd. Dûbai bliuwt him profilearjen as in iepen, ynternasjonaal bedriuws- en toerismesintrum.

== Bestjoerlike yndieling ==
It stedsgebiet fan Dûbai bestiet út in grut tal wiken en stedsdielen. Bekende gebieten binne ûnder oare:

* [[Deira]];
* [[Bur Dubai]];
* [[Al Barsha]];
* [[Jumeirah]];
* [[Downtown Dubai]];
* [[Business Bay]];
* [[Dubai Marina]];
* [[Jumeirah Beach Residence]];
* [[Palm Jumeirah]];
* [[Jebel Ali]];
* [[Dubai Silicon Oasis]];
* [[Dubai Internet City]];
* [[Dubai Media City]].

== Bekende gebouwen en plakken ==
* [[Burj Khalifa]]
* [[Burj Al Arab]]
* [[Dubai Mall]]
* [[Palm Jumeirah]]
* [[Dubai Marina]]
* [[Jumeirah Mosque]]
* [[Al Fahidi Fort]]
* [[Museum of the Future]]
* [[Dubai Opera]]
* [[Dubai Frame]]
* [[Jebel Ali Port]]
* [[Dubai International Airport]]

== Sjoch ek ==
* [[Dûbai (emiraat)]]
* [[Feriene Arabyske Emiraten]]
* [[Abu Dhabi]]
* [[Sharjah]]
* [[Burj Khalifa]]
* [[Dubai International Airport]]
* [[Dubai Metro]]
* [[Emirates (loftfeartmaatskippij)]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.dubai.ae/ Offisjele webside fan Dûbai]
* [https://www.visitdubai.com/ Visit Dubai]

{{Commonscat|Dubai}}

{{Koördinaten|25_15_51_N_55_17_24_E_region:NL_type:building|25° 15' NB, 55° 17' EL}}

{{DEFAULTSORT:Dubai (sted)}}
[[Kategory:Dûbai| ]]
[[Kategory:Plak yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Emiraat Dûbai]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 18e iuw]]</text>
      <sha1>rz54qhn9dh6q6bjgrs64b6kpxungntn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francesco Carotta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43351</id>
    <revision>
      <id>1239330</id>
      <parentid>1236852</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46640-96</username>
        <id>59511</id>
      </contributor>
      <origin>1239330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27226" sha1="rgmtj007i7oyp2r2u6hjbqftz8f00cd" xml:space="preserve">{{Twifel}}
[[File:FrancescoCarotta.jpg|thumb|Francesco Carotta (2007)]]

[[Ofbyld:Francesco Carotta mei útjouwer Pierik 7.jpg|thumb|''Carotta, Kees Sluys (VPRO)) en syn útjouwer Pierik (Aspekt) (rj) nei ôfrin fan de premjêre Gospel of Caesar, Utert 2007'']]
[[Ofbyld:Francesco Carotta begjin lêzing 5-05.JPG|thumb|''begjin fan de lezing by Broese en Kemink yn Utert'']]
[[Ofbyld:Francesco Carotta ôfrin lêzing publyk 5-05.JPG|thumb|''ôfrin lêzing yn Utert'']]
'''Francesco Carotta''' ([[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[1946]]) is in [[Itaalje|Italjaanske]] eardere IT-ûndernimmer &lt;ref&gt; Carotta founded the IT company Legenda Informationssysteme, which specialized on OCR and EDP for press archives and documentation centers. In Paris he worked for Cora, a company specializing on linguistic technology and artificial intelligence. 
Cf.citizendium.org, Arne Eickenberg. &lt;/ref&gt;, publisist en yngenieur,&lt;ref&gt;Cf. Carotta's [http://carotta.de/subseite/autor.html vita].&lt;/ref&gt; en ek in ûnôfhinklik taalkundige en filosoof.&lt;ref&gt;Cf. {{aut|Maria Wyke}} 2007 ;''Caesar: A Life in Western Culture'' |isbn=978-1-86207-662-4 |publisher=Granta, Londen side 254.&lt;/ref&gt; Carotta is mei-oprjochter fan de Dútske krante ''[[die Tageszeitung]]''.&lt;ref&gt;&quot;Cham&quot;; Heide Platen, &quot;Die Legende von der taz aus dem ID&quot;, ''die tageszeitung'', 04-17-1984, side 5.&lt;/ref&gt; As auteur is er bekend wurden mei syn kontroversjele teory dat de teksten oer [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus fan Nazaret]] ôfkomstich binne út de boarnen oer [[Julius Caesar]].
Nei in stikmannich publikaasjes yn blêden en de kranten ''Stadtzeitung für Freiburg'' (april 1989) en ''die tageszeitung'' (Berlyn, 23-12-1991), publisearre Carotta syn fyzjes yn de boeken ''War Jesus Caesar? 2000 Jahre Anbetung einer Kopie'' (1999) en yn wittenskiplike tiidskriften sa as it Italjaanske Quaderni Di Storia, ''Il Cesare incognito - Da Divo Giulio a Gesù'' (2003).&lt;ref&gt;Francesco Carotta, &quot;Il Cesare incognito — Da Divo Giulio a Gesù&quot;, yn: Luciano Canfora (ed.), ''Quaderni di Storia'' 57, Milan 2003.&lt;/ref&gt; De teory waard ek oerset yn it Nederlânsk, Ingelsk en Spaansk.&lt;ref&gt;''Was Jezus Caesar? Over de Romeinse oorsprong van het Christendom. Een onderzoek'' (2002); ''Jesus was Caesar. On the Julian Origin of Christianity'' (2005). Jan van Friesland (letter haadredakteur by [[Omrop Fryslân]]) makke in dokumintêre oer Carotta syn ûndersyk: ''It Evangeelje fan Caesar'' (2008).&lt;/ref&gt;

== Diegetyske transposysje ==
Nei it fergelykjen fan de ferslaggen oer [[Julius Caesar]] (± 100 f.Kr. - 44 f.Kr.) en de [[Romeinske Boargerkriich]] fan de histoarisy [[Libbens fan de Tolve Caesars|Suetonius]], [[Appianus]], [[Kassius Dio]] en [[Plutarchus]] mei it [[Evangeelje fan Markus]], kaam Carotta ta de konlúzje dat Markus syn ferhaal oer [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] basearre wie op de [[Divus Iulius]]-kultus, de kultus fan de [[fergoading|fergoade]] [[Julius Caesar]]. Carotta wol hawwe dat it [[Evangeelje fan Markus]] it ferhaal is fan de Romeinske boargeroarloch fan Caesar's oerstekken fan de [[Rubikon]] oant syn dea, begraffenis en de ein fan de republyk, yn in ferbastere foarm fannijs beskriuwt; Jezus syn libben en ferkundiging fan syn doop yn de Jordaan oant syn fêstnimming, [[Krusiging fan Jezus|krusiging]] en [[Opstanning fan Jezus|opstanning]] as parallel fan Ceasars lêste jierren. &lt;ref&gt; Carotta ferwiist nei de teolooch Ethelbert Stauffer dy't selde skaaimerken sjocht tussen beide lijensskiednissen fan Caesar en Kristus. [http://nl.wikipedia.org/wiki/Ethelbert_Stauffer] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; http://en.wikipedia.org/wiki/Ethelbert_Stauffer &lt;/ref&gt; Carotta brûkt foar de ferklearring fan it ûntstean fan it evangeelje in term fan [[Gérard Genette]],&lt;ref&gt;Gérard Genette, ''Palimpsestes: La littérature au second degré'', Paris 1982&lt;/ref&gt;, ''[[diegesis|diegetyske]] transposysje'' (it op’en nij ferheljen fan in ferhaal yn in oare romtlike en/of tiid kontekst); it nije ier-kristlike ferhaal oer Jezus mei tekstferoarings dat him yn in oar gebiet ôfspilet, soe ûntstien wêze troch in proses fan kopiëarflaters, ferkeard oersette wurden, foute útlis fan wurden en oanpassings en redaksje yn in oare kulturele kontekst om politike redenen. De úteinlike foarm fan de nije religy, dy’t de Juliaanske kultus fannijs útlizze moast mei as doel dat dy de Flaviaanske polityk, benammen foar Palestina, fertuten dwaan soe, waard ynfierd ûnder [[Fespasianus]] en de histoarikus [[Flavius Josephus]], waans ''vita'' ek de basis foarme foar it libbensferhaal fan de apostel Paulus sa’t dat ferhelle wurdt yn Hannelingen fan de Apostels, haadstik 2. Neffens  Carotta is Jezus dêrom de Divus Iulius fan de Flaviaanske dynasty ([[69]] – [[96]]). Benammen de Flaviaan keizer [[Konstantyn de Grutte]], dy’t it Kristendom foar syn ryk omearme, soe him tige bewust west hawwe fan it strategysk potinsjeel fan de Julius-kultus yn de nije foarm. Carotta sjocht in kontinuïteit fan de Divus Julius kultus, wêrby't de Romeinske oarsprong ferklearjend is &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Escorial_en.pdf &lt;/ref&gt; foar sawol de teksten fan it Nije Testamint as foar de tradysje &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/events/lhc_nl.html&lt;/ref&gt;, liturgy en ikonografy &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Orpheos_Bakkikos_en.pdf &lt;/ref&gt;fan it lettere Kristendom. 

== Breder perspektyf ==
Yn 2008 sette Carotta syn teory yn in breder perspektyf troch in relaasje te lizzen mei it saneamde amulet Orpheos Bakkikos, dat oant no ta fraachtekens oprôp wat echtens onbelanget. Yn in artikel foar de teologyske akademy fan it aartsdiocees fan Sevilla leinen taalkundige Carotta en histoarikus Arne Eickenberg nije arguminten op it kleed troch oan te toanen dat dit amulet te dwaan hat mei Caesar syn kremaasje. &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Orfeo_Baquico.pdf &lt;/ref&gt;
Eickenberg ferdjippe de teory fan Carotta troch oan te toanen dat der grutte oerienkomsten besteane tusken de frjemde natuerferskynsels by de krúsiging yn it ferhaal oer Jezus en de neisleep by de dea fan 
Caesar. &lt;ref&gt; http://divusjulius.wordpress.com/2010/04/01/darknesshour6&lt;/ref&gt; De Utertske oersetter en undersiker fan it wurk fan Carotta, Tommie Hendriks &lt;ref&gt;http://www.linkedin.com/pub/tommie-hendriks/a/134/7a0 &lt;/ref&gt;, beskreau op grûn fan de boarnen de trije dagen fan rou en lulkens nei Caesar syn dea. &lt;ref&gt;http://tommiehendriks.wordpress.com/tag/rouw-en-razernij-om-caesar&lt;/ref&gt;
Earder seach de teolooch Ethelbert Stauffer in relaasje tusken de kristlike tradysje en de dea fan Caesar:
'It Romeinske folk ferhearlike de deade Caesar yn in unike passy-liturgy, dy't de âlde easterske kleilieten foar de dea fan 'e grutte goaden fan' e segen echoet, en in protte fan dy motiven litte in ferrassend ferbân sjen mei de Goedfreedliturgy fan 'e Roomske mis. 'Dy't ik rêden haw, hawwe my slein', songen se yn 'e namme fan 'e fermoarde. En Antonius ferklearre foar de timpel fan Fenus, dêr't it lichem fan de soan fan 'e goadinne yn lei: 'Wierlik kin de man net fan dizze wrâld wêze waans wurk wie om te rêden wêr't immen rêden wurde moast.' &lt;ref&gt; https://dejister.wordpress.com/about/&lt;/ref&gt;
Ek de klassikus Juan Alberto Humanes sjocht oerienkomsten tussen de kremaasje fan Caesar en krusiging fan Kristus. 
De taalkundigen Subba Raju en Bh.V.N. Lakshmi konkludeare dat persoanen en plakken yn beide tekstgroepen deselde funksje hawwe. &lt;ref&gt; https://www.academia.edu/28010044/LITERATURE_TO_RELIGION_AND_RELIGION_TO_LITERATURE_CHANGING_COLOURS_OF_THE_BIBLE&lt;/ref&gt;
Neffens Carotta is de historyske persoan fan Fulvia verburgen efter Maria Magdalena. Fulvia, as frou fan Markus Antonius, hie in wichtige rol yn de dagen nei de dea fan Caesar, sa as Maria Magdalena yn it Kristusferhaal. 
&lt;ref&gt; Fulvia—the creator of the Good Friday liturgy? The second consequence is that with the determination of Caesar’s funeral day, the authorship of the Christian Good Friday liturgy is definite as well. In fact, during the 1950’s, the theologian Ethelbert Stauffer recognized Caesar’s funeral ritual as a unique passion liturgy, later found in the Roman Good Friday liturgy.12 As we have seen, the staging of Caesar’s funeral has to be attributed to Fulvia,13 then the wife of Antonius. Antonius held the eulogy, and Fulvia had Caesar’s bloodstained garments,14 and even his bloody, defiled corpse on display for the people, using an effigy fastened to a cross- shaped tropaeum raised above the bier.15 This incited the people to revolt and thus, we thank Fulvia for the original performance of Easter, as it is reflected in Christian Easter, i. e. the most important, and for a long time, only Christian celebration.  https://carotta.de/subseite/texte/articula/Fulvia_en.pdf&lt;/ref&gt; 
Njonken djipgeand taalkundig ûndersyk hat Carotta ek op it mêd fan archeology en numismatika de teorie fierder 
útwreide.&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Sulla_postura_del_Cesare_Tuscolo.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/CesareTuscolo_CorriereDelTicino_nl.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Briefe_ErikaSimon.pdf&lt;/ref&gt;

== 666: kaai ta ûntslúting fan de Iepenbiering fan Jehannes ==
Carotta stelt dat de eardere ynterpretaasjes fan it getal 666, it teken fan it beest yn de [[Iepenbiering fan Jehannes]] dy't ferwize soenen nei lettere Romeinske keizers as [[Nero]] of [[Domitianus]], achterhelle binne. Neffens him sit efter 666 [[Kleopatra VII|Kleopatra]], de keninginne fan it keninkryk Egypte. Trije sifers yn de boarnen ferwize alinnich nei har: 

1. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) = 616

2. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) N(εωτερα) = 666

3. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) N(εωτερα) = 665 
&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Apokalypse_de.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://studiewinkel.nl/product/9789464872408/666-Die-Offenbarung-des-Johannes-als-Verklarung-der-Taten-Octavians&lt;/ref&gt;

De Apokalyps fan Jehannes is in diegetyske transposysje fan 'e dieden fan' e jonge en nije Caesar, Octavianus. It is syn iepenbiering, syn propaganda foar de slach by Filippi, syn syktocht nei de erkenning, de oarloch tsjin Kleopatra en Antonius en de oprjochting fan Nicopolis, 'it nije Jeruzalim'. Sjoch it fraachpetear mei Jan van Friesland (2026) &lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/2026/01/12/666&lt;/ref&gt; De ferneamde ensyklopedie Treccani.it akseptearre de kombinaasje Kleopatra = 666 as in jildende ferklearring, krekt as Britannica.

Carotta heakket ek oan by Jean-François Champollion, de ûntsjifferer fan de hiëroglyfen﻿. Hy sjocht yn de hiëroglyfen fan Cleopatra har kartouche in religieuze en dynastike boadskip: sy is de nije Isis, de mem dy’t oan ’e fergoade Caesar de godlike soan berne hat — krekt sa’t, yn ’e Romeinske symbolyk, Venus Genetrix de mem wie fan Aeneas en de foarâldlike line fan hearskers.

== Reaksjes ==
Nei in earste positive besprekking yn de útstjoering fan ''Buitenhof'' fan 1 desimber 2002 &lt;ref&gt;http://www.vpro.nl/programma/buitenhof/afleveringen/8881570/items/9609239/&lt;/ref&gt; neamde rjochtsgelearde, humanist en publisist [[Paul Cliteur]] it boek yn it programma NOVA fan 23 desimber 2002 in &quot;ontdekking die gelijk staat aan de denkbeelden van Darwin en Galileo en die de hele cultuurgeschiedenis omver gooit&quot;.&lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/echo/novatv.html&lt;/ref&gt; Willem Dijkhuis skreau:&quot; een perspektief op het Europees erfgoed dat na lezing in het geheugen gegrift blijft.&quot; &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/echo/hfd.html&lt;/ref&gt; De Spaanske preester Pedro García González skreau: 'To my astonishment, the Passion and the whole Gospel had a truly Roman context, and they do lead back to Julius Caesar.’ &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; De Dútsk-Portugeeske preester José Cabral haldt in mooglikheid iepen mar hat betingsten. Rev. José Cabral, dialog with Francesco Carotta in: Jan van Friesland, The Gospel of Caesar, documentary film, 2008, TC 01:41:11–01:42:22: &quot;It's self-evident that there was no room for the sheep, but only for the ass and the ox, when they came at night to be fed. I don't quite believe that it has something to do with Augustus, but it could be possible. But then you must keep a very strong faith in the child.&quot; &lt;/ref&gt; De [[Leien]]ske rjochtsfilosoof [[Andreas Kinneging]] neamde Carotta's boek op 24 desimber 2002 'it boek fan it jier 2002'. &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/echo/journaal.html &lt;/ref&gt; Neffens nijtestamintikus Henk Jan de Jonge bringt it boek ''niets dan klinkklare nonsens, ongefundeerde speculaties op basis van toevallige overeenkomsten tussen de weergaven van het leven van Julius Caesar en Jezus''.&lt;ref&gt;[http://www.leidenuniv.nl/mare/2003/19/10.html ''Jezus Christus, alias Julius Caesar'', Hans Ariëns, MARE 19, 6 febrewaris 2003]&lt;/ref&gt; Yn it blêd T.F. skriuwt De Jonge: ''De theorie van Carotta roept veel meer problemen op dan de theorie die Marcus terugvoert op oudere traditie aangaande een historische persoon Jezus. Carotta stelt ons constant voor nieuwe complicaties, die dan weer nieuwe hypothesen vereisen.'' &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/tf.html ''Carotta over Marcus en Jezus'', H.J. de Jonge yn T.F. – blêd fan de fakulteit fan de godgeleardheid fan Universiteit Leien 35.2 (jannewaris 2004) s. 3-13. &lt;/ref&gt; [[Henk Versnel]], âldhistoarikus kwalifisearre it mei 'Dit is in samling apekoal'. &lt;ref&gt;[http://www.leidenuniv.nl/mare/2003/19/10.html ''Jezus Christus, alias Julius Caesar'', Hans Ariëns, MARE 19, 6 febrewaris 2003]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.mareonline.nl/2003/21/brieven.html&lt;/ref&gt; 
De Nederlânske oersetter fan Carotta, de eksperiminteel psycholooch [[Tommie Hendriks]] beskreau yn in wiidweidich artikel de nuveraardige ûntfangst fan de teory yn Nederlân.&lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/dzh.html ''Was Jezus Caesar? – Receptie van een historische These'', Tommie Hendriks, yn: De Zwarte Hand, Utjouwerij Aspekt – Nû. 1 · 2004 – s. 119-157]&lt;/ref&gt; Fierders skreau Hendriks in monografy dêr't er sjen  lit dat Caesar op 17 maart 44 f.Kr. – ''tertia die'' – byset is, in ekstra bewiis foar Carotta’s syn teory.&lt;ref&gt;http://tommiehendriks.files.wordpress.com/2010/01/rr-recensie-tijdschrift-voor-geschiedenisx6.pdf Sjoch ek  literatuerlist.&lt;/ref&gt; De klassyk histoarikus Anton van Hooff kwalifisearre de teory fan Carotta as 'ateïstysk byleauwe' en pseudowittenskip.&lt;ref&gt;[http://www.skepsis.nl/carotta.html ''Atheïstisch bijgeloof'', Anton van Hooff; útj. [[Skepter]] 15 desimber 2002 (mei neiskrift 4 novimber 2007)&lt;/ref&gt; Histoarikus Thomas von der Dunk skreau: 'It klinkt hiel frjemd yn de earen, mar Carotta hat foar dizze stelling tal fan bewiizen.' &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/vn.html&lt;/ref&gt;De linguïst Fotis Kavoukopoulos sprekt oer de teory fan Carotta as 'a paradigm shift in the history of religion.' &lt;ref&gt; [Het evangelie van Caesar, tiidkoade:/tc 00:28:55:15 00:29:00:01]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.carotta.de/esub/preface.html,&lt;/ref&gt;De Nederlânske programmamakker [[Jan van Friesland]] makke in dokumintêre oer Francesco Carotta's teory dat Jezus feitlik Caesar wie. Op 2 novimber 2007 wie de premiêre yn Utert fan 'Het evangelie van Caesar-zoektocht naar de ware Christus'.&lt;ref&gt;http://www.vanfrieslandfilm.nl/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://divusjulius.wordpress.com/goc/&lt;/ref&gt; Yn de dokumintêre seit de Spaanske kultureel-antropolooch Francisco Rodríguez Pascual de teory fan Carotta &quot;mooglik&quot; en dêrom fan belang as wurkhypoteze.&lt;ref&gt;http://www.vanfrieslandfilm.nl, 2008, TC 01:08:34–01:09:00: ''&quot;There was the cult of the sole highest God Jupiter, and then of [Divus] Julius. Therefore [your theory] is possible, and this is your task as researchers. This is very important as a working hypothesis. It closes a gap that has never been heuristically investigated from this angle.&quot;''&lt;/ref&gt; De Nederlânske klassikus en Plutarchusoersetter Gerard Janssen (ferbûn oan it [[Steedlik Gymnasium Ljouwert|Piter Jelles gymnasium]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]) beskôget it wurk as in teory fan belang dy't in yngeande wittenskiplike diskusje wurdich is.&lt;ref&gt;Sjoch syn ynlieding op Plutarchus syn ''Caesar'': Plutarchus ''Biografieën I: Demosthenes, Cicero, Alexander, Caesar'', Ljouwert 2006.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; The Gospel of Caesar /tc 00:51:25:11 00:51:30:08 Janssen: 'I don't think that the great mass of people see anything merciful in Caesar. Well, of course people say that he was a ruthless dictator. We only know Caesar from sources, in which he doesn't appear as benefactor or healer. It's logical that we think of him in old categories, so it's hard to realize that Jesus is connected to Caesar, the great, victorious general. People rather tend to remain stuck inside their old familiar boundaries.' &lt;/ref&gt; 
Klassikus Matthew Kruebbe skreau: 'Given the fact that Christianity arose from Judaism at a time when Jews were hostile to Rome and familiar with all of these stories told by Romans, the similarities are far too great for the similarities between Roman and Christian stories to be merely coincidental.  An overview gives one the impression that the creators of Christianity were copying and modifying Roman stories as they created their own literature about Jesus.' &lt;ref&gt;https://sites.google.com/site/investigatingchristianity/home/caesar-and-christ&lt;/ref&gt; 
Maria Wyke beskôget, yn har Caesarbiografy fan 2007, de troch Carotta oandroegen parallellen tusken Caesar en Jezus as ''&quot;generalisearjend en faak oerflakkich&quot;'', nettsjinsteande harren detailleardheid en ferantwurding sûnder ein.&quot; Pieter Steinz sei oer Wyke har sizzen oer Carotta yn de NRC: ''Wyke laat de belachelijkheid van Carotta’s these mooi zien (door zijn argumenten alleen maar te citeren), maar verbindt er een mooie conclusie aan. Vroeger, schrijft ze, werden Caesar en Jezus met elkaar vergeleken om de opmars van de christelijke heilsleer of het &quot;droit divin&quot; te ondersteunen. Tegenwoordig worden de parallellen juist getrokken om de goddelijkheid en de historiciteit van Jezus te ondermijnen. Wyke: ‘Caesar is niet langer de schaduw van Christus, maar Christus is de schaduw van Caesar.’''&lt;ref&gt;http://www.nrcboeken.nl/recensie/ieder-tijdvak-omgeeft-de-beroemdste-aller-romeinen-met-zijn-eigen-mythes&lt;/ref&gt; Sir Peter Stothard skreau dat de teory tige de oandacht fertsjinnet. &lt;ref&gt;http://timescolumns.typepad.com/stothard/2008/08/christ-was-juli.html&lt;/ref&gt;
De Spaanske filolooch en nij testamintikus Antonio Piñero &lt;ref&gt; http://it.wikipedia.org/wiki/Luciano_Canfora &lt;/ref&gt; skreau dat Carotta syn teory oer in diegetyske transposysje fan it Evangeelje ien fan de meast yngenieuze benaderingen is as it giet oer it fraachstik fan de histoaryske Kristus. &lt;ref&gt;Antonio Piñero, &quot;A modo de síntesis parcial y conclusiones&quot;, in: A. Piñero (ed.), ¿Existió Jesús realmente?, Madrid 2008, side 345 sq. &quot;The Spanish philologist Antonio Piñero wrote that Carotta's reading of the Gospel as a diegetic transposition was one of the most remarkable and ingenious exercises he had read about the problem of Jesus' historicity, but also noted the complexity of his proposal as a possible problem. &quot;http://en.wikipedia.org/wiki/Francesco_Carotta. Catholic priest José Cabral believed that it could be possible that the Nativity originates from the legends and historical accounts about the birth of emperor Augustus, but stated that it could be countered by a strong faith. &lt;/ref&gt; Filolooch en Caesarbiograaf Luciano Canfora &lt;ref&gt;http://it.wikipedia.org/wiki/Luciano_Canfora &lt;/ref&gt; fynt it wurk fan Carotta 'orizjineel' en komt mei in wichtige oare oerienkomst op 'e hispel: Caesar en Kristus ûntkomme mar amper oan de ûntearing fan harren lichem. &lt;ref&gt;http://archiviostorico.corriere.it/2008/novembre/02/Quando_tiranno_finiva_nel_Tevere_co_9_081102040.shtml&lt;/ref&gt; Archeologe Erika Simon &lt;ref&gt;http://de.wikipedia.org/wiki/Erika_Simon &lt;/ref&gt; sprekt fan oerienkomsten dy't net earder sa besjoen binne. &lt;ref&gt; &quot;Das vorliegende Buch knüpft an diese Tatsache an, geht aber weiter und deckt neue, bisher nie so gesehene Zusammenhänge auf.&quot; Foarwurd Was Jesus Caesar?&lt;/ref&gt;
Wim de Ridder sei yn syn ynaugurele rede dat minsken sels mei dizze teory harren takomst ferkenne wolle. &lt;ref&gt;‘When Francesco Carotta asks if Julius Caesar and Jesus Christ are the same person, a question which is rhetorical to him, he participates in the development of normative future models which the elite of church and state considers undesirable, but for the average citizen who wants to explore his own future himself, this is experienced as inspirational.’ –  Inaugural Address Faculty of Future Studies, University of Twente –&lt;/ref&gt;J. Kleisen skreau dat Carotta mei in hiele protte arguminten komt wer at de lêzer sels mar syn of har gewicht oan jaan moat. &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/echo/nbd.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt; Sjoch ek: http://divusjulius.wordpress.com/reception&lt;/ref&gt;
Peter Köhler pleatst de teory fan Carotta yn in bredere kontekst fan religieuze mytefoarming en fergeliket it ferskynsel fan 'e fergodliking fan lieders mei âldere en oare foarbylden út 'e âldheid, lykas Gilgamesj, Pythagoras en Plato, dy't ek wol oansjoen waarden as &quot;soan fan God&quot;. Hy beklammet dat it kristendom fan it begjin ôf te lijen hat oan in gebrek oan hurd histoarysk bewiis foar it bestean fan Jezus, wêrtroch't romte is foar alternative ferklearrings lykas dy fan Carotta. &lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/2025/06/10/wat-schrijft-peter-kohler-over-francesco-carotta&lt;/ref&gt;
Alban Bonilla skreau yn in filosofysk en religieus artikel dat de tradisjonele assosjaasje fan it getal 666 mei it kwea of ​​de duvel, sa't bekend is út it Boek Iepenbiering, ûnderwurpen is oan ferskate ynterpretaasjes. Bonilla neamt ûnder oaren de bekende teory dat 666 ferwiist nei de Romeinske keizer Nero, mar ferwiist ek eksplisyt nei de taalkundige teory fan Francesco Carotta, dy't stelt dat it getal 666 eins ferwiist nei Kleopatra. &lt;ref&gt;https://alfayaracuy.net/contenido/16655/por-que-el-666-es-el-numero-del-demonio&lt;/ref&gt;

De Nederlânske wiskundige Thomas Colignatus sprekt oer in ynspirearjende diskusje by it ûntsiferjen fan it 'nûmer fan it bist' troch Carotta dat nei Kleopatra liedt. Hy brocht it ûnderwerp nei in ynternasjonaal wiskundeplatfoarm. Hy skreau:
‘Theologian Ethelbert Stauffer (1902-1979) denounced the eternal damnation of hell, and he allowed all people a purgatory so that all souls could be saved for heaven. Scholarly correct is his discovery:‘He showed that the Easter liturgy does not follow the Gospel but the funerary ritual of Julius Caesar […] and that the Clementia Caesaris was the pre-Christian forerunner of Christ's forgiveness.’ Francesco Carotta shows that the Divus Iulius and
Roman divine emperor cult was turned into Christianity.’ &lt;ref&gt;https://community.wolfram.com/groups/-/m/t/2653935&lt;/ref&gt; en
&lt;ref&gt;https://thomascool.eu/Papers/BHSWC/Boycott-Holland-Solve-2025-world-crisis.pdf&lt;/ref&gt; Troch mei AI te fokussearjen op saaken as de 'trije Maria’s', de Syryske lêzing “mem fan Jezus”, en de grammatika fan ἡ τοῦ Ἰακώβου, besiket Carotta hoe at syn makro-hypoteze (Jezus = Caesar; Evangeliën = oersetten Romeinske skiednis) teste en ferfine wurde kin op it nivo fan tekstkrityk en taalkunde.


Jan van Friesland moete by it meitsjen fan syn dokumintêre The Gospel of Caesar ûnbegryp en tsjinwurking troch wittenskippers. &lt;ref&gt; https://www.nederlandseboekengids.com/wp-content/uploads/2017/03/Ingezonden-brieven-ABG69.pdf&lt;/ref&gt;	
&lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/is-wetenschap-een-mening/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.scribd.com/doc/6735518/JAN-VAN-FRIESLAND-CONTRA-ANTON-VAN-HOOFF&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/echo/dzh.html&lt;/ref&gt;

== Literatuer ==
* F. Carotta, &quot;Verkündigung: Caesars Kreuzigung — Das Evangelium nach Kleopatra&quot;, in: Cam (ed.), Memoria 2090 — Kalenden und Iden, Freiburch 1989 ISBN 3-926023-76-7
* F. Carotta, ''War Jesus Caesar? 2000 Jahre Anbetung einer Kopie.'' Goldmann, [[München]] 1999, ISBN 3-442-15051-5
* F. Carotta, ''Was Jezus Caesar? Over de Romeinse oorsprong van het christendom. Een onderzoek.'' Utjouwerij Aspekt b.v., Soesterberg novimber 2002, ISBN 90-5911-069-2
* F. Carotta, ''Jesus was Caesar. On the Julian Origin of Christianity. An Investigative Report.'' Utj. Aspekt b.v., [[Soesterberch]] 2005, ISBN 90-5911-396-9
* F. Carotta, ''War Jesus Caesar? Eine Suche nach dem römischen Ursprung des Christentums.'' Verlag Ludwig, [[Kiel]], july 2011, ISBN 978-3-937719-63-4
* F. Carotta, &quot;Christus ein Mythos?&quot;, review of G. Courtney (1992), Et tu, Judas? Then fall Jesus, Kirchzarten 2002
* F. Carotta, Jezus Christus = Julius Caesar — Theologen in verwarring (&quot;Tumult&quot;: lecture &amp; debate), Luterske Tsjerke, Utert, 11-28-2002
* F. Carotta, Il Cesare incognito – Da Divo Giulio a Gesù, (ferzje), Kirchzarten, maart 2002 
* F. Carotta, &quot;Da Divo Giulio a Gesù - con aspetti iconografici&quot;, Kirchzarten maart 2002
* F. Carotta with Rev. P. García González, Caesar on the cross. Passion before Easter, Auditorium Louis Hartlooper Complex, Utert, 03-20-2005
* F. Carotta met Eerwaarde P. García González, ''Caesar aan het kruis. Passie voor Pasen.'' Id. (Nederlânske oersetting) 
* F. Carotta, &quot;Sull'origine Giuliana del Christianesimo&quot;, Conferenza tenuta ad Offnadingen, maart 2005
* F. Carotta, ''Die Evangelien als diegetische Transposition: Eine mögliche Lösung der Aporie „Existierte Jesus?“'',  Complutense Universiteit, Escorial 2007 
* F. Carotta met Arne Eickenberg, ''Liberalia Tu Accusas! Restituting the Ancient Date of Caesar's Funeral'', Kirchzarten 2009 
* F. Carotta, Orpheos Bakkikos: ''The Missing Cross, Isidorianum, Centro de Estudios Teológicos de Sevilla, 2009, Nº 35 
* F. Carotta, 17 de Marzo -liberalia- Victoria de Munda Fundación de la Colonia Astigi, Funeral de Julio César, Écija (Spanje) maart 2010
* F. Carotta, Noche de San Juan, Colaboración: Arne Eickenberg y Daniel Mere, Conferencia Asociación Puerta del Agua, Aguilar de la Frontera. 23-24 juny 2010.
* P. García González, &quot;Contexto histórico y entendimiento entre confesiones religiosas&quot;, Rascafría 2006
* P. García González, &quot;Intereses, competencias y niveles de realidad. Diferentes lecturas de las historias de vida&quot;, Rascafría 2009
* T. Hendriks, ''Rouw en razernij om Caesar. De wraak van het volk voor een politieke moord zonder weerga.'' Utjouwerij Aspekt b.v., Soesterberg april 2008, ISBN 9789059112957

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.carotta.de Carotta syn webside]
* [http://www.vanfrieslandfilm.nl/pages/synopsis-short.html ''The Gospel of Caesar''], in dokufilm fan [[Jan van Friesland]] oer it ûndersyk fan Carotta (2008)
* [http://www.geschiedenisbeleven.nl/TV_Gids/1103-Het_evangelie_van_Caesar/] Útstjoering mist
* [http://www.dejister.wordpress.com] De Jister, blog oer it wurk fan Francesco Carotta
* [http://divusjulius.wordpress.com/]DIVVS ILIVS, ynternasjonaal blog oer it wurk fan Francesco Carotta
-----
&lt;references/&gt;
}}
{{DEFAULTSORT:Carotta, Francesco}}
[[Kategory:Italjaansk taalkundige]]
[[Kategory:Italjaansk skiedkundige]]
[[Kategory:Fenesiaansk persoan]]
[[Kategory:Skiednis fan it kristendom]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]</text>
      <sha1>rgmtj007i7oyp2r2u6hjbqftz8f00cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239331</id>
      <parentid>1239330</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46640-96</username>
        <id>59511</id>
      </contributor>
      <origin>1239331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27276" sha1="6bj5esty9rl5mhwki4cfp88jrfj6aj8" xml:space="preserve">{{Twifel}}
[[File:FrancescoCarotta.jpg|thumb|Francesco Carotta (2007)]]

[[Ofbyld:Francesco Carotta mei útjouwer Pierik 7.jpg|thumb|''Carotta, Kees Sluys (VPRO)) en syn útjouwer Pierik (Aspekt) (rj) nei ôfrin fan de premjêre Gospel of Caesar, Utert 2007'']]
[[Ofbyld:Francesco Carotta begjin lêzing 5-05.JPG|thumb|''begjin fan de lezing by Broese en Kemink yn Utert'']]
[[Ofbyld:Francesco Carotta ôfrin lêzing publyk 5-05.JPG|thumb|''ôfrin lêzing yn Utert'']]
'''Francesco Carotta''' ([[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[1946]]) is in [[Itaalje|Italjaanske]] eardere IT-ûndernimmer &lt;ref&gt; Carotta founded the IT company Legenda Informationssysteme, which specialized on OCR and EDP for press archives and documentation centers. In Paris he worked for Cora, a company specializing on linguistic technology and artificial intelligence. 
Cf.citizendium.org, Arne Eickenberg. &lt;/ref&gt;, publisist en yngenieur,&lt;ref&gt;Cf. Carotta's [http://carotta.de/subseite/autor.html vita].&lt;/ref&gt; en ek in ûnôfhinklik taalkundige en filosoof.&lt;ref&gt;Cf. {{aut|Maria Wyke}} 2007 ;''Caesar: A Life in Western Culture'' |isbn=978-1-86207-662-4 |publisher=Granta, Londen side 254.&lt;/ref&gt; Carotta is mei-oprjochter fan de Dútske krante ''[[die Tageszeitung]]''.&lt;ref&gt;&quot;Cham&quot;; Heide Platen, &quot;Die Legende von der taz aus dem ID&quot;, ''die tageszeitung'', 04-17-1984, side 5.&lt;/ref&gt; As auteur is er bekend wurden mei syn kontroversjele teory dat de teksten oer [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus fan Nazaret]] ôfkomstich binne út de boarnen oer [[Julius Caesar]].
Nei in stikmannich publikaasjes yn blêden en de kranten ''Stadtzeitung für Freiburg'' (april 1989) en ''die tageszeitung'' (Berlyn, 23-12-1991), publisearre Carotta syn fyzjes yn de boeken ''War Jesus Caesar? 2000 Jahre Anbetung einer Kopie'' (1999) en yn wittenskiplike tiidskriften sa as it Italjaanske Quaderni Di Storia, ''Il Cesare incognito - Da Divo Giulio a Gesù'' (2003).&lt;ref&gt;Francesco Carotta, &quot;Il Cesare incognito — Da Divo Giulio a Gesù&quot;, yn: Luciano Canfora (ed.), ''Quaderni di Storia'' 57, Milan 2003.&lt;/ref&gt; De teory waard ek oerset yn it Nederlânsk, Ingelsk en Spaansk.&lt;ref&gt;''Was Jezus Caesar? Over de Romeinse oorsprong van het Christendom. Een onderzoek'' (2002); ''Jesus was Caesar. On the Julian Origin of Christianity'' (2005). Jan van Friesland (letter haadredakteur by [[Omrop Fryslân]]) makke in dokumintêre oer Carotta syn ûndersyk: ''It Evangeelje fan Caesar'' (2008).&lt;/ref&gt;

== Diegetyske transposysje ==
Nei it fergelykjen fan de ferslaggen oer [[Julius Caesar]] (± 100 f.Kr. - 44 f.Kr.) en de [[Romeinske Boargerkriich]] fan de histoarisy [[Libbens fan de Tolve Caesars|Suetonius]], [[Appianus]], [[Kassius Dio]] en [[Plutarchus]] mei it [[Evangeelje fan Markus]], kaam Carotta ta de konlúzje dat Markus syn ferhaal oer [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] basearre wie op de [[Divus Iulius]]-kultus, de kultus fan de [[fergoading|fergoade]] [[Julius Caesar]]. Carotta wol hawwe dat it [[Evangeelje fan Markus]] it ferhaal is fan de Romeinske boargeroarloch fan Caesar's oerstekken fan de [[Rubikon]] oant syn dea, begraffenis en de ein fan de republyk, yn in ferbastere foarm fannijs beskriuwt; Jezus syn libben en ferkundiging fan syn doop yn de Jordaan oant syn fêstnimming, [[Krusiging fan Jezus|krusiging]] en [[Opstanning fan Jezus|opstanning]] as parallel fan Ceasars lêste jierren. &lt;ref&gt; Carotta ferwiist nei de teolooch Ethelbert Stauffer dy't selde skaaimerken sjocht tussen beide lijensskiednissen fan Caesar en Kristus. [http://nl.wikipedia.org/wiki/Ethelbert_Stauffer] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; http://en.wikipedia.org/wiki/Ethelbert_Stauffer &lt;/ref&gt; Carotta brûkt foar de ferklearring fan it ûntstean fan it evangeelje in term fan [[Gérard Genette]],&lt;ref&gt;Gérard Genette, ''Palimpsestes: La littérature au second degré'', Paris 1982&lt;/ref&gt;, ''[[diegesis|diegetyske]] transposysje'' (it op’en nij ferheljen fan in ferhaal yn in oare romtlike en/of tiid kontekst); it nije ier-kristlike ferhaal oer Jezus mei tekstferoarings dat him yn in oar gebiet ôfspilet, soe ûntstien wêze troch in proses fan kopiëarflaters, ferkeard oersette wurden, foute útlis fan wurden en oanpassings en redaksje yn in oare kulturele kontekst om politike redenen. De úteinlike foarm fan de nije religy, dy’t de Juliaanske kultus fannijs útlizze moast mei as doel dat dy de Flaviaanske polityk, benammen foar Palestina, fertuten dwaan soe, waard ynfierd ûnder [[Fespasianus]] en de histoarikus [[Flavius Josephus]], waans ''vita'' ek de basis foarme foar it libbensferhaal fan de apostel Paulus sa’t dat ferhelle wurdt yn Hannelingen fan de Apostels, haadstik 2. Neffens  Carotta is Jezus dêrom de Divus Iulius fan de Flaviaanske dynasty ([[69]] – [[96]]). Benammen de Flaviaan keizer [[Konstantyn de Grutte]], dy’t it Kristendom foar syn ryk omearme, soe him tige bewust west hawwe fan it strategysk potinsjeel fan de Julius-kultus yn de nije foarm. Carotta sjocht in kontinuïteit fan de Divus Julius kultus, wêrby't de Romeinske oarsprong ferklearjend is &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Escorial_en.pdf &lt;/ref&gt; foar sawol de teksten fan it Nije Testamint as foar de tradysje &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/events/lhc_nl.html&lt;/ref&gt;, liturgy en ikonografy &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Orpheos_Bakkikos_en.pdf &lt;/ref&gt;fan it lettere Kristendom. 

== Breder perspektyf ==
Yn 2008 sette Carotta syn teory yn in breder perspektyf troch in relaasje te lizzen mei it saneamde amulet Orpheos Bakkikos, dat oant no ta fraachtekens oprôp wat echtens onbelanget. Yn in artikel foar de teologyske akademy fan it aartsdiocees fan Sevilla leinen taalkundige Carotta en histoarikus Arne Eickenberg nije arguminten op it kleed troch oan te toanen dat dit amulet te dwaan hat mei Caesar syn kremaasje. &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/texte/articula/Orfeo_Baquico.pdf &lt;/ref&gt;
Eickenberg ferdjippe de teory fan Carotta troch oan te toanen dat der grutte oerienkomsten besteane tusken de frjemde natuerferskynsels by de krúsiging yn it ferhaal oer Jezus en de neisleep by de dea fan 
Caesar. &lt;ref&gt; http://divusjulius.wordpress.com/2010/04/01/darknesshour6&lt;/ref&gt; De Utertske oersetter en undersiker fan it wurk fan Carotta, Tommie Hendriks &lt;ref&gt;http://www.linkedin.com/pub/tommie-hendriks/a/134/7a0 &lt;/ref&gt;, beskreau op grûn fan de boarnen de trije dagen fan rou en lulkens nei Caesar syn dea. &lt;ref&gt;http://tommiehendriks.wordpress.com/tag/rouw-en-razernij-om-caesar&lt;/ref&gt;
Earder seach de teolooch Ethelbert Stauffer in relaasje tusken de kristlike tradysje en de dea fan Caesar:
'It Romeinske folk ferhearlike de deade Caesar yn in unike passy-liturgy, dy't de âlde easterske kleilieten foar de dea fan 'e grutte goaden fan' e segen echoet, en in protte fan dy motiven litte in ferrassend ferbân sjen mei de Goedfreedliturgy fan 'e Roomske mis. 'Dy't ik rêden haw, hawwe my slein', songen se yn 'e namme fan 'e fermoarde. En Antonius ferklearre foar de timpel fan Fenus, dêr't it lichem fan de soan fan 'e goadinne yn lei: 'Wierlik kin de man net fan dizze wrâld wêze waans wurk wie om te rêden wêr't immen rêden wurde moast.' &lt;ref&gt; https://dejister.wordpress.com/about/&lt;/ref&gt;
Ek de klassikus Juan Alberto Humanes sjocht oerienkomsten tussen de kremaasje fan Caesar en krusiging fan Kristus. 
De taalkundigen Subba Raju en Bh.V.N. Lakshmi konkludeare dat persoanen en plakken yn beide tekstgroepen deselde funksje hawwe. &lt;ref&gt; https://www.academia.edu/28010044/LITERATURE_TO_RELIGION_AND_RELIGION_TO_LITERATURE_CHANGING_COLOURS_OF_THE_BIBLE&lt;/ref&gt;
Neffens Carotta is de historyske persoan fan Fulvia verburgen efter Maria Magdalena. Fulvia, as frou fan Markus Antonius, hie in wichtige rol yn de dagen nei de dea fan Caesar, sa as Maria Magdalena yn it Kristusferhaal. 
&lt;ref&gt; Fulvia—the creator of the Good Friday liturgy? The second consequence is that with the determination of Caesar’s funeral day, the authorship of the Christian Good Friday liturgy is definite as well. In fact, during the 1950’s, the theologian Ethelbert Stauffer recognized Caesar’s funeral ritual as a unique passion liturgy, later found in the Roman Good Friday liturgy.12 As we have seen, the staging of Caesar’s funeral has to be attributed to Fulvia,13 then the wife of Antonius. Antonius held the eulogy, and Fulvia had Caesar’s bloodstained garments,14 and even his bloody, defiled corpse on display for the people, using an effigy fastened to a cross- shaped tropaeum raised above the bier.15 This incited the people to revolt and thus, we thank Fulvia for the original performance of Easter, as it is reflected in Christian Easter, i. e. the most important, and for a long time, only Christian celebration.  https://carotta.de/subseite/texte/articula/Fulvia_en.pdf&lt;/ref&gt; 
Njonken djipgeand taalkundig ûndersyk hat Carotta ek op it mêd fan archeology en numismatika de teorie fierder 
útwreide.&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Sulla_postura_del_Cesare_Tuscolo.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/CesareTuscolo_CorriereDelTicino_nl.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Briefe_ErikaSimon.pdf&lt;/ref&gt;

== 666: kaai ta ûntslúting fan de Iepenbiering fan Jehannes ==
Carotta stelt dat de eardere ynterpretaasjes fan it getal 666, it teken fan it beest yn de [[Iepenbiering fan Jehannes]] dy't ferwize soenen nei lettere Romeinske keizers as [[Nero]] of [[Domitianus]], achterhelle binne. Neffens him sit efter 666 [[Kleopatra VII|Kleopatra]], de keninginne fan it keninkryk Egypte. Trije sifers yn de boarnen ferwize alinnich nei har: 

1. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) = 616

2. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) N(εωτερα) = 666

3. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Θ(εα) N(εωτερα) = 665 
&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/texte/articula/Apokalypse_de.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://studiewinkel.nl/product/9789464872408/666-Die-Offenbarung-des-Johannes-als-Verklarung-der-Taten-Octavians&lt;/ref&gt;

De Apokalyps fan Jehannes is in diegetyske transposysje fan 'e dieden fan' e jonge en nije Caesar, Octavianus. It is syn iepenbiering, syn propaganda foar de slach by Filippi, syn syktocht nei de erkenning, de oarloch tsjin Kleopatra en Antonius en de oprjochting fan Nicopolis, 'it nije Jeruzalim'. Sjoch it fraachpetear mei Jan van Friesland (2026) &lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/2026/01/12/666&lt;/ref&gt; De ferneamde ensyklopedie Treccani.it akseptearre de kombinaasje Kleopatra = 666 as in jildende ferklearring, krekt as Britannica.

Carotta heakket ek oan by Jean-François Champollion, de ûntsjifferer fan de hiëroglyfen﻿. Hy sjocht yn de hiëroglyfen fan Cleopatra har kartouche in religieuze en dynastike boadskip: sy is de nije Isis, de mem dy’t oan ’e fergoade Caesar de godlike soan berne hat — krekt sa’t, yn ’e Romeinske symbolyk, Venus Genetrix de mem wie fan Aeneas en de foarâldlike line fan hearskers.

== Reaksjes ==
Nei in earste positive besprekking yn de útstjoering fan ''Buitenhof'' fan 1 desimber 2002 &lt;ref&gt;http://www.vpro.nl/programma/buitenhof/afleveringen/8881570/items/9609239/&lt;/ref&gt; neamde rjochtsgelearde, humanist en publisist [[Paul Cliteur]] it boek yn it programma NOVA fan 23 desimber 2002 in &quot;ontdekking die gelijk staat aan de denkbeelden van Darwin en Galileo en die de hele cultuurgeschiedenis omver gooit&quot;.&lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/echo/novatv.html&lt;/ref&gt; Willem Dijkhuis skreau:&quot; een perspektief op het Europees erfgoed dat na lezing in het geheugen gegrift blijft.&quot; &lt;ref&gt;http://www.carotta.de/subseite/echo/hfd.html&lt;/ref&gt; De Spaanske preester Pedro García González skreau: 'To my astonishment, the Passion and the whole Gospel had a truly Roman context, and they do lead back to Julius Caesar.’ &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; De Dútsk-Portugeeske preester José Cabral haldt in mooglikheid iepen mar hat betingsten. Rev. José Cabral, dialog with Francesco Carotta in: Jan van Friesland, The Gospel of Caesar, documentary film, 2008, TC 01:41:11–01:42:22: &quot;It's self-evident that there was no room for the sheep, but only for the ass and the ox, when they came at night to be fed. I don't quite believe that it has something to do with Augustus, but it could be possible. But then you must keep a very strong faith in the child.&quot; &lt;/ref&gt; De [[Leien]]ske rjochtsfilosoof [[Andreas Kinneging]] neamde Carotta's boek op 24 desimber 2002 'it boek fan it jier 2002'. &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/echo/journaal.html &lt;/ref&gt; Neffens nijtestamintikus Henk Jan de Jonge bringt it boek ''niets dan klinkklare nonsens, ongefundeerde speculaties op basis van toevallige overeenkomsten tussen de weergaven van het leven van Julius Caesar en Jezus''.&lt;ref&gt;[http://www.leidenuniv.nl/mare/2003/19/10.html ''Jezus Christus, alias Julius Caesar'', Hans Ariëns, MARE 19, 6 febrewaris 2003]&lt;/ref&gt; Yn it blêd T.F. skriuwt De Jonge: ''De theorie van Carotta roept veel meer problemen op dan de theorie die Marcus terugvoert op oudere traditie aangaande een historische persoon Jezus. Carotta stelt ons constant voor nieuwe complicaties, die dan weer nieuwe hypothesen vereisen.'' &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/tf.html ''Carotta over Marcus en Jezus'', H.J. de Jonge yn T.F. – blêd fan de fakulteit fan de godgeleardheid fan Universiteit Leien 35.2 (jannewaris 2004) s. 3-13. &lt;/ref&gt; [[Henk Versnel]], âldhistoarikus kwalifisearre it mei 'Dit is in samling apekoal'. &lt;ref&gt;[http://www.leidenuniv.nl/mare/2003/19/10.html ''Jezus Christus, alias Julius Caesar'', Hans Ariëns, MARE 19, 6 febrewaris 2003]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.mareonline.nl/2003/21/brieven.html&lt;/ref&gt; 
De Nederlânske oersetter fan Carotta, de eksperiminteel psycholooch [[Tommie Hendriks]] beskreau yn in wiidweidich artikel de nuveraardige ûntfangst fan de teory yn Nederlân.&lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/dzh.html ''Was Jezus Caesar? – Receptie van een historische These'', Tommie Hendriks, yn: De Zwarte Hand, Utjouwerij Aspekt – Nû. 1 · 2004 – s. 119-157]&lt;/ref&gt; Fierders skreau Hendriks in monografy dêr't er sjen  lit dat Caesar op 17 maart 44 f.Kr. – ''tertia die'' – byset is, in ekstra bewiis foar Carotta’s syn teory.&lt;ref&gt;http://tommiehendriks.files.wordpress.com/2010/01/rr-recensie-tijdschrift-voor-geschiedenisx6.pdf Sjoch ek  literatuerlist.&lt;/ref&gt; De klassyk histoarikus Anton van Hooff kwalifisearre de teory fan Carotta as 'ateïstysk byleauwe' en pseudowittenskip.&lt;ref&gt;[http://www.skepsis.nl/carotta.html ''Atheïstisch bijgeloof'', Anton van Hooff; útj. [[Skepter]] 15 desimber 2002 (mei neiskrift 4 novimber 2007)&lt;/ref&gt; Histoarikus Thomas von der Dunk skreau: 'It klinkt hiel frjemd yn de earen, mar Carotta hat foar dizze stelling tal fan bewiizen.' &lt;ref&gt;[http://www.carotta.de/subseite/echo/vn.html&lt;/ref&gt;De linguïst Fotis Kavoukopoulos sprekt oer de teory fan Carotta as 'a paradigm shift in the history of religion.' &lt;ref&gt; [Het evangelie van Caesar, tiidkoade:/tc 00:28:55:15 00:29:00:01]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.carotta.de/esub/preface.html,&lt;/ref&gt;De Nederlânske programmamakker [[Jan van Friesland]] makke in dokumintêre oer Francesco Carotta's teory dat Jezus feitlik Caesar wie. Op 2 novimber 2007 wie de premiêre yn Utert fan 'Het evangelie van Caesar-zoektocht naar de ware Christus'.&lt;ref&gt;http://www.vanfrieslandfilm.nl/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://divusjulius.wordpress.com/goc/&lt;/ref&gt; Yn de dokumintêre seit de Spaanske kultureel-antropolooch Francisco Rodríguez Pascual de teory fan Carotta &quot;mooglik&quot; en dêrom fan belang as wurkhypoteze.&lt;ref&gt;http://www.vanfrieslandfilm.nl, 2008, TC 01:08:34–01:09:00: ''&quot;There was the cult of the sole highest God Jupiter, and then of [Divus] Julius. Therefore [your theory] is possible, and this is your task as researchers. This is very important as a working hypothesis. It closes a gap that has never been heuristically investigated from this angle.&quot;''&lt;/ref&gt; De Nederlânske klassikus en Plutarchusoersetter Gerard Janssen (ferbûn oan it [[Steedlik Gymnasium Ljouwert|Piter Jelles gymnasium]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]) beskôget it wurk as in teory fan belang dy't in yngeande wittenskiplike diskusje wurdich is.&lt;ref&gt;Sjoch syn ynlieding op Plutarchus syn ''Caesar'': Plutarchus ''Biografieën I: Demosthenes, Cicero, Alexander, Caesar'', Ljouwert 2006.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; The Gospel of Caesar /tc 00:51:25:11 00:51:30:08 Janssen: 'I don't think that the great mass of people see anything merciful in Caesar. Well, of course people say that he was a ruthless dictator. We only know Caesar from sources, in which he doesn't appear as benefactor or healer. It's logical that we think of him in old categories, so it's hard to realize that Jesus is connected to Caesar, the great, victorious general. People rather tend to remain stuck inside their old familiar boundaries.' &lt;/ref&gt; 
Klassikus Matthew Kruebbe skreau: 'Given the fact that Christianity arose from Judaism at a time when Jews were hostile to Rome and familiar with all of these stories told by Romans, the similarities are far too great for the similarities between Roman and Christian stories to be merely coincidental.  An overview gives one the impression that the creators of Christianity were copying and modifying Roman stories as they created their own literature about Jesus.' &lt;ref&gt;https://sites.google.com/site/investigatingchristianity/home/caesar-and-christ&lt;/ref&gt; 
Maria Wyke beskôget, yn har Caesarbiografy fan 2007, de troch Carotta oandroegen parallellen tusken Caesar en Jezus as ''&quot;generalisearjend en faak oerflakkich&quot;'', nettsjinsteande harren detailleardheid en ferantwurding sûnder ein.&quot; Pieter Steinz sei oer Wyke har sizzen oer Carotta yn de NRC: ''Wyke laat de belachelijkheid van Carotta’s these mooi zien (door zijn argumenten alleen maar te citeren), maar verbindt er een mooie conclusie aan. Vroeger, schrijft ze, werden Caesar en Jezus met elkaar vergeleken om de opmars van de christelijke heilsleer of het &quot;droit divin&quot; te ondersteunen. Tegenwoordig worden de parallellen juist getrokken om de goddelijkheid en de historiciteit van Jezus te ondermijnen. Wyke: ‘Caesar is niet langer de schaduw van Christus, maar Christus is de schaduw van Caesar.’''&lt;ref&gt;http://www.nrcboeken.nl/recensie/ieder-tijdvak-omgeeft-de-beroemdste-aller-romeinen-met-zijn-eigen-mythes&lt;/ref&gt; Sir Peter Stothard skreau dat de teory tige de oandacht fertsjinnet. &lt;ref&gt;http://timescolumns.typepad.com/stothard/2008/08/christ-was-juli.html&lt;/ref&gt;
De Spaanske filolooch en nij testamintikus Antonio Piñero &lt;ref&gt; http://it.wikipedia.org/wiki/Luciano_Canfora &lt;/ref&gt; skreau dat Carotta syn teory oer in diegetyske transposysje fan it Evangeelje ien fan de meast yngenieuze benaderingen is as it giet oer it fraachstik fan de histoaryske Kristus. &lt;ref&gt;Antonio Piñero, &quot;A modo de síntesis parcial y conclusiones&quot;, in: A. Piñero (ed.), ¿Existió Jesús realmente?, Madrid 2008, side 345 sq. &quot;The Spanish philologist Antonio Piñero wrote that Carotta's reading of the Gospel as a diegetic transposition was one of the most remarkable and ingenious exercises he had read about the problem of Jesus' historicity, but also noted the complexity of his proposal as a possible problem. &quot;http://en.wikipedia.org/wiki/Francesco_Carotta. Catholic priest José Cabral believed that it could be possible that the Nativity originates from the legends and historical accounts about the birth of emperor Augustus, but stated that it could be countered by a strong faith. &lt;/ref&gt; Filolooch en Caesarbiograaf Luciano Canfora &lt;ref&gt;http://it.wikipedia.org/wiki/Luciano_Canfora &lt;/ref&gt; fynt it wurk fan Carotta 'orizjineel' en komt mei in wichtige oare oerienkomst op 'e hispel: Caesar en Kristus ûntkomme mar amper oan de ûntearing fan harren lichem. &lt;ref&gt;http://archiviostorico.corriere.it/2008/novembre/02/Quando_tiranno_finiva_nel_Tevere_co_9_081102040.shtml&lt;/ref&gt; Archeologe Erika Simon &lt;ref&gt;http://de.wikipedia.org/wiki/Erika_Simon &lt;/ref&gt; sprekt fan oerienkomsten dy't net earder sa besjoen binne. &lt;ref&gt; &quot;Das vorliegende Buch knüpft an diese Tatsache an, geht aber weiter und deckt neue, bisher nie so gesehene Zusammenhänge auf.&quot; Foarwurd Was Jesus Caesar?&lt;/ref&gt;
Wim de Ridder sei yn syn ynaugurele rede dat minsken sels mei dizze teory harren takomst ferkenne wolle. &lt;ref&gt;‘When Francesco Carotta asks if Julius Caesar and Jesus Christ are the same person, a question which is rhetorical to him, he participates in the development of normative future models which the elite of church and state considers undesirable, but for the average citizen who wants to explore his own future himself, this is experienced as inspirational.’ –  Inaugural Address Faculty of Future Studies, University of Twente –&lt;/ref&gt;J. Kleisen skreau dat Carotta mei in hiele protte arguminten komt wer at de lêzer sels mar syn of har gewicht oan jaan moat. &lt;ref&gt; http://www.carotta.de/subseite/echo/nbd.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt; Sjoch ek: http://divusjulius.wordpress.com/reception&lt;/ref&gt;
Peter Köhler pleatst de teory fan Carotta yn in bredere kontekst fan religieuze mytefoarming en fergeliket it ferskynsel fan 'e fergodliking fan lieders mei âldere en oare foarbylden út 'e âldheid, lykas Gilgamesj, Pythagoras en Plato, dy't ek wol oansjoen waarden as &quot;soan fan God&quot;. Hy beklammet dat it kristendom fan it begjin ôf te lijen hat oan in gebrek oan hurd histoarysk bewiis foar it bestean fan Jezus, wêrtroch't romte is foar alternative ferklearrings lykas dy fan Carotta. &lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/2025/06/10/wat-schrijft-peter-kohler-over-francesco-carotta&lt;/ref&gt;
Alban Bonilla skreau yn in filosofysk en religieus artikel dat de tradisjonele assosjaasje fan it getal 666 mei it kwea of ​​de duvel, sa't bekend is út it Boek Iepenbiering, ûnderwurpen is oan ferskate ynterpretaasjes. Bonilla neamt ûnder oaren de bekende teory dat 666 ferwiist nei de Romeinske keizer Nero, mar ferwiist ek eksplisyt nei de taalkundige teory fan Francesco Carotta, dy't stelt dat it getal 666 eins ferwiist nei Kleopatra. &lt;ref&gt;https://alfayaracuy.net/contenido/16655/por-que-el-666-es-el-numero-del-demonio&lt;/ref&gt;

De Nederlânske wiskundige Thomas Colignatus sprekt oer in ynspirearjende diskusje by it ûntsiferjen fan it 'nûmer fan it bist' troch Carotta dat nei Kleopatra liedt. Hy brocht it ûnderwerp nei in ynternasjonaal wiskundeplatfoarm. Hy skreau:
‘Theologian Ethelbert Stauffer (1902-1979) denounced the eternal damnation of hell, and he allowed all people a purgatory so that all souls could be saved for heaven. Scholarly correct is his discovery:‘He showed that the Easter liturgy does not follow the Gospel but the funerary ritual of Julius Caesar […] and that the Clementia Caesaris was the pre-Christian forerunner of Christ's forgiveness.’ Francesco Carotta shows that the Divus Iulius and
Roman divine emperor cult was turned into Christianity.’ &lt;ref&gt;https://community.wolfram.com/groups/-/m/t/2653935&lt;/ref&gt; en
&lt;ref&gt;https://thomascool.eu/Papers/BHSWC/Boycott-Holland-Solve-2025-world-crisis.pdf&lt;/ref&gt; Troch mei AI te fokussearjen op saaken as de 'trije Maria’s', de Syryske lêzing “mem fan Jezus”, en de grammatika fan ἡ τοῦ Ἰακώβου, besiket Carotta hoe at syn makro-hypoteze (Jezus = Caesar; Evangeliën = oersetten Romeinske skiednis) teste en ferfine wurde kin op it nivo fan tekstkrityk en taalkunde.&lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/13249-2/&lt;/ref&gt;


Jan van Friesland moete by it meitsjen fan syn dokumintêre The Gospel of Caesar ûnbegryp en tsjinwurking troch wittenskippers. &lt;ref&gt; https://www.nederlandseboekengids.com/wp-content/uploads/2017/03/Ingezonden-brieven-ABG69.pdf&lt;/ref&gt;	
&lt;ref&gt;https://dejister.wordpress.com/is-wetenschap-een-mening/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.scribd.com/doc/6735518/JAN-VAN-FRIESLAND-CONTRA-ANTON-VAN-HOOFF&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://carotta.de/subseite/echo/dzh.html&lt;/ref&gt;

== Literatuer ==
* F. Carotta, &quot;Verkündigung: Caesars Kreuzigung — Das Evangelium nach Kleopatra&quot;, in: Cam (ed.), Memoria 2090 — Kalenden und Iden, Freiburch 1989 ISBN 3-926023-76-7
* F. Carotta, ''War Jesus Caesar? 2000 Jahre Anbetung einer Kopie.'' Goldmann, [[München]] 1999, ISBN 3-442-15051-5
* F. Carotta, ''Was Jezus Caesar? Over de Romeinse oorsprong van het christendom. Een onderzoek.'' Utjouwerij Aspekt b.v., Soesterberg novimber 2002, ISBN 90-5911-069-2
* F. Carotta, ''Jesus was Caesar. On the Julian Origin of Christianity. An Investigative Report.'' Utj. Aspekt b.v., [[Soesterberch]] 2005, ISBN 90-5911-396-9
* F. Carotta, ''War Jesus Caesar? Eine Suche nach dem römischen Ursprung des Christentums.'' Verlag Ludwig, [[Kiel]], july 2011, ISBN 978-3-937719-63-4
* F. Carotta, &quot;Christus ein Mythos?&quot;, review of G. Courtney (1992), Et tu, Judas? Then fall Jesus, Kirchzarten 2002
* F. Carotta, Jezus Christus = Julius Caesar — Theologen in verwarring (&quot;Tumult&quot;: lecture &amp; debate), Luterske Tsjerke, Utert, 11-28-2002
* F. Carotta, Il Cesare incognito – Da Divo Giulio a Gesù, (ferzje), Kirchzarten, maart 2002 
* F. Carotta, &quot;Da Divo Giulio a Gesù - con aspetti iconografici&quot;, Kirchzarten maart 2002
* F. Carotta with Rev. P. García González, Caesar on the cross. Passion before Easter, Auditorium Louis Hartlooper Complex, Utert, 03-20-2005
* F. Carotta met Eerwaarde P. García González, ''Caesar aan het kruis. Passie voor Pasen.'' Id. (Nederlânske oersetting) 
* F. Carotta, &quot;Sull'origine Giuliana del Christianesimo&quot;, Conferenza tenuta ad Offnadingen, maart 2005
* F. Carotta, ''Die Evangelien als diegetische Transposition: Eine mögliche Lösung der Aporie „Existierte Jesus?“'',  Complutense Universiteit, Escorial 2007 
* F. Carotta met Arne Eickenberg, ''Liberalia Tu Accusas! Restituting the Ancient Date of Caesar's Funeral'', Kirchzarten 2009 
* F. Carotta, Orpheos Bakkikos: ''The Missing Cross, Isidorianum, Centro de Estudios Teológicos de Sevilla, 2009, Nº 35 
* F. Carotta, 17 de Marzo -liberalia- Victoria de Munda Fundación de la Colonia Astigi, Funeral de Julio César, Écija (Spanje) maart 2010
* F. Carotta, Noche de San Juan, Colaboración: Arne Eickenberg y Daniel Mere, Conferencia Asociación Puerta del Agua, Aguilar de la Frontera. 23-24 juny 2010.
* P. García González, &quot;Contexto histórico y entendimiento entre confesiones religiosas&quot;, Rascafría 2006
* P. García González, &quot;Intereses, competencias y niveles de realidad. Diferentes lecturas de las historias de vida&quot;, Rascafría 2009
* T. Hendriks, ''Rouw en razernij om Caesar. De wraak van het volk voor een politieke moord zonder weerga.'' Utjouwerij Aspekt b.v., Soesterberg april 2008, ISBN 9789059112957

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.carotta.de Carotta syn webside]
* [http://www.vanfrieslandfilm.nl/pages/synopsis-short.html ''The Gospel of Caesar''], in dokufilm fan [[Jan van Friesland]] oer it ûndersyk fan Carotta (2008)
* [http://www.geschiedenisbeleven.nl/TV_Gids/1103-Het_evangelie_van_Caesar/] Útstjoering mist
* [http://www.dejister.wordpress.com] De Jister, blog oer it wurk fan Francesco Carotta
* [http://divusjulius.wordpress.com/]DIVVS ILIVS, ynternasjonaal blog oer it wurk fan Francesco Carotta
-----
&lt;references/&gt;
}}
{{DEFAULTSORT:Carotta, Francesco}}
[[Kategory:Italjaansk taalkundige]]
[[Kategory:Italjaansk skiedkundige]]
[[Kategory:Fenesiaansk persoan]]
[[Kategory:Skiednis fan it kristendom]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1946]]</text>
      <sha1>6bj5esty9rl5mhwki4cfp88jrfj6aj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anatoli Karpov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43431</id>
    <revision>
      <id>1239292</id>
      <parentid>1211925</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>49718</id>
      </contributor>
      <origin>1239292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="sslikiszzoz4po3xcgq5cax2aknx9ds" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| ôfbylding            = Anatoly Karpov in 1993 (cropped).jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = ''Anatoli Karpov (1993)''
| echte namme          = Anatoli Jevgenevitsj Karpov
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{RUSnasj}}
| bertedatum           = [[23 maaie]] [[1951]]
| berteplak            = [[Zlato-oest]]
| stjerdatum           = 
| stjerplak            = 
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 
| gewicht              = 
| sport                = [[Skaken]]
| ûnderdiel            = 
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = 
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = 
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = Wrâldkampioenskip (1975–1985, 1993–1999)
| webside              = 
}}
'''Anatoli Jevgenevitsj Karpov''' ([[Zlato-oest]], [[23 maaie]] [[1951]]) is in [[Ruslân|Russysk]] [[skake]]r. Hy is [[grutmaster (skake)|grutmaster]] en earder wrâldkampioen skaken.

Yn 1969 waard er jeugdwrâldkampioen. Yn 1971 wûn er syn earste grutte toernoai yn de Sovjet-Uny, it Aljechin Memorial, en ek syn earste ynternasjonale toernoai, yn Hastings. Yn 1973 begûn er oan in opmars nei it wrâldkampioenskip troch tegearre mei [[Viktor Kortsjnoj]] it Interzone-toernoai fan [[Sint-Petersburch|Leningrad]] te winnen. Yn 1974 fersloech er yn de kandidatematches earst [[Lev Poloegajevski]] (5½-2½), doe [[Boris Spasski]] (7-4) en Kortsjnoj (12½-11½).


== Earbetoan &lt;ref&gt;[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov  Anatoli Karpov Toernoai]&lt;/ref&gt;==
It Anatoli Karpov Toernoai (of Poikovsky Toernoai) is in prestizjeuze jierlikse skaakwedstriid dy't hâlden wurdt yn'e Russyske stêd Poikovsky.  It is in hiel unyk gefal yn'e wrâld fan skaken, om't it de tolfde wrâldkampioen earet wylst hy noch yn libben is!  It wurdt spile yn in sletten (round-robin) formaat mei tsien grutmasters dy't meidogge.

{|class=&quot;wikitable&quot;
! # !! Jier !! Winner(s)
|-
| I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDAf}}
|-
| II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MDAf}}
|-
| III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USAf}}
|-
| IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRAf}} - [[Peter Svidler]] {{RUSf}}
|-
| V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUSf}} - [[Alexander Grischuk]] {{RUSf}}
|-
| VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRAf}} - [[Victor Bologan]] {{MDAf}}
|-
| VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESPf}}
|-
| VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUSf}}
|-
| IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZEf}} - [[Dmitry Jakovenko]] {{RUSf}} &lt;br/&gt; [[Sergei Rublevsky]] {{RUSf}} - [[Alexei Shirov]] {{ESPf}}
|-
| X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROUf}}
|-
| XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDAf}} - [[Sergey Karjakin]] {{RUSf}}
|-
| XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRAf}} - [[Sergey Karjakin]] {{RUSf}}
|-
| XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUSf}}
|-
| XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{UKRf}}
|-
| XV || 2014 || [[Alexander Morozevich]] {{RUSf}}
|-
| XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDAf}} - [[Anton Korobov]] {{UKRf}}
|-
| XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKRf}}
|-
| XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUSf}} - [[Emil Sutovsky]] {{ISRf}}
|-
| XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUSf}}
|-
| XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUSf}} - [[Dmitry Jakovenko]] {{RUSf}}
|-
| XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUNf}}
|-
| XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRIf}}
|-
| XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLRf}}
|-
|}

{{stobbe|skaker}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* [http://www.bobby-fischer.net/Anatoly_Karpov_games.html All Karpov Games]
{{commonscat|Anatoly Karpov}}
}}

{{DEFAULTSORT:Karpov, Anatoli}}
[[Kategory:Russysk skaker]]
[[Kategory:Russysk publisist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1951]]</text>
      <sha1>sslikiszzoz4po3xcgq5cax2aknx9ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alternative für Deutschland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121469</id>
    <revision>
      <id>1239296</id>
      <parentid>1095962</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13601" sha1="c0h4hpmio8g8cs1ru5cjz8lwr59x9xl" xml:space="preserve">{{Politike partij
  |namme                   = Alternative für Deutschland
  |logo                    = [[Ofbyld:AfD Logo 2021.svg|250px]]
  |partijlieder            = [[Alice Weidel]]&lt;br/&gt;[[Tino Chrupalla]]
  |partijfoarsitter        =
  |oprjochting             = 6 febrewaris 2013
  |haadsit                 = Eichhorster Weg 80&lt;br/&gt;13435 [[Berlyn]]
  |ledetal                 = sa'n 73.000 &lt;small&gt;(jannewaris 2026)&lt;/small&gt;
  |jongerein               = [[Generation Deutschland]]
  |rjochting               = Rjochts-populistysk oant rjochtsekstreem
  |ideology                = Nasjonaal-konservatisme&lt;br/&gt;Dútsk nasjonalisme&lt;br/&gt;Euroskepsis
  |wittenskiplik           =
  |europeesk               = [[Europe of Sovereign Nations]] (ESN)
  |ynternasjonaal          =
  |webside                 = [https://www.afd.de/ www.afd.de]
}}
'''Alternative für Deutschland''' (ôfkoarte '''AfD'''; Frysk: ''Alternatyf foar Dútslân'') is in [[Dútslân|Dútske]] politike partij dy't yn 2013 oprjochte waard. De partij ûntstie yn 'e tiid fan de [[Jeropeeske steatsskuldkrisis]] en wie yn it begjin benammen kritysk oer de [[euro]] en it finansjele belied fan de [[Jeropeeske Uny]]. Yn de jierren dêrnei kamen ûnderwerpen lykas ymmigraasje, asyl, nasjonale soevereiniteit en de posysje fan Dútslân binnen de Jeropeeske Uny hieltyd mear sintraal te stean.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/211108/kompakter-ueberblick-die-afd/ ''Kompakter Überblick: Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung, 16 maaie 2026.&lt;/ref&gt;

Yn de politike wittenskip wurdt de AfD ornaris ta it [[rjochtspopulisme]] rekkene. De Dútske ''Bundeszentrale für politische Bildung'' beskriuwt in ûntwikkeling fan in yn it earstoan liberaal-konservative en eurokrityske partij nei in rjochtspopulistyske partij, dêr't ek rjochtsekstreme streamingen gruttere ynfloed yn krigen hawwe.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; De krekte politike karakterisearring fan de partij en fan de ferskillende streamingen binnen de AfD is sûnt de oprjochting ûnderwerp fan politike en wittenskiplike diskusje.

Sûnt 2017 is de AfD fertsjintwurdige yn de [[Bûnsdei]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 23 febrewaris 2025 krige de partij 20,8 persint fan de twadde stimmen en 152 fan de 630 sitten. Dêrmei waard de AfD nei de [[CDU/CSU]] de op ien nei grutste politike krêft yn de Bûnsdei en de grutste opposysjefraksje.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/bundestagswahl-2025/29_25_endgueltiges-ergebnis.html ''Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/parlament/bundestagswahl ''Bundestagswahl 2025''], Deutscher Bundestag.&lt;/ref&gt; De federale partijfoarsitters binne sûnt 2022 [[Alice Weidel]] en [[Tino Chrupalla]]. Op it federale partijkongres fan july 2026 waarden beide op 'e nij yn dy funksje keazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;&gt;[https://www.afd.de/pressemitteilung-der-afd-bundesparteitag-waehlt-neuen-bundesvorstand/ ''Bundesparteitag wählt neuen Bundesvorstand''], Alternative für Deutschland, 4 july 2026.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De eftergrûn fan de AfD leit yn it Dútske debat oer de eurokrisis. Yn 2012 ûntstienen ferskate inisjativen dy't kritysk wiene oer de finansjele help oan lannen yn de [[eurosône]]. De ekonoom [[Bernd Lucke]], de sjoernalist [[Konrad Adam]] en de lettere politikus [[Alexander Gauland]] wiene belutsen by de ''Wahlalternative 2013''. Nei't in gearwurking mei de ''Freie Wähler'' net ta it winske resultaat laat hie, waard op 6 febrewaris 2013 de Alternative für Deutschland oprjochte. Op it earste grutte partijkongres yn Berlyn yn april 2013 waarden Lucke, Adam en [[Frauke Petry]] ta de trije partijsprekkers keazen.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/273130/etappen-der-parteigeschichte-der-afd/ ''Etappen der Parteigeschichte der AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan septimber 2013 helle de nije partij 4,7 persint fan de stimmen. Dêrmei bleau se krekt ûnder de kiesdrompel fan fiif persint. By de [[Europeeske Parlemintsferkiezings 2014]] krige de partij lykwols 7,1 persint en kamen foar it earst AfD-politisy yn it [[Europeesk Parlemint]]. Yn deselde perioade krige de AfD ek fertsjintwurdigers yn ferskate dielsteatparleminten.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

Yn de earste jierren bestienen binnen de partij ferskillen tusken ûnder oaren ekonomysk-liberale, nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske streamingen. Dy ferskillen kamen yn 2015 ta in iepen konflikt. Op it partijkongres yn Essen waard Frauke Petry keazen yn plak fan Bernd Lucke. Lucke en in grut tal oare leden ferlieten dêrnei de AfD. Politike wittenskippers beskôgen dy ûntwikkeling as in ferskowing fan it swiertepunt fan de partij yn nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske rjochting.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

De flechtlinge- en migraasjekrisis fan 2015 en 2016 waard dêrnei in wichtich tema foar de AfD. De partij fersette har fûl tsjin it migraasje- en asylbelied fan it regear fan bûnskânselier [[Angela Merkel]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 2017 krige de AfD 12,6 persint fan de stimmen en kaam se mei 94 sitten foar it earst yn de Bûnsdei. By de ferkiezings fan 2021 sakke it stimmenpersintaazje nei 10,3 persint. Yn 2025 ferdûbele dat hast ta 20,8 persint.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;/&gt;

De partij hat benammen yn de eastlike dielsteaten fan Dútslân hege ferkiezingsresultaten helle. By de dielsteatferkiezings yn [[Tueringen]] fan 2024 waard de AfD mei 32,8 persint de grutste partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Op federaal nivo hat de partij oant 2026 net oan in regearingskoälysje meidien.

== Politike stânpunten ==
It politike profyl fan de AfD is sûnt 2013 feroare. De partij waard oarspronklik oprjochte út ferset tsjin it Europeeske belied yn de skuld- en eurokrisis en lei yn de earste jierren in soad klam op ekonomyske en monetêre fraachstikken. Letter waard migraasje ien fan de wichtichste tema's fan de partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;

Op it mêd fan ymmigraasje en asyl pleitet de AfD foar in folle restriktiver belied. De partij wol yllegale ymmigraasje sterk beheine, grinskontrôles útwreidzje en mear minsken sûnder ferbliuwsrjocht weromstjoere. De AfD brûkt yn dat ferbân ek it begryp ''Remigration''. Yn har ferkiezingsprogramma foar de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 leit de partij dêrneist klam op it behâld fan in Dútske nasjonale en kulturele identiteit.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;&gt;[https://www.afd.de/wahlprogramm25/ ''Bundestagswahlprogramm 2025''], Alternative für Deutschland.&lt;/ref&gt;

De partij is kritysk oer de fierdere politike yntegraasje fan de Jeropeeske Uny en wol mear foech weromjaan oan de nasjonale steaten. Yn it ekonomysk belied leit de AfD ûnder oare klam op legere belestingen, minder regeljouwing en it fersterkjen fan de konkurrinsjeposysje fan de Dútske ekonomy. De partij fersette har ek tsjin in grut part fan it Dútske en Europeeske klimaat- en enerzjybelied en wol ûnder oare langer gebrûk meitsje fan fossile brânstoffen en kearnenerzjy.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

Yn de bûtenlânske polityk wol de AfD dat Dútske nasjonale belangen in gruttere rol spylje. De partij hat har kritysk opsteld oer ferskate sanksjes tsjin [[Ruslân]] en pleitet foar diplomatike ûnderhannelingen om in ein te meitsjen oan de [[Russyske ynvaazje fan Oekraïne]]. Oer de Europeeske Uny, de [[NAFO]] en de Dútske relaasjes mei Ruslân besteane binnen de partij lykwols ek ferskillende aksinten.

Maatskiplik leit de partij klam op it tradisjonele gesin en is se kritysk oer in part fan it belied op it mêd fan gender en identiteit. De AfD wol mear gebrûk meitsje fan direkte demokrasy, ûnder oare troch referindums nei Switsersk foarbyld.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

== Politike klassifikaasje ==
By de oprjochting waard de AfD faak omskreaun as eurokritysk, nasjonaal-liberaal of konservatyf. Nei de ynterne konflikten fan 2015 en de tanimmende klam op migraasje en nasjonale identiteit is de partij yn de politike wittenskip hieltyd faker as rjochtspopulistysk klassifisearre.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/handwoerterbuch-politisches-system/511455/die-afd/ ''Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

De ''Bundeszentrale für politische Bildung'' stelde yn in oersjoch út 2026 dat de AfD har fan in liberaal-konservative partij ûntwikkele hat ta in rjochtspopulistyske partij mei ek rjochtsekstreme eleminten en streamingen.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Oare ûndersikers brûke termen as nasjonaal-konservatisme, rjochtspopulisme, ''völkisch'' nasjonalisme of rjochtsekstremisme foar beskate dielen of politisy binnen de partij. De AfD sels wiist de kwalifikaasje fan de partij as ekstremistysk ôf en omskriuwt harsels ûnder oare as frijheidlik, konservatyf en patriottysk.

== Ynljochtingetsjinst en juridyske prosedueres ==
De relaasje tusken de AfD en it Dútske [[Bundesamt für Verfassungsschutz]] (BfV), de federale ynljochtingetsjinst dy't him ûnder oare dwaande hâldt mei ekstremisme, hat ta ferskate juridyske prosedueres laat.

It BfV behannele de AfD op federaal nivo as in saneamd ''Verdachtsfall'', wat betsjut dat der neffens de tsjinst foldwaande oanwizings besteane om te ûndersykjen oft in organisaasje tsjin de frije demokratyske grûnslach fan de Dútske steat rjochte is. De AfD gie dêr juridysk tsjin yn. Yn maaie 2024 befêstige it ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen'' dat it BfV de partij as fertochte organisaasje observearje mocht.&lt;ref&gt;[https://www.deutschlandfunk.de/oberverwaltungsgericht-nordrhein-westfalen-bestaetigt-einstufung-der-afd-als-rechtsextremistischer-v-102.html ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen bestätigt Einstufung der AfD als rechtsextremistischer Verdachtsfall''], Deutschlandfunk, 13 maaie 2024.&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2025 makke it BfV bekend dat it de hiele AfD as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'', in bewiisd rjochtsekstremistysk stribjen, klassifisearre hie. De AfD bestried dy beslissing en begûn in nije juridyske proseduere. Yn ôfwachting dêrfan sei it BfV yn maaie 2025 ta de nije klassifikaasje foarearst net ta te passen en de partij op federaal nivo wer as ''Verdachtsfall'' te behanneljen.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/german-spy-agency-pauses-extremist-classification-afd-party-local-court-says-2025-05-08/ ''German spy agency pauses ‘extremist’ classification for AfD party''], Reuters, 8 maaie 2025.&lt;/ref&gt;

Op 26 febrewaris 2026 joech it ''Verwaltungsgericht Köln'' de AfD yn in koart geding foar in wichtich part gelyk. It gerjocht bepaalde dat it BfV de partij oant de útspraak yn de haadsaak net as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'' klassifisearje, behannelje of sa yn it iepenbier oantsjutte mei. It gerjocht stelde tagelyk dat der in sterke fertinking bestiet dat binnen de partij stribjen tsjin de frije demokratyske grûnslach foarkomt, mar fûn de beskikbere gegevens yn it koart geding net genôch om sa'n karakter foar de hiele partij as fêststeand te beskôgjen.&lt;ref name=&quot;vgkoeln2026&quot;&gt;[https://mip.pruf.hhu.de/article/view/781 ''VG Köln, Beschluss vom 26.02.2026 – 13 L 1109/25''], ''Zeitschrift für Parteienwissenschaften'', 30 april 2026.&lt;/ref&gt; De definitive juridyske beoardieling is dêrmei noch ôfhinklik fan de haadproseduere.

Los fan de federale klassifikaasje hawwe de ynljochtingetsjinsten fan ferskate Dútske dielsteaten eigen besluten oer regionale AfD-ferbannen nommen. Dêrtroch kin de juridyske en bestjoerlike klassifikaasje fan de partij per dielsteat ferskille.

== Organisaasje ==
De AfD is organisearre yn sechstjin dielsteatferbannen. It heechste partijorgaan is it federale partijkongres. Dêrnjonken is der in federale partijried. Sûnt 2022 binne Alice Weidel en Tino Chrupalla de beide federale partijsprekkers. Sy waarden yn july 2026 foar in nije termyn werkeazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;/&gt;

De AfD hie earder de ''Junge Alternative für Deutschland'' as jongereinorganisaasje. Dy organisaasje waard yn 2025 opheft. Op 29 novimber 2025 waard yn [[Gießen]] de nije jongereinorganisaasje '''Generation Deutschland''' oprjochte. Dy is nauwer as de foargonger organisatoarysk oan de AfD sels bûn.&lt;ref&gt;[https://www.afd.de/js-gd/ ''Jugendstatut der Generation Deutschland''], Alternative für Deutschland, 29 novimber 2025.&lt;/ref&gt;

== Jeropeeske polityk ==
De AfD hat sûnt 2014 fertsjintwurdigers yn it [[Europeesk Parlemint]]. By de Europeeske ferkiezings fan 2024 helle de partij yn Dútslân 15,9 persint fan de stimmen en krige se fyftjin sitten.&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/europawahl-2024/42_24_endgueltiges-ergebnis.html ''Europawahl 2024: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 3 july 2024.&lt;/ref&gt;

De AfD-leden fan it Europeesk Parlemint binne sûnt 2024 oansletten by de fraksje ''Europe of Sovereign Nations'' (ESN). Yn 2026 telde dy fraksje fyftjin Dútske leden dy't foar de AfD keazen wiene.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/meps/en/search/advanced?countryCode=DE&amp;euPoliticalGroupBodyRefNum=7151 ''Members of the European Parliament – Europe of Sovereign Nations Group, Germany''], Europeesk Parlemint.&lt;/ref&gt;


== Keppelings om utens ==
[https://www.afd.de/ Offisjele webside fan de Alternative für Deutschland]

== Boarnen, noaten en referinsjes ==
&lt;references/&gt;


[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Populistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2013]]</text>
      <sha1>c0h4hpmio8g8cs1ru5cjz8lwr59x9xl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239297</id>
      <parentid>1239296</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Organisaasje */</comment>
      <origin>1239297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13595" sha1="ai58lrctvffrqaly8689exl7xudvs9q" xml:space="preserve">{{Politike partij
  |namme                   = Alternative für Deutschland
  |logo                    = [[Ofbyld:AfD Logo 2021.svg|250px]]
  |partijlieder            = [[Alice Weidel]]&lt;br/&gt;[[Tino Chrupalla]]
  |partijfoarsitter        =
  |oprjochting             = 6 febrewaris 2013
  |haadsit                 = Eichhorster Weg 80&lt;br/&gt;13435 [[Berlyn]]
  |ledetal                 = sa'n 73.000 &lt;small&gt;(jannewaris 2026)&lt;/small&gt;
  |jongerein               = [[Generation Deutschland]]
  |rjochting               = Rjochts-populistysk oant rjochtsekstreem
  |ideology                = Nasjonaal-konservatisme&lt;br/&gt;Dútsk nasjonalisme&lt;br/&gt;Euroskepsis
  |wittenskiplik           =
  |europeesk               = [[Europe of Sovereign Nations]] (ESN)
  |ynternasjonaal          =
  |webside                 = [https://www.afd.de/ www.afd.de]
}}
'''Alternative für Deutschland''' (ôfkoarte '''AfD'''; Frysk: ''Alternatyf foar Dútslân'') is in [[Dútslân|Dútske]] politike partij dy't yn 2013 oprjochte waard. De partij ûntstie yn 'e tiid fan de [[Jeropeeske steatsskuldkrisis]] en wie yn it begjin benammen kritysk oer de [[euro]] en it finansjele belied fan de [[Jeropeeske Uny]]. Yn de jierren dêrnei kamen ûnderwerpen lykas ymmigraasje, asyl, nasjonale soevereiniteit en de posysje fan Dútslân binnen de Jeropeeske Uny hieltyd mear sintraal te stean.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/211108/kompakter-ueberblick-die-afd/ ''Kompakter Überblick: Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung, 16 maaie 2026.&lt;/ref&gt;

Yn de politike wittenskip wurdt de AfD ornaris ta it [[rjochtspopulisme]] rekkene. De Dútske ''Bundeszentrale für politische Bildung'' beskriuwt in ûntwikkeling fan in yn it earstoan liberaal-konservative en eurokrityske partij nei in rjochtspopulistyske partij, dêr't ek rjochtsekstreme streamingen gruttere ynfloed yn krigen hawwe.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; De krekte politike karakterisearring fan de partij en fan de ferskillende streamingen binnen de AfD is sûnt de oprjochting ûnderwerp fan politike en wittenskiplike diskusje.

Sûnt 2017 is de AfD fertsjintwurdige yn de [[Bûnsdei]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 23 febrewaris 2025 krige de partij 20,8 persint fan de twadde stimmen en 152 fan de 630 sitten. Dêrmei waard de AfD nei de [[CDU/CSU]] de op ien nei grutste politike krêft yn de Bûnsdei en de grutste opposysjefraksje.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/bundestagswahl-2025/29_25_endgueltiges-ergebnis.html ''Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/parlament/bundestagswahl ''Bundestagswahl 2025''], Deutscher Bundestag.&lt;/ref&gt; De federale partijfoarsitters binne sûnt 2022 [[Alice Weidel]] en [[Tino Chrupalla]]. Op it federale partijkongres fan july 2026 waarden beide op 'e nij yn dy funksje keazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;&gt;[https://www.afd.de/pressemitteilung-der-afd-bundesparteitag-waehlt-neuen-bundesvorstand/ ''Bundesparteitag wählt neuen Bundesvorstand''], Alternative für Deutschland, 4 july 2026.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De eftergrûn fan de AfD leit yn it Dútske debat oer de eurokrisis. Yn 2012 ûntstienen ferskate inisjativen dy't kritysk wiene oer de finansjele help oan lannen yn de [[eurosône]]. De ekonoom [[Bernd Lucke]], de sjoernalist [[Konrad Adam]] en de lettere politikus [[Alexander Gauland]] wiene belutsen by de ''Wahlalternative 2013''. Nei't in gearwurking mei de ''Freie Wähler'' net ta it winske resultaat laat hie, waard op 6 febrewaris 2013 de Alternative für Deutschland oprjochte. Op it earste grutte partijkongres yn Berlyn yn april 2013 waarden Lucke, Adam en [[Frauke Petry]] ta de trije partijsprekkers keazen.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/273130/etappen-der-parteigeschichte-der-afd/ ''Etappen der Parteigeschichte der AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan septimber 2013 helle de nije partij 4,7 persint fan de stimmen. Dêrmei bleau se krekt ûnder de kiesdrompel fan fiif persint. By de [[Europeeske Parlemintsferkiezings 2014]] krige de partij lykwols 7,1 persint en kamen foar it earst AfD-politisy yn it [[Europeesk Parlemint]]. Yn deselde perioade krige de AfD ek fertsjintwurdigers yn ferskate dielsteatparleminten.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

Yn de earste jierren bestienen binnen de partij ferskillen tusken ûnder oaren ekonomysk-liberale, nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske streamingen. Dy ferskillen kamen yn 2015 ta in iepen konflikt. Op it partijkongres yn Essen waard Frauke Petry keazen yn plak fan Bernd Lucke. Lucke en in grut tal oare leden ferlieten dêrnei de AfD. Politike wittenskippers beskôgen dy ûntwikkeling as in ferskowing fan it swiertepunt fan de partij yn nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske rjochting.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

De flechtlinge- en migraasjekrisis fan 2015 en 2016 waard dêrnei in wichtich tema foar de AfD. De partij fersette har fûl tsjin it migraasje- en asylbelied fan it regear fan bûnskânselier [[Angela Merkel]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 2017 krige de AfD 12,6 persint fan de stimmen en kaam se mei 94 sitten foar it earst yn de Bûnsdei. By de ferkiezings fan 2021 sakke it stimmenpersintaazje nei 10,3 persint. Yn 2025 ferdûbele dat hast ta 20,8 persint.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;/&gt;

De partij hat benammen yn de eastlike dielsteaten fan Dútslân hege ferkiezingsresultaten helle. By de dielsteatferkiezings yn [[Tueringen]] fan 2024 waard de AfD mei 32,8 persint de grutste partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Op federaal nivo hat de partij oant 2026 net oan in regearingskoälysje meidien.

== Politike stânpunten ==
It politike profyl fan de AfD is sûnt 2013 feroare. De partij waard oarspronklik oprjochte út ferset tsjin it Europeeske belied yn de skuld- en eurokrisis en lei yn de earste jierren in soad klam op ekonomyske en monetêre fraachstikken. Letter waard migraasje ien fan de wichtichste tema's fan de partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;

Op it mêd fan ymmigraasje en asyl pleitet de AfD foar in folle restriktiver belied. De partij wol yllegale ymmigraasje sterk beheine, grinskontrôles útwreidzje en mear minsken sûnder ferbliuwsrjocht weromstjoere. De AfD brûkt yn dat ferbân ek it begryp ''Remigration''. Yn har ferkiezingsprogramma foar de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 leit de partij dêrneist klam op it behâld fan in Dútske nasjonale en kulturele identiteit.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;&gt;[https://www.afd.de/wahlprogramm25/ ''Bundestagswahlprogramm 2025''], Alternative für Deutschland.&lt;/ref&gt;

De partij is kritysk oer de fierdere politike yntegraasje fan de Jeropeeske Uny en wol mear foech weromjaan oan de nasjonale steaten. Yn it ekonomysk belied leit de AfD ûnder oare klam op legere belestingen, minder regeljouwing en it fersterkjen fan de konkurrinsjeposysje fan de Dútske ekonomy. De partij fersette har ek tsjin in grut part fan it Dútske en Europeeske klimaat- en enerzjybelied en wol ûnder oare langer gebrûk meitsje fan fossile brânstoffen en kearnenerzjy.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

Yn de bûtenlânske polityk wol de AfD dat Dútske nasjonale belangen in gruttere rol spylje. De partij hat har kritysk opsteld oer ferskate sanksjes tsjin [[Ruslân]] en pleitet foar diplomatike ûnderhannelingen om in ein te meitsjen oan de [[Russyske ynvaazje fan Oekraïne]]. Oer de Europeeske Uny, de [[NAFO]] en de Dútske relaasjes mei Ruslân besteane binnen de partij lykwols ek ferskillende aksinten.

Maatskiplik leit de partij klam op it tradisjonele gesin en is se kritysk oer in part fan it belied op it mêd fan gender en identiteit. De AfD wol mear gebrûk meitsje fan direkte demokrasy, ûnder oare troch referindums nei Switsersk foarbyld.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

== Politike klassifikaasje ==
By de oprjochting waard de AfD faak omskreaun as eurokritysk, nasjonaal-liberaal of konservatyf. Nei de ynterne konflikten fan 2015 en de tanimmende klam op migraasje en nasjonale identiteit is de partij yn de politike wittenskip hieltyd faker as rjochtspopulistysk klassifisearre.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/handwoerterbuch-politisches-system/511455/die-afd/ ''Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

De ''Bundeszentrale für politische Bildung'' stelde yn in oersjoch út 2026 dat de AfD har fan in liberaal-konservative partij ûntwikkele hat ta in rjochtspopulistyske partij mei ek rjochtsekstreme eleminten en streamingen.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Oare ûndersikers brûke termen as nasjonaal-konservatisme, rjochtspopulisme, ''völkisch'' nasjonalisme of rjochtsekstremisme foar beskate dielen of politisy binnen de partij. De AfD sels wiist de kwalifikaasje fan de partij as ekstremistysk ôf en omskriuwt harsels ûnder oare as frijheidlik, konservatyf en patriottysk.

== Ynljochtingetsjinst en juridyske prosedueres ==
De relaasje tusken de AfD en it Dútske [[Bundesamt für Verfassungsschutz]] (BfV), de federale ynljochtingetsjinst dy't him ûnder oare dwaande hâldt mei ekstremisme, hat ta ferskate juridyske prosedueres laat.

It BfV behannele de AfD op federaal nivo as in saneamd ''Verdachtsfall'', wat betsjut dat der neffens de tsjinst foldwaande oanwizings besteane om te ûndersykjen oft in organisaasje tsjin de frije demokratyske grûnslach fan de Dútske steat rjochte is. De AfD gie dêr juridysk tsjin yn. Yn maaie 2024 befêstige it ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen'' dat it BfV de partij as fertochte organisaasje observearje mocht.&lt;ref&gt;[https://www.deutschlandfunk.de/oberverwaltungsgericht-nordrhein-westfalen-bestaetigt-einstufung-der-afd-als-rechtsextremistischer-v-102.html ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen bestätigt Einstufung der AfD als rechtsextremistischer Verdachtsfall''], Deutschlandfunk, 13 maaie 2024.&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2025 makke it BfV bekend dat it de hiele AfD as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'', in bewiisd rjochtsekstremistysk stribjen, klassifisearre hie. De AfD bestried dy beslissing en begûn in nije juridyske proseduere. Yn ôfwachting dêrfan sei it BfV yn maaie 2025 ta de nije klassifikaasje foarearst net ta te passen en de partij op federaal nivo wer as ''Verdachtsfall'' te behanneljen.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/german-spy-agency-pauses-extremist-classification-afd-party-local-court-says-2025-05-08/ ''German spy agency pauses ‘extremist’ classification for AfD party''], Reuters, 8 maaie 2025.&lt;/ref&gt;

Op 26 febrewaris 2026 joech it ''Verwaltungsgericht Köln'' de AfD yn in koart geding foar in wichtich part gelyk. It gerjocht bepaalde dat it BfV de partij oant de útspraak yn de haadsaak net as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'' klassifisearje, behannelje of sa yn it iepenbier oantsjutte mei. It gerjocht stelde tagelyk dat der in sterke fertinking bestiet dat binnen de partij stribjen tsjin de frije demokratyske grûnslach foarkomt, mar fûn de beskikbere gegevens yn it koart geding net genôch om sa'n karakter foar de hiele partij as fêststeand te beskôgjen.&lt;ref name=&quot;vgkoeln2026&quot;&gt;[https://mip.pruf.hhu.de/article/view/781 ''VG Köln, Beschluss vom 26.02.2026 – 13 L 1109/25''], ''Zeitschrift für Parteienwissenschaften'', 30 april 2026.&lt;/ref&gt; De definitive juridyske beoardieling is dêrmei noch ôfhinklik fan de haadproseduere.

Los fan de federale klassifikaasje hawwe de ynljochtingetsjinsten fan ferskate Dútske dielsteaten eigen besluten oer regionale AfD-ferbannen nommen. Dêrtroch kin de juridyske en bestjoerlike klassifikaasje fan de partij per dielsteat ferskille.

== Organisaasje ==
De AfD is organisearre yn sechstjin dielsteatferbannen. It heechste partijorgaan is it federale partijkongres. Dêrnjonken is der in federale partijried. Sûnt 2022 binne Alice Weidel en Tino Chrupalla de beide federale partijsprekkers. Sy waarden yn july 2026 foar in nije termyn werkeazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;/&gt;

De AfD hie earder de ''Junge Alternative für Deutschland'' as jongereinorganisaasje. Dy organisaasje waard yn 2025 opheft. Op 29 novimber 2025 waard yn [[Gießen]] de nije jongereinorganisaasje Generation Deutschland oprjochte. Dy is nauwer as de foargonger organisatoarysk oan de AfD sels bûn.&lt;ref&gt;[https://www.afd.de/js-gd/ ''Jugendstatut der Generation Deutschland''], Alternative für Deutschland, 29 novimber 2025.&lt;/ref&gt;

== Jeropeeske polityk ==
De AfD hat sûnt 2014 fertsjintwurdigers yn it [[Europeesk Parlemint]]. By de Europeeske ferkiezings fan 2024 helle de partij yn Dútslân 15,9 persint fan de stimmen en krige se fyftjin sitten.&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/europawahl-2024/42_24_endgueltiges-ergebnis.html ''Europawahl 2024: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 3 july 2024.&lt;/ref&gt;

De AfD-leden fan it Europeesk Parlemint binne sûnt 2024 oansletten by de fraksje ''Europe of Sovereign Nations'' (ESN). Yn 2026 telde dy fraksje fyftjin Dútske leden dy't foar de AfD keazen wiene.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/meps/en/search/advanced?countryCode=DE&amp;euPoliticalGroupBodyRefNum=7151 ''Members of the European Parliament – Europe of Sovereign Nations Group, Germany''], Europeesk Parlemint.&lt;/ref&gt;


== Keppelings om utens ==
[https://www.afd.de/ Offisjele webside fan de Alternative für Deutschland]

== Boarnen, noaten en referinsjes ==
&lt;references/&gt;


[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Populistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2013]]</text>
      <sha1>ai58lrctvffrqaly8689exl7xudvs9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239298</id>
      <parentid>1239297</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13630" sha1="0tpskwtjhfkghy96xdyw7hrhr5ahcjx" xml:space="preserve">{{Politike partij
  |namme                   = Alternative für Deutschland
  |logo                    = [[Ofbyld:AfD Logo 2021.svg|250px]]
  |partijlieder            = [[Alice Weidel]]&lt;br/&gt;[[Tino Chrupalla]]
  |partijfoarsitter        =
  |oprjochting             = 6 febrewaris 2013
  |opheffing               = aktyf
  |haadsit                 = Eichhorster Weg 80&lt;br/&gt;13435 [[Berlyn]]
  |ledetal                 = sa'n 73.000 &lt;small&gt;(jannewaris 2026)&lt;/small&gt;
  |jongerein               = [[Generation Deutschland]]
  |rjochting               = Rjochts-populistysk oant rjochtsekstreem
  |ideology                = Nasjonaal-konservatisme&lt;br/&gt;Dútsk nasjonalisme&lt;br/&gt;Euroskepsis
  |wittenskiplik           =
  |europeesk               = [[Europe of Sovereign Nations]] (ESN)
  |ynternasjonaal          =
  |webside                 = [https://www.afd.de/ www.afd.de]
}}
'''Alternative für Deutschland''' (ôfkoarte '''AfD'''; Frysk: ''Alternatyf foar Dútslân'') is in [[Dútslân|Dútske]] politike partij dy't yn 2013 oprjochte waard. De partij ûntstie yn 'e tiid fan de [[Jeropeeske steatsskuldkrisis]] en wie yn it begjin benammen kritysk oer de [[euro]] en it finansjele belied fan de [[Jeropeeske Uny]]. Yn de jierren dêrnei kamen ûnderwerpen lykas ymmigraasje, asyl, nasjonale soevereiniteit en de posysje fan Dútslân binnen de Jeropeeske Uny hieltyd mear sintraal te stean.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/211108/kompakter-ueberblick-die-afd/ ''Kompakter Überblick: Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung, 16 maaie 2026.&lt;/ref&gt;

Yn de politike wittenskip wurdt de AfD ornaris ta it [[rjochtspopulisme]] rekkene. De Dútske ''Bundeszentrale für politische Bildung'' beskriuwt in ûntwikkeling fan in yn it earstoan liberaal-konservative en eurokrityske partij nei in rjochtspopulistyske partij, dêr't ek rjochtsekstreme streamingen gruttere ynfloed yn krigen hawwe.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; De krekte politike karakterisearring fan de partij en fan de ferskillende streamingen binnen de AfD is sûnt de oprjochting ûnderwerp fan politike en wittenskiplike diskusje.

Sûnt 2017 is de AfD fertsjintwurdige yn de [[Bûnsdei]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 23 febrewaris 2025 krige de partij 20,8 persint fan de twadde stimmen en 152 fan de 630 sitten. Dêrmei waard de AfD nei de [[CDU/CSU]] de op ien nei grutste politike krêft yn de Bûnsdei en de grutste opposysjefraksje.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/bundestagswahl-2025/29_25_endgueltiges-ergebnis.html ''Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/parlament/bundestagswahl ''Bundestagswahl 2025''], Deutscher Bundestag.&lt;/ref&gt; De federale partijfoarsitters binne sûnt 2022 [[Alice Weidel]] en [[Tino Chrupalla]]. Op it federale partijkongres fan july 2026 waarden beide op 'e nij yn dy funksje keazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;&gt;[https://www.afd.de/pressemitteilung-der-afd-bundesparteitag-waehlt-neuen-bundesvorstand/ ''Bundesparteitag wählt neuen Bundesvorstand''], Alternative für Deutschland, 4 july 2026.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De eftergrûn fan de AfD leit yn it Dútske debat oer de eurokrisis. Yn 2012 ûntstienen ferskate inisjativen dy't kritysk wiene oer de finansjele help oan lannen yn de [[eurosône]]. De ekonoom [[Bernd Lucke]], de sjoernalist [[Konrad Adam]] en de lettere politikus [[Alexander Gauland]] wiene belutsen by de ''Wahlalternative 2013''. Nei't in gearwurking mei de ''Freie Wähler'' net ta it winske resultaat laat hie, waard op 6 febrewaris 2013 de Alternative für Deutschland oprjochte. Op it earste grutte partijkongres yn Berlyn yn april 2013 waarden Lucke, Adam en [[Frauke Petry]] ta de trije partijsprekkers keazen.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/273130/etappen-der-parteigeschichte-der-afd/ ''Etappen der Parteigeschichte der AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan septimber 2013 helle de nije partij 4,7 persint fan de stimmen. Dêrmei bleau se krekt ûnder de kiesdrompel fan fiif persint. By de [[Europeeske Parlemintsferkiezings 2014]] krige de partij lykwols 7,1 persint en kamen foar it earst AfD-politisy yn it [[Europeesk Parlemint]]. Yn deselde perioade krige de AfD ek fertsjintwurdigers yn ferskate dielsteatparleminten.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

Yn de earste jierren bestienen binnen de partij ferskillen tusken ûnder oaren ekonomysk-liberale, nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske streamingen. Dy ferskillen kamen yn 2015 ta in iepen konflikt. Op it partijkongres yn Essen waard Frauke Petry keazen yn plak fan Bernd Lucke. Lucke en in grut tal oare leden ferlieten dêrnei de AfD. Politike wittenskippers beskôgen dy ûntwikkeling as in ferskowing fan it swiertepunt fan de partij yn nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske rjochting.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

De flechtlinge- en migraasjekrisis fan 2015 en 2016 waard dêrnei in wichtich tema foar de AfD. De partij fersette har fûl tsjin it migraasje- en asylbelied fan it regear fan bûnskânselier [[Angela Merkel]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 2017 krige de AfD 12,6 persint fan de stimmen en kaam se mei 94 sitten foar it earst yn de Bûnsdei. By de ferkiezings fan 2021 sakke it stimmenpersintaazje nei 10,3 persint. Yn 2025 ferdûbele dat hast ta 20,8 persint.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;/&gt;

De partij hat benammen yn de eastlike dielsteaten fan Dútslân hege ferkiezingsresultaten helle. By de dielsteatferkiezings yn [[Tueringen]] fan 2024 waard de AfD mei 32,8 persint de grutste partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Op federaal nivo hat de partij oant 2026 net oan in regearingskoälysje meidien.

== Politike stânpunten ==
It politike profyl fan de AfD is sûnt 2013 feroare. De partij waard oarspronklik oprjochte út ferset tsjin it Europeeske belied yn de skuld- en eurokrisis en lei yn de earste jierren in soad klam op ekonomyske en monetêre fraachstikken. Letter waard migraasje ien fan de wichtichste tema's fan de partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;

Op it mêd fan ymmigraasje en asyl pleitet de AfD foar in folle restriktiver belied. De partij wol yllegale ymmigraasje sterk beheine, grinskontrôles útwreidzje en mear minsken sûnder ferbliuwsrjocht weromstjoere. De AfD brûkt yn dat ferbân ek it begryp ''Remigration''. Yn har ferkiezingsprogramma foar de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 leit de partij dêrneist klam op it behâld fan in Dútske nasjonale en kulturele identiteit.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;&gt;[https://www.afd.de/wahlprogramm25/ ''Bundestagswahlprogramm 2025''], Alternative für Deutschland.&lt;/ref&gt;

De partij is kritysk oer de fierdere politike yntegraasje fan de Jeropeeske Uny en wol mear foech weromjaan oan de nasjonale steaten. Yn it ekonomysk belied leit de AfD ûnder oare klam op legere belestingen, minder regeljouwing en it fersterkjen fan de konkurrinsjeposysje fan de Dútske ekonomy. De partij fersette har ek tsjin in grut part fan it Dútske en Europeeske klimaat- en enerzjybelied en wol ûnder oare langer gebrûk meitsje fan fossile brânstoffen en kearnenerzjy.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

Yn de bûtenlânske polityk wol de AfD dat Dútske nasjonale belangen in gruttere rol spylje. De partij hat har kritysk opsteld oer ferskate sanksjes tsjin [[Ruslân]] en pleitet foar diplomatike ûnderhannelingen om in ein te meitsjen oan de [[Russyske ynvaazje fan Oekraïne]]. Oer de Europeeske Uny, de [[NAFO]] en de Dútske relaasjes mei Ruslân besteane binnen de partij lykwols ek ferskillende aksinten.

Maatskiplik leit de partij klam op it tradisjonele gesin en is se kritysk oer in part fan it belied op it mêd fan gender en identiteit. De AfD wol mear gebrûk meitsje fan direkte demokrasy, ûnder oare troch referindums nei Switsersk foarbyld.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

== Politike klassifikaasje ==
By de oprjochting waard de AfD faak omskreaun as eurokritysk, nasjonaal-liberaal of konservatyf. Nei de ynterne konflikten fan 2015 en de tanimmende klam op migraasje en nasjonale identiteit is de partij yn de politike wittenskip hieltyd faker as rjochtspopulistysk klassifisearre.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/handwoerterbuch-politisches-system/511455/die-afd/ ''Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

De ''Bundeszentrale für politische Bildung'' stelde yn in oersjoch út 2026 dat de AfD har fan in liberaal-konservative partij ûntwikkele hat ta in rjochtspopulistyske partij mei ek rjochtsekstreme eleminten en streamingen.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Oare ûndersikers brûke termen as nasjonaal-konservatisme, rjochtspopulisme, ''völkisch'' nasjonalisme of rjochtsekstremisme foar beskate dielen of politisy binnen de partij. De AfD sels wiist de kwalifikaasje fan de partij as ekstremistysk ôf en omskriuwt harsels ûnder oare as frijheidlik, konservatyf en patriottysk.

== Ynljochtingetsjinst en juridyske prosedueres ==
De relaasje tusken de AfD en it Dútske [[Bundesamt für Verfassungsschutz]] (BfV), de federale ynljochtingetsjinst dy't him ûnder oare dwaande hâldt mei ekstremisme, hat ta ferskate juridyske prosedueres laat.

It BfV behannele de AfD op federaal nivo as in saneamd ''Verdachtsfall'', wat betsjut dat der neffens de tsjinst foldwaande oanwizings besteane om te ûndersykjen oft in organisaasje tsjin de frije demokratyske grûnslach fan de Dútske steat rjochte is. De AfD gie dêr juridysk tsjin yn. Yn maaie 2024 befêstige it ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen'' dat it BfV de partij as fertochte organisaasje observearje mocht.&lt;ref&gt;[https://www.deutschlandfunk.de/oberverwaltungsgericht-nordrhein-westfalen-bestaetigt-einstufung-der-afd-als-rechtsextremistischer-v-102.html ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen bestätigt Einstufung der AfD als rechtsextremistischer Verdachtsfall''], Deutschlandfunk, 13 maaie 2024.&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2025 makke it BfV bekend dat it de hiele AfD as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'', in bewiisd rjochtsekstremistysk stribjen, klassifisearre hie. De AfD bestried dy beslissing en begûn in nije juridyske proseduere. Yn ôfwachting dêrfan sei it BfV yn maaie 2025 ta de nije klassifikaasje foarearst net ta te passen en de partij op federaal nivo wer as ''Verdachtsfall'' te behanneljen.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/german-spy-agency-pauses-extremist-classification-afd-party-local-court-says-2025-05-08/ ''German spy agency pauses ‘extremist’ classification for AfD party''], Reuters, 8 maaie 2025.&lt;/ref&gt;

Op 26 febrewaris 2026 joech it ''Verwaltungsgericht Köln'' de AfD yn in koart geding foar in wichtich part gelyk. It gerjocht bepaalde dat it BfV de partij oant de útspraak yn de haadsaak net as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'' klassifisearje, behannelje of sa yn it iepenbier oantsjutte mei. It gerjocht stelde tagelyk dat der in sterke fertinking bestiet dat binnen de partij stribjen tsjin de frije demokratyske grûnslach foarkomt, mar fûn de beskikbere gegevens yn it koart geding net genôch om sa'n karakter foar de hiele partij as fêststeand te beskôgjen.&lt;ref name=&quot;vgkoeln2026&quot;&gt;[https://mip.pruf.hhu.de/article/view/781 ''VG Köln, Beschluss vom 26.02.2026 – 13 L 1109/25''], ''Zeitschrift für Parteienwissenschaften'', 30 april 2026.&lt;/ref&gt; De definitive juridyske beoardieling is dêrmei noch ôfhinklik fan de haadproseduere.

Los fan de federale klassifikaasje hawwe de ynljochtingetsjinsten fan ferskate Dútske dielsteaten eigen besluten oer regionale AfD-ferbannen nommen. Dêrtroch kin de juridyske en bestjoerlike klassifikaasje fan de partij per dielsteat ferskille.

== Organisaasje ==
De AfD is organisearre yn sechstjin dielsteatferbannen. It heechste partijorgaan is it federale partijkongres. Dêrnjonken is der in federale partijried. Sûnt 2022 binne Alice Weidel en Tino Chrupalla de beide federale partijsprekkers. Sy waarden yn july 2026 foar in nije termyn werkeazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;/&gt;

De AfD hie earder de ''Junge Alternative für Deutschland'' as jongereinorganisaasje. Dy organisaasje waard yn 2025 opheft. Op 29 novimber 2025 waard yn [[Gießen]] de nije jongereinorganisaasje Generation Deutschland oprjochte. Dy is nauwer as de foargonger organisatoarysk oan de AfD sels bûn.&lt;ref&gt;[https://www.afd.de/js-gd/ ''Jugendstatut der Generation Deutschland''], Alternative für Deutschland, 29 novimber 2025.&lt;/ref&gt;

== Jeropeeske polityk ==
De AfD hat sûnt 2014 fertsjintwurdigers yn it [[Europeesk Parlemint]]. By de Europeeske ferkiezings fan 2024 helle de partij yn Dútslân 15,9 persint fan de stimmen en krige se fyftjin sitten.&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/europawahl-2024/42_24_endgueltiges-ergebnis.html ''Europawahl 2024: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 3 july 2024.&lt;/ref&gt;

De AfD-leden fan it Europeesk Parlemint binne sûnt 2024 oansletten by de fraksje ''Europe of Sovereign Nations'' (ESN). Yn 2026 telde dy fraksje fyftjin Dútske leden dy't foar de AfD keazen wiene.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/meps/en/search/advanced?countryCode=DE&amp;euPoliticalGroupBodyRefNum=7151 ''Members of the European Parliament – Europe of Sovereign Nations Group, Germany''], Europeesk Parlemint.&lt;/ref&gt;


== Keppelings om utens ==
[https://www.afd.de/ Offisjele webside fan de Alternative für Deutschland]

== Boarnen, noaten en referinsjes ==
&lt;references/&gt;


[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Populistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2013]]</text>
      <sha1>0tpskwtjhfkghy96xdyw7hrhr5ahcjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239306</id>
      <parentid>1239298</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13629" sha1="iumwzxua0wgh92dsosltbsdqjnjqjid" xml:space="preserve">{{Politike partij
  |namme                   = Alternative für Deutschland
  |logo                    = [[Ofbyld:AfD Logo 2021.svg|250px]]
  |partijlieder            = [[Alice Weidel]]&lt;br/&gt;[[Tino Chrupalla]]
  |partijfoarsitter        =
  |oprjochting             = 6 febrewaris 2013
  |opheffing               = aktyf
  |haadsit                 = Eichhorster Weg 80&lt;br/&gt;13435 [[Berlyn]]
  |ledetal                 = sa'n 73.000 &lt;small&gt;(jannewaris 2026)&lt;/small&gt;
  |jongerein               = [[Generation Deutschland]]
  |rjochting               = Rjochts-populistysk oant rjochtsekstreem
  |ideology                = Nasjonaal-konservatisme&lt;br/&gt;Dútsk nasjonalisme&lt;br/&gt;Euroskepsis
  |wittenskiplik           =
  |europeesk               = [[Europe of Sovereign Nations]] (ESN)
  |ynternasjonaal          =
  |webside                 = [https://www.afd.de/ www.afd.de]
}}
'''Alternative für Deutschland''' (ôfkoarte '''AfD'''; Frysk: ''Alternatyf foar Dútslân'') is in [[Dútslân|Dútske]] politike partij dy't yn 2013 oprjochte waard. De partij ûntstie yn 'e tiid fan de [[Jeropeeske steatsskuldkrisis]] en wie yn it begjin benammen kritysk oer de [[euro]] en it finansjele belied fan de [[Jeropeeske Uny]]. Yn de jierren dêrnei kamen ûnderwerpen lykas ymmigraasje, asyl, nasjonale soevereiniteit en de posysje fan Dútslân binnen de Jeropeeske Uny hieltyd mear sintraal te stean.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/211108/kompakter-ueberblick-die-afd/ ''Kompakter Überblick: Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung, 16 maaie 2026.&lt;/ref&gt;

Yn de politike wittenskip wurdt de AfD ornaris ta it [[rjochtspopulisme]] rekkene. De Dútske ''Bundeszentrale für politische Bildung'' beskriuwt in ûntwikkeling fan in yn it earstoan liberaal-konservative en eurokrityske partij nei in rjochtspopulistyske partij, dêr't ek rjochtsekstreme streamingen gruttere ynfloed yn krigen hawwe.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; De krekte politike karakterisearring fan de partij en fan de ferskillende streamingen binnen de AfD is sûnt de oprjochting ûnderwerp fan politike en wittenskiplike diskusje.

Sûnt 2017 is de AfD fertsjintwurdige yn de [[Bûnsdei]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 23 febrewaris 2025 krige de partij 20,8 persint fan de twadde stimmen en 152 fan de 630 sitten. Dêrmei waard de AfD nei de [[CDU/CSU]] de op ien nei grutste politike krêft yn de Bûnsdei en de grutste opposysjefraksje.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/bundestagswahl-2025/29_25_endgueltiges-ergebnis.html ''Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bundestag.de/parlament/bundestagswahl ''Bundestagswahl 2025''], Deutscher Bundestag.&lt;/ref&gt; De federale partijfoarsitters binne sûnt 2022 [[Alice Weidel]] en [[Tino Chrupalla]]. Op it federale partijkongres fan july 2026 waarden beide op 'e nij yn dy funksje keazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;&gt;[https://www.afd.de/pressemitteilung-der-afd-bundesparteitag-waehlt-neuen-bundesvorstand/ ''Bundesparteitag wählt neuen Bundesvorstand''], Alternative für Deutschland, 4 july 2026.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De eftergrûn fan de AfD leit yn it Dútske debat oer de eurokrisis. Yn 2012 ûntstienen ferskate inisjativen dy't kritysk wiene oer de finansjele help oan lannen yn de [[eurosône]]. De ekonoom [[Bernd Lucke]], de sjoernalist [[Konrad Adam]] en de lettere politikus [[Alexander Gauland]] wiene belutsen by de ''Wahlalternative 2013''. Nei't in gearwurking mei de ''Freie Wähler'' net ta it winske resultaat laat hie, waard op 6 febrewaris 2013 de Alternative für Deutschland oprjochte. Op it earste grutte partijkongres yn Berlyn yn april 2013 waarden Lucke, Adam en [[Frauke Petry]] ta de trije partijsprekkers keazen.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/afd/273130/etappen-der-parteigeschichte-der-afd/ ''Etappen der Parteigeschichte der AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

By de Bûnsdeiferkiezings fan septimber 2013 helle de nije partij 4,7 persint fan de stimmen. Dêrmei bleau se krekt ûnder de kiesdrompel fan fiif persint. By de [[Europeeske Parlemintsferkiezings 2014]] krige de partij lykwols 7,1 persint en kamen foar it earst AfD-politisy yn it [[Europeesk Parlemint]]. Yn deselde perioade krige de AfD ek fertsjintwurdigers yn ferskate dielsteatparleminten.&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

Yn de earste jierren bestienen binnen de partij ferskillen tusken ûnder oaren ekonomysk-liberale, nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske streamingen. Dy ferskillen kamen yn 2015 ta in iepen konflikt. Op it partijkongres yn Essen waard Frauke Petry keazen yn plak fan Bernd Lucke. Lucke en in grut tal oare leden ferlieten dêrnei de AfD. Politike wittenskippers beskôgen dy ûntwikkeling as in ferskowing fan it swiertepunt fan de partij yn nasjonaal-konservative en rjochtspopulistyske rjochting.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;skiednis&quot;/&gt;

De flechtlinge- en migraasjekrisis fan 2015 en 2016 waard dêrnei in wichtich tema foar de AfD. De partij fersette har fûl tsjin it migraasje- en asylbelied fan it regear fan bûnskânselier [[Angela Merkel]]. By de Bûnsdeiferkiezings fan 2017 krige de AfD 12,6 persint fan de stimmen en kaam se mei 94 sitten foar it earst yn de Bûnsdei. By de ferkiezings fan 2021 sakke it stimmenpersintaazje nei 10,3 persint. Yn 2025 ferdûbele dat hast ta 20,8 persint.&lt;ref name=&quot;wahl2025&quot;/&gt;

De partij hat benammen yn de eastlike dielsteaten fan Dútslân hege ferkiezingsresultaten helle. By de dielsteatferkiezings yn [[Tueringen]] fan 2024 waard de AfD mei 32,8 persint de grutste partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Op federaal nivo hat de partij oant 2026 net oan in regearingskoälysje meidien.

== Politike stânpunten ==
It politike profyl fan de AfD is sûnt 2013 feroare. De partij waard oarspronklik oprjochte út ferset tsjin it Europeeske belied yn de skuld- en eurokrisis en lei yn de earste jierren in soad klam op ekonomyske en monetêre fraachstikken. Letter waard migraasje ien fan de wichtichste tema's fan de partij.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt;

Op it mêd fan ymmigraasje en asyl pleitet de AfD foar in folle restriktiver belied. De partij wol yllegale ymmigraasje sterk beheine, grinskontrôles útwreidzje en mear minsken sûnder ferbliuwsrjocht weromstjoere. De AfD brûkt yn dat ferbân ek it begryp ''Remigration''. Yn har ferkiezingsprogramma foar de Bûnsdeiferkiezings fan 2025 leit de partij dêrneist klam op it behâld fan in Dútske nasjonale en kulturele identiteit.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;&gt;[https://www.afd.de/wahlprogramm25/ ''Bundestagswahlprogramm 2025''], Alternative für Deutschland.&lt;/ref&gt;

De partij is kritysk oer de fierdere politike yntegraasje fan de Jeropeeske Uny en wol mear foech weromjaan oan de nasjonale steaten. Yn it ekonomysk belied leit de AfD ûnder oare klam op legere belestingen, minder regeljouwing en it fersterkjen fan de konkurrinsjeposysje fan de Dútske ekonomy. De partij fersette har ek tsjin in grut part fan it Dútske en Europeeske klimaat- en enerzjybelied en wol ûnder oare langer gebrûk meitsje fan fossile brânstoffen en kearnenerzjy.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

Yn de bûtenlânske polityk wol de AfD dat Dútske nasjonale belangen in gruttere rol spylje. De partij hat har kritysk opsteld oer ferskate sanksjes tsjin [[Ruslân]] en pleitet foar diplomatike ûnderhannelingen om in ein te meitsjen oan de [[Russyske ynvaazje fan Oekraïne]]. Oer de Europeeske Uny, de [[NAFO]] en de Dútske relaasjes mei Ruslân besteane binnen de partij lykwols ek ferskillende aksinten.

Maatskiplik leit de partij klam op it tradisjonele gesin en is se kritysk oer in part fan it belied op it mêd fan gender en identiteit. De AfD wol mear gebrûk meitsje fan direkte demokrasy, ûnder oare troch referindums nei Switsersk foarbyld.&lt;ref name=&quot;programma2025&quot;/&gt;

== Politike klassifikaasje ==
By de oprjochting waard de AfD faak omskreaun as eurokritysk, nasjonaal-liberaal of konservatyf. Nei de ynterne konflikten fan 2015 en de tanimmende klam op migraasje en nasjonale identiteit is de partij yn de politike wittenskip hieltyd faker as rjochtspopulistysk klassifisearre.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/kurz-knapp/lexika/handwoerterbuch-politisches-system/511455/die-afd/ ''Die AfD''], Bundeszentrale für politische Bildung.&lt;/ref&gt;

De ''Bundeszentrale für politische Bildung'' stelde yn in oersjoch út 2026 dat de AfD har fan in liberaal-konservative partij ûntwikkele hat ta in rjochtspopulistyske partij mei ek rjochtsekstreme eleminten en streamingen.&lt;ref name=&quot;bpb-oersjoch&quot;/&gt; Oare ûndersikers brûke termen as nasjonaal-konservatisme, rjochtspopulisme, ''völkisch'' nasjonalisme of rjochtsekstremisme foar beskate dielen of politisy binnen de partij. De AfD sels wiist de kwalifikaasje fan de partij as ekstremistysk ôf en omskriuwt harsels ûnder oare as frijheidlik, konservatyf en patriottysk.

== Ynljochtingetsjinst en juridyske prosedueres ==
De relaasje tusken de AfD en it Dútske [[Bundesamt für Verfassungsschutz]] (BfV), de federale ynljochtingetsjinst dy't him ûnder oare dwaande hâldt mei ekstremisme, hat ta ferskate juridyske prosedueres laat.

It BfV behannele de AfD op federaal nivo as in saneamd ''Verdachtsfall'', wat betsjut dat der neffens de tsjinst foldwaande oanwizings besteane om te ûndersykjen oft in organisaasje tsjin de frije demokratyske grûnslach fan de Dútske steat rjochte is. De AfD gie dêr juridysk tsjin yn. Yn maaie 2024 befêstige it ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen'' dat it BfV de partij as fertochte organisaasje observearje mocht.&lt;ref&gt;[https://www.deutschlandfunk.de/oberverwaltungsgericht-nordrhein-westfalen-bestaetigt-einstufung-der-afd-als-rechtsextremistischer-v-102.html ''Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen bestätigt Einstufung der AfD als rechtsextremistischer Verdachtsfall''], Deutschlandfunk, 13 maaie 2024.&lt;/ref&gt;

Op 2 maaie 2025 makke it BfV bekend dat it de hiele AfD as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'', in bewiisd rjochtsekstremistysk stribjen, klassifisearre hie. De AfD bestried dy beslissing en begûn in nije juridyske proseduere. Yn ôfwachting dêrfan sei it BfV yn maaie 2025 ta de nije klassifikaasje foarearst net ta te passen en de partij op federaal nivo wer as ''Verdachtsfall'' te behanneljen.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/german-spy-agency-pauses-extremist-classification-afd-party-local-court-says-2025-05-08/ ''German spy agency pauses ‘extremist’ classification for AfD party''], Reuters, 8 maaie 2025.&lt;/ref&gt;

Op 26 febrewaris 2026 joech it ''Verwaltungsgericht Köln'' de AfD yn in koart geding foar in wichtich part gelyk. It gerjocht bepaalde dat it BfV de partij oant de útspraak yn de haadsaak net as in ''gesichert rechtsextremistische Bestrebung'' klassifisearje, behannelje of sa yn it iepenbier oantsjutte mei. It gerjocht stelde tagelyk dat der in sterke fertinking bestiet dat binnen de partij stribjen tsjin de frije demokratyske grûnslach foarkomt, mar fûn de beskikbere gegevens yn it koart geding net genôch om sa'n karakter foar de hiele partij as fêststeand te beskôgjen.&lt;ref name=&quot;vgkoeln2026&quot;&gt;[https://mip.pruf.hhu.de/article/view/781 ''VG Köln, Beschluss vom 26.02.2026 – 13 L 1109/25''], ''Zeitschrift für Parteienwissenschaften'', 30 april 2026.&lt;/ref&gt; De definitive juridyske beoardieling is dêrmei noch ôfhinklik fan de haadproseduere.

Los fan de federale klassifikaasje hawwe de ynljochtingetsjinsten fan ferskate Dútske dielsteaten eigen besluten oer regionale AfD-ferbannen nommen. Dêrtroch kin de juridyske en bestjoerlike klassifikaasje fan de partij per dielsteat ferskille.

== Organisaasje ==
De AfD is organisearre yn sechstjin dielsteatferbannen. It heechste partijorgaan is it federale partijkongres. Dêrnjonken is der in federale partijried. Sûnt 2022 binne Alice Weidel en Tino Chrupalla de beide federale partijsprekkers. Sy waarden yn july 2026 foar in nije termyn werkeazen.&lt;ref name=&quot;foarsitters&quot;/&gt;

De AfD hie earder de ''Junge Alternative für Deutschland'' as jongereinorganisaasje. Dy organisaasje waard yn 2025 opheft. Op 29 novimber 2025 waard yn [[Gießen]] de nije jongereinorganisaasje Generation Deutschland oprjochte. Dy is nauwer as de foargonger organisatoarysk oan de AfD sels bûn.&lt;ref&gt;[https://www.afd.de/js-gd/ ''Jugendstatut der Generation Deutschland''], Alternative für Deutschland, 29 novimber 2025.&lt;/ref&gt;

== Jeropeeske polityk ==
De AfD hat sûnt 2014 fertsjintwurdigers yn it [[Europeesk Parlemint]]. By de Europeeske ferkiezings fan 2024 helle de partij yn Dútslân 15,9 persint fan de stimmen en krige se fyftjin sitten.&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/europawahl-2024/42_24_endgueltiges-ergebnis.html ''Europawahl 2024: Endgültiges Ergebnis''], Die Bundeswahlleiterin, 3 july 2024.&lt;/ref&gt;

De AfD-leden fan it Europeesk Parlemint binne sûnt 2024 oansletten by de fraksje ''Europe of Sovereign Nations'' (ESN). Yn 2026 telde dy fraksje fyftjin Dútske leden dy't foar de AfD keazen wiene.&lt;ref&gt;[https://www.europarl.europa.eu/meps/en/search/advanced?countryCode=DE&amp;euPoliticalGroupBodyRefNum=7151 ''Members of the European Parliament – Europe of Sovereign Nations Group, Germany''], Europeesk Parlemint.&lt;/ref&gt;

== Keppelings om utens ==
[https://www.afd.de/ Offisjele webside fan de Alternative für Deutschland]

== Boarnen, noaten en referinsjes ==
&lt;references/&gt;


[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Populistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 2013]]</text>
      <sha1>iumwzxua0wgh92dsosltbsdqjnjqjid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141801</id>
    <revision>
      <id>1239283</id>
      <parentid>1238807</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ferstoarn */ +1</comment>
      <origin>1239283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22894" sha1="4n2ym0vk3o6zntvkug052436od9oeko" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&amp;nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde.

;july
* [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op.
* [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne.
* [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]].
* [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier.
* [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen.
* [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân.
* [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea.
* [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten.
* [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle.
* [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]].
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2026|124ste]] [[Freulepartij]].
* [[19 augustus|19]] - [[Annet de Haan]], [[Gerde Lycklama à Nijeholt]] en [[Jennie Terpstra]] winne yn [[Weidum]] de [[Frouljus-PC 2026|50ste]] [[Frouljus-PC]]. Gerde Lycklama à Nijeholt wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|keninginne]].

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])
* [[31 july|31]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlânsk sjongeres (* [[1947]])

;augustus
* [[6 augustus|6]] - [[Peter Faber (akteur)|Peter Faber]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[7 augustus|7]] - [[Lucienne Stassaert]], Belgyske dichteresse (* [[1936]])
* [[25 augustus|25]] - [[Dolly Parton]], Amerikaansk sjongster (* [[1946]])

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>4n2ym0vk3o6zntvkug052436od9oeko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goldhoorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144835</id>
    <revision>
      <id>1239316</id>
      <parentid>1239004</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>oanfolling mei bewurkings fan O.S. Knottnerus op nl</comment>
      <origin>1239316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="0om078tyry47rxxgnt1e1jkdi02dp77" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                           = 
| ôfbylding                       = 
| ôfbyldingstekst                 = 
| flagge                          = 
| wapen                           = 
| lân                             = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1          = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1    = {{NL-GRf}} [[Grinslân]]
| bestjoerlike ienheid 2          = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2    = [[Ofbyld:Oldambt_vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]
| bestjoerlike ienheid 3          = 
| namme bestjoerlike ienheid 3    =
| boargemaster                    = 
| stedsyndieling                  =
| gemeenteyndieling               =
| ynwennertal                     = 
| oerflak                         = 
| befolkingstichtens              = 
| stêdekloft                      = 
| hichte                          =
| stifting                        = 
| ferkearsieren                   =
| postkoade                       = 
| netnûmer                        = 
| tiidsône                        = [[UTC]] +1
| simmertiid                      = UTC +2
| koördinaten                     = {{Koördinaten yn tekst|53_12_N_7_4_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 12' NB, 7° 4' EL}}
| webside                         = 
| ôfbylding2                      = 
| ôfbyldingstekst2                = 
| ôfbylding3                      = 
| ôfbyldingstekst3                = 
| mapname                         = Grinslân 
| mapwidth                        = 
| lat_deg                         = 53
| lat_min                         = 12
| lat_sec                         = 3
| lat_dir                         = N
| lon_deg                         = 7
| lon_min                         = 3
| lon_sec                         = 44
| lon_dir                         = E
| tekst by posysjekaart           = 
| ôfbylding99                     = 
| ôfbyldingstekst99               = 
| ôfbyldingsbreedte99             = 
}}
'''Goldhoorn''' is in [[útbuorren]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]] en leit healwei [[Finsterwolde]] en [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]]. Goldhoorn leit oan de noardkant fan it [[Blauwestêd (projekt)|Blauwestêd]]-projekt.

== Namme ==
De namme Goldhoorn is nei alle gedachten ôflaat fan ''gold'' (goud) en ''horn'' (hoeke/herne), dat &quot;tige goede grûn&quot; betsjutte kin. ''Goldhoorn'' is ek de namme fan in [[pleats]] by [[Loppersum (Grinslân)|Loppersum]], beëasten [[Westeremden]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Goldhoorn 1706.jpg|thumb|left|De namme ''Golthorn'' yn in bocht fan de Ae op in lânmjitterskaart út 1706. De lânpunt dêr't de oerbliuwsels fan it kleaster yn leine, wurdt oan de noardkant begrinzge troch de dyk nei Oostwold, dy't as &quot;de verlaten dijk&quot; karakterisearre wurdt en dêr't tsjinoan in trochbrekwiel tekene is (Groninger Archieven 619, inv,no. 947).]]
Tichteby de hjoeddeiske útbuorren stie yn de [[Midsiuwen]] in kommanderije ([[kleaster]]) fan de [[Johanniteroarder]]. De kommanderije waard foar it earst yn skriftlike boarnen yn [[1319]] neamd, mar is nei alle gedachten earder stifte. It oarderhûs ''Fynserwald'' foel ûnder de kommanderije fan Steinfurt. Yn [[1424]] waard it grûnbesit útwreide mei in grut lângoed yn [[Heiselhusen]] troch in skinking fan de [[haadling]] Brunger fan [[Loquard]]. It is net dúdlik wêrom't dat skinken dien waard yn it fier fuort lizzende Goldhoorn. Yn [[1446]] wiene de tsjinstellings tusken Goldhoorn en Heiselhusen sa grut wurden, dat besletten waard en meitsje fan Heiselhusen in [[Kommanderije Heiselhusen|selsstannige kleaster]]. It [[foarwurk]] yn Heselhusen wie al folle gruuter wurden as Goldhoorn en woeks noch hieltyd. Tusken [[1454]] en [[1494]] waard de selsstannigens fan de kommanderije yn Goldhoorn opheft en waard it in foarwurk fan [[Kleaster fan Heveskes|Easterwierrum]]. In ferlitten doarp ''Gothorne'' wurdt yn 'e parochylist fan it [[bisdom Múnster]] fan om [[1475]] hinne neamd, mar in likeese lis út [[1498]] hat it oer ''Dat Closter tho Golthorn''.

Op de kaart ''Frisia Orientalis'' út [[1592]], makke troch Johannes Florianus, wurdt de sydtakke fan de [[Doalert]] op 'e hichte fan [[Midwolda]] ''Golthorne'' neamd. Florianus hat dy namme oernommen fan de net al te betrouwen Doalertkaart fan [[Jacob van der Mersch]] út [[1574]], dêr't in ferdronken delsetting ''Golthorn'' tekene wie. Op oare kaarten is dy namme foar de see-earm net te finen.

Goldhoorn foel krekt binnen de needdyk fan 1454, dy't fan de [[Punt fan Reide]] nei [[Finsterwolde]] rûn. It hie ek lêst fan de oerstreamings fan de [[Doalert]], mar nei alle gedachten nei [[1509]]. Yn [[1540]] waard neamd dat de ''gangria in Galkohren'' troch de oerstreamings noch mar in bytsje opbrocht. Om [[1560]] hinne waard de kommanderije ferkocht. Yn [[1574]] waard it lânguod ferkocht oan de aadlike famylje Sickinge fan [[Warffum]], dy't in [[tichelwurk]] úteinsette. Hja sleaten yn dat jier ek in oerienkomst mei it [[karspel]] [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]] om tegearre de mûning fan de Alde Ae ôf te damjen mei in dyk fan goed ien meter heech. It wetter fan de Doalert moast oer de Alde Ae binnenkommen wêze. It tichelwurk stie nei alle gedachten uterdyks en hat oant om 1700 hinne bestien.

It gebiet benoarden Goldhoorn waard stik by stik fannijs ynpoldere; de ''[[Oostwolderpolder]]'' yn [[1769]] en de ''[[Finsterwolderpolder]]'' yn [[1819]].

It lânguod fan de kommanderije wie nei alle gedachten yn de lânpunt tusken de karspels Oostwold en Finsterwolde, dêr't twa grutte pleatsen steane. It bedriuw Goldhoorn 33 yn Oostwold waard fanâlds de ''plaatze Golthoorn'' neamd. De oerbliuwsels fan de kommanderij binne faaks yn in stik lân benefter de hjoeddeiske pleats Goldhoorn 14 yn Oostwold. De provinsjekaart fan Beckeringh út [[1781]] tekenet dêr in tagongsleane mei wat bebouwing.

Benefter de pleats wiene guon klaaiputten, dêr't fanâlds potklaai groeven waard. Al yn de [[sechtjinde iuw]] waard dy grûnstof ferkocht oan pottebakkers yn [[Emden]]. Om 1620 hinne waard yn Finsterwolde hurde klinkers bakt dy't ûnder oaren foar slûsbou brûkt waarden. Yn de Frânske tiid waard dy klaai nei Hollân eksportearre foar it meitsjen fan Goudske pipen, om't de klaai út de omkriten fan [[Wittmund (stêd)|Wittmund]] yn [[East-Fryslân]] dy't dêr ornaris brûkt waard fanwegen de kriich net beskikber wie.

De namme 'Goldhoorn' waard letter brûkt foar in oare boerebedriuw, Goldhoorn 33 yn Finsterwolde. It foarhûs fan dy moaie pleats komt út [[1857]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* ''Boerderijen en hun bewoners, afd. Beerta'', nr. 121. Famylje-argyf Knottnerus, Scheemda (2017): ''Akte van openbare verkoop, verleden voor Burgemeesters en Raad van Groningen'', 24 novimber 1751 (Siben Nannes, fererve op Jan Grebbers, keaper Harke Alberts); idem, klambrieven fan 23 maart 1752 (op namme fan Harke Alberts en Elske Coers) en 19 maaie 1786 (op namme fan Albert Harkes). Groninger Courant, 12 april 1793. Groninger Courant, 5 febrewaris 1828.
* J.F. Feikens en J.P. Koers, ''Bewoning in het Oldambtster veen (1)'', yn: ''Duvekoater'' 57 (april 2016), p. 27-31.
* ''De boerderijnaam 'Golthoorn' te Finsterwolde wordt genoemd in 1924''. [[Nieuwsblad van het Noorden]], 30 augustus 1924.
* G.A. Stratingh en G.A. Venema, ''De Dollard'' (Grins 1855).
* F.J. Klee, ''Geschichtliches und Kirchengeschichtliches aus Ostfriesland'' (2 parten.; Lier 1989, 1992)
}}

{{Koördinaten|53_12_N_7_4_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 12' NB, 7° 4' EL}}

{{msg:GemeenteAldamt}}

[[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]]</text>
      <sha1>0om078tyry47rxxgnt1e1jkdi02dp77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sozialdemokratische Partei Deutschlands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154597</id>
    <revision>
      <id>1239301</id>
      <parentid>1112562</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8969" sha1="3ycpay8b5qgijz527ajlbyvpx5l8tj3" xml:space="preserve">{{Politike partij|
namme                   = Sozialdemokratische Partei Deutschlands |
logo                    = [[Ofbyld:SPD-Logo 2022 (rot).svg|180px]] |
partijlieder            = [[Bärbel Bas]]&lt;br/&gt;[[Lars Klingbeil]] |
partijfoarsitter        =  |
oprjochting             = &lt;small&gt;23 maaie 1863 (ADAV)&lt;br/&gt;8 augustus 1869 (SDAP)&lt;br/&gt;maaie 1875 (gearfoeging)&lt;br/&gt;12–18 oktober 1890 (SPD)&lt;/small&gt; |
opheffing               = aktyf |
haadsit                 = Willy-Brandt-Haus&lt;br/&gt;Wilhelmstraße 141&lt;br/&gt;10963 [[Berlyn]] |
ledetal                 = 348.451 &lt;small&gt;(31 desimber 2025)&lt;/small&gt; |
jongerein               = [[Jusos]] |
rjochting               = Sintrumlofts |
ideology                = [[Sosjaaldemokrasy]]&lt;br/&gt;Europeesk federalisme |
wittenskiplik           = |
europeesk               = [[Partij fan Europeeske Sosjalisten]] (PES)&lt;br/&gt;[[Progressive Alliânsje fan Sosjalisten en Demokraten|S&amp;D]] |
ynternasjonaal          = [[Progressive Alliance]] |
webside                 = [https://www.spd.de/ www.spd.de]
}}
De '''Sozialdemokratische Partei Deutschlands''' (SPD, ''Sosjaaldemokratyske Partij fan Dútslân'') is in politike partij yn [[Dútslân]] en de âldste noch besteande politike partij fan it lân. De partij beskôget de yn 1863 oprjochte ''Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein'' (ADAV) as ien fan har foarrinners. Yn 1875 waarden de ADAV en de ''Sozialdemokratische Arbeiterpartei'' (SDAP) gearfoege. De partij draacht sûnt 1890 har hjoeddeiske namme.&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/spd/42082/etappen-der-parteigeschichte-der-spd/ Frank Decker, ''Etappen der Parteigeschichte der SPD'', Bundeszentrale für politische Bildung, 16 jannewaris 2026.]&lt;/ref&gt;

De SPD wie lange tiid de Dútske politike partij mei it grutste ledetal. Oan 'e ein fan 2025 hie de partij 348.451 leden.&lt;ref&gt;[https://www.tagesspiegel.de/politik/bundestagswahljahr-2025-cdu-und-spd-verlieren-mitglieder-15181978.html ''CDU und SPD verlieren Mitglieder'', Der Tagesspiegel, 27 jannewaris 2026.]&lt;/ref&gt; De partij wurdt ta it politike sintrumlofts rekkene en hat frijheid, gerjochtichheid en solidariteit as wichtige grûnwearden. Sûnt it [[Godesberger Programm]] fan 1959 beskôget de SPD har as in brede folkspartij op sosjaaldemokratyske grûnslach.&lt;ref&gt;[https://www.bpb.de/themen/parteien/parteien-in-deutschland/spd/42080/kompakter-ueberblick-die-spd/ ''Kompakter Überblick: Die SPD'', Bundeszentrale für politische Bildung, 16 jannewaris 2026.]&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De woartels fan de Dútske sosjaaldemokrasy lizze yn de arbeidersbeweging fan de njoggentjinde iuw. Op 23 maaie 1863 waard yn [[Leipzig]] ûnder lieding fan [[Ferdinand Lassalle]] de ''Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein'' oprjochte. Yn 1869 stiften [[August Bebel]] en [[Wilhelm Liebknecht]] de ''Sozialdemokratische Arbeiterpartei''. Beide organisaasjes giene yn 1875 yn [[Gotha]] gear yn de ''Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands''. Yn 1890 naam de partij de namme ''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' oan.&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Yn de tiid fan it [[Dútske Keizerryk]] groeide de SPD út ta in grutte massapartij. Tusken 1878 en 1890 waard de sosjaaldemokratyske beweging beheind troch de saneamde anty-sosjalistewetten fan rykskânselier [[Otto von Bismarck]]. De partij sels koe yn dy perioade net normaal operearje, mar sosjaaldemokratyske kandidaten koene noch wol oan ferkiezings meidwaan. Nei it ôfskaffen fan de wetten groeide de SPD fierder. By de Ryksdeiferkiezings fan 1912 waard se de grutste fraksje yn de [[Ryksdei]].&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Oan 'e ein fan de [[Earste Wrâldkriich]] spile de SPD in wichtige rol by de oergong fan it keizerryk nei de [[Weimarrepublyk]]. Yn novimber 1918 waard SPD-politikus [[Friedrich Ebert]] regearingslieder en letter de earste Rykspresidint fan de Weimarrepublyk. Yn dy perioade rekke de arbeidersbeweging lykwols ek ferdield. In part fan de linkerfleugel hie de SPD yn de Earste Wrâldkriich ferlitten en foarme úteinlik mei oare groepen de [[Kommunistische Partei Deutschlands]] (KPD).

Yn de Weimarrepublyk wie de SPD ien fan de wichtichste partijen en naam se ferskate kearen diel oan de regearing. Nei't de [[nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalisten]] yn 1933 de macht oernommen hiene, stimden de oanwêzige SPD-leden yn de Ryksdei as iennige fraksje tsjin de [[Machtigingswet fan 1933]]. Yn juny 1933 waard de SPD troch it nasjonaalsosjalistyske bewâld ferbean. In part fan de partij gie yn ballingskip en operearre dêr ûnder de namme ''Sopade''.&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard de SPD yn 1945 weroprjochte. Yn de westlike besettingssônes waard [[Kurt Schumacher]] de wichtichste partijlieder. Yn de Sovjet-besettingssône waarden de SPD en de KPD yn 1946 ûnder druk gearfoege ta de [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]] (SED). Yn West-Dútslân bleau de SPD as selsstannige partij bestean en waard se ien fan de wichtichste partijen fan de nije [[Bûnsrepublyk Dútslân]].

In wichtige programmatyske feroaring kaam mei it [[Godesberger Programm]] fan 1959. De SPD naam dêrmei ôfstân fan in marxistyske oriïntaasje en akseptearre ûnder oare de sosjale merkekonomy. De partij ûntwikkele har dêrmei fierder fan in tradisjonele arbeiderspartij ta in brede folkspartij.&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Yn 1966 kaam de SPD foar it earst yn de Bûnsrepublyk yn de federale regearing, as partner fan de [[CDU/CSU]] yn in grutte koälysje. Yn 1969 waard [[Willy Brandt]] de earste SPD-bûnskânselier fan de Bûnsrepublyk. Hy foarme mei de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] in sosjaal-liberale koälysje. Syn regear waard benammen bekend troch de ''Ostpolitik'', dy't rjochte wie op it ferbetterjen fan de relaasjes mei East-Jeropa en de [[Dútske Demokratyske Republyk]]. Nei it ôftreden fan Brandt yn 1974 waard [[Helmut Schmidt]] bûnskânselier. Hy bleau dat oant de fal fan de sosjaal-liberale koälysje yn 1982.

Dêrnei siet de SPD sechstjin jier yn de opposysje. By de Bûnsdeiferkiezings fan 1998 wûn de partij ûnder lieding fan [[Gerhard Schröder]]. Schröder waard bûnskânselier fan in koälysje fan SPD en [[Bündnis 90/Die Grünen]]. Yn syn twadde regearingsperioade fierde it kabinet de ekonomyske en sosjale herfoarmingen fan de ''Agenda 2010'' en de saneamde Hartz-herfoarmingen troch. Dy herfoarmingen wiene ek binnen de SPD kontroversjeel en droegen by oan spanningen binnen de partij.&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Nei de Bûnsdeiferkiezings fan 2005 einige it kânselierskip fan Schröder. De SPD regearre fan 2005 oant 2009 mei de CDU/CSU ûnder bûnskânselier [[Angela Merkel]]. Nei in perioade yn de opposysje naam de partij fan 2013 oant 2021 op 'e nij diel oan grutte koälysjes ûnder Merkel.

By de [[Dútske Bûnsdeiferkiezings 2021|Bûnsdeiferkiezings fan 2021]] waard de SPD mei 25,7 persint fan de twadde stimmen de grutste partij. [[Olaf Scholz]] waard yn desimber 2021 bûnskânselier fan in koälysje fan SPD, Bündnis 90/Die Grünen en FDP, de saneamde ''Ampelkoalysje''. It regear krige ûnder oare te krijen mei de gefolgen fan de [[Russyske ynvaazje fan Oekraïne]], hegere enerzjyprizen en ynterne konflikten oer it ekonomyske en finansjele belied.

Yn novimber 2024 foel de Ampelkoalysje útinoar nei in konflikt tusken Scholz en FDP-minister [[Christian Lindner]]. Dêrtroch waarden de Bûnsdeiferkiezings ferfarske nei 23 febrewaris 2025. De SPD krige by dy ferkiezings 16,4 persint fan de twadde stimmen en 120 sitten. Dat wie it minste resultaat fan de partij by in lanlike ferkiezing sûnt 1887 en de SPD waard de tredde partij efter CDU/CSU en de [[Alternative für Deutschland|AfD]].&lt;ref&gt;[https://www.bundeswahlleiterin.de/info/presse/mitteilungen/bundestagswahl-2025/29_25_endgueltiges-ergebnis.html ''Bundestagswahl 2025: Endgültiges Ergebnis'', Die Bundeswahlleiterin, 14 maart 2025.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bpb-skiednis&quot;/&gt;

Nei de ferkiezings sleat de SPD in koälysje mei de CDU en CSU. Op 6 maaie 2025 waard CDU-foarsitter [[Friedrich Merz]] bûnskânselier. De SPD bleau dêrmei regearingspartij, mar no as juniorpartner. [[Lars Klingbeil]] waard fise-kânselier en minister fan Finânsjes. Op it federale partijkongres fan juny 2025 waarden Klingbeil en [[Bärbel Bas]] keazen ta de beide partijfoarsitters. [[Tim Klüssendorf]] waard sekretaris-generaal.&lt;ref&gt;[https://www.spd.de/service/pressemitteilungen/detail/news/baerbel-bas-und-lars-klingbeil-als-spd-vorsitzende-gewaehlt/27/06/2025 ''Bärbel Bas und Lars Klingbeil als SPD-Vorsitzende gewählt'', SPD, 27 juny 2025.]&lt;/ref&gt;

Yn de Bûnsrepublyk hat de SPD oant no ta fjouwer bûnskânseliers levere: [[Willy Brandt]], [[Helmut Schmidt]], [[Gerhard Schröder]] en [[Olaf Scholz]].

== Keppeling om utens ==
* [https://www.spd.de/ Offisjele hiemside]

== Boarnen ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Dútske politike partij]]
[[Kategory:Sosjalistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1875]]</text>
      <sha1>3ycpay8b5qgijz527ajlbyvpx5l8tj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Fryslân ynwennertallen wenplakken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>167461</id>
    <revision>
      <id>1239319</id>
      <parentid>1218618</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>noch net klear</comment>
      <origin>1239319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9915" sha1="oulgnohehsmk4cahv7o5lqte1afhda1" xml:space="preserve">{{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}}
| Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] &lt;!-- mjitdatum --&gt;
| YearISO = 2025-01-01 &lt;!-- mjitdatum as ISO notaasje --&gt;
}}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}}
| Aasterein = 145
| Abbegea = 230
| Achlum = 595
| Akkrum = 3275
| Aldeberkeap = 1490
| Aldebiltsyl = 935
| Aldeboarn = 1505
| Aldegea (Gaasterlân) = 295
| Aldegea (Smellingerlân) = 1665
| Aldegea (Súdwest-Fryslân) = 750
| Aldehaske = 1870
| Aldhoarne = 825
| Aldeholtpea = 1115
| Aldeholtwâlde = 145
| Alde Leie = 235
| Aldemardum = 1380
| Alde Ouwer = 75
| Aldetrine = 215
| Aldlemmer = 230
| Aldskoat = 1470
| Aldtsjerk = 665
| Aldwâld = 830
| Allingawier = 75
| Sint-Anne = 4920
| Appelskea = 4990
| Arum = 1045
| Augsbuert-Lytsewâld = 80
| Baaium = 110
| Baaidunen =
| Baard = 200
| Bakhuzen = 1035
| Bakkefean = 1890
| Balk = 4460
| Ballum = 485
| Bantegea = 670
| Bears = 130
| Beetstersweach = 3745
| Berltsum = 2695
| Bitgum = 760
| Bitgummole = 935
| Blauhûs = 600
| Blesdike = 480
| De Blesse = 810
| Blessum = 75
| Blije = 845
| Boalsert = 10095
| Boarnburgum = 1830
| Boarnsweach = 90
| Boarnwert = 100
| Boazum = 410
| Boelensloane = 1205
| Boer (plak) = 50 
| Boerum = 625
| Boyl = 880
| Boksum = 395
| Bontebok = 410
| Brantgum = 250
| Breesândyk = 3 
| Britsum = 940
| Britswert = 100
| De Broek = 315
| Broeksterwâld = 1210
| Bueren = 755
| Burchwert = 320
| Burdaard = 1150
| Burgum = 9960
| Bûtenpost = 5925
| Damwâld = 5660
| Dearsum = 115
| Dedzjum = 95
| Deinum = 1050
| Diken = 55
| Doanjum = 370
| Dolsterhuzen = 605
| Dokkum = 13030
| Dokkumer Nije Silen = 40
| Donkerbroek = 1930
| Drachten = 46030
| Drachten-Sintrum = 1370
| De Wiken = 5630
| De Singels =3910
| De Drait = 6595
| Drachtsterfeart = 1950
| De Feanen = 2760
| De Folgeren = 6170
| De Swetten = 4535
| De Bouwen = 3370
| Noardeast = 4340
| De Haven = 60
| Drachten-East = 605
| De Trisken = 4735
| Drachtster Kompenije = 1240
| Driezum = 950
| Drylts = 2905
| Droegeham = 1640
| Dronryp = 3295
| Dunegea = 85
| Eagmaryp = 110
| Eagum = 40
| Ealahuzen = 355
| Ealsum = 110
| Eanjum = 1075
| Earnewâld = 410
| Easterbierrum = 555
| Easterein = 900
| Easterlittens = 425
| Eastermar = 1585
| Easternijtsjerk = 900
| Eastersee = 870
| Easterstreek = 570
| Easterwâlde (Fryslân) = 9875
| Easterwierrum = 320
| East-Flylân = 1291
| Easthim = 455
| Eastrum = 170
| Eksmoarre = 465
| Elslo = 695
| De Falom = 235
| De Feanhoop = 255
| Feankleaster = 95
| Feanwâlden = 3595
| Feanwâldsterwâl =
| Feinsum = 160
| Ferwâlde = 220
| Ferwert = 1820
| Finkegea = 205
| De Fochtel = 355
| Follegea = 185
| Folsgeare = 350
| Formearum = 305
| Foudgum = 65
| Friens = 80
| Fryske Peallen = 1010
| Frjentsjer = 13015
| Froubuorren = 700
| Furdgum = 65
| Gaast = 200
| De Gaastmar = 285
| Garyp = 1905
| Gau = 345
| Gerkeskleaster = 795
| Gersleat = 290
| Ginnum = 90
| Giterskebrêge =
| Gytsjerk = 2260
| Goaiïngahuzen = 45
| Goaiïngaryp = 235
| Goaiïngea = 260
| De Gordyk = 7450
| Goutum = 3435
| Greonterp = 90
| Grou = 5775
| Hallum = 2640
| Hantum = 380
| Hantumerútbuorren = 70
| Hantumhuzen = 220
| Harich = 545
| De Harkema = 4330
| Harns (stêd) = 15105
| Hartwert = 110
| Haskerdiken = 370
| Haskerhoarne = 530
| De Haule = 575
| Haulerwyk = 3180
| It Hearrenfean (plak) = 31305
| Heech = 2385
| Hegebeintum = 85
| It Heidenskip = 325
| Hichtum = 85
| Hidaard = 125
| Hieslum = 90
| Hijum = 415
| Hilaard = 300
| Hylpen = 850
| Himmelum = 550
| Himpens = 295
| De Himrik = 755
| Hinnaard = 50
| Hitsum = 225
| Hjerbeam = 270
| Hoarn (Skylge) = 495
| Hoarnstersweach = 815
| De Hoeve = 395
| Hollum = 1300
| Holwert = 1630
| De Hommerts = 650
| De Houtigehage = 935
| Húns = 105
| Hurdegaryp = 5030
| Ychten = 255
| Ychtenbrêge = 1005
| Idaerd = 80
| Idzegea = 30
| Ie (Noardeast_Fryslân) = 820
| Iens = 50
| Yndyk (Súdwest-Fryslân) = 115
| Ingelum = 365
| Ingwierrum = 555
| Ypekolsgea = 45
| Ysbrechtum = 650
| Itens = 225
| Sint-Jabik = 1715
| Jannum = 40
| Sint-Jânsgea = 1225
| Jellum = 145
| Jelsum = 295
| Jirnsum = 1390
| Jiskenhuzen = 485
| Jislum = 70
| Jistergea = 50
| Jistrum = 940
| Jobbegea = 3230
| Jonkerslân = 280
| Jorwert = 305
| Jouswier = 40
| De Jouwer = 13045
| Jutryp = 280
| Ketlik = 600
| Kimswert = 550
| Kinum = 20
| De Knipe = 1340
| Kleaster-Lidlum = 40
| Koarnjum = 425
| Koarnwert = 80
| Koarnwertersân = 36
| Koartehimmen = 175
| Koartsweagen =
| Koatstertille = 2455
| Kolderwâlde = 40
| Kollum = 5815
| Kollumerpomp = 450
| Kollumersweach = 2980
| Koudum = 2820
| Kûfurderrige = 125
| Kûbaard = 225
| Landerum =
| Langedike = 330
| De Langelille = 270
| Langsweagen = 1060
| Langwar = 1050
| Legemar = 125
| Lekkum = 495
| De Lemmer = 10430
| Leons = 25
| Lichtaard = 80
| Lies = 135
| Lippenhuzen = 1310
| De Lytse Jouwer = 70
| Lytsewierrum = 70
| Ljouwert (stêd) = 99011
| Ald-East (Ljouwert) = 12420
| Aldlân-De Himrik = 6975
| Bilgaard-Havankpark en omkriten = 6965
| Blitsaerd = 1285
| Foksepark-Helicon = 5630
| Frijheidswyk = 3640
| Heechterp-Skieringen = 3645
| Himpens/Tearns-Suderbuorren = 5725
| Huzum = 2750
| Huzum-West = 6445
| Kammingabuorren en omkriten = 10525
| Ljouwert-Binnenstêd = 6980
| Middelsee (Ljouwert) = 190
| Nijlân-De Swette = 3940
| Potmargesône = 8670
| Sonnenborgh en omkriten = 8325
| De Súdlannen = 4080
| Westein en omkriten = 3875
| Ljussens = 400
| Loaiïngea = 760
| Lollum = 320
| Longerhou = 45
| Lúkswâld = 435
| Lúnbert = 420
| Makkingea = 1025
| Makkum = 3544
| Mantgum = 1100
| Marrum = 1410
| Marsum = 1035
| Menaam = 2795
| Midslân = 1275
| Miedum (Ljouwert) = 55
| Mildaam = 665
| Minnertsgea = 1820
| Mitselwier = 860
| Moarre = 245
| Moddergat = 235
| Molkwar = 350
| Mullum = 620
| Mûnein = 655
| Munnikebuorren = 460
| Muntsjesyl = 490
| Murns = 105
| Nes (It Amelân) = 1260 
| Nes (It Hearrenfean) = 975
| Nes (Noardeast-Fryslân) = 365
| Nyegea = 460
| Nij Altena = 325
| Nij Amearika =
| Nij Beets = 1640
| Nijbrêge = 210
| Nijeberkeap = 260
| Nijehaske = 50
| Nijeholtpea = 510
| Nijeholtwâlde = 190
| Nijemardum = 570
| Nijetrine = 140
| Nijewier = 350
| Nijhoarne = 1585
| Nijhuzum = 55
| Nijlân = 975
| Nijlemmer = 145
| Nijskoat = 180
| Sint-Nyk = 3360
| Noardburgum = 2290
| Noardwâlde (Weststellingwerf) = 3625
| Oentsjerk = 2060
| Oerterp = 4905
| Offenwier = 230
| Olterterp = 70
| It Oranjewâld = 1485
| Ousterhaule = 360
| Ousternijegea = 80
| Parregea = 500
| Peazens = 205
| De Pein = 1760
| Peins = 245
| Penjum = 595
| Pepergea = 100
| Piaam = 55
| Pitersbierrum = 155
| Poppenwier = 160
| Raard = 215
| Raerd = 630
| Ravenswâld = 390
| Reahel = 235
| Reahûs = 195
| Readtsjerk = 190
| Reduzum = 1080
| Reitsum = 130
| Rie = 430
| Rien = 100
| Riis = 180
| Rinsumageast = 1115
| Ryptsjerk = 775
| Rotstergaast = 185
| Rotsterhaule = 570
| Rottefalle = 1415
| Rottum (Fryslân) = 770
| Rûgehuzen = 115
| Sânfurd = 25
| Sânhuzen (Weststellingwerf) = 345
| Seisbierrum = 1675
| Sibrandabuorren = 345
| Sibrandahûs = 45
| Sigerswâld (Opsterlân) = 830
| De Skâns (doarp) = 95
| Skalsum = 145
| Skarl = 55
| Skarsterbrêge = 800
| Skearnegoutum = 1585
| Skerpenseel (Fryslân) = 450
| Skettens = 240
| Skiermûntseach = 971
| Skingen = 110
| Skraard = 150
| Skuzum = 205
| Slappeterp = 85
| Sleat = 680
| Slikenboarch = 40
| Smelbrêge = 20
| Smelle Ie = 50
| Snakkerbuorren = 195
| Sniksweach = 65
| Snits = 35130
| Sondel = 410
| Sonnegea = 240
| Spangea = 199
| Spannum = 260
| Starum = 950
| Steggerda = 1050
| Stiens = 7780
| Stynsgea = 1220
| Strobos = 300
| Sumar = 1385
| Surch = 185
| Surhústerfean = 6115
| Surhuzum = 1230
| Suwâld = 625
| Sweagerbosk = 550
| Sweins = 125
| Swichum = 45
| Tearns = 295
| Terbant = 250
| Terherne = 710
| Teridzert = 315
| Terkaple = 230
| Ternaard = 1325
| Teroele = 30
| Tersoal = 335
| Terwispel = 995
| De Tike = 345
| De Tynje = 1580
| Tytsjerk = 1610
| Toppenhuzen = 1055
| De Trieme = 330
| Tsjalbert = 840
| Tsjalhuzum = 15
| Tsjerkgaast = 345
| Tsjerkwert = 440
| Tsjom = 1110
| Tsjummearum = 1365
| Turns = 185
| Twellingea = 405
| Twizel = 1145
| Twizelerheide = 1830
| Vegelinsoard = 385
| Waaksens (Noardeast-Fryslân) = 45
| Waaksens (Súdwest-Fryslân) = 80
| Wâldsein = 1370
| Wâlterswâld = 970
| Wânswert = 230
| Warfstermûne = 195
| Warkum = 4675
| Warns = 705
| Warstiens = 35
| Warten = 875
| Waskemar = 825
| Weidum = 535
| Wergea = 1865
| De Westereen = 5175
| Westergeast (Kollumerlân) = 630
| Westhim = 80
| De Westhoek = 260
| West-Skylge = 2565
| Wetsens = 55
| Wier = 195
| Wierum = 310
| Wikel = 660
| Winaam = 485
| De Wylgen = 630
| Wynjewâld = 2075
| Wyns = 250
| Winsum (Fryslân) = 1030
| Wytgaard = 625
| Wytmarsum = 1795
| Wiuwert = 270
| Wjelsryp = 455
| Wolsum = 150
| Wolvegea = 13355
| Wommels = 2365
| Wûns = 290
| Wurdum = 1145
}}
}}&lt;noinclude&gt;
== Doel ==
Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan [[Fryske doarpen|Fryske plakken]].

Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]''

'''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens.

&lt;!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --&gt;

* '''Brûk dit berjocht &lt;u&gt;nea&lt;/u&gt; fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Fryslân ynwenners]]

== Tapasse ==
Dit wurdt tapast yn:
* [[Berjocht:Statistyk wenplak Fryslân ynwenners]]

[[Kategory:Berjochten wenplak yn Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nederlân]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oulgnohehsmk4cahv7o5lqte1afhda1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goede tijden, slechte tijden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181786</id>
    <revision>
      <id>1239288</id>
      <parentid>1234944</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RuedNL2</username>
        <id>54023</id>
      </contributor>
      <comment>Seizoenen geüpdatet</comment>
      <origin>1239288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="1vk81jiilgdpa29rg8pckncqz6x7uk3" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks telefyzjesearje
| ôfbylding             = Gtstlogo.gif
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 107px
| ferwizing             = 
| namme                 = Goede tijden, slechte tijden
| betocht troch         = [[Reg Watson]]
| ûntwikkele troch      = 
| produsint(en)         = [[Endemol]]&lt;br&gt;Joop van den Ende &lt;small&gt;(1990-2003)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Reg Grundy/Grundy &lt;small&gt;(1990-2006)&lt;/small&gt;
| útfierend produsint   = 
| regisseur(s)          = 
| senario               = 
| basearre op           = {{Flagge AU}} [[The Restless Years]]
| kamerarezjy           = NEP The Netherlands
| muzyk                 = 
| tillefyzjestudio      = ''MediArena'', Amsterdam-Duivendrecht
| distribúsje           = 
| haadrollen            = 
| voice-over            = 
| foarm                 = 
| sjenre                = [[Soapsearje|soap]]
| seizoenen             = 37
| jierren               = [[1990]] - no
| tal ôfl.              = 7295 &lt;small&gt;(18 july 2026)&lt;/small&gt; 
| spyltiid (de ôfl.)    = ±22 min
| lân/lannen            = {{NEDf}}
| taal                  = [[Nederlânsk]]
| prizen                = 
| webside               =
| besibbe searjes       = 
}}'''Goede tijden, slechte tijden''', ek bekend as '''GTST''', is in Nederlânske [[soapsearje]] dy't sûnt [[1 oktober]] [[1990]] útstjoerd wurdt troch de kommersjele telefyzjestjoerder [[RTL 4]]. De searje draait om de ynwenners fan it fiktive plak Meerdijk.

It skript fan de earste twa seizoenen is basearre op de Australyske soaprige [[The Restless Years]] ([[1977]]-[[1981]]). Fan it tredde seizoen ôf is dizze formule loslitten en sûnt dy tiid binne de ferhaallinen fan GTST folslein útwurke troch Nederlânske auteurs.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Goede tijden, slechte tijden}}
}}

[[Kategory:Nederlânske soapsearje]]
[[Kategory:Nederlânsktalige telefyzjesearje]]
[[Kategory:Telefyzjesearje út 1990]]
[[Kategory:RTL Nederlân]]</text>
      <sha1>1vk81jiilgdpa29rg8pckncqz6x7uk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Hânbree</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192624</id>
    <revision>
      <id>1239271</id>
      <parentid>1232722</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Wa wit hir in opossing foar / Wa hat hjir in oplossing foar?</comment>
      <origin>1239271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="506" sha1="98nn2y94n8ouw0fwle2gqztu47u8y6k" xml:space="preserve">== Twa kear de helte ==

Wy sizze dat in hânbree likernôch 10sm wie. Mar dat is net mear sa; no is it 10sm. Ik wl oannimme dat immen wit wêrfan der praat wurdt, mar om my mocht it wat fierder útwurke wurde. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 22 jun 2026, 12.24 (CEST)
: Ik haw net it idee dat hjir foarútgong efter sit. Is der immen dy't wit wat hir mis is, of moat ik ienf^ldic sizze dat gâns de side fuortkin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>98nn2y94n8ouw0fwle2gqztu47u8y6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Spanje 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193202</id>
    <revision>
      <id>1239287</id>
      <parentid>1239269</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>5e etappe</comment>
      <origin>1239287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11138" sha1="c9lamf64lzgdc9l6wxohp53fe6aaaca" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 5
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = [[Ofbyld:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|20px]] UAE Team Emirates
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen 
|publisher= NOS
|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!7e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!8ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!9e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!10e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!11e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!12e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!13e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!14e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>c9lamf64lzgdc9l6wxohp53fe6aaaca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pittielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193643</id>
    <revision>
      <id>1239324</id>
      <parentid>1239083</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ik neam dizze soarte om, dat slút goed oan by de Ingelske en Dútske namme en Pitt-island, dêr't de soarte foarkomt. Ik rûn der tsjin oan by de Leucocarbo onslowi, dy't yn meardere talen de Chathamielgoes neamd wurdt. Ik tink dat de namme Chathamielgoes better foar dy soarte reservearre wurde kin. Dus moast der foar dizze soarte in oare namme komme.</comment>
      <origin>1239324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="8z4o6nhg83eu4hle7d2b0nyt02vumdf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme = Pittielgoes
|Ofbyld = [[Ofbyld:Pitt Island Shag (52784949726).jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai = [[ielguozzen]] (''Phalacrocorax'')
|Wittenskiplike namme = Phalacrocorax featherstoni
|Beskriuwer, jier = [[Walter Buller|Buller]], 1873
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Phalacrocorax featherstoni map.svg|250px]]
}}
De '''Pittielgoes''' (''Phalacrocorax featherstoni'') is in bedrige [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De soarte komt allinnich foar op 'e [[Chathameilannen]].

== Skaaimerken ==
De Pittielgoes is in middelgrutte, griisswarte ielgoes mei in lichemslingte fan sa'n 63 sintimeter. Yn it briedkleed hat er in swarte kop, stút, sturt en boppekant fan 'e poaten, in donkergrize boppekant mei lytse swarte plakjes en in grize ûnderkant. Op it gesicht sit in opfallend apelgrien stik bleate hûd en op 'e kop hat er twa túfkes. Bûten de briedtiid ûntbrekke de túfkes, is de bleate hûd op it gesicht giel en is de ûnderkant bleker.

== Fersprieding en systematyk ==
De Pittielgoes komt foaral foar Pitt-eilân, ien fan 'e Nijseelânske Chatham-eilannen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge; dat wol sizze dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

== Sibskip fan 'e ielguozzen ==
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarme. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[gintfûgels]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen == 
De Pittielgoes briedt yn lytse koloanjes op rotsige kusten en eilannen. Sa'n koloanje bestiet út ien oant 44 briedpearen.

De soarte libbet benammen fan lytse fisken, oanfolle mei yn see libjende wringeleazen. It iten wurdt yn ûndjip wetter fongen, meast op in djipte fan trochstrings 6,6 meter en yn njoggen fan 'e tsien gefallen op minder as 13 meter djipte.

== Status en bedriging ==
De Pittielgoes hat in lyts ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje, dy't boppedat ôfnommen is en nei alle gedachten fierder sterk ôfnimme sil. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beskôget de soarte dêrom as sterk bedrige.

Rûzings út 2011–2012 kamen út op 434 briedpearen. Tusken 1997 en 2011 naam de populaasje mei 40% ôf. It is net hielendal dúdlik wat de wichtichste oarsaak fan 'e efterútgong is. Ynfierde rôfdieren kinne in rol spylje, al briedt de soarte faak op dreech berikbere plakken.

Ek streuperij komt foar. De fiskerij kin ek bydroegen hawwe oan 'e efterútgong: by it fiskjen op kreeften wurde mooglik alle jierren sa'n 40 oant 80 fûgels as byfangst fongen. Oanpaste fiskmetoaden hawwe de sitewaasje mooglik wat ferbettere. Ek feroarings yn it ekosysteem fan 'e foeraazjegebieten dat de beskikberens fan iten beynfloedet, kinne in rol spylje.

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme ''featherstoni'' is in earbetoan oan Isaac Earl Featherston (1813–1876), in Skotsk-Nijseelânske steatsman dy't him yn 1840 yn Wellington nei wenjen sette.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pitt-island-shag-phalacrocorax-featherstoni BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/piisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/piisha1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phalacrocorax featherstoni|Pittielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Pittielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ielgoes]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>8z4o6nhg83eu4hle7d2b0nyt02vumdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239325</id>
      <parentid>1239324</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Chathamielgoes]] omneamd ta [[Pittielgoes]]</comment>
      <origin>1239324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="8z4o6nhg83eu4hle7d2b0nyt02vumdf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme = Pittielgoes
|Ofbyld = [[Ofbyld:Pitt Island Shag (52784949726).jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai = [[ielguozzen]] (''Phalacrocorax'')
|Wittenskiplike namme = Phalacrocorax featherstoni
|Beskriuwer, jier = [[Walter Buller|Buller]], 1873
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Phalacrocorax featherstoni map.svg|250px]]
}}
De '''Pittielgoes''' (''Phalacrocorax featherstoni'') is in bedrige [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De soarte komt allinnich foar op 'e [[Chathameilannen]].

== Skaaimerken ==
De Pittielgoes is in middelgrutte, griisswarte ielgoes mei in lichemslingte fan sa'n 63 sintimeter. Yn it briedkleed hat er in swarte kop, stút, sturt en boppekant fan 'e poaten, in donkergrize boppekant mei lytse swarte plakjes en in grize ûnderkant. Op it gesicht sit in opfallend apelgrien stik bleate hûd en op 'e kop hat er twa túfkes. Bûten de briedtiid ûntbrekke de túfkes, is de bleate hûd op it gesicht giel en is de ûnderkant bleker.

== Fersprieding en systematyk ==
De Pittielgoes komt foaral foar Pitt-eilân, ien fan 'e Nijseelânske Chatham-eilannen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge; dat wol sizze dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

== Sibskip fan 'e ielguozzen ==
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarme. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[gintfûgels]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen == 
De Pittielgoes briedt yn lytse koloanjes op rotsige kusten en eilannen. Sa'n koloanje bestiet út ien oant 44 briedpearen.

De soarte libbet benammen fan lytse fisken, oanfolle mei yn see libjende wringeleazen. It iten wurdt yn ûndjip wetter fongen, meast op in djipte fan trochstrings 6,6 meter en yn njoggen fan 'e tsien gefallen op minder as 13 meter djipte.

== Status en bedriging ==
De Pittielgoes hat in lyts ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje, dy't boppedat ôfnommen is en nei alle gedachten fierder sterk ôfnimme sil. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beskôget de soarte dêrom as sterk bedrige.

Rûzings út 2011–2012 kamen út op 434 briedpearen. Tusken 1997 en 2011 naam de populaasje mei 40% ôf. It is net hielendal dúdlik wat de wichtichste oarsaak fan 'e efterútgong is. Ynfierde rôfdieren kinne in rol spylje, al briedt de soarte faak op dreech berikbere plakken.

Ek streuperij komt foar. De fiskerij kin ek bydroegen hawwe oan 'e efterútgong: by it fiskjen op kreeften wurde mooglik alle jierren sa'n 40 oant 80 fûgels as byfangst fongen. Oanpaste fiskmetoaden hawwe de sitewaasje mooglik wat ferbettere. Ek feroarings yn it ekosysteem fan 'e foeraazjegebieten dat de beskikberens fan iten beynfloedet, kinne in rol spylje.

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme ''featherstoni'' is in earbetoan oan Isaac Earl Featherston (1813–1876), in Skotsk-Nijseelânske steatsman dy't him yn 1840 yn Wellington nei wenjen sette.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pitt-island-shag-phalacrocorax-featherstoni BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/piisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/piisha1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phalacrocorax featherstoni|Pittielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Pittielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Ielgoes]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Chathameilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>8z4o6nhg83eu4hle7d2b0nyt02vumdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ielguozzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193673</id>
    <revision>
      <id>1239327</id>
      <parentid>1239132</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarten */ Oanpassing namme.</comment>
      <origin>1239327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7185" sha1="nsgmueqaqvg5nse5e1mmypwunxesrmi" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Cormorant (Phalacrocorax carbo) (14).JPG
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[ielgoes]] (''Phalacrocorax carbo'')
| takson1              =
| namme1               =
| takson2              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson8              = [[boppeskift]]:
| namme8               = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9              = [[skift]]:
| namme9               = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
| takson11             = [[famylje]]:
| namme11              = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
| takson12             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme12              = '''ielguozzen''' (''Phalacrocorax'')
| beskriuwer, jier     = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760
}}
It [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''ielguozzen''' (''Phalacrocorax'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]]. It skaai bestiet hjoed-de-dei út alve libbene [[Soarte (taksonomy)|soarten]] dy't oer de hiele wrâld oantroffen wurde. De [[typesoarte]] is de gewoane [[ielgoes]] (''Phalacrocorax carbo'').

== Skaaimerken en leefwize ==
Ielguozzen binne middelgrutte oant grutte wetterfûgels mei in sterke, heakfoarmige snaffel dy't geskikt is foar it fangen fan fisk. Harren fearrekleed is oer it algemien donker, faak mei in glâns, mar guon soarten hawwe opfallende wite of kleurige aksinten yn 'e briedtiid.

In opfallend skaaimerk fan ielguozzen is dat har fearren net folslein wetterticht binne. Hja steane nei in dûk faak mei harren wjukken iepen om se te drûchjen. De poaten sitte hielendal efteroan it lichem, wat tige gaadlik is by it dûken, mar op it fêstelân binne se wat knoffelich. Se briede ornaris yn grutte koloanjes op rotsige kusten, eilannen of yn beammen by wetterrike gebieten. It biotoop bestiet út marren en rivieren en of kusten.

== Taksonomy ==
It skaai waard yn 1760 yntrodusearre troch de Frânske [[biolooch]] en [[ornitolooch]] [[Mathurin Jacques Brisson]]. Der hawwe noch alris feroaringen west yn it skaai en ferskillende soarten binne nei [[DNA]]-ûndersyk yn oare skaaien ûnderbrocht (lykas ''[[Microcarbo]]'' en ''[[Leucocarbo]]'').

== Soarten ==
Yn in soad boarnen wurdt de [[wytboarstielgoes]] noch as in selsstannige soarte behannele. Ut genetysk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de wytboarstielgoes in [[ûndersoarte]] is fan 'e gewoane ielgoes. It skaai omfiemet dêrom no alve soarten, mar de wytboarstielgoes is wol yn ûndersteande tabel opnommen.  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Socotra Cormorant.jpg|120px]] || [[Arabyske ielgoes]] || ''Phalacrocorax nigrogularis'' || Perzyske Golf en it Arabysk Skiereilân || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/socotra-cormorant-phalacrocorax-nigrogularis ''Phalacrocorax nigrogularis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Bank Cormorant at Living Coasts.jpg|120px]] || [[Benguëla-ielgoes]] || ''Phalacrocorax neglectus'' || Kusten fan Namybje en Súd-Afrika || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/benguela-cormorant-phalacrocorax-neglectus ''Phalacrocorax neglectus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Little pied cormorant (Microcarbo melanoleucos) Freycinet.jpg|120px]] || [[bûnte ielgoes]] || ''Phalacrocorax varius'' || Austraalje, Nij-Seelân en Yndoneezje || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pied-cormorant-phalacrocorax-varius ''Phalacrocorax varius'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pitt Island Shag (52785345005).jpg|120px]] || [[Pittielgoes]] (of Featherstonielgoes) || ''Phalacrocorax featherstoni'' || Chatham-eilannen ([[Nij-Seelân]]) || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-shag-phalacrocorax-featherstoni ''Phalacrocorax featherstoni'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Kormoran am Nordseestrand bei Nebel, Amrum.jpg|120px]] || [[ielgoes]] || ''Phalacrocorax carbo'' || Jeraazje, Afrika, Austraalje en Nij-Seelân || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-cormorant-phalacrocorax-carbo ''Phalacrocorax carbo'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Phalacrocorax capillatus from iNaturalist photo 525002458.jpg|120px]] || [[Japanske ielgoes]] || ''Phalacrocorax capillatus'' || East-Aazje (Sina, Korea, Japan, Rûkû-eilannen) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/temmincks-cormorant-phalacrocorax-capillatus ''Phalacrocorax capillatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Indian Cormorant in Rabindra Sarobar November 2025 by Tisha Mukherjee 07.jpg|120px]] || [[Yndyske ielgoes]] || ''Phalacrocorax fuscicollis'' || Yndysk subkontinint en Súdeast-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/indian-cormorant-phalacrocorax-fuscicollis ''Phalacrocorax fuscicollis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Cape Cormorant RWD2.jpg|120px]] || [[Kaapske ielgoes]] || ''Phalacrocorax capensis'' || Súdwestlik en súdlik Afrika || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-cormorant-phalacrocorax-capensis ''Phalacrocorax capensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Spotted Shag Shaun Lee.jpg|120px]] || [[Nijseelânske ielgoes]] (spikkelige ielgoes) || ''Phalacrocorax punctatus'' || Nij-Seelân (endemysk) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spotted-shag-phalacrocorax-punctatus ''Phalacrocorax punctatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Little Black Cormorant by Tisha Mukherjee 03.jpg|120px]] || [[swarte ielgoes]] || ''Phalacrocorax sulcirostris'' || Australaasje en dielen fan Súdeast-Aazje || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-black-cormorant-phalacrocorax-sulcirostris ''Phalacrocorax sulcirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Phalacrocorax fuscescens in flight 1 - SE Tasmania.jpg|120px]] || [[Swartmaskerielgoes]] || ''Phalacrocorax fuscescens'' || Súdlik [[Austraalje]] en [[Tasmaanje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-faced-cormorant-phalacrocorax-fuscescens ''Phalacrocorax fuscescens'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:White-breasted cormorant (Phalacrocorax lucidus).jpg|120px]] || [[wytboarstielgoes]] || ''Phalacrocorax carbo lucidus'' || Afrika besuden de Sahara || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-cormorant-phalacrocorax-carbo ''Phalacrocorax carbo'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Phalacrocorax|Ielguozzen}}
}}
[[Kategory:Ielgoesfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Ielgoes| ]]</text>
      <sha1>nsgmueqaqvg5nse5e1mmypwunxesrmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galápagosielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193687</id>
    <revision>
      <id>1239290</id>
      <parentid>1239243</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Taksonomy / oanpassing namme skift</comment>
      <origin>1239290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="1pwr04frubkzsjy8igqhyumeti4c6tg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Galápagosielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Ecuador-250.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Amerikaanske ielguozzen]] (''Nannopterum'')
|Wittenskiplike namme= Nannopterum harrisi
|Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1898
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart= [[Ofbyld:Phalacrocorax harrisi map.svg|250px]]
}}
De '''Galápagosielgoes''' (''Nannopterum harrisi'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoes|ielgoezzen]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] is [[endemisme|endemysk]] foar de [[Galápagoseilannen]] en it is de iennichste noch libbene soarte út 'e famylje dy't net fleane kin. Dêrom waard de soarte earder yn it eigen skaai ''[[Nannopterum]]'' yndield. Genetysk stiet er lykwols ticht by ûnder oare de [[dûbeltúfielgoes]] fan [[Noard-Amearika]]. De soarte hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje. De [[IUCN]] beskôget de soarte dêrom as kwetsber.

== Skaaimerken == 
De Galápagosielgoes is in tige grutte (89–100 sm) ielgoes. De beide skaaien lykje op inoar, mar it mantsje is dúdlik grutter. De wjukken binne tige lyts en sterk redusearre. De boppekant is hast swart en de ûnderkant brúnich. It each is [[Turkwaze (kleur)|turkwaze]]. Jonge fûgels binne glânzgjend swart mei doffe eagen. Folwoeksen fûgels meitsje in leech, gromjend lûd.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel briedt en libbet op 'e [[Galápagoseilannen]], oan 'e kust fan 'e eilannen [[Fernandina]] en [[Isabela (Galápagos)|Isabela]].

=== Taksonomy ===
De Galápagosielgoes waard earder as iennichste soarte yn in skaai ''Nannopterum'' yndield fanwegen syn unike ûnfermogen om te fleanen. Letter waard de soarte by it grutte skaai ''[[Phalacrocorax]]'' yndield. Genetysk ûndersyk liet lykwols sjen dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestie en dêrom yn ferskate lytsere skaaien opdield wurde koe. ''Nannopterum'' waard dêrnei wer yn gebrûk nommen, mar útwreide mei de neiste sibben, de [[dûbeltúfielgoes]] en de [[neotropyske ielgoes]].

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmje. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De soarte briedt meast op smoute plakken krekt boppe seenivo, op stiennen of lavastien, meast op minder as 100 meter fan 'e kust. De fûgels briede yn lytse groepen fan mar in pear briedpearen. Dat bart benammen yn 'e koelere tiid tusken july en oktober as der it measte iten te finen is en de kâns op hjittestress by piken en briedende fûgels lytser is. Guon pearen lykje mar om it oare jier te brieden.

De fûgel is tige honkfêst en net benaud foar minsken. Hy libbet fan [[iel|ielen]], [[inketfisk|inketfisken]] en oare fisksoarten.

== Status en bedrigingen ==
De Galápagosielgoes hat in tige beheind ferspriedingsgebiet mei mar twa wichtige lokaasjes. Dêrtroch is de soarte tige gefoelich foar feroarings. De [[IUCN]] beskôget de soarte as kwetsber. Yn 2013 waard de wrâldpopulaasje rûsd op sa'n 2.080 eksimplaren.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/neotropical-cormorant-nannopterum-brasilianum BirdLife, oproppen 24 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flicor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/flicor1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 24 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nannopterum harrisi|Galápagosielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Galapagosielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Amerikaanske ielgoes]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>1pwr04frubkzsjy8igqhyumeti4c6tg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dûbeltúfielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193693</id>
    <revision>
      <id>1239291</id>
      <parentid>1239242</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */ namme skift oanpast.</comment>
      <origin>1239291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7702" sha1="gqob1qgy311x6cwht7pom855noobr0k" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Dûbeltúfielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Double-crested Cormorants (50251881841).jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Double-crested Cormorant.ogg|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Amerikaanske ielguozzen]] (''Nannopterum'')
|Wittenskiplike namme= Nannopterum auritum
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phalacrocorax auritus map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''dûbeltúfielgoes''' of '''dûbeltoefielgoes''' (''Nannopterum auritum'') is in [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De soarte is tsjintwurdich wer algemien, nei't er earder bot te lijen hân hat fan 'e jacht en [[DDT]].

== Skaaimerken ==
De dûbeltúfielgoes is in middelgrutte ielgoes fan 70 oant 90 sm lang, mei in wjukspanwiidte fan 114–123 sm. Hy hat in krêftich lichem, in lange hals en in middelgrutte sturt. De snaffel is swart mei in heak oan 'e ein.

De dûbeltúfgoes is hast hielendal swart. De bleate hûd tusken each en snaffel en de kielsek binne oranje- oant gielkleurich. Yn it briedkleed hat er twa plûm-eftige túfkes, dêr't er de namme oan ûntlient. De soarte liket in soad op 'e gruttere gewoane [[ielgoes]], mar dy hat mear giel oan 'e kiel en de snaffel.

Jonge fûgels binne earder donker- oant brúngriis, mei in ljochtere ûnderkant en in bleke kiel. Harren snaffel is meast oranje of gielich.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Breeding Double-Crested Cormorant Close-Up Profile.jpg|Folwoeksen fûgel yn briedkleed.
Double-crested cormorant at Sutro Baths-6460.jpg|Juvenyl.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De dûbeltúfielgoes hat fiif [[ûndersoarte]]n, dy't ferspraat binne oer grutte parten fan Noard-Amearika. Se komme foar fan [[Alaska]] en [[Britsk-Kolumbia]] oant de [[Golf fan Kalifornje]], en fan 'e [[Saint Lawrencebaai]] oant [[Florida]]. Ek op 'e [[Bahama's]], [[Kuba]], [[Meksiko]] en noardlik [[Belize]] komme ûndersoarten foar.

Winterdeis komt de soarte foar oan 'e iisfrije kusten fan Noard-Amearika, fan súdlik Alaska en [[Nij-Ingelân]] oant de Bahama's en Meksiko.

=== De dûbeltúfielgoes yn Europa ===
Yn Europa is de dûbeltúfielgoes in tige seldsume [[dwaalgast]]. Der binne in soad waarnimmingen op 'e [[Azoaren]], en fierders folle minder frekwinte waarnimmingen op 'e [[Kanaryske Eilannen]], yn [[Ierlân]] en yn [[Grut-Brittanje]].

== Sibskip ==
=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmje. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

De dûbeltúfielgoes waard tradisjoneel yn it skaai ''Phalacrocorax'' pleatst. Op basis fan genetysk ûndersyk is dat skaai letter opdield yn ferskate lytsere skaaien. De dûbeltúfielgoes en syn neiste sibben, de [[Neotropyske ielgoes]] en de [[Galápagosielgoes]], binne dêrom no yn it skaai ''Nannopterum'' set.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Double-crested Cormorant, 2562 Albion Ave, Orlando, FL 32833, USA imported from iNaturalist photo 32416952.jpg|thumb|left|Fûgel mei proai.]]
De dûbeltúfielgoes libbet by rivieren en marren en oan 'e kusten. Lykas oare ielguozzen swimt er leech yn it wetter, meast mei allinnich de hals en de kop boppe it oerflak. Hy dûkt fan it wetteroerflak ôf nei in djipte fan sa'n 1,5 oant 7,5 meter en brûkt dêrby syn poaten om te ruoikjen.

Nei it dûken stiet er faak lang mei de wjukken wiid út om se te druien, om't de fearren net folslein wetterdicht binne. De dûbeltúfielgoes libbet benammen fan fisk, mar yt ek [[amfibyen]] en [[kreefteftigen]]. Yn 'e flecht fljocht er meastal leech oer it wetter, mei de snaffel wat omheech.

De dûbeltúfielgoes bout in nêst fan tûken yn beammen, op rotsplakken of op 'e grûn. Hy hat ien of twa lechsels mei ien oant sân ljochtblauwe aaien. It brieden duorret 25 oant 28 dagen. De jongen kinne nei 21 oant 28 dagen fleane.

== Status en bedrigingen ==
Yn 'e 19e iuw en oan it begjin fan 'e 20e iuw waard der in soad op dûbeltúfielgoezen jage. Dêrnjonken waarden se yn 'e midden fan 'e 20e iuw sterk troffen troch DDT-fersmoarging. Sûnt dy tiid is de soarte weromkommen en is er no algemien en wiidferspraat.

Lykas de gewoane ielgoes yn Europa wurdt de dûbeltúfielgoes troch guon fiskers en fiskkwekerijen as in bedriging sjoen. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde dêrom ûnder betingsten jachtfergunningen útjûn om fiskkwekerijen te beskermjen. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op sa'n 740.000 briedende eksimplaren. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-crested-cormorant-nannopterum-auritum BirdLife, oproppen 24 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/doccor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/doccor?continue eBird, oproppen 24 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nannopterum auritum|Dûbeltúfielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Dubeltufielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Amerikaanske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Karibyske See]]</text>
      <sha1>gqob1qgy311x6cwht7pom855noobr0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nannopterum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193700</id>
    <redirect title="Amerikaanske ielguozzen" />
    <revision>
      <id>1239308</id>
      <parentid>1239211</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Amerikaanske ielguozzen]]</comment>
      <origin>1239308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="s4178im1szh5lube14o1afpd0tme4c6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Amerikaanske ielguozzen]]</text>
      <sha1>s4178im1szh5lube14o1afpd0tme4c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brilielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193701</id>
    <revision>
      <id>1239277</id>
      <parentid>1239252</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1239277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="errglnmgc3qzb5vrdhe2fh99iyr7kdz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Brilielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.107865 - Phalacrocorax perspicillatus - Phalacrocoracidae - bird skin specimen (cropped).jpeg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile perspicillatus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Commander Islands Map - Russian.png|250px]]
}}
De '''brilielgoes''' (''Urile perspicillatus'') is in útstoarne [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it fan 'e [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). It wie de grutste beskreaune [[Soarte (taksonomy)|soarte]] ûnder de ielguozzen, mar oer syn leefwize en eardere fersprieding is net folle bekend. Hjoed-de-dei binne der fan 'e soarte noch mar seis opstoppe eksimplaren yn wittenskiplike kolleksjes bewarre bleaun.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Extinctbirds1907 P39 Carbo perspicillatus0369.png|thumb|left|Tekening fan 'e brilielgoes&lt;br&gt;&lt;small&gt;(John Gerrard Keulemans)&lt;/small&gt;]]
De earste beskriuwing fan wat nei alle gedachten in brilielgoes wie, waard yn 1741 makke troch de Dútske natoerûndersiker [[Georg Wilhelm Steller]]. Hy beskreau de fûgel as grut, lomp en goed fan smaak. Nei alle gedachten is de brilielgoes letter troch de jacht foar it fleis en de fearren útstoarn.

== Fersprieding en status ==
De brilielgoes is bekend fan [[Beringeilân]], dat diel útmakket fan 'e [[Kommandeurseilannen]] eastlik fan [[Kamtsjatka]] yn 'e [[Beringsee]]. De soarte waard foar it lêst yn 1852 waarnommen. 

== Skaai-yndieling ==
De brilielgoes waard, lykas de measte oare ielguozzen, earder yn it skaai [[Phalacrocorax]] pleatst. Genetysk ûndersyk liet lykwols sjen dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde klades bestie. Dêrom waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De brilielgoes waard dêrby, tegearre mei syn neiste sibben, de [[pelagyske ielgoes]], [[readmaskerielgoes]] en [[blaukielielgoes]], yn it skaai ''[[Urile]]'' pleatst.

== Status ==
De [[IUCN]] beskôget de soarte as útstoarn.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/japanese-cormorant-phalacrocorax-capillatus BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/japcor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/japcor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile perspicillatus|Brilielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brilielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>errglnmgc3qzb5vrdhe2fh99iyr7kdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239284</id>
      <parentid>1239277</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1239284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="q267uort1fvki9xvqnr4i1fjgepo4cb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Brilielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.107865 - Phalacrocorax perspicillatus - Phalacrocoracidae - bird skin specimen (cropped).jpeg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile perspicillatus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Commander Islands Map - Russian.png|250px]]
}}
De '''brilielgoes''' (''Urile perspicillatus'') is in útstoarne [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it fan 'e [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). It wie de grutste beskreaune [[Soarte (taksonomy)|soarte]] ûnder de ielguozzen, mar oer syn leefwize en eardere fersprieding is net folle bekend. Hjoed-de-dei binne der fan 'e soarte noch mar seis opstoppe eksimplaren yn wittenskiplike kolleksjes bewarre bleaun.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Extinctbirds1907 P39 Carbo perspicillatus0369.png|thumb|left|Tekening fan 'e brilielgoes&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[John Gerrard Keulemans]])&lt;/small&gt;]]
De earste beskriuwing fan wat nei alle gedachten in brilielgoes wie, waard yn 1741 makke troch de Dútske natoerûndersiker [[Georg Wilhelm Steller]]. Hy beskreau de fûgel as grut, lomp en goed fan smaak. Nei alle gedachten is de brilielgoes letter troch de jacht foar it fleis en de fearren útstoarn.

== Fersprieding en status ==
De brilielgoes is bekend fan [[Beringeilân]], dat diel útmakket fan 'e [[Kommandeurseilannen]] eastlik fan [[Kamtsjatka]] yn 'e [[Beringsee]]. De soarte waard foar it lêst yn 1852 waarnommen. 

== Skaai-yndieling ==
De brilielgoes waard, lykas de measte oare ielguozzen, earder yn it skaai [[Phalacrocorax]] pleatst. Genetysk ûndersyk liet lykwols sjen dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde klades bestie. Dêrom waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De brilielgoes waard dêrby, tegearre mei syn neiste sibben, de [[pelagyske ielgoes]], [[readmaskerielgoes]] en [[blaukielielgoes]], yn it skaai ''[[Urile]]'' pleatst.

== Status ==
De [[IUCN]] beskôget de soarte as útstoarn.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/japanese-cormorant-phalacrocorax-capillatus BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/japcor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/japcor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile perspicillatus|Brilielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brilielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>q267uort1fvki9xvqnr4i1fjgepo4cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blaukielielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193704</id>
    <revision>
      <id>1239276</id>
      <parentid>1239263</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */ oanpassing namme skift</comment>
      <origin>1239276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="0v2t36dvdi5vcnq2njfbbgr01g1jz41" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = blaukielielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Brandt's Cormorant 2339m.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile penicillatus
|Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1852
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phalacrocorax penicillatus map.svg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}  
De '''blaukielielgoes''' (''Urile penicillatus'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De soarte komt foar lâns de westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn it suden fan [[Baja California]].

== Skaaimerken ==
De blaukielielgoes is in frij grutte ielgoes fan 84–89 sm lang, mei in koarte sturt. Yn ferliking mei de [[pelagyske ielgoes]] is er grutter, mei in dikkere hals, in krêftiger snaffel en in koartere sturt. Ek libbet er faker yn groepen. Yn 'e flecht falt njonken de koarte sturt ek op dat in wyt plak op 'e boppeskonken ôfwêzich is.

Yn it briedseizoen kriget de fûgel in blauwe kielsek en ferskine der lytse wite triedfearkes oan 'e kanten fan 'e kop, ûnder oaren by it ear. Dy binne lyts en minder opfallend as de túfkes fan guon oare ielguozzen. Juvenilen binne brúnich op it boarst en hawwe in ljochte kielsek, ynstee fan 'e donkere kleur dy't by folwoeksen fûgels foarkomt. By folwoeksen fûgels is de kielsek bûten it briedseizoen ek ljocht fan kleur. 

Lykas de measte ielguozzen is de blaukielielgoes meast stil. Yn it briedseizoen binne by de briedplakken lykwols ferskate kreakjendw en gromjende lûden te hearren.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Brandt's Cormorant (32273177994).jpg|Briedende fûgel.
Brandt's Cormorant chick.jpg|Jonge fûgel.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De blaukielielgoes komt foar yn kustwetters fan súdlik [[Alaska]] oant [[Baja California]]. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskaat wurde.

=== Taksonomy ===
De soarte waard tradisjoneel yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De blaukielielgoes wurdt no, tegearre mei syn neiste sibben de [[readmaskerielgoes]], [[pelagyske ielgoes]] en de útstoarne [[brilielgoes]], yn it skaai [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmje. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Cormorant03262006.JPG|thumb|left|Blaukielielgoes.]]
De blaukielielgoes is algemien yn kustwetters. Hy dûkt nei relatyf grutte fisken, meastentiids krekt bûten de brâning. De fûgels binne faak rêstend yn groepen op rotsen te sjen of fleane yn in rige leech boppe it wetter.

De soarte briedt yn koloanjes op kustrotsen en eilannen. De aaien wurde fan maart oant july lein. Yn it briedseizoen wurdt de keale hûd by de snaffel blau.

== Status en bedrigingen ==
De blaukielielgoes hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Hoewol't it tal fûgels nei alle gedachten ôfnimt, is de ôfname net grut genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brandts-cormorant-urile-penicillatus BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bracor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/bracor?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile penicillatus|Blaukielielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blaukielielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]]</text>
      <sha1>0v2t36dvdi5vcnq2njfbbgr01g1jz41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239279</id>
      <parentid>1239276</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */</comment>
      <origin>1239279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="kk7emtyxfjzzp35uijausrl2tta7ga7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = blaukielielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Brandt's Cormorant 2339m.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile penicillatus
|Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1852
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phalacrocorax penicillatus map.svg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}  
De '''blaukielielgoes''' (''Urile penicillatus'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De soarte komt foar lâns de westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn it suden fan [[Baja California]].

== Skaaimerken ==
De blaukielielgoes is in frij grutte ielgoes fan 84–89 sm lang, mei in koarte sturt. Yn ferliking mei de [[pelagyske ielgoes]] is er grutter, mei in dikkere hals, in krêftiger snaffel en in koartere sturt. Ek libbet er faker yn groepen. Yn 'e flecht falt njonken de koarte sturt ek op dat in wyt plak op 'e boppeskonken ôfwêzich is.

Yn it briedseizoen kriget de fûgel in blauwe kielsek en ferskine der lytse wite triedfearkes oan 'e kanten fan 'e kop, ûnder oaren by it ear. Dy binne lyts en minder opfallend as de túfkes fan guon oare ielguozzen. Juvenilen binne brúnich op it boarst en hawwe in ljochte kielsek, ynstee fan 'e donkere kleur dy't by folwoeksen fûgels foarkomt. By folwoeksen fûgels is de kielsek bûten it briedseizoen ek ljocht fan kleur. 

Lykas de measte ielguozzen is de blaukielielgoes meast stil. Yn it briedseizoen binne by de briedplakken lykwols ferskate kreakjendw en gromjende lûden te hearren.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Brandt's Cormorant (32273177994).jpg|Briedende fûgel.
Brandt's Cormorant chick.jpg|Jonge fûgel.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De blaukielielgoes komt foar yn kustwetters fan súdlik [[Alaska]] oant [[Baja California]]. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskaat wurde.

=== Taksonomy ===
De soarte waard tradisjoneel yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De blaukielielgoes wurdt no, tegearre mei syn neiste sibben de [[readmaskerielgoes]], [[pelagyske ielgoes]] en de útstoarne [[brilielgoes]], yn it skaai [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Cormorant03262006.JPG|thumb|left|Blaukielielgoes.]]
De blaukielielgoes is algemien yn kustwetters. Hy dûkt nei relatyf grutte fisken, meastentiids krekt bûten de brâning. De fûgels binne faak rêstend yn groepen op rotsen te sjen of fleane yn in rige leech boppe it wetter.

De soarte briedt yn koloanjes op kustrotsen en eilannen. De aaien wurde fan maart oant july lein. Yn it briedseizoen wurdt de keale hûd by de snaffel blau.

== Status en bedrigingen ==
De blaukielielgoes hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Hoewol't it tal fûgels nei alle gedachten ôfnimt, is de ôfname net grut genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brandts-cormorant-urile-penicillatus BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bracor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/bracor?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile penicillatus|Blaukielielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blaukielielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]]</text>
      <sha1>kk7emtyxfjzzp35uijausrl2tta7ga7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readmaskerielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193706</id>
    <revision>
      <id>1239275</id>
      <parentid>1239254</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */ oanpassing namme skift.</comment>
      <origin>1239275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="ffctseea6gppey2t71u3qtdd27awpbo" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Readmaskerielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Phalacrocorax urile from iNaturalist photo 204082997.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile urile
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:RangePhalacrocoraxUrile.jpg|250px]]
}}
De '''readmaskerielgoes''' (''Urile urile'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn noardeastlik [[Aazje]] en [[Alaska]].

== Ferskining ==
De readmaskerielgoes is wat grutter en krêftiger as de [[pelagyske ielgoes]], dêr't er foar in part itselde ferspriedingsgebiet mei hat. Hy hat in gruttere kop en in dikkere hals en snaffel. Folwoeksen fûgels lykje op 'e pelagyske ielgoes en hawwe in folslein swart fearkleed, in wyt plak op 'e flank en reade hûd op 'e kop. By de readmaskerielgoes rint dy reade hûd lykwols fierder fan 'e basis fan 'e snaffel oer de foarholle en om it each hinne oant by it kin. Ek binne de túfkes yn it briedkleed grutter en dúdliker sichtber.

It each is grien, de snaffel gielgrien oant giel en de mûlshoeke blau. Jonge fûgels hawwe in giele eachring en in folle ljochter antlit as jonge pelagyske ielguozzen. By de briedkoloanjes binne sêfte, gromjende of kweakjende lûden te hearren.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Phalacrocorax urile on nest.jpg|Folwoeksen fûgel op it nêst.
Phalacrocorax urile from iNaturalist photo 213888326.jpg|Pyk.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De readmaskerielgoes briedt op eilannen fan noardlik [[Japan]], oer de [[Aleoeten]] oant súdlik [[Alaska]]. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskaat wurde.

De soarte waard tradisjoneel yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn lytsere skaaien. De readmaskerielgoes wurdt no, tegearre mei syn neiste sibben de [[pelagyske ielgoes]], [[blaukielielgoes]] en de útstoarne [[brilielgoes]], yn it skaai [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmje. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De readmaskerielgoes is folslein oan it libben oan see bûn. Hy yt ferskate soarten lytse fisken en kreeftachtigen, wêrûnder [[krabben]] en [[garnalen]]. De soarte briedt yn maaie of juny yn koloanjes op rotsige kusten en op eilannen fier fan 'e kust. De nêsten wurde meast op richels boud.

De readmaskerielgoes is benammen in [[stânfûgel]] en ferspriedt him winterdeis nei de oangrinzgjende kustgebieten.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Hoewol't it tal nei alle gedachten ôfnimt, is dy ôfname net grut genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de readmaskerielgoes dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op mear as 100.000 eksimplaren.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-faced-cormorant-urile-urile BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/refcor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/refcor eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile urile|Readmaskerielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readmaskerielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]</text>
      <sha1>ffctseea6gppey2t71u3qtdd27awpbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239280</id>
      <parentid>1239275</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */</comment>
      <origin>1239280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="cqw80fn18y5b7zb0i01nbixnxq6wd9r" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Readmaskerielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Phalacrocorax urile from iNaturalist photo 204082997.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile urile
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:RangePhalacrocoraxUrile.jpg|250px]]
}}
De '''readmaskerielgoes''' (''Urile urile'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn noardeastlik [[Aazje]] en [[Alaska]].

== Ferskining ==
De readmaskerielgoes is wat grutter en krêftiger as de [[pelagyske ielgoes]], dêr't er foar in part itselde ferspriedingsgebiet mei hat. Hy hat in gruttere kop en in dikkere hals en snaffel. Folwoeksen fûgels lykje op 'e pelagyske ielgoes en hawwe in folslein swart fearkleed, in wyt plak op 'e flank en reade hûd op 'e kop. By de readmaskerielgoes rint dy reade hûd lykwols fierder fan 'e basis fan 'e snaffel oer de foarholle en om it each hinne oant by it kin. Ek binne de túfkes yn it briedkleed grutter en dúdliker sichtber.

It each is grien, de snaffel gielgrien oant giel en de mûlshoeke blau. Jonge fûgels hawwe in giele eachring en in folle ljochter antlit as jonge pelagyske ielguozzen. By de briedkoloanjes binne sêfte, gromjende of kweakjende lûden te hearren.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Phalacrocorax urile on nest.jpg|Folwoeksen fûgel op it nêst.
Phalacrocorax urile from iNaturalist photo 213888326.jpg|Pyk.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De readmaskerielgoes briedt op eilannen fan noardlik [[Japan]], oer de [[Aleoeten]] oant súdlik [[Alaska]]. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskaat wurde.

De soarte waard tradisjoneel yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn lytsere skaaien. De readmaskerielgoes wurdt no, tegearre mei syn neiste sibben de [[pelagyske ielgoes]], [[blaukielielgoes]] en de útstoarne [[brilielgoes]], yn it skaai [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De readmaskerielgoes is folslein oan it libben oan see bûn. Hy yt ferskate soarten lytse fisken en kreeftachtigen, wêrûnder [[krabben]] en [[garnalen]]. De soarte briedt yn maaie of juny yn koloanjes op rotsige kusten en op eilannen fier fan 'e kust. De nêsten wurde meast op richels boud.

De readmaskerielgoes is benammen in [[stânfûgel]] en ferspriedt him winterdeis nei de oangrinzgjende kustgebieten.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Hoewol't it tal nei alle gedachten ôfnimt, is dy ôfname net grut genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de readmaskerielgoes dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op mear as 100.000 eksimplaren.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-faced-cormorant-urile-urile BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/refcor/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/refcor eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile urile|Readmaskerielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Readmaskerielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]</text>
      <sha1>cqw80fn18y5b7zb0i01nbixnxq6wd9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pelagyske ielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193708</id>
    <revision>
      <id>1239278</id>
      <parentid>1239262</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sibskip fan 'e ielguozzen */ oanpassing namme skift.</comment>
      <origin>1239278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="3ibffkabox6ezpolsc68uqiiltjf3ki" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Pelagyske ielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Pelagic Cormorants 1130m.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile pelagicus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Distr.PelagicCormorant.jpg|250px]]
}}
De '''pelagyske ielgoes''' (''Urile pelagicus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar oan sawol de Aziatyske as de Amerikaanske kant fan it noardlike diel fan 'e [[Stille Oseaan]].

== Skaaimerken ==
De pelagyske ielgoes is in lytse (63–76 sm) en slanke ielgoes, mei in lange, smelle hals, in lytse rûne kop en in tige tinne snaffel. In folwoeksen fûgel is swart mei in wyt plak op 'e flank dy't trochrint oant de boppe-sturtdekfearren. Op 'e boppekop sit in túfke en de hals hat in pearsige glâns. Yn it briedseizoen (maart oant maaie) binne ek in pear smelle, wite triedfearkes oan 'e sydkant fan 'e hals te sjen. De eagen binne grien, de poaten swart en ûnder it each sit in donkerread plak fan bleate hûd. By de briedplakken binne suchtsjende en gromjende lûden te hearren.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Pelagic Cormorant (breeding plumage) (40291987213).jpg|Folwoeksen fûgel.
Phalacrocorax pelagicus -San Luis Obispo, California, USA -nest-8 (3).jpg|Fûgel mei jongen.
0B8A9234-Edit Pelagic Cormorant (33496097218).jpg|Juvenyl.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De pelagyske ielgoes hat twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Urile pelagicus pelagicus'' – komt foar yn 'e kustgebieten fan noardeastlik [[Aazje]], fan it [[Tsjoektsjenskiereilân]] yn it suden oant de [[Koerilen]], noardlik [[Japan]] en it noardeasten fan [[Sina]] (eilannen yn [[Liaoning]]). Nei it easten ta rint it ferspriedingsgebiet oer de [[Kommandeurseilannen]], de [[Aleoeten]] en [[Alaska]] oant westlik [[Kanada]] ([[Haida Gwaii]]). De westlike populaasjes komme winterdeis ek súdliker foar yn Japan en eastlik Sina.
* ''Urile pelagicus resplendens'' – komt foar yn 'e kustgebieten fan súdwestlik [[Britsk-Kolumbia]] oant súdlik [[Baja California]].

De pelagyske ielgoes waard tradisjoneel yn it skaai [[Phalacrocorax]] pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út blikn die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De pelagyske ielgoes wurdt no, tegearre mei syn neiste sibben de [[readmaskerielgoes]], [[blaukielielgoes]] en de útstoarne [[brilielgoes]], yn it skaai [[Noardpasifyske ielgoezen]] (''Urile'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen == 
[[Ofbyld:Pelagic cormorant - Cannon Beach, Oregon, 5-2026 7.jpg|thumb|left|De irisearjende kleuren fan 'e pelagyske ielgoes.]] 
Nettsjinsteande syn namme is de pelagyske ielgoes in kustfûgel. Hy komt foar by smoute kustkriten, ek yn baaien. De fûgel libbet fan ferskate soarten fisk, dy't er fangt boppe rotsige seeboaiems of yn gebieten mei [[kelp]]. Hy briedt yn lytse koloanjes, bytiden ek yn pearen, op smelle rotsplakken en somtiden yn grotten. It lizzen fan aaien fynt plak fan maaie oant july.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar nei alle gedachten nimt it tal ôf. De ôfname is lykwols net grut genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de pelagyske ielgoes dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]].

== Namme ==
De namme pelagysk komt fan it [[Gryksk]]e ''pelagos'', dat &quot;see&quot; of &quot;iepen see&quot; betsjut. De pelagyske ielgoes is lykwols net in fûgel fan 'e iepen see, mar hy libbet oan 'e kust. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pelagic-cormorant-urile-pelagicus BirdLife, oproppen 25 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pelcor/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 25 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/pelcor?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 25 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile pelagicus|Pelagyske ielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Pelagiske ielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]]</text>
      <sha1>3ibffkabox6ezpolsc68uqiiltjf3ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keizerielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193715</id>
    <revision>
      <id>1239309</id>
      <parentid>1239264</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1239309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5781" sha1="agf9glfqgdag6tmfuk0rdqhztlfe1pj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = keizerielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:2024 Leucocarbo atriceps - Blauaugenscharbe - by 2eight - 9SC3408.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbýkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo atriceps
|Beskriuwer, jier= ([[Phillip Parker King|King]], 1828)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Leucocarbo atriceps map.svg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]&lt;/small&gt; 
}}
De '''keizerielgoes''' (''Leucocarbo atriceps'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]], yn it [[Skift (taksonomy|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt rûnom op it súdlik healrûn foar, fan súdlik [[Súd-Amearika]] en it [[Antarktysk Skiereilân]], oer de eilannen yn it súdlike part fan 'e [[Yndyske Oseaan]], oant [[Macquarie (eilân)|Macquarie-eilân]] besuden [[Austraalje]]. De ferskillende populaasjes binne earder wol as aparte soarten beskôge.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:2024 Leucocarbo atriceps - Blauaugenscharbe - by 2eight - 9SC4864.jpg|thumb|left|Fûgel yn briedkleed.]]
De keizerielgoes is in frij grutte (72 sm) swart-wite ielgoes. Yn it simmerkleed is de boppekant blauglânzjend swart, mei in wyt skouderstreekje, wylst de ûnderkant wyt is mei swarte dijen. By de pearfoarming binne op 'e foarholle giele of oranje wratsjes te sjen, en oan 'e sydkant fan 'e kop sitte wite triedfearkes mei in foarút bûge, útstekkende swarte túf. Hy is fan 'e [[Magelhaenielgoes]] te ûnderskieden oan 'e blauwe eachring, de giele wratsjes, it wite skouderstreekje en de wite foarkant fan 'e hals.

== Fersprieding en systematyk ==
De ferskillende populaasjes fan 'e keizerielgoes binne yn it ferline wol as aparte soarten behannele. Yn 'e wrâldlist AviList, dy't yn 2025 publisearre waard, wurde se lykwols beskôge as ien en 'e selde soarte. Dy bestiet út de ûndersteande [[ûndersoarte]]n, mei harren bekende ferspriedingsgebieten:

* ''Leucocarbo atriceps atriceps'' – komt foar op 'e eilannen en oan 'e kusten fan súdlik [[Argentynje]] en [[Sily]].
* ''Leucocarbo atriceps albiventer'' – de [[Falklâneilannen]].
* ''Leucocarbo atriceps georgianus'' – [[Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] en de [[Súdlike Orkneyeilannen]].
* ''Leucocarbo atriceps melanogenis'' – de [[Prins Edward-eilannen]], en de [[Crozeteilannen]] yn it súdlike part fan 'e Yndyske Oseaan.
* ''Leucocarbo atriceps bransfieldensis'' – de [[Súdlike Sjetlâneilannen]] en it Antarktysk Skiereilân.
* ''Leucocarbo atriceps verrucosus'' – [[Kerguelen]].
* ''Leucocarbo atriceps nivalis'' – [[Heard-eilân]] yn it súdlike part fan 'e Yndyske Oseaan.
* ''Leucocarbo atriceps purpurascens'' – Macquarie-eilân en de tichtby lizzende [[Bishop en Clerk Islets]], healwei [[Austraalje]] en [[Antarktika]] yn it súdlike part fan 'e Yndyske Oseaan.

== Sibskip ==
De keizerielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' yndield. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde evolúsjonêre linen bestie, is it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De keizerielgoes en syn besibbe soarten binne dêrby ûnderbrocht yn it skaai ''Leucocarbo''.

=== Sibskip fan 'e ielgoesfûgels ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e pilekaanfûgels (''Pelecaniformes'') pleatst, mar se binne ek wol yn it skift fan 'e eibertfûgels (''Ciconiiformes'') pleatst. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk die lykwols bliken dat it skift fan 'e pilekaanfûgels [[Parafyly|parafyletysk]] is. Dêrom binne de ielgoesfûgels ferhûze nei it nije skift fan 'e ginteftigen (''Suliformes''), tegearre mei [[fregatfûgels]], [[gintfûgels]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Imperial Shags.jpg|thumb|left|In koloanje keizerielguozzen yn [[Fjoerlân]].]]
De keizerielgoes is in op see libjende koloanjebriedfûgel. Hy is it hiele jier troch sosjaal en kin yn tichte kloften fan tûzenen fûgels foarkomme.

== Status en bedrigingen ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beoardielet de ûndersoarte ''L. a. verrucosus'' oan 'e iene kant en de oare ûndersoarten oan 'e oare kant apart. Beide wurde as net bedrige beskôge (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/imperial-shag-leucocarbo-atriceps BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/impcor6/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/impcor6?continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo atriceps|keizerielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:keizerielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>agf9glfqgdag6tmfuk0rdqhztlfe1pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Wytbúkielgoes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193716</id>
    <revision>
      <id>1239310</id>
      <parentid>1239265</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>defsort</comment>
      <origin>1239310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="br7frugnodco5kzhopadwo1quf6wrjm" xml:space="preserve">{{Commonscat|Leucocarbo|''Leucocarbo''}}
{{DEFAULTSORT:Witbukielgoes}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Ielgoesfûgel]]</text>
      <sha1>br7frugnodco5kzhopadwo1quf6wrjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magelhaenielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193717</id>
    <revision>
      <id>1239314</id>
      <parentid>1239267</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1239314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="24zstdxai6yeibodnz96l1e2k8lesjm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Magelhaenielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Magellanic Cormorant chick asking for food (5525332414).jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= ''Leucocarbo magellanicus''
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phalacrocorax magellanicus map.svg|250px]]
}}

De '''Magelhaenielgoes''' (''Leucocarbo magellanicus'') is in Súdamerikaanske [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Phalacrocorax magellanicus - Magellan Cormorant 01.jpg|thumb|left|Magelhaenielguozzen yn briedkleed mei jongen.]]
De Magelhaenielgoes is in middelgrutte ielgoes fan 66 sintimeter mei in donkere boppekant, kop en boarst, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. Hy hat in reade gesichtshûd, in swarte snaffel en swarte dijen. Yn 'e briedtiid is it donkere part fan it fearrekleed swart mei in griene of fiolette glâns. Fierders hat er wite earplomkes en wite triedfearkes oan 'e ûnderkant.

Yn 'e winter is de boppekant mear brún en hat er in wikseljende hoemannichte wyt op it kin, de kiel en de hals. Jonge fûgels binne ek brúnich-wyt. 

== Fersprieding en systematyk ==
De Magelhaenielgoes briedt oan 'e kust fan súdlik Súd-Amearika, fan 37° súderbreedte yn [[Sily]] oant 50° súderbreedte yn [[Argentynje]] en op 'e [[Falklâneilannen]]. Nei de briedtiid ferspriedt er him nei it noarden, oant 33° súderbreedte yn Sily en 35° súderbreedte yn [[Oerûguay]].

De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

== Sibskip ==
De Magelhaenielgoes waard earder tradisjoneel yn it skaai ''Phalacrocorax'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde evolúsjonêre linen bestiet, is it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Magelhaenielgoes en syn besibbe soarten binne dêrby ûnderbrocht yn it skaai ''Leucocarbo''.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De Magelhaenielgoes komt foar oan seekusten, dêr't er tusken oktober en desimber yn lytse koloanjes op rotsen briedt. De fûgel is it hiele jier troch sosjaal.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e soarte is net rûsd en de populaasjetrend is ûnbekend, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beskôget de soarte net as bedrige en kategorisearret him dêrom yn 'e kategory net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-shag-leucocarbo-magellanicus BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magcor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/magcor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo magellanicus|Magelhaenielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Magelhaenielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]</text>
      <sha1>24zstdxai6yeibodnz96l1e2k8lesjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guano-ielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193719</id>
    <revision>
      <id>1239273</id>
      <timestamp>2026-08-26T13:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Guano-ielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo bougainvillii, Islas Ballestas 6.jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= ''Leucocarbo bougainvilliorum'' |Beskriuwer, jier= René Pr...&quot;</comment>
      <origin>1239273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="220d9dayl4iom7d30qslm6dziqqawxc" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Guano-ielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo bougainvillii, Islas Ballestas 6.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= ''Leucocarbo bougainvilliorum''
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Guanay cormorant distribution map.svg|250px]]
}}
De '''guano-ielgoes''' (''Leucocarbo bougainvilliorum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). Hy komt foar yn kustgebieten fan [[Perû]] en [[Sily]]. De populaasje hat te meitsjen mei in frij sterke tebekgong en dêrom wurdt er klassifisearre as gefoelich (hast bedrige).

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:El cormorán guanay en la playa Yaya, en Chilca.jpg|thumb|left|Guano-ielgoes.]]
De guano-ielgoes is in slanke ielgoes mei in lange snaffel en in lichemslingte fan 71–76 sm. De boppekant is swart, mei in blauwich skynsel op 'e kop en nekke, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. Om it each hinne hat de soarte in donkerreade keale hûd. De basis fan 'e snaffel is rôze, lykas ek de poaten.

== Fersprieding en systematyk ==
De guano-ielgoes komt foar lâns de kust en op lytse eilannen foar de kust fan Perû en Sily. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

== Sibskip ==
De guano-ielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde evolúsjonêre linen bestie, is it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De guano-ielgoes en syn besibbe soarten binne dêrby ûnderbrocht yn it skaai ''Leucocarbo''.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De [[taksonomy]] fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Status ==
De guano-ielgoes hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it tal nimt frij sterk ôf. Om dy reden klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) de soarte as gefoelich (''Near Threatened'').

De guano-ielgoes wie eartiids in tige talrike soarte. Yn 1954 waarden de Perûviaanske populaasjes op 21 miljoen fûgels rûsd. [[El Niño]] hat yn it ferline in grutte delgong fan 'e fûgel feroarsake en foarmet noch jimmeroan in grutte bedriging foar de fûgel as it wetter dan opwaarmet en der te min fisk foar de ielguozzen is. Ek de guano-yndustry soarge foar in delgong fan 'e soarte. By it sammeljen fan guano (de dong dy't de fûgels produsearje) fersteurden minsken it brieden sadat der in soad lechsels ferlern gyngen. Nei alle gedachten is de soarte yn [[Argentynje]] útstoarn. Yn Perû wurdt de fûgel hjoed-de-dei beskerme.  

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme earet [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729–1811), fise-admiraal yn 'e Frânske marine, seefarder en wiskundige, en syn soan [[Hyacinthe Yves Philippe Potentien de Bougainville]] (1781–1846), dy't ek seefarder wie en boppedat wittenskipper.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guanay-cormorant-leucocarbo-bougainvilliorum BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guacor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/guacor1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo bougainvilliorum|Guano-ielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Guano ielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>220d9dayl4iom7d30qslm6dziqqawxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239289</id>
      <parentid>1239273</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="dn1qyzesabftnjq93udj7xguhtioy56" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Guano-ielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo bougainvillii, Islas Ballestas 6.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo bougainvilliorum
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Guanay cormorant distribution map.svg|250px]]
}}
De '''guano-ielgoes''' (''Leucocarbo bougainvilliorum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). Hy komt foar yn kustgebieten fan [[Perû]] en [[Sily]]. De populaasje hat te meitsjen mei in frij sterke tebekgong en dêrom wurdt er klassifisearre as gefoelich (hast bedrige).

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:El cormorán guanay en la playa Yaya, en Chilca.jpg|thumb|left|Guano-ielgoes.]]
De guano-ielgoes is in slanke ielgoes mei in lange snaffel en in lichemslingte fan 71–76 sm. De boppekant is swart, mei in blauwich skynsel op 'e kop en nekke, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. Om it each hinne hat de soarte in donkerreade keale hûd. De basis fan 'e snaffel is rôze, lykas ek de poaten.

== Fersprieding en systematyk ==
De guano-ielgoes komt foar lâns de kust en op lytse eilannen foar de kust fan Perû en Sily. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

== Sibskip ==
De guano-ielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde evolúsjonêre linen bestie, is it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De guano-ielgoes en syn besibbe soarten binne dêrby ûnderbrocht yn it skaai ''Leucocarbo''.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De [[taksonomy]] fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Status ==
De guano-ielgoes hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it tal nimt frij sterk ôf. Om dy reden klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) de soarte as gefoelich (''Near Threatened'').

De guano-ielgoes wie eartiids in tige talrike soarte. Yn 1954 waarden de Perûviaanske populaasjes op 21 miljoen fûgels rûsd. [[El Niño]] hat yn it ferline in grutte delgong fan 'e fûgel feroarsake en foarmet noch jimmeroan in grutte bedriging foar de fûgel as it wetter dan opwaarmet en der te min fisk foar de ielguozzen is. Ek de guano-yndustry soarge foar in delgong fan 'e soarte. By it sammeljen fan guano (de dong dy't de fûgels produsearje) fersteurden minsken it brieden sadat der in soad lechsels ferlern gyngen. Nei alle gedachten is de soarte yn [[Argentynje]] útstoarn. Yn Perû wurdt de fûgel hjoed-de-dei beskerme.  

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme earet [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729–1811), fise-admiraal yn 'e Frânske marine, seefarder en wiskundige, en syn soan [[Hyacinthe Yves Philippe Potentien de Bougainville]] (1781–1846), dy't ek seefarder wie en boppedat wittenskipper.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guanay-cormorant-leucocarbo-bougainvilliorum BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guacor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/guacor1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo bougainvilliorum|Guano-ielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Guano ielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]</text>
      <sha1>dn1qyzesabftnjq93udj7xguhtioy56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239313</id>
      <parentid>1239289</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Namme */ kt</comment>
      <origin>1239313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4506" sha1="ea8fqlo3xwydgxl4zomvhdhbmobn0xz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Guano-ielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo bougainvillii, Islas Ballestas 6.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo bougainvilliorum
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1837
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Guanay cormorant distribution map.svg|250px]]
}}
De '''guano-ielgoes''' (''Leucocarbo bougainvilliorum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''). Hy komt foar yn kustgebieten fan [[Perû]] en [[Sily]]. De populaasje hat te meitsjen mei in frij sterke tebekgong en dêrom wurdt er klassifisearre as gefoelich (hast bedrige).

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:El cormorán guanay en la playa Yaya, en Chilca.jpg|thumb|left|Guano-ielgoes.]]
De guano-ielgoes is in slanke ielgoes mei in lange snaffel en in lichemslingte fan 71–76 sm. De boppekant is swart, mei in blauwich skynsel op 'e kop en nekke, wylst de rest fan 'e ûnderkant wyt is. Om it each hinne hat de soarte in donkerreade keale hûd. De basis fan 'e snaffel is rôze, lykas ek de poaten.

== Fersprieding en systematyk ==
De guano-ielgoes komt foar lâns de kust en op lytse eilannen foar de kust fan Perû en Sily. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

== Sibskip ==
De guano-ielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' pleatst. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út relatyf âlde evolúsjonêre linen bestie, is it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De guano-ielgoes en syn besibbe soarten binne dêrby ûnderbrocht yn it skaai ''Leucocarbo''.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De [[taksonomy]] fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Status ==
De guano-ielgoes hat in grut ferspriedingsgebiet, mar it tal nimt frij sterk ôf. Om dy reden klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) de soarte as gefoelich (''Near Threatened'').

De guano-ielgoes wie eartiids in tige talrike soarte. Yn 1954 waarden de Perûviaanske populaasjes op 21 miljoen fûgels rûsd. [[El Niño]] hat yn it ferline in grutte delgong fan 'e fûgel feroarsake en foarmet noch jimmeroan in grutte bedriging foar de fûgel as it wetter dan opwaarmet en der te min fisk foar de ielguozzen is. Ek de guano-yndustry soarge foar in delgong fan 'e soarte. By it sammeljen fan guano (de dong dy't de fûgels produsearje) fersteurden minsken it brieden sadat der in soad lechsels ferlern gyngen. Nei alle gedachten is de soarte yn [[Argentynje]] útstoarn. Yn Perû wurdt de fûgel hjoed-de-dei beskerme.  

== Namme ==
De wittenskiplike soartnamme earet [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729–1811), fise-admiraal yn 'e Frânske marine, seefarder en wiskundige, en syn soan [[Hyacinthe Yves Philippe Potentien de Bougainville]] (1781–1846), dy't ek seefarder wie en boppedat wittenskipper.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guanay-cormorant-leucocarbo-bougainvilliorum BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guacor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/guacor1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo bougainvilliorum|Guano-ielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Guano ielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>ea8fqlo3xwydgxl4zomvhdhbmobn0xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo bougainvilliorum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193720</id>
    <redirect title="Guano-ielgoes" />
    <revision>
      <id>1239274</id>
      <timestamp>2026-08-26T13:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Guano-ielgoes]]</comment>
      <origin>1239274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="f1fqtmfi5d3wjzy1chmxmywvz5hqzr2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Guano-ielgoes]]</text>
      <sha1>f1fqtmfi5d3wjzy1chmxmywvz5hqzr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193721</id>
    <redirect title="Eduard Rüppell" />
    <revision>
      <id>1239286</id>
      <timestamp>2026-08-26T15:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eduard Rüppell]]</comment>
      <origin>1239286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="lgxkbszot2oyflji6a3fux3c9112hky" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Eduard Rüppell]]</text>
      <sha1>lgxkbszot2oyflji6a3fux3c9112hky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campbellielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193722</id>
    <revision>
      <id>1239302</id>
      <timestamp>2026-08-26T20:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte  |Namme   = Campellielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 02.jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= Leucocarbo campbelli |Beskriuwer, jier= [[Henri Filhol|Filhol]], 1878...&quot;</comment>
      <origin>1239302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="66waxvmh0hg4m65owp13w8zpvnv648u" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Campellielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 02.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo campbelli
|Beskriuwer, jier= [[Henri Filhol|Filhol]], 1878
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Leucocarbo campbelli - map.svg|250px]]
}}
De '''Campbellielgoes''' (''Leucocarbo campbelli'') is in [[fûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]] en is dêr [[Endemisme|endemysk]]. De hjoeddeiske wittenskiplike namme ''Leucocarbo campbelli'' wurdt ek troch it [[International Ornithological Congress|IOC]] brûkt; ''Phalacrocorax campbelli'' is in âld synonym.

== Skaaimerken ==
De Campbellielgoes is in middelgrutte, swart-wite ielgoes fan likernôch 63 sm lang. De hals, kop, it ûnderste part fan 'e rêch, boppe-sturt en boppe-sturtdekfearren binne blauglânzgjend swart, wylst it kin en de ûnderkant wyt binne. De wite plakken op 'e wjukken foarmje by in sittende fûgel in dúdlike wjukbân. De poaten binne rôze.

Oars as ferskate sibben hat de Campellielgoes gjin wratfoarmige bultsjes oan 'e kop. 

== Fersprieding en systematyk ==
De Campbellielgoes komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

De soarte waard earder faak yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk is dat grutte skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Campbellielgoes wurdt no yn it skaai ''[[Leucocarbo]]'' yndield.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 08.jpg|thumb|left|Groepke Campbellielguozzen.]] 
De Campbellielgoes is folslein oan 'e see bûn. Hy is tige sosjaal en wurdt it hiele jier troch yn grutte groepen sjoen by it fiskjen. De fûgel foerazjearret meastentiids binnen in straal fan 10 km fan 'e eilannen en briedt yn dreech tagonklike koloanjes, mei oant 150 nêsten op rotsplakken of yn seegrotten. De fûgel is meast stil, mar by it pearjen makket it mantsje in blaffend lûd. It briedseizoen leit fan septimber oant maart. De heechste bekende leeftyd fan 'e fûgel is 13 jier.

== Status en bedrigingen ==
De Campbellielgoes hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje. De populaasje liket lykwols stabyl en der binne op it stuit gjin grutte bedrigingen bekend. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', VU). In âldere rûzing kaam út op sa'n 8.000 fûgels. 

Yntrodusearre rôfdieren lykas rotten en katten hawwe nei alle gedachten mar in beheinde ynfloed hân op it briedjen; katten binne nei alle gedachten op Campbelleilân al sûnt de lette jierren 1980 ferdwûn en rotten waarden yn 2001 útrûge. Waarnommen is dat de [[Subantarktyske grutte skraits]] (''Stercorarius antarcticus'') de aaien stelt.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/campbell-island-shag-leucocarbo-campbelli BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/caisha2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/caisha2?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo campbelli|Campbellielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Campbellielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>66waxvmh0hg4m65owp13w8zpvnv648u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239311</id>
      <parentid>1239302</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1239311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="78wnymxlzdt0wny1vo9o7e8ov9i3eud" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Campellielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 02.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo campbelli
|Beskriuwer, jier= [[Henri Filhol|Filhol]], 1878
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Leucocarbo campbelli - map.svg|250px]]
}}
De '''Campbellielgoes''' (''Leucocarbo campbelli'') is in [[fûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]] en is dêr [[Endemisme|endemysk]]. De hjoeddeiske wittenskiplike namme ''Leucocarbo campbelli'' wurdt ek troch it [[International Ornithological Congress|IOC]] brûkt; ''Phalacrocorax campbelli'' is in âld synonym.

== Skaaimerken ==
De Campbellielgoes is in middelgrutte, swart-wite ielgoes fan likernôch 63 sm lang. De hals, kop, it ûnderste part fan 'e rêch, boppe-sturt en boppe-sturtdekfearren binne blauglânzgjend swart, wylst it kin en de ûnderkant wyt binne. De wite plakken op 'e wjukken foarmje by in sittende fûgel in dúdlike wjukbân. De poaten binne rôze.

Oars as ferskate sibben hat de Campellielgoes gjin wratfoarmige bultsjes oan 'e kop. 

== Fersprieding en systematyk ==
De Campbellielgoes komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

De soarte waard earder faak yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk is dat grutte skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Campbellielgoes wurdt no yn it skaai ''[[Leucocarbo]]'' yndield.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 08.jpg|thumb|left|Groepke Campbellielguozzen.]] 
De Campbellielgoes is folslein oan 'e see bûn. Hy is tige sosjaal en wurdt it hiele jier troch yn grutte groepen sjoen by it fiskjen. De fûgel foerazjearret meastentiids binnen in straal fan 10 km fan 'e eilannen en briedt yn dreech tagonklike koloanjes, mei oant 150 nêsten op rotsplakken of yn seegrotten. De fûgel is meast stil, mar by it pearjen makket it mantsje in blaffend lûd. It briedseizoen leit fan septimber oant maart. De heechste bekende leeftyd fan 'e fûgel is 13 jier.

== Status en bedrigingen ==
De Campbellielgoes hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje. De populaasje liket lykwols stabyl en der binne op it stuit gjin grutte bedrigingen bekend. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', VU). In âldere rûzing kaam út op sa'n 8.000 fûgels. 

Yntrodusearre rôfdieren lykas rotten en katten hawwe nei alle gedachten mar in beheinde ynfloed hân op it briedjen; katten binne nei alle gedachten op Campbelleilân al sûnt de lette jierren 1980 ferdwûn en rotten waarden yn 2001 útrûge. Waarnommen is dat de [[Subantarktyske grutte skraits]] (''Stercorarius antarcticus'') de aaien stelt.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/campbell-island-shag-leucocarbo-campbelli BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/caisha2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/caisha2?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo campbelli|Campbellielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Campbellielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]</text>
      <sha1>78wnymxlzdt0wny1vo9o7e8ov9i3eud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239312</id>
      <parentid>1239311</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1239312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4598" sha1="1yq9wcq9y2yd33dvacaorceyo1d7yxk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Campellielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 02.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo campbelli
|Beskriuwer, jier= [[Henri Filhol|Filhol]], 1878
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Leucocarbo campbelli - map.svg|250px]]
}}
De '''Campbellielgoes''' (''Leucocarbo campbelli'') is in [[fûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]] en is dêr [[Endemisme|endemysk]]. De hjoeddeiske wittenskiplike namme ''Leucocarbo campbelli'' wurdt ek troch it [[International Ornithological Congress|IOC]] brûkt; ''Phalacrocorax campbelli'' is in âld synonym.

== Skaaimerken ==
De Campbellielgoes is in middelgrutte, swart-wite ielgoes fan likernôch 63 sm lang. De hals, kop, it ûnderste part fan 'e rêch, boppe-sturt en boppe-sturtdekfearren binne blauglânzgjend swart, wylst it kin en de ûnderkant wyt binne. De wite plakken op 'e wjukken foarmje by in sittende fûgel in dúdlike wjukbân. De poaten binne rôze.

Oars as ferskate sibben hat de Campellielgoes gjin wratfoarmige bultsjes oan 'e kop. 

== Fersprieding en systematyk ==
De Campbellielgoes komt allinnich foar op 'e [[Campbelleilân|Campbelleilannen]] by [[Nij-Seelân]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

De soarte waard earder faak yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk is dat grutte skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Campbellielgoes wurdt no yn it skaai ''[[Leucocarbo]]'' yndield.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Campbell Shag, Campbell Island 08.jpg|thumb|left|Groepke Campbellielguozzen.]] 
De Campbellielgoes is folslein oan 'e see bûn. Hy is tige sosjaal en wurdt it hiele jier troch yn grutte groepen sjoen by it fiskjen. De fûgel foerazjearret meastentiids binnen in straal fan 10 km fan 'e eilannen en briedt yn dreech tagonklike koloanjes, mei oant 150 nêsten op rotsplakken of yn seegrotten. De fûgel is meast stil, mar by it pearjen makket it mantsje in blaffend lûd. It briedseizoen leit fan septimber oant maart. De heechste bekende leeftyd fan 'e fûgel is 13 jier.

== Status en bedrigingen ==
De Campbellielgoes hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en in lytse wrâldpopulaasje. De populaasje liket lykwols stabyl en der binne op it stuit gjin grutte bedrigingen bekend. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', VU). In âldere rûzing kaam út op sa'n 8.000 fûgels. 

Yntrodusearre rôfdieren lykas rotten en katten hawwe nei alle gedachten mar in beheinde ynfloed hân op it briedjen; katten binne nei alle gedachten op Campbelleilân al sûnt de lette jierren 1980 ferdwûn en rotten waarden yn 2001 útrûge. Waarnommen is dat de [[Subantarktyske grutte skraits]] (''Stercorarius antarcticus'') de aaien stelt.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/campbell-island-shag-leucocarbo-campbelli BirdLife, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/caisha2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/caisha2?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 26 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo campbelli|Campbellielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Campbellielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]]</text>
      <sha1>1yq9wcq9y2yd33dvacaorceyo1d7yxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo campbelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193723</id>
    <redirect title="Campbellielgoes" />
    <revision>
      <id>1239303</id>
      <timestamp>2026-08-26T20:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Campbellielgoes]]</comment>
      <origin>1239303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="e1gbmmmogg6217xc4sf2ndmsbxyu7fy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Campbellielgoes]]</text>
      <sha1>e1gbmmmogg6217xc4sf2ndmsbxyu7fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bounty-ielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193724</id>
    <revision>
      <id>1239317</id>
      <timestamp>2026-08-27T07:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte  |Namme   = Antarktyske ielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo-ranfurlyi-MATTERN 2.jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= Leucocarbo ranfurlyi |Beskriuwer, jier= William Robert Ogilvie-Gr...&quot;</comment>
      <origin>1239317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="2y5q33btwtuflzi2xg9xq4percia5iu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Antarktyske ielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Leucocarbo-ranfurlyi-MATTERN 2.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo ranfurlyi
|Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Leucocarbo ranfurlyi - map.svg|250px]] 
}}
De '''Bounty-ielgoes''' (''Leucocarbo ranfurlyi'') is in seldsume [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielguozzen]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De soarte komt allinnich foar op 'e [[Bounty-eilannen]] by [[Nij-Seelân]].

== Skaaimerken ==
De Bounty-ielgoes is in grutte ielgoes fan 71 sm lang. De boppekant fan it lichem en de kop binne swart mei in blauwe glâns, wylst de ûnderkant wyt is. De hûd by it each is read en de poaten binne rôze. By in sittende fûgel foarmje wite plakken in bân op 'e wjuk. Oars as ferskate fan syn sibben hat de Bounty-ielgoes yn it briedkleed gjin wratsjes oan 'e kop.

== Fersprieding en libbenswize ==
De soarte komt allinnich foar op 'e Bounty-eilannen by Nij-Seelân. Hy briedt meastentiids op smelle richels fan rotsen, wêrby't de nêsten bytiden mar in meter faninoar ôf lizze.

De Bounty-ielgoes libbet fan fisk, slakken, inketfisken, seewjirmkes en krabben.

== Systematyk ==
De Bounty-ielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' set. Nei genetysk ûndersyk waard dat skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Bounty-ielgoes wurdt no, tegearre mei syn sibben, yn it skaai [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') yndield.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[gintfûgels]] en [[slangehalsfûgels]].

== Status en bedrigingen ==
De Bounty-ielgoes hat in tige beheind ferspriedingsgebiet. Yn febrewaris 2013 waard foar it earst in fûgeltelling útfierd wêrby't de hiele Bountyeilannegroep omgien waard. Der waarden op lân tusken 1.311 en 1.462 fûgels telt. Dat komt rûchwei oerien mei 874 oant 975 folwoeksen fûgels. Dêrnjonken waarden noch 150 fûgels sjoen dy't yn it gebiet swommen of fleagen. 

De populaasje liket stabyl. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (VU). By in sterke ôfname fan it tal of grutte skommelingen yn 'e populaasje soe de soarte mooglik as sterk bedrige of krityk bedrige klassifisearre wurde moatte.

De grutste bedriging op lange termyn is feroaring fan it leefgebiet ûnder ynfloed fan klimaatferoaring.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bounty-islands-shag-leucocarbo-ranfurlyi BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/boisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/boisha1 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/bounty-island-shag New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo ranfurlyi|Bounty-ielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Bounti-ielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>2y5q33btwtuflzi2xg9xq4percia5iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo ranfurlyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193725</id>
    <redirect title="Bounty-ielgoes" />
    <revision>
      <id>1239318</id>
      <timestamp>2026-08-27T07:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Bounty-ielgoes]]</comment>
      <origin>1239318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="bpns23j1u8ml3fnzhlt0uay6qw26ya8" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Bounty-ielgoes]]</text>
      <sha1>bpns23j1u8ml3fnzhlt0uay6qw26ya8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wratielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193726</id>
    <revision>
      <id>1239320</id>
      <timestamp>2026-08-27T07:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte  |Namme   = Wratielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:King Shag - Picton - New Zealand (39124704222) (cropped).jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= Leucocarbo carunculatus |Beskriuwer, jier= Johann F...&quot;</comment>
      <origin>1239320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4078" sha1="1xt8eo3ojgk2jnwxu1h55quj4brj0yu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Wratielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:King Shag - Picton - New Zealand (39124704222) (cropped).jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo carunculatus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''wratielgoes''' (''Leucocarbo carunculatus'') is in bedrige [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar yn in beheind gebiet yn [[Nij-Seelân]].

== Skaaimerken ==
De wratielgoes is in grutte swart-wite ielgoes fan 76 sm lang. De kop en de boppekant binne swart mei in blauwe glâns en de ûnderkant is wyt. De fûgel hat in blau each en de poaten binne rôze. De wite plakken op 'e wjukken foarmje by in sittende fûgel in wite bân. Boppe de basis fan 'e snaffel binne giele wratten te sjen.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e eilannen yn 'e [[Strjitte fan Cook]] yn Nij-Seelân, tusken it [[Noardereilân (Nij-Seelân)|Noardereilân]] en it [[Súdereilân]]. Sa'n 85% fan 'e wrâldpopulaasje briedt yn fiif koloanjes op 'e rotsige eilannen White Rocks, Sentinel Rock, Duffers Reef, North Trio en Rahuinui Island.

== Taksonomy ==
De wratielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' yndield. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliek dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestiet, waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De wratielgoes en syn sibben binne dêrom yn it skaai [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') pleatst.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De wratielgoes briedt yn koloanjes op lytse rotsige eilannen. Ut ûndersyk fan syn dong binne 17 ferskillende soarten fisk en de dwerchinktfisk fêststeld. Dêrby binne ûnder oare platfisken lykas ''Arnoglossus scapha'', ''Pelotretis flavilatus'' en soarten út it skaai ''Peltorhamphus'', fisken út de famyljes ''Percophidae'' en ''Tripterygiidae'' en de fisk ''Helicolenus percoides'' oantroffen.

== Status en bedrigingen ==
De wratielgoes hat neffens in rûzing fan 2020 in tige lytse wrâldpopulaasje fan mar sa'n 250–1.000 folwoeksen fûgels. De populaasje is de lêste 50 jier frij stabyl bleaun, mar troch de lytse populaasje en it tige beheinde ferspriedingsgebiet is de soarte gefoelich foar mooglike fersteuringen yn 'e takomst. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as kwetsber (''Vulnerable'', VU).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rough-faced-shag-leucocarbo-carunculatus BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rofsha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/rofsha1/L2033990 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/new-zealand-king-shag New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo carunculatus|Wratielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wratielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>1xt8eo3ojgk2jnwxu1h55quj4brj0yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo carunculatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193727</id>
    <redirect title="Wratielgoes" />
    <revision>
      <id>1239321</id>
      <timestamp>2026-08-27T07:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Wratielgoes]]</comment>
      <origin>1239321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="hogxbivqnz1e05fyqnyly6kxalhe4fg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wratielgoes]]</text>
      <sha1>hogxbivqnz1e05fyqnyly6kxalhe4fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aucklandielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193728</id>
    <revision>
      <id>1239322</id>
      <timestamp>2026-08-27T08:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte  |Namme   = Aucklandielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:Auckland Shag in breeding plumage from Enderby Island.jpg|250px]] |lûd     = Aucklandielgoes yn briedkleed |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= Leucocarbo colensoi |B...&quot;</comment>
      <origin>1239322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="7022ge0thm1wkscu7v6zes0erahrpsb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Aucklandielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Auckland Shag in breeding plumage from Enderby Island.jpg|250px]]
|lûd     = Aucklandielgoes yn briedkleed
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo colensoi
|Beskriuwer, jier= [[Frederick Wollaston Hutton|Hutton]], 1872
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''Aucklandielgoes''' (''Leucocarbo colensoi'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielgoesfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar op 'e [[Aucklandeilannen]] by [[Nij-Seelân]].

== Skaaimerken ==
De Aucklandielgoes is in middelgrutte (63 sm), swart-wite ielgoes. De kop en de boppekant binne blauglânzjend swart, wylst de ûnderkant wyt is. By in sittende fûgel is in wyt plak op 'e wjuk te sjen dy't in wjukbân foarmet. De poaten binne rôze. Oars as ferskate fan syn sibben hat de soarte gjin wratsjes oan 'e kop.

By de [[balts]] makket it mantsje blaffende en tikjende lûden, wylst it wyfke sêft spinnende lûden makket.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar op 'e [[Aucklandeilannen]] by Nij-Seelân. Guon taksonomen beskôgje him as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Campbellielgoes]].

== Taksonomy ==
De Aucklandielgoes waard earder faak yn it skaai ''[[Phalacrocorax]]'' yndield. Nei genetysk ûndersyk, dêr't út bliken die dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde ûntwikkelingslinen bestie, waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De Aucklandielgoes en syn sibben binne dêrby yn it skaai [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') yndield.

=== Sibskip fan 'e ielguozzen ===
De taksonomy fan 'e ielguozzen hat lange tiid in ûnderwerp fan diskusje west. Tradisjoneel waarden se yn it skift fan 'e [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') yndield, mar se waarden ek wol by de [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') yndield. Ut molekulêr en [[morfology]]sk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat de pilekaaneftigen as takson in [[parafyletyske groep]] foarmen. Dêrom binne de ielguozzen ferhûze nei it skift fan 'e [[ginteftigen]] (''Suliformes''), tegearre mei de [[fregatfûgels]], [[ginten]] en [[slangehalsfûgels]].

== Hâlden en dragen ==
De Aucklandielgoes briedt op 'e grûn, op rotsplakken of heech boppe op steile kliffen. In briedplak kin ferlitten wurde as beskermjende begroeiïng troch de hoemannichte [[guano]] ferdwynt. Ek kinne de weagen nêsten ferniele. De fûgel libbet fan lytse fisken en yn 'e see libjende wringedieren sûnder rêchbonke.

== Status ==
De [[IUCN]] klassifisearret de Aucklandielgoes as kwetsber (''Vulnerable'', VU). De soarte hat in tige beheind briedgebiet en is dêrtroch gefoelich foar takomstige barrens. De ûntjouwing fan 'e populaasje is nei alle gedachten stabyl. De wrâldpopulaasje waard yn 2011 rûsd op likernôch 3.000 folwoeksen fûgels.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''colensoi'' ferwiist nei [[William Colenso]] (1811–1899), in Britske natoerûndersiker, etnolooch, filolooch en sindeling, dy't him yn 1834 yn Nij-Seelân nei wenjen sette.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/auckland-islands-shag-leucocarbo-colensoi BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/auisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/auisha1/TN-52 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/assets/95597/1691730458-leucol_fg.pdf New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo colensoi|Aucklandielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Aucklandielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>7022ge0thm1wkscu7v6zes0erahrpsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo colensoi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193729</id>
    <redirect title="Aucklandielgoes" />
    <revision>
      <id>1239323</id>
      <timestamp>2026-08-27T08:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Aucklandielgoes]]</comment>
      <origin>1239323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="3rgbizain1nnfbn0lesb46l7owvrmme" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Aucklandielgoes]]</text>
      <sha1>3rgbizain1nnfbn0lesb46l7owvrmme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chathamielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193730</id>
    <revision>
      <id>1239326</id>
      <timestamp>2026-08-27T08:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Chathamielgoes]] omneamd ta [[Pittielgoes]]</comment>
      <origin>1239326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="bi72ufs3g3nuwm6kl2hh9xcqf6mgvdz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Pittielgoes]]</text>
      <sha1>bi72ufs3g3nuwm6kl2hh9xcqf6mgvdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239328</id>
      <parentid>1239326</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizing nei [[Pittielgoes]] wiske</comment>
      <origin>1239328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5417" sha1="4i788j1afj7ue8q5rv79gsrs2x8xbzi" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Bistesoarte 
|Namme   = Chathamielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:20181001 ChathamsA9D3 444 DxO (cropped) (cropped).jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo onslowi
|Beskriuwer, jier= [[Henry Ogg Forbes|Forbes]], 1893
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phonslowirange.jpg|250px]]
}}
De '''Chathamielgoes''' (''Leucocarbo onslowi'', synonym: ''Phalacrocorax onslowi'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielguozzen]]. De soarte komt allinnich foar oan 'e kust fan 'e [[Chathameilannen]], dy't by [[Nij-Seelân]] hearre. De soarte briedt yn lytse koloanjes en libbet benammen fan fisk. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as krityk bedrige (''Critical endangered'', CR). 

== Skaaimerken ==
Chathamielguozzen wurde maksimaal 63 sm lang en weagje 1.790 oant 2.525 gram. Der is in dúdlik ferskil tusken de skaaien: mantsjes binne wat grutter en swierder as wyfkes.

De soarte liket sterk op 'e gruttere [[wratielgoes]], mar hat wat minder wyt op 'e wjukken. De basis fan 'e snaffel en de bleate hûd fan it gesicht binne read en dy reade hûd rint oant om it each hinne. Boppe de basis fan 'e boppesnaffel sitte, benammen yn it briedseizoen, opfallende gielkleurige wrateftige bultsjes. De grize snaffel is, yn ferhâlding ta de fûgel, koarter en smeller as dy fan 'e [[wratielgoes]]. De iris is blau en de poaten binne rôze.

By jonge fûgels binne de swarte fearren brún. De wite wjuktekening fan folwoeksen fûgels kin by jonge fûgels al wat sichtber wêze troch ljochtere fearren op dat plak.

Yn it ferspriedingsgebiet kin de Chathamielgoes net mei in oare soarte betiizge wurde. It is de iennichste ielgoessoarte op 'e Chathameilannen mei in wite ûnderkant fan it lichem en rôze poaten. De soarte wurdt dêr ek net tegearre mei oare ielguozzen waarnommen.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De Chathamielgoes is [[Endemisme|endemysk]] foar de Chathameilannen fan Nij-Seelân. De soarte komt foar yn ûndjippe kustwetters en baaien, mar net op 'e iepen see.

It is in [[stânfûgel]] en jonge fûgels hawwe gjin oanstriid om har fier fan it briedgebiet te fersprieden.

== Iten ==
It iten bestiet foaral út lytse fisken, mar oer de krekte gearstalling is net folle bekend. Lykas oare ielguozzen fangt de Chathamielgoes syn proai troch te dûken en dy ûnder wetter te efterfolgjen. Soms wurkje ferskate fûgels gear by it fiskjen.

Om't it fearrekleed wetter opnimt, moatte de fearren nei in dûk droege wurde. De fûgel spreidt dêrfoar de wjukken út en lit it fearrekleed troch de sinne of de wyn droegje.

== Briedtiid en briedgedrach ==
Oer it briedgedrach fan 'e Chathamielgoes is mar in bytsje bekend. It briedseizoen begjint tusken septimber en desimber, ôfhinklik fan it fiskoanbod.

De soarte briedt yn lytse koloanjes op rotsige kustdielen en op rotsige eilannen foar de kust. It nêst bestiet benammen út lytse tûkjes, [[algen]] en gers, en wurdt meastentiids op flakke hellingen of op in flakke ûndergrûn boud. Mei ekskreminten wurdt it nêst steviger makke.

Meastal wurde trije aaien lein. De piken komme neaken út it aai en krije nei in pear dagen in brún dúnsfearren. Jonge Chathamielguozzen wurde soms sa bot lestichfallen troch [[sulverkopmiuw]]en, dat se har iten wer opkoarje.

== Systematyk ==
Lykas by in soad oare ielguozzen is de krekte systematyske posysje fan 'e Chathamielgoes ûnderwerp fan diskusje. De soarte heart by in groep ielguozzen fan it [[Súdlik healrûn]] dy't op basis fan faak lytse [[morfology]]ske ferskillen yn ferskillende soarten opdield binne. De jildichheid fan dy yndieling wurdt betwifele. In definitive opheldering mei genetysk ûndersyk is der noch net. Guon wittenskippers beskôgje de Chathamielgoes as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[wratielgoes]].

== Status en bedriging ==
De [[IUCN]] klassifisearret de Chathamielgoes as krityk bedrige (CR), om't de totale populaasje op minder as 700 fûgels (2011) rûsd wurdt en dy de lêste jierren sterk ôfnaam is. Tusken 1997 oant 2011 is de folsleine populaasje mei 58% ôfnommen. Bedrigingen binne ûnder oare fersteuring fan 'e briedkoloanjes troch lânbou en predaasje troch ferwyldere [[katten]] en yntrodusearre [[rotten]]. Troch it tige beheinde ferspriedingsgebiet kin de soarte ferliezen mar tige stadich opfange. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-islands-shag-leucocarbo-onslowi BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/chisha1/BR-SP-113 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/assets/95597/1691730395-leuons_ci.pdf New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo onslowi|Chathamielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Chathamielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>4i788j1afj7ue8q5rv79gsrs2x8xbzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239329</id>
      <parentid>1239328</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1239329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="394hl3ahnc4y9owyciwj0bv0rgdgbrt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Chathamielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:20181001 ChathamsA9D3 444 DxO (cropped) (cropped).jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo onslowi
|Beskriuwer, jier= [[Henry Ogg Forbes|Forbes]], 1893
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phonslowirange.jpg|250px]]
}}
De '''Chathamielgoes''' (''Leucocarbo onslowi'', synonym: ''Phalacrocorax onslowi'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielguozzen]]. De soarte komt allinnich foar oan 'e kust fan 'e [[Chathameilannen]], dy't by [[Nij-Seelân]] hearre. De soarte briedt yn lytse koloanjes en libbet benammen fan fisk. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as krityk bedrige (''Criticaly endangered'', CR). 

== Skaaimerken ==
Chathamielguozzen wurde maksimaal 63 sm lang en weagje 1.790 oant 2.525 gram. Der is in dúdlik ferskil tusken de skaaien: mantsjes binne wat grutter en swierder as wyfkes.

De soarte liket sterk op 'e gruttere [[wratielgoes]], mar hat wat minder wyt op 'e wjukken. De basis fan 'e snaffel en de bleate hûd fan it gesicht binne read en dy reade hûd rint oant om it each hinne. Boppe de basis fan 'e boppesnaffel sitte, benammen yn it briedseizoen, opfallende gielkleurige wrateftige bultsjes. De grize snaffel is, yn ferhâlding ta de fûgel, koarter en smeller as dy fan 'e [[wratielgoes]]. De iris is blau en de poaten binne rôze.

By jonge fûgels binne de swarte fearren brún. De wite wjuktekening fan folwoeksen fûgels kin by jonge fûgels al wat sichtber wêze troch ljochtere fearren op dat plak.

Yn it ferspriedingsgebiet kin de Chathamielgoes net mei in oare soarte betiizge wurde. It is de iennichste ielgoessoarte op 'e Chathameilannen mei in wite ûnderkant fan it lichem en rôze poaten. De soarte wurdt dêr ek net tegearre mei oare ielguozzen waarnommen.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De Chathamielgoes is [[Endemisme|endemysk]] foar de Chathameilannen fan Nij-Seelân. De soarte komt foar yn ûndjippe kustwetters en baaien, mar net op 'e iepen see.

It is in [[stânfûgel]] en jonge fûgels hawwe gjin oanstriid om har fier fan it briedgebiet te fersprieden.

== Iten ==
It iten bestiet foaral út lytse fisken, mar oer de krekte gearstalling is net folle bekend. Lykas oare ielguozzen fangt de Chathamielgoes syn proai troch te dûken en dy ûnder wetter te efterfolgjen. Soms wurkje ferskate fûgels gear by it fiskjen.

Om't it fearrekleed wetter opnimt, moatte de fearren nei in dûk droege wurde. De fûgel spreidt dêrfoar de wjukken út en lit it fearrekleed troch de sinne of de wyn droegje.

== Briedtiid en briedgedrach ==
Oer it briedgedrach fan 'e Chathamielgoes is mar in bytsje bekend. It briedseizoen begjint tusken septimber en desimber, ôfhinklik fan it fiskoanbod.

De soarte briedt yn lytse koloanjes op rotsige kustdielen en op rotsige eilannen foar de kust. It nêst bestiet benammen út lytse tûkjes, [[algen]] en gers, en wurdt meastentiids op flakke hellingen of op in flakke ûndergrûn boud. Mei ekskreminten wurdt it nêst steviger makke.

Meastal wurde trije aaien lein. De piken komme neaken út it aai en krije nei in pear dagen in brún dúnspakje. Jonge Chathamielguozzen wurde soms sa bot lestichfallen troch [[sulverkopmiuw]]en, dat se har iten wer opkoarje.

== Systematyk ==
Lykas by in soad oare ielguozzen is de krekte systematyske posysje fan 'e Chathamielgoes ûnderwerp fan diskusje. De soarte heart by in groep ielguozzen fan it [[Súdlik healrûn]] dy't op basis fan faak lytse [[morfology]]ske ferskillen yn ferskillende soarten opdield binne. De jildichheid fan dy yndieling wurdt betwifele. In definitive opheldering mei genetysk ûndersyk is der noch net. Guon wittenskippers beskôgje de Chathamielgoes as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[wratielgoes]].

== Status en bedriging ==
De [[IUCN]] klassifisearret de Chathamielgoes as krityk bedrige (CR), om't de totale populaasje op minder as 700 fûgels (2011) rûsd wurdt en dy de lêste jierren sterk ôfnaam is. Fan 1997 oant 2011 is de folsleine populaasje mei 58% ôfnommen. Bedrigingen binne ûnder oare fersteuring fan 'e briedkoloanjes troch lânbou en predaasje troch ferwyldere [[katten]] en yntrodusearre [[rotten]]. Troch it tige beheinde ferspriedingsgebiet kin de soarte ferliezen mar tige stadich opfange. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chatham-islands-shag-leucocarbo-onslowi BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chisha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/chisha1/BR-SP-113 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/assets/95597/1691730395-leuons_ci.pdf New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo onslowi|Chathamielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Chathamielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>394hl3ahnc4y9owyciwj0bv0rgdgbrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Otto von Bismarck</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193731</id>
    <revision>
      <id>1239332</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Doe? */ nije seksje</comment>
      <origin>1239332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="5xylma632nnalfkqwha5dbhi5g9bqid" xml:space="preserve">== Doe? ==

Troch him is Dúsklân omsmeid ta it D Keizerryk. Dat ryk is der noch, mar it is gjin keizerryk mear. Is it dan &quot;it is omsmeid&quot;, of &quot;it waard omsmeid&quot;? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 27 aug 2026, 13.06 (CEST)</text>
      <sha1>5xylma632nnalfkqwha5dbhi5g9bqid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Jacob van Lennep</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193732</id>
    <revision>
      <id>1239333</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>De Gordyk west fan It Fean?</comment>
      <origin>1239333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="484" sha1="5avm3ms11w02qw54g5h9jb1dlm1py1v" xml:space="preserve">== De Gordyk west fan It Fean? ==

Hy skriuwt dat [[De Gordyk]] westlik fan [[It Fean]] lei. Grif is dat om't er op dat stuit in soad op en del reizige, mar hoe ek: Moatte wy dat feit apart opnimme. It is oer Van Lennep en oer Fryslân; wy kinne grif de tekst der by fine, mar ik wol net de flater neame allinnich om de flater. Oars koenen wy in side [[Van Lennep's reis troch Fryslân]] meitsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 27 aug 2026, 13.16 (CEST)</text>
      <sha1>5avm3ms11w02qw54g5h9jb1dlm1py1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stewartielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193733</id>
    <revision>
      <id>1239334</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte  |Namme   = Stewartielgoes |Ofbyld  = [[Ofbyld:Otago shag with pied plumage swimming in the water.jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'') |Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'') |Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') |Wittenskiplike namme= Leucocarbo chalconotus |Beskriuwer, jier= George Rober...&quot;</comment>
      <origin>1239334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8620" sha1="h9bhhsya2xi8w8mgnjabjj81ottqvlj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Stewartielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Otago shag with pied plumage swimming in the water.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielguozzen]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'')
|Wittenskiplike namme= Leucocarbo chalconotus
|Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1843
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Phchalcorange.jpg|250px]]
}}
De '''Stewartielgoes''' (''Leucocarbo chalconotus'', synonym: ''Phalacrocorax chalconotus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wytbúkielguozzen]] (''Leucocarbo'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ielguozzen]]. De soarte komt foar yn in beheind gebiet oan 'e kust fan it [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] [[Súdereilân]]. Hy briedt yn [[koloanje|koloanjes]] en libbet benammen fan fisk. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', VU), fanwegen de lytse en ôfnimmende totale populaasje. 
Uterlik

== Skaaimerken ==
Stewartielguozzen binne 65 oant 71 sm lang en weagje 1.797 oant 3.875 gram. Mantsjes binne wat grutter en swierder as wyfkes.
[[Ofbyld:Otago shag with dark plumage (bronze shag) flying above water.jpg|thumb|left|Donkere morf.]]
De soarte liket sterk op 'e wat gruttere [[wratielgoes]], mar komt yn twa [[kleurmorfe|kleurmorfen]] foar. By de meast foarkommende foarm is it fearrekleed donkerbrún, mei in oranje snaffelbasis en oranjekleurige hûd oan 'e kiel. De ljochtere foarm hat wat mear wyt op 'e wjukken en it boarst as de wratielgoes, en hat in reade snaffelbasis en reade kielsek. De grize snaffel fan 'e Stewartielgoes is wat koarter en smeller as dy fan 'e wratielgoes. De iris is donkerblau. By beide kleurmorfen binne de poaten fleiskleurich. Beide foarmen kinne yn 'e selde briedkoloanje foarkomme.

Jonge fûgels lykje al in soad op folwoeksen fûgels, mar hawwe brune ynstee fan swarte fearren.

Op lân kinne Stewartielguozzen har goed bewege. By it rinnen hâlde se it lichem tige rjochtop en tille se de poaten heech op. De flecht docht tinken oan dy fan fleanende foksen; by langere flechten wurdt de kop ûnder de lichemsas holden. Yn 'e briedkoloanjes binne by de mantsjes blaffende lûden te hearren, wylst de wyfkes komselden lûd meitsje.

Yn it ferspriedingsgebiet binne der ferskate oare ielgoezzen dêr't de Stewartielgoes mei betiizge wurde kin. De ljochte kleurmorf liket op de [[bûnte ielgoes]], wylst de donkere morf op 'e gewoane [[ielgoes]] liket. Beide hawwe lykwols swarte poaten en skonken en relatyf langere wjukken. Ek harren gedrach ferskilt want nei it dûken spriede hja de wjukken út om se te druien. De [[wratielgoes]] komt allinnich foar oan 'e noardpunt fan it Súdereilân en dus net yn it ferspriedingsgebiet fan de Stewartielgoes. Dat jildt ek foar de [[Chathamielgoes]], dy't allinnich op 'e [[Chathameilannen]] foarkomt.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Stewartielguozzen libje yn 'e regio [[Otago]]. Dêr komme se benammen foar yn ûndjip kustwetter en komselden mear as in pear kilometer fan 'e kust ôf.

De Stewartielgoes is in [[stânfûgel]] en ek jonge fûgels hawwe gjin oanstriid om har fier fan it ferspriedingsgebiet te fersprieden.

== Iten ==
Likernôch 70% fan it iten bestiet út lytse [[fisk]]en, benammen [[Bears (fisk)|bears]] en [[Skol (fisk)|skol]]. In lytser part fan it iten bestiet út kreefteftigen en oare wringeleaze dieren. Lykas oare ielguozzen fangt de soarte syn proai benammen troch te dûken en dy ûnder wetter te efterfolgjen.

By it dûken kinne se in wetterdjipte fan oant 30 meter berikke. Se foerazjearje maksimaal 15 kilometer út 'e kust. It foerazjearjen duorret yn ûndjipper wetter sa'n twa oeren, folge troch sa'n twa oeren rêsten. By it foerazjearjen binne se meast allinnich en se sykje allinnich oerdeis nei iten.

== Fuortplanting ==
De libbenswize en de briedgedrach fan 'e Stewartielgoes binne noch net folslein ûndersocht. Wol foarmje se [[Monogamy|monogame]] pearen, dy't nei alle gedachten mear as ien briedseizoen byinoar bliuwe. Beide skaaien briede de aaien út en helpe by it grutbringen fan 'e jongen.

In koloanje briedende Stewartielguozzen kin út in pear hûndert briedpearen bestean. De koloanjes lizze op rotsen en steile hellingen; guon briede ek op lytse rotsige eilannen. Yn ien koloanje waard fêststeld dat âldere pearen de hegere rotsplakken ynnimme, wylst pearkes sûnder ûnderfining benammen op legere plakken nêstkje.

De nêsten wurde foar it grutste part makke fan lytse tûkjes, grienwier en gers en wurde mei ekskreminten fersterke. Om't se alle jierren wer brûkt en hieltyd útwreide wurde, kinne se mear as in meter heech wurde. De ôfstân tusken de nêsten is frij regelmjittich en is krekt grut genôch om foar te kommen dat briedende fûgels inoar mei de snaffel benei komme kinne. Yn 'e koloanjes binne ek gongen, dy't de Stewartielguozzen de mooglikheid jouwe om troch de koloanje te bewegen sûnder troch briedende fûgels oanfallen te wurden.

Troch it bouwen fan 'e nêsten ferdwynt de begroeiïng om 'e briedkoloanjes hinne stadichoan. Nei alle gedachten liedt dy ôfname fan 'e begroeiïng der nei in pear jier ta dat koloanjes ferlitten wurde. Pas as de begroeiïng wersteld is, kin de lokaasje wer op 'e nij bewenne wurde.

It begjin fan it briedseizoen leit meast yn 'e maitiid, mar ferskilt faak en hinget ôf fan 'e klimatologyske omstannichheden en it oanbod fan iten. De grutte fan it lechsel is net folslein bekend; nei alle gedachten wurde twa oant trije aaien lein. De kleur is bleekblau.

De piken komme neaken út it aai en krije nei in pear dagen in griis dûnspakje. Fan likernôch sân dagen ôf freegje de piken mei skerpe lûden om iten. Aldere jongen dy't it nêst al ferlitten hawwe, foarmje lytse groepen oan 'e râne fan 'e koloanje. Jongen dy't noch yn it nêst sitte, pikke nei oare folwoeksen Stewartielguozzen as dy te ticht by it nêst komme. Oer it briedresultaat is oant no ta net folle ûndersyk dien.

== Systematyk ==
Lykas by oare ielguozzen is de krekte systematyske posysje fan 'e Stewartielgoes ûnderwerp fan diskusje. De soarte heart by in groep ielgoezzen fan it [[Súdlik healrûn]] dy't op basis fan faak lytse [[morfology]]ske ferskillen yn ferskillende soarten opdield binne. Oer de krektens fan dy yndieling binne noch twifels. In definitive opheldering mei genetyske metoaden is der noch net.

Guon wittenskippers beskôgje de Stewartielgoes as in [[ûndersoarte]] fan 'e seldsume [[wratielgoes]].

== Bedriging en beskerming ==
De [[IUCN]] klassifisearret de Stewartielgoes as kwetsber (''Vulnerable'', VU). De totale populaasje wurdt rûsd op mar 5.000 oant 8.000 fûgels. Guon  briedkoloanjes binne de lêste jierren troch minsklike ynfloed ferneatige, wylst ek it tal briedfûgels ôfnimt. Ek yllegale jacht foarmet in bedriging.

In wichtige faktor dy't ynfloed hat op 'e populaasje is de kommersjele fiskerij. De fûgel reitsje regelmjittich yn kiuwnetten fêst en ferdrinke dan. Yn briedkoloanjes op it fêstelân foarmje ek yntrodusearre [[wezeling|wezelingen]] en [[murd]]en, ferwyldere húskatten en [[kjifdieren]] in bedriging.

Troch it lytse ferspriedingsgebiet kin de soarte ferliezen mar tige stadich opfange. [[BirdLife International]] advisearret dêrom om alle briedkoloanjes fan 'e soarte te beskermjen. Ek it ôfskermjen fan 'e koloanjes mei stekken, sadat yntrodusearre wylde dieren en húsdieren der net komme kinne, wurdt as maatregel neamd. Fierders wurdt advisearre om de kommersjele fiskerij mei kiuwnetten yn 'e buert fan briedkoloanjes te beheinen en om nije kommersjele fiskkwekerijen net by de briedkoloanjes of de wichtichste fiedselgebieten fan 'e Stewartielgoes te fêstigjen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stewart-island-shag-leucocarbo-chalconotus BirdLife, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/brosha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/chisha1/BR-SP-113 eBird, oproppen 27 augustus 2026.]
* [https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/foveaux-shag New-Zealand Birds Online, oproppen 27 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Leucocarbo chalconotus|Stewartielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Stewartielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Wytbúkielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>h9bhhsya2xi8w8mgnjabjj81ottqvlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leucocarbo chalconotus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193734</id>
    <redirect title="Stewartielgoes" />
    <revision>
      <id>1239335</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Stewartielgoes]]</comment>
      <origin>1239335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="ex3hew2hgvjycrrl7byhuvkntlogyou" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Stewartielgoes]]</text>
      <sha1>ex3hew2hgvjycrrl7byhuvkntlogyou</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>