It Gryn

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>It Gryn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>976</id>
    <revision>
      <id>1239625</id>
      <parentid>1207224</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */ kt</comment>
      <origin>1239625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="rqjqon7426x4wcsyv25me4isejfpvp5" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Griend zwerm vogels 20050508 7244.jpg|thumb|right|230px|In swarm fûgels op It Gryn]]
[[Ofbyld:Natuurmonument jong leven op vogeleiland Griend.ogv|thumb|230px|right|Fideo: Natoer op It Gryn ([[1975]])]]
'''It Gryn''' is in [[Nederlânske Waadeilannen|Nederlânsk Waadeilan]] tusken [[Harns (stêd)|Harns]] en [[Skylge]]. It heart ta de gemeente Skylge. De bewenners fan it Gryn binne foaral [[kob]]ben en [[klikstirns]]en. 

It Gryn is it heechste punt fan de [[Grynderwaard]], in [[sânplaat]]. Dêrmei is it it ienichste eilân yn [[Nederlân]] dat wier óp it waad leit, wylst alle oare waadeilannen op de râne fan it waad lizze.

== Skiednis ==
Der is in leginde dat op it Gryn foar de [[Sint Lusiafloed]] op 12 desimber [[1287]] in doarpke, of sels in stêd lein hat (''Stedeke Grint''), mar dêr is gjin wissigens oer. It is al bekend dat der al iuwenlang in soad fûgels op it eilân binne; de Skylgers hienen de gewoante om op Gryn te [[aaisykjen]]. Dêr kaam in ein oan doe't it Gryn yn [[1912]] ûnder de Fûgelbeskermingwet rekke. Yn de rin fan de iuwen moat it Gryn ek kilometers [[it wanneljen fan in eilân|wannele]] hawwe, mar ek dat is net presys bekend. Wol is bekend dat it eilân yn de earste helte fan de [[20e iuw]] alle jierren sa'n sân meter nei it easten wannele.

== Sântafoeging ==
Om't nei 1940 it eilân yn grutte weromrûn, hat der yn [[1958]] in [[sântafoeging]] west om it yn stân te hâlden, mar earst nei't der yn 1973 in sânwâl fan 200 meter dellein is, en in 1988 noch in sânwâl, waard it fuortbestean fan it eilân foarearst feilichsteld. De maatregel hat ta gefolch hân dat him tsjintwurdich wer in fêste gersfegetaasje op it eilân oan it foarmjen is.

== Bewenners ==
Yn de briedtiid hâlde twa wachters fan [[Natuermonuminten]], dat it eilân yn erfpacht hat, it each op it eilân. Yn it ferline hat der ek wolris in skriuwer in skoftke op it eilân trochbrocht.
Mar de fêste ynwenners fan it Gryn binne dochs de [[fûgel]]s, de toeristen binne fûgels dy't der te sommerjen of te winterjen komme, en de trochreizgers binne de trekfûgels, dy't op it Gryn in rêstplak fine.

== Sjoch ek ==
* [[Waadeilannen]]
* [[Feriening Natuermonuminten]]


{{DEFAULTSORT:Grin, It}}
[[Kategory:Geografy fan Skylge]]
[[Kategory:Westfrysk eilân (Fryslân)]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Natoergebiet yn Fryslân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1912]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>rqjqon7426x4wcsyv25me4isejfpvp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2000</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1655</id>
    <revision>
      <id>1239665</id>
      <parentid>1192315</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T02:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1239665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13263" sha1="98tdbyea931qzzbsq77fezisc5h04iz" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - Grutte swierrichheden mei it [[milenniumbrek]] bliuwe út.
*[[14 jannewaris|14]] - Op it hichtepunt fan 'e [[Ynternetbûl]] (''dot-com bubble'') slút de [[Dow Jones-yndeks]] op 11.722,98 punten. 
*[[30 jannewaris|30]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Kenya Airways-flecht 431]] stoart foar de [[kust]] fan [[Ivoarkust]] del yn 'e [[Atlantyske Oseaan]], wêrby't 169 [[minske]]n omkomme.
*[[31 jannewaris|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Alaska Airlines-flecht 261]] stoart foar de [[kust]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] del yn 'e [[Stille Oseaan]], wêrby't 88 [[minske]]n omkomme.

;febrewaris
*[[9 febrewaris|9]]-[[maart]] - By [[wettersneed yn Mozambyk (2000)|de slimste wettersneed]] yn [[Mozambyk]] yn 50 jier komme 800 [[minske]]n om.

;maart 
*[[13 maart|13]] - [[Ekwador]] skaft de [[Ekwadoraanske sucre]] ôf en fiert de [[Amerikaanske dollar]] yn as offisjele en iennichste [[muntienheid]]. 
* [[13 maart|13]] - Oprjochting fan 'e Stifting Oerrock, de organisaasje efter it [[Oerrock]]-festival.

;april
*[[22 april|22]] - Yn in oerfal dy't foar [[moarnsdage]] útfierd wurdt, helje [[plysje|aginten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[oerheid]] de 6-jierrige [[Elián González]] út it hûs fan syn [[omke]] yn [[Miami]], mei as doel om him te werienjen mei syn [[heit]] op [[Kuba]]. Dêrmei komt in ein oan ien fan 'e bekendste en meast problematyske [[fâdij]]saken út 'e [[Amerikaanske skiednis]].

;maaie
*[[maaie]] - De [[Twadde Tsjetsjeenske Oarloch]] einiget mei de ferovering troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] fan 'e [[opstân|opstannige]] dielrepublyk [[Tsjetsjeenje]].
*[[4 maaie|4]] - It earste foarkommen fan it [[ILOVEYOU]]-[[kompjûterfirus]] op 'e [[Filipinen]], dat him dêrnei hiel fluch wrâldwiid ferspriedt.
*[[4 maaie|4]] - By [[ierdbeving op Selebes (2000)|in ierdbeving]] fan 7,6 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Selebes]] komme 46 [[minske]]n om.
*[[11 maaie|11]] - De [[befolking]] fan [[Yndia]] berikt de grins fan 1 miljard.
* [[12 maaie|12]] - Yn [[Drachten]] ûntstiet in grutte [[ATF-brân Drachten|brân by ôffalferwurker ATF]], wêrby't 400 ton [[gemy]]ske smoargens yn reek opgiet.
*[[13 maaie|13]] - By de [[Fjoerwurkramp fan Ynskedee|Fjoerwurkramp]] yn [[Ynskedee]] giet in opslachplak foar [[fjoerwurk]] de loft yn, wat liedt ta in geweldige [[ûntploffing]] en in grutte [[brân]]. Der komme 23 [[minske]]n om en der wurdt foar [[Nederlânske gûne|ƒ]]1 miljard oan skea oanrjochte.
*[[18 maaie]] - [[Chen Shui-bian]], de kandidaat fan 'e [[Demokratysk-Progressive Partij]], wurdt keazen as [[presidint]] fan [[Taiwan]]. Dêrmei komt in ein oan in heale iuw fan [[Guomintang]]-[[bestjoer]] op it [[eilân]].
*[[25 maaie|25]] - It [[Israel]]yske [[leger (lânmacht)|leger]] beëiniget nei 22 jier de [[Israelyske besetting fan súdlik Libanon|besetting fan syn 'feilichheidssône']] yn súdlik [[Libanon]].

;juny
* [[3 juny|3]] - De werboude [[Aylvapoldermole]] by [[Burchwert]] wurdt iepene.
*[[4 juny|4]] - By [[ierdbeving op Sumatra (2000)|in ierdbeving]] fan 7,9 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] komme 103 [[minske]]n om.
*[[18 juny|18]] - De twajierrige [[Eritreesk-Etiopyske Oarloch]] einiget yn in [[Etioopje|Etiopyske]] oerwinning.

;july
*[[1 july|1]] - De [[Øresundbrêge]] oer de [[Sont]] tusken [[Denemark]] en [[Sweden]] wurdt iepene foar [[ferkear]].
* [[1 july|1]]-[[22 july|22]] - Yn [[Fryslân]] wurdt it [[festival]] [[Simmer 2000]] holden, mei de [[Simmer 2000|Grutte Friezereüny]] foar [[Friezen om utens]].
*[[7 july|7]] - In foarriedige fêstlizzing fan it [[minsklik]] [[genoom]], as ûnderdiel fan it [[Human Genome Project]], wurdt foltôge. De prestaasje wurdt bekendmakke troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Bill Clinton]].
* [[8 july|8]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de [[Slachtemaraton]] foar de earste kear holden, as ûnderdiel fan it [[festival]] [[Simmer 2000]].
*[[10 july|10]] - By [[Untploffing fan in oaljepiiplieding yn Nigearia (2000)|de ûntploffing]] fan in lekkende [[ierdoalje]]piiplieding yn súdlik [[Nigearia]] komme likernôch 250 [[minske]]n om dy't fergees oan [[branje]] besykje te kommen.
*[[14 july|14]] - In krêftige [[sinneflam]] feroarsaket in [[geomagnetyske stoarm]] op 'e [[Ierde]]. Dit komt letter bekend te stean as it [[Foarfal fan Bastilledei]].
*[[25 july|25]] - In [[Concorde]], [[Air France-flecht 4590]], stoart fuort nei it opstiigjen yn [[Parys]] del op in [[hotel]] yn [[Gonesse]], wêrby't alle 109 ynsittenden en 4 minsken yn it hotel omkomme. Dizze [[fleanramp]] betsjut it begjin fan 'e ein foar de Concorde, it iennichste [[ferkearsfleantúch]] dat troch de [[lûdsbarriêre]] giet.

;augustus
*[[12 augustus|12]] - De [[K-141 Koersk|K-141 ''Koersk'']], in [[Ruslân|Russyske]] [[dûkboat]], sinkt yn 'e [[Barentssee]], wêrby't alle 118 [[bemanning]]sleden de dea fine.
*[[14 augustus|14]] - De lêste [[tsaar]] fan [[Ruslân]], [[Nikolaas II fan Ruslân|Nikolaas&amp;nbsp;II]], en syn [[húshâlding]], yn [[1918]] [[fermoarde]] troch de [[bolsjewiken]], wurde [[hillige|hillich]] ferklearre troch de [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]].

;septimber
* [[15 septimber|15]]-[[1 oktober]] - De [[Olympyske Simmerspullen 2000|Olympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[26 septimber|26]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[fearboat]] [[MS Express Samina|MS ''Express Samina'']] sinkt foar de [[kust]] fan it [[eilân]] [[Paros]] yn 'e [[Egeyske See]]. Fan 'e mear as 500 opfarrenden komme 80 om it libben.
*[[28 septimber|28]] - Yn 'e besette [[Palestina|Palestynske]] gebieten begjint de [[Twadde Intifada]], in [[opstân|folksopstân]] tsjin 'e [[Israel]]yske oerhearsking.

;oktober
*[[5 oktober|5]] - By de [[Joegoslavyske Revolúsje (2000)|Joegoslavyske Revolúsje]] wurdt yn 'e [[Federale Republyk Joegoslaavje]] de [[diktator]] [[Slobodan Milošević]] ôfset.
*[[12 oktober|12]] - By de [[bomoanslach op de USS Cole|bomoanslach op de USS ''Cole'']], troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marineskip]] yn 'e [[haven]] [[Aden (stêd)|Aden]], yn [[Jemen]], komme 19 [[minske]]n om, ynkl. 2 dieders.
* [[18 oktober|18]]-[[29 oktober|29]] - De [[Paralympyske Simmerspullen 2000|Paralympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[30 oktober|30]] - De lêste dei sûnder in [[minsklik]]e oanwêzichheid yn 'e [[romte (astronomy)|romte]].
*[[31 oktober|31]] - Fan dizze dei ôf wurdt it [[Ynternasjonaal Romtestasjon]] (ISS) oan ien wei troch bemanne.
*[[31 oktober|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Singapore Airlines-flecht 006]] komt op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Chiang Kai Shek]] yn 'e [[Taiwan]]eeske [[haadstêd]] [[Taipei]] yn botsing mei [[boufak|boumasinery]]. By de ramp komme 83 [[minske]]n om.

;novimber
*[[3 novimber|3]] - Yn [[Ingelân]] en [[Wales]] brekt nei [[dagen]] fan swiere [[rein (delslach)|rein]] [[wettersneed yn West-Jeropa (hjerst 2000)|grutte wettersneed]] út.
* [[7 novimber|7]] - [[Twarres]] út [[Wergea]] stiet nûmer ien op 'e [[Nederlân]]ske  hitlisten mei it Frysktalige nûmer ''[[Wêr Bisto]]''.
*[[11 novimber|11]] - By de [[ramp fan Kaprun]] komme by in [[brân]] yn in [[tunnel]] yn 'e [[Eastenryk]]ske [[Alpen]] 155 [[skyen|skyers]] en [[snowboarden|snowboarders]] om.

;desimber
*[[15 desimber|15]] - It slagget en set de trêde en lêste [[reäktor]] fan 'e [[kearnsintrale]] fan [[Tsjernobyl]] út. Dêrmei falt de sintrale einlings en te'n lêsten hielendal stil.
*[[25 desimber|25]] - By de saneamde [[Krystbrân fan Luoyang]], yn in [[winkelsintrum]] yn [[Sina]], komme 309 [[minske]]n om.

== Berne ==
;jannewaris
* [[11 jannewaris|11]] - [[Marrit Steenbergen]], Frysk swimster
;maart
* [[6 maart|6]] - [[Merijn Scheperkamp]], Nederlânsk reedrider
;april
* [[12 april|12]] - [[Laila van der Meer]], Frysk sylster 
;juny
* [[2 juny|2]] - [[Lilimar Hernandez]], Fenezolaansk-Amerikaansk aktrise
* [[13 juny|13]] - [[Daniella Perkins]], Amerikaansk aktrise
* [[15 juny|15]] - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur († [[2022]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Liesette Bruinsma]], Frysk swimster en Paralympysk dielnimmer
;oktober
* [[5 oktober|5]] - [[Femke Kok]] Frysk reedrydster
* [[6 oktober|6]] - [[Jazz Jennings]], Amerikaansk aktiviste en realitypersoanlikheid
;novimber
* [[22 novimber|22]] - [[Auli‘i Cravalho]], Amerikaansk aktrise en sjongster

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Fokje Bleeker-Dijkstra]], Frysk fersetsstrider (* [[1910]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Enric Valor i Vives]], Falinsiaansk ferteller en taalkundige (* [[1911]])
* [[24 jannewaris|24]] - [[Wout Muller]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1946]])
;febrewaris
* [[7 febrewaris|7]] - [[Roxy Gordon]], Amerikaansk dichter, skriuwer, muzikant en aktivist (* [[1945]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Big Pun]], Amerikaansk muzikant (* [[1971]])
* [[12 febrewaris|12]] - [[Charles M. Schulz]], Amerikaansk striptekener fan Snoopy en It Flardeguod (* [[1922]])
;maart
* [[5 maart|5]] - [[Lolo Ferrari]], Frânsk neakenmodel, sjongster en pornoaktrise (* [[1963]])
* [[8 maart|8]] - [[Tjomme Ynte Kingma Boltjes]], Nederlânsk heechlearaar algemiene en tapaste mikrobiology (* [[1901]])
;april
* [[6 april|6]] - [[Piet Hendriks]], Nederlânsk akteur en kabaretier (* [[1918]])
* [[23 april|23]] - [[Herman van Wissen]], Nederlânsk arsjitekt en keunstskilder (* [[1910]])
* [[25 april|25]] - [[Richard Carr (hockeyspiler)|Richard Carr]], Yndiaask hockeyer (* [[1911]])
* [[28 april|28]] - [[D.C. Lewis]], Nederlânsk sjonger (* [[1947]])
;maaie
* [[5 maaie|5]] - [[Gino Bartali]], Italjaansk hurdfytser (* [[1914]])
* [[15 maaie|15]] - [[Nol Gregoor]], Nederlânsk dichter (* [[1912]])
* [[21 maaie|21]] - [[John Gielgud]], Ingelsk akteur (* [[1904]])
;juny
* [[12 juny|12]] - [[Frâns Holwerda]], Frysk dichter, skriuwer en literêr kritikus (* [[1938]])
* [[29 juny|29]] - [[Coen Flink]], Nederlânsk akteur (* [[1932]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Donald Blessing]], Amerikaansk roeier (* [[1905]])
* [[7 july|7]] - [[Halbe Brandsma]], Frysk ridder yn de Militêre Willems-Oarder (* [[1923]])
* [[12 july|12]] - [[Folkert de Roos]],  Nederlânsk heechlearaar ekonomy (* [[1920]])
* [[15 july|15]] - [[G.B.J. Hiltermann]], Nederlânsk sjoernalist, polityk kommentator, útjouwer en histoarikus (* [[1914]])
* [[31 july|31]] - [[Hendrik C. van de Hulst]], Nederlânsk astronoom (* [[1918]])
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Alec Guinness]], Ingelsk akteur (* [[1914]])
* [[9 augustus|9]] - [[Edzo Hendrik Waterbolk]], Frysk skiedkundige (* [[1915]])
* [[21 augustus|21]] - [[Wim Beeren]], Nederlânsk museumdirekteur (* [[1928]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Ad Noyons]], Nederlânsk akteur (* [[1916]])
* [[13 septimber|13]] - [[Duane Swanson]], Amerikaansk basketballer (* [[1913]])
* [[21 septimber|21]] - [[Frederic Seaman (hockeyspiler)|Frederic Seaman]], Yndiaask hockeyer (* [[1906]])
* [[29 septimber|29]] - [[Jopie Huisman]], Frysk keunstskilder (* [[1922]])
;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Jan Willem Bezemer]], Nederlânsk heechlearaar Russyske skiednis (* [[1921]])
* [[6 oktober|6]] - [[Pier Alma]], Frysk fuotballer (* [[1939]])
* [[9 oktober|9]] - [[Klaas Beuker]], Frysk politikus, (* [[1924]])
* [[10 oktober|10]] - [[Arp Hiemstra]], Frysk keatser (* [[1922]])
* [[15 oktober|15]] - [[Vincent Canby]], Amerikaansk film- en teäterkritikus (* [[1924]])
;novimber
* [[11 novimber|11]] - [[Hugo Pos]], Surinaamsk jurist, skriuwer en dichter (* [[1913]])
* [[18 novimber|18]] - [[Adam van der Woude]], Nederlânsk teolooch, bibelwittenskipper en predikant (* [[1927]])
* [[23 novimber|23]] - [[Rayner Unwin]], Ingelsk útjouwer (* [[1925]])
* [[30 novimber|30]] - [[Arthur Troop]], Ingelsk plysjeman (* [[1914]])
;desimber
* [[5 desimber|5]] - [[F.B. Hotz]], Nederlânsk muzikant en skriuwer (* [[1922]])
* [[18 desimber|18]] - [[Ruud de Wolff]], Yndysk-Nederlânsk muzikant (* [[1941]])
* 18 - [[Kirsty MacColl]], Britsk sjongeres (* [[1959]])

==Literatuer==
;romans
* [[J.K. Rowling]], ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]''
* [[Guy Gavriel Kay]], ''[[Lord of Emperors]]''
* [[Juliet Marillier]], ''[[Son of the Shadows]]''
* [[Jim Butcher]], ''[[Storm Front (roman fan Jim Butcher)|Storm Front]]''
* [[Tanya Huff]], ''[[Valor's Choice]]''

==Films==
* ''[[Bedazzled (film út 2000)|Bedazzled]]''
* ''[[Cast Away (film)|Cast Away]]''
* ''[[Charlie's Angels (film út 2000)|Charlie's Angels]]''
* ''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]''
* ''[[Erin Brockovich (film)|Erin Brockovich]]''
* ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]''
* ''[[Gladiator (film út 2000)|Gladiator]]''
* ''[[O Brother, Where Art Thou?]]''
* ''[[Road Trip (film út 2000)|Road Trip]]''
* ''[[Space Cowboys]]''
* ''[[Unbreakable (film)|Unbreakable]]''
* ''[[What Women Want (film út 2000)|What Women Want]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2000| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>98tdbyea931qzzbsq77fezisc5h04iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239666</id>
      <parentid>1239665</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T02:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1239666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13246" sha1="ga15nf1szzrlsx1y2b9am6nmc3pmwaw" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - Grutte swierrichheden mei it [[milenniumbrek]] bliuwe út.
*[[14 jannewaris|14]] - Op it hichtepunt fan 'e [[Ynternetbûl]] (''dot-com bubble'') slút de [[Dow Jones-yndeks]] op 11.722,98 punten. 
*[[30 jannewaris|30]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Kenya Airways-flecht 431]] stoart foar de [[kust]] fan [[Ivoarkust]] del yn 'e [[Atlantyske Oseaan]], wêrby't 169 [[minske]]n omkomme.
*[[31 jannewaris|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Alaska Airlines-flecht 261]] stoart foar de [[kust]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] del yn 'e [[Stille Oseaan]], wêrby't 88 [[minske]]n omkomme.

;febrewaris
*[[9 febrewaris|9]]-[[maart]] - By [[wettersneed yn Mozambyk (2000)|de slimste wettersneed]] yn [[Mozambyk]] yn 50 jier komme 800 [[minske]]n om.

;maart 
*[[13 maart|13]] - [[Ekwador]] skaft de [[Ekwadoraanske sucre]] ôf en fiert de [[Amerikaanske dollar]] yn as offisjele en iennichste [[muntienheid]]. 
* [[13 maart|13]] - Oprjochting fan 'e Stifting Oerrock, de organisaasje efter it [[Oerrock]]-festival.

;april
*[[22 april|22]] - Yn in oerfal dy't foar [[moarnsdage]] útfierd wurdt, helje [[plysje|aginten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[oerheid]] de 6-jierrige [[Elián González]] út it hûs fan syn [[omke]] yn [[Miami]], mei as doel om him te werienjen mei syn [[heit]] op [[Kuba]]. Dêrmei komt in ein oan ien fan 'e bekendste en meast problematyske [[fâdij]]saken út 'e [[Amerikaanske skiednis]].

;maaie
*[[maaie]] - De [[Twadde Tsjetsjeenske Oarloch]] einiget mei de ferovering troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] fan 'e [[opstân|opstannige]] dielrepublyk [[Tsjetsjeenje]].
*[[4 maaie|4]] - It earste foarkommen fan it [[ILOVEYOU]]-[[kompjûterfirus]] op 'e [[Filipinen]], dat him dêrnei hiel fluch wrâldwiid ferspriedt.
*[[4 maaie|4]] - By [[ierdbeving op Selebes (2000)|in ierdbeving]] fan 7,6 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Selebes]] komme 46 [[minske]]n om.
*[[11 maaie|11]] - De [[befolking]] fan [[Yndia]] berikt de grins fan 1 miljard.
* [[12 maaie|12]] - Yn [[Drachten]] ûntstiet in grutte [[ATF-brân Drachten|brân by ôffalferwurker ATF]], wêrby't 400 ton [[gemy]]ske smoargens yn reek opgiet.
*[[13 maaie|13]] - By de [[Fjoerwurkramp fan Ynskedee|Fjoerwurkramp]] yn [[Ynskedee]] giet in opslachplak foar [[fjoerwurk]] de loft yn, wat liedt ta in geweldige [[ûntploffing]] en in grutte [[brân]]. Der komme 23 [[minske]]n om en der wurdt foar [[Nederlânske gûne|ƒ]]1 miljard oan skea oanrjochte.
*[[18 maaie]] - [[Chen Shui-bian]], de kandidaat fan 'e [[Demokratysk-Progressive Partij]], wurdt keazen as [[presidint]] fan [[Taiwan]]. Dêrmei komt in ein oan in heale iuw fan [[Guomintang]]-[[bestjoer]] op it [[eilân]].
*[[25 maaie|25]] - It [[Israel]]yske [[leger (lânmacht)|leger]] beëiniget nei 22 jier de [[Israelyske besetting fan súdlik Libanon|besetting fan syn 'feilichheidssône']] yn súdlik [[Libanon]].

;juny
* [[3 juny|3]] - De werboude [[Aylvapoldermole]] by [[Burchwert]] wurdt iepene.
*[[4 juny|4]] - By [[ierdbeving op Sumatra (2000)|in ierdbeving]] fan 7,9 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] komme 103 [[minske]]n om.
*[[18 juny|18]] - De twajierrige [[Eritreesk-Etiopyske Oarloch]] einiget yn in [[Etioopje|Etiopyske]] oerwinning.

;july
*[[1 july|1]] - De [[Øresundbrêge]] oer de [[Sont]] tusken [[Denemark]] en [[Sweden]] wurdt iepene foar [[ferkear]].
* [[1 july|1]]-[[22 july|22]] - Yn [[Fryslân]] wurdt it [[festival]] [[Simmer 2000]] holden, mei de [[Simmer 2000|Grutte Friezereüny]] foar [[Friezen om utens]].
*[[7 july|7]] - In foarriedige fêstlizzing fan it [[minsklik]] [[genoom]], as ûnderdiel fan it [[Human Genome Project]], wurdt foltôge. De prestaasje wurdt bekendmakke troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Bill Clinton]].
* [[8 july|8]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de [[Slachtemaraton]] foar de earste kear holden, as ûnderdiel fan it [[festival]] [[Simmer 2000]].
*[[10 july|10]] - By [[Untploffing fan in oaljepiiplieding yn Nigearia (2000)|de ûntploffing]] fan in lekkende [[ierdoalje]]piiplieding yn súdlik [[Nigearia]] komme likernôch 250 [[minske]]n om dy't fergees oan [[branje]] besykje te kommen.
*[[14 july|14]] - In krêftige [[sinneflam]] feroarsaket in [[geomagnetyske stoarm]] op 'e [[Ierde]]. Dit komt letter bekend te stean as it [[Foarfal fan Bastilledei]].
*[[25 july|25]] - In [[Concorde]], [[Air France-flecht 4590]], stoart fuort nei it opstiigjen yn [[Parys]] del op in [[hotel]] yn [[Gonesse]], wêrby't alle 109 ynsittenden en 4 minsken yn it hotel omkomme. Dizze [[fleanramp]] betsjut it begjin fan 'e ein foar de Concorde, it iennichste [[ferkearsfleantúch]] dat troch de [[lûdsbarriêre]] giet.

;augustus
*[[12 augustus|12]] - De [[K-141 Koersk|K-141 ''Koersk'']], in [[Ruslân|Russyske]] [[dûkboat]], sinkt yn 'e [[Barentssee]], wêrby't alle 118 [[bemanning]]sleden de dea fine.
*[[14 augustus|14]] - De lêste [[tsaar]] fan [[Ruslân]], [[Nikolaas II fan Ruslân|Nikolaas&amp;nbsp;II]], en syn [[húshâlding]], yn [[1918]] [[fermoarde]] troch de [[bolsjewiken]], wurde [[hillige|hillich]] ferklearre troch de [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]].

;septimber
* [[15 septimber|15]]-[[1 oktober]] - De [[Olympyske Simmerspullen 2000|Olympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[26 septimber|26]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[fearboat]] [[MS Express Samina|MS ''Express Samina'']] sinkt foar de [[kust]] fan it [[eilân]] [[Paros]] yn 'e [[Egeyske See]]. Fan 'e mear as 500 opfarrenden komme 80 om it libben.
*[[28 septimber|28]] - Yn 'e besette [[Palestina|Palestynske]] gebieten begjint de [[Twadde Intifada]], in [[opstân|folksopstân]] tsjin 'e [[Israel]]yske oerhearsking.

;oktober
*[[5 oktober|5]] - By de [[Joegoslavyske Revolúsje (2000)|Joegoslavyske Revolúsje]] wurdt yn 'e [[Federale Republyk Joegoslaavje]] de [[diktator]] [[Slobodan Milošević]] ôfset.
*[[12 oktober|12]] - By de [[bomoanslach op de USS Cole|bomoanslach op de USS ''Cole'']], troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marineskip]] yn 'e [[haven]] [[Aden (stêd)|Aden]], yn [[Jemen]], komme 19 [[minske]]n om, ynkl. 2 dieders.
* [[18 oktober|18]]-[[29 oktober|29]] - De [[Paralympyske Simmerspullen 2000|Paralympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[30 oktober|30]] - De lêste dei sûnder in [[minsklik]]e oanwêzichheid yn 'e [[romte (astronomy)|romte]].
*[[31 oktober|31]] - Fan dizze dei ôf wurdt it [[Ynternasjonaal Romtestasjon]] (ISS) oan ien wei troch bemanne.
*[[31 oktober|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Singapore Airlines-flecht 006]] komt op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Chiang Kai Shek]] yn 'e [[Taiwan]]eeske [[haadstêd]] [[Taipei]] yn botsing mei [[boufak|boumasinery]]. By de ramp komme 83 [[minske]]n om.

;novimber
*[[3 novimber|3]] - Yn [[Ingelân]] en [[Wales]] brekt nei [[dagen]] fan swiere [[rein (delslach)|rein]] [[wettersneed yn West-Jeropa (hjerst 2000)|grutte wettersneed]] út.
* [[7 novimber|7]] - [[Twarres]] út [[Wergea]] stiet nûmer ien op 'e [[Nederlân]]ske  hitlisten mei it Frysktalige nûmer ''[[Wêr Bisto]]''.
*[[11 novimber|11]] - By de [[ramp fan Kaprun]] komme by in [[brân]] yn in [[tunnel]] yn 'e [[Eastenryk]]ske [[Alpen]] 155 [[skyen|skyers]] en [[snowboarden|snowboarders]] om.

;desimber
*[[15 desimber|15]] - It slagget en set de trêde en lêste [[reäktor]] fan 'e [[kearnsintrale]] fan [[Tsjernobyl]] út. Dêrmei falt de sintrale einlings en te'n lêsten hielendal stil.
*[[25 desimber|25]] - By de saneamde [[Krystbrân fan Luoyang]], yn in [[winkelsintrum]] yn [[Sina]], komme 309 [[minske]]n om.

== Berne ==
;jannewaris
* [[11 jannewaris|11]] - [[Marrit Steenbergen]], Frysk swimster
;maart
* [[6 maart|6]] - [[Merijn Scheperkamp]], Nederlânsk reedrider
;april
* [[12 april|12]] - [[Laila van der Meer]], Frysk sylster 
;juny
* [[2 juny|2]] - [[Lilimar Hernandez]], Fenezolaansk-Amerikaansk aktrise
* [[13 juny|13]] - [[Daniella Perkins]], Amerikaansk aktrise
* [[15 juny|15]] - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur († [[2022]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Liesette Bruinsma]], Frysk swimster en Paralympysk dielnimmer
;oktober
* [[5 oktober|5]] - [[Femke Kok]] Frysk reedrydster
* [[6 oktober|6]] - [[Jazz Jennings]], Amerikaansk aktiviste en realitypersoanlikheid
;novimber
* [[22 novimber|22]] - [[Auli‘i Cravalho]], Amerikaansk aktrise en sjongster

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Fokje Bleeker-Dijkstra]], Frysk fersetsstrider (* [[1910]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Enric Valor i Vives]], Falinsiaansk ferteller en taalkundige (* [[1911]])
* [[24 jannewaris|24]] - [[Wout Muller]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1946]])
;febrewaris
* [[7 febrewaris|7]] - [[Roxy Gordon]], Amerikaansk dichter, skriuwer, muzikant en aktivist (* [[1945]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Big Pun]], Amerikaansk muzikant (* [[1971]])
* [[12 febrewaris|12]] - [[Charles M. Schulz]], Amerikaansk striptekener fan Snoopy en It Flardeguod (* [[1922]])
;maart
* [[5 maart|5]] - [[Lolo Ferrari]], Frânsk neakenmodel, sjongster en pornoaktrise (* [[1963]])
* [[8 maart|8]] - [[Tjomme Ynte Kingma Boltjes]], Nederlânsk heechlearaar algemiene en tapaste mikrobiology (* [[1901]])
;april
* [[6 april|6]] - [[Piet Hendriks]], Nederlânsk akteur en kabaretier (* [[1918]])
* [[23 april|23]] - [[Herman van Wissen]], Nederlânsk arsjitekt en keunstskilder (* [[1910]])
* [[25 april|25]] - [[Richard Carr (hockeyspiler)|Richard Carr]], Yndiaask hockeyer (* [[1911]])
* [[28 april|28]] - [[D.C. Lewis]], Nederlânsk sjonger (* [[1947]])
;maaie
* [[5 maaie|5]] - [[Gino Bartali]], Italjaansk hurdfytser (* [[1914]])
* [[15 maaie|15]] - [[Nol Gregoor]], Nederlânsk dichter (* [[1912]])
* [[21 maaie|21]] - [[John Gielgud]], Ingelsk akteur (* [[1904]])
;juny
* [[12 juny|12]] - [[Frâns Holwerda]], Frysk dichter, skriuwer en literêr kritikus (* [[1938]])
* [[29 juny|29]] - [[Coen Flink]], Nederlânsk akteur (* [[1932]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Donald Blessing]], Amerikaansk roeier (* [[1905]])
* [[7 july|7]] - [[Halbe Brandsma]], Frysk ridder yn de Militêre Willems-Oarder (* [[1923]])
* [[12 july|12]] - [[Folkert de Roos]],  Nederlânsk heechlearaar ekonomy (* [[1920]])
* [[15 july|15]] - [[G.B.J. Hiltermann]], Nederlânsk sjoernalist, polityk kommentator, útjouwer en histoarikus (* [[1914]])
* [[31 july|31]] - [[Hendrik C. van de Hulst]], Nederlânsk astronoom (* [[1918]])
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Alec Guinness]], Ingelsk akteur (* [[1914]])
* [[9 augustus|9]] - [[Edzo Hendrik Waterbolk]], Frysk skiedkundige (* [[1915]])
* [[21 augustus|21]] - [[Wim Beeren]], Nederlânsk museumdirekteur (* [[1928]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Ad Noyons]], Nederlânsk akteur (* [[1916]])
* [[13 septimber|13]] - [[Duane Swanson]], Amerikaansk basketballer (* [[1913]])
* [[21 septimber|21]] - [[Frederic Seaman (hockeyspiler)|Frederic Seaman]], Yndiaask hockeyer (* [[1906]])
* [[29 septimber|29]] - [[Jopie Huisman]], Frysk keunstskilder (* [[1922]])
;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Jan Willem Bezemer]], Nederlânsk heechlearaar Russyske skiednis (* [[1921]])
* [[6 oktober|6]] - [[Pier Alma]], Frysk fuotballer (* [[1939]])
* [[9 oktober|9]] - [[Klaas Beuker]], Frysk politikus, (* [[1924]])
* [[10 oktober|10]] - [[Arp Hiemstra]], Frysk keatser (* [[1922]])
* [[15 oktober|15]] - [[Vincent Canby]], Amerikaansk film- en teäterkritikus (* [[1924]])
;novimber
* [[11 novimber|11]] - [[Hugo Pos]], Surinaamsk jurist, skriuwer en dichter (* [[1913]])
* [[18 novimber|18]] - [[Adam van der Woude]], Nederlânsk teolooch, bibelwittenskipper en predikant (* [[1927]])
* [[23 novimber|23]] - [[Rayner Unwin]], Ingelsk útjouwer (* [[1925]])
* [[30 novimber|30]] - [[Arthur Troop]], Ingelsk plysjeman (* [[1914]])
;desimber
* [[5 desimber|5]] - [[F.B. Hotz]], Nederlânsk muzikant en skriuwer (* [[1922]])
* [[18 desimber|18]] - [[Ruud de Wolff]], Yndysk-Nederlânsk muzikant (* [[1941]])
* 18 - [[Kirsty MacColl]], Britsk sjongeres (* [[1959]])

==Literatuer==
;romans
* [[J.K. Rowling]], ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]''
* [[Guy Gavriel Kay]], ''[[Lord of Emperors]]''
* [[Juliet Marillier]], ''[[Son of the Shadows]]''
* [[Jim Butcher]], ''[[Storm Front (roman fan Jim Butcher)|Storm Front]]''
* [[Tanya Huff]], ''[[Valor's Choice]]''

==Films==
* ''[[Bedazzled (film út 2000)|Bedazzled]]''
* ''[[Cast Away]]''
* ''[[Charlie's Angels (film út 2000)|Charlie's Angels]]''
* ''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]''
* ''[[Erin Brockovich (film)|Erin Brockovich]]''
* ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]''
* ''[[Gladiator (film út 2000)|Gladiator]]''
* ''[[O Brother, Where Art Thou?]]''
* ''[[Road Trip (film út 2000)|Road Trip]]''
* ''[[Space Cowboys]]''
* ''[[Unbreakable (film)|Unbreakable]]''
* ''[[What Women Want (film út 2000)|What Women Want]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2000| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>ga15nf1szzrlsx1y2b9am6nmc3pmwaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239668</id>
      <parentid>1239666</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T02:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ red</comment>
      <origin>1239668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13288" sha1="7cpp2tgny5kpxjvmbzyylq8m845kpr1" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - Grutte swierrichheden mei it [[milenniumbrek]] bliuwe út.
*[[14 jannewaris|14]] - Op it hichtepunt fan 'e [[Ynternetbûl]] (''dot-com bubble'') slút de [[Dow Jones-yndeks]] op 11.722,98 punten. 
*[[30 jannewaris|30]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Kenya Airways-flecht 431]] stoart foar de [[kust]] fan [[Ivoarkust]] del yn 'e [[Atlantyske Oseaan]], wêrby't 169 [[minske]]n omkomme.
*[[31 jannewaris|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Alaska Airlines-flecht 261]] stoart foar de [[kust]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] del yn 'e [[Stille Oseaan]], wêrby't 88 [[minske]]n omkomme.

;febrewaris
*[[9 febrewaris|9]]-[[maart]] - By [[wettersneed yn Mozambyk (2000)|de slimste wettersneed]] yn [[Mozambyk]] yn 50 jier komme 800 [[minske]]n om.

;maart 
*[[13 maart|13]] - [[Ekwador]] skaft de [[Ekwadoraanske sucre]] ôf en fiert de [[Amerikaanske dollar]] yn as offisjele en iennichste [[muntienheid]]. 
* [[13 maart|13]] - Oprjochting fan 'e Stifting Oerrock, de organisaasje efter it [[Oerrock]]-festival.

;april
*[[22 april|22]] - Yn in oerfal dy't foar [[moarnsdage]] útfierd wurdt, helje [[plysje|aginten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[oerheid]] de 6-jierrige [[Elián González]] út it hûs fan syn [[omke]] yn [[Miami]], mei as doel om him te werienjen mei syn [[heit]] op [[Kuba]]. Dêrmei komt in ein oan ien fan 'e bekendste en meast problematyske [[fâdij]]saken út 'e [[Amerikaanske skiednis]].

;maaie
*[[maaie]] - De [[Twadde Tsjetsjeenske Oarloch]] einiget mei de ferovering troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] fan 'e [[opstân|opstannige]] dielrepublyk [[Tsjetsjeenje]].
*[[4 maaie|4]] - It earste foarkommen fan it [[ILOVEYOU]]-[[kompjûterfirus]] op 'e [[Filipinen]], dat him dêrnei hiel fluch wrâldwiid ferspriedt.
*[[4 maaie|4]] - By [[ierdbeving op Selebes (2000)|in ierdbeving]] fan 7,6 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Selebes]] komme 46 [[minske]]n om.
*[[11 maaie|11]] - De [[befolking]] fan [[Yndia]] berikt de grins fan 1 miljard.
* [[12 maaie|12]] - Yn [[Drachten]] ûntstiet in grutte [[ATF-brân Drachten|brân by ôffalferwurker ATF]], wêrby't 400 ton [[gemy]]ske smoargens yn reek opgiet.
*[[13 maaie|13]] - By de [[Fjoerwurkramp fan Ynskedee|Fjoerwurkramp]] yn [[Ynskedee]] giet in opslachplak foar [[fjoerwurk]] de loft yn, wat liedt ta in geweldige [[ûntploffing]] en in grutte [[brân]]. Der komme 23 [[minske]]n om en der wurdt foar [[Nederlânske gûne|ƒ]]1 miljard oan skea oanrjochte.
*[[18 maaie]] - [[Chen Shui-bian]], de kandidaat fan 'e [[Demokratysk-Progressive Partij]], wurdt keazen as [[presidint]] fan [[Taiwan]]. Dêrmei komt in ein oan in heale iuw fan [[Guomintang]]-[[bestjoer]] op it [[eilân]].
*[[25 maaie|25]] - It [[Israel]]yske [[leger (lânmacht)|leger]] beëiniget nei 22 jier de [[Israelyske besetting fan súdlik Libanon|besetting fan syn 'feilichheidssône']] yn súdlik [[Libanon]].

;juny
* [[3 juny|3]] - De werboude [[Aylvapoldermole]] by [[Burchwert]] wurdt iepene.
*[[4 juny|4]] - By [[ierdbeving op Sumatra (2000)|in ierdbeving]] fan 7,9 op 'e [[skaal fan Richter]] op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] komme 103 [[minske]]n om.
*[[18 juny|18]] - De twajierrige [[Eritreesk-Etiopyske Oarloch]] einiget yn in [[Etioopje|Etiopyske]] oerwinning.

;july
*[[1 july|1]] - De [[Øresundbrêge]] oer de [[Sont]] tusken [[Denemark]] en [[Sweden]] wurdt iepene foar [[ferkear]].
* [[1 july|1]]-[[22 july|22]] - Yn [[Fryslân]] wurdt it [[festival]] [[Simmer 2000]] holden, mei de [[Simmer 2000|Grutte Friezereüny]] foar [[Friezen om utens]].
*[[7 july|7]] - In foarriedige fêstlizzing fan it [[minsklik]] [[genoom]], as ûnderdiel fan it [[Human Genome Project]], wurdt foltôge. De prestaasje wurdt bekendmakke troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Bill Clinton]].
* [[8 july|8]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de [[Slachtemaraton]] foar de earste kear holden, as ûnderdiel fan it [[festival]] [[Simmer 2000]].
*[[10 july|10]] - By [[Untploffing fan in oaljepiiplieding yn Nigearia (2000)|de ûntploffing]] fan in lekkende [[ierdoalje]]piiplieding yn súdlik [[Nigearia]] komme likernôch 250 [[minske]]n om dy't fergees oan [[branje]] besykje te kommen.
*[[14 july|14]] - In krêftige [[sinneflam]] feroarsaket in [[geomagnetyske stoarm]] op 'e [[Ierde]]. Dit komt letter bekend te stean as it [[Foarfal fan Bastilledei]].
*[[25 july|25]] - In [[Concorde]], [[Air France-flecht 4590]], stoart fuort nei it opstiigjen yn [[Parys]] del op in [[hotel]] yn [[Gonesse]], wêrby't alle 109 ynsittenden en 4 minsken yn it hotel omkomme. Dizze [[fleanramp]] betsjut it begjin fan 'e ein foar de Concorde, it iennichste [[ferkearsfleantúch]] dat troch de [[lûdsbarriêre]] giet.

;augustus
*[[12 augustus|12]] - De [[K-141 Koersk|K-141 ''Koersk'']], in [[Ruslân|Russyske]] [[dûkboat]], sinkt yn 'e [[Barentssee]], wêrby't alle 118 [[bemanning]]sleden de dea fine.
*[[14 augustus|14]] - De lêste [[tsaar]] fan [[Ruslân]], [[Nikolaas II fan Ruslân|Nikolaas&amp;nbsp;II]], en syn [[húshâlding]], yn [[1918]] [[fermoarde]] troch de [[bolsjewiken]], wurde [[hillige|hillich]] ferklearre troch de [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]].

;septimber
* [[15 septimber|15]]-[[1 oktober]] - De [[Olympyske Simmerspullen 2000|Olympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[26 septimber|26]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[fearboat]] [[MS Express Samina|MS ''Express Samina'']] sinkt foar de [[kust]] fan it [[eilân]] [[Paros]] yn 'e [[Egeyske See]]. Fan 'e mear as 500 opfarrenden komme 80 om it libben.
*[[28 septimber|28]] - Yn 'e besette [[Palestina|Palestynske]] gebieten begjint de [[Twadde Intifada]], in [[opstân|folksopstân]] tsjin 'e [[Israel]]yske oerhearsking.

;oktober
*[[5 oktober|5]] - By de [[Joegoslavyske Revolúsje (2000)|Joegoslavyske Revolúsje]] wurdt yn 'e [[Federale Republyk Joegoslaavje]] de [[diktator]] [[Slobodan Milošević]] ôfset.
*[[12 oktober|12]] - By de [[bomoanslach op de USS Cole|bomoanslach op de USS ''Cole'']], troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marineskip]] yn 'e [[haven]] [[Aden (stêd)|Aden]], yn [[Jemen]], komme 19 [[minske]]n om, ynkl. 2 dieders.
* [[18 oktober|18]]-[[29 oktober|29]] - De [[Paralympyske Simmerspullen 2000|Paralympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Sydney]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]].
*[[30 oktober|30]] - De lêste dei sûnder in [[minsklik]]e oanwêzichheid yn 'e [[romte (astronomy)|romte]].
*[[31 oktober|31]] - Fan dizze dei ôf wurdt it [[Ynternasjonaal Romtestasjon]] (ISS) oan ien wei troch bemanne.
*[[31 oktober|31]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Singapore Airlines-flecht 006]] komt op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Chiang Kai Shek]] yn 'e [[Taiwan]]eeske [[haadstêd]] [[Taipei]] yn botsing mei [[boufak|boumasinery]]. By de ramp komme 83 [[minske]]n om.

;novimber
*[[3 novimber|3]] - Yn [[Ingelân]] en [[Wales]] brekt nei [[dagen]] fan swiere [[rein (delslach)|rein]] [[wettersneed yn West-Jeropa (hjerst 2000)|grutte wettersneed]] út.
* [[7 novimber|7]] - [[Twarres]] út [[Wergea]] stiet nûmer ien op 'e [[Nederlân]]ske  hitlisten mei it Frysktalige nûmer ''[[Wêr Bisto]]''.
*[[11 novimber|11]] - By de [[ramp fan Kaprun]] komme by in [[brân]] yn in [[tunnel]] yn 'e [[Eastenryk]]ske [[Alpen]] 155 [[skyen|skyers]] en [[snowboarden|snowboarders]] om.

;desimber
*[[15 desimber|15]] - It slagget en set de trêde en lêste [[reäktor]] fan 'e [[kearnsintrale]] fan [[Tsjernobyl]] út. Dêrmei falt de sintrale einlings en te'n lêsten hielendal stil.
*[[25 desimber|25]] - By de saneamde [[Krystbrân fan Luoyang]], yn in [[winkelsintrum]] yn [[Sina]], komme 309 [[minske]]n om.

== Berne ==
;jannewaris
* [[11 jannewaris|11]] - [[Marrit Steenbergen]], Frysk swimster
;maart
* [[6 maart|6]] - [[Merijn Scheperkamp]], Nederlânsk reedrider
;april
* [[12 april|12]] - [[Laila van der Meer]], Frysk sylster 
;juny
* [[2 juny|2]] - [[Lilimar Hernandez]], Fenezolaansk-Amerikaansk aktrise
* [[13 juny|13]] - [[Daniella Perkins]], Amerikaansk aktrise
* [[15 juny|15]] - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur († [[2022]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Liesette Bruinsma]], Frysk swimster en Paralympysk dielnimmer
;oktober
* [[5 oktober|5]] - [[Femke Kok]] Frysk reedrydster
* [[6 oktober|6]] - [[Jazz Jennings]], Amerikaansk aktiviste en realitypersoanlikheid
;novimber
* [[22 novimber|22]] - [[Auli‘i Cravalho]], Amerikaansk aktrise en sjongster

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Fokje Bleeker-Dijkstra]], Frysk fersetsstrider (* [[1910]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Enric Valor i Vives]], Falinsiaansk ferteller en taalkundige (* [[1911]])
* [[24 jannewaris|24]] - [[Wout Muller]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1946]])
;febrewaris
* [[7 febrewaris|7]] - [[Roxy Gordon]], Amerikaansk dichter, skriuwer, muzikant en aktivist (* [[1945]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Big Pun]], Amerikaansk muzikant (* [[1971]])
* [[12 febrewaris|12]] - [[Charles M. Schulz]], Amerikaansk striptekener fan Snoopy en It Flardeguod (* [[1922]])
;maart
* [[5 maart|5]] - [[Lolo Ferrari]], Frânsk neakenmodel, sjongster en pornoaktrise (* [[1963]])
* [[8 maart|8]] - [[Tjomme Ynte Kingma Boltjes]], Nederlânsk heechlearaar algemiene en tapaste mikrobiology (* [[1901]])
;april
* [[6 april|6]] - [[Piet Hendriks]], Nederlânsk akteur en kabaretier (* [[1918]])
* [[23 april|23]] - [[Herman van Wissen]], Nederlânsk arsjitekt en keunstskilder (* [[1910]])
* [[25 april|25]] - [[Richard Carr (hockeyspiler)|Richard Carr]], Yndiaask hockeyer (* [[1911]])
* [[28 april|28]] - [[D.C. Lewis]], Nederlânsk sjonger (* [[1947]])
;maaie
* [[5 maaie|5]] - [[Gino Bartali]], Italjaansk hurdfytser (* [[1914]])
* [[15 maaie|15]] - [[Nol Gregoor]], Nederlânsk dichter (* [[1912]])
* [[21 maaie|21]] - [[John Gielgud]], Ingelsk akteur (* [[1904]])
;juny
* [[12 juny|12]] - [[Frâns Holwerda]], Frysk dichter, skriuwer en literêr kritikus (* [[1938]])
* [[29 juny|29]] - [[Coen Flink]], Nederlânsk akteur (* [[1932]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Donald Blessing]], Amerikaansk roeier (* [[1905]])
* [[7 july|7]] - [[Halbe Brandsma]], Frysk ridder yn de Militêre Willems-Oarder (* [[1923]])
* [[12 july|12]] - [[Folkert de Roos]],  Nederlânsk heechlearaar ekonomy (* [[1920]])
* [[15 july|15]] - [[G.B.J. Hiltermann]], Nederlânsk sjoernalist, polityk kommentator, útjouwer en histoarikus (* [[1914]])
* [[31 july|31]] - [[Hendrik C. van de Hulst]], Nederlânsk astronoom (* [[1918]])
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Alec Guinness]], Ingelsk akteur (* [[1914]])
* [[9 augustus|9]] - [[Edzo Hendrik Waterbolk]], Frysk skiedkundige (* [[1915]])
* [[21 augustus|21]] - [[Wim Beeren]], Nederlânsk museumdirekteur (* [[1928]])
;septimber
* [[9 septimber|9]] - [[Ad Noyons]], Nederlânsk akteur (* [[1916]])
* [[13 septimber|13]] - [[Duane Swanson]], Amerikaansk basketballer (* [[1913]])
* [[21 septimber|21]] - [[Frederic Seaman (hockeyspiler)|Frederic Seaman]], Yndiaask hockeyer (* [[1906]])
* [[29 septimber|29]] - [[Jopie Huisman]], Frysk keunstskilder (* [[1922]])
;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Jan Willem Bezemer]], Nederlânsk heechlearaar Russyske skiednis (* [[1921]])
* [[6 oktober|6]] - [[Pier Alma]], Frysk fuotballer (* [[1939]])
* [[9 oktober|9]] - [[Klaas Beuker]], Frysk politikus, (* [[1924]])
* [[10 oktober|10]] - [[Arp Hiemstra]], Frysk keatser (* [[1922]])
* [[15 oktober|15]] - [[Vincent Canby]], Amerikaansk film- en teäterkritikus (* [[1924]])
;novimber
* [[11 novimber|11]] - [[Hugo Pos]], Surinaamsk jurist, skriuwer en dichter (* [[1913]])
* [[18 novimber|18]] - [[Adam van der Woude]], Nederlânsk teolooch, bibelwittenskipper en predikant (* [[1927]])
* [[23 novimber|23]] - [[Rayner Unwin]], Ingelsk útjouwer (* [[1925]])
* [[30 novimber|30]] - [[Arthur Troop]], Ingelsk plysjeman (* [[1914]])
;desimber
* [[5 desimber|5]] - [[F.B. Hotz]], Nederlânsk muzikant en skriuwer (* [[1922]])
* [[18 desimber|18]] - [[Ruud de Wolff]], Yndysk-Nederlânsk muzikant (* [[1941]])
* 18 - [[Kirsty MacColl]], Britsk sjongeres (* [[1959]])

==Literatuer==
;romans
* [[J.K. Rowling]], ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]''
* [[Guy Gavriel Kay]], ''[[Lord of Emperors]]''
* [[Juliet Marillier]], ''[[Son of the Shadows]]''
* [[Jim Butcher]], ''[[Storm Front (roman fan Jim Butcher)|Storm Front]]''
* [[Tanya Huff]], ''[[Valor's Choice]]''

==Films==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* ''[[Bedazzled (film út 2000)|Bedazzled]]''
* ''[[Cast Away]]''
* ''[[Charlie's Angels (film út 2000)|Charlie's Angels]]''
* ''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]''
|Kolom2=
* ''[[Erin Brockovich (film)|Erin Brockovich]]''
* ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]''
* ''[[Gladiator (film út 2000)|Gladiator]]''
* ''[[O Brother, Where Art Thou?]]''
|Kolom3=
* ''[[Road Trip (film út 2000)|Road Trip]]''
* ''[[Space Cowboys]]''
* ''[[Unbreakable (film)|Unbreakable]]''
* ''[[What Women Want (film út 2000)|What Women Want]]''
}}

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2000| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>7cpp2tgny5kpxjvmbzyylq8m845kpr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Nederlânsk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>1239585</id>
      <parentid>1239580</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T16:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1239585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36895" sha1="tkakf0zdj64uw8l2l4qfmi51ywpbwd6" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier, it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, mar tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. Wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid Hollânsk-&quot;Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend, ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)


== Doel fan kaartsje ==

Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)</text>
      <sha1>tkakf0zdj64uw8l2l4qfmi51ywpbwd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239594</id>
      <parentid>1239585</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T18:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36904" sha1="tioz4epjgpk627x9o9d5jn09hrfzhm3" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)</text>
      <sha1>tioz4epjgpk627x9o9d5jn09hrfzhm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239608</id>
      <parentid>1239594</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T23:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Doel fan kaartsje */ Antwurd</comment>
      <origin>1239608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37262" sha1="lcy35k7xamq7hr8kxby6z2t7fbjio22" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)</text>
      <sha1>lcy35k7xamq7hr8kxby6z2t7fbjio22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239669</id>
      <parentid>1239608</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T05:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje */ Antwurd</comment>
      <origin>1239669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37549" sha1="0luqx8ztd26f8sj9z2f2o33x94s5mk6" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)</text>
      <sha1>0luqx8ztd26f8sj9z2f2o33x94s5mk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse Griene</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16909</id>
    <revision>
      <id>1239647</id>
      <parentid>892912</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="21dvxjo39zw202zanyfyw0h0r6hy42b" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friese meren 1.JPG|thumb|600px|right|De Fryske marren. De Lytse Griene is it T-foarmige eilân tusken de [[Snitser Mar]](11) en de [[Goaiïngarypster Puollen]](12).]]
De '''Lytse Griene''' is in ûnbewenne eilantsje dat de Snitser Mar skiedet fan de [[Goaiïngarypster Puollen]]. It eilân is T-foarmich en wurdt beheard troch [[Steatsboskbehear]].

{{Koördinaten|53_1_21_N_5_45_30_E_type:isle_zoom:15_region:NL|53° 1' NB, 5° 46' EL}}

{{DEFAULTSORT:Litse Griene}}
[[Kategory:Eilân yn Fryslân]]
[[Kategory:Natoergebiet yn Fryslân]]
[[Kategory:Snitser Mar]]
[[Kategory:Geografy fan Doanjewerstâl]]
[[Kategory:Geografy fan Skarsterlân]]
[[Kategory:Geografy fan De Fryske Marren]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>21dvxjo39zw202zanyfyw0h0r6hy42b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kachelotplaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17055</id>
    <revision>
      <id>1239646</id>
      <parentid>963019</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="9r9du74v3d6ltatol57wby3kw4jtx83" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; |&lt;big&gt;Kachelotplate&lt;/big&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[Ofbyld:Wadden - Kachelot.PNG|280px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Basis-ynformaasje
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Namme'''  || Kachelotplaat
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lân'''  || [[Dútslân]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Eilannegroep'''  || [[Waadeilannen]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lokaasje'''  || [[Noardsee]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Ynwenners'''  || 0
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Oerflak'''  || 2,3 km²
|}
De '''Kachelotplaat''' ([[Dútsk]]: ''Kachelotplate'') is in ûnbewenne [[waadeilân]]. It eilân beslacht in gebiet fan likernôch 260 hektare, it hat in lingte fan 2,5 kilometer en in breedte fan 1,3 kilometer. De Kachelotplaat leit sa’n 2,5 meter boppe de seespegel. It [[Eastfryske eilannen|East-Fryske eilân]] leit yn tusken [[Boarkum]], oarekant fan de [[Easteriems]], en [[Júst]], oarekant de [[Heaksgat]]. It leit inkele kilometers westlik fan [[Memmert]], mei dêrtusken it [[Heaksgat-farwetter]]. De namme fan it eilân komt fan it Frânske wurd ‘cachelot’, dat potfisk betsjut.

== Erkenning as eilân ==
De Kachelotplate hat oant in pear jier werom in [[sânplaat]] west. Mar trochdat de dunen grutter en heger waarden en der gers begûn te groeien op it eastlike part fan it eilân foldie de sânplaat oan de easken dy’t oan in eilân steld binne. Bygelyks in oerflak fan mear as 160 hektare en dat it eilân by gemiddeld heech wetter net mear oerstreamt. Sadwaande makke de Niedersächsischer Landesbetrieb für Wasserwirtschaft und Küstenschuts (NLWKN) op [[28 july]] [[2003]] bekend dat de Kachelotplaat sa grut wurden wie dat it offisjeel as eilân yn de boeken kaam. Hjirtroch is de Kachelotplaat it jongste waadeilân.

It eilân groeit hieltyd tichter nei it eilân Memmert ta. Allinnich in smelle slinke soarget der foar dat de beide eilannen noch net oan elkoar groeid binne. Yn de takomst soene de eilannen oan elkoar groeie kinne, mar dit kin noch wol tsientallen jierren duorje. Dat dit ek definityf bart is net wis, mooglik ferdwynt it eilân sels wer yn de see troch in grutte stoarm. Sa hawwe swiere stoarmen yn [[2006]] en [[2007]] it eilân wer wat lytser makke.

[[Ofbyld:Juist2.jpg|thumb|right|400px|In satellytfoto fan de Kachelotplate. It eilân is it meast linkse (westlike) eilân op de foto. Fierder binne Júst, yn it noarden en Memmert dat súdlik fan Júst leit ek te sjen.]]

== Natuer ==
Lytse eilannen en sânplaten yn de Waadsee spylje in wichtige rol as nêstgebiet foar [[fûgel]]s en rêstplak foar [[seehûn]]en. Dêrom is it eilân ta in Nasjonaal Park útroppen. Om it eilân mei net ûnnedich mei boaten fard wurde en ek fleantugen meie net al te leech oer fleane. Yn [[2006]] binne in tal [[Swarte seehûn]]en ûntdutsen op it eilân. Der wurdt oannaam dat der op it eastlike part fan it eilân in koloanje Swarte seehûnen fêstige is.

== Sjoch ek ==
* [[Waadeilannen]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.nlwkn.niedersachsen.de/master/C15815014_N5461564_L20_D0_I5231158.html Artikel op de side van de NLWKN oer it groeien fan de Kachelotplaat nei Memmert ta] {{noat|Dútsk}}
{{Commonscat|Kachelotplate|Kachelotplaat}}

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Eastfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Eilân yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>9r9du74v3d6ltatol57wby3kw4jtx83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apûlje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17465</id>
    <revision>
      <id>1239604</id>
      <parentid>1170662</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T21:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Martina_Franca-Stemma,_Italia_-_non_ufficiale.svg ferfongen troch [[c:File:Martina_Franca-Stemma.svg|Martina_Franca-Stemma.svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing</comment>
      <origin>1239604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8064" sha1="5173sqqmupt0mo2wu6waixnwqlzg9xz" xml:space="preserve">{{Italjaanske regio|namme=Apûlje&lt;br&gt;''Puglia''
|flagge                  = [[Ofbyld:Flag of Apulia.svg|border|100px]]
|wapen                   = [[Ofbyld:Coat of Arms of Apulia.svg|70px]]
|kaart                   = [[Ofbyld:ItalyPuglia.png|250px]]
|haadstêd                = [[Bari]]
|befolking               = 3.880.547 &lt;small&gt;(30.06.2024)&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens      = 198,59 ynw./km²
|oerflakte               = 19.540,9 km²
|Heechste punt           = [[Monte Calvo]]: 1050 m
|provinsjes              = [[Bari (metropolitane stêd)|Bari]], [[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]], [[Brindisi (provinsje)|Brindisi]], [[Foggia (provinsje)|Foggia]], [[Lecce (provinsje)|Lecce]], [[Tarente (provinsje)|Tarente]]
|oantal gemeenten=257
|
}}
'''Apûlje''' ([[Italjaansk]]: ''Puglia'') is in [[Italjaanske Regio’s|regio]] yn Súdeast-[[Itaalje]], oprjochte yn [[1861]]. Apûlje omfettet de hakke fan de [[Apennynske Skiereilân|Lears fan Itaalje]] en it gebiet by de kust lâns noardwestlik dêrfan. It leit oan 'e [[Adriatyske See]], de [[Strjitte fan Otranto]] en de [[Ioanyske See]] (ûnder oare [[Golf fan Tarente]]). Apûlje is de eastlikste regio fan Itaalje. De haadstêd is [[Bari]]. 
 
Yn it súdlikste diel fan Apûlje, yn de omkriten fan [[Salento (streek)|Salento]] wurdt in protte wyn ferboud wêrûnder de ferneamde [[Negroamaro]] en Primitivo. Yn Apûlje wurde fan Itaalje ek de measte [[olyf|oliven]] produsearre.

== Nijsgjirrichheden ==
[[Ofbyld:Puglia Lecce1 tango7174.jpg|thumb|left|Lecce.]]
It toeristyske sintrum fan de regio leit yn it uterste noarden op it skiereilân [[Gargano]]. Hjir lizze de ferneamde badplakken [[Fieste]], [[Peschici]] en [[Mattinata]]. De moaiste keunststêd fan de regio is [[Lecce]], dat beskôge wurdt as ien fan de wichtichste barokstêden fan de wrâld. Súdwest fan Bari leit [[Alberobello]] mei syn bysûndere [[Trullo|trulli]]. Dy wite rûne huzen mei harren kegelfoarmige dakken hawwe dat plak in soad bekendheid jûn. 

It binnenlân op de grins mei de regio [[Basilikata]], de [[Murge]], is rûch, keal en tige tin befolke. De kuststripe tusken [[Barletta]] en [[Brindisi]] is it tichtst befolke diel fan Apûlje en tige yndustrialisearre. 

== Provinsjes ==
De regio bestiet út de metropolitane stêd Bari en fiif oare provinsjes:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 30em&quot;
! kaart 
! wapen
! provinsje
! ôfk. 
! haadstêd
! oantal&lt;br&gt;gemeenten
|-
|  rowspan=&quot;6&quot; |[[Ofbyld:Map of region of Apulia, Italy, with provinces-it.svg|200px]] || [[Ofbyld:Città metropolitana di Bari-Stemma.svg|35px]] || [[Bari (metropolitane stêd)|Bari]] || BA || [[Bari]] || 41
|-
| [[Ofbyld:Provincia di Barletta-Andria-Trani-Stemma.svg|35px]] || [[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]] || BT || [[Barletta-Andria-Trani]] ||  10
|-
| [[Ofbyld:Provincia di Brindisi-Stemma.svg|35px]] || [[Brindisi (provinsje)|Brindisi]] || BR || [[Brindisi]]  || 20
|-
| [[Ofbyld:Provincia di Foggia-Stemma.svg|35px]] ||  [[Foggia (provinsje)|Foggia]] || FG || [[Foggia]] || 61
|-
| [[Ofbyld:Coat of Arms of the Province of Lecce.svg|35px]] || [[Lecce (provinsje)|Lecce]] || LE || [[Lecce]]  || 96 
|-
| [[Ofbyld:Provincia di Taranto-Stemma.svg|35px]] ||  [[Tarente (provinsje)|Tarente]] || TA || [[Tarente]]  || 29
|}

== Gemeenten ==
Understeande tabel jout de gemeenten mei in befolking fan mear as 40.000 ynwenners wer (Sifers [https://www.istat.it/en/ ISTAT] / 01.01.2015). Haadstêden fan provinsjes wurde mei '''fette''' letters wjerjûn. 

&lt;div style=&quot;font-size:90%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:0px;margin-bottom:0px; text-align:center&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:30%;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef&quot;
!#
! Wapen
! Gemeente
! Provinsje
! Ynwennertal
! Oerflak&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(km²)&lt;/small&gt;
! Befolkingstichtens&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ynw./km²)&lt;/small&gt;
! Hichte&lt;br&gt;&lt;small&gt;(m boppe seenivo)&lt;/small&gt; 
|-
|1
| align=center|[[Ofbyld:CoA Città di Bari.svg|35px]]
|[[Bari]]
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|316.245
| align=center|117,39 
|2.736,37
|5 
|-
|2
| align=center|[[Ofbyld:Taranto-Stemma.svg|35px]]
|[[Taranto]]
| align=center|[[Taranto (provinsje)|Taranto]]
| align=center|189.355
| align=center|249,86
|798,69 
|15
|-
|3
| align=center|[[Ofbyld:Foggia-Stemma.svg|35px]]
|[[Foggia]]
| align=center|[[Foggia (provinsje)|Foggia]]
| align=center|146.563
| align=center|509,26 
|296,73 
|76
|-
|4
| align=center|[[Ofbyld:Andria-Stemma.svg|35px]]
|[[Andria]]
| align=center|[[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]]
| align=center|97.192
| align=center|402,89 
|247,38 
|151
|-
|5
| align=center|[[Ofbyld:Lecce-Stemma.svg|35px]]
|[[Lecce]]
| align=center|[[Lecce (provinsje)|Lecce]]
| align=center|95.273
| align=center|238,93
|399,06 
|49
|-
|6
| align=center|[[Ofbyld:Barletta-Stemma.svg|35px]]
|[[Barletta]]
| align=center|[[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]]
| align=center|92.515
| align=center|149,35 
|633,05 
|15
|-
|7
| align=center|[[Ofbyld:Brindisi-Stemma.svg|35px]]
|[[Brindisi]]
| align=center|[[Brindisi (provinsje)|Brindisi]]
| align=center|83.269
| align=center|332,98 
|260,71 
|15
|-
|8
| align=center| [[File:Altamura-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Altamura]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|70.355
| align=center|431,38
|164,07 
|467
|-
|9
| align=center|[[Ofbyld:Molfetta-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Molfetta]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|57.587
| align=center|58,97 
|1&amp;nbsp;007,6
|15
|-
|10
| align=&quot;center&quot; |[[Ofbyld:Cerignola-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Cerignola]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Foggia (provinsje)|Foggia]]
| align=&quot;center&quot; |57.080
| align=&quot;center&quot; |593,93 
|98,74 
|120
|-
|11
| align=&quot;center&quot; |[[Ofbyld:Trani-Stemma.svg|35px]]
|[[Trani]]
| align=&quot;center&quot; |[[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]]
| align=&quot;center&quot; |54.876
| align=&quot;center&quot; |103,41 
|539,99 
|7
|-
|12
| align=&quot;center&quot; |-
| '''[[Manfredonia]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Foggia (provinsje)|Foggia]]
| align=&quot;center&quot; |54.433
| align=&quot;center&quot; |354,54 
|160,58 
|5
|-
|13
| align=&quot;center&quot; |[[Ofbyld:Bisceglie-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Bisceglie]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Barletta-Andria-Trani (provinsje)|Barletta-Andria-Trani]]
| align=&quot;center&quot; |54.214
| align=&quot;center&quot; |69,25 
|869,7 
|16
|-
|14
| align=&quot;center&quot; |[[Ofbyld:Bitonto-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Bitonto]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=&quot;center&quot; |53.585
| align=&quot;center&quot; |174,34 
|317,31
|118
|-
|15
| align=&quot;center&quot; |-
| '''[[San Severo]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Foggia (provinsje)|Foggia]]
| align=&quot;center&quot; |49.899
| align=&quot;center&quot; |336,31 
|156,02 
|86
|-
|16
| align=center|[[Ofbyld:Monopoli (Italia)-Stemma.svg|35px]]
| [[Monopoli (Italia)|'''Monopoli''']]
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|47.789
| align=center|157,89 
|309,37
|9
|-
|17
| align=center|[[Ofbyld:Martina Franca-Stemma.svg|35px]]
| '''[[Martina Franca]]'''
| align=center|[[Taranto (provinsje)|Taranto]]
| align=center|47.191
| align=center|298,72
|162,9 
|431 
|-
|18
| align=center|[[Ofbyld:Corato-Stemma.png|35px]]
| '''[[Corato]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|47.137
| align=center|169,35 
|284,87 
|232 
|-
|19
| align=center|-
| '''[[Gravina in Puglia]]'''
| align=&quot;center&quot; |[[Bari (metropolitane stêd)|Bari]]
| align=center|42.564
| align=center|384,73 
|113,78 
|385
|}
&lt;/div&gt;

== Ofbylden ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Verdi colline.jpg|Nasjonaal park Alta Murgia
Castel del Monte Apulia.jpeg|Castel del Monte.
Foggia gargano.jpg|Gargano.
Monopoli-ItalyiDec052021.jpg 13.jpg|Monopoli.
Torre Sant'Andrea (Lecce).jpg|Kust by Lecce.
&lt;/gallery&gt;

== Keppeling om utens ==
* [http://www.regione.puglia.it/: Regio Apûlje]
* [http://www.pugliaturismo.com/ Puglia Turismo]

{{CommonsBalke|Apulia|Apûlje}}
{{Itaalje}}
{{DEFAULTSORT:Apulje}}
[[Kategory:Apûlje| ]]
[[Kategory:Regio fan Itaalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1861]]</text>
      <sha1>5173sqqmupt0mo2wu6waixnwqlzg9xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grien Eilân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17885</id>
    <revision>
      <id>1239641</id>
      <parentid>911413</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="n1zu0bpudcsex2515inpq0f7grrmnlg" xml:space="preserve">'''Grien Eilân''' (''Green Island'') is in lyts rotseilantsje dat diel útmakket fan it eilângebiet fan [[Saba]], en dêrmei ek fan de [[Nederlânske Antillen]]. It leit 250 meter noardlik fan Saba.

Grien Eilân is ûnbewenne en bedekt mei subtropyske planten. It is in briedplak foar [[Brune Noddies]] en [[Boobies]]. Middels in lyts oanlisplak foar boatsjes kinne toeristen op it eilân komme om fan it útsjoch te genietsjen. Ek wurdt der in soad gebrûk makke fan it eilân as dûkgebiet. 

== Keppeling om utens ==
* [http://www.pbase.com/vivianepimentel/saba Underwetterlibben by Grien Eilân]

{{Koördinaten|17_38_56.63_N_63_13_48.06_W_scale:1000|17°38'56&quot; N, 63°13'48&quot; W}}

[[Kategory:Geografy fan Saba]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>n1zu0bpudcsex2515inpq0f7grrmnlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Langli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22371</id>
    <revision>
      <id>1239624</id>
      <parentid>1140928</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Natoer */ kt</comment>
      <origin>1239624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="krn2ul5x9r4a6gorw5l0kqxd5ywrcmb" xml:space="preserve">[[Ofbyld:OHerschend Langli960.jpg|thumb|right|In printsje fan Langli, makke troch [[Oscar Herschend]] yn 1883.]]
[[Ofbyld:HoBugt.jpg|thumb|Langli yn de Ho-Bocht]]
'''Langli''' is it noardlikste fan de [[Waadeilannen]]. It eilân leit yn de [[Ho-Bocht]] foar de kust fan [[Denemark]] by [[Hjerting]]. Langli is in ûnbewenne [[sompe]]-eilân fan 2 kilometer lang en 800 meter breed. By leechwetter is it eilân oer in trije kilometer lange ferhege seewei te berikken, dy't fan súdlik fan it plakje [[Ho]] begjint.

== Skiednis ==
Langli wie oant de stoarmfloed fan [[1634]] part fan in [[skiereilân]]. Dêrnei hat it skiereilân him op 'e nij foarme, mar is it opskood nei see ta, dat it hjoeddeiske [[Skallingen]] skermet it eilân ôf fan de weagen fan de [[Noardsee]].

It eilân waard sûnt de [[16e iuw]] brûkt foar [[lânbou]], mar de earste fêste bewenning kaam earst yn [[1840]] doe der twa famyljes op it eilân te wenjen kamen. Yn [[1911]] libben der 38 ynwenners en wie der sels in skoalle. Yn [[1915]] lutsen dizze minsken wer fuort trochdat it eilân troch twa floedweagen oerspield waard en der gjin help fan de oerheid kaam om it eilân wer op te bouwen. In lettere ynwenner fan it eilân boude foar himsels in hûske op Langli. 

Yn [[1970]] waard it eilân by de gemeente [[Ho]] foege. Yn [[1982]] naam de Deenske oerheid Langli oer en is der in wittenskiplik sintrum op it eilân festige. Sûnt de gemeenteherfoarmingen yn Denemark yn [[2007]] is it ûnderdiel fan de gemeente [[Varde]]. 

Langli is it ienige ûnbewenne waadeilân oan de kust fan Denemark.

== Natoer ==
Langli is alle jierren tusken [[16 july]] en [[15 septimber]] iepensteld foar rinners. Op it eilân briedet in ferskaat oan fûgels, bygelyks [[mokken]] en [[stirnzen]].

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Deensk Noardfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>krn2ul5x9r4a6gorw5l0kqxd5ywrcmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239674</id>
      <parentid>1239624</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T09:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Wat dúdliker útskreaun wat der krekt oars wie.</comment>
      <origin>1239674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="m10is2gr3qwrltfnwhrf7dadq7dec3u" xml:space="preserve">[[Ofbyld:OHerschend Langli960.jpg|thumb|right|In printsje fan Langli, makke troch [[Oscar Herschend]] yn 1883.]]
[[Ofbyld:HoBugt.jpg|thumb|Langli yn de Ho-Bocht]]
'''Langli''' is it noardlikste fan de [[Waadeilannen]]. It eilân leit yn de [[Ho-Bocht]] foar de kust fan [[Denemark]] by [[Hjerting]]. Langli is in ûnbewenne [[sompe]]-eilân fan 2 kilometer lang en 800 meter breed. By leechwetter is it eilân oer in trije kilometer lange ferhege seewei te berikken, dy't fan súdlik fan it plakje [[Ho]] begjint.

== Skiednis ==
Langli wie oant de [[stoarmfloed]] fan [[1634]] part fan in [[skiereilân]]. Dêrnei hat it skiereilân him op 'e nij foarme as it hjoeddeiske [[Skallingen]], mar dat wie opskood nei see ta yn fergelyk mei it skiereilân sa't dat der foar de stoarmfloed wie. Dêrmei skermet it no it eilân ôf fan de weagen fan de [[Noardsee]].

It eilân waard sûnt de [[16e iuw]] brûkt foar [[lânbou]], mar de earste fêste bewenning kaam earst yn [[1840]] doe der twa famyljes op it eilân te wenjen kamen. Yn [[1911]] libben der 38 ynwenners en wie der sels in skoalle. Yn [[1915]] lutsen dizze minsken wer fuort trochdat it eilân troch twa floedweagen oerspield waard en der gjin help fan de oerheid kaam om it eilân wer op te bouwen. In lettere ynwenner fan it eilân boude foar himsels in hûske op Langli. 

Yn [[1970]] waard it eilân by de gemeente [[Ho]] foege. Yn [[1982]] naam de Deenske oerheid Langli oer en is der in wittenskiplik sintrum op it eilân festige. Sûnt de gemeenteherfoarmingen yn Denemark yn [[2007]] is it ûnderdiel fan de gemeente [[Varde]]. 

Langli is it ienige ûnbewenne waadeilân oan de kust fan Denemark.

== Natoer ==
Langli is alle jierren tusken [[16 july]] en [[15 septimber]] iepensteld foar rinners. Op it eilân briedet in ferskaat oan fûgels, bygelyks [[Mokeftigen|mokken]] en [[stirnzen]].

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Deensk Noardfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>m10is2gr3qwrltfnwhrf7dadq7dec3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rottumerplaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23457</id>
    <revision>
      <id>1239627</id>
      <parentid>1007898</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Godfried Bomans en Jan Wolkers */ kt</comment>
      <origin>1239627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="te4e8ned07295jx3ji2d9i4nl6zmd8p" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Wadden - Rottumerplaat.PNG|250px|thumb|right|200px|''Rottumerplaat'']]
[[Ofbyld:Rottumeroog_Rottumerplaat_6.53663E_53.54001N.jpg|200px|thumb|right| ''Satelytfoto Rottumereach en Rottumerplaat''.]] 
[[Ofbyld:Rottumerplaat vanuit zee - observatietoren.JPG|thumb|200px|right|''Rottumerplaat fan see ôf. De observaasjetoer is al fan fierren byldbepalend foar it eilân. De shovel wurdt brûkt om bagaazje te ferfieren fan en nei de sloep dy't brûkt wurdt om nei it eilân te kommen''.]]
[[Ofbyld:Gezicht op Rottumerplaat vanuit observatietoren.png|right|thumb|200px|''Gesicht op Rottumerplaat út de observaasjetoer op it eilân wei'']]
'''Rottumerplaat''' is in ûnbewenne Waadeilân fan 7,82 km², dat by de provinsje [[Grinslân]] heart ûnder de gemeente [[Iemsmûn]].

== Lizzing ==
Benoarden grinzet it eilân  oan de [[Noardsee]] en besuden oan de [[Waadsee]].
Westlik leit [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en eastlik [[Rottumereach]]. Op Rottumerplaat leit it noardlikste punt fan [[Nederlân]]. It eilân hat in post dêr't yn it briedseizoen twa fûgelwachters tellingen dogge.

== Skiednis ==
Rottumerplaat is ûntstien nei [[1833]]. Yn earste ynstânsje wie it net mear as in sânplaat dat om [[1860]] hinne Rottumerplaat neamd waard. Yn [[1950]] hat [[Rykswettersteat]] der in [[stodyk]] oanleit, omdat der plannen wienen Rottumerplaat yn de takomst te brûken as wurkeilân foar it ynpolderjen fan de [[Waadsee]]. 

Krektas Rottumereach rint Rottumerplaat stadichoan nei it easten, trochdat de westside ôfbroazelt en de eastside oanslibbet. Fan [[1965]] oant [[1985]] waakse de plaat oant 900 bunder, mar dêrnei kaam in omslach en tsien jier lang waard it eilân stadichoan lytser. Sûnt midden njoggentiger jierren liket it eilân wer te groeien. Benammen omdat sûnttiids in soad dúnfoarming wie oan de noardwestside fan it eilân en de ôfslach oan de eastkant stadich troch giet.

Rottumerplaat is ûnbewenne en de tagong is ferbean. It behear wurdt dien troch [[Rykswettersteat]], [[Steatsboskbehear]] en it [[Ministearje fan Lânbou, Natoer en Fiedselkwaliteit]]. Oant [[1991]] waard besocht de kustline te hanthavenjen. Yn [[1991]] waard foar [[Rottumereach]] en Rottumerplaat in behearsplan opsteld, wêryn bepaald waard dat it eilân tenei allinnich noch twaris jiers frijmakke wurdt fan swerfôffal.

== Fauna ==
Krektas Rottumereach is Rottumerplaat in rêst- en foerazjeargebiet foar de [[trijeteansgril]], de [[bûnte gril]] en it [[dûkelmantsje]], en is [[briedgebiet]] fan de [[eiderein]], de [[berchein]], de [[Noardske stirns]], de [[blaustirns]], de [[lytse stirns]], it dûkelmantsje en de [[bûntbekstirns]]. Sûnt [[1996]] hat de [[klikstirns]] in oantal jierren op Rottumerplaat bret, mar is dêr no wer ferdwûn.

== Godfried Bomans en Jan Wolkers ==
Yn [[1971]] brochten de skriuwers [[Jan Wolkers]] en [[Godfried Bomans]] elk in wike troch op it eilân, yn de fakânsje fan de fûgelwachters. Bomans wie dêr fan [[10 july]] oant [[17 july]], en Wolkers fan [[17 july]] oant [[24 july]]. Harren ienichste ferbining mei de bûtewrâld bestie alle dagen út in koart radiocontakt mei [[VARA]]-meiwurker [[Willem Ruis]], dy't yn in hotel yn [[Warffum]] siet. Wolkers brocht ferslach út fan wat er meimakke yn ''Groetnis fan Rottumerplaat'' ([[1971]]); it deiboek fan Bomans ferskynde yn ''Op Reis rond de Wereld en op Rottumerplaat'' ([[1972]]).

{{boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.xs4all.nl/~asz00418/ Stifting Freonen fan Rottumereach en Rottumerplaat]
*[http://home.planet.nl/~lutte000/ side fan twa weitsers/fûgelwachters]
}}

{{Koördinaten|53_32_30_N_06_28_41_E_type:isle_region:NL| 53° 32' NB,  6° 29' EL}}

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Rottum (eilân)]]
[[Kategory:Natoergebiet yn Grinslân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Westfrysk eilân (Grinslân)]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>te4e8ned07295jx3ji2d9i4nl6zmd8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suderdúntsjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23460</id>
    <revision>
      <id>1239629</id>
      <parentid>963333</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="aja36f5taqj0itldjoqgxslnlmbwgk0" xml:space="preserve">[[File:Aerial photo of Zuiderduintjes.jpg|thumb|De Suderdúntsjes yn 2011]]
'''Suderdúntsjes''' is in lyts waadeilantsje tusken [[Rottumereach]] en it Grinslanner fêstelân. Dit súdlike oerbliuwsel fan in destiids folle grutter Rottummereach is amperoan in eilân te neamen, sjoen de grutte. Mar it eilaantsje is wier al begroeid. Der komme allinnich [[seehûn|seehûnen]] en [[fûgels]]. It eilantsje is yn besit fan [[Steatsboskbehear]] en heart by de provinsje [[Grinslân]].

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Rottum (eilân)]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Westfrysk eilân (Grinslân)]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>aja36f5taqj0itldjoqgxslnlmbwgk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alois Alzheimer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26141</id>
    <revision>
      <id>1239600</id>
      <parentid>1037184</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T19:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ - deaden</comment>
      <origin>1239600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1619" sha1="7jg291m1wcfhq240px28k1j5xuc0sep" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Alois Alzheimer 003.jpg|thumb|right|Alois Alzheimer]]
'''Alois Alzheimer''' ([[Marktbreit]], [[14 juny]] [[1864]] — [[Breslau]], [[19 desimber]] [[1915]]) wie in  [[Dútslân|Dútsk]] [[neurolooch|neuropatolooch]] en [[psychiater]]. 

Alzheimer hat foar it earst presenile [[demintens]] beskreaun, letter de [[sykte fan Alzheimer]] neamd troch de psychiater [[Emil Kreapelin]], mar hy die ek mikroskopysk ûndersyk nei oare syktes fan it senuwstelsel. Hy beskreau ûnder oaren feroarings yn it brein by [[arterioskleroaze]] en it ferlies fan senuwsellen by de [[sykte fan Huntington]]. Alzheimer ûndersocht fierder feroarings yn it brein by [[epilepsy]]. Hy fûn in wiidweidich ferlies fan senuwsellen yn de [[hippokampus]], de saneamde [[Ammonshoarnskleroaze]], by in grut tal pasjinten mei epilepsy. Al yn [[1907]] suggerearre er yn in lêzing dat it ferlies fan senuwsellen de sykte net feroarsake, dy't hy &quot;de setten&quot; neamde, mar troch de oanfallen feroarsake waard. Letter ûndersyk hat dat befêstige.

Alzheimer die syn ûndersyk faak yn gearwurking mei syn freon, de neurolooch [[Franz Nissle]]. Sy wurken yn itselde ferpleechhûs yn [[Frankfurt am Main]] - ''de Städtische Irrenanstalt''.

Alzheimer wie de meistifter en meipublisearder fan it medysk tydskrift ''Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie'', mar hat sels nea in boek skrean.


{{commonscat|Alois Alzheimer|Alois Alzheimer}}

{{DEFAULTSORT:Alzheimer, Alois}}
[[Kategory:Dútsk dokter]]
[[Kategory:Dútsk neurolooch]]
[[Kategory:Dútsk psychiater]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1864]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1915]]</text>
      <sha1>7jg291m1wcfhq240px28k1j5xuc0sep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lyts Bonêre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29126</id>
    <revision>
      <id>1239635</id>
      <parentid>911133</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1239635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="ahvjjipo9d3drg8y1qafcqk8b9jn0as" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Bonaire island.png|thumb|right|250px|''Lyts Bonêre, foar de kust by Kralendijk.'']]

'''Lyts Bonêre''' is in lyts ûnbewenne eilân foar de westkust fan it [[Karibyk|Karibyske]] eilân [[Bonêre]], it leit rjocht foar it haadplak fan Bonêre, [[Kralendijk]] oer. It eilân is likernôch 6 km² grut en tige flak, it komt net mear as twa meter boppe de see út. Der steane inkelde ruïnes fan âlde slavehutten út de tiid fan de slavernij.

800 Meter wetter skiedet de kust fan Bonêre fan de kust fan Lyts Bonêre. Kommersjele en privee boaten geane faak nei it eilân ta, ek kin it eilân berikt wurde mei de kajak. De grutte attraksje fan it eilân is it [[koraalrif]] dat om it eilân hinne leit. In soad dûkers binne der dan ek altyd te finen by it eilân.

Yn it ferline hawwe projektûntwikkelders wol plannen hân om rekreaasjegebouwen op it eilân te setten. Mar dit is tsjinhâlden troch dûkorganisaasjes en natuerbeskermers, tsjintwurdich is Lyts Bonêre in beskerme gebiet.

Yn [[1868]] waard lyts Bonêre oankocht troch Angel Jeserun, it bleau oant [[1999]] in priveebesit. Yn dat jier kocht de oerheid fan Bonêre, it [[Wrâld Natuer Fûns]] en de ''Organisaasje foar it behâld fan Lyts Bonêre'' it stik lân foar 9 miljoen [[Antiljaanske gûne]].

It eilân is hast net begroeid, allinnich inkelde ferskate soarten kaktussen en akasia’s waakse der. Yn de see om it eilân hinne libje in soad [[seehynder]]s. It eilân sels is it plak dêr’t skyldpodsoarten as de learskyldpod en de karetskyldpod harren nust meitsje.

== Keppelings om utens ==
*[http://www.kleinbonaire.org/ Organisaasje foar it behâld fan Lyts Bonêre]
*[http://www.virtualbonaire.com/KleinBonaire.html Foto's fan Lyts Bonêre]

{{Koördinaten|12_09_29_N_68_18_39_E_region:NL_type:building|12° 09'  NB 68° 18' EL}}

{{DEFAULTSORT:Lits Bonere}}
[[Kategory:Geografy fan Bonêre]]
[[Kategory:Eilân yn it Karibysk Gebiet]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>ahvjjipo9d3drg8y1qafcqk8b9jn0as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lyts Kurasau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29144</id>
    <revision>
      <id>1239660</id>
      <parentid>1173680</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="mmxprna0y8fvelrfhqzkd1ndmxblglv" xml:space="preserve">[[Ofbyld:LighthouseOnKleinCuracao.jpg|thumb|right|200px|''De fjoertoer op Lyts Kurasau.'']]

'''Lyts Kurasau''' ([[Papiamintsk]]: Klein Corsou) is in eilân foar de kust fan [[Kurasau]], it is part fan de [[Nederlânske Antillen]]. Der stiet in âlde [[fjoertoer]] op it eilân, in strânhús en inkele hutten foar toeristen. It eilân is likernôch trije kante kilometer grut en leit op sa’n tsien kilometer súdeastlik fan Kurasau. 

It eilân is in lyts, keal, ûnbewenne rotseilân, dat troch fûgels as briedplak brûkt wurdt. It wetter om Lyts Kurasau hinne wurdt in soad brûkt troch dûkers. Der binne bedriuwen op Kurasau dy’t deitochten nei it eilân organisearje. Net altyd hat it eilân keal west sa as no. It wie ea hielendal mei gers begroeid en waard ûnder oare brûkt om hynders op weidzje te litten. Ut dy tiid is ek de fjoertoer dy’t op it eilân stiet. Troch de [[fosfaat]]winnerij waard it eilân ôfgroeven, wêrnei de fegetaasje fan it eilân ferlern gie. 

Op it stuit hat it eilân gjin bliuwende bewenning mear, mar yn it ferline wie dat wol it gefal. [[Ivanon Coffie]], in [[Nederlân]]sk [[honkbal]]spiler, is op Lyts Kurasau berne. 

De loefkante fan it eilân is in tsjerkhôf foar skippen dy’t net fier genôch by it eilân wei bleaunen. Op it strân lizze ferskate en âlde skipswrekken, wêrûnder dy fan in lytse tenker, de ''Maria Bianca Guidesman''. Dy kant fan it eilân is ek de side dêr’t tonnen oan [[wrekhout]], slippers en flessen oanspield binne.

&lt;gallery&gt;
Klein Curaçao - cactussen.jpg|Kaktussen
Klein Curaçao - graf.jpg|Grêf op de noardwestkust
Klein Curaçao - ruïne.jpg|Ruïnes fan gebouwen op de noardwestkust, dy't mooglik by it eardere karantênegebou hearden.
Klein Curaçao - schildpadnest.jpg|Skyldpodnêst op de súdeastkust (2020)
Klein Curaçao, augustus 1990 - panoramio.jpg|It wrak fan de ''Maria Bianca Guidesman'' yn 1990
Wrack Klein Curacao (34873647236).jpg|Loftfoto fan it oerbliuwsel fan it skipswrak in 2017
Klein Curaçao - gestrand schip.jpg|It wrak fan it yn 2007 strâne Frânske jacht ''Tschao''
&lt;/gallery&gt;

[[Kategory:Geografy fan Kurasau]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>mmxprna0y8fvelrfhqzkd1ndmxblglv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdam (Spitsbergen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29860</id>
    <revision>
      <id>1239637</id>
      <parentid>1229407</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1239637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="keycl6186jazkzdrr7lvysl3qgcmsl8" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Russia - Spitsbergen - Amsterdam.PNG|thumb|It reade stipke yn it noardwesten is Amsterdam]]
[[Ofbyld:Amsterdamer eiland.jpg|thumb|Kaart fan Amsterdam en de omlizzende eilannen út 1720]]
[[Ofbyld:Smeerenburg-blubberovens.JPG|thumb|Oerbliuwsels fan de blabberûnen]]
'''Amsterdam''' (Noarsk: ''Amsterdamøya'') is in lyts ûnbewenne eilân foar de noardwest kust fan [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]]. Lykas de rest fan Spitsbergen stiet Amsterdam sûnt [[1920]], doe’t it [[Spitsbergen ferdrach]] tekene waard, ûnder tafersjoch fan it keninkryk [[Noarwegen]], mar offisjeel is it gjin part fan Noarwegen.

It eilân is hast it heule jier troch omfieme troch [[pakiis]]. 

== Skiednis ==
It eilân waard nei alle gedachten foar it earste betrêde troch [[Willem Cornelis. Van Muyden]] yn [[1614]], dy’t mei [[Jan Jacobs. May]] yn tsjinst fan de Amsterdamske keamer fan de [[Noardske Kompanjy]] de mooglikheden fan de walfiskfeart yn dizze kontreien ûndersocht. Op it eilân waard yn [[1619]] troch de Amsterdamske keamer de delsetting [[Smeerenburch]] stifte, dy’t útgroeie soe ta it sintrum fan de Nederlânske walfiskfeart by Spitsbergen. Fan [[1623]] ôf waard it ek de oare keamer fan de Noardske Kompanjy tastien yn Smeerenburch te kommen. De delsetting wie allinnich yn de [[simmer]]moannen bewenne. Yn de winter fan [[1633]] oant [[1634]] waard der foar it earst in groep oerwinterders yn Smeerenburg efterlitten. De bedoeling wie dat de trienkôkerijen te beskermjen tsjin de plonderijen fan benammen [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskyske]] en [[Denemark|Deenske]] konkurrinten. Dizze oerwintering slagge troch grutte ynspannings fan de oerwinterders, mar dy fan in jier letter rûn út op in ûnk: alle oerwinterders kamen om fan de honger en de kjeld. De traansiederijen fan Smeerenburch rekken nei [[1640]] stadichoan yn ûnbrûk en waarden earne foar [[1660]] ferlitten. Dêrnei is de delsetting yn ferfal rekke.

== De sitewaasje fan no ==
Op 't heden docht de Nederlânske oanwêzigens fan doe allinnich noch bliken út de oerbliuwsels fan blabberûnen. Der binne no noch de resten fan sân ûnen te sjen. Benoarden it eardere Smeerenburch leit in begraafplak út dy tiid.

Wichtich archeologysk ûndersyk op Amsterdamøya is de lêste desinnia troch [[Louwrens Hacquebord]] (1947-2026) fan it [[Arktysk Sintrum]] fan de [[Ryksuniversiteit Grins]] dien.

== Literatuer ==
* {{aut|Conway, W. M.}} (1906). ''No Man’s Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country''. Cambridge: At the University Press. 

== Keppelings om utens ==
* [http://www.elsevier.nl/web/Artikel/Nederlandse-plaatsnamen-op-Svalbard.htm Nederlandse plaatsnamen op Svalbard], Elsevier.nl
* [http://www.archive.org/stream/nomanslandhistor00conwuoft/nomanslandhistor00conwuoft_djvu.txt No Man's Land : a history of Spitsbergen from its discovery in 1596 to the beginning of the scientific exploration of the country (1906)]

[[Kategory:Eilân yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>keycl6186jazkzdrr7lvysl3qgcmsl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrangel (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29914</id>
    <revision>
      <id>1239642</id>
      <parentid>1022493</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Britske en Amerikaanske ekspedysjes */ kt</comment>
      <origin>1239642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6522" sha1="e4bhmgcfo9b6d7xtqgkqah4nc0wx6wx" xml:space="preserve">[[Ofbyld:RussiaVrangelya.png|250px|thumbnail|right|''Lokaasje fan Wrangel-eiland yn de Noardlike Iissee'']]
[[Ofbyld:Wrangel-island-sat.jpg|thumbnail|250px|''Satellytfoto fan Wrangel'']]
'''Wrangel''' ([[Russysk]]: остров Врангеля; ''ostrov Vr&lt;u&gt;a&lt;/u&gt;ngelja'') is in eilân yn de [[Noardlike Iissee]] benoarden [[Tsjoekotka-skiereilân|Tsjoekotka]] en is ferneamd nei baron [[Ferdinand von Wrangel]].

== Geografy ==
Wrangel leit tusken de [[Tsjoektsjensee]] en de [[East-Sibearyske See]]. It leit oerskrank by de [[180e meridiaan|180°]] [[meridiaan (geografy)|meridiaan]] del. De [[Ynternasjonale datumgrins]] is justjes nei it easten ferlein om it eilân en it [[Tsjoektsjenskiereilân]] op it East-Siberyske fêstelân yn ien en deselde tiidsône te krijen. It tichst yn de buert lizzende lân is it lytse en rotsige Herald dat sa'n 60 kilometer eastliker leit.

Wrangel is likernôch 125 kilometer breed. De [[oerflakte]] is 7.600 km². It eilân bestiet út in súdlike kustflakte fan sa'n 15 km. breed, in sintrale heuvelrêch en in noardlike kustflakte fan 25 km breedte en in sa'n bytsje east-west rinnende hichterige, de Tsentralnye-heuvelrige, fan 40 kilometer breed en yn de east-west rjochting fan kust oant kust sa'n 145 kilometer lingte. Dizze heuvelrêch einiget oan beide kanten yn (see)klippen. De toppen fan de hichten binne meast krekt oer de 500 meter. De heechste top op it eilân is de berch Sovetskaja (1096 meter boppe [[Normaal Amsterdamsk Peil|NAP]]).

== Natoer ==
Wrangel is sûnt 1974 in natoerreservaat. It hat de grutste populaasjes [[Iisbear|iisbearen]] en [[walrus]]sen fan de wrâld. Op de toendra fynt men [[guozzen]], [[muskusokse]]n en [[rindier]]en. Yn it sûnt 2003 ûnbewenne doarp Oesjakovskoje is in besikerssintrum dêr't ekskursjes troch de rûge natoer organisearre wurde. Oare eardere doarpen op Wrangel binne [[Zvjozdny]] (bewesten fan Oesjakovskoje) en it kamp [[Perkatkoen]] (yn it binnenlân, by de rivier en berch Pyrkatkoen).

== Klimaat ==
Wrangel hat in strang [[poalklimaat]] en is it grutste part fan it jier mei drûge en kâlde wolkemassa's bedutsen. Allinne yn de simmer kin der út it súdeasten wei waarmere fochtige lucht it eilân berikke. Ut en troch komt der ek drûge waarmere lucht fan [[Sibearje]].

De winters binne der lang en wurde skaaimerke troch fêst froastich waar en noardlike winen. De temperatuer bliuwt sa, 9 moannen ûnder it nulpunt. Yn febrewaris en maart komme der faak sniestoarmen foar mei faasjes fan mear as 140 km/o. De koarte simmers binne koel, mar wol betreklik waarm trochdat de middernachtsinne de temperatuer boppe nul hâldt. Froast en sniefal komme ek dan wol foar, mar meastal is it eilân simmerdeis mistich. Yn it binnenlân is it waar wat waarmer en drûger út reden fan topografyske skaaimerken dy't it ûntstean fan [[föhn (wyn)|föhnwinen]] befoarderje. De relative luchtfochtigens is trochsneed 82%.

== Skiednis ==
=== Prehistoarje ===
Gelearden binne tsjintwurdich fan betinken dat Wrangel it lêste plak op ierde west hat dêr't in isolearre kloft wollige [[mammoet]]en libbe hat, oant harren útstjerren sa'n 4000 jier lyn. &lt;ref&gt;Vartanyan. S. L. ''et al.'', 1995. ''Radiocarbon Dating Evidence for Mammoths on Wrangel Island, Arctic Ocean, until 2000 BC '' yn Radiocarbon [http://packrat.aml.arizona.edu/Journal/v37n1/vartanyan.html]&lt;/ref&gt; It liket derop dat in lytse soarte op Wrangel in skoft oerlibbe hat, in fariant fan de gruttere mammoet yn Sibearje. It kin ek sa wêze dat de mammoet hjir lytser bleaun is troch in tekoart oan fretten. In kombinaasje fan klimaatferoarings en de jacht troch minsken hat wierskynlik harren útstjerren tige befoardere op dit hast altyd beferzen, mei snie oerdutsen eilân. In fergelykbere ûntjouwing hat der west op it eilân [[Malta]] wat de Dwerchoaljefant, fan Afrikaansk komôf, oanbelanget.

It bewiis foar [[Prehistoarje|prehistoaryske]] minsklike bewenning waard fûn yn 1975 op it plak Tsjertov Ovrag.&lt;ref&gt;Dikov, N. N. , 1988 ''The Earliest Sea Mammal Hunters of Wrangell Island'' yn Arctic Anthropology, diel 25, siden 80–93 &lt;/ref&gt; Dêr waarden ferskate stiennen en ivoaren soarten ark fûn, ûnder oaren harpoenen. [[C12 datearring]] lit sjen dat de minsklike oanwêzigens rûchwei oerienkomt mei dy fan de lêste mammoeten; dat wie likernôch yn 1700 f.Kr., mar hurd bewiis fan mammoetjacht is net fûn.

=== Britske en Amerikaanske ekspedysjes ===
Yn 1849 lanne [[Henry Kellett]], kaptein fan HMS ''Herald'' op it eilân en neamde it ''Herald Island'', en hoewol't er yn it westen in oar eilân seach, dat er &quot;Plover Island&quot; neamde, waard it op de kaarten fan de Britske Admiraliteit oantsjut mei &quot;Kellett Land.&quot;

De earste lanning dêr't in ferslach fan is, wie dy fan de Dútske walfiskjager [[Eduard Dallmann]], yn 1866.&lt;ref&gt;Tammiksaar, E. en N.G. Sukhova mei I.R. Stone, 1999; ''Hypothesis Versus Fact: August Petermann and Polar Research'' yn Arctic [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-237.pdf] &lt;/ref&gt;

Augustus 1867 kaam Thomas Long, in Amerikaanske kaptein fan in walfiskfarder, oant op 15 km foar de kust fan it eilân. Hy neamde it ''Wrangell Land'' nei Ferdinant von Wrangel.

[[George W. DeLong]], haad fan in ekspedysje yn 1879 dy't nei de [[Noardpoal]] woe, rekke mei syn skip fêst yn it iis en dreaun ôf oant flakby Wrangel. It skip waard fan it iis tesplintere en sonk. Op 12 augustus 1881 lanne in groep fan de ''United States Revenue Cutter Service'' op it eilân dy't it opeaske foar de [[Feriene Steaten]] en it &quot;New Columbia&quot; neamde&lt;ref&gt;Muir, John, 1917, [http://www.yosemite.ca.us/john_muir_writings/the_cruise_of_the_corwin/introduction.html ''The Cruise of the Corwin: Journal of the Arctic Expedition of 1881 in search of De Long and the Jeannette.''] Norman S. Berg, Dunwoody, Georgia. ([[John Muir]]'s description of the 1881 exploration of Wrangel Island.)&lt;/ref&gt; In ekspedysje ûnder kommando fan [[Calvin L. Hooper]] socht de ''Jeannette'' en twa fermiste walfiskjagers yn dy kriten. Dêrneist ferkenden hja de fierdere regio; de natoerûndersiker [[John Muir]] wie derby. Hy publisearre letter de earste beskriuwing fan Wrangel-eilân.

[[Ofbyld:Wrangel Island tundra.jpg|thumbnail|left|600px|Arktyske toendra op Wrangel-eilân]]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Wrangel Island}}
}}
{{Koördinaten|71_13_40_N_179_24_39_W_type:isle_region:RU|71° 13' N 179° 24' WL}}

[[Kategory:Eilân yn Sibearje]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>e4bhmgcfo9b6d7xtqgkqah4nc0wx6wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sula Sgeir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29933</id>
    <revision>
      <id>1239655</id>
      <parentid>1226590</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1239655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="tq2cspmpgcgotlq7nmd9qw7mmfhwxvo" xml:space="preserve">[[Ofbyld:VK SulaSgeir.PNG|thumb|250px|''Lokaasje Sula Sgeir'']]
[[Ofbyld:Sula Sgeir from the South West.jpg|thumb|250px|''Sula Sgeir from the South West''.]]

'''Sula Sgeir''' ([[Skotsk|Skotsk Gaelysk]] basearre op it [[Aldnoarsk]]e: ''súla'', &quot;gint&quot; en ''sker'', &quot;skerry&quot;) is in lyts, ûnbewenne [[Skotlân|Skotsk]] eilân (mei rotspunten, ''stacs'' rûnom) yn de Noard-[[Atlantyske Oseaan]], 18 km bewesten [[Noard Rona]]. It is meast bekend fan syn populaasje Noardske [[Gint (fûgel)|Ginten]].

It eilân liket ûngastfrij foar minsken, dochs is der in ruïne fan in stiennen hûske mei de namme ''Taigh Beannaichte'' (Hûs dêr't seine op rêst) oan de eastkant fan Sgeir an Teampaill. De hurde rotsen dêr't it eilân fan makke is, binne gaadlik foar it meitsjen fan stiennen bousels, mar it makket it rinnen dreech. 

De see hat op it súdlik part fan it eilân grotten en hoalen makke dy't faak mei-elkoar ferbûn binne. De lytse fjoertoer op de súdpunt fan Sròn na Lice rekket geregeldwei skansearre troch de Atlantyske weagen by stoarmwaar. 

Dochs komme der noch in protte plantesoarten foar, fral it Ingelsk gers docht it dêr goed en bloeit moai yn juny, dat ek de bêste moanne is om nei it eilân ta te gean.&lt;ref&gt;[http://www.innsegall.co.uk/guide/outliers/out_rona.htm Innsegall online guide: Rona and Sula Sgeir] Retrieved 29 June 2007.&lt;/ref&gt;

== Fauna ==
Der briede sa'n 5000 [[Gint (fûgel)|Gintpearkes]] op Sula Sgeir en ek [[Trijetjinnige Miuw]]en, see[[skoet]]en, [[pappegaaidûker]]s, ''fulmars'' en somtiden in [[albatros]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6641021.stm BBC News (9 maaie 2007) ''No romance for lovesick albatross''] Sjoen op 29 juny 2007.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
Der wurdt ferhelle dat [[St Ronan]] syn suster Brenhilda in skoft op it eilân tahâlde, Ronan bleau thús op Rona; hja waard dêr letter fûn mei in nêst yn har ribbekast yn in hutte (''bothy''). 
[[Ofbyld:Sula sgeir island.jpg|left|thumb|290px|&lt;Center&gt;Alde kaart fan Sula Sgeir.&lt;ref&gt;Harvie-Brown, J. A. &amp; Buckley, T. E. (1889), A Vertebrate Fauna of the Outer Hebrides. David Douglas. Edinburgh. Facing P. XLVI.&lt;/ref&gt;]]
Sula Sgeir nimt in spesjaal plak yn yn de seefeartskiednis fan it distrikt Ness op Lewis. Ien fan de earste skreaune ferslaggen oer de Westerske Eilannen wie fan Dean Munro, dy't dêr yn 1549 wie. Yn syn beskriuwing fan Sula Sgeir ferhellet er dat de manlju fan Ness nei it eilân farden om ''&quot;fetche hame thair boatful of dry wild fowls with wild fowl fedderi&quot;''.&lt;ref&gt;Munro, D. (1818) ''Description of the Western Isles of Scotland called Hybrides, by Mr. Donald Munro, High Dean of the Isles, who travelled through most of them in the year 1594.'' Miscellanea Scotica, 2.&lt;/ref&gt; Hoe lang at it garjen fan fûgels en fearren doe al wenst wie is net wis, mar it kin in iuwenâlde tradysje west hawwe. It wurdt noch hieltyd dien. In ferslach út 1797 seit: 

:&quot;Der binne yn Ness tige ûndernimmende lju, dy't oant in pear jier lyn, mei gefaar foar eigen libben, yn in iepen boat mei seis roeiers dêr hinne giene, sûnder help fan in kompas.&quot;

Goed seemanskip wie grif nedich foar it slagjen fan sa'n ûndernimming op in rûzerige Atlantyske Oseaan. 

It fleis fan de jonge ginten (''guga'') is foar in soad minsken in delikatesse, oaren moatte it iten leare. Eartiids wie dit fleis populêr yn Skotlân. Yn de 16e iuw kaam it op de tafel fan Skotske keningen en waard it wurdearre as hapke foarôf. Yn de hjerst fan elk jier setten sa'n tsien manlju fan Ness ôf nei Sula Sgeir om sa'n 2,000 jonge fûgels te deadzjen. Sy wennen dan sa'n twa wike yn ''bothys'' - ienfâldige stiennen hûskes - dy't dêr no noch te sjen binne. Ienris werom waarden hja fan kloften minsken opwachte, dy't de man safolle fûgels at men hâlde koe meinaam. De fraach wie somtiden sa grut dat der in rantsoen de man fêststeld waard om eltsenien fan ''guga'' priuwe litte te kinnen. 

Dizze tradysje hat omtinken lutsen fan de fûgelbeskerming dy't koartlyn besocht hawwe om der in ferbod troch te krijen. De tradysje is lykwols sterk, dat elts jier wurdt de reis nei Sula Sgeir wer makke, mei spesjale dispinsaasje foar de manlju fan Ness. (Beskreaun yn de ''Wild Birds Protection Act by a Statutory Order 1954''. 

Tegearre mei [[Noard Rona]] waard Sula Sgeir yn 1956 in natoerreservaat út reden fan syn grutte betsjutting foar it fûgellibben en it fuortbestean fan de [[grize seehûn]]. It reservaat wurdt tsjintwurdich bestjoerd troch it ''Scottish Natural Heritage''&lt;ref&gt;[http://www.snh.org.uk/publications/on-line/designatedareas/nnrs/RonaSulaSgeir/rona.asp SNH Rona and Sula Sgeir Reserve]Retrieved 29 June 2007.&lt;/ref&gt;

== Sjoch ek ==
* [[Noard Rona]]
* [[Hebriden]]

== Keppelings om utens ==
* [https://web.archive.org/web/20020127155903/www.c-e-n.org/sula.htm News article on 1912 journey] (fia Archive.org)
* [http://www.charles-tait.co.uk/library/westernisles/outliers/sulasgeir/index.htm Charles Tait Photographs of Sula Sgeir]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Eilân yn Skotlân]]
[[Kategory:Bûtenste Hebriden]]
[[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Britske Eilannen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>tq2cspmpgcgotlq7nmd9qw7mmfhwxvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bouvet (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30063</id>
    <revision>
      <id>1239643</id>
      <parentid>1211493</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="60gp4zfqn7olafefql3a5t1k7qkyo5d" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Bouvet Map.png|270px|thumb|left|''Bouveteilân'']]
[[Ofbyld:Bouvet island 0.jpg|270px|thumb|right|Súdeast kust fan Bouveteilân, 1898]]
'''Bouvet''' ([[Noarsk]]: ''Bouvetøya'') is in [[eilân]] op 54°26'ZB, 3°24'EL yn de súdlike [[Atlantyske Oseaan]]. It lytse eilân (58,5 km²) heart by [[Noarwegen]] en falt ûnder it [[Antarktysk Ferdrach]]. It is feitlik in [[fulkaan]]top bedutsen mei in permaninte iislaach. It is ûnbewenne en tsjinnet offisjeel as [[meteorology|waarstasjon]].

== Skiednis ==
It eilân waard yn [[1739]] ûntdekt troch de Frânske marine-offisier [[Jean-Baptiste Bouvet de Lozier]]. Yn 1772 koe kaptein [[James Cook]] it eilân net fine en konkludearre dat Bouvet de Lozier fermoedlik in [[iisberch]] sjoen hie. It eilân waard earst yn 1808 wer sjoen troch James Lindsay, kaptein fan in walfiskfarder. Hy bepaalde de posysje fan Bouvet foar it earst sekuer. Earst yn desimber [[1825]] waard der oanspraak makke op it eilân troch de [[Feriene Keninkryk|Britten]]. Kaptein Norris fan de Samuel Enderby &amp; Sons's walfiskfarder ''Sprightly and Lively'', lâne op it eilân en neamde it ''Liverpool Island''. Op [[1 desimber]] [[1927]] namen de Noaren (yn de persoan fan ekspedysjelieder Lars Christensen) it yn en it jier dêrnei hawwe de Britten it fierders mar gewurde litten. Yn [[1971]] waarden Bouvet en de wetters rûnom ta natoerreservaat ferklearre.

Yn 1994 stiften de Noaren in fjildstasjon op Bouvet. Op 19 oktober 2007 fernijde it Noarsk Poal Ynstitút dat it stasjon net mear te sjen wie op satellytfoto's. It wie fermoedlik fernield troch in iislawine. Der binne plannen om it stasjon te ferfangen yn 2009. It ûnbemanne waarstasjon stiet noch wol yn it wurk.

Bouvet hat in eigen [[domeinnamme|''top level domein'']], hoewol't net bewenne is. Dat is [[.bv]] en wurdt troch Noarwegen beheard, mar der kin net op registrearre wurde. In protte ynternetapplikaasjes biede lykwols dochs by de kar út lannen de mooglikheid om Bouvet te kiezen.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bv.html Bouveteilân, it CIA World Factbook]
* [http://www.oiepoie.nl/kaart/bouvet_island/ Bouvet-eilân op satellytfoto's]

{{Koördinaten|54_26_0_S_3_24_0_E_type:isle_region:NO|54° 26' SB, 3° 24' EL}}
{{Commonscat|Bouvet Island}}

[[Kategory:Bouvet| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Noarwegen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1928]]
[[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>60gp4zfqn7olafefql3a5t1k7qkyo5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scotteilân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30074</id>
    <revision>
      <id>1239638</id>
      <parentid>1206675</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="jxgm1m961eko44cavoqjkr032yih571" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Scott Island.jpg|thumb|350px|''Scotteilân en Haggits Pylder tusken iisbergen'']]
'''Scotteilân''' of koartwei '''Scott''' is in lyts ûnbewenne [[eilân]] fan fulkanyske orizjine yn [[Ross-see]], [[Súdlike Oseaan]], 505 km noardeastlik fan [[Kaap Adare]], de noardeastlike punt fan [[Victorialân]]. It is 565 m lang fan noard nei súd, en tusken de 130 m en 340 m breed, berikt in hichte fan 54 m en hat in oerflak fan 4 ha. Haggits Pylder is in rotspunt 250 m westlik fan it eilân, mei in hichte fan 62 m en in diameter fan 50 m, it oerflak is krapoan 0.2 ha. It eilân hat twa lytse ynholten (ien op it noardeasten en ien oan de westkust) mei strannen, mar wurdt fierders omjûn fan hege kliffen.

== Skiednis ==
It eilân waard ûntdekt op [[Kryst|Earste Krystdei]] [[1902]] troch kaptein [[William Colbeck]], kommandant fan de ''SY Morning'', it befoarriedingsskip foar kaptein [[Robert Falcon Scott|Robert F. Scott]] syn ekspedysje. Colbeck lâne dêr en neamde it yn 't earstoan Markhameilân nei Sir [[Clements Markham]], mar besleat letter om it nei kaptein Scott te neamen. Haggits Pylder is neamd nei de famylje fan William Colbeck's mem, Haggit. Yn 2006 waard troch in kartearringsekspedysje nei de Ross-see fêststeld dat it eilân 2.3 km noardliker leit dan't earder bepaald wie.&lt;ref&gt;[http://www.niwa.co.nz/news-and-publications/publications/all/cou/2007-17/map The changing map of Antarctica], ''National Institute of Water &amp; Atmospheric Research'', Coasts &amp; Oceans Update, No. 17, 2007&lt;/ref&gt;

Scotteilân hat in automatysk waarstasjon dat op 30 meter hichte leit. De waarrapporten geane werom oant 1988, mei skoften dat der net metten is. &lt;ref&gt;http://uwamrc.ssec.wisc.edu/aws/scottismain.html&lt;/ref&gt; De temperatueren lizze trochstrings tusken in pear graden ûnder nul yn de simmer oant -40&amp;nbsp;°C yn de winter.

It eilân is part fan de Nij-Seelânske kleem op Antarktika.

== Keppelings om utens ==
* [http://uwamrc.ssec.wisc.edu/aws/scottismain.html Waarfeiten]
* [http://ipy.arcticportal.org/index.php?option=com_k2&amp;id=1475&amp;view=item&amp;Itemid=10 Foto's fan Scotteilân en Haggitts Pylder] {{en}}


{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Ross-ôfhinklikheidsgebiet]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>jxgm1m961eko44cavoqjkr032yih571</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Macquarie (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30081</id>
    <revision>
      <id>1239648</id>
      <parentid>1226194</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fotogallery */ kt</comment>
      <origin>1239648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8983" sha1="k0jhkbvs1apcbv7ruinb7rroetenjsz" xml:space="preserve">{{Oerseesk gebietsdiel
|namme = Macquarie &lt;br&gt;&lt;small&gt;''Macquarie Island''&lt;/small&gt;
|flagge = [[Ofbyld:Flag of Tasmania.svg|125px]]
|wapen = [[Ofbyld:Tasmania Coat of Arms.svg|80px]]
|biedwurd = [[Latyn]]: '''''Ubertas et fidelitas''''' (&quot;Fruchtberens en trou&quot;) &lt;br&gt;&lt;small&gt;Macquarie, dat ûnbewenne is, fiert de flagge, it wapen en it biedwurd fan Tasmaanje.&lt;/small&gt;
|lânkaart = [[Ofbyld:Orthographic projection over Macquarie Island.png|300px]]
|gebietsdiel fan = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]&lt;br&gt;● [[Ofbyld:Flag of Tasmania.svg|20px]] [[Tasmaanje]]
|pol. status = [[Austraalje (lân)#Bestjoer|territoarium ûnder steatsbestjoer]]
|haadstêd = n.f.t.
|offisjele taal = [[Ingelsk]]
|ynwennertal = ― &lt;small&gt;(ûnbewenne)&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens = 0 / km²
|oerflak = 128 km² 
|muntienheid = n.f.t.
|tiidsône = [[UTC]]+11
|tillefoan = n.f.t.
|ynternetekstinsje = n.f.t.
|webside = n.f.t.
}}
'''Macquarie''' ([[Ingelsk]]: ''Macquarie Island'') is in [[eilân]] op 'e grins fan 'e [[Stille Oseaan]] en de [[Súdlike Oseaan]], dat likernôch healwei [[Nij-Seelân]] en [[Antarktika]] leit, op 54°30′ suderbreedte by 158°57′ easterlingte, dêr't twa [[tektonyk|tektoanyske platen]] inoar reitsje. Bestjoerlik falt it ûnder de [[Austraalje (lân)|Australyske]] steat [[Tasmaanje]], al leit de Tasmaanske kust mear as 1.500 km nei it noardwesten. Macquarie hat gjin permaninte bewenners, mar sûnt [[1948]] ûnderhâldt de [[Australyske Antarktyske Difyzje]] in basis op it eilân, wêrfan't de besetting fariëarret tusken de 20 en 40 minsken. Macquarie hat in oerflak fan 128 km², en mjit 34 km fan noard nei súd, en 5 km fan west nei east. Sûnt [[1978]] is it in Tasmaansk steatsnatoerreservaat en sûnt [[1997]] stiet it op 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan 'e [[UNESCO]].

== Skiednis ==
De [[Austraalje (lân)|Australysk]]-[[Grut-Brittanje|Britske]] jager [[Frederick Hasselborough]] ûntdiek it Macquarie by tafal yn july [[1810]], doe't er op 'e sneup wie nei nije [[seehûn]]ejachtgrûnen.&lt;ref&gt;''The Australian Geographic book of Antarctica'', Scott, Keith, 1993; Australian Geographic |Terrey Hills, New South Wales; isbn=1862760101; side 14&lt;/ref&gt; Hy naam it eilân yn besit út namme fan 'e Britske Kroan, en broch it ûnder it bestjoer fan 'e koloanje [[Nij-Súd-Wales]]. It waard ferneamd nei generaal [[Lachlan Macquarie]], dy't fan [[1809]] oant [[1821]] gûverneur fan Nij-Súd-Wales wie.

[[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]], dy't de Súdlike Oseaan ferkende foar tsaar [[Aleksander I fan Ruslân|Aleksander I]] fan [[Ruslân]], brocht yn [[1820]] de kust fan Macquarie yn kaart. Bellingshausen lâne op [[28 novimber]] fan dat jier op it eilân, bepaalde de posysje derfan en joech de dêr oanwêzige seehûnejagers [[rum]] en iten yn ruil foar eksimplaren fan 'e pleatslike [[fauna]]. Fan [[1810]] oant [[1919]] waarden de [[seehûn]]en en [[pinguin]]s dêr sa yngeand bejage, dat hja kamen it punt fan útstjerren nei-oan.

Yn [[1890]] die Nij-Súd-Wales it eilân oer oan [[Tasmaanje]], dat it tusken [[1902]] en [[1920]] ferpachte oan [[Joseph Hatch]] (1837-1928), dy't der in bedriuw hie dat oalje út pinguins wûn. Tusken [[1911]] en [[1914]] waard it eilân in basis foar de Australyske poalekspedysje ûnder  [[Douglas Mawson|sir Douglas Mawson]]. [[George Ainsworth]] hie der fan [[1911]] oant [[1913]] in [[Meteorology|meteorologysk]] stasjon. Hy waard opfolge troch [[Harold Power]], fan [[1913]] oant [[1914]], en doe troch [[Arthur Tulloch]], fan [[1914]] oant de sluting yn [[1915]]. 
[[Ofbyld:MacquarieIsland11.JPG|thumb|left|250px|De kust fan Macquarie.]]

Yn [[1933]] waard Macquarie ta natoerreservaat ferklearre, wat definityf in ein oan 'e jacht dêre makke, en yn [[1972]] krige it de status fan steatsreservaat ûnder de Tasmaanske Wet op 'e Nasjonale Parken en Fauna, út [[1970]]. De [[Australyske Nasjonale Antarktyske Undersyksekspedysjes]] (''Australian National Antarctic Research Expeditions'', ANARE) fêstige op [[25 maaie]] [[1948]] syn haadkertier op Macquarie. Yn [[1997]] waard it eilân fanwegen syn unike [[geology]] op 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan 'e [[UNESCO]] set. Op [[23 desimber]] [[2004]] fûn der op Macquarie in [[ierdbeving]] fan 8,1 op 'e [[Skaal fan Richter]] plak, ien fan 'e swierste ierdskoddings ea metten, mar dy rjochte net folle skea oan.

== Ekologysk lykwicht ==
De [[ekology]] fan Macquarie waard nei de komst fan de earste [[Jeropa|Jeropeänen]], yn [[1810]], al rillegau oantaasten. De bisten waarden bejage foar harren pels en fet. [[Rôt (bist)|Rotten]] en [[mûs (bist)|mûzen]], dy't mei de skippen meikamen, diene it der sa goed sûnder natuerlike fijannen dat men al gau [[hûskat|katten]] ynfiere moast om foar te kommen dat de [[kjifdieren]] ta de minsklike fiktaalje sieten. Om [[1870]] hinne waarden [[wylde knyn|kninen]] op it eilân loslitten om as iten foar seelju te tsjinjen. Dat, yn 'e santiger jierren fan 'e [[tweintichste iuw]] wiene de ûnderwilens 130.000 kninen ferantwurdlik foar grutte skea oan it plantelibben.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/environment/2009/jan/13/macquarie-cats-conservation Macquarie Island faces 'ecosystem meltdown' after conservation efforts backfire]. The Guardian, sjoen 12 jannewaris, 2009.&lt;/ref&gt;

De ferwyldere katten hiene in ferneatigjende ynfloed op de seefûgelpopulaasje; men rûst it tal slachtoffers op 60.000 jiers. Fan [[1985]] ôf docht men war om it tal katten werom te kringen. Yn juny [[2000]] waarden de lêsten fan 'e oarspronklik 2.500 eksimplaren tellende kattepopulaasje deadien om 'e seefûgels te sparjen,&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/22/wcull22.xml Cull upsets island's ecological balance - Telegraph]&lt;/ref&gt; mar dat hie fan gefolgen dat it tal rotten en kninen wer tige tanaam, en in soad skea oanrjochte waard oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]] fan it eilân. 

Om [[1980]] hinne wiene der noch sa'n 10.000 kninen oer, en mei as doel om dy ek út te rûgjen, yntrodusearre men doe mei sin de kninesykte [[myksomatoaze]] op it eilân, mar dat holp net. Tsjin [[2006]] wiene der wer sa'n 100.000 kninen op Macquarie.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060720104709/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200607/s1687413.htm] ''Fears for sub-antarctic island plagued by rabbits'' , News Online, Australian Broadcasting Corporation, 2006-07-15&lt;/ref&gt; De kninen soargen dat [[boaiemeroasje]] op grutte skaal taslaan koe en de kjifdieren frieten de jongen fan 'e fûgels op. Yn [[2006]] feroarsake in grutte lânferskowing by de Lusitaniabaai in grut tal deaden yn in pinguinkoloanje. De oarsaak wie in gearrin fan fûle rein mei it effekt it gegnabbel fan 'e kninen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070302024734/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200610/s1770316.htm] ''Rabbits blamed for penguin deaths in landslide'' News Online, Australian Broadcasting Corporation 2006-10-21&lt;/ref&gt;

Yn jannewaris [[2009]] woene wittenskippers hawwe dat it útrûgjen fan 'e ferwyldere katten de kninen tige yn 'e kaart spile hat, mei fan gefolgen in grutte feroaring oan 'e lânseigen floara.&lt;ref&gt;[http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=35886] ''Lessons learned from devastating effects of cat eradication on Macquarie Island''&lt;/ref&gt; Yn juny [[2007]] rûsde men dat men noch seker sa'n sân jier nedich hawwe soe om it eilân ekologysk wer yn lykwicht te bringen. Yn [[2014]] waard Macquarie lykwols frij fan alle ynvasive eksoaten ferklearre.

==Fotogallery==
&lt;gallery widths=&quot;210px&quot; heights=&quot;210px&quot;&gt;
Image:MacquarieIsland7.JPG|it strân fan Macquarie
Image:MacquarieIsland4.JPG|lânseigen [[floara]]
Image:MacquarieIsland5.JPG|de floara wat fierder it lân yn
Image:MacquarieIslandElephantSeal.JPG|fjochtsjende bollen fan 'e [[súdlike see-oaljefant]]
Image:Macquarie Island geology.png|ferienfâldige [[geology]]ske kaart
Image:MacquarieIslandCormorant.JPG|[[Macquarie-ielskolfer]]
Image:MacquarieIslandGentoo.JPG|in [[ezelspinguin]]
Image:MacquarieIslandLusiBAY.JPG|[[keningspinguin]]s op 'e kust fan 'e Lusitaniabaai
Image:MacquarieIslandRockhoppers.JPG|[[rotspinguin]]s
Image:MacquarieIslandIsthmus.JPG|de basis op Macquarie
Image:MacquarieIslandWanderer.JPG| in [[albatrossen|albatros]]
Image:MacquarieIslandGreenGORGE.JPG|de ''Green Gorge Hut'', in oerbliuwsel út 'e tiid fan 'e seehûnejacht
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
'''refererinsjes''':&lt;br&gt;
&lt;references/&gt;
'''boarnen''':&lt;br&gt;
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Macquarie_Island ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Macquarie Island}}
}}

{{Austraalje}}

[[Kategory:Macquarie (eilân)| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Austraalje]]
[[Kategory:Geografy fan Tasmaanje]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Austraalje]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Austraalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>k0jhkbvs1apcbv7ruinb7rroetenjsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mellum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34846</id>
    <revision>
      <id>1239632</id>
      <parentid>963104</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="1yu28r9s1u89v07tkse9tx5295vyw4y" xml:space="preserve">[[File:Wadden - Mellum.PNG|thumb|Mellum yn de Waadsee]]
[[Ofbyld:Mellum.gif|thumb|Mellum]]
[[Ofbyld:Mellum Bunkerrest.jpg|thumb|Bunkerrest en hûs]]
'''Mellum''' is in ûnbewenne [[Dútslân|Dútsk]] eilân súdeastlik fan [[Wangereach]]. It is ien fan de Eastfryske eilannen en falt bestjoerlik ûnder it Kreis Wesermarsch. 

It eilân ûntstie ein 19e iuw by de wetterskieding yn de [[Waadsee]] tusken de mûningen fan de [[Jade (rivier)|Jade]] en de [[Wezer]], foar it skiereilân [[Bûtjadingen]]. Yn 1903 besloech it eilân tsien hektare. Sûnt dy tiid groeide it eilân fierder:
* 1913: 13 ha
* 1924: 23 ha
* 1932: 38 ha
* 2006: 75 ha
Dat Mellum sa hurd groeit hat te krijen mei sterke seestreamen dy't sân tsjin it eilân triuwe. 

Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] stie der loftôfwargeskut op it eilân mei in ringdyk rûnom. De ringdyk omslacht fjouwer hektare. De ringdyk hat [[bunker]]oerbliuwsels en in hûs foar de natoerbeskerming.

It eilân bestiet út kwelderlân en dunen, binnen de lytse ringdyk waakse noch wat beammen. Op it eilân briede goed tritich fûgelsoarten (2010). Dêrneist binne de seehûn en de [[boskmûs]] fêste bewenners fan it eilân.

== Keppeling om utens ==
{{CommonsLyts}}
*[http://www.mellumrat.de/index.htm Webside fan de ''Mellumrat'' (Mellumried)], feriening foar natoerbeskerming en ûndersyk ta beskerming fan it eilân

{{koördinaten|53_43_16_N_8_8_58_E_type:isle_region:DE-NI|53° 43' 16″ N, 8° 8' 58″ E}}
{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Eastfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Eilân yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>1yu28r9s1u89v07tkse9tx5295vyw4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rottumereach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34989</id>
    <revision>
      <id>1239628</id>
      <parentid>1175787</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6273" sha1="01y19l2o6gtkvakd3eqvalrupxrb3jx" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Rottumeroog_Rottumerplaat_6.53663E_53.54001N.jpg|thumb|right|250px|&lt;small&gt;Rottumereach (twadde fan rjochts)&lt;/small&gt;]]
[[Ofbyld:Rottum-natuur-OpenTopo.jpg|thumb|250px|Topografyske kaart fan Rottumerplaat en Rottumereach, desimber 2014]]
[[Ofbyld:R-oog Noordstrand oostrichting.JPG|thumb|250px|''Noardstrân Rottumereach'', septimber 2010]]
[[Ofbyld:Rottumeroog bij kaap.JPG|thumb|250px|&lt;small&gt;''Sicht op de âlde kearn fan Rottumereach fanôf it nije plak fan de kaap''.&lt;/small&gt;]]
'''Rottumereach''' is in ûnbewenne [[Grinslân]]sk waadeilân dat ek wol oantsjutten wurdt mei ''Rottum''. It heart ta de gemeente [[Iemsmûn]]. De namme Rottumereach betsjut: Eilân (each) fan [[Rottum (Iemsmûn)|Rottum]]. It eilân wie nammentlik ea foar twa tredde yn besit fan it destiidske [[kleaster Sint Juliana]] yn dat doarp.

Yn it noarden grinzet it oan de [[Noardsee]] en yn it suden oan de [[Waadsee]]. Yn it westen leit [[Rottumerplaat]] en yn it easten [[Borkum]]. It eilân is, mei Rottumerplaat en de [[Suderdúntsjes]] (in lyts resteilantsje besuden Rottumereach), beskerme natoergebiet en falt ûnder de strangste wetlike bepalingen fan de [[Natoerbeskermingswet]] (kêst 17). Rottumereach en Rottumerplaat wurde beide beheard troch [[Rykswettersteat]], [[Steatsboskbehear]] en it Ministearje fan Lânbou, Natoerbehear en Fiedselkwaliteit. De eilannen binne net frij tagonklik en simmers wurde Rottumereach en Rottumerplaat bewenne troch fûgelwachters. Yn it foar- en neijier wurdt in beheint tal ekskurzjes organisearre nei Rottumereach út [[Noardpoldersyl]] wei.

Op it eilân stiet in âlde, út [[1883]] stamjende [[jitizer]]en [[Kaap (beaken)|kaap]], dy't ea as beaken foar seefarders tsjinst dien hat. De wyls nutteleas wurden en yn ferfal rekke kaap waard yn [[1986]] erkend as [[ryksmonumint]], waard 1989 ôfbrutsen, op de fêste wâl folslein restaurearre, wer nei Rottumereach transportearre en yn 1990 op it âlde stee wer opboud.

== Skiednis ==
Yn [[1738]] waard it eilân kocht troch de Steaten fan Grinslân, benammen omdat it as beskerming tsjin it oprdriuwen fan de weagen tsjin de kust sjoen waard en it partikuliere behear te winskjen oerliet. It ûnderhâld gie nei ferrin fan tiid oer nei it Ryk. Der waard in ''strânwarder'' oansteld dy't op it eilân wenne en de titel ''foud'' krige.

Meidat ''it Skyl'', de slinke tusken Rottumereach en [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]], him yn de rin fan de tiid ferlei, ferhuze ek it eilân hieltiten mear nei it easten ta. De wenning fan de foud is dan ek meardere kearen fersetten. De ferpleatsing fan de eilannen kin yllustrearre wurde troch it feit dat it eilân Rottumerplaat yn 2008 ûngefear op it plak leit dêr't Rottumereach sa'n twahûndert jier ferlyn lei.

De lêste foud, Jan Toxopeus, ferliet it eilân yn [[1965]]. Fan dat momint ôf wie it ûnbewenne en waard troch Rykswettersteat ûnderhâld dien om ôfslach fan it eilân te kearen. Dit ûnderhâld bestie benammen út it delsetten fan [[riishout]]skermen en it poatsjen fan [[helmgers]], krektas it setten en underhâlden fan betonnen en stiennen beskermingskonstruksjes op kritike punten. Yn de rin fan de jierren '80 feroare de fyzje fan de oerheid op it gebiet, wat yn 1991 resultearre yn it beslút fan [[Rykswettersteat]] om gjin ûnderhâld mear te dwaan oan it eilân. Dit oan de natoer oerlitten fan it eilân betsjut dat de natoerkrêften de takomst fan it eilân bepale. Der waard ferwachte dat it eilân yn in pear desennia ferdwine soe yn de Iems ten easten fan it eilân. Dit foarútsjoch resultearre yn 1991 yn de besetting fan it eilân troch Hendrik Toxopeus, de soan fan de lêste foud Jan Toxopeus. Troch de diskusjes dy't dêrnei yn de media fierd waarden, waard in behearskplan foar Rottumereach en Rottumerplaat opsteld, wêrby't allinnich oan Rottumereach noch beheind ûnderhâld dien wurde soe. Op Rottumerplaat bleau it wurk beheind ta it oprêden fan oanspielde rommel. Anno 2010 liket it dêrop dat it eilân net yn de [[Iems]] te lâne komme sil. It docht nammentlik bliken dat it fuortspielde sân fan de westkant him deljout oan de eastkant en oarsom bart dat ek. Itselde proses wurdt sjoen by Rottumerplaat, [[Simenssân]] en [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].&lt;ref&gt;Persoanlike meidieling fan de Steatsboskbehearder fan Rottumereach oan meidogger Drewes op 8 septimber 2010&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Rottumeroogpanorama.png|thumb|800px|&lt;small&gt;Trije boppe elkoar montearde panoramafoto's fan Rottumereach út respektivelik 1970, 1985 en 1998. Alle foto's binne makke út it observaasjetuorke wei fan de âlde (wyls sloopte) foudswente op Rottumereach. Goed is noch te sjen hoe't de foarm fan it eilân yn de rin fan de jierren feroaret. De metalen konstruksje is in [[Kaap (skipsbeaken)|kaap]].&lt;/small&gt;]]

Yn [[1998]] hat der in soad dúnôfslach west oan de noardwestside fan it eilân. Om it hûs fan de lêste foud net in proai fan de weagen wurde te litten is oan 'e ein fan it jier it âlde foudshûs ôfbrutsen troch Rykswettersteat. As ferfangende behuzing binne in oantal keten delsetten. Ek de kaap, in gesichtsbepalend kenmerk fan it eilân, is koart dêrnei, yn it neijier fan 1999, 150 meter súdoan fersetten omdat er troch alle dúnôfslach hast op it strân komd wie te stean. Om skea oan de kwetsbere natoer foar te kommen is dêrby in omwei fan sa'n twa kilometer makke. Ek it fûgelwachtershûs op Rottumereach is wyls ôfbrutsen.

Mei trochdat it ûnderhâld, dêr't nei de besetting fan it eilân wer mei útein set wie, neat úthelle hie tsjin de grutte ôfslach oan de ein fan de jierren '90, is yn 2002 besluten om ek op Rottumereach allinnich noch twaris jiers de oanspielde rommel op te rêden. Dit skjinmeitsjen wurdt dien troch frijwilligers ûnder lieding fan in meiwurker fan Rykswettersteat. Dêrneist wurde by inkele lytse slinken om it oanlânjen folgje te kinnen prikken setten.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.xs4all.nl/~asz00418 Stichting Freonen fan Rottumereach en Rottumerplaat]
* &lt;References/&gt;
}}
{{Koördinaten|53_32_26_N_06_34_50_E_type:isle_region:NL| 53° 32' NB,  6° 35' EL}}

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Rottum (eilân)]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Westfrysk eilân (Grinslân)]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>01y19l2o6gtkvakd3eqvalrupxrb3jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Huizerhoef</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35553</id>
    <revision>
      <id>1239654</id>
      <parentid>969625</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="f9inm5ehxv0pnqqbbov2l7lioiqh0h0" xml:space="preserve">De '''Huizerhoef''' is in keunstmjittich eilân yn de [[Goaimar]], by de [[Stichtse Brêge]]. 

It eilantsje, yn de foarm fan in hoefizer, is ûnbewenne. Op it eilân sit in grutte koloanje [[kob]]ben, dy't yn 2004 sa'n 2200 nêsten telde.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.sovon.nl/pdf/pn_Noord_Holland_200701.pdf Nijs út de provinsje Noard-Hollân, ''LSB Noord-Holland 2006''] 
}}

{{Koördinaten|52_18_23_N_5_17_34_E_type:island_zoom:14_region:NL|52° 18' NB, 5° 17' EL}}

[[Kategory:Huizen]]
[[Kategory:Eilân yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>f9inm5ehxv0pnqqbbov2l7lioiqh0h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annette Barlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44486</id>
    <revision>
      <id>1239598</id>
      <parentid>1213336</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T19:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Doetiid</comment>
      <origin>1239598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="ef7sejdt5p1gk0y4gpzd5wxyriqgai3" xml:space="preserve">{{Ynfoboks akteur
| ôfbylding                    = Annette Barlo.jpg
| ôfbyldingstekst              = ''Annette Barlo (2011)''
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Annette Barlo
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[8 novimber]] [[1974]]
| berteplak                    = [[Bunnik (gemeente)|Bunnik]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| regionale identiteit         = 
| etnisiteit                   = 
| jierren aktyf                = [[1987]]-
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Annette Barlo''' ([[Bunnik (gemeente)|Bunnik]], [[8 novimber]] [[1974]]) is in [[Nederlân]]ske [[akteur|aktrise]] en [[presintator|presintatrise]]. Hja troude op 24 desimber 2010 op [[It Amelân]] mei tf-produsint [[Frank Timmer]], wennet yn [[Baarn]] en hat mei him twa bern.

Op 14-jierrige leeftiid wie hja al te sjen yn it [[KRO]] programma ''Platzak''. Letter spile se tsien jier lang de rol fan Anna van Vliet-Bol yn de telefyzjerige ''Oppassen!!!'' fan de [[VARA]]. Oant septimber 2012 wurke Barlo foar it Utertske omropbedriuw [[RTV Utrecht]], dêr't se op &quot;Regio TV Utrecht&quot; inkele dagen yn de wike it nijsmagazine ''[[U Vandaag]]'' presintearre. Op 21 maaie 2010 makke se har ''[[Goede tijden, slechte tijden|GTST]]''-debút as fysioterapeute Lies de Weerdt. Fan maitiid 2010 oant 2013 hie Barlo in fêste rol yn de deiske KRO Jeugdrige VRijland.

Foar de aksje fan Pink Ribbon (rôze lint) fan [[Marlies Dekkers]] tsjin boarstkanker ûntwurp Annette in rôze bh wêrfan de opbringst te'n goede kaam oan Pink Ribbon. Yn 2010 die se mei oan de VVV-promoasje foar It Amelân.

== Programma's ==
* ''Platzak'' (KRO)
* ''Oppassen!!!'' (VARA)
* ''Nederlandse Top 40'' (Rabo Top 40) ([[RTL 5]])
* ''12 steden, 13 ongelukken (VARA)
* ''Wereldwensen'' ([[NCRV]])
* ''Jos op 1'' (NCRV)
* ''Worldwide'' ([[Fox 8]])
* ''Jimmy Hoppershow'' ([[BNN]])
* ''Splits'' (Fox 8)
* ''Betrapt!''
* ''Hij en Julia'' ([[NET 5]])
* ''Sponsor Bingo Break''
* ''V&amp;D TV'' ([[SBS 6]])
* ''I Feel Good'' (SBS 6)
* ''Lava'' (Regio TV Utrecht)
* ''U Vandaag'' (Regio TV Utrecht)
* ''Goede tijden, slechte tijden'' ([[RTL 4]]) - Lies de Weerdt (gastrol, 2009)
* ''VRijland'' - Karin Jaspers (fêste rol, 2010-2013)
* ''Verborgen Gebreken'' (dramarige) - Margriet van Buuren (ôfl. ''Improvisatie'', 2011)
* ''De Spa'' - Tess Molenaar (2017-2018)
* ''Flikken Maastricht'' - Frou Peters (2020)
* ''The Passion 2023'' - Dissipel (2023)

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
* [http://www.annettebarlo.nl Offisjele site fan Annette Barlo]
* [http://www.rtl.nl/(/actueel/rtlnieuws/entertainment/)/components/actueel/rtlnieuws/2009/02_februari/23/entertainment/0223_1700_barlo_wordt_gtst.xml Annette Barlo yn Goede Tijden Slechte Tijden]
{{Commonscat|Annette Barlo}}
}}

{{DEFAULTSORT:Barlo, Annette}}
[[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1974]]</text>
      <sha1>ef7sejdt5p1gk0y4gpzd5wxyriqgai3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gweal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51368</id>
    <revision>
      <id>1239659</id>
      <parentid>870553</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1116" sha1="248csaqdmsuzlok8x734byy6ut3rlbf" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Gweal - geograph.org.uk - 1959319.jpg|thumb|Gweal, sjoen fan [[Bryher]] ôf (2010)'']]
'''Gweal''' is ien fan de lytsere, ûnbewenne [[Scilly-eilannen]], in eilannegroep sa'n 45 km foar de kust fan [[Cornwall]] yn it [[Feriene Keninkryk]].

Gweal ([[Kornysk]]: ''Gwithial'') leit yn it noardwesten fan de Scilly-eilannnen, sa'n 250 m. bewesten [[Bryher]]. It heechste punt fan it eilân leit 29 m. boppe de seespegel.&lt;ref&gt;United Kingdom Hydrographic Office Admiralty Chart #34: Isles of Scilly (1:25.000), Taunton, 2001&lt;/ref&gt; Gweal is it grutste eilân fan de [[Norrard Rocks]], in samling rotseilannen dy't om harren bysûndere [[natoerwearde]] oanwiisd is as in ''Site of Special Scientific Interest (SSSI)''.&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.english-nature.org.uk/citation/citation_photo/1001870.pdf Natural England - Norrard Rocks SSSI Citation] &lt;small&gt;(30 augustus 2007)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references /&gt;
}}

{{Koördinaten|49_57_12_N_6_22_12_W_type:island_region:GB|49° 57,2' N &amp;nbsp; 6° 22,2' W}}

[[Kategory:Scilly-eilannen]]
[[Kategory:Britske Eilannen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>248csaqdmsuzlok8x734byy6ut3rlbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heard en de McDonaldeilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54135</id>
    <revision>
      <id>1239656</id>
      <parentid>1208939</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1239656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="qrzkxs7nl2prwmooi23f3gx8f673imp" xml:space="preserve">{{Oerseesk gebietsdiel
|namme = Heard en de McDonaldeilannen &lt;br&gt;&lt;small&gt;''Heard Island and the McDonald Islands''&lt;/small&gt;
|flagge = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|125px]]
|wapen = [[Ofbyld:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|60px]]
|biedwurd = [[Ingelsk]]: '''''Australia''''' (&quot;Austraalje&quot;) &lt;br&gt;&lt;small&gt;Heard en de McDonaldeilannen, dy't ûnbewenne binne, fiere de flagge, it wapen en it biedwurd fan Austraalje.&lt;/small&gt;
|lânkaart = [[Ofbyld:Kerguelen-Location.JPG|200px]]
|gebietsdiel fan = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]
|pol. status = [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern territoarium]]
|haadstêd = n.f.t.
|offisjele taal = [[Ingelsk]]
|ynwennertal = ― &lt;small&gt;(ûnbewenne)&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens = 0 / km²
|oerflak = 368 km² 
|muntienheid = n.f.t.
|tiidsône = [[UTC]]+5
|tillefoan = n.f.t.
|ynternetekstinsje = n.f.t.
|webside = n.f.t.
}}
'''Heard en de McDonaldeilannen''' ([[Ingelsk]]: ''Heard Island and the McDonald Islands'', ôfkoarte ta '''HIMI''') binne in [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern territoarium]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dat ûnder direkt bestjoer stiet fan it Australyske federale regear. It territoarium bestiet út in ûnherberchsume subantarktyske [[arsjipel|eilannekloft]], op 'e grins fan 'e [[Yndyske Oseaan]] en de [[Súdlike Oseaan]]. Der wennet gjin minske, behalven út en troch guon [[wittenskip]]pers. De eilannen hawwe mei-inoar in oerflak fan 368 km².
[[Ofbyld:Heard Island and McDonald Islands-CIA WFB Map.png|thumb|left|200px|Lânkaart fan Heard en de McDonaldeilannen.]]

De eilannen lizze op it [[Kerguëlenplato]], op 53°00′ suderbreedte by 73°30′ easterlingte, wat deselde breedtegraad is as it [[Súd-Amearika|Súdamerikaanske]] [[Fjoerlân]] en deselde lingtegraad as de [[Yndia]]aske stêd [[Bombay (stêd)|Bombay]]. De ôfstân ta [[Perth]], yn [[West-Austraalje]], bedraacht 4.099 km, en dy ta [[Antarktika]] 1.630 km. De neiste lânmassa wurdt foarme troch de [[Kerguëlen]], in ûnbewenne [[Frankryk|Frânske]] eilannegroep, dy't 450 km nei it noardwesten ta leit. Heard en de McDonaldeilannen binne sadwaande ien fan 'e meast ôfhandige plakken op 'e wrâld. 

== Geology ==
[[Ofbyld:Heard Island.jpg|thumb|left|250px|In satellytfoto fan it eilân [[Heard (eilân)|Heard]], mei yn 'e midden de 2.745 m hege [[Mawson Peak]]-[[fulkaan]].|alt=]]
[[Geology]]sk bestiet de arsjipel út [[stjurringsstientme]]. De [[fulkaan|fulkanen]] dy't de eilannen foarme hawwe, lizze net op in [[Tektonyk|plaatgrins]]; de grinzen fan 'e [[Antarktyske plaat]] mei de [[Afrikaanske plaat|Afrikaanske]] en [[Australyske plaat|Australyske platen]] lizze hûnderten kilometers noardliker. Wierskynlik binne de eilannen ûntstien troch in [[hotspot (geology)|hotspot]]. It heechste punt is de aktive fulkaan [[Mawson Peak]], mei in hichte fan 2.745 m, op it eilân [[Heard (eilân)|Heard]], dy't ek wol &quot;Big Ben&quot; neamd wurdt. Dat is mei-iens ek de heechste berch fan Austraalje, 517 m heger as de [[Mount Kosciuszko]], de heechste top op it Australyske fêstelân. De fulkaan op it eilân [[McDonald (eilân)|McDonald]] is, nei't er sa'n 75.000 jier sliept hat, yn [[1992]] wer aktyf wurden en is sûnt ferskate kearen útbarst.

== Skiednis ==
Oant healwei de 1850-er jierren binne der gjin ferslaggen fan minsklike besiken oan Heard en de McDonaldeilannen. Peter Kemp, in [[Grut-Brittanje|Britske]] [[seehûn]]ejager, is de earste dêr't fan tocht wurdt dat er de eilannen waarnommen en op 'e kaart set hat. Dat wie op [[27 novimber]] [[1833]] doe't er ûnderweis wie fan 'e [[Kerguëlen]] nei [[Antarktika]].

De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] seehûnejager kaptein [[John Heard]], oan board fan 'e ''Oriental'', waard de eilannen op [[25 novimber]] [[1853]] gewaar. Hy rapportearre syn ûntdekking in moanne letter en ferneamde it eilân nei himsels. Kaptein [[William McDonald (kaptein)|William McDonald]] ûntdiek seis wike letter, op [[4 jannewaris]] [[1854]], de relatyf deunby leine [[McDonaldeilannen]].
[[Ofbyld:Sea-Elephant Fishery 2 bis.jpg|thumb|left|280px|De ferwurking fan [[see-oaljefanten]] op it eilân [[Heard (eilân)|Heard]], yn 'e [[njoggentjinde iuw]].]]

Earst yn maart [[1855]] giene seehûnejagers, laat fan de [[FSA|Amerikaanske]] kaptein [[Erasmus Darwin Rogers]], op Heard oan lân op in plak dat Oil Barrel Point neamd wurdt. Yn it tiidrek fan [[1855]] oant [[1880]], doe't dêr op [[see-oaljefant]]en jage waard, holden in stikmannich Amerikanen in jier of langer ûnder abominabele omstannichheden yn stjonkende hutten by Oil Barrel Point ta. Op it hichtepunt húsmannen dêr 200 minsken om. Tsjin [[1880]] wie it grutste part fan 'e see-oaljefantekoloanje útrûge en waard it eilân ferlitten. Totaal waarden der yn dy snuorje goed 100.000 fetten robbe-oalje produsearre. 

Yn 'e omkriten fan 'e eilannen lizze in stikmannich skipswrakken. Ek is der in ferrinneweare gebou fan John Heard syn robbeferwurkingsstasjon oer by Atlas Cove. De earste lâning op it eilân McDonald waard, foarsafier bekend, útfierd mei in [[helikopter]] troch de Australyske [[wittenskip]]pers Grahame Budd en Hugh Thelander, op [[12 febrewaris]] [[1971]].&lt;ref&gt;http://www.cerchi.net/destinations/2002_sioe/sioe_himi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/display_name.cfm?gaz_id=2177&lt;/ref&gt;

Yn [[1947]] waarden de eilannen troch it [[Feriene Keninkryk]] oerdroegen oan Austraalje.&lt;ref&gt;&quot;CIA World Factbook&quot;&lt;/ref&gt; De Heard en McDonaldeilannen steane sûnt [[1997]] op 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan 'e [[UNESCO]]. De reden dêrfoar is dat de eilannegroep de iennichste Subantarktyske fulkanyske aktiviteit hat dêr't geomorfologyske prosessen en glasiale dynamika oanskôge wurde kinne. De [[floara]] en [[fauna]] is der spesifyk, sûnder ynfloeden fan bûten de arsjipel.

==Keppelings om utens==
* {{en}}[http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=577 UNESCO-side mei ynformaasje oer de Heard en McDonaldeilanden]
* {{en}}[http://www.travel-images.com/heard-mcdonald.html Heard en McDonaldeilanden - Foto's]

{{boarnen|boarnefernijing=
'''refererinsjes''':&lt;br&gt;
&lt;references/&gt;
'''boarnen''':&lt;br&gt;
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Heard_Island_and_McDonald_Islands ''Notes'', ''References'' en ''Further reading'', op dizze side].
}}

{{Austraalje}}

{{Koördinaten|53_06_0_S_72_31_0_E_type:isle_region:AU|53° 06' SB 72° 31' EL}}

[[Kategory:Heard en de McDonaldeilannen| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Austraalje]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Antarktika]]
[[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Austraalje]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Austraalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>qrzkxs7nl2prwmooi23f3gx8f673imp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kermadeceilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54160</id>
    <revision>
      <id>1239661</id>
      <parentid>1212685</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T02:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Floara */ kt</comment>
      <origin>1239661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="6g2jb9bm9vhpyvmh89fmpseaehhv12a" xml:space="preserve">[[Ofbyld:LocationKermadecIslands.PNG|thumb|260px|Plak fan de Kermadeceilannen]]
[[Ofbyld:Karta NZ Kermadec isl.PNG|thumb]]

De '''Kermadeceilanden''' ([[Ingelsk]]: ''Kermadec Islands'') binne in [[fulkaan|fulkanyske]] [[eilannekloft]] yn de [[Grutte Oseaan]], yn [[Polyneezje]], dy't sûnt [[1887]] by [[Nij-Seelân]] hearre. De Kermadeceilannen lizze sa'n 900 km noardeastlik fan it [[Noardereilân fan Nij-Seelân]] en op likernôch deselde ôfstân súdwestlik fan [[Tonga]]. 

==Geografy en klimaat==
It totale oerflak fan de eilannen is 33.08 km². Sy wurde net bewenne, útsein it sûnt [[1937]] foarfêst bemanne '''Raouleilân Stasjon''', it meast noardlike meteorolgysk- en radiostasjon fan Nij-Seelân. &lt;br /&gt;
De Kermadeceilannen hawwe in [[subtropysk klimaat]]: dêr falt sa'n 1500 mm rein it jier en de trochsneed moannetemperatuer fan febrewaris is 22.4&amp;nbsp;°C en yn augustus 16.0&amp;nbsp;°C.

== Geology ==
De Kermadeceilannen binne fulkanyske eilannen, dy't op de [[Kermadecrêch]] lizze. Dy ûntstie, tegearre mei de [[Kermadectrôch]], dy't by de ''Galatheadjipte'' wol 9994 meter djip is, troch de [[subduksje]] fan de [[Pasifyske plaat]] ûnder de [[Australyske plaat|Yndysk- Australyske plaat]]. De subduksje rint fan Tonga oant Nij-Seelân.
Op [[Raouleilân]] en [[Curtiseilân]] binne aktive [[fulkaan|fulkanen]], op de oare eilannen allinne sliepende erodearre oerbliuwsels fan fulkanenan.

== Skiednis ==
De Kermadeceilannen waarden tusken de [[10e iuw]] en de [[14e iuw]] kolonisearre troch de [[Austronezyske talen|Austronezyske]] Lapitapottebakkers, dy't út Súdeast-Aazje wei oer [[Nij-Guineä]] en [[Melaneezje]] nei [[Polyneezje]] kaam wienen. Doe't de Europeanen laat fan [[Jean-Michel Huon de Kermadec]] yn [[1791]] (nei wa't de eilannen ferneamd binne) dêr oankamen, wienen sy ûnbewenne. Europeanen bewennen de Kermadeceilannen oant [[1937]], dêrnei bleau allinnich it ''Raouleilân Stasjon'' oer.&lt;br /&gt;
Op [[16 maaie]] [[2006]] waarden de Kermadeceilannen rekke troch in [[ierdskodding]] mei in krêft fan 7.6 op de [[skaal fan Richter]]; op [[7 july]] [[2011]] wie der in skodding fan 7.8 op de skaal fan Richter.

== Floara ==
De Kermadeceilannen hawwe in grut ferskaak oan plantesoarten, ûnder oaren 113 lânseigen fetplantsoarten, sa'n 52 mossensoarten en fingisoarten. 
[[Raouleilân]] en [[Macauleyeilân]] binne foar it grutste part oerdutsen troch subtropyske [[bosk]]en. 

{{Koördinaten|29_15_28_S_177_54_28_W_type:isle|29° 15' S, 177° 54' W}}

[[Kategory:Kermadeceilannen| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Nij-Seelân]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Oseaanje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1887]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>6g2jb9bm9vhpyvmh89fmpseaehhv12a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prins Karls Forlân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54246</id>
    <revision>
      <id>1239633</id>
      <parentid>1175907</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="freew8mtqectx658e1tf28f9jnzs1p1" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Russia - Spitsbergen - Prins Karls Forland.PNG|thumb|250px]]
[[Ofbyld:Prins-karls-forrland pho.jpg|thumb|250px|Noardkant fan Prins Karls Forlân, Spitsbergen]]
'''Prins Karls Forlân''' (as '''Forlandet''') is ien fan de eilannen fan de [[arsjipel]] [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] yn de [[Noardlike Iissee]]. It leit bewesten it eilân Spitsbergen. It ûnbewenne eilân, mei in langte fan 86 km en in oerflak fan 640 km², is part fan it [[Natuerreservaat Forlandet]].

== Skiednis ==
It eilân waard yn [[1596]] troch [[Willem Barentsz]] sjoen. De [[Feriene Keninkryk|Ingelske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[Jonas Poole]] neamde it yn [[1610]] ''Black Point Isle''. Om 1612 hinne waard it eilân oantsjut as ''Prince Charles' Foreland'' (ferneamd nei kening James I fan Ingelân syn soan Charles) troch Ingelske walfiskfarders. De Nederlanners praten fan  it ''Kijneilân'', neamd nei in keapman dy't yn 1612 in hichte beklom, foel, en syn nekke bruts. De Ingelsken bouden in tydlik walfiskstasjon op de noardpunt fan it eilân, ''Fair Foreland'' neamd (no ''Fuglehuken''). Teffens hawwe de [[Pomoaren]] harren spoaren neilitten op it eilân.

== Keppeling om utens ==
{{Commonscat|Prins Karls Forland}}

[[Kategory:Eilân yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>freew8mtqectx658e1tf28f9jnzs1p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardereachsân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55946</id>
    <revision>
      <id>1239631</id>
      <parentid>977614</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="8i4z3qks7zm3s5l7x8oyy3hadey5l9e" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Sunbeenker.png|thumb|225px|De Noardfryske eilannen mei ''Noorderuug Söön'']]
'''Noardereachsân''' ([[Noardfrysk]]: ''Noorderuug Söön'', [[Dútsk]]: ''Norderoogsand'') is in ûnbewenne [[Noardfryske eilannen|Noardfrysk]] eilân. It is it middelste en op ien nei grutste eilân yn it [[Nasjonaal park]] [[Sleeswyk-Holstein]]. It leit westlik fan [[Noardereach]] en [[Pälweerm]] en súdwestlik fan [[Hege (eilân)|Hege]] en wurdt yn it suden troch Rummelloch fan [[Sudereachsân]] skieden. It eilân is sawat 7,5 kilometer lang (noard-súd) en sawat twa kilometer breed.

Sûnt ein jierren njoggentich nimt de mannichte sân ta en wurdt sels grutte [[dún]]foarming merkbiten. Sa ûntstiet der in nij eilân. Yn 2012 hiene de dunen al in hichte fan fjouwer meter berikt. It oerflak fan it eilân wurdt skat op 34 hektare. Der binne al 50 ferskate plantesoarten teld, ek komme der in soad seefûgels. &lt;ref&gt; [http://www.welingelichtekringen.nl/wetenschap/121034/nieuw-eiland-ontstaan-voor-duitse-kust.html “Nieuw eiland ontstaat voor Duitse kust”, 11 jannewaris 2013]&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=	
&lt;references/&gt;
}}

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Dútsk Noardfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Eilân yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>8i4z3qks7zm3s5l7x8oyy3hadey5l9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sudereachsân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55948</id>
    <revision>
      <id>1239634</id>
      <parentid>976450</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="65ip3l4adruvue07zmavbqhiozd6e64" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Süderoogsand.png|thumb|right|220px|[[NASA]]-[[satellyt]] byld mei rjochts boppeyn Sudereachsân]]
'''Sudereachsân''' ([[Noardfrysk]]: ''Saruug Söön'') is in ûnbewenne [[Noardfryske eilannen|Noardfryk]] eilân. It leit súdwestlik fan [[Sudereach]] en [[Pälweerm]] en noardwestlik fan [[Westerhever]] yn [[Eiderstedt]]. It wurdt in it noarden troch Rummelloch fan [[Noardereachsân]] skieden, wurdt yn it suden begrinzge troch [[Heverstrom]] en is 7 kilometer lang (noard-súd) en hat in maksimale breedte fan 4 kilometer. It eilân hat in oerflak fan sawat 15 km². Troch sânferstowing skowt it eilân ta 30 sintimeter it jier op nei it easten.

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Dútsk Noardfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Eilân yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>65ip3l4adruvue07zmavbqhiozd6e64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uthörn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56001</id>
    <revision>
      <id>1239626</id>
      <parentid>963408</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Natuerbeskerming */ kt</comment>
      <origin>1239626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1605" sha1="eny44x9ow2ejvk1wa6h4tkpf62i42y3" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Sylt Uthörn HDR.jpg|thumb|right|300px|Uthörn, besjoen fan de súdkust fan Königshafen ôf]]
'''Uthörn''' is in lyts ûnbewenne [[Noardfryske eilannen|Noardfrysk eilân]]. It eilân leit tichteby [[Sylt]] en is it twadde meast noardlike eilân fan [[Dútslân]]. Uthörn heart ta de Sylter gemeente [[List (Sylt)|List]].

== Geografy ==
It eilân leit yn de Königshafen, in baai oan de eastkant fan it eilân Sylt. It leit yn it noarden fan gemeente List en in kilometer besuden it skiereilân [[Ellebogen (Sylt)|Ellebogen]], it noardlikste puntsje fan Dútslân.

Uthörn is 780 meter lang, oant 240 meter breed en hat in oerflak fan goed 13 hektare. It eilân is relatyf jong; it is ûntstien út in [[sânplaat]]. Troch sânferstowings fan de Sylter [[dún|kustdunen]] ôf is Uthörn útgroeid ta in hichte fan 4,10 meter boppe de seespegel en wurdt by floed net oerstreamd. Der wurdt ferwachte dat it eilân yn ‘e takomst fierder groeie sil. Earder waard Uthörn allinne mar bedutsen mei pioniersplanten dy’t typysk binne foar de [[Noardsee]]kust, lykas it [[plomreid]].

== Natuerbeskerming ==
Uthörn leit mar in pear meter fan it eilân Sylt ôf, troch de ûndjippe [[Waadsee]] kin rinnend it eilân berikt wurde. It eilân is in bried- en rêstplak foar seefûgels, it is oantsjutten as in fûgelreservaat en mei dêrmei ek net samar betrêde wurde. Boppedat leit it yn it [[Nasjonaal park]] [[Sleeswyk-Holstein]].

{{Fryske eilannen}}

[[Kategory:Dútsk Noardfrysk eilân]]
[[Kategory:Eilân yn de Noardsee]]
[[Kategory:Eilân yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>eny44x9ow2ejvk1wa6h4tkpf62i42y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richland (Washington)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63395</id>
    <revision>
      <id>1239603</id>
      <parentid>1222709</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T21:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bekende bewenners */ [[]]</comment>
      <origin>1239603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8426" sha1="m15u9g81tq7mgpcer8l9lk8tqjq7a1q" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Richland
| ôfbylding                   = Benton County Washington Incorporated and Unincorporated areas Richland Highlighted.svg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = 48.058  &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 92,51 km²
| befolkingstichtens          = 519,5 / km²
| stêdekloft                  = Tri Cities: 268.243
| hichte                    = 117 m
| lân                       = [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Washington (steat)|Washington]]. 
| bestjoerlike ienheid 2      = County
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Benton County (Washington)|Benton County]] 
| boargemaster               =  John Fox
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   =  1905
| postkoade                 =  99352, 99353, 99354
| tiidsône                  = Pacific (PST) [[UTC]]-8
| simmertiid                = UTC-7
| koördinaten               = 
| webside                   = [http://www.ci.richland.wa.us/ www.ci.richland.wa.us]
}}
[[File:Richland WA From Beaver Mountain.jpg|left|thumb|Richland sjoen fanôf Badger Mountain]]
'''Richland''' is in stêd yn [[Benton County (Washington)|Benton County]] yn de Amerikaanske [[steat]] [[Washington (steat)|Washington]].  Neffens de folkstelling fan 2010 hie de stêd 48.058 ynwenners en op 1 april 2013 neffens in rûzing wenne der 51.150 minsken.
De stêd is in part en de lytste stêd fan stêdekloft de [[Trije Stêden (Washington)|Trije Stêden]]. It is ek it thús fan de [[Hanford Nukleêre Reservaat]]. De stêd leit oan de rivier de [[Kolumbia (rivier)|Kolumbia]].

==Skiednis==
Foar iuwen lang lei it doarpke ''Chemna'' oan de mûning fan de rivier de [[Yakima (rivier)|Yakima]] yn de Kolumbia. [[Yndianen|Yndiaanske]] stammen lykas de [[Yakama]], [[Wanapum (yndianen)|Wanapum]] en [[Walla Walla (yndianen)|Walla Walla]] kamen hjir om salm te fiskjen.
Op 17 oktober 1805 kaam de Lewis en Clark Ekspedysje hjir oan.

Yn 1904 kochten W.R.Amon en syn soan 900 bunder lân en stelden in plak foar oan de noardwâl fan de rivier de Yakima en ûntjouwe in nije stêd dêr. It waard goedkart en it plak waard ''Richland'' neamd, nei ''Nelson Rich'', in ôffurdige fan de steat en lân ûntjouwer. Op 28 april 1910 waard it plak offisjeel in gemeente (''incorporated''), mar as ''Fourth Class City''. It wie eins noch in doarp, mar mei in eigen bestjoer.

[[File:Richland Washington.jpg|thumb|right|Richland yn de iere dagen fan it Hanford projekt]]
Richland bleau in lytse [[lânbou]] mienskip oant it Amerikaanske leger  1660 km² lân oankocht oan de Kolumbia benoarden de stêd. Hjir waard it ''Hanford Projekt'' úteinset yn it ramt fan it [[Manhattan Projekt]]. 300 ynwenners fan Richland, lykas de gânse doarpen [[Hanford (Washington)|Hanford]] en [[White Bluffs (Washington)|White Bluffs]] moasten ferhûzje. De stêd ûntjoech himsels ta in sliepstêd fan wurkers op it projekt. De befolking ûntjoech him fan 300 minsken yn july fan 1943 oant 25.000 oan it ein fan de [[Twadde Wrâldkriich]] yn augustus 1945. Al it lân en gebouwen yn de stêd wiene yn besit fan de oerheid. Hûzen waarden tawiisd en hier waard ôfnommen. Famyljes waarden inkele of dûbele hûzen tawiisd en inkele persoanen krigen aparteminten of barakken. Al needsaaklik guod, fan fergees bus ferfier oant ljochtlampkes waarden jûn, beamkes op de hiemen waarden plante troch de oerheid. Yn 1954 waard Harold Orlando Monson keazen ta boargemaster en hy strúnde oan by de oerheid foar it mooglik meitsjen foar privee eigendom fan wentes yn de stêd. In soad minsken woene sels hûzen keapje en giene nei buorplakken, lykas [[West Richland (Washington)|West Richland]] of [[Kennewick (Washington)|Kennewick]].
It grutste part fan de stêd wie ûntjûn troch de [[Army Corps of Engineers]] en in soad strjitten binne ferneamd nei bekende yngenieurs. De soarten hûzen dy spesjaal gearstald en ûntwurpen wiene waarden ''alfabet hûzen'' neamt, ôfhingjend fan it tipe hûs. Dit unyk ûntwerp hat it makke, sadat in part fan de stêd registrearre stiet by it ''National register of Historic Places'' yn 2005.

Yn de [[Kâlde Kriich]] waard in [[plutoanium]] reaktor boud op ''Hanford'', sa't mear wurkers oanluts. 

Yn 1957 waarden de wentes ferkocht troch de oerheid en boargers koene no de wentes sels keapje. Nije stikken lân benoarden de stêd waarden ûntjûn foar stêdsútwreiding. 
Yn 1958 krige Richland offisjeel stêdsrjochten en waard in ''First Class City'', in regearjende stêd.

Neidat de lêste produksje reaktor sletten wie yn 1987, ''Hanford'' moast skjin makke wurde nei fersmoarging fan de kearn reaktoren. In soad ynwenners fan Richland binne wurksum mei it skjinmeitsjen fan it mêd.

==Ekonomy==
[[File:Richlandcityhall.JPG|thumb|right|Richland Stêdhûs.]]
[[File:Community center1.jpg|thumb|left|Mienskips sintrum, Richland.]] 
Nei de Twadde Wrâldkriich bleau Richland it mulpunt fan produksje en ûndersyk fan [[Nukleêre enerzjy|kearn enerzjy]] en de dêrmei besibbe technology.
Sûnt 1965 is it ''Pacific Northwest National Laboratory'' yn de stêd. Ferskate lytsere ''high technology'' bedriuwen hawwe harren thús ek yn de stêd. Oare bedriuwen lykas [[Lockheed Martin]], ''Battelle Memorial Institute'', ''Bechtel National Inc.'', ''Energy Solutions'', ''Energy Northwest'' hawwe bedriuwen hjir.

De lânbou spilet ek noch hieltyd in wichtige rol foar de ekonomy fan Richland, benammen de wynbou. De stêd leit tusken 2 wichtige wyn produsjearjende kriten, de [[Yakima (rivier) #Yakima Fallei|Yakima Fallei]] bewesten en de krite rûn [[Walla Walla (Washington)|Walla Walla]] ta it easten en ek fuort bûten de stêd binne wynhôven.
In wichtige fiedsel ferwurker, ConAgra/Lamb-Weston, hat in fabryk yn de stêd, wêr't [[Ierdappel|ierdappels]] en oar fiedsel ferwurke wurdt.

De stêd hat in iepenbier skoalle systeem foar it legere en fuortset ûnderwiis.
It ''Columbia Basin Community College'' út Pasco hat in ôftakking yn Richland. De [[Washington State University]] Tri-Cities hat syn haadgebou yn de stêd oan de westwâl fan de Kolumbia.

==Klimaat==
Richland hat in drûch lânklimaat mei in trochsneed wetter delfal fan 193 mm yn it jier. It leit yn ien fan de drûchste geaen fan de steat, om't de [[Cascades]] bergen in reinskaad foarmje. Simmers binne waarm en winters binne mylder as yn oare parten fan eastlik Washington. Snie wol wolris delfalle winterdeis.

==Befolking==
Neffens de folkstelling fan 2010 wennen der 48.058 minsken, 19707 húshâldings, wêrfan 31% bern ûnder 18 hie. De befolkingstichtens wie 519,5 /km². Der wiene 20.976 wentes. Der wennen 87% blanken, 1,4% swarten, 0,8% yndianen, 4,7% Aziaten, 0,1% Pasifysk Eilanners, 2,7% fan oare rassen en 3,2% fan mjukste rassen. Etnysk wie 7,8% fan de befolking ''Hispanic'' of ''Latino''.
De trochsneed âldens wie 39,4 jier. 24,2% wie ûnder 18 jier en 14,6% wie 65 en âlder. Der wennen 49% manlju en 51% froulju.

It trochsneed húshâld ynkommen wie $53.092 en 8,2% libbe ûnder de [[earmoed]] grins.

==Ferkear==
De rykswei Yntersteat 182 rint troch de stêd fanôf de krusing mei ynterstaet 82 justjes bewesten de stêd nei Pasco. 
Steatswei 240 fan Kennewick nei [[Vantage (Washington)|Vantage]].
Richland wurdt betsjinne troch Tri-Cities Airport yn Pasco en Richland Airport.
Ben Fraklin busferfier hat bus rûtes om en troch de stêd.

==Bekende bewenners==
*James F. Albaugh, 2e haad fan [[Boeing]].
*Hope Solo, fuotbalster foar it Amerikaanske frouljusteam.
*[[Sharon Tate]], aktrise, fermoarde troch Charles Manson folgers.

==Keppeling om utens==
*[http://www.ci.richland.wa.us/ Offisjeel webstek Richland]
*[https://www.tricityherald.com/ Tri-City Herald krante]
*[https://www.grll.org Greater Richland Little League Website]
*[http://www.fws.gov/hanfordreach/ Hanford Reach National Monument]
*[https://www.flickr.com/photos/idyllopuspress/collections/72157616543356776/ Hanford Declassified Project Select Photos]
*[https://www.wilsoncenter.org/publication/plutopia-nuclear-families-atomic-cities-and-the-great-soviet-and-american-plutonium# Plutopia: Nuclear Families, Atomic Cities, and the Great Soviet and American Plutonium Disasters]

[[Kategory:Plak yn Washington]]
[[Kategory:Plak yn Benton County (Washington)]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1905]]</text>
      <sha1>m15u9g81tq7mgpcer8l9lk8tqjq7a1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lítla Dímun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66798</id>
    <revision>
      <id>1239630</id>
      <parentid>1124545</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="gxwfnjbpqsyruzagfuugi8r4moeeur8" xml:space="preserve">{{stobbe|eilân}}
[[Ofbyld:Position of Lítla Dímun on Faroe map.png|thumb|250px|Lizzing fan Lítla Dímun]]
'''Lítla Dímun''' is it lytste, en ûnbewenne, eilân fan 'e [[Fêreu-eilannen]] mei in oerflak fan 0,82 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Litla-dimun-photo.jpg|Lítla Dímun
Ofbyld:Lítla.Dímun.4.jpg|Lítla Dímun
&lt;/gallery&gt;

== Keppeling om utens ==
* [http://heima.olivant.fo/%7Eanfinn/ldimun.htm Bylden fan Lítla Dímun]

{{Commonscat|Lítla Dímun}}
{{Fêreu-eilannen}}

[[Kategory:Eilân yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>gxwfnjbpqsyruzagfuugi8r4moeeur8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ashmore- en Cartiereilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67707</id>
    <revision>
      <id>1239657</id>
      <parentid>1193315</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Minskesmokkelproblematyk */ kt</comment>
      <origin>1239657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7710" sha1="749fc5ikezfk59atk98vf5p99ytpm0l" xml:space="preserve">{{Oerseesk gebietsdiel
|namme = Ashmore- en Cartiereilannen &lt;br&gt;&lt;small&gt;''Ashmore and Cartier Islands''&lt;/small&gt;
|flagge = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|125px]]
|wapen = [[Ofbyld:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|60px]]
|biedwurd = [[Ingelsk]]: '''''Australia''''' (&quot;Austraalje&quot;) &lt;br&gt;&lt;small&gt;De Ashmore- en Cartiereilannen, dy't ûnbewenne binne, fiere de flagge, it wapen en it biedwurd fan Austraalje.&lt;/small&gt;
|lânkaart = [[Ofbyld:AshmoreandCartierIslands.png|300px]]
|gebietsdiel fan = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]
|pol. status = [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern&amp;nbsp;territoarium]]&amp;nbsp;&lt;small&gt;(sûnt&amp;nbsp;[[1978]])&lt;/small&gt;
|haadstêd = n.f.t.
|offisjele taal = [[Ingelsk]]
|ynwennertal = ― &lt;small&gt;(ûnbewenne)&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens = 0 / km²
|oerflak = 199,4 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 259,4 ha &lt;small&gt;(allinnich lân)&lt;/small&gt;
|muntienheid = n.f.t.
|tiidsône = [[UTC]]+8
|tillefoan = n.f.t.
|ynternetekstinsje = n.f.t.
|webside = n.f.t.
}}
De '''Ashmore- en Cartiereilannen''' ([[Ingelsk]]: ''Ashmore and Cartier Islands'') binne in [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern territoarium]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dat ûnder direkt bestjoer stiet fan it Australyske federale regear. It territoarium bestiet út in pear ûnbewenne [[eilân|eilantsjes]], eins suver mear [[sânbank]]en, yn 'e [[Timorsee]], healwei tusken Austraalje en [[Yndoneezje]]. De eilannen hawwe mei-inoar in oerflak fan krapoan 200 km², de [[lagune]]s en omlizzende [[territoriale wetters]] ynbegrepen.

==Geografy==
It territoarium fan 'e Ashmore- en Cartiereilannen bestiet út fjouwer [[tropen|tropyske]] eilantsjes dy't mar kwealk boppe de see útkomme, ferdield oer twa ûnderskate [[koraalrif]]fen, mei dêropta de [[lagune]]s binnen dy riffen en de [[territoriale wetters]] fan tolve [[seemyl]] om 'e eilannen hinne. De eilannen lizze yn 'e [[Timorsee]], dy't diel útmakket fan 'e [[Yndyske Oseaan]], sa'n 320 km noardwestlik fan 'e Australyske kust, en 144 km besuden it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Roty (eilân)|Roty]].
[[File:Ashmore Reef2.png|left|thumb|200px|Satellytfoto fan Ashmore Reef.]]

[[Ashmore Reef]], dat yn it [[Yndonezysk]] ''Pulau Pasir'' hjit, en yn it [[Rotineesk]] ''Nusa Solokaek'' (beide kearen &quot;Sâneilân&quot;), hat in oerflak fan 155,4 km². It bestiet út in rif mei twa lagunes en trije eilantsjes binnen it rif. De eilantsjes hawwe de net bot fantasijrike namme [[Westeilân (Ashmore Reef)|Westeilân]], [[Middeleilân (Ashmore Reef)|Middeleilân]] en [[Easteilân (Ashmore Reef)|Easteilân]] krigen. Westeilân hat in oerflak fan 54 ha (0,5 km²), Middeleilân is 93 ha (0,9 km²) grut, en Easteilân mjit 112 ha (1,1 km²). [[Cartier Reef]], likernôch 50 km súdeastlik fan Ashmore Reef, hat in oerflak fan 44,0 km², ynkl. in lagune en it eilân [[Cartier (eilân)|Cartier]]. It eilân, dat in ûnbegroeide sânplaat is, mjit net mear as 0,4 ha (0,004 km²). Mei-inoar hawwe de Ashmore- en Cartiereilannen in kustline fan 74,1 km, metten by de bûtenkant fan 'e riffen lâns. Der binne gjin havens, inkeld ankerplakken op see.
[[File:Hibernia Reef.png|left|thumb|200px|Satellytfoto fan Hibernia Reef.]]

[[Hibernia Reef]], dat 42 km noardeastlik fan Ashmore Reef leit, makket gjin ûnderdiel fan it territoarium út, mar falt ynstee direkt ûnder de steat [[West-Austraalje]]. It hat gjin permanint lân, mar by [[êb]] komt in grut diel fan it rif drûch te lizzen.

==Bestjoer==
De Ashmore- en Cartiereilannen foarmje in ekstern territoarium fan Austraalje, dat ûnder direkt bestjoer fan it Australyske federale regear yn [[Canberra]] falt. Op [[23 july]] [[1931]] waarden de eilannen troch de [[Britske Kroan]] ûnder it gesach fan Austraalje pleatst, mar Austraalje akseptearre it bestjoer oer de eilannen formeel pas op [[10 maaie]] [[1934]], doe't de Wet op de Oanname fan de Ashmore- en Cartiereilannen út [[1933]] fan krêft waard. Yn dy [[wet]] wie regele dat de [[gûverneur]] fan [[West-Austraalje]] foar it nije gebiet ferantwurdlik wêze soe. Dat feroare yn [[july]] [[1938]], doe't de eilannen by it [[Noardlik Territoarium]] kamen te hearren, dat doedestiden ûnder bestjoer fan it Australyske federale regear stie. Doe't it Noardlik Territoarium op [[1 july]] [[1978]] [[selsbestjoer]] krige, behold it federale regear it bestjoer oer de Ashmore- en Cartiereilannen, dat doe sadwaande in aparte bestjoerlike ienheid waard.

Mei't de eilannen yn it tradisjonele [[fiskerij]]gebiet fan Yndonezyske fiskers lizze, dy't dêr al iuwenlang harren berop útoefenje, hâlde guon lju yn Yndoneezje út dat de eilannen eins ta harren lân hearre, en ûnderdiel foarmje fan it regintskip [[Roti Ndao]], fan 'e provinsje fan 'e [[Eastlike Lytse Sûnda-eilannen]]. It Yndonezyske regear liket Austraalje it besit fan 'e eilannen lykwols net aktyf ûntstride te wollen. De oanspraken fan Austraalje stamje út 'e koloniale tiid, doe't de Ashmore- en Cartiereilannen net troch [[Nederlân]] (de eardere koloniale macht yn Yndoneezje) bestjoerd waarden, mar troch [[Grut-Brittanje]] (dat it doe yn Austraalje foar it sizzen hie). Troch in memorandum fan ferstânhâlding tusken de Australyske en Yndonezyske regearings kinne Yndonezyske fiskerslju ûnder betingsten harren berop yn 'e territoriale wetters fan 'e eilannen útoefenje sûnder dêrfoar in [[fisum]] brek te wêzen.
[[File:Cartier Island.png|left|thumb|200px|Satellytfoto fan Cartier Reef.]]

==Floara en fauna==
De Ashmore- en Cartiereilannen meitsje diel út fan twa natoerreservaten: it [[Mienebêstseereservaat Ashmore Reef]] (foarhinne it Nasjonaal Natoerreservaat Ashmore Reef), dat oprjochte waard yn [[1983]], en it [[Mienebêstseereservaat Cartier Island]] (foarhinne it Nasjonaal Natoerreservaat Cartier Island), dat oprjochte waard yn [[2000]]. It Ashmore Reef-reservaat beslacht in gebiet fan 583 km² mei [[seegers]]greiden, [[sân (grûnsoarte)|sân]][[kwelder]]s, [[koraalrif]]fen en [[lagune]]s, dêr't û.m. 14 ûnderskate [[soarte]]n [[seeslange]]n, 45 soarten [[seekomkommer]]s en in populaasje [[doejong]]s (in soarte fan [[seeko]]) libje. Ek hearre der nêstgebieten ta fan 'e [[groukopskylpodde|groukop]]-, [[karetskylpodde|karet]]- en [[sopskylpodde]]n, en plantsje har der 50.000 pearkes fan ferskate [[seefûgel]]soarten fuort. It Cartier Island-reservaat beslacht in oerflak fan 172 km², en omfiemet û.m. in ûnderseeske rotspjuts dy't fan Wave Governor Bank hjit.

==Minskesmokkelproblematyk==
Mei't Ashmore Reef it Australysk grûngebiet is dat it tichtst by Yndoneezje leit, wie it yn it ferline in populêre bestimming foar [[minskesmokkelder]]s en [[asylsiker]]s, ek al binne de iennichste swietwetterboarnen dêre besmet mei [[goalera]] en sadwaande ûndrinkber. As se ienris op Ashmore Reef wiene, befûnen de flechtlingen har yn Austraalje en koene se dêr dus [[asyl (beskûl)|asyl]] oanfreegje. Sûnt [[2001]] hat it Australyske regear der alles oan dien om dizze praktiken tsjin te gean, lykas it opfieren fan 'e patrûljes fan 'e [[Keninklike Australyske Marine]] yn it gebiet, en it trochwizen fan asylsikers nei trêde lannen yn [[Oseaanje]], lykas [[Papoea Nij-Guineä]] en [[Naurû]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ashmore_and_Cartier_Islands ''References'' op dizze side].
----
{{commonscat|Ashmore and Cartier Islands}}
}}

{{Austraalje}}

[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Austraalje]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Aazje]]
[[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Austraalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1978]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>749fc5ikezfk59atk98vf5p99ytpm0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koraalsee-eilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67714</id>
    <revision>
      <id>1239658</id>
      <parentid>1193316</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Floara en fauna */ lt</comment>
      <origin>1239658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6653" sha1="mpjn7s17su57hf0tz8d0777609o4th7" xml:space="preserve">{{Oerseesk gebietsdiel
|namme = Koraalsee-eilannen &lt;br&gt;&lt;small&gt;''Coral Sea Islands''&lt;/small&gt;
|flagge = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|125px]]
|wapen = [[Ofbyld:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|60px]]
|biedwurd = [[Ingelsk]]: '''''Australia''''' (&quot;Austraalje&quot;) &lt;br&gt;&lt;small&gt;De Koraalsee-eilannen, dy't ûnbewenne binne, fiere &lt;br&gt;de flagge, it wapen en it biedwurd fan Austraalje.&lt;/small&gt;
|lânkaart = [[Ofbyld:Wyspy Morza Koralowego.png|300px]]
|gebietsdiel fan = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]
|pol. status = [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern territoarium]]
|haadstêd = n.f.t.
|offisjele taal = [[Ingelsk]]
|ynwennertal = 4 &lt;small&gt;(gjin permaninte bewenning)&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens = 0,000005 / km²
|oerflak = 780.000 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 10 km² &lt;small&gt;(allinnich lân)&lt;/small&gt;
|muntienheid = n.f.t.
|tiidsône = [[UTC]]+10 &lt;small&gt;(gjin S.T.)&lt;/small&gt;
|tillefoan = n.f.t.
|ynternetekstinsje = n.f.t.
|webside = n.f.t.
}}
De '''Koraalsee-eilannen''' ([[Ingelsk]]: ''Coral Sea Islands'') binne in [[Austraalje (lân)#Bestjoer|ekstern territoarium]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dat bestiet út in grut tal ûnbewenne [[tropen|tropyske]] [[koraal (soölogy(|koraal]][[eilân|eilantsjes]] en [[koraalrif]]fen yn 'e [[Koraalsee]], noardeastlik fan 'e Australyske steat [[Queenslân]]. Bestjoerlik foarmet it gebiet it '''Koraalsee-eilanneterritoarium''' (''Coral Sea Islands Territory''), dat ûnder direkt bestjoer stiet fan it Australyske federale regear. 

==Geografy==
Hoewol't it Koraalsee-eilanneterritoarium in oerflak hat likernôch 780.000 km², bestiet mar 10 km² dêrfan út lân. It gebiet strekt him út yn 'e [[Koraalsee]], noardeastlik fan it [[Grutte Barriêrerif]], foar de kust fan 'e Australyske steat [[Queenslân]], dat sels net ta it territoarium heart. Der binne likernôch 30 ûnderskate [[rif (ûndjipte)|rif]]fen en [[atol]]len yn 'e [[eilannegroep]], wêrfan't 12 der by [[heech tij]] alhiel ûnder strûpe, wylst 18 oaren ien of mear stikjes drûch lân hawwe. Dy achttjin atollen omfiemje mei-inoar yn totaal 51 [[eilân|eilantsjes]], wêrfan't guon in foarm fan begroeiïng hawwe, wylst oaren folslein keal binne.
[[File:Cato Island Station.jpg|left|thumb|250px|It automatysk waarstasjon op it eilân [[Cato (eilân)|Cato]].]]

De atollen ferskille tige yn grutte, want wylst guon mar in pear km yn trochsneed binne, heart ek it op ien nei grutste atol fan 'e wrâld ta de groep, [[Lihou Rif]], dat 100 by 30 km mjit en in oerflak hat fan 2.500 km² (de [[lagune]] ynbegrepen). Fan 'e 51 eilantsjes yn it territoarium hearre der 18 ta Lihou Rif. De measte atollen kinne opdield wurde yn twa groepen: in gruttere noardwestlike groep, mei û.o. [[Osprey Rif]], [[Willis (eilân)|Willis]] en Lihou Rif, en in behindiger súdeastlike groep, mei û.o. [[Fredericks Rif]] en [[Cato Rif]]. Trije atollen falle bûten dy groepen: [[Mellish Rif]], dat fier nei it noardeasten leit en dêrmei it fierst fan 'e Australyske kust ôf, en [[Middleton Rif]] en [[Elizabeth Rif]], dy't tegearre mear as 800 km nei it suden lizze, en feitliks in lytse eksklave fan it Koraalsee-eilanneterritoarium yn 'e noardlike [[Tasmansee]] foarmje. Dy beide riffen lizze folle tichter by it eilân [[Lord Howe (eilân)|Lord Howe]], dat ta [[Nij-Súd-Wales]] heart (en likernôch 150 km nei it suden leit), as by de rest fan it territoarium.

Alle eilannen yn it territoarium lizze tige leech, en rinne mei de stiging fan 'e seespegel it risiko om der foargoed ûnder te strûpen. Automatyske waarstasjons binne op 8 fan 'e atollen oanlein, wylst op fiif fan 'e atollen ûnbemanne [[fjoertoer|fjoertuorren]] steane. Hoewol't it territoarium gjin permaninte bewenners hat, is it eilân [[Willis (eilân)|Willis]] it iennichste dat bewenne wurdt, mei't dêr yn [[1921]] in [[meteorology]]sk stasjon boud is dêr't it jier rûn in pear [[wittenskip]]pers (yn 'e regel net mear as fjouwer) tahâlde.

==Skiednis==
De Koraalsee-eilannen waarden yn [[1803]] foar it earst yn kaart brocht. Yn 'e 1870-er en 1880-er jierren waard der op 'e eilannen [[gûano]] wûn (seefûgelstront, oftewol [[fosfaat]], foar [[keunstmest]]), mar it ûntbrekken fan in permaninte swietwetterfoarrie kearde op 'e lange termyn de [[kolonisaasje]] fan it gebiet tsjin. Yn [[1901]], doe't seis [[Grut-Brittanje|Britske]] koloanjes de [[Austraalje (lân)|Australyske Federaasje]] foarmen, kamen de eilannen by Austraalje te hearren, as ûnderdiel fan 'e steat [[Queenslân]]. Nei hast santich jier waarden se yn [[1969]] bestjoerlik fan Queenslân losmakke, en waard it [[Koraalsee-eilanneterritoarium]] oprjochte, dat yn [[1997]] útwreide waard mei it súdlike [[Middleton Rif]] en [[Elizabeth Rif]].
[[File:Coral Garden.jpg|left|thumb|180px|In [[koraalrif]] yn it [[Koraalsee-eilanneterritoarium]].]]

==Bestjoer==
De Koraalsee-eilannen foarmje in ekstern territoarium fan Austraalje, it [[Koraalsee-eilanneterritoarium]], dat ûnder direkt bestjoer fan it Australyske federale regear yn [[Canberra]] falt. De [[útfierende macht]] yn it gebiet is yn 'e hannen fan 'e minister dy't ferantwurlik is foar de territoaria, op 't heden de minister fan [[Australysk Ministearje fan Binnenlânske Saken|Binnenlânske Saken]]. (Foar [[29 novimber]] [[2007]] lei de ferantwurdlikheid foar it bestjoer fan it Koraalsee-eilanneterritoarium by de it [[Australysk Ministearje fan Transport en Regionale Tsjinsten|Ministearje fan Transport en Regionale Tsjinsten]].) De ferdigening fan it gebiet is tabetroud oan 'e [[Keninklike Australyske Marine]], dy't geregeldwei troch it territoarium patrûljearret.

==Floara en fauna==
De Koraalsee-eilannen foarmje in wichtich natoergebiet, dêr't ek de [[toerisme|toeristyske]] sektor fan belang is, mei in frij grutte mar noch nea krekt metten bedriuwigens op it mêd fan [[charterfiskerij]] en [[djipseedûken]]. Guon fan 'e eilannen, fral Willis en omlizzende eilantsjes, foarmje in belangryk briedgebiet foar [[seefûgel]]s, dêr't ek [[seeskylpodde]]n harren nêsten oanlizze. Under wetter binne de [[koraalriffen]] fan withoegrut belang, dy't in ûnmisber mar kwetsber plak ynnimme yn it [[ekosysteem]] fan it gebiet.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Coral_Sea_Islands ''Notes'' op dizze side].
}}

{{Austraalje}}

[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Austraalje]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Oseaanje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Austraalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1969]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>mpjn7s17su57hf0tz8d0777609o4th7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boreray (Sint-Kilda)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81685</id>
    <revision>
      <id>1239636</id>
      <parentid>1001335</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3251" sha1="lodsy0rzqtv91ip6s5s01xtzm904dme" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; |&lt;big&gt;Boreray&lt;br&gt;''Boraraigh''&lt;/big&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[File:Ropingpeg.jpg|280px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Basis-ynformaasje
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Namme'''  || Boreray
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lân'''  || [[Skotlân]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Eilannegroep'''  || [[Sint-Kilda]]-arsjipel/[[Bûten-Hebriden]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lokaasje'''  || [[Atlantyske Oseaan]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Ynwenners'''  || 0
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Oerflak'''  ||  0.77  km²
|}
[[File:Saint Kilda archipelago topographic map-fr.svg|thumb|left|De Sint-Kilda-arsjipel mei rjochtsboppe Boreray]]
'''Boreray''' ([[Skotsk-Gaelysk]]: ''Boraraigh'') is in ûnbewenne eilân fan de [[Sint-Kilda|Sint-Kilda-arsjipel]].
Lykas ek it oarepart fan Sint-Kilda is Boraraigh it oerbliuwsel fan in [[fulkaan]]. Dêrom hat it eilân tige steile sydkanten en is it rotsich. It eilân leit 7 kilometer benoardeasten fan it haadeilân Hoart ([[Hirta]]). In heale kilometer nei it westen leit de [[Stac Lee]], 172 meter heech, en likernôch like fier nei it noarden leit de [[Stac an Armin]], dy't 196 meter boppe see útstekt: dit binne de twa grutte rotsen dy't by Boreray lizze. Dêrneist lizze noch twa lytse rotsen tusken Boraraigh en de Stac an Armin, en yn 't suden de Sgarbhstac.

Boreray syn heechste punt leit op 384 meter. Der binne spoaren fan prehistoaryske bewenning op it eilân fûn. It eilân mei syn  Stacs briede tûzenen fûgels. De Sint-Kildianen hellen dêr yndertiid de nêsten út en hiene dêr tydlike út stiennen oplutsen ûnderkommens (''cleits'') foar it gefal dat min waar harren behindere werom nei Hirta te farren.&lt;ref&gt;Maclean (1977) s. 28.&lt;/ref&gt;. It eilân mei de Stacs wurde beheard troch de [[National Trust for Scotland]] en stiet mei hiel Sint-Kilda op [[Wrâlderfgoed]]list.

==Galery==
&lt;gallery&gt;
File:Boreray Coastal View - geograph.org.uk - 1379935.jpg|Sgarbhstac en de rotspunt Gob Scapanais
File:Boreray from the south west - geograph.org.uk - 1264496.jpg|Boreray út it súdwesten wei sjoen
File:Cleitein McPhaidein, Boreray - geograph.org.uk - 1475975.jpg|''Cleitein McPhaidein'', Boreray
File:Eastern side of Boreray - geograph.org.uk - 1440437.jpg|Eastkant Boreray
File:Old Stac Lee.jpg|[[Stac Lee]]
File:Pinnacle, Mullach an Eilean - geograph.org.uk - 1440007.jpg|Mullach an Eilean
File:Sea cave, Boreray - geograph.org.uk - 1438705.jpg| In seegrot by Boreray
File:South slopes of Mullach an Eilean - geograph.org.uk - 1440023.jpg|Súdskeante Mullach an Eilean
File:Stac an Armin - geograph.org.uk - 1440434.jpg|[[Stac an Armin]]
File:Stac an Armin and Boreray.jpg|De stacs Lee en an Armin
File:Stack Lee from above - geograph.org.uk - 1440027.jpg|[[Stack Lee]] fan boppe sjoen
&lt;/gallery&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
* It artikel Boreray (Saint Kilda) yn de Nederlânsktalige Wikipedy
&lt;references/&gt;
}}
[[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Skotlân]]
[[Kategory:Sint-Kilda-arsjipel]]
[[Kategory:Britske Eilannen]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>lodsy0rzqtv91ip6s5s01xtzm904dme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kahoölawe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87628</id>
    <revision>
      <id>1239639</id>
      <parentid>906536</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8451" sha1="b9yiptw3c5em24pm36zhc2rz2b6dppk" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet
| namme                       = Kahoölawe
| ôfbylding                   = Kahoolawe vegetation.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It lânskip op Kahoölawe.
| soarte gebiet               = [[eilân]]
| ynwennertal                 = 0 &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 116,5 km²
| befolkingstichtens          = 0 / km²
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Hawaii.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| haadplak                    = 
| grutste plak                = 
| stifting                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] –10
| simmertiid                  = gjin simmertiid
| webside                     = 
}}
'''Kahoölawe''' ([[Ingelsk]]: ''Kahoolawe'', útspr.: [kə'ho:&lt;sup&gt;u&lt;/sup&gt;.əlɑ:wi:], likernôch: &quot;kuh-hoowe-laawii&quot;; [[Hawaïaansk]]: ''Kaho‘olawe'', útspr.: [kə'hoʔolɐve], likernôch &quot;kuh-hoo-oo-luh-vee&quot;) is it lytste fan 'e acht haadeilannen fan 'e [[Hawaï-arsjipel]], in [[eilannegroep]] yn 'e midden fan 'e [[Stille Oseaan]]. It is teffens it iennichste fan 'e acht haadeilannen dat gjin fêste bewenners hat. Kahoölawe hat de bynamme fan ''the Target Isle'' (&quot;it Besjittingseilân&quot;), om't it foarhinne troch de [[Amerikaanske Marine]] brûkt waard as oefengebiet. Bestjoerlik foarmet it eilân mei de buoreilannen [[Maui]] en [[Lanaï]] en it grutste part fan [[Molokaï]] de [[county (Feriene Steaten)|county]] [[Maui County (Hawaï)|Maui]].

==Geografy==
Kahoölawe hat in [[oerflak]] fan 116,5&amp;nbsp;km², en mjit 18&amp;nbsp;km fan east nei west by 9,7&amp;nbsp;km fan noard nei súd. Dêrmei is it lytste fan 'e acht haadeilannen fan 'e [[Hawaï-arsjipel]]. Kahoölawe leit 11,2&amp;nbsp;km súdwestlik fan it gruttere eilân [[Maui]], dêr't it fan skaat wurdt troch it [[ʻAlalākeiki-kanaal]]. Yn noardwestlike rjochting leit oare kant it 18&amp;nbsp;km brede [[Kealaikahiki-kanaal]] it gruttere eilân [[Lanaï]]. Oan 'e súdeastkant fan Kahoölawe leit it eilân [[Hawaï (eilân)|Hawaï]] in stik fierderôf, oare kant it [[ʻAlenuihāhā-kanaal]].
[[File:Map_of_Hawaii_highlighting_Kahoolawe.svg|left|thumb|250px|De lizzing fan Kahoölawe yn 'e [[Hawaï-eilannen]].]]

Krekt as de oare [[Hawaï-eilannen]] is Kahoölawe oarspronklik foarme troch [[fulkaan|fulkanyske aktiviteit]]. De heechste [[fulkaan|krater]] op it eilân is de [[Pu‘u Moaulanui]], mei in hichte fan 450&amp;nbsp;m boppe seenivo. Fanwegen syn yn ferhâlding ta de oare Hawaï-eilannen flakke lânskip en it feit dat Kahoölawe oangeande de noardeastlike [[passaatwyn|passaatwinen]] yn it [[reinskaad]] fan 'e hege [[Haleakalā]]-fulkaan fan it buoreilân [[Maui]] leit, kriget it eilân mar in bytsje [[delslach (waar)|delslach]]. Sadwaande is Kahoölawe sterk [[boaiemeroazje|erodearre]], foar in fjirdepart sels oan 'e hurde [[rots]]boaiem ta.

==Skiednis==
[[Archeology]]ske fynsten bewize dat Kahoölawe om it jier [[1000]] hinne foar it earst [[kolonisaasje|kolonisearre]] waard troch de lânseigen [[Hawaïanen|Hawaïaanske]] befolking, wêrfan't de earsten har 700 jier earder op 'e [[Hawaï-eilannen]] nei wenjen set hiene út súdliker kontreien fan [[Polyneezje]] wei. Iuwenlang waard it eilân regearre troch rivalisearjende ''[[ali‘i]]'' (haadlju), wêrby't in grut part fan it lân troch [[oarloch]] ferwuostge waard. Yn 'e twadde helte fan 'e [[achttjinde iuw]] waard Kahoölawe boppedat plondere troch [[Kamehameha de Grutte]], de kening fan it eilân [[Hawaï (eilân)|Hawaï]], by dy syn besykjen om it eilân [[Maui]] te feroverjen op [[Kahekili II]], de kening fan Maui.

Fan [[1778]] ôf, doe't de earste [[Jeropa|Jeropeeske]] [[ûntdekkingsreizger]]s de [[Hawaï-eilannen]] [[ûntdekking fan Hawaï|besochten]], waard Kahoölawe beskreaun as in ûnbewenne en ûnfruchtbere woastenije, dêr't gjin [[beam]]men groeiden noch [[wetter|drinkwetter]] te finen wie. Nei't yn [[1795]] de hiele arsjipel ûnder de hearskippij fan [[Kamehameha de Grutte]] feriene wie ta it [[Keninkryk Hawaï]], en [[sindeling]]en út [[Nij-Ingelân]] wei Westerske ideeën op 'e eilannen yntrodusearren, waard Kahoölawe omtrint [[1830]] ûnder it regear fan kening [[Kamehameha III]] ta in [[strafkoloanje]] foar manlju makke. Dizze ferballing nei in ûnherberchsum oard waard op oanstean fan 'e sindelingen ynfierd ta ferfanging fan 'e [[deastraf]]. It is mar de fraach oft de ballingen it wol in ferbettering fûnen, mei't it sizzen is dat guon fan harren op Kahoölawe ferhongeren, wylst oaren sa wanhopich wiene dat se it 11&amp;nbsp;km brede [[ʻAlalākeiki-kanaal]] nei Maui oerswommen om oan iten te kommen. Yn [[1853]] waard de strafkoloanje opheft. Yn [[1857]] hie Kahoölawe likernôch 50 bewenners, dy't mei [[oerbeweiding]] troch harren [[fee]] de desolaasje fan it eilân noch helte minder makken.
[[File:KahoolaweLandsat.jpg|right|thumb|250px|In satellytfoto fan Kahoölawe.]]

Nei't de [[Hawaï-eilannen]] yn [[1898]] [[Amerikaanske anneksaasje fan Hawaï|anneksearre wiene]] troch de [[Feriene Steaten]], waard Kahoölawe fan [[1910]] oant [[1918]] ta in wâldreservaat makke, yn 'e hope dat troch it fuortheljen fan it weidfee de natuerlike [[floara]] fan it eilân der wer boppe-op komme soe. Doe't der gjin tekens wiene dat dat barre soe, waard Kahoölawe yn [[1918]] ferpachte oan 'e [[fee]]boer [[Angus MacPhee]] út [[Wyoming]], dy't der (fanwegen de hieltyd weromkearende [[drûchte]]n) mei mar midsmjittich súkses in [[fee]]pleats begûn. Yn [[1941]] beëinige MacPhee syn bemuoienissen mei it eilân en waard de pacht oernommen troch de [[Amerikaanske Striidkrêften]].
[[File:Aerial-Makena-Molokini-Kahoolawe.jpg|left|thumb|250px|Kahoölawe (yn 'e fierte) sjoen fanôf [[Maui]].]]

Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] ([[1941]]-[[1945]]) waard Kahoölawe brûkt as opslachplak foar legerfoarrieden en treningslokaasje foar troepen. Teffens waard doe úteinset mei it gebrûk fan it eilân as oefenplak foar bombardeminten troch [[fleantúch|fleantugen]] fan 'e [[Amerikaanske Marine]]. Inselde rol spile Kahoölawe yn 'e fyftiger jierren ûnder de [[Koreaanske Oarloch]] en yn 'e sechtiger en santiger jierren ûnder de [[Fjetnamoarloch]]. Fan [[1976]] ôf focht de organisaasje ''Protect Kahoolawe Ohana'' it gebrûk fan it eilân foar militêre oefenings foar de [[rjochter]] oan. In útspraak út [[1977]] stie de marine ta om troch te gean mei de besjittings, mar tagelyk moast der in rapport opsteld wurde oangeande de ynfloed fan 'e bombardeminten op it [[miljeu]] en in list mei alle [[archeology]]ske fynplakken fan Kahoölawe.

It krewearjen om Kahoölawe te befrijen fan 'e Amerikaanske Marine wie wichtich foar de opkomst fan in nij soarte aktivisme op [[Hawaï]], dat weromgriep op 'e lânseigen tradysjes, en sadwaande in protte wjerklang fûn by de lânseigen [[Hawaïanen]]. Under lieding fan [[Walter Ritte]] en mei stipe fan ferskate [[Yndianen|Yndiaanske]] stamme-organisaasjes fan it [[Feriene Steaten|Amerikaanske fêstelân]] waarden ferskillende protestaksjes ûndernommen. De bekendste dêrfan wie  in besettingsaksje fan it oefengebiet, yn [[1976]], troch lânseigen Hawaïanen, [[jeropide ras|blanke]] [[miljeu]]-aktivisten en leden fan 'e [[Pûjallup Stamme fan Yndianen]] en de [[Mukkelsjût Yndianestamme]] út 'e [[Amerikaanske steat|steat]] [[Washington (steat)|Washington]], wêrby't twa aktivisten omkamen. It aktivisme droech yn [[1981]] frucht doe't it hiele eilân Kahoölawe opnommen waard yn it [[Amerikaansk Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken]], wêrmei't it ta in nasjonaal [[monumint]] waard. Lykwols giene de bombardeminten troch de marine troch oant presidint [[George H.W. Bush]] der yn [[1990]] in ein oan makke. Yn [[1993]] rjochte it [[Steatskongres fan Hawaï]] it [[Eilânreservaat fan Kahoölawe]] op, dat it hiele eilân omfiemet, mei in 3&amp;nbsp;km brede stripe [[see]] deromhinne.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Kahoolawe ''Notes'' en ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Kahoolawe}}
}}

{{DEFAULTSORT:Kahoolawe}}
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Hawaï]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>b9yiptw3c5em24pm36zhc2rz2b6dppk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martinytsjerke (Itens)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145647</id>
    <revision>
      <id>1239606</id>
      <parentid>1074137</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T21:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1239606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="huzh01igb0iagxmyqkwcxib434p4zzy" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = ''Martinytsjerke''
| ôfbylding                   = Itens, Martinytsjerke.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Súdwest-Fryslân vlag.svg|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3=  
| plak                        = [[File:Itens wapen.svg|20px]]  [[Itens]]
| adres                       = Tsjerkebuorren 1
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = [[Tsjerke]] 
| keatling                    = 
| boujier                     = 1805 (tsjerke); 1842 (toer)
| sloopjier                   = 
| arsjitekt                   = 
| boustyl                     = Empire, neoklassisisme
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[File:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 21538 &lt;ref&gt;[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/21538 Monumentenregister]&lt;/ref&gt;
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| kosten                      = 
| webside                     = 
}}
De '''Martinytsjerke''' is de tsjerke fan de herfoarme gemeente fan [[Itens]]. De tsjerke is oansletten by de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân]].

== Skiednis ==
[[File:Intenieur, aanzicht orgel, orgelnummer 747 - Itens - 20417606 - RCE.jpg|thumb|left|200px|&lt;center&gt;''Hardorff-oargel''&lt;/center&gt;]]
De op in terp steande tsjerke datearret út de jierren 1804-1806 en ferfong yn dy tiid in âlder tsjerkegebou. De [[dakruter]] is fan lettere datum en waard yn 1842 boud.  

By de restauraasje fan de tsjerke yn 1978 waarden de fûneminten werom fûn fan de âlde tsjerke. Under de houten flier waarden ek âlde [[Grêfstien|sark]]en fûn, wêrfan't de âldste (1569) út de tiid fan foar de [[reformaasje]] stamt.  

== Ynterieur ==
Yn de tsjerke stiet in [[preekstoel]] út de 17e iuw. Under de oargelgalerij steane oan wjerskanten fan it paad de banken foar de tsjerkfâlden, de rest fan de seal wurdt folle mei stuollen. Yn it paad tusken de stuollen lizze in pear âlde grêfsarken. 

Under de koepel fan de toer hinget de troch Stefanus getten klok út 1312.

== Oargel ==
It oargel is 19e-iuwsk en waard boud troch [[Willem Hardorff]], dat op 25 augustus 1876 yn gebrûk nommen waard. [[Bakker &amp; Timmenga]] brocht yn 1923 in pear feroarings oan it ynstrumint oan.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/itens-martinikerk/ Disposysje fan it oargel]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://reliwiki.nl/index.php/Itens,_Tsjerkebuorren_1_-_Martinikerk Reliwiki, oproppen 9 septimber 2020]
* [https://kerk-en-orgel.nl/record.php?action=display&amp;province=fr&amp;sort=city&amp;pagenum=26&amp;direction=asc&amp;page_num=34&amp;display=table&amp;page=45&amp;item=666&amp;id=3905 Kerk en Orgel, oproppen 9 septimber 2020]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Martinikerk, Itens|Martinytsjerke, Itens}}
}}

[[Kategory:Itens]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Súdwest-Fryslân]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Littenseradiel]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Littenseradiel]]
[[Kategory:Bouwurk út 1805]]
[[Kategory:Bouwurk út 1842]]</text>
      <sha1>huzh01igb0iagxmyqkwcxib434p4zzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goarsfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147999</id>
    <revision>
      <id>1239679</id>
      <parentid>1234400</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T11:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Oanpassing emberiza rutila: sjoch oerlis. Swavelgoars feroare yn Swevelgoars.</comment>
      <origin>1239679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5221" sha1="a5z63my60mbgqt178ts61fw59sx3vpx" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk|ôfbylding=Gulspurv.jpg|namme11=[[sjongfûgels]] (''Passeri'')|namme14=[[goarzen]] (''Emberiza'')|takson14=[[skaai (taksonomy)|skaai]]:|namme13='''goarsfûgels''' (''Emberizidae'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825&lt;/small&gt;|takson13=[[famylje (taksonomy)|famylje]]:|namme12=(''[[Passeroidea]]'')|takson12=[[boppefamylje]]:|takson11=[[ûnderskift]]:|ôfbyldingsbreedte=|namme9=[[moskeftigen]] (''Passeriformes'')|takson9=[[skift]]:|namme5=[[fûgels]] (''Aves'')|takson5=[[klasse (taksonomy)|klasse]]:|namme1=|takson1=|ôfbyldingstekst=Gielfink (''Emberiza citrinella'')|beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 (skaai) }}
De '''goarzen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Emberiza'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[sjongfûgels]] fan de [[Alde Wrâld]] (Jeropa, Aazje, Afrika) yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan de [[moskeftigen]]. It is it iennichste [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). Foarhinne waarden ta de goarsfûgels ek de goarseftigen fan de Nije Wrâld (de Amearika’s) rekkene, mar dy binne as aparte famylje '' [[Passerellidae]] '' ([[Amerikaanske goarzen]]) ôfsplist. Ek de [[iisfink]] en de [[sniefink]], dy't fuorhinne by de goarsfûgels rekkene waarden, binne no yn in eigen famylje [[snie- en iisfinken]] (''Calcariidae'') ûnderbrocht. De goarzen binne yn guon dingen ferlykber mei de [[finken]], en inkelde goarzesoarten wurde yn it Frysk ek 'fink' neamd.

== Foarkommen en iten ==
De goarzen binne yn it algemien lytse, yn haadsaak brune fûgeltsjes, faak streekt oan de boppekant. De foar- en ûnderkante kinne griis, wyt, giel, readeftich of swarteftich wêze. De kop fan it mantsje is faak swart-wyt of swart-giel streekt, en dêrom wurde de pleatselik bekende soarten yn it Afrikaansk 'Streepkoppies' neamd. De goarzen hawwe yn koarte, stevige, puntige snaffel. Bûten it briedseizoen binne de meast goarzen siediters; yn it briedseizoe libje sy foaral fan ynsekten.

== Fersprieding ==
De goarzen libje meast yn iepen of healiepen terreinen: gerslân, reidlân, somplân, strúken, savannen en boskiggen. De measte goarssoarten nimme yn oantal of, en bygelyks de [[wylgegoars]] (''E. aureola'') is slim bedrige. De noardlikste soarten, dy ’t ek in Laplân en Noard-Sibearje foarkomme, binne de [[gielfink]], [[wytkopgoars]], [[lytse goars]], [[boskgoars]] en [[reidmosk]]. De yn Nederlân, en Fryslân, meast foarkommende soarten binne de [[gielfink]] en de [[reidmosk]].

== Famylje- en skaaiopbou ==
It skaai hat 44 soarten. Guon soarten waarden (en wurde fan en ta noch) ta aparte skaaien rekkene: ''Miliaria'', ''Fringillaria'' en ''Schoeniclus''.

* ''Famyje'': '''Emberizidae''' ([[goarsfûgels]])
** ''Skaai'': '''Emberiza''' ([[goarzen]]), 44 soarten:
*** [[toefgoars]] (''Emberiza lathami'')
*** [[laaiblauwe goars]] (''Emberiza siemsseni'', ek ''Latoucheornis siemsseni'')
*** [[koarnmosk]] (''Emberiza calandra'', ek ''Miliaria calandra'')
*** [[gielfink]] of [[gielgoars]] (''Emberiza citrinella'')
*** [[wytkopgoars]] (''Emberiza leucocephalos'')
*** [[grize goars]] (''Emberiza cia'')
*** [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii'')
*** [[weidegoars]] (''Emberiza cioides'')
*** [[sulverkopgoars]] (''Emberiza stewarti'')
*** [[Mantsjoerijske goars]] (''Emberiza jankowskii'')
*** [[stiengoars]] (''Emberiza buchanani'')
*** [[Smyrnagoars]] (''Emberiza cineracea'')
*** [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana'')
*** [[rustgoars]] (''Emberiza caesia'')
*** [[sirlgoars]] (''Emberiza cirlus'')
*** [[streke goars]] (''Emberiza striolata'')
*** [[hûsgoars]] (''Emberiza sahari'')
*** [[ljurkgoars]] (''Emberiza impetuani'')
*** [[berchgoars]] (''Emberiza tahapisi'')
*** [[griiskielgoars]] (''Emberiza goslingi'')
*** [[Sokotragoars]] (''Emberiza socotrana'')
*** [[Kaapske goars]] (''Emberiza capensis'')
*** [[Malawigoars]] (''Emberiza vincenti'')
*** [[Tristramgoars]] (''Emberiza tristrami'')
*** [[brúneargoars]] (''Emberiza fucata'')
*** [[lytse goars]] (''Emberiza pusilla'')
*** [[gielbraugoars]] (''Emberiza chrysophrys'')
*** [[boskgoars]] (''Emberiza rustica'')
*** [[gielkielgoars]] (''Emberiza elegans'')
*** [[wylgegoars]] (''Emberiza aureola'')
*** [[Somalyske goars]] (''Emberiza poliopleura'')
*** [[gielbûkgoars]] (''Emberiza flaviventris'')
*** [[brúnstútgoars]] (''Emberiza affinis'')
*** [[swartwanggoars]] (''Emberiza cabanisi'')
*** [[kastanjegoars]] (''Emberiza rutila'')
*** [[Tibetaanske goars]] (''Emberiza koslowi'')
*** [[swartkopgoars]] (''Emberiza melanocephala'')
*** [[brúnkopgoars]] (''Emberiza bruniceps'')
*** [[swevelgoars]] (''Emberiza sulphurata'')
*** [[Japanske maskergoars]] (''Emberiza personata'')
*** [[Sibearyske maskergoars]] (''Emberiza spodocephala'')
*** [[bamboegoars]] (''Emberiza variabilis'')
*** [[Pallasgoars]] (''Emberiza pallasi'')
*** [[okerstútgoars]] (''Emberiza yessoensis'')
*** [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'')

== Keppelings om utens ==
*[http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, Version 11.1, jan. 2021]
*[http://www.avionary.info Avionary, 50 Language Palaearctic Bird Names, Version 4.1, juny 2020]

[[Kategory:Goars| ]]
[[Kategory:Goarsfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>a5z63my60mbgqt178ts61fw59sx3vpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Blue Lagoon (film út 1980)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149636</id>
    <revision>
      <id>1239621</id>
      <parentid>1134500</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1239621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24389" sha1="kgpn9yezjgq142ywc3kd8q0e469revm" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Blue Lagoon 1980 film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Blue lagoon 1980 movie poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Blue Lagoon''
| regisseur                = [[Randal Kleiser]]
| produsint                = [[Randal Kleiser]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Douglas Day Stewart]]
| basearre op              = ''[[The Blue Lagoon (roman)|The Blue Lagoon]]'' fan &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Henry De Vere Stacpoole]]
| kamerarezjy              = [[Néstor Almendros]]
| muzyk                    = [[Basil Poledouris]]
| filmstudio               = [[Columbia Pictures]]
| distribúsje              = [[Columbia Pictures]]
| haadrollen               = [[Brooke Shields]]&lt;br&gt; [[Christopher Atkins]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Leo McKern]]&lt;br&gt; [[Elva Josephson]]&lt;br&gt;[[Glenn Kohan]]&lt;br&gt;[[William Daniels]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[20 juny]] [[1980]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 105 minuten
| budget                   = $4,5&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $58,8&amp;nbsp;miljoen &lt;small&gt;([[Noard-Amearika|Noard-Am.]])&lt;/small&gt;
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''The Blue Lagoon''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[Return to the Blue Lagoon]]''
}}
'''''The Blue Lagoon''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]] út [[1980]] ûnder [[rezjy]] fan [[Randal Kleiser]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Brooke Shields]] en [[Christopher Atkins]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Blauwe [[Lagune]]&quot;. De [[film]] wie basearre op 'e [[roman]] mei [[The Blue Lagoon (roman)|deselde namme]] fan [[Henry De Vere Stacpoole]], en wie teffens in [[remake]] fan in eardere ferfilming, ''[[The Blue Lagoon (film út 1949)|The Blue Lagoon]]'' út [[1949]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer twa jonge [[bern (persoan)|bern]] dy't nei in [[skipbrek]] allinne fêst komme te sitten op in [[tropysk]] [[ûnbewenne eilân]] yn 'e [[Stille Súdsee]] en dêr tegearre opgroeie. De [[filmkritisy]] lieten de film yn harren [[resinsje]]s alhiel ôfrinne, mar nettsjinsteande dat groeide ''The Blue Lagoon'' yn 'e [[bioskopen]] út ta in grut [[kommersje]]el súkses. 

==Plot==
Yn 'e lêste jierren fan 'e [[njoggentjinde iuw]] is in Arthur Lestrange, in [[Feriene Steaten|Amerikaan]] út in [[rykdom|begoedige]] [[maatskiplik]] fermidden, op it [[sylskip]] de ''Northumberland'' ûnderweis fan [[Boston]] om [[Kaap Hoarn]] hinne nei [[San Francisco]], om him dêr te fêstigjen. Hy is in [[widner]] en hy hat syn achtjierrige [[soan]] Richard by him, en ek syn like âlde [[omkesizzer]] Emmeline, dat in [[wees]]bern is. Nei't se troch in [[stoarm]] by Kaap Hoarn fan [[koers (rjochting)|koers]] reitsje en fier de [[Stille Oseaan]] op dreaun wurde, brekt der op in dei [[brân]] út op 'e ''Northumberland''. [[Bemanning]] en [[passazjier]]s moatte halje-trawalje it [[skip]] ferlitte, en de beide [[bern (persoan)|bern]] bedarje yn in [[roeiboat]] mei de âlde loaie [[kok|skipskok]] Paddy Button. Yn tichte [[mist]] reitsje se it kontakt mei de oare boatsjes kwyt. Nei dagenlang op [[see]] omdreaun te hawwen, bringt de [[seestreaming]] harren by in wielderich begroeid [[tropysk]] [[eilân]] lâns, dêr't Paddy de boat nei ta [[roeien|roeit]].

It blykt in [[ûnbewenne eilân]] te wêzen, mei [[tropysk reinwâld]] yn it binnenlân en in wyt [[strân|sânstrân]] oan 'e [[kust]]. Se fine der [[wetter|swiet wetter]] út in [[welle]] om te [[drinken]] en [[frucht (plant)|fruchten]], [[fisk]] en [[skaaldier]]en op te [[iten]]. It docht bliken dat der al earder [[skipbrekling]]en op it eilân fêstsitten hawwe, want Richard fynt in [[skelet]], wylst Emmeline in [[fet (tonne)|fetsje]] [[rum]] oantreft (dat Paddy daliks yn beslach nimt). Paddy besiket foar de bern te soargjen, hoewol't er dêr eins hielendal net geskikt foar is. Hy leart se te fiskjen en wat se ite kinne en wat net, hoe't se mei [[knoop (tichtlutsen strik)|knopen]] dingen fêstsette kinne, hoe't se fan [[palmbeam|palmblêden]] in [[hutte]] bouwe kinne en sa mear. Hy warskôget harren op skerpe wize tsjin it iten fan 'e [[read|felreade]] [[bei]]en fan in plant dy't op it eilân groeit. As se dêrfan ite, sa seit, sille se yn 'e [[sliep]] falle en nea wer wekker wurde. De bern neame de fruchtsjes neitiid de 'yn-'e-sliep-fallersbeikes'. 

As er him ris oan 'e oare kant fan it eilân bejout, treft Paddy dêr de restanten oan fan in [[minske-offer]] op in flakke stien dy't blykber as [[alter]] brûkt wurdt, foar in grutte opsteande [[rots]] dy't dizenich de foarm fan in [[minsklik]] [[gesicht]] hat. Hy beseft dat se dochs net allinne op it eilân binne, en ferbiedt de bern om ea noch nei de oare kant fan it eilân te gean. As se witte wol wêrom net, byt er harren ta dat it de [[wet]] is, dat je no ienris dwaan moatte wat de wet seit. Paddy spuit der net yn, as er him op in jûn, nei't se in pear [[moanne (tiid)|moannen]] op it eilân binne, wer ris bedrinkt oan 'e rum dy't Emmeline fûn hat, giet er midden yn 'e [[nacht]] mei syn [[dronkenskip|dronken]] kop in ein te [[swimmen]]. De oare deis treffe de bern him [[ferdrinking|ferdronken]] oan op it strân fan in lyts eilantsje dat in pear hûndert [[meter]] foar de kust fan it gruttere eilân leit. 
{{Plotbedjer film}} 
De beide bern bliuwe allinne efter, en op oanstean fan Emmeline ferlitte se it plak dêr't se mei Paddy wenne hawwe, om't it har [[drôvens|drôf]] makket. Richard roeit de roeiboat by de kust fan it eilân lâns oant se in plak fine dat harren gaadlik liket, en dêr sette se har nei wenjen troch op eigen manneboet, mei de feardichheden dy't Paddy harren bybrocht hat, in nije hutte te bouwen.

As de jierren foarby geane en Richard en Emmeline [[teenager]]s wurde, reitsje se [[fereale]] opinoar. De [[gefoelens]] binne lykwols tige betiizjend foar harren, om't se nimmen hawwe dy't har wat útlizze kin. As se foar it earst [[menstruaasje|de regels]] kriget, hat Emmeline alhiel gjin aan wêrom't se [[blieden|bliedt]]. Se rekket bot oerstjoer en ropt oan Richard om help, mar as er him nei har ta hastiget, fielt se [[skamte (emoasje)|skamte]] en wol se him net fertelle wat der is. Se wegeret om har troch Richard ynspektearje te litten op 'e siik nei wat er tinkt dat grif in [[wûne]] wêze moat. Hoewol't Emmeline fereale is op Richard, triuwt se him fuort as er foar it earst [[minsklik lichem|fysyk]] neieroankommen siket. Dêrop giet er nei in plak dêr't er allinne wêze kin en ûntdekt er wat [[masturbaasje]] is.

Om 'e safolle tiid hearre Richard en Emmeline it [[tromme]]geroffel fan 'e ynboarlingen as dy fan in oar eilân oerkomme om by it grutte rotsgesicht in minske-offer te bringen. Se wurde nijsgjirrich nei wa't dat lûd makket, mar Richard hâldt him trou oan 'e wet dy't Paddy harren oplein hat. Emmeline, lykwols, brekt temûk de wet troch op ferkenning nei de oare kant fan it eilân te gean, dêr't se it [[bloed]]ige alter en it rotsgesicht sjocht. Mei't se it bloed assosjearret mei de [[krusiging fan Jezus]], mient se dat it grutte gesicht [[God (monoteïsme)|God]] is. Neitiid bringt se eigen [[offerritueel|offers]] fan [[blom]]meslingers op it alter, en teffens besiket se Richard safier te krijen dat dy meigiet nei it grutte gesicht om te [[bidden]]. Richard, lykwols, is skokt dat Emmeline de wet brutsen hat en wol dêr neat fan witte.

As der foar it earst yn jierren in skip by it eilân lâns komt, stekt Emmeline it sinjaalfjoer net oan dat Richard foar sa'n gefal klearlein hat. Fan gefolgen fart it skip foarby sûnder de skipbreklingen op te merken. Richard, dy't him fan in oar part fan it eilân nei de hutte ta hastige hat, fart [[lulkens|lulk]] út tsjin Emmeline, mar sy fertelt him, ta syn folsleine [[ferbjustering]], dat it eilân no harren thús is dat se hjir bliuwe moatte. Richard besiket mei in eigenboud flot it eilân te ferlitten, mar it wurdt stikkenslein yn 'e [[brâning]]. As Richard wiet en mei in kwetst [[ego]] op it eilân weromkomt, [[útlaitsjen|laket Emmeline him út]]. Se krije [[rûzje]] dy't oanboazet ta in punt dat se inoar mei [[kokosnút|kokosnuten]] begjinne te bekûgeljen. Richard sines misse, mar Emmeline harres rekket Richard op 'e [[holle]]. Neitiid is er sa [[lulk|opsternaat]] dat er Emmeline út harren mienskiplike hutte smyt, dy't hy foar it meastepart boud hat.

Emmeline lûkt har werom yn in lytse útsparring yn in rots by it strân, dêr't se in ôfdaksje fan flochten palmtûken by bout. De rûzje mei Richard hâldt oan, mar as se by fersin op in [[gif]]tige [[stienfisken|stienfisk]] stean giet en Richard har letter [[sykte|siik]] en swak oantreft, ferjit er op slach alles wat der tusken harren foarfallen is. Emmeline smeekt him om har by 'God' te bringen, dat Richard draacht har nei de oare kant fan it eilân, dêr't er har op it alter leit en bidt om har [[genêzing]]. As Emmeline wer opbetteret, bychtet Richard op hoe't er yn [[eangst]] sitten hat om har te ferliezen. Se groeie mear nei-inoar ta as ea tefoaren, en ûntdekke [[geslachtsmienskip]]. Op basis fan [[foto's]] fan in [[brulloft]] út in [[hutkoffer]] dy't Paddy nei it [[sinken]] fan 'e ''Northumberland'' út 'e see fiske hat, hâlde se in ymprovisearre [[trouwerij]]. 

Neitiid hawwe Richard en Emmeline geregeldwei seks, oant Emmeline op in stuit [[obesitas|grou]] wurdt en der net mear fan [[geniet]]sje kin. As der op in dei wer trommegeroffel klinkt, is Richard bang dat Emmeline dêr lykas earder op ôfgien is. Hy hastiget him nei it rotsgesicht ta, mar treft Emmeline dêr net oan. Wol is er der út it [[strewelleguod]] wei tsjûge fan hoe't in stikmannich ynboarlingen ien fan harren brûke om in minske-offer te bringen. Richard is dêr raar fan, en lit Emmeline letter ûnthjitte dat se nea wer op it trommegeroffel ôfgean sil. Underwilens wurdt Emmeline almar grouwer. Richard hat dêr bot [[argewaasje]] fan en besiket har om 'e nocht safier te krijen dat se minder yt. Mei't Richard en Emmeline neat fan [[swierwêzen]] en [[fuortplanting]] ôfwitte, komt de [[berte]] fan in [[poppe]] foar harren as in folsleine ferrassing. Se neame it jonkje Paddy. 

Ferskate jierren letter, as de lytse Paddy in [[pjut]] is, fart der wer in skip by it eilân lâns. Oan board is Richard syn [[heit]] Arthur Lestrange, dy't syn libben wijd hat oan 'e syktocht nei de ferdwûne bern. It tafal wol dat de lytse Paddy krekt foartiid yn 'e [[drek]] oan it [[boartsjen]] wie, en dat Richard en Emmeline har by him jûn hawwe. Lestrange en de bemanning sjogge troch de [[fierrekiker]] in jonge [[húshâlding]] wêrfan't de leden harsels hielendal mei drek ynsmaard hawwe, en komme ta de konklúzje dat it ynboarlingen wêze moatte, om't gjin [[beskaving|beskaafde]] [[minske]] soks dwaan soe. Richard en Emmeline sjogge it skip wol, mar Richard is no sa [[gelokkigens|gelokkich]] mei syn Emmeline en harren soan, dat er einlings en te'n lêsten syn besykjen opjout om it eilân te ferlitten. Se keare it skip de rêch ta en trijeresom ferdwine se yn it [[oerwâld]].

Inkele dagen letter besykje se op oanstean fan Emmeline nochris it plak dêr't se nei de [[skipbrek]] it earst oan lân kamen, en dêr't se ferskate moannen mei Paddy wenne hawwe. Wylst Richard en Emmeline eefkes net goed om him tinke, brekt de lytse Paddy in [[twiich]] mei 'yn-'e-sliep-fallersbeikes' fan 'e plant ôf en bringt dy nei de roeiboat ta, dêrby it [[hâlden en dragen]] fan syn heit neibearend, dy't er itselde dwaan sjoen hat mei in tros [[banaan|bananen]]. As de boat mei Emmeline en de lytse Paddy deryn op drift rekket, triuwt Paddy ien fan 'e [[roeirym|roeirimen]] út 'e boat. Emmeline kin der net by, dat se ropt Richard, dy't nei de boat ta swimt en ûnderweis de roeirym opfandelje wol. Der komt lykwols in [[haai]] op him ôf, en Richard moat swimme foar syn libben. Emmeline smyt de oare roeirym nei de haai ta om it bist ôf te skrikken. Dat wurket wol, en Richard kin ûnskansearre de roeiboat berikke, mar dan hawwe se hielendal gjin roeirimen mear, en de om it boatsje hinne rûntsjedraaiende haai keart tsjin dat se de yn 'e fierte driuwende rimen wer besette kinne.
[[File:Brooke Shields in 1986.JPEG|right|thumb|180px|[[Brooke Shields]] yn [[1986]].]]
[[File:Chris Atkins 1981.jpg|right|thumb|180px|[[Christopher Atkins]] yn [[1981]].]]

De boat wurdt troch de streaming fan it wetter meiskuord nei iepen see, en Richard, Emmeline en Paddy driuwe dêr dagenlang om. As Richard en Emmeline op in dei wekker wurde, sjogge se ta harren skrik dat Paddy it twiichje mei 'yn-'e-sliep-fallersbeikes' foar it ljocht helle en guon fan 'e beikes opiten hat. Om't se no beseffe wat Paddy Button bedoelde mei 'yn 'e sliep falle om nea wer wekker te wurden', ferlieze se alle [[hope]] op in goede ôfrin. Se ferdiele de oerbleaune beien yn twaen en ite dy op, wêrnei't se har mei syn trijen yn 'e boat deljouwe om te [[ferstjerren]]. Inkele oeren letter wurdt de roeiboat ûntdutsen troch it skip fan Arthur Lestrange. As bemanningsleden oan board fan 'e roeiboat geane, freget Arthur harren: &quot;Binne se dea?&quot; De kaptein antwurdet him: &quot;Nee, mynhear. Se sliepe.&quot;

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|Emmeline Lestrange &lt;small&gt;(as [[teenager]])&lt;/small&gt;
| [[Brooke Shields]]&lt;br&gt;[[Kathy Troutt]] &lt;small&gt;([[body double]] yn [[neaken]]sênes)&lt;/small&gt;
|-
| Richard Lestrange &lt;small&gt;(as teenager)&lt;/small&gt;
| [[Christopher Atkins]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| Paddy Button
| [[Leo McKern]]
|-
| Emmeline Lestrange &lt;small&gt;(as [[bern (persoan)|bern]])&lt;/small&gt;
| [[Elva Josephson]]
|-
| Richard Lestrange &lt;small&gt;(as bern)&lt;/small&gt;
| [[Glenn Kohan]]
|-
| Arthur Lestrange
| [[William Daniels]]
|-
| [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] fan 'e ''Northumberland''
| [[Alan Hopgood]]
|-
| kaptein fan it sykjende skip
| [[Gus Mercurio]]
|-
| lytse Paddy Lestrange
| [[Bradley Price]]
|-
| Paddy Lestrange &lt;small&gt;(as [[poppe]])&lt;/small&gt;
| [[Chad Timmermans]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Blue Lagoon'' wie basearre op 'e [[roman]] ''[[The Blue Lagoon (roman)|The Blue Lagoon]]'', fan [[Henry De Vere Stacpoole]] út [[1908]]. It wie teffens in [[remake]] fan 'e ferfilming ''[[The Blue Lagoon (film út 1949)|The Blue Lagoon]]'' út [[1949]], mei [[Jean Simmons]] en [[Donald Houston]] yn 'e [[haadrol]]len. De film wie in persoanlik projekt fan [[regisseur]] [[Randal Kleiser]], dy't al in protte jierren in grut bewûnderder fan 'e oarspronklike roman wie. Behalven as regisseur wied er ek as [[filmprodusint|produsint]] by de film belutsen, foar de [[filmstudio|studio]] [[Columbia Pictures]]. Hy naam [[Douglas Day Stewart]] yn 'e earm om it [[senario]] te skriuwen. Nei't er yn 'e kunde kommen wie mei [[Richard Franklin (regisseur)|Richard Franklin]], in [[Austraalje (lân)|Australyske]] regisseur dy't wurk socht yn [[Hollywood]], kaam Kleiser op it idee om mei in Australyske [[filmcrew]] te wurkjen, wêrby't Franklin as tuskenpersoan fungearre.

Foar ''The Blue Lagoon'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]4,5&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] waard fierd troch [[Néstor Almendros]], wylst [[Basil Poledouris]] de [[filmmuzyk]] fersoarge. De film waard foar it meastepart opnommen op lokaasje op [[Nanuya Levu]], in [[eilân]] yn [[Fidzjy]] dat privee-eigendom wie, hoewol't der ek opnamen plakfûnen yn [[Fanûatû]] en [[Jamaika]]. [[Haadrolspylster]] [[Brooke Shields]] wie ûnder de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''The Blue Lagoon'' noch mar fjirtjin jier. Al har [[neaken]]sênes waarden dêrom spile troch in [[body double]], de 32-jierrige [[stuntfrou]] [[Kathy Troutt]]. Yn in protte [[topless]] [[sêne]]s wie Shields har lange [[hier (begroeiïng)|hier]] oan har [[boarsten]] fêstlime. Har [[tsjinspiler]] [[Christopher Atkins]] wie achttjin jier doe't de film opnommen waard, en hy die al syn eigen neakensênes. 
[[File:Fiji Crested Iguana444.jpg|right|thumb|250px|It bestean fan 'e [[Fidzjiaanske kaamleguaan]] waard troch it sjen fan ''The Blue Lagoon'' ûntdutsen troch [[herpetolooch]] [[John Gibbons (herpetolooch)|John Gibbons]].]]

De [[floara]] en [[fauna]] fan Nanuya Levu waard yn 'e film prominint yn byld brocht, hoewol't der ek bylden tafoege waarden fan [[bist]]en dy't net op it eilân foarkomme. Ien fan 'e bisten dy't yn byld kamen, wie in lânseigen [[leguaan]], dy't, sa bliek letter, noch ûnbekend wie by de [[wittenskip]]. Nei't [[herpetolooch]] [[John Gibbons (herpetolooch)|John Gibbons]], dy't ûndersyk die nei de [[Fidzjiaanske sebraleguaan]], de film en dêrmei de bylden fan in him ûnbekende leguanesoarte sjoen hie, reizge er nei Nanuya Levu ta, dêr't er yn [[1981]] de [[Fidzjiaanske kaamleguaan]] (''Brachylophus vitiensis'') as nije [[soarte]] beskreau.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Blue Lagoon'' waard fersoarge troch [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[20&amp;nbsp;juny]] [[1980]] yn [[premiêre]]. Yn [[1999]] waard ''The Blue Lagoon'' op [[dvd]] útbrocht, en yn [[2005]] barde dat nochris, diskear yn 'e mande mei it [[ferfolch]] ''[[Return to the Blue Lagoon]]''. Yn [[2012]] ferskynde de film yn in beheinde [[oplaach]] op [[blu-ray]].

==Untfangst==
''The Blue Lagoon'' krige oer it algemien tige negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], dy't fral it [[senario]], de [[filmmontaazje]] en it [[aktearjen]] fan [[Brooke Shields]] ôfrinne lieten. Mear spesifike punten fan [[krityk]] wiene it as bespotlik [[idylle|idyllysk]] sjoene byld fan hoe't [[bern (persoan)|bern]] bûten de ynfloed fan 'e [[beskaving|beskaafde]] [[maatskippij]] opgroeie soene, de as [[teloarstellend]] beskôge ôfrin fan 'e nei in [[klimaks (narratology)|klimaks]] fan bedriging opbouwende oanwêzigens fan ynboarlingen op it eilân, en it feit dat de film it [[publyk]] mûlterge mei seksualiteit, mar alle wiere [[seks|seksuele aktiviteit]] op [[keinens|keine]] wize fertsjustermoannet. Oer de [[kamerarezjy]] fan [[Néstor Almendros]] wiene se lykwols foar it meastepart goed te sprekken. 

De foaroansteande filmkritikus [[Roger Ebert]] joech ''The Blue Lagoon'' 1&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy skreau: &quot;[De film] hie mooglikerwize ynteressant makke wurde kinnen as der ek mar op lykfol hokker wize serieus besocht wie en bring yn byld wat der echt barre soe as twa sânjierrige bern as [[skipbrekling]]en op in eilân fêst kamen te sitten. Mar dit is net in reälistyske film. It is in oant yn it rare ideälisearre [[romantyk (leafde)|românse]], wêryn't de bern in hutte bewenje dy't derút sjocht as in [[houliksreis]]suite fan [[Club Med]], wylst ûngeduerige ynboarlingen oan 'e oare kant fan it eilân [[minske-offer]]s bringe.&quot; Ebert beskôge de ein, as de bern harren [[selsmoard]] oerlibbe blike te hawwen, ek as in [[leffens|leffe]] útflecht.
[[File:Fiji,_Yasawa_Islands.jpg|left|thumb|250px|De [[Yasawa-eilannen]] yn [[Fidzjy]], ien fan 'e opnamelokaasjes foar ''The Blue Lagoon''.]]

It [[tydskrift]] ''[[Time Out (tydskrift)|Time Out]]'' skreau dat fan 'e film &quot;oankundige waard dat er gean soe oer 'natuerlike leafde'; mar los fan '[[seks|it dwaan]] yn 'e [[iepen loft]]' is der neat natuerliks oan twa teenagers (sûnt har bernetiid al net mear bûn troch [[maatskiplik]]e beheinings), dy't har oan 'e regels fan it [[houlik]] en de tradisjonele rolferdieling fan [[man (sekse)|man]] en [[frou]] hâlde.&quot; Gary Arnold fan ''[[The Washington Post]]'' neamde de film &quot;in skildereftige [[rapsody]] oer it oanlearen fan feardichheden, [[heit-en-memboartsjen]], út te [[swimmen]] gean, genietsjen fan 'e [[natoer]] en begjinnen om jin [[seksy]] te fielen yn [[tropysk]]e ôfsûndering.&quot; Hy hie yn 't bysûnder de gek mei it oanhâldende ûnfermogen fan 'e haadpersonaazjes om [[logika|logyske]] konklúzjes te lûken.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''The Blue Lagoon'' in tige leech goedkarringspersintaazje fan 8%, basearre op 24 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, omskriuwt de film as &quot;in leaflik stikje rommel&quot; en as &quot;in ûndogenske [[fantasij]] dy't tagelyk te [[keinens|kein]] is om echt [[fermaak]]lik te wêzen.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''The Blue Lagoon'' in goedkarringspersintaazje fan 31%, basearre op 14 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
[[File:Nanuya_Lailai_1.jpg|right|thumb|250px|It [[strân]] fan [[Nanuya Levu]] yn [[Fidzjy]], ien fan 'e opnamelokaasjes foar ''The Blue Lagoon''.]]
''The Blue Lagoon'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] allinnich al [[$]]58,8&amp;nbsp;miljoen op. It is ûnbekend hoe grut oft de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn oare [[lannen en territoaria]] wie. Mar ôfset tsjin it [[budget]] fan $4,5&amp;nbsp;miljoen betsjut de [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] opbringst allinnich al in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $54,3&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Nettsjinsteande alle krityk wie ''The Blue Lagoon'' dêrmei in grut [[kommersje]]el súkses, en yn [[Noard-Amearika]] sels de op acht nei meast opbringende film fan [[1980]].

===Prizen===
''The Blue Lagoon'' waard yn [[1981]] nominearre foar in [[Oscar]] yn 'e [[kategory]] bêste [[kamerarezjy]] ([[Néstor Almendros]]). De film waard ek nominearre foar in [[Golden Globe]] for bêste nije manlike stjer fan it jier, foar [[Christopher Atkins]], en in [[Saturn Award]] foar bêste [[fantasyfilm]]. Fierders waard ''The Blue Lagoon'' nominearre foar de [[Young Artist Award]] foar bêste [[famyljefilm]], Christopher Atkins foar de Young Artist Award for bêste jonge [[akteur]] yn in [[langspylfilm]], en [[Brooke Shields]] foar de Young Artist Award for bêste jonge [[aktrise]] yn in langspylfilm. Shields 'wûn' de earste [[Golden Raspberry Award]] foar minste aktrise. Nettsjinsteande dat fêstige ''The Blue Lagoon'' har [[karriêre]] as aktrise.

==Ferfolchfilm==
Alve jier nei't ''The Blue Lagoon'' makke wie, waard yn [[1991]] in [[ferfolchfilm]] útbrocht: ''[[Return to the Blue Lagoon]]''. Yn dy film wurdt loskes it ferhaal wer oppakt dêr't it oan 'e ein fan ''The Blue Lagoon'' ophâldt, mei it ferskil dat der foar [[retroaktive kontinuïteit]] soarge wurdt troch ienfâldichwei te stellen dat Richard en Emmeline yn 'e roeiboat dochs [[dea]] oantroffen waarden. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0080453/ Ynformaasje oer ''The Blue Lagoon'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Blue_Lagoon_(1980_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Blue Lagoon'' (film út 1980)}}

{{DEFAULTSORT:Blue Lagoon, The (film ut 1980)}}
[[Kategory:Amerikaanske romantyske dramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske coming-of-agefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Columbia Pictures]]
[[Kategory:Film fan Randal Kleiser]]
[[Kategory:Film út 1980]]
[[Kategory:Film oer in sylskip]]
[[Kategory:Film oer in skipsramp]]
[[Kategory:Film oer in skipbrekling]]
[[Kategory:Film oer seksualiteit]]
[[Kategory:Film oer in minske-offer]]
[[Kategory:Film oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]
[[Kategory:Remake fan in oare film]]</text>
      <sha1>kgpn9yezjgq142ywc3kd8q0e469revm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Treasure Island (roman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160875</id>
    <revision>
      <id>1239662</id>
      <parentid>1129900</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T02:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fideospultsjes */ kt</comment>
      <origin>1239662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23864" sha1="p1ouxfcly6b17f4rjkle7mx6vvjmvbs" xml:space="preserve">{{Literatuer
| ôfbylding                    = Treasure Island title 1911.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| titel                        = ''Treasure Island''
| oarspr. titel                = ''The Sea Cook: A Story for Boys''
| auteur                       = [[Robert Louis Stevenson]]
| taal                         = [[Ingelsk]]
| foarm                        = [[roman]]
| sjenre                       = [[aventoerefiksje]], [[histoaryske fiksje|histoaryske &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;fiksje]], [[jeugdliteratuer]]
| skreaun                      = 
| 1e publikaasje               = [[1883]], [[Londen]]
| 1e opfiering                 = 
| oarspr. útjouwer             = [[Cassell (útjouwerij)|Cassell &amp; Co.]]
| rige                         = 
| foarich diel                 = 
| folgjend diel                = 
| bondel                       = 
| prizen                       = 
| ISBN                         = 
}}
'''''Treasure Island''''' is in [[histoaryske roman|histoaryske]] [[jonge]]s- en [[aventoereroman]] fan 'e hân fan 'e [[Skotlân|Skotske]] [[skriuwer]] [[Robert Louis Stevenson]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: &quot;Skateilân&quot;, en it [[boek]] is yn [[Nederlân]] nei alle gedachten bekender ûnder de [[Nederlânsk|fernederlânske]] namme ''Schateiland''. Stevenson joech it wurk oarspronklik de titel '''''The Sea Cook: A Story for Boys''''' (&quot;De Seekok: In Ferhaal foar Jonges&quot;). De [[plot]], dy't mids [[achttjinde iuw]] spilet, folget de aventoeren fan 'e jonge [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]], dy't as [[hutbetsjinde]] fan [[jonker]] Trelawney meireizget op 'e ''Hispaniola''. Dat is in [[sylskip]] dat troch de jonker ôfhierd is om op 'e siik te gean nei de [[legindarysk]]e [[skat (rykdom)|skat]] dy't ferburgen is troch de beruchte [[seerôver]] Flint. Op 'e [[reis]] foarmet Jim in nauwe bân mei de [[skipskok]], de ienskonkige [[Long John Silver]]. Troch in ôfharke [[petear]] komt er oan 'e weet dat it grutste part fan 'e [[bemanning]] fan 'e ''Hispaniola'' eins út seerôvers bestiet dy't ûnder Flint fearn hawwe, en dat Silver harren lieder is. Hja binne fan doel om, nei't de skat fûn is, yn [[opstân]] te kommen, de oare opfarrenden te [[fermoardzjen]] en mei de skat út te piken. 

''Treasure Island'' ferskynde yn [[1881]] en [[1882]] yn in iere ferzje as [[fúljeton]] yn it [[tydskrift]] ''[[Young Folks (tydskrift)|Young Folks]]'', en waard yn [[1883]] yn syn úteinlike foarm as [[roman]] útjûn troch [[útjouwerij]] [[Cassell (útjouwerij)|Cassell &amp; Co.]] yn [[Londen]]. It boek wie it earste [[literêr]]e súkses fan Stevenson, en it is oant de dei fan hjoed [[populêr]] bleaun. Der binne withoefolle adaptaasjes ta oare media fan makke, lykas [[toanielstik]]ken, [[film]]s, [[tillefyzjesearje]]s en [[tekenfilmsearje]]s. ''Treasure Island'' hat ek in ûnútwiskbere ynfloed hân op 'e ôfskildering fan seerôvers yn 'e [[popkultuer]], mei eleminten lykas [[ûnbewenne eilân|ûnbewenne eilannen]] yn 'e [[tropen]], [[skatkaart]]en mei in X op it plak fan 'e bedobbe skat, en ienskonkige seelju mei in [[pappegaai]] op it [[skouder]].

==Ynhâld==
Mids [[achttjinde iuw]] nimt in âlde [[seeman]], dy't himsels inkeld identifisearret as &quot;de [[kaptein (skipfeart)|Kaptein]]&quot;, syn yntrek yn 'e [[herberge]] ''Admiral Benbow'', op it [[Ingelân|Ingelske]] [[plattelân]] oan it [[Kanaal fan Bristol]]. Hy seit tsjin 'e soan fan 'e [[weard (berop)|weard]] [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]], dy't sa'n [[opslûpen jonge]] is, om út te sjen nei in seeman mei ien [[skonk]]. In eardere skipsgenoat, dy't Black Dog neamd wurdt, komt yn 'e herberge en sprekt de Kaptein oan oer in [[lânkaart]]. De beide mannen krije heechoprinnend [[rûzje|spul]] en reitsje [[slaande deilis]] oant Black Dog útnaait. De Kaptein, dy't eins Billy Bones hjit, kriget neitiid in [[oerhaal (serebraal aksidint)|oerhaal]]. Dyselde [[nacht]]s komt Jim syn [[heit]] hommels te [[ferstjerren]].

In pear dagen letter wurdt de herberge oandien troch in [[blinens|bline]] [[bidler]] dy't Pew hjit. Dyselde leveret by Bones eat ôf dat &quot;it Swarte Plak&quot; neamd wurdt en skynber in oprop foar in [[gearkomste]] is dêr't er troch oare seelju [[berjochting|berjochte]] wurde moat. Koart dêrnei kriget Bones in twadde oerhaal en komt er te [[ferstjerren]]. As Bones net foldocht oan 'e oprop, falle Pew en syn meistanners de herberge oan, mar se wurde op 'e flecht dreaun troch [[kommys|kommizen]] dy't Jim en syn [[mem]] te help komme, en Pew wurdt deatrape ûnder de [[hoef|hoeven]] fan 'e [[hynder]]s fan dyselden. Jim en syn mem ûntkomme mei in mysterieus pakje út 'e [[seekiste]] fan Billy Bones. As se it iepenmeitsje, docht bliken dat it in kaart is fan it [[tropysk]] [[eilân]] dêr't de beruchte [[seerôver]] kaptein Flint syn [[skat (rykdom)|skat]] ferburgen hat.

Jim lit de kaart sjen oan [[dokter]] David Livesey en oan 'e pleatslike [[grutgrûnbesitter]] [[jonker]] John Trelawney, dy't beslute om in reis dêrhinne te weagjen, mei as doel om 'e skat fan kaptein Flint foar harsels te winnen. Jim, dy't snakt nei aventoer, beävensearret dat er mei kin as de [[hutbetsjinde]] fan 'e jonker. It selskip set ôf op 'e [[skoender]] ''Hispaniola'', ûnder it befel fan kaptein Alexander Smollett. Underweis foarmet Jim in sterke bân mei de [[sympatyk|sympatike]], ienskonkige [[skipskok]], [[Long John Silver]]. Trageedzje slacht ta as [[earste stjoerman]] Arrow, in [[dronkelap]], by in [[stoarm]] oerboard spield wurdt. Syn [[posysje (funksje)|posysje]] wurdt neitiid oernommen troch de [[Boatsman (skipfeart)|boatsman]], Job Anderson.
{{Plotbedjer}}
Wylst er yn in [[apel]]tûne sit, dêr't er him troch omstannichheden ferskûlje moatten hat, heart Jim in [[petear]] tusken guon [[bemanning]]sleden fan 'e ''Hispaniola'', dêr't út blykt dat de measten fan harren seerôvers binne dy't earder ûnder kaptein Flint op 'e ''Walrus'' tsjinne hawwe, en dat Silver harren lieder is. Hja binne fan doel om in [[opstân|oproer]] te begjinnen sadree't de skat fûn is, wêrby't se kaptein Smollett, de [[passazjier]]s en loyale bemanningsleden [[fermoardzje]] sille, om dêrnei sels mei de skat út te piken.
[[File:Treasure-island01.png|right|thumb|180px|De ferburgen [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]] lústeret de [[seerôver]]s ôf en ûntdekt harren [[gearspanning]].]]

Nei't se op it Skateilân oankommen binne, jout Jim him by de groep bemanningsleden dy't oan lân op [[ferkenning]] útgiet. Hy moetet dêr in seerôver dy't Ben Gunn hjit, dy't troch kaptein Flint op it Skateilân efterlitten is. De man is troch syn ûnderfining [[sljochtsinnich]] rekke. Underwilens twinge Anderson en inkele meistanners Silver om it oproer te begjinnen noch foar't de skat fûn is. De oproerlingen bewapenje harsels en nimme de ''Hispaniola'' yn, wylst kaptein Smollett him mei Jim, dokter Livesey, jonker Trelawney, de [[Tsjinstfolk|feint]]en fan 'e jonker en inkele loyale bemanningsleden, ûnder wa Abraham Gray, de [[skipstimmerman]], weromlûkt yn in lyts [[fort]] fan beamstammen dat se op it eilân oantroffen hawwe.

Nei in koart [[wapenstilstân|bestân]] fiere de oproerlingen in [[bestoarming]] fan it fort út, wêrby't oan beide kanten deaden falle. Jim glûpt fuort en bejout him nei de ''Hispaniola'', dêr't er de [[anker (skipfeart)|anker]]keabel trochfiket. Wylst de skoender fuortdriuwt op it [[êb|útgeande tij]], giet Jim oan board, dêr't Silver ien seerôver efterlitten hat, Israel Hands, dy't [[ferwûne]] rekken wie yn in [[dronken]] [[slaanderij|fjochtpartij]] mei ien fan syn maten. Hands helpt Jim om it skip yn 'e noardlike [[baai]] fan it eilân oan 'e grûn te setten, mar falt him dan oan mei in [[mês]], mei de dúdlike bedoeling om him te fermoardzjen. Jim is lykwols bewapene mei twa [[pistoal]]en en hy sjit de seerôver dea.

Jim giet werom nei it fort, dêr't er ta syn [[ôfgriis]] inkeld Silver en de oerlibjende seerôvers oantreft. Silver praat him by en fertelt dat hy en de seerôvers, doe't se ûntdieken dat it skip poater wie, tastimden yn [[ûnderhanneling]]s. De beide partijen kamen ta oerienstimming dat Smollet, Livesey en Trelawney en Gray har ôfjaan mochten yn ruil foar it oerdragen fan 'e skatkaart oan Silver-en-dy. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] arrivearret dokter Livesey yn it fort om 'e ferwûne seerôvers te behanneljen, mei't yn syn oertsjûging eltsenien likefolle rjocht hat op [[genêskunde|medyske fersoarging]]. Hy warskôget Silver dat er problemen ferwachtsje kin sadree't er de skat fûn hat.
[[File:Treasure-island-map.jpg|left|thumb|180px|De [[lânkaart]] dy't [[Robert Louis Stevenson]] fan it Skateilân makke.]]

Nei't in rûzje oer it liederskip yn it foardiel fan Silver besljochte is, sette de seerôvers ôf út it fort, wêrby't se Jim meifiere as [[gizeling (misdriuw)|gizelder]]. De oanwizings fan 'e skatkaart folgjend, fine se in [[minsklik]] [[skelet]] wêrfan't de [[earm (anatomy)|earms]] wize yn 'e rjochting fan 'e skat. Dat [[ûntrêstging|ûntrêstget]] de [[byleauwe|byleauwige]] seerôvers, en as Ben Gunn út it wâld wei de lêste wurden fan kaptein Flint begjint te skreauwen, reitsje se derfan oertsjûge dat de [[geast]] fan Flint op it eilân [[spûk|omspûket]]. Lang om let fine se it plak dêr't Flint de skat ferburgen hie, mar it blykt leech te wêzen. De oerbleaune fiif seerôvers binne rare [[ûntefreden]] en risselwearje om Silver en Jim te fermoardzjen, mar ear't dat barre kin, komme kaptein Smollet, dokter Livesey, jonker Trelawney, Gray en Gunn harren oer it mad en deadzje har. 

Livesey leit út dat Gunn de skat al lang fûn hie yn 'e jierren dat er fêst siet op it eilân, en dat er dy bytsje by bytsje oerbrocht hie nei de [[grot]] dêr't er him yn nei wenjen set hie. Jim, kaptein Smollett, dokter Livesey, jonker Trelawney, Abraham Gray en Ben Gunn lade in diel fan 'e skat oan board fan 'e ''Hispaniola'' en nimme Long John Silver, dy't se foar it hiele debakel ferantwurdlik hâlde, mei as [[finzene]], om him [[berjochting|berjochtsje]] te litten. Yn 'e earste [[haven]] dy't se oandogge, yn [[Spaansk-Amearika]], wit Silver te ûntkommen mei in pongfol [[jild]]. De oaren sile fierder nei [[Bristol (Ingelân)|Bristol]], dêr't se de skat ûnderinoar ferdiele. Hoewol't Jim wit dat der noch folle mear rykdommen op it Skateilân te heljen binne, wol er foar gjin jild nochris werom.
[[File:Robert Louis Stevenson, 1885.jpg|right|thumb|200px|[[Robert Louis Stevenson]].]]

==Eftergrûn==
Stevenson kaam op it idee foar syn [[roman]] op basis fan in [[lânkaart]] fan in optocht, [[romantyk|romantysk]] [[eilân]], dy't er úttekene mei syn [[styfsoan]] [[Lloyd Osbourne]] op in [[fakânsje]] yn it [[Skotlân|Skotske]] [[Braemar (Skotlân)|Braemar]] yn 'e [[simmer]] fan [[1881]]. Tsjin [[25&amp;nbsp;augustus]] fan dat jier hied er him dúdlik oan it skriuwen set, mei't er oan in freon skreau: &quot;As dit de jongerein net oanlûke sil, no, dan binne se al raar bedoarn sûnt myn tiid. Soest der ferheard oer wêze as ik sis dat it hielendal oer [[boekanier]]s giet, dat it begjint yn 'e ''Admiral Benbow''-[[pub]] oan 'e kust fan [[Devon (greefskip)|Devon]], dat it allegear draait om in lânkaart en in skat en in skipsoproer en in fertutearze skip […]? It is folslein healwiis en ik haw der skriklike niget oan&amp;nbsp;– en wat ik wol, is dat it it bêste boek oer boekaniers wurdt dat mar te krijen is.&quot;

De oarspronklike [[titel (namme)|titel]] dy't Stevenson foar syn boek betocht, wie ''The Sea Cook'' (&quot;De Seekok&quot;). Noch mar in foege [[moanne (tiid)|moanne]] nei't er it ferhaal foar it earst betocht hie, begûnen de earste [[haadstik]]ken al te ferskinen yn it [[tydskrift]] ''[[Young Folks (tydskrift)|Young Folks]]''. It [[fúljeton]] rûn úteinlik santjin [[wike]]n, fan [[1&amp;nbsp;oktober]] [[1881]] oant en mei [[28&amp;nbsp;jannewaris]] [[1882]]. Nei't er fyftjin oant njoggentjin fan 'e haadstikken mei feart en faasje ôfwurke hie, waard Stevenson syn skriuwen ûnderbrutsen trochdat er yn 'e [[sykte|minnichte]] rekke. Hy ferliet Skotlân, mar gie op in [[lângoed]] yn 'e neite fan [[Londen]] troch mei it wurkjen oan 'e earste ferzje fan ''Treasure Island''. Dêre beprate er de [[plot]]punten mei syn [[heit]], en dyselde suggerearre ferskate eleminten dy't Stevenson yn it ferhaal opnaam. De úteinlike ferzje fan 'e roman skreau Stevenson letter yn [[Bournemouth]], oan 'e kust fan [[Dorset]], dêr't er yn dy tiid wenne. Op [[14&amp;nbsp;novimber]] [[1883]] kaam ''Treasure Island'' ûnder de hjoeddeistige titel út yn [[boek]]foarm by [[útjouwerij]] [[Cassell (útjouwerij)|Cassell &amp; Co.]] yn [[Londen]]. It wie it earste [[kommersje]]le en [[literatuerkrityk|krityske]] súkses fan Stevenson, en foarme syn trochbraak as skriuwer. 

Foar it ferhaal fan ''Treasure Island'' ûntliende Stevenson bewust ideeën en eleminten oan wurken fan eardere skriuwers. Yn in [[brief]] út [[july]] [[1884]] oan syn literêr adviseur [[Sidney Colvin]] skreau er dat ''Treasure Island'' fuortkaam út ''At Last'', fan [[Charles Kingsley]], dêr't er it idee foar de deademanskiste weikrige, dat neffens him &quot;it siedsje&quot; foar it hiele boek wie, en út it [[non-fiksje]]wurk ''[[A General History of the Pyrates]]'' fan [[Charles Johnson (kaptein)|kaptein Johnson]]. Stevenson joech ek ta dat er it idee fan it wizende [[skelet]] op it eilân oernommen hie út ''[[The Gold-Bug]]'', fan [[Edgar Allan Poe]], en dat er de foarskiednis fan it [[personaazje]] Billy Bones opboude út 'e ''Money-Diggers''-seksje (yn 't bysûnder út ''Golden Dreams'') fan ''[[Tales of a Traveller]]'' fan [[Washington Irving]]. 

==Ferfolgen en prequels==
===Literatuer===
Op ''Treasure Island'' fan Robert Louis Stevenson hawwe neitiid in protte oare skriuwers fuortboud.
[[File:Treasure Island by George Wylie Hutchinson.png|right|thumb|220px|''Treasure Island'' út [[1894]], yllustrearre troch [[George Wylie Hutchinson]].]]
====Prequels====
*1924 – [[A.D. Howden Smith]], ''[[Porto Bello Gold]]'' &lt;small&gt;(Skreaun mei de eksplisite tastimming fan 'e [[eksekuteur-testamintêr]] fan Stevenson. Hjiryn wurdt de oarsprong fan 'e bedobbe skat beljochte en komme in protte fan Stevenson syn personaazjes foar yn har jongere jierren.)&lt;/small&gt;
*1956 – [[R.F. Delderfield]], ''The Adventures of Ben Gunn''
*2001 – [[Michael Kerman]], ''Before'' &lt;small&gt;(yn in [[Nederlânsk]]e oersetting útbrocht as ''Vóór Schateiland'')&lt;/small&gt;
*2008 – [[John Drake (skriuwer)|John Drake]], ''Flint &amp; Silver'' &lt;small&gt;(it earste diel út in [[trilogy]] dy't fierders bestiet út ''Pieces of Eight'', 2009, en ''Skull and Bones'', 2010)&lt;/small&gt;
*2011 – [[John Amrhein jr.]], ''Treasure Island: The Untold Story''
*2014 – [[David K. Bryant]], ''Tread Carefully on the Sea''
*2014 – [[Tony Robinson]], ''Skullduggery''
*2017 – [[Toby Schmitz]], ''Rackham's Razor'' &lt;small&gt;(in koarte, [[komeedzje|komyske]] prequel wêryn't de histoaryske seerôvers Jack Rackham alias [[Calico Jack]] en [[Anne Bonny]] foarkomme)&lt;/small&gt;

====Ferfolgen====
*1935 – [[H.A. Callahan]], ''Back to Treasure Island''
*1972 – [[Leonard Wibberley]], ''Flint's Island''
*2001 – [[Frank Delaney]] &lt;small&gt;([[pseudonym]] Francis Bryan)&lt;/small&gt;, ''Jim Hawkins and the Curse of Treasure Island''
*2007 – [[Pascal Bertho]] en [[Tom McBurnie]], ''Sept Pirates'' &lt;small&gt;([[strip]]album)&lt;/small&gt;
*2007 – [[Xavier Dorison]] en [[Mathieu Lauffray]], ''Long John Silver'' &lt;small&gt;(fjouwerdielige [[Frânsk]]talige striprige)&lt;/small&gt;
*2010 – [[John O'Meveny Woodswrote]], ''Return to Treasure Island''
*2012 – [[Andrew Motion]], ''Silver: Return to Treasure Island''
[[File:1969, 4c stamp depicting Pirates on Treasure Island.jpg|right|thumb|200px|In [[postsegel]] fan 'e [[Britske Famme-eilannen]] út [[1969]], útjûn ta gelegenheid fan 'e 75 stjerdei fan [[Robert Louis Stevenson]].]]

===Film en tillefyzje===
*1954 – ''[[Long John Silver (film út 1954)|Long John Silver]]'' &lt;small&gt;([[ferfolchfilm]])&lt;/small&gt;
*1954 – ''[[Return to Treasure Island (film út 1954)|Return to Treasure Island]]'' &lt;small&gt;([[ferfolchfilm]])&lt;/small&gt;
*1986 – ''[[Return to Treasure Island (tillefyzjesearje)|Return to Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(ferfolch yn 'e foarm fan in [[tillefyzjesearje]], mei [[Brian Blessed]] yn 'e rol fan Long John Silver)&lt;/small&gt;
*1992 – ''[[Return to Treasure Island (film út 1992)|Return to Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(ferfolch yn 'e foarm fan in [[langspylfilm|lange]] [[tekenfilm]])&lt;/small&gt;
*2014-2017 – ''[[Black Sails (tillefyzjesearje)|Black Sails]]'' &lt;small&gt;([[prequel]] yn 'e foarm fan in tillefyzjesearje)&lt;/small&gt;

==Adaptaasjes==
===Toaniel===
''Treasure Island'' waard withoefolle kearen adaptearre ta in [[toanielstik]], yn hiel de [[Ingelsk]]talige wrâld. Jierrenlang waard yn [[Londen]] elts jier in [[musical]]ferzje fan it boek opfierd, basearre op 'e [[libretto]] fan [[Bernard Miles]] en [[Josephine Wilson]]. De [[muzyk]] waard komponearre troch [[Cyril Ornadel]] en de [[liettekst]]en wiene fan [[Hal Shaper]]. De musical waard elts jier opfierd yn it [[Mermaid Theatre]].

===Harkspullen===
''Treasure Island'' waard ek in grut tal kearen adaptearre ta in [[harkspul]] op 'e [[radio]]. De ierst bekende kear wie fia ''[[The Mercury Theatre on the Air]]'' yn [[july]] [[1938]], in produksje fan [[Orson Welles]]. 

===Films===
*1918 – ''[[Treasure Island (film út 1918)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in [[stomme film]] [[regissearre]] troch [[Sidney Franklin]])&lt;/small&gt;
*1920 – ''[[Treasure Island (film út 1920)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in stomme film regissearre troch [[Maurice Tourneur]] mei in frou, [[Shirley Mason (aktrise)|Shirley Mason]], yn 'e rol fan Jim Hawkins; in [[ferlerne film]])&lt;/small&gt;
*1934 – ''[[Treasure Island (film út 1934)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(de earste [[lûdsfilm]]ferzje)&lt;/small&gt;
*1937 – ''[[Ostrov Sokrovisjtsj (film út 1937)|Ostrov Sokrovisjtsj]]'' &lt;small&gt;(in losse [[Sovjet-Uny|Sovjet-Russyske]] adaptaasje mei de [[ynternasjonale titel]] ''Treasure Island'')&lt;/small&gt;
*1950 – ''[[Treasure Island (film út 1950)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(de earste [[kleurefilm]]ferzje)&lt;/small&gt;
*1968 – ''[[Between God, the Devil and a Winchester]]'' &lt;small&gt;(in fan oarsprong [[Italjaansk]]talige [[spagettywestern]]adaptaasje)&lt;/small&gt;
*1971 – ''[[Ostrov Sokrovisjtsj (film út 1971)|Ostrov Sokrovisjtsj]]'' &lt;small&gt;(in Sovjet-Russyske adaptaasje mei de ynternasjonale titel ''Treasure Island'')&lt;/small&gt;
*1971 – ''[[Doubutsu Takarajima]]'' &lt;small&gt;(in [[Japan]]ske [[anime]]-adaptaasje mei de ynternasjonale titel ''Animal Treasure Island'' en de personaazjes as [[bisten]])&lt;/small&gt;
*1972 – ''[[Treasure Island (film út 1972)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(regissearre troch [[John Hough]], mei yn 'e haadrol [[Orson Welles]] as Long John Silver)&lt;/small&gt;
*1982 – ''[[Planetata na Sakrovištata]]'' &lt;small&gt;(in [[Bulgaarsk]]talige [[science fiction]]-[[tekenfilm]]adaptaasje mei de ynternasjonale titel ''The Treasure Planet'')&lt;/small&gt;
*1982 – ''[[Ostrov Sokrovisjtsj (film út 1982)|Ostrov Sokrovisjtsj]]'' &lt;small&gt;(in Sovjet-Russyske adaptaasje yn trije dielen, dy't frijwol folslein trou is oan 'e tekst fan 'e roman)&lt;/small&gt;
*1985 – ''[[L'Île au Trésor (film út 1985)|L'Île au Trésor]]'' &lt;small&gt;(in [[Frânsk]]talige [[Frankryk|Frânsk]]-[[Sily|Sileenske]] adaptaasje)&lt;/small&gt;
*1987 – ''[[Il Planeta del Tresoro]]'' &lt;small&gt;(in Italjaansktalige [[Itaalje|Italjaansk]]-[[Dútslân|Dútske]] science fiction-adaptaasje mei de ynternasjonale titel ''Treasure Island in Outer Space'' en [[Anthony Quinn]] as Long John Silver)&lt;/small&gt;
*1988 – ''[[Ostrov Sokrovisjtsj (film út 1988)|Ostrov Sokrovisjtsj]]'' &lt;small&gt;(in troch [[filmkritisy]] priizge Sovjet-Russyske twadielige animearre adaptaasje, mei de ynternasjonale titel ''Treasure Island'', hoewol't er yn [[1992]] yn 'e [[Feriene Steaten]] útbrocht waard as ''Return to Treasure Island'')&lt;/small&gt;
*1996 – ''[[Muppet Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in ''[[Muppets]]''-film mei [[Tim Curry]] as Long John Silver, [[Billy Connolly]] as Billy Bones en [[Jennifer Saunders]] as frou Bluberidge)&lt;/small&gt;
*1999 – ''[[Treasure Island (film út 1999)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(mei [[Jack Palance]] as Long John Silver])&lt;/small&gt;
*2002 – ''[[Treasure Planet]]'' &lt;small&gt;(in &quot;werferbylde&quot; adaptaasje yn 'e [[romte]], mei Long John Silver as in [[cyborg]] en de oare personaazjes as [[bûtenierdske wêzens]] en [[robot]]s, útsein Jim Hawkins en syn âlden, dy't de iennichste [[minske]]n binne)&lt;/small&gt;
*2007 – ''[[L'Île aux Trésors]]'' &lt;small&gt;(in Frânsktalige [[Frankryk|Frânsk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Hongarije|Hongaarske]] adaptaasje)&lt;/small&gt;
[[File:Poster - Treasure Island (1934) 01 colour edit.jpg|right|thumb|200px|In [[filmposter]] foar de [[Treasure Island (film út 1934)|ferfilming út 1934]].]]

===Tillefyzje===
====Tillefyzjefilms====
*1990 – ''[[Treasure Island (film út 1990)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(regissearre troch [[Fraser C. Heston]] mei [[Charlton Heston]] as Long John Silver en in jonge [[Christian Bale]] as Jim Hawkins)&lt;/small&gt;
*1991 – ''[[Treasure Island Pirate]]''
*1994 – ''[[Treasure Island: The Adventure Begins]]'' 
*1995 – ''[[Treasure Island (film út 1995)|Treasure Island]]'' 
*2006 – ''[[Pirates of Treasure Island]]'' 

====Tillefyzjesearjes====
*1951 – ''[[Treasure Island (tillefyzjesearje út 1951)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in 7-dielige [[BBC]]-searje)&lt;/small&gt;
*1955 – ''[[The Adventures of Long John Silver (tillefyzjesearje)|The Adventures of Long John Silver]]'' &lt;small&gt;(in 26-dielige [[Austraalje (lân)|Australyske]] searje)&lt;/small&gt;
*1966 – ''[[Die Schatzinsel]]'' &lt;small&gt;(in Frânsk-Dútske [[ko-produksje]] foar [[ZDF]])&lt;/small&gt;
*1968 – ''[[Treasure Island (tillefyzjesearje út 1968)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in 9-dielige BBC-searje)&lt;/small&gt;
*1977 – ''[[Treasure Island (tillefyzjesearje út 1977)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in 4-dielige BBC-searje)&lt;/small&gt;
*1978 – ''[[Takarajima (tillefyzjesearje)|Takarajima]]'' &lt;small&gt;(in Japanske [[anime]]searje mei de ynternasjonale titel ''Treasure Island''; yn [[Nederlân]] troch de [[AVRO]] op 'e tillefyzje brocht ûnder de titel ''Schateiland'')&lt;/small&gt;
*1993-1995 – ''[[The Legends of Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in tekenfilmsearje loskes basearre op 'e roman mei de personaazjes as bisten)&lt;/small&gt;
*2012 – ''[[Treasure Island (tillefyzjesearje út 2012)|Treasure Island]]'' &lt;small&gt;(in 2-dielige minysearje mei [[Eddie Izzard]] as Long John Silver)&lt;/small&gt;
*2015 – ''[[L'Isola del Tresoro]]'' &lt;small&gt;(in Italjaansktalige tekenfilmsearje)&lt;/small&gt;

===Strips===
Foar in folsleine list fan alle [[strip]]s op basis fan ''Treasure Island'', sjoch [[:en:Treasure Island#Books and comics|dizze list]] op 'e [[Ingelsktalige Wikipedy]].

===Fideospultsjes===
*1981 – ''[[Treasure Island (fideospultsje út 1981)|Treasure Island]]'' 
*1984 – ''[[Treasure Island (fideospultsje út 1984)|Treasure Island]]'' 
*1985 – ''[[Treasure Island (fideospultsje út 1985)|Treasure Island]]'' 
*1999 – ''[[La Isla del Tesoro de R.L. Stevenson]]'' 
*2002 – ''[[Treasure Planet: Battle at Procyon]]'' 
*2010 – ''[[Treasure Island (fideospultsje út 2010)|Treasure Island]]'' 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Treasure_Island ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Treasure Island (novel)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Treasure Island'' (roman)}}

[[Kategory:Literêr wurk fan Robert Louis Stevenson]]
[[Kategory:Aventoereroman]]
[[Kategory:Jeugdroman]]
[[Kategory:Histoaryske roman]]
[[Kategory:Ingelsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 1883]]
[[Kategory:Literatuer oer seerôverij]]
[[Kategory:Literatuer oer in sylskip]]
[[Kategory:Literatuer oer skatsikers]]
[[Kategory:Literatuer oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân]]</text>
      <sha1>p1ouxfcly6b17f4rjkle7mx6vvjmvbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>It Merk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181385</id>
    <revision>
      <id>1239640</id>
      <parentid>1189407</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grins */ kt</comment>
      <origin>1239640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="ttpikwdhnubfb05c25892rrffcp2fxl" xml:space="preserve">[[File:Flag Map of Märket.png|thumb|left|Flaggekaart fan ''It Merk'']]
[[File:Market plain fy.svg|thumb|''It Merk'' mei de ynternasjonale grins fan [[1985]].]]
[[Ofbyld:Märket.jpg|thumb|De fjoertoer fan It Merk]]
'''It Merk''' (yn it Sweedsk ''Märket''), is in lyts ûnbewenne eilân (0,033 km²) yn 'e Eastsee, tusken [[Sweden]] en de [[Ålâneilannen]]. It eilân heart ta de [[lân|lannen]] Sweden en Ålân, dêr't it lêste in ([[autonoom]]) part fan [[Finlân]] fan is. It westlikste part fan Alân, en dêrmei fan gâns Finlân, is op It Merk.

Sa'n kilometer fierder nei it noardwesten leit it lytsere [[Merkstienen]] (''Märketshällor''), wat lykwols gâns yn Sweedsk gebiet leit.

== Grins ==
De oarspronklike lânsgrins dy't oer it eilân lei, waard yn [[1809]] fêstlein by de [[Frede fan Fredrikshamn]]. Yn [[1985]] is de grins lykwols oanpast: Finlân hie, yn de tiid dat it ûnder [[Ruslân|Russysk]] gesach foel, in [[fjoertoer]] op it eilân boud. It die lykwols bliken dat dy op Sweedsk gebiet stie. Dêrom is de grins sa feroare dat krekt dat part no wier Finsk is, mar as kompensaajse is in like grut part fan it earder Finske gebiet by Sweden kaam. It doel wie de feroaring sa te dwaan, dat dy gjin ynfloed hie op hoe grut de twa parten wienen, en ek dat by de wetterkante de grins net oars wie, om't dat de [[fiskerijrjocht]]en fan de beide lannen feroarje soen. It risseltaat is in grins yn in nuvere Z-foarm.

It Sweedske part fan it eilân leit oan de súdkant yn [[Stockholms län]], en oan de noardkant yn [[Uppsala län]]. De grins tusken disse twa is net feroare omwegen fan de grinskorreksje, mei it risseltaat dat Uppsala län dêrtroch krekt wat grutter is as wat it sûnder de korreksje wêze soe.

{{DEFAULTSORT:Merk, It}}
[[Kategory:Ålân]]
[[Kategory:Eilân yn Finlân]]
[[Kategory:Uppsala län]]
[[Kategory:Stockholms län]]
[[Kategory:Eilân yn Sweden]]
[[Kategory:Eilân yn de Eastsee]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>ttpikwdhnubfb05c25892rrffcp2fxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blythiisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182324</id>
    <revision>
      <id>1239597</id>
      <parentid>1239173</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T18:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Couiros22</username>
        <id>19342</id>
      </contributor>
      <origin>1239597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3545" sha1="38eduk8z17xm8g404u6lvzejbdzgscs" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Blythiisfûgel
|Ofbyld     = [[File:Blyth's Kingfisher - Rarest Kingfisher found in India.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai      = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'')
|Wittenskiplike namme= Alcedo hercules
|Beskriuwer, jier= [[Alfred Laubmann|Laubmann]], 1917
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''blythiisfûgel''', '''Blyths iisfûgel''' of de '''Herkulesiisfûgel'''  (''Alcedo hercules'') is in seldsume [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is de grutste soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. 

== Namme ==
Yn it Ingelsk en Nederlânsk is de soarte nei de Britske soölooch [[Edward Blyth]] ferneamd, dy't de fûgel yn 1845 as ''Alcedo grandis'' beskreau. Letter die bliken dat dy namme al brûkt waard, sadat dy gjin erkenning krige. Yn 1917 hat Alfred Laubmann in nije namme útsteld, sadat hy no as auteur fermeld stiet.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:AlcedoGrandis (cropped).jpg|thumb|left|Tekening fan [[John Gerrard Keulemans]].]]
De 22 oant 23 sm lange iisfûgel is grutter as de gewoane [[iisfûgel]], mar fierder ha de twa soarten in soad fan inoar. Blythiisfûgels hja in blauwe kop en oars as de gewoane iisfûgel gjin oranje streek by't ear. Fierder hat de soarte in donkerder mantel, hast swarte wjukken mei wat blauwe pjukkels en in djipper readbrune buk. De snaffel fan it mantsje is hielendal swart, wylst it wyfke in donkerreade ûndersnaffel hat.

== Fersprieding ==
De soarte komt fan East-[[Nepal]] oant Sintraal-[[Fjetnam]] en [[Fujian]] yn it súdeasten fan [[Sina]] foar. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is it in seldsume oant tige seldsume fûgel. Allinne yn Fjetnam komt de fûgel lokaal relatyf algemien foar (West-Tonkin en Annam). It leefgebiet bestiet út heldere beken en lytse rivieren yn djippe kleauwen, heuvellân en leafbosken tusken de 400 en 1000 m boppe de seespegel. Mooglik komt de fûgel ek foar by streamend wetter yn bosk, dat grinzget oan agrarysk gebiet mei in soad beammen.

== Status ==
Troch fragmintaasje, degradaasje en mooglik ek fersmoarging fan it leefgebiet giet de populaasje fan 'e fûgel yn oantal efterút. It is net in algemiene fûgel en de soarte komt  allinne mar yn in spesifyk biotoop oan rivieren foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt tusken 2500 en 10.000 fûgels rûsd. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (hast bedrige ) klassifisearre (2022).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-kingfisher-alcedo-hercules Birdlife]
* [https://ebird.org/species/blykin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=56A1C8E5B82959EF Avibase]
----
{{Commonscat|Alcedo hercules|Blythiisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blythiisfugel}}
[[Kategory:Echte iisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>38eduk8z17xm8g404u6lvzejbdzgscs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239599</id>
      <parentid>1239597</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T19:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/Couiros22|Couiros22]]&quot; ([[Meidogger oerlis:Couiros22|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Drewes&quot;.</comment>
      <origin>1239173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="5ckot595l9j29da7tvf157m2wri9qsc" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = Blythiisfûgel
|Ofbyld     = [[File:Blyth's kingfisher.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai      = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'')
|Wittenskiplike namme= Alcedo hercules
|Beskriuwer, jier= [[Alfred Laubmann|Laubmann]], 1917
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''blythiisfûgel''', '''Blyths iisfûgel''' of de '''Herkulesiisfûgel'''  (''Alcedo hercules'') is in seldsume [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is de grutste soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. 

== Namme ==
Yn it Ingelsk en Nederlânsk is de soarte nei de Britske soölooch [[Edward Blyth]] ferneamd, dy't de fûgel yn 1845 as ''Alcedo grandis'' beskreau. Letter die bliken dat dy namme al brûkt waard, sadat dy gjin erkenning krige. Yn 1917 hat Alfred Laubmann in nije namme útsteld, sadat hy no as auteur fermeld stiet.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:AlcedoGrandis (cropped).jpg|thumb|left|Tekening fan [[John Gerrard Keulemans]].]]
De 22 oant 23 sm lange iisfûgel is grutter as de gewoane [[iisfûgel]], mar fierder ha de twa soarten in soad fan inoar. Blythiisfûgels hja in blauwe kop en oars as de gewoane iisfûgel gjin oranje streek by't ear. Fierder hat de soarte in donkerder mantel, hast swarte wjukken mei wat blauwe pjukkels en in djipper readbrune buk. De snaffel fan it mantsje is hielendal swart, wylst it wyfke in donkerreade ûndersnaffel hat.

== Fersprieding ==
De soarte komt fan East-[[Nepal]] oant Sintraal-[[Fjetnam]] en [[Fujian]] yn it súdeasten fan [[Sina]] foar. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is it in seldsume oant tige seldsume fûgel. Allinne yn Fjetnam komt de fûgel lokaal relatyf algemien foar (West-Tonkin en Annam). It leefgebiet bestiet út heldere beken en lytse rivieren yn djippe kleauwen, heuvellân en leafbosken tusken de 400 en 1000 m boppe de seespegel. Mooglik komt de fûgel ek foar by streamend wetter yn bosk, dat grinzget oan agrarysk gebiet mei in soad beammen.

== Status ==
Troch fragmintaasje, degradaasje en mooglik ek fersmoarging fan it leefgebiet giet de populaasje fan 'e fûgel yn oantal efterút. It is net in algemiene fûgel en de soarte komt  allinne mar yn in spesifyk biotoop oan rivieren foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt tusken 2500 en 10.000 fûgels rûsd. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (hast bedrige ) klassifisearre (2022).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-kingfisher-alcedo-hercules Birdlife]
* [https://ebird.org/species/blykin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=56A1C8E5B82959EF Avibase]
----
{{Commonscat|Alcedo hercules|Blythiisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blythiisfugel}}
[[Kategory:Echte iisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>5ckot595l9j29da7tvf157m2wri9qsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meheti‘a</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185482</id>
    <revision>
      <id>1239623</id>
      <parentid>1239371</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bestjoer */ kt</comment>
      <origin>1239623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7326" sha1="ejrxxvo9xaruwq9qp3ccaaxpfu77yy2" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet
| namme                       = Meheti‘a
| ôfbylding                   =Mehetia-osnaburg.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = In yllustraasje út [[1769]] dy't it oansjoch fan Meheti‘a op [[seenivo]] werjout.
| flagge-wapen                = 
| soarte gebiet               = [[eilân]]
| lân                         = [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]
| bestjoerlike ienheid 1      = [[oerseeske kollektiviteit|oerseeske kollekt.]]
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = bestj. ûnderferdieling
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Boppewynske Eilannen (Genoatskipseilannen)|Boppewynske Eilannen]]
| bestjoerlike ienheid 3      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3=  [[Tai‘arapu-Est]]
| haadplak                    = 
| grutste plak                = 
| sels yn te foljen 4         = heechste berch
| namme sels yn te foljen 4   = Fare‘ura
| sels yn te foljen 5         = [[arsjipel]]
| namme sels yn te foljen 5   = [[Genoatskipseilannen]]
| sels yn te foljen 6         = 
| namme sels yn te foljen 6   = 
| sels yn te foljen 7         = 
| namme sels yn te foljen 7   =
| ynwennertal                 = n.f.t. &lt;small&gt;(ûnbewenne)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 2,3 km²
| befolkingstichtens          = 
| sels yn te foljen 1         = heechste punt
| namme sels yn te foljen 1   = 435 m
| sels yn te foljen 2         = 
| namme sels yn te foljen 2   = 
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   =
| stifting                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] –10.00
| simmertiid                  = gjint
| koördinaten                 = 17°52′ S 148°04′ W
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = 
| mapname                     = Frânsk-Polyneezje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 17
| lat_min                     = 52
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 148
| lon_min                     = 4
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = De lizzing fan Meheti‘a yn [[Frânsk-Polyneezje]].
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Meheti‘a''' of '''Me‘eti‘a''' ([[Tahitiaansk]]e [[útspr.]]: [meˈhetiʔa], likernôch: &quot;mee-&lt;u&gt;hee&lt;/u&gt;-ty-ah&quot;, of [meˈʔetiʔa], likernôch: &quot;mee-&lt;u&gt;ee&lt;/u&gt;-ty-ah&quot;), ek wol [[stavere]] as '''Mehetia''', is in ûnbewenne [[eilân]] yn 'e midden fan 'e [[Stille Oseaan]]. It heart ta de [[arsjipel]] fan 'e [[Genoatskipseilannen]] yn [[Frânsk-Polyneezje]]. 

==Geografy==
Meheti‘a leit yn 'e midden fan 'e [[Stille Oseaan]], besuden de [[evener]]. [[Geografy]]sk makket it diel út fan 'e [[Boppewynske Eilannen (Genoatskipseilannen)|Boppewynske kloft]] fan 'e [[Genoatskipseilannen]], in [[arsjipel]] dy't ta de gruttere regio fan [[Polyneezje]] heart. It is it eastlikst leine eilân fan 'e Genoatskipseilannen. It neiste buoreilân fan Meheti‘a is [[Tahity]], dat 110&amp;nbsp;[[km]] nei it [[westen]] ta leit. 

Meheti‘a is in heech, [[fulkanisme|fulkanysk]] eilân mei in [[oerflak]] fan 2,3&amp;nbsp;[[km²]]. It is eins de top fan in aktive [[fulkaan]] dy't boppe de [[see]]spegel útstekt. Dy fulkaan, mei in hichte fan 435&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]], hjit de Fare‘ura. De top bestiet út in semy-sirkulêre râne mei in djippe [[fulkaankrater]]. It eilân hat net folle [[planten|begroeiïng]], mar der is al in lyts [[koraalrif]] om 'e [[kust]] hinne, dat op 'e ûnderwetterskeanten fan 'e fulkaan oangroeid is.

==Geology==
Meheti‘a is in jonge, aktive [[stratofulkaan]], dy't op it plak leit fan 'e [[fulkanyske hotspot]] dêr't de measten fan 'e [[Genoatskipseilannen]] yn in fier [[ferline]] troch [[fulkaanútbarsting]]s ûntstien binne. Troch de stadige [[tektonyk|tektoanyske]] beweging fan 'e [[Pasifyske Plaat]] yn 'e rjochting fan it [[westnoardwesten]] lizze dy eilannen no yn in string dy kant út. Dat Meheti‘a boppe de hotspot leit en eins no noch altyd hiel stadich foarme wurdt, ferklearret ek wêrom't it it eastlikste fan alle Genoatskipseilannen is.
[[File:Karta_FP_Societe_isl.PNG|left|thumb|250px|In [[lânkaart]] fan 'e [[Genoatskipseilannen]]. Meheti‘a leit eastlik fan [[Tahity]], tsjin 'e rjochterrâne fan 'e kaart oan.]]

==Skiednis==
De [[mûnlinge oerlevering]] fan 'e [[Tahitianen]] wol hawwe dat [[Polyneezjers|Polynezyske]] [[ûntdekkingsreizger|seefarders]] Meheti‘a, dat as in [[hillich plak]] beskôge waard, oandiene op harren lange [[reis]] dy't úteinlings resultearje soe yn harren ûntdekking en [[kolonisaasje]] fan [[Nij-Seelân]]. Dy oerlevering wurdt befêstige troch de fynst fan [[stien]]nen op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan Nij-Seelân dy't troch [[geologen]] weromtrasearre binne nei Meheti‘a.

De earste [[Jeropa|Jeropeänen]] dy't Meheti‘a te sjen krigen, wiene op [[9&amp;nbsp;febrewaris]] [[1606]] de leden fan 'e [[ekspedysje]] fan 'e [[Portegal|Portegeeske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[Pedro Fernandes de Queirós]], dy't fear yn 'e tsjinst fan 'e [[Spaanske Kroan]]. Queirós joech it eilân de namme ''Decena'', dat yn it [[Spaansk]] &quot;Tsien&quot; betsjut. Letter waard Meheti‘a yn [[1767]] sjoen troch de [[Keninkryk Grut-Brittanje|Britske]] ûntdekkingsreizger [[Samuel Wallis]] en in jier letter troch de [[Frankryk|Frânske]] ûntdekkingsreizger [[Louis Antoine de Bougainville]]. Yn [[1772]] sylde ek de [[Spanje|Spaanske]] ekspedysje fan [[Domingo de Bonechea]] by it eilân lâns. De Britten joegen Meheti‘a de namme ''Osnaburg Island'', wylst Bonechea it ''San Cristóbal'' neamde. Net ien fan dy nammen bliek duorjend te wêzen.

==Bestjoer==
[[Bestjoer]]lik falt Meheti‘a mei de rest fan 'e [[Genoatskipseilannen]] en fjouwer oare arsjipellen (de [[Tûamotû-eilannen]], de [[Markesaseilannen]], de [[Gambiereilannen]] en de [[Australeilannen]]) ûnder [[Frânsk-Polyneezje]]. Dat is in [[autonomy|semy-autonoom]] [[oerseeske gebietsdielen fan Frankryk|oerseesk gebietsdiel]] fan [[Frankryk]] mei de dûbele [[politike]] status fan in [[oerseeske kollektiviteit]] (''collectivité d'outre mer'', COM) en in [[oerseesk lân binnen de Frânske Republyk]] (''pays d'outre mer au sein de la République'', POM). 

Binnen Frânsk-Polyneezje leit Meheti‘a yn 'e bestjoerlike ûnderferdieling (''subdivision administrative'') fan 'e [[Boppewynske Eilannen (Genoatskipseilannen)|Boppewynske Eilannen]]. It eilân heart bestjoerlik ta de [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] (''commune'') [[Tai‘arapu-Est]] en dêrbinnen ta de [[dielgemeente]] (''commune associée'') [[Tautira]]. Beide lizze oan 'e eastkust fan [[Tahity]]. Meheti‘a sels is ûnbewenne.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Mehetiʻa ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Mehetia|Mehetiʻa}}
}}

{{DEFAULTSORT:Mehetia}}
[[Kategory:Eilân yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Polyneezje]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>ejrxxvo9xaruwq9qp3ccaaxpfu77yy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Bouvet</title>
    <ns>14</ns>
    <id>187290</id>
    <revision>
      <id>1239644</id>
      <parentid>1211561</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="je1bmhbka7cs37nqev5yjo470iz3ulm" xml:space="preserve">[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Noarwegen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1928]]
[[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>je1bmhbka7cs37nqev5yjo470iz3ulm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187337</id>
    <revision>
      <id>1239584</id>
      <parentid>1213720</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T15:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Palazzo_Spada_(Antonio_da_Sangallo,_1555,_Terni).jpg&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Geo Sergio Fotografo|]].</comment>
      <origin>1239584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6617" sha1="19k6yfotm0qkgn2m58wl6k3jej279sa" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Terni
| ôfbylding                   = TerniPanorama4.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:Flag of Terni (City).svg|80px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Terni-Stemma.svg|50px]]
| ynwennertal                 = 106.366 &lt;small&gt;(31.07.2025)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://demo.istat.it/app/?a=2025&amp;i=D7B Demografia in sifre: ''Bilancio demografico mensile e popolazione residente per sesso, anno 2025'']&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 212,43 km²
| befolkingstichtens          = 500,71 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 130 m
| lân                         = {{Flagge IT}} [[Itaalje]]
| bestjoerlike ienheid 1      = regio
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lombardy.svg|20px]] [[Lombardije]]
| bestjoerlike ienheid 2      = provinsje 
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Terni (provinsje)|Terni]]
| boargemaster                = 
| stêdsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 05100
| tiidsône                    = 
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|42_34_00_N_12_39_00_E_scale:12500_type:landmark_region:IT|42°34' N 12°39' E}} 
| webside                     = [https://www.comune.terni.it/ www.comune.terni.it]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =  
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Itaalje
| mapwidth                    = 	
| lat_deg                     = 42
| lat_min                     = 34
| lat_sec                     = 00
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 12
| lon_min                     = 39
| lon_sec                     = 00
| lon_dir                     = E
}}
'''Terni''' is in stêd yn 'e regio [[Umbrje]] yn [[Itaalje]]. It is ek de haadstêd fan 'e provinsje mei deselde namme.  

== Skiednis ==
Terni stie yn 'e Aldheid bekend as Interamna Nahars, itjinge stêd tusken twa rivieren betsjut, in ferwizing nei de rivieren de [[Nera (Itaalje)|Nera]] en de [[Serra (rivier)|Serra]]. Foardat de [[Romeinen]] kamen wennen hjir Umbryske stammen. Terni waard nei alle gedachten yn 'e 7e of 6e iuw f.Kr. stifte.

[[Ofbyld:Terni, anfiteatro, 01.jpg|thumb|left|Resten fan it amfiteäter.]]
Sûnt de 3e iuw f.Kr. wie Terni ûnderdiel fan it [[Romeinske Ryk]]. It waard in ''[[municipium]]'', in stêd mei selsbestjoer, en ûntjoech him ta in wichtige plak oan 'e [[Via Flaminia]], de dyk dy't [[Rome]] mei de [[Adriatyske See|Adriatyske]] kust ferbûn. Yn 'e Romeinske tiid hie Terni badhûzen, [[amfiteäter]]s en timpels. In bekende persoan út dy tiid is [[Falentyn fan Terni|Sint-Falentyn]] (San Valentino), dy't as [[beskermhillige]] fan 'e leafde bekend waard. Neffens de tradysje wie Falentyn biskop fan Terni yn 'e 3e iuw en hy ferstoar as [[martler]].

Nei it Romeinske tiidrek rekke Terni, lykas in protte stêden yn Itaalje, yn ferfal troch ynfallen fan [[Eastgoaten]] en [[Longobarden]]. Om de 8e iuw hinne waard it ûnderdiel fan 'e [[Pauslike Steat]]. De stêd hie geregeldwei te krijen mei striid tusken pleatslike famyljes en machtige buorstêden lykas [[Spoleto]] en [[Perugia]]. 

Yn 'e 13e en 14e iuw ûntjoech Terni him ta in frije stêd mei in eigen bestjoer, mar wol ûnder pauslik ynfloed. Yn 'e tiid dat de pausen ferballe wienen nei [[Avignon]] tusken 1309 en 1377 foel de Pauslike Steat bûten de direkte kontrôle fan 'e paus. De stêden yn 'e Pauslike Steat fochten meiïnoar of tsjin de pauslike autoriteit en Terni hie him by it bredere ferset tsjin de paus yn Umbrje oansletten. Yn 1353 stjoerde paus [[Innosintius VI]] de [[Spanje|Spaanske]] kardinaal Gil Álvarez Carrillo de Albornoz nei Itaalje mei de opdracht om it pauslik gesach yn Midden-Itaalje militêr werom te winnen. Nei't Spoleto yn 1355 twongen waard om syn ferset te einigjen kaam ek Terni oan bar. Albornoz liet Terni straffe foar de ûntrou en de poarten waarden ôfbrutsen, in part fan 'e muorren delhelle en de ynwenners moasten har wapens dellizze en trou swarre oan 'e paus.

[[Ofbyld:Panorama su terni e sulle acciaierie visto dall'alto, 09.jpg|thumb|left|Stielfabriken.]]
Yn 'e 19e iuw nei de Unifikaasje fan Itaalje yn 1860 waard Terni ien fan 'e wichtichste yndustriële sintra fan Midden-Itaalje. De stêd krige de bynamme  'Manchester fan Itaalje' troch de iere stiel- en wapenyndustry. Yn 1884 waard de Acciaierie di Terni oprjochte, in grutte stielfabryk dy’t noch jimmeroan bestiet. Dêrnjonken spile wetterkrêft fan 'e Marmorewetterfallen (in troch de Romeinen makke wetterfal) in wichtige rol yn 'e enerzjyfoarsjenning.

Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard Terni swier bombardearre troch de [[Alliearden]] om de fabriken lam te lizzen. By de 57 loftoanfallen waard likernôch 40% fan 'e stêd ferneatige en foelen mear as 1000 ynwenners harren libben. Nei de oarloch waard de stêd wer opboud en modernisearre.

== It besjen wurdich ==
* It Anfiteatro Fausto is it Romeinske amfiteäter út de 1e iuw n.Kr. 
* De Cattedrale di Santa Maria Assunta of de katedraal fan Terni is de haadtsjerke. It hjoeddeiske oansjen datearret fan in werbou yn 'e 16e–17e iuw. 
* De Basilica di San Valentino is in [[Barok (styl)|barok]] tsjerkegebou bûten it sintrum fan Terni, dêr't de [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Falentyn bewarre wurde. 
* It Palazzo Spada is in [[renêssânse]] paleis út de 16e iuw en wurdt hjoed-de-dei as stedhûs brûkt. 
* It Palazzo Bazzani is in gebou út 1930 fan arsjitekt Cesare Bazzani, dat de moderne en klassike boukeunst kombinearret. 
* Op 'e Torre Maggiore binne de ruïnes fan twa hillichdommen út de 6e oant 2e iuw f.Kr. Fral it panoramyske útsjoch it de muoite wurdich.  

=== Wetterfallen ===
[[Ofbyld:Terni, cascate delle marmore, 02.jpg|thumb|260px|Marmorewetterfallen.]]
Eastlik fan 'e stêd lizze de Marmorewetterfallen, dy't yn 'e 3e iuw f.Kr. yn opdracht fan 'e Romeinske konsul Manius Curius Dentatus oanlein binne. De 165 m hege wetterfal is ien fan 'e heechste en bekendste keunstmjittige wetterfallen fan Jeropa. Dêrfoar waard it ferrin fan 'e rivier de Velino feroare om in ein te meitsjen oan 'e sompige omstannichheden om de rivier hinne. Hjoed-de-dei wurde se brûkt foar wetterkrêft en toerisme. 
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Terni}}
}}
[[Kategory:Terni| ]]
[[Kategory:Plak yn Umbrje]]
[[Kategory:Gemeente yn Umbrje]]</text>
      <sha1>19k6yfotm0qkgn2m58wl6k3jej279sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campbelleilân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188310</id>
    <revision>
      <id>1239652</id>
      <parentid>1212387</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beskriuwing */ kt</comment>
      <origin>1239652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="6lj6ncozgjkic6ou4f02vc2gsbqs74d" xml:space="preserve">{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Campbelleilân
| ôfbylding                   = Campbell Island New Zealand geographic map en.svg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| Flagge                      = 
| Lokaasje                    = 
| Eilannegroep                = [[Campbelleilannen]]
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of New Zealand.svg|20px]] [[Nij-Seelân]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 1= 
| Bestjoerlike ienheid 2      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 2= 
| Bestjoerlike ienheid 3      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 3= 
| Koördinaten                 = 
| Haadstêd                    =
| Belangrike plakken          =   
| Ynwennertal                 = ûnbewenne
| Befolkingstichtens          =  
| Maks. lingte                =
| Maks. breedte               =
| Oerflak                     = 11.300 hektare
| Heechste punt               = 569 m hege Mount Honey
| Gebrûk                      = natuerreservaat
| Tiidsône                    = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/campbell-island/campbell-island-moutere-ihupuku-marine-reserve/ Dep. of Conservation]
| mapname                     = Oseaanje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 52       
| lat_min                     = 32
| lat_sec                     = 24
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 169
| lon_min                     = 8
| lon_sec                     = 42
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
'''Campbell Island''' is in eilân yn 'e súdlike [[Stille Oseaan]], likernôch 660–700 km súdlik fan it [[Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]]. 

== Skiednis ==
It eilân waard ûntdutsen yn 1810 troch seehûnejagers en krige de namme fan it bedriuw fan 'e opdrachtjouwer. Sûnt 1954 is it eilân in natuerreservaat. Yn 'e 19e en iere 20e iuw waard it eilân brûkt foar de jacht op seehûnen en walfisken, letter tusken 1895 oant 1931 ek foar feehâlderij. De feehâlderij hie grutte gefolgen foar it ekosysteem fan it eilân. 

Letter is it eilân fan fee, katten en rotten frijmakke. De lêste rotten binne yn 2001 útroege. De natuer is him sûnt wer oan it werstellen. Yn 2014 waard it omlizzende seegebiet in maryn reservaat ûnder de namme Moutere Ihupuku / Campbell Island Marine Reserve. Dêrmei wurdt ek it libben op en yn see tsjin fiskerij en oare fersteuringen beskerme. 

Campbell Island is ûnderdiel fan 'e groep [[Nijseelânske Subarktyske Eilannen]], in groep eilannen dy't yn 1998 opnommen waarden op 'e [[wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]] fanwegen de unike en goed bewarre natuerlike wearden: de biodiversiteit, de endemyske planten en dieren en in tige seldsum maryn en terrestrysk ekosysteem. 

==Beskriuwing ==
It is it súdlikste fan 'e subantarktyske eilannen fan Nij-Seelân. It oerflak is likernôch 11.300 hektare grut. De heechste berch is de 569 m hege Mount Honey. It lânskip is rotseftich mei hege kliffen, fral oan 'e westlike en súdlike kant. Oan 'e eastlike kant binne djippe ynholtes en baaien lykas Perseverance Harbour. 

Campbell Island hat in kâlt en krebûstich klimaat. De trochsnit jiertemperatuer is likernôch 6 °C en de temperatuer is selden heger boppe de 12 °S. Der falt in soad delslach en it reint of miggelt has 325 dagen yn't jier. De oanhâldende delslach en sterke wyn en de lizzing fier fan 'e evener soargje foar in barre omjouwing. It eilân is dan ek net geskikt foar bewenning of lânbou.  

It eilân is wol ryk oan natuer en der komme likernôch 128 oarspronklike lânseigen faskulêre planten (''Tracheophyta''). Guon komme firder nearne oars op 'e wrâld foar. Foar seefûgels en seesûchdieren is it eilân ek tige wichtich. Der briede seis soarten albatrossen, lykas ek de [[súdlike keningsalbatros]], wêrfan't it grutste part fan 'e wrâldpopulaasje op it eilân libbet. Fierder libje der [[pinguïns]], [[seeliuwen]], [[pelsrobben]] en [[seeoaljefanten]].

{{CommonsBalke|Campbell Island}}
[[Kategory:Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>6lj6ncozgjkic6ou4f02vc2gsbqs74d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aucklandeilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188312</id>
    <revision>
      <id>1239650</id>
      <parentid>1212629</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7865" sha1="60lqadj4knkxc03pu5bi9b5pql9d7kz" xml:space="preserve">{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Aucklandeilannen
| ôfbylding                   = Auckland Islands New Zealand geographic map en.svg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| Flagge                      = 
| Lokaasje                    = 
| Eilannegroep                = 
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of New Zealand.svg|25px]] [[Nij-Seelân]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 1= 
| Bestjoerlike ienheid 2      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 2= 
| Bestjoerlike ienheid 3      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 3= 
| Koördinaten                 = 
| Haadstêd                    =
| Belangrike plakken          =   
| Ynwennertal                 = ûnbewenne
| Befolkingstichtens          =  
| Maks. lingte                =
| Maks. breedte               =
| Oerflak                     = 570 km²&lt;ref&gt;[https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/auckland-islands/ Department of Conservation, oproppen 10 desimber 2025]&lt;/ref&gt;
| Heechste punt               = 705 m hege Mount Dick
| Gebrûk                      = natuerreservaat
| Tiidsône                    = 
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/auckland-islands/ Dep. of Conservation]
| mapname                     = Oseaanje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50       
| lat_min                     = 42
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 166
| lon_min                     = 6
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Aucklandeilannen''' ([[Maoary (taal)|Maoary]]: ''Motu Maha'', &quot;in soad eilannen&quot;) binne in subantarktyske arsjipel dy't by [[Nij-Seelân]] heart. Se lizze 465 km súdlik fan 'e havenstêd Bluff op it Nij-Seelânske [[Sudereilân]]. De eilannen binne net bewenne en it klimaat is koel, fochtich en krebûstich. De boaiem fan 'e eilannen is oer it algemien earm en de leger lizzende gebieten besteane út strûklân.

De eilannen waarden yn 1998 troch [[UNESCO]] oan it [[wrâlderfgoed]] tafoege ûnder de namme [[Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]].

== Skiednis ==
[[Polyneezje|Polynezyske]] ûntdekkingsreizgers ûntdutsen de eilannen en argeologen fûnen fan harren 13e-iuwske delsetting oerbliuwsels op [[Enderby Island]]. Op 18 augustus 1806 ûntduts de walfiskfarder Abraham Bristow de no ûnbewenne eilannen wer en neamde se Lord Auckland's Islands nei in freon fan syn heit, William Eden, 1e baron fan Auckland. It [[Feriene Keninkryk]] easke in jier letter de eilannen op. Yn 1839 en 1840 besochten resp. de ûntdekkingsreizgers Jules Dumont d'Urville en James Clark Ross de eilannen.

Healwei de 19e iuw waard besocht de eilannen de kolonisearjen, mar dat mislearre. De earste groep stie ûnder lieding fan it Maoaryhaad Ngati Mutunga fan 'e Chatham-eilannen mei in groep [[Maoary (folk)|Maoary]] en [[Moriory]]'s oankamen. De twadde dy't nochris besocht om him op 'e eilannen te festigjen wie Charles Enderby yn 1850. Dy twa groepen libben tusken 1850 en 1852 min ofte mear njonken elkoar op 'e eilannen. Charles Enderby woe dêr in basis opsette foar de walfiskfangst, mar troch de swakke finansjele posysje fan it bedriuw en de sterke ôfnamme fan it oantal walfisken yn 'e omjouwing moast de saak opjûn wurde. Al nei twa jier ferliet de teloarstelde Enderby syn delsetting yn Port Ross. De walfiskfangst en lânbou dêr't de mienskip it fan ha moast, wiene gewoan net rendabel genôch, mar Enderby Island draacht noch altyd syn namme.
[[Ofbyld:Nla.obj-140422628.png|thumb|left|Undergong fan 'e General Grant.]]
De Aucklandeilannen binne ek bekend om in grut oantal skipswrakken oan en foar de kust. Grêven en tinktekens steane as stille tsjûgen ferspraat oer de eilannen. It skip Grafton sonk yn 1864 foar de kust fan 'e eilannen en yn 1866 fûn ien fan 'e meast beruchte maritime rampen yn 'e skiednis fan Nij-Seelân plak doe't de  General Grant foar de westkust fan 'e Aucklandeilannen sonk. In oare ramp fûn plak yn 1907, doe't foar de kust fan [[Disappointment Island]] de Dundonald sonk, wêrby't tolve man omkamen. Om't it risiko op skipsrampen om 'e eilannen hinne sa heech is, hie it regear in needdepot foar skipbrekkelingen yn Port Ross oprjochte.

Yn 1863 naam it Britske parlemint it beslút om 'e Aucklandeilannen op te nimmen yn it útwreidingsgebiet fan Nij-Seelân. Sûnt dy tiid binne de eilannen ûnderdiel fan Nij-Seelân.

Tusken 1942 en 1945 stie op de Aucklandeilannen in meteorologysk stasjon. It stasjon waard bemanne troch wittenskiplike frijwilligers en stie, om feiligensredenen, bekend as &quot;The Cape Expedition&quot;.

== Floara en fauna ==
De Aucklandeilannen foarmje in natuerreservaat foar mear as 500 lânseigen planten en bisten. Dêrûnder binne mear as 100 soarten dy't nearne oars yn 'e wrâld te finen binne. Ynfierde wylde bargen, wylde katten en mûzen brochten grutte skea oan 'e lokale natuer. 32 fûgelsoarten wurde net mear op it haadeilân fûn, wylst planten en bosken ferdwûnen of krompen. Nij-Seelân is fan doel om de oarspronklike natuer safolle mooglik te werstellen en hat dêrom it Maukahuka-projekt opset. 

[[Ofbyld:Megaherbs (mostly Bulbinella rossii) on Enderby Island (45017363342).jpg|thumb|left|''Megaherbs''.]]
De meast opfallende fertsjintwurdigers fan 'e floara fan 'e eilannen binne de saneamde ''megaherbs'', mearjierrige bledferliezende bloeiende planten út 'e famylje ''[[Compositae]]''. It binne grutte planten mei ûnbidich grut blêden en tige grutte gearstalde blommen mei aparte kleuren. Yn 'e 19e iuw feroarsake weidzjend fee grutte skea oan 'e plantewrâld, sadat in soad planten yn 'e 20e iuw drigen út te stjerren. Yn 1993 waard in begjin makke mei it weiheljen fan fee en sûnt giet it de lânseigen floara wer better. Yn 'e legere dielen op plakken dy't mear yn 'e lijte lizze komt ek bosk foar, it súdlikste bosk fan 'e wrâld. Opfallende soarten binne dêr ''[[Metrosideros umbellata]]'', ''[[Dracophyllum]]'', ''[[Coprosma]]'' en ''[[Myrsine]] spp''.
[[Ofbyld:EnderbyIsland5.JPG|thumb|260px|Nijseelânske seeliuwen op Enderby Island.]]
De Aucklandeilannen wiene eartiids it wichtichste ferspriedingsgebiet fan 'e no útstoarne [[Nijseelânske seachbek]] (''Mergus australis'', útstoarn sûnt 1901). Hjoed-de-dei foarmje de Aucklandeilannen in reservaat foar  bedrige fûgels, lykas de [[gieleachpinguïn]] (''Megadyptes antipodes''), de [[Chathamparkyt]] (''Cyanoramphus forbesi'') en in ûndersoarte fan 'e [[readkroanparkyt]] (''Cyanoramphus novaezelandiae''). De [[Aucklandsjilling]] (''Anas aucklandica'') en de [[Aucklandral]] (''Lewinia muelleri''), fûgels dy't net fleane kinne, waarden hast útrûge troch yntrodusearre katten en wurde allinich noch op guon fan 'e lytsere eilannen oantroffen. De [[Aucklandielgoes]] (''Leucocarbo colensoi''), in endemyske [[ielgoesfûgel]], is in oare bedrige soarte.

Op 'e eilannen libje mar twa lânseigen sûchdieren: de [[Nijseelânske seeliuw]] (''Phocarctos hookeri'') en de [[Nijseelânske seebear]] (''Arctocephalus forsteri'').

== Keppeling om utens ==
* [https://www.doc.govt.nz/our-work/restoring-auckland-island/ New Zealand's Department of Conservation]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar referinsjes skiednis: [[:en:Auckland Islands]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Auckland Islands}}
}}
[[Kategory:Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>60lqadj4knkxc03pu5bi9b5pql9d7kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Gough</title>
    <ns>14</ns>
    <id>188388</id>
    <revision>
      <id>1239645</id>
      <parentid>1212632</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1239645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="pbbf0jpoy2h927qav3akeo3lgvu8mch" xml:space="preserve">[[Kategory:Geografy fan Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>pbbf0jpoy2h927qav3akeo3lgvu8mch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antypoade-eilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188424</id>
    <revision>
      <id>1239649</id>
      <parentid>1212785</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opmerklike floara */ kt</comment>
      <origin>1239649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6497" sha1="01t53vbwst3zynvf5stnuwht3flu0n2" xml:space="preserve">{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Antypoade-eilannen
| ôfbylding                   = Topographical map of the Antipodes Islands in German.svg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| Flagge                      = 
| Lokaasje                    = 
| Eilannegroep                = 
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of New Zealand.svg|25px]] [[Nij-Seelân]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 1= 
| Bestjoerlike ienheid 2      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 2= 
| Bestjoerlike ienheid 3      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 3=
| Koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|49_40_59_S_178_47_0_E_scale:12500_type:landmark_region:NZ|&lt;small&gt;49° 40′ SB, 178° 47′ EL&lt;/small&gt;}}
| Haadstêd                    =
| Belangrike plakken          =   
| Ynwennertal                 = ûnbewenne
| Befolkingstichtens          =  
| Maks. lingte                =
| Maks. breedte               =
| Oerflak                     = ± 22 km²
| Heechste punt               = 366 m hege Mount Galloway
| Gebrûk                      = natuerreservaat
| Tiidsône                    = 
| ôfbylding2                  = 	
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/antipodes-islands/ Dep. of Conservation]
| mapname                     = Oseaanje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 49      
| lat_min                     = 40
| lat_sec                     = 59
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 178
| lon_min                     = 47
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Antypoade-eilannen''', of koartwei de '''Antypoaden''', binne in groep fulkanyske eilannen dy't súdlik fan [[Nij-Seelân]] lizze, likernôch 650 kilometer súdeastlik fan [[Stewarteilân]]. Se lizze yn 'e gurdle fan subantarktyske eilannen tusken de 46° en 60° suderbreedte.

== Beskriuwing ==
De groep bestiet út it 20 km² grutte haadeilân Antipodes Island, noardlik dêrfan it folle lytsere Bollons Island en wat lytse eilantsjes. It heechste punt is Mount Galloway (402 m). De eilannen binne opboud fan [[basalt]] dat minder as in miljoen jier ferlyn foarme waard. Oant 10.000 jier lyn ha der noch fulkaanútbarstingen west en der binne oanwizingen dat it gebiet noch jimmeroan fulkanysk aktyf is, mar goede dokumintaasje ûntbrekt.

De namme fan 'e groep wurdt ferklearre mei't de eilannen de [[antypoade]] fan [[Grut-Brittanje]] wêze soene. De echte antypoade fan Grut-Brittanje leit lykwols midden yn 'e [[Grutte Oseaan]] súdeastlik fan [[Nij-Seelân]] yn 'e buert fan 'e Antypoade-eilannen. Oarsom leit de antypoade fan 'e Antipoade-eilannen likernôch 3,5 km súdeastlik fan 'e fjoertoer yn it [[Normandje|Normandyske]] doarp [[Gatteville-le-Phare]] yn 'e buert fan [[Cherbourg]].

== Skiednis ==
De earste dy't de Antypoade-eilannen yn kaart brocht wie de kaptein fan it Britske skip HMS Reliance, Henry Waterhouse. De fynst fan in ier Polynezysk stikje ierdewurk op it haadeilân yn 1896 tsjut op de eardere besikers fan it eilân. Dy skerf wurdt yn it Te Papa Tongarewa-museum fan [[Wellington]] bewarre.

Der waard eartiids besocht om fee op it eilân weidzje te litten, mar dat mislearre. Dêrnei waard in depot mei foarrieden oanlein foar skipbrekkelingen. De alve manlju fan it skip Spirit of Dawn, dat yn 1893 op 'e rotsen fan it haadeilân sloech, holden harren trije moannen yn libben troch it iten fan rauwe seefûgels om't hja net wisten fan it bestean fan in depot oan 'e oare kant fan it eilân. De manlju fan 'e President Felix Faure, dy't yn Anchorage Bay oan 'e noardlike kant fan it eilân yn 1908 ûndergie, makke wol gebrûk fan it depot. Yn 1999 fergie by de eilannen ek it skip Totorore, wêrby't twa minsken omkamen.

De eilannen binne ûnderdiel fan 'e Nij-Seelânske sub-antarktyske eilannen, dy't yn 1998 oan it [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]] tafoege waarden.

== Ekologyske restauraasje ==
Sûnt 2016 waard útein set mei it Million Dollar Mouse projekt fan it Nijseelânske Department of Conservation. It doel wie om 'e populaasje mûzen (''Mus musculus'') út te roegjen. Dy mûzen wisten om 1893 hinne mei de skipswrakken op it haadeilân te kommen en brochten skea oan 'e lânseigen floara en fauna. Mûzen frette net allinne lytse dierkes, mar ek sied en plantaardich materiaal. Dat hie grutte gefolgen foar de ynsekten op it eilân en oare wringeleaze dieren, wêrfan't de populaasjes lytser waarden. Teminsten twa lânseigen ynsekten stoaren út. Om 't se konkurearren mei fûgels om sied rûnen ek dy populaasjes tebek.

In juny waarden fanút [[helikopter]]s gif-brokken fan anticoagulant-ies op it eilân ferspraat. Nei de bestriding waarden teams ynset om it eilân systematysk op oerlibjende mûzen te ûndersykjen. Yn 2018 waard it eilân mûzefrij ferklearre. Sûnt is der in dúdlike werstel fan 'e plante- en ynsektewrâld en in ferbettering fan 'e populaasjes fan 'e lânseigen dieren.

== Opmerklike bisten ==
==== Sûchdieren ====
* ''Mirounga leonina'', de [[súdlike see-oaljefant]].
* ''Arctocephalus forsteri'', de [[Nijseelânske seebear]].

==== Fûgels ====
* ''Coenocorypha aucklandica meinertzhagenae'', in ûndersoarte fan 'e [[Aucklandsnip]]; 
* ''Cyanoramphus novaezelandiae hochstetteri'', in ûndersoarte fan 'e [[readkroanparkyt]];
* ''Diomedea antipodensis'', de [[Antypoade-albatros]];
* ''Macronectes halli'', de [[Noardlike reuzestoarmfûgel]];  
* ''Anthus novaeseelandiae aucklandicus'', in ûndersoarte fan 'e [[Nijseelânske piper]].

==== Opmerklike floara ====
* ''Durvillaea antarctica'';
* ''Anisotome antipoda'', Stilbocarpa polaris en oare saneamde megaherbs'';
* ''Pleurophyllum speciosum'';
* ''Colobanthus muscoides'';
* Ferskillende moassoarten en oare boaiembedekkers.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/antipodes-islands/ Department of Conservation, oproppen 12 desimber 2025]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Antipodes Islands}}
}}
[[Kategory:Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>01t53vbwst3zynvf5stnuwht3flu0n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snareseilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188452</id>
    <revision>
      <id>1239653</id>
      <parentid>1212971</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="hplnalc44nxpf5dwv70rdl84qm48ukj" xml:space="preserve">{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Snareseilannen
| ôfbylding                   = Snares Loom.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| Flagge                      = 
| Lokaasje                    = 
| Eilannegroep                = 
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of New Zealand.svg|25px]] [[Nij-Seelân]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 1= 
| Bestjoerlike ienheid 2      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 2= 
| Bestjoerlike ienheid 3      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 3=
| Koördinaten                 = 
| Haadstêd                    =
| Belangrike plakken          =   
| Ynwennertal                 = ûnbewenne
| Befolkingstichtens          =  
| Maks. lingte                =
| Maks. breedte               =
| Oerflak                     = ± 3,4 km²
| Heechste punt               = 130 m 
| Gebrûk                      = natuerreservaat
| Tiidsône                    = 
| ôfbylding2                  = 	
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/snares-islands/ Dep. of Conservation]
| mapname                     = Oseaanje
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 48      
| lat_min                     = 1
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 166
| lon_min                     = 32
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Snareseilannen''', of koartwei de '''Snares''', binne in groep fan eilannen súdlik fan it [[Sudereilân]] [[Nij-Seelân]] op likernôch 200 km bûten de kust. De eilannen besteane út [[North East Island]], [[Broughton Island]] en de [[Western Chain]]. De Snareseilannen ha byinoar in oerflak fan 3,5 km².

De eilannen binne op 23 novimber 1791 op syn Vancouver Expedition ûnder lieding fan kaptein George Vancouver ûntdutsen, mar wienen al bekend by de [[Maoary (folk)|Maoary]], dy't de eilannen ''Tini Heke'' en it grutste eilân ''Te Taniwha'' neamden, itjinge it seemûnster betsjut.

Oars as oare subantarktyske eilannen hienen de Snareseilannen net mei walfiskfarders, jacht op seehûnen en grutte minsklike feroarings te meitsjen. Ek ha minsken nea grutte bisten lykas fee op de eilannen yntrodusearre.

Op 'e eilannen libje in oantal [[endemisme|endemyske]] fûgels, lykas de [[Snarestúfpinguïn]] (''Eudyptes robustus'') en de [[Snaressnip]] (''Coenocorypha aucklandica heugli''), mar ek endemyske [[wringeleazen]]. North East Island hat in soad bosk en is ien fan 'e meast belangrike briedplakken fan 'e [[skiere mok]] (''Puffinus griseus''). Yn 'e briedtiid, dy't tusken novimber en april leit, binne der likernôch 3 miljoen eksimplaren op 'e eilannen te finen. 

Fan 'e sûchdieren komme [[Nijseelânske seebear]]en (''Arctocephalus forsteri'') foar. Ek bringe út en troch [[Nijseelânske seeliuw]]en (''Phocarctos hookeri'') in besite oan 'e eilannen 

De eilannen wurde goed beskerme en tagong is reglemintearre. It gebiet is ien fan 'e fiif Nijseelânske subantarktyske eilannegroepen, dy't sûnt 1998 ûnder it [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]] falle ûnder de namme [[Nijseelânske Sub-Antarktyske eilannen]].

&lt;gallery = widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Broughton Island 1.JPG|Broughton Island.
Snares N Promonotory.jpg|North Eastern End.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery = widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Snares Penguin (Eudyptes robustus) -group.jpg|Snarespinguïn.
Snares snipe, tutukiwi Coenocorypha huegeli.jpg|Snaressnip.
&lt;/gallery&gt;

== Keppeling om utens ==
* [https://whc.unesco.org/en/list/877/ UNESCO]
* [https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/snares-islands/ Department of Conservation]

{{CommonsBalke|Snares Islands}}

[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>hplnalc44nxpf5dwv70rdl84qm48ukj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meidogger:Ruurd Jorritsma</title>
    <ns>2</ns>
    <id>189538</id>
    <revision>
      <id>1239673</id>
      <parentid>1216906</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T09:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <origin>1239673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="kfc52yqcug3525qye65t1o13jfmxyl1" xml:space="preserve">{{Babel|fr-3|fy-2|nl|da-2|de-3|en-3|eo-1|es-2|it-1|no-1|pt-1|sv-1|}}</text>
      <sha1>kfc52yqcug3525qye65t1o13jfmxyl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meidogger oerlis:GaelgVaggop1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>191294</id>
    <revision>
      <id>1239601</id>
      <parentid>1239202</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T20:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>15867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-36 */ nije seksje</comment>
      <origin>1239601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108183" sha1="jywzt54m4d2y5mkseor7f69oi2duobv" xml:space="preserve">== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026, 20.06 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mai 2026, 22.43 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mai 2026, 21.20 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 mai 2026, 22.22 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25 mai 2026, 23.52 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 jun 2026, 23.09 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8 jun 2026, 23.30 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15 jun 2026, 18.49 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026, 15.05 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 29 jun 2026, 13.48 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 jul 2026, 15.57 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 July 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 jul 2026, 18.12 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21 jul 2026, 07.47 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 jul 2026, 20.50 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 August 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]]

* WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|&quot;Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist&quot; - Wikimania presentation by User:Noé Recap]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2 aug 2026, 12.18 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 aug 2026, 21.47 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 aug 2026, 22.46 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17 aug 2026, 23.04 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 August 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 24 aug 2026, 03.25 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30889666 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 24 aug 2026, 22.46 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 31 aug 2026, 22.53 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;</text>
      <sha1>jywzt54m4d2y5mkseor7f69oi2duobv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bounty-eilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193736</id>
    <revision>
      <id>1239651</id>
      <parentid>1239352</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppeling om utens */ kt</comment>
      <origin>1239651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7084" sha1="hrwhta38uszfgyppfb3sf1yr25n4w2d" xml:space="preserve">{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Bounty-eilannen
| ôfbylding                   = Bounty Islands New Zealand geographic map en.svg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| Flagge                      = 
| Lokaasje                    = Súdlike Stille Oseaan
| Eilannegroep                = Bounty-eilannen
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nij-Seelân
| Bestjoerlike ienheid 1      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 1= 
| Bestjoerlike ienheid 2      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 2= 
| Bestjoerlike ienheid 3      = 
| Namme bestjoerlike ienheid 3= 
| Koördinaten                 =
| Haadstêd                    = 
| Belangrike plakken          = Depot Island; Funnel Island; Molly Cap
| Ynwennertal                 = 0
| Befolkingstichtens          = 
| Maks. lingte                = 5 km
| Maks. breedte               = 
| Oerflak                     = 1,35 km²
| Heechste punt               = Funnel Island, 73 m
| Gebrûk                      = natuergebiet; ûnbewenne
| Tiidsône                    = [[UTC]]+12
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| webside                     = 
| mapname                     = Grutte Oseaan-reliëf
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 47
| lat_min                     = 45
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 179
| lon_min                     = 3
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje fan 'e Bounty-eilannen
}}
De '''Bounty-eilannen''' (Maory: ''Moutere Hauriri''; &quot;eilân fan lilke wyn&quot;) binne in lytse groep ûnbewenne eilantsjes fan [[granyt]] en tal fan rotsen, mei in mienskiplik oerflak fan likernôch in tredde fan it lânoerflak fan [[Skiermûntseach]]. Se lizze yn 'e [[Stille Oseaan|Súdlike Stille Oseaan]]. Territoriaal hearre se by [[Nij-Seelân]]. De eilannen lizze likernôch 670 km east-súdeastlik, 530 km súdwestlik fan 'e [[Chathameilannen]] en 215 km noardlik fan 'e [[Antypoade-eilannen]]. De groep stiet op 'e [[Wrâlderfgoedlist]].

De eilannen wurde rekkene ta de Nij-Seelânske Bûtenlizzende Eilannen. Se meitsje streekrjocht diel út fan Nij-Seelân, mar hearre net by in bepaalde regio of distrikt. Ynstee wurde se oantsjut as in gebiet bûten in territoriale autoriteit, lykas de measte oare bûtenlizzende eilannen, mei útsûndering fan 'e [[Solandereilannen]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:HMS BOUNTY II with Full Sails.jpg|thumb|left|Replika fan 'e HMS Bounty.]]
Kaptein [[William Bligh]] ûntduts de Bounty-eilannen yn 1788, ûnderweis fan [[Spithead]] nei [[Tahity]]. Hy neamde de eilannen nei syn skip, de HMS Bounty, mar mar in pear moanne foar de ferneamde muiterij op dat skip. De lokaasje fan 'e eilannen waard doe rûch op seekaarten oanjûn.

Begjin 1866 krige kommandant W.H. Norman fan 'e HMVS Victoria de opdracht om de lokaasje fan 'e eilannen krekter fêst te stellen. Hy joech de koördinaten op as 47°50' súderbreedte en 179°00' easterlingte. Kaptein George Palmer, dy't op syk wie nei it skip Matoaka, bepaalde de lokaasje op 47°46'24&quot; súderbreedte en 178°56'45&quot; easterlingte. Palmer anneksearre de eilannen dêrnei foar Nij-Seelân.

Yn 'e 19e iuw wie it gebiet in populêr gebiet foar jagers op seehûnen. De eilannen waarden ek sa út en troch ôfspeurd nei fermiste skippen en harren bemanning, ûnder oaren dy fan 'e General Grant en de Matoaka.

It steamskip Hinemoa besocht de eilannen yn maart 1886. Op it grutste eilân waard in foarriedepot foar strâne seelju boud. Kaptein Fairchild stelde fêst dat der gjin swiet wetter op 'e eilannen te finen wie. It depot wie al troch de see ferneatige doe't de Stella de eilannen yn 1887 besocht. Yn 1888 waard in nije seekaart, Admiralty Chart 1022, fan it gebiet útbrocht. Dêryn waard ek rekken holden mei it mjitwurk dat troch de bemanning fan 'e Hinemoa dien wie.

Yn novimber 1891 kaam de Hinemoa werom nei de eilannen om dêr in nij depot foar it opslaan fan foarrieden te bouwen.

== Floara en fauna ==
[[Ofbyld:Pacificana cockayni adult male Bounty Islands New Zealand.jpg|thumb|left| ''Pacificana cockayni''.]] 
Ekologysk sjoen meitsje de eilannen diel út fan 'e tûndra-ekoregio fan 'e Antipoaden. Planten dy't hjir foarkomme binne ûnder oare ''Lepidium oleraceum''.

Op 'e eilannen komt de [[Endemisme|endemyske]] spin ''Pacificana cockayni'', [[Endemisme|endemyske]] ynsekten en grutte oantallen seefûgels.

=== Wichtich fûgelgebiet ===
De Bounty-eilannen binne troch [[BirdLife International]] oanwiisd as in ''important Bird Area'' (IBA), fanwegen harren belang as briedgebiet foar ûnder oare:

* de [[grutte túfpinguïn]];
* de [[Salvinalbatros]];
* de [[Bounty-ielgoes]].

== Geografy ==
De Bounty-eilannegroep bestiet út 13 granyteilannen. De hiele keatling is op it langste punt mar sa'n 5 km breed en bestiet út trije groepen: de haadgroep, de sintrale groep en de eastlike groep. It totale oerflak is mar 1,35 km².

De haadgroep is de grutste fan 'e trije groepen en leit yn it noardwesten fan 'e keatling. Hjir leit ek it grutste eilân fan de groep, Depot Island, dat sa'n 700 meter lang en op it breedste punt 400 meter breed is. Proclamation Island en Tunnel Island wurde mar troch in smelle iepening fan Depot Island skieden en binne by leechwetter mei it eilân ferbûn. In lyts eilantsje foar de noardkust fan Spider Island is it noardlikste punt fan 'e hiele keatling. It westlikste punt is it westlike útein fan Penguin Island.

De sintrale groep leit sa'n 1,5 oant 2 km súdeastlik fan de haadgroep. De groep bestiet út trije grutte eilannen dy't fan noard nei súd lizze. Fuort westlik dêrfan leit noch in lytser eilantsje. It noardlikste eilân fan dizze groep, Funnel Island, hat mei 73 meter boppe seenivo it heechste punt fan 'e hiele eilannekeatling.

Nochris 1,5 km fierder nei it easten leit de eastlike groep, dy't ek rûchwei fan noard nei súd rint. It grutste eilân fan dizze groep, Molly Cap, is it súdlikste eilân en hat mei 70 meter boppe seenivo it op ien nei heechste punt fan 'e keatling. Dizze groep bestiet njonken ferskillende riffen en rotspunten út twa grutte eilantsjes en ien lyts eilantsje. Ien dêrfan foarmet it eastlikste punt fan de hiele Bounty-eilannegroep.

[[Ofbyld:Bounty-2024-Pano-mattern.jpg|thumb|center|800px|&lt;center&gt;Panorama fan 'e Bounty-eilannen.&lt;/center&gt;]] 

== Keppeling om utens ==
[https://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/southland/places/subantarctic-islands/bounty-islands/ Department of Conservation, oproppen 27 augustus 2026]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar referinsjes en boarnen by [[:en:Bounty Islands]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Bounty Islands}}
}}
[[Kategory:Nijseelânske Subantarktyske Eilannen]]
[[Kategory:Eilân yn de Súdlike Oseaan]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>hrwhta38uszfgyppfb3sf1yr25n4w2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkopgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193797</id>
    <revision>
      <id>1239582</id>
      <timestamp>2026-08-31T13:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = swartkopgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Red-headed Bunting(Emberiza bruniceps) (73446) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = goarzen...&quot;</comment>
      <origin>1239582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="h046rtc6gtvzrw4ljnng2e3chhj6h0d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = swartkopgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Red-headed Bunting(Emberiza bruniceps) (73446) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza melanocephala
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1841
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:EmberizaMelanocephalaIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}
De '''swartkopgoars''' (''Emberiza melanocephala'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). De soarte briedt yn it eastlike [[Middellânske See]]gebiet en [[West-Aazje]]. Winterdeis lûkt er benammen nei [[Yndia]] en omlizzende lannen. By útsondering wurdt de fûgel ek benoarden syn gewoane ferspriedingsgebiet waarnommen, wêrûnder ek op [[Skiermuontseach|Skier]] en yn it gebiet fan 'e [[Lauwersmar]].&lt;ref&gt;[https://waarneming.nl/species/1588/observations/? Waarneming.nl]&lt;/ref&gt;

De swartkopgoars is tige nau besibbe oan 'e [[brúnkopgoars]] en is, útsein yn it briedkleed fan it mantsje, yn prinsipe itselde as dy soarte. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige.

== Skaaimerken ==
De swartkopgoars hat in lange sturt en is likernôch 17 sintimeter lang. De snaffel is koanysk en ljochtgriis.

It folwoeksen mantsje hat in giele ûnderkant en in swarte krún. De rêch en de stút binne sûnder streken en readbrún. It fearrekleed fan it wyfke is in blekere fariant fan dat fan it mantsje, mei in ljochtere ûnderkant, in griisbrune rêch en in griiseftige kop.

De jonge fûgel liket op it wyfke. Sawol it wyfke as de jonge fûgel kinne dreech fan 'e nau besibbe brúnkopgoars te ûnderskieden wêze. Lokaal kruse beide soarten meiïnoar.

== Fersprieding ==
De swartkopgoars is in [[trekfûgel]] dy't briedt fan súdeastlik Europa ôf, yn [[Grikelân]], eastlik [[Itaalje]] en [[Turkije]], en fierder eastlik oant yn [[Iran]]. Mooglik briedt de soarte ek yn it oangrinzgjende [[Pakistan]].

De soarte oerwinteret benammen op it [[Yndyske subkontinint]]. By de trek passearje lytse oantallen it [[Arabyske Skiereilân]].

Yn [[West-Europa]] en [[Noard-Afrika]] is de swartkopgoars seldsum, mar wurdt er geregeld waarnommen. Ek yn Aazje is de soarte bûten it gewoane ferspriedingsgebiet fêststeld, ûnder mear yn 'e omkriten fan 'e [[Baikalmar]]. Yn East-Aazje is er benammen waarnommen yn [[Koreä]], súdlik [[Japan]] en de Sineeske provinsje [[Fujian]], mar ek yn [[Tailân]], [[Laos]], [[Hongkong]], de [[Filipinen]] en op [[Borneo]].

== Systematyk ==
De swartkopgoars waard yn 1769 wittenskiplik as soarte beskreaun troch de Italjaanske natoerûndersiker [[Giovanni Antonio Scopoli]]. De soartenamme ''melanocephalus'' betsjut „swartkop”, fan it [[Gryksk]]e ''melas'' (swart) en ''kephale'' (kop).

=== Sibskip en skaaiyndieling ===
De swartkopgoars en de brúnkopgoars binne tige nau besibbe oan inoar. Ut [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat se, tegearre mei de [[túfgoars]], in eigen [[klade]] foarmje dy't relatyf fier besibbe is oan 'e oare soarten fan it skaai ''Emberiza''. De túfgoars waard fanâlds yn it eigen skaai ''Melophus'' pleatst.

Ferskillende taksonomyske autoriteiten binne op twa ferskillende manieren mei dizze resultaten omgien. Meastal wurdt de túfgoars by it skaai ''Emberiza'' yndield, wylst oare autoriteiten de swartkopgoars en de brúnkopgoars yn in eigen skaai, ''Granativora'', pleatse.

== Ekology ==
De swartkopgoars briedt yn iepen, strûkrike biotopen en yn lânbougebieten, ornaris fan seenivo oant lokaal 2.000 meter hichte. De fûgel leit yn 'e regel sa'n fjouwer oant seis aaien yn in nêst dat yn in beam of strûk boud wurdt.

Yn 'e tiid dat de jongen fuorre wurde, bestiet it iten benammen út ynsekten. Yn 'e rest fan it jier yt de soarte foaral sied.

De swartkopgoars ferlit de briedgebieten oan 'e ein fan july en yn augustus. De fûgels fleane dan frij streekrjocht nei it súdeasten en kinne al yn augustus of septimber yn 'e oerwinteringsgebieten oankomme. Dêr komme se foar by kultivearre fjilden en yn tichte strûken, dêr't se nachts rêste. Yn maart en april ferlitte se de oerwinteringsgebieten wer en lûke se nei it noardwesten.

== Status en bedrigingen ==
De swartkopgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, wêrfan't de ûntwikkeling net dúdlik is. Op grûn dêrfan klassifisearret de IUCN de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 7,6 en 27,5 miljoen briedende fûgels.

Yn Europa naam de soarte tusken 1970 en 1990 sterk yn tal ôf. Dy efterútgong wurdt yn ferbân brocht mei feroarings yn 'e lânbou, lykas it fuortheljen fan hagen en strûken yn dielen fan it ferspriedingsgebiet, it yntinsive gebrûk fan bestridingsmiddels en feroarings yn it lângebrûk. 
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-bunting-emberiza-melanocephala BirdLife, 31 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blhbun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/blhbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 31 augustus 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza melanocephala|Swartkopgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Swartkopgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]</text>
      <sha1>h046rtc6gtvzrw4ljnng2e3chhj6h0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza melanocephala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193798</id>
    <redirect title="Swartkopgoars" />
    <revision>
      <id>1239583</id>
      <timestamp>2026-08-31T13:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Swartkopgoars]]</comment>
      <origin>1239583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ayc5fid802l7dg86rshj7zueqp5dtg3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Swartkopgoars]]</text>
      <sha1>ayc5fid802l7dg86rshj7zueqp5dtg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Japanske maskergoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193799</id>
    <revision>
      <id>1239586</id>
      <timestamp>2026-08-31T16:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Japanske maskergoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Black-faced bunting in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza spodocephala personata f2.JPG|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emb...&quot;</comment>
      <origin>1239586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="mrhsyln1vgpu7p0j7lazn89l9u4bfa3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Japanske maskergoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Black-faced bunting in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza spodocephala personata f2.JPG|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza leucocephalos
|Beskriuwer, jier= [[Samuel Gottlieb Gmelin|S.G. Gmelin]], 1771
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''Japanske maskergoars''' (''Emberiza personata'') is in Eastaziatyske [[fûgel]][[Soart (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De soarte waard fanâlds as in [[ûndersoarte]] fan 'e griiskopgoars (''E. spodocephala'') beskôge, mar wurdt hieltyd faker as in selsstannige soarte erkend.

== Skaaimerken ==
De Japanske maskergoars is in 13,5 oant 16 sintimeter lange goars, dy't op 'e [[griiskopgoars]] liket, mar dochs dúdlik fan dy soarte te ûnderskieden is en yn alle fearrekleden folle ljochter is. It folwoeksen mantsje hat ek swart by de snaffelbasis, mar de krún, de nekke en de earfearkes binne mear oliifgrien. De kiel, it boarst en de ûnderkant binne oer in ljochtgiele kleur sterk donker streke. Faak is ek in smelle oliifgrize streek oan 'e kant fan 'e kiel en in giele streek ûnder de snorstreek te sjen. De slachpinnen binne earder donkerbrún as swart, sa't by de griiskopgoars it gefal is, en de wjukbannen binne wyt.

It folwoeksen wyfke en it mantsje fan 'e Japanske maskergoars lykje mear opinoar as by de griiskopgoars. It wyfke mist lykwols it swart oan 'e basis fan 'e snaffel, is witer oan 'e ûnderkant en is oer it algemien faak wat ljochter fan kleur as it mantsje. De snaffel is ek grizer as dy fan it mantsje, dy't mear rôze is.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel briedt fan [[Sachalin]] en de súdlike [[Koerilen]] oant [[Honsjû]] yn [[Japan]]. Winterdeis komt er súdlik oant de [[Rjûkjû-eilannen]] foar. De soarte wurdt as [[Mononotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn ûndersoarten opdield wurdt.

Fanâlds wurdt de Japanske maskergoars as in ûndersoarte fan 'e griiskopgoars (''Emberiza spodocephala'') behannele. Sûnt 2016 wurdt er lykwols troch [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] as in selsstannige soarte erkend. Dat is basearre op sawol ôfwikingen yn uterlik en lûden as op ûndersyk dêr't út bliken docht dat de Japanske maskergoars genetysk dúdlik te ûnderskieden is.

Yn 2021 folge it ynfloedrike [[International Ornithological Congress]] dat foarbyld.

=== Skaaiyndieling ===
De griiskopgoars, en dêrmei ek de Japanske maskergoars, wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza pleatst'', mar guon autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De Japanske maskergoars wurdt dan, bygelyks tegearre mei de [[reidgoars]] en de [[boskgoars]], yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst.

== Hâlden en dragen ==
De Japanske maskergoars briedt yn mingde bosken, mar benammen yn leafbosk, yn leechlizzende gebieten en rivierdellingen oant yn middelhege berchstreken. Winterdeis wurdt er oantroffen yn bosken en oan boskrânen, yn strûklân, parken, tunen en lânbougebieten, foaral op plakken dêr't dwerchbamboe groeit.

Ut in ûndersyk nei rivierbosken yn Japan die bliken dat folwoeksen fûgels benammen libben fan lytse wetterlibjende ynsekten. De soarte briedt fan maaie oant july yn in nêst dat allinnich troch it wyfke boud wurdt. It bestiet út sêft en drûch gers, is mei hier beklaaid en wurdt op 'e grûn of leech yn in strûk of krûd pleatst.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't stabyl liket. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld, de IUCN, de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-bunting-emberiza-personata BirdLife, 31 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkfbun2/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/bkfbun2/JP-01-78?continue eBird, 31 augustus 2026.]

&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza personata|Japanske maskergoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Japanske maskergoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]</text>
      <sha1>mrhsyln1vgpu7p0j7lazn89l9u4bfa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239587</id>
      <parentid>1239586</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T16:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4778" sha1="eulotxcpnfw98eqsnjwypxw3gz703si" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Japanske maskergoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Black-faced bunting in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza spodocephala personata f2.JPG|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza leucocephalos
|Beskriuwer, jier= [[Samuel Gottlieb Gmelin|S.G. Gmelin]], 1771
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''Japanske maskergoars''' (''Emberiza personata'') is in Eastaziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De soarte waard fanâlds as in [[ûndersoarte]] fan 'e griiskopgoars (''E. spodocephala'') beskôge, mar wurdt hieltyd faker as in selsstannige soarte erkend.

== Skaaimerken ==
De Japanske maskergoars is in 13,5 oant 16 sintimeter lange goars, dy't op 'e [[griiskopgoars]] liket, mar dochs dúdlik fan dy soarte te ûnderskieden is en yn alle fearrekleden folle ljochter is. It folwoeksen mantsje hat ek swart by de snaffelbasis, mar de krún, de nekke en de earfearkes binne mear oliifgrien. De kiel, it boarst en de ûnderkant binne op in ljochtgiele ûndergrûn sterk donker streke. Faak is ek in smelle oliifgrize streek oan 'e kant fan 'e kiel en in giele streek ûnder de snorstreek te sjen. De slachpinnen binne earder donkerbrún as swart, sa't by de griiskopgoars it gefal is, en de wjukbannen binne wyt.

It folwoeksen wyfke en it mantsje fan 'e Japanske maskergoars lykje mear opinoar as it wyfkes en it mantsje fan 'e griiskopgoars. It wyfke mist lykwols it swart oan 'e basis fan 'e snaffel, is witer oan 'e ûnderkant en is oer it algemien faak wat ljochter fan kleur as it mantsje. De snaffel is ek grizer as dy fan it mantsje, dy't mear rôze is.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel briedt fan [[Sachalin]] en de súdlike [[Koerilen]] oant [[Honsjû]] yn [[Japan]]. Winterdeis komt er súdlik oant de [[Rjûkjû-eilannen]] foar. De soarte wurdt as [[Mononotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn ûndersoarten opdield wurdt.

Fanâlds wurdt de Japanske maskergoars as in ûndersoarte fan 'e griiskopgoars (''Emberiza spodocephala'') behannele. Sûnt 2016 wurdt er lykwols troch [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] as in selsstannige soarte erkend. Dat is basearre op sawol ôfwikingen yn uterlik en lûden as op ûndersyk dêr't út bliken docht dat de Japanske maskergoars genetysk dúdlik te ûnderskieden is.

Yn 2021 folge it ynfloedrike [[International Ornithological Congress]] dat foarbyld.

=== Skaaiyndieling ===
De griiskopgoars, en dêrmei ek de Japanske maskergoars, wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De Japanske maskergoars wurdt dan, bygelyks tegearre mei de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]], yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst.

== Hâlden en dragen ==
De Japanske maskergoars briedt yn mingde bosken, mar benammen yn leafbosk, yn leechlizzende gebieten en rivierdellingen oant yn middelhege berchstreken. Winterdeis wurdt er oantroffen yn bosken en oan boskrânen, yn strûklân, parken, tunen en lânbougebieten, foaral op plakken dêr't dwerchbamboe groeit.

Ut in ûndersyk nei rivierbosken yn Japan die bliken dat folwoeksen fûgels benammen libben fan lytse wetterlibjende ynsekten. De soarte briedt fan maaie oant july. It wyfke boud allinnich it nêst. It bestiet út sêft en drûch gers, is mei hier beklaaid en wurdt op 'e grûn of leech yn in strûk of krûd pleatst.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't stabyl liket. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld, de IUCN, de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-bunting-emberiza-personata BirdLife, 31 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkfbun2/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/bkfbun2/JP-01-78?continue eBird, 31 augustus 2026.]

&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza personata|Japanske maskergoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Japanske maskergoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]</text>
      <sha1>eulotxcpnfw98eqsnjwypxw3gz703si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza personata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193800</id>
    <redirect title="Japanske maskergoars" />
    <revision>
      <id>1239588</id>
      <timestamp>2026-08-31T16:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Japanske maskergoars]]</comment>
      <origin>1239588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="6nwegcr7xccusx2n6u1z6g16h8hhz74" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Japanske maskergoars]]</text>
      <sha1>6nwegcr7xccusx2n6u1z6g16h8hhz74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Friedrich von Brandt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193801</id>
    <revision>
      <id>1239589</id>
      <timestamp>2026-08-31T17:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1239589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7518" sha1="4byvx55frdjdy0tf06pl8vc7a77mpam" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Johann-Friedrich-Brandt.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = 
| berteplak                    = [[Jüterbog]] ([[Keninkryk Prusen]])
| stoarn                       = [[15 july]] [[1879]] (77 jier)
| stjerplak                    = [[Merreküll]] (Gûvernemint Estlân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[dokter]] [[soölooch]], [[entomolooch]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = ''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis'' (Berlyn, 1824), en protte oare wurken
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Johann Friedrich von Brandt''' ([[25 maaie]] [[1802]] – [[15 july]] [[1879]]) wie in Dútsk-Russysk [[dokter]] en [[natuerûndersiker]], dy't benammen yn [[Ruslân]] wurke.

== Biografy ==
Brandt waard berne yn Jüterbog yn in doktersfamylje en folge ûnderwiis oan in gymnasium yn [[Lutherstadt Wittenberg]] en oan de [[Universiteit fan Berlyn]].

Yn 1831 emigrearre er nei Ruslân&lt;ref&gt;''Carozzi A. V.'' [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900603.html Brandt, Johann Friedrich] // Dictionary of scientific biography. Vol. 2. N.Y.: C. Scribner’s Sons, 1970. s. 422-423.&lt;/ref&gt; en waard al gau beneamd ta direkteur fan it Soölogysk Museum fan de Akademy fan Wittenskippen yn [[Sint-Petersburch]]. Brandt stimulearre it sammeljen fan lânseigen bisten, dêr't in soad fan noch net yn it museum fertsjintwurdige wiene. Der kamen in soad eksimplaren binnen fan ekspedysjes fan Severtsov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck en Gustav Radde.

Hy beskreau ferskate fûgels dy't troch Russyske ûntdekkingsreizgers sammele wiene oan de kust fan de [[Stille Oseaan]] yn [[Noard-Amearika]], wêrûnder de Brandtielgoes, de readpoat-trije-tean-miuw en de [[brileider]].

As [[paleontolooch]] heart Brandt ta de bêsten. Hy wie ek [[entomolooch]], mei as spesjalisaasje ''Coleoptera'' (krobben) en ''Diplopoda'' (dûbelpoatigen).

Hy stoar yn Merreküll, yn it Gûvernemint Estlân.

Hy wurdt ek eare mei de nammejouwing fan de Brandtflearmûs, de Brandtstikelbaarch, trije oare soarten sûchdieren en de hagedis ''Iranolacerta brandtii''.&lt;ref&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 s. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Brandt&quot;, s. 37).&lt;/ref&gt;

== Underskiedings ==
Johann Friedrich von Brandt syn namme krige klank ûnder de wittenskippers fan syn tiid troch syn unike ûndersyk. Hy waard lid fan de Paryske Akademy, wêrby't er yn de seleksjeproseduere de net minder ferneamde ûndersiker [[Charles Darwin]] efter him liet. Fan 1833 ôf wie er lid fan de Leopoldina. Hy waard troch it tsaristyske regear yn de adelstân ferheft; der wie suver gjin wittenskiplik genoatskip yn Europa dêr't er net yn fertsjintwurdige wie. Oerladen mei ûndersiedings, oarders en titels fierde er yn jannewaris 1876 yn Sint-Petersburch it fyftichjierrich jubileum fan syn [[doktoraat]]. By gelegenheid dêrfan liet de steat in spesjale medalje slaan mei syn byldnis derop. De Dútske ambassade yn Sint-Petersburch brocht lokwinsken oer en hy krige fan ferskate kanten earediploma's. De universiteiten fan Moskou en Dorpat (Tartu) beneamden him ta earelid, en syn berteplak Jüterbog ferliende him it eareboargerskip. Ek it Natuerwittenskiplik Genoatskip fan [[Emden]] beneamde him ta erelid. Der hinget in tinkplaat oan it gebou fan it eardere gymnasium oan de Jüdenstraße – tichtby de Stadtkirche – yn de Lutherstêd Wittenberg. Doe't ''La Société Cuvierienne'' yn 1838 oprjochte waard, wie er ien fan de 140 oprjochtingsleden fan it genoatskip. &lt;ref name=&quot;sc189&quot;&gt;Société Cuvierienne, s. 189.&lt;/ref&gt;

== Wurken ==
Dêrnjonken gie Johann Friedrich von Brandt troch mei de fuortsetting fan it wurk ''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse'' fan [[Friedrich Gottlob Hayne]].
*''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis (''Berlin, 1824)
*''Deutschlands phanerogamische Giftgewächse (''Berlyn, 1828)
*''Tabellar Uebersichi d. offizin. Gewächse nach d. Linn. Sexualsystem u. d. natürl. System'' (Berlyn, 1829)
*''Medizinische Zoologie oder getreue Darstellung und Beschreibung der Thiere, die in der Arzneimittellehre in Betracht kommen, 2 vols.'' (Berlin, 1829–1833), mei J.T.C. Ratzeburt
*''Uebersicht d. Charactere d. Familien d. offizin. Gewächse nach R. Brown, De Candolle, Jussieu,…'' (Berlyn, 1830)
*''Deutschlands kryptogamische Giftgewächse'' (Berlyn, 1838)
*''Deutschlands phanerogamische Geftgewächse as Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten in freien ausdauernden Giftgewächse, nach natürlichen Familien erläutert, mit Beiträgen von P. Phoebus und J.T.C. Ratzeburg'' (Berlyn, 1838)
*''Symbolae Sirenologicae quibus praecipue Rhutinae historia naturalis illustratur'' (St. Petersburch, 1846)
*''Symbolae Sirenologicae…, fasc. 2 and 3'' (St. Petersburch, 1861–1868)
*''Mémoires de l’Académie impériale des sciences, St. Pétersbourg, 7th ser., 12, no. 1; Untersuchungen über die fossilen und subfossilen Cetaceen Europa’s mit Beiträgen von Van Beneden, Cornalia, Gastaldi, Quenstedt, und Paulson, nebst einem geologischen Anhange von Barbot de Marny, G. von Helmersen, A. Goebel und Th. Fuchs, ibid., 20, no. 1'' (1873)
*''Ergänzungen, ibid., 21, no. 6'' (1874)
*''Bericht über die Fortschritte, welche die zoologischen Wissenschaften den von der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften zu St. Petersburg von 1831 bis 1879 herausgegeben Schriften verdanken'' (St. Petersburch, 1879)
*''J. F. Brandtii index operum omnium'' (St. Petersburch, 1876), issued as a Festschrift.
*''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse wie auch solcher, welche mit ihnen verwechselt werden können''. 12 Volumes, 1805–1856 (fuortset troch Johann Friedrich Brandt, [[Julius Theodor Christian Ratzeburg]] en [[Johann Friedrich Klotzsch]]). [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-135620 Digitale edysje] by de University and State Library Düsseldorf
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 1: Phanerogamen'' Hirschwald, Berlin 1834 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2356 Digitale edysje] by de [[University and State Library Düsseldorf]]
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 2: Kryptogamen'' Hirschwald, Berlin 1838 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2274 Digitale ferzje]
*Untersuchungen über die fossilen und subfossilen cetaceen Europa's. Mémoires de L'Académie Impériale des Sciences de Saint-Petersbourg, Series 7 20(1):1-372 1873

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brandt, Johann Friedrich von}}</text>
      <sha1>4byvx55frdjdy0tf06pl8vc7a77mpam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239590</id>
      <parentid>1239589</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T17:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1239590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7742" sha1="0a3ouqnl7u25ba5dn4wk5itc9owvero" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Johann-Friedrich-Brandt.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = 
| berteplak                    = [[Jüterbog]] ([[Keninkryk Prusen]])
| stoarn                       = [[15 july]] [[1879]] (77 jier)
| stjerplak                    = [[Merreküll]] (Gûvernemint Estlân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[dokter]] [[soölooch]], [[entomolooch]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = ''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis'' (Berlyn, 1824), en protte oare wurken
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Johann Friedrich von Brandt''' ([[25 maaie]] [[1802]] – [[15 july]] [[1879]]) wie in Dútsk-Russysk [[dokter]] en [[natuerûndersiker]], dy't benammen yn [[Ruslân]] wurke.

== Biografy ==
Brandt waard berne yn Jüterbog yn in doktersfamylje en folge ûnderwiis oan in gymnasium yn [[Lutherstadt Wittenberg]] en oan de [[Universiteit fan Berlyn]].

Yn 1831 emigrearre er nei Ruslân&lt;ref&gt;''Carozzi A. V.'' [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900603.html Brandt, Johann Friedrich] // Dictionary of scientific biography. Vol. 2. N.Y.: C. Scribner’s Sons, 1970. s. 422-423.&lt;/ref&gt; en waard al gau beneamd ta direkteur fan it Soölogysk Museum fan de Akademy fan Wittenskippen yn [[Sint-Petersburch]]. Brandt stimulearre it sammeljen fan lânseigen bisten, dêr't in soad fan noch net yn it museum fertsjintwurdige wiene. Der kamen in soad eksimplaren binnen fan ekspedysjes fan Severtsov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck en Gustav Radde.

Hy beskreau ferskate fûgels dy't troch Russyske ûntdekkingsreizgers sammele wiene oan de kust fan de [[Stille Oseaan]] yn [[Noard-Amearika]], wêrûnder de Brandtielgoes, de readpoat-trije-tean-miuw en de [[brileider]].

As [[paleontolooch]] heart Brandt ta de bêsten. Hy wie ek [[entomolooch]], mei as spesjalisaasje ''Coleoptera'' (krobben) en ''Diplopoda'' (dûbelpoatigen).

Hy stoar yn Merreküll, yn it Gûvernemint Estlân.

Hy wurdt ek eare mei de nammejouwing fan de Brandtflearmûs, de Brandtstikelbaarch, trije oare soarten sûchdieren en de hagedis ''Iranolacerta brandtii''.&lt;ref&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 s. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Brandt&quot;, s. 37).&lt;/ref&gt;

== Underskiedings ==
Johann Friedrich von Brandt syn namme krige klank ûnder de wittenskippers fan syn tiid troch syn unike ûndersyk. Hy waard lid fan de Paryske Akademy, wêrby't er yn de seleksjeproseduere de net minder ferneamde ûndersiker [[Charles Darwin]] efter him liet. Fan 1833 ôf wie er lid fan de Leopoldina. Hy waard troch it tsaristyske regear yn de adelstân ferheft; der wie suver gjin wittenskiplik genoatskip yn Europa dêr't er net yn fertsjintwurdige wie. Oerladen mei ûndersiedings, oarders en titels fierde er yn jannewaris 1876 yn Sint-Petersburch it fyftichjierrich jubileum fan syn [[doktoraat]]. By gelegenheid dêrfan liet de steat in spesjale medalje slaan mei syn byldnis derop. De Dútske ambassade yn Sint-Petersburch brocht lokwinsken oer en hy krige fan ferskate kanten earediploma's. De universiteiten fan Moskou en Dorpat (Tartu) beneamden him ta earelid, en syn berteplak Jüterbog ferliende him it eareboargerskip. Ek it Natuerwittenskiplik Genoatskip fan [[Emden]] beneamde him ta erelid. Der hinget in tinkplaat oan it gebou fan it eardere gymnasium oan de Jüdenstraße – tichtby de Stadtkirche – yn de Lutherstêd Wittenberg. Doe't ''La Société Cuvierienne'' yn 1838 oprjochte waard, wie er ien fan de 140 oprjochtingsleden fan it genoatskip. &lt;ref name=&quot;sc189&quot;&gt;Société Cuvierienne, s. 189.&lt;/ref&gt;

== Wurken ==
Dêrnjonken gie Johann Friedrich von Brandt troch mei de fuortsetting fan it wurk ''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse'' fan [[Friedrich Gottlob Hayne]].
*''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis (''Berlin, 1824)
*''Deutschlands phanerogamische Giftgewächse (''Berlyn, 1828)
*''Tabellar Uebersichi d. offizin. Gewächse nach d. Linn. Sexualsystem u. d. natürl. System'' (Berlyn, 1829)
*''Medizinische Zoologie oder getreue Darstellung und Beschreibung der Thiere, die in der Arzneimittellehre in Betracht kommen, 2 vols.'' (Berlin, 1829–1833), mei J.T.C. Ratzeburt
*''Uebersicht d. Charactere d. Familien d. offizin. Gewächse nach R. Brown, De Candolle, Jussieu,…'' (Berlyn, 1830)
*''Deutschlands kryptogamische Giftgewächse'' (Berlyn, 1838)
*''Deutschlands phanerogamische Geftgewächse as Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten in freien ausdauernden Giftgewächse, nach natürlichen Familien erläutert, mit Beiträgen von P. Phoebus und J.T.C. Ratzeburg'' (Berlyn, 1838)
*''Symbolae Sirenologicae quibus praecipue Rhutinae historia naturalis illustratur'' (St. Petersburch, 1846)
*''Symbolae Sirenologicae…, fasc. 2 and 3'' (St. Petersburch, 1861–1868)
*''Mémoires de l’Académie impériale des sciences, St. Pétersbourg, 7th ser., 12, no. 1; Untersuchungen über die fossilen und subfossilen Cetaceen Europa’s mit Beiträgen von Van Beneden, Cornalia, Gastaldi, Quenstedt, und Paulson, nebst einem geologischen Anhange von Barbot de Marny, G. von Helmersen, A. Goebel und Th. Fuchs, ibid., 20, no. 1'' (1873)
*''Ergänzungen, ibid., 21, no. 6'' (1874)
*''Bericht über die Fortschritte, welche die zoologischen Wissenschaften den von der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften zu St. Petersburg von 1831 bis 1879 herausgegeben Schriften verdanken'' (St. Petersburch, 1879)
*''J. F. Brandtii index operum omnium'' (St. Petersburch, 1876), issued as a Festschrift.
*''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse wie auch solcher, welche mit ihnen verwechselt werden können''. 12 Volumes, 1805–1856 (fuortset troch Johann Friedrich Brandt, [[Julius Theodor Christian Ratzeburg]] en [[Johann Friedrich Klotzsch]]). [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-135620 Digitale edysje] by de University and State Library Düsseldorf
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 1: Phanerogamen'' Hirschwald, Berlin 1834 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2356 Digitale edysje] by de [[University and State Library Düsseldorf]]
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 2: Kryptogamen'' Hirschwald, Berlin 1838 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2274 Digitale ferzje]
*Untersuchungen über die fossilen und subfossilen cetaceen Europa's. Mémoires de L'Académie Impériale des Sciences de Saint-Petersbourg, Series 7 20(1):1-372 1873

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brandt, Johann Friedrich von}}
[[Kategory:Dútsk entomolooch]]
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk taksonoom]]
[[Kategory:Dútsk botanikus]]
[[Kategory:Dútsk dokter]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1879]]</text>
      <sha1>0a3ouqnl7u25ba5dn4wk5itc9owvero</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239596</id>
      <parentid>1239590</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T18:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wurken */ + kat.</comment>
      <origin>1239596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7789" sha1="r8dmjol1t62yvpxygs6koss39g0n9i3" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Johann-Friedrich-Brandt.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = 
| berteplak                    = [[Jüterbog]] ([[Keninkryk Prusen]])
| stoarn                       = [[15 july]] [[1879]] (77 jier)
| stjerplak                    = [[Merreküll]] (Gûvernemint Estlân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[dokter]] [[soölooch]], [[entomolooch]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = ''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis'' (Berlyn, 1824), en protte oare wurken
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Johann Friedrich von Brandt''' ([[25 maaie]] [[1802]] – [[15 july]] [[1879]]) wie in Dútsk-Russysk [[dokter]] en [[natuerûndersiker]], dy't benammen yn [[Ruslân]] wurke.

== Biografy ==
Brandt waard berne yn Jüterbog yn in doktersfamylje en folge ûnderwiis oan in gymnasium yn [[Lutherstadt Wittenberg]] en oan de [[Universiteit fan Berlyn]].

Yn 1831 emigrearre er nei Ruslân&lt;ref&gt;''Carozzi A. V.'' [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900603.html Brandt, Johann Friedrich] // Dictionary of scientific biography. Vol. 2. N.Y.: C. Scribner’s Sons, 1970. s. 422-423.&lt;/ref&gt; en waard al gau beneamd ta direkteur fan it Soölogysk Museum fan de Akademy fan Wittenskippen yn [[Sint-Petersburch]]. Brandt stimulearre it sammeljen fan lânseigen bisten, dêr't in soad fan noch net yn it museum fertsjintwurdige wiene. Der kamen in soad eksimplaren binnen fan ekspedysjes fan Severtsov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck en Gustav Radde.

Hy beskreau ferskate fûgels dy't troch Russyske ûntdekkingsreizgers sammele wiene oan de kust fan de [[Stille Oseaan]] yn [[Noard-Amearika]], wêrûnder de Brandtielgoes, de readpoat-trije-tean-miuw en de [[brileider]].

As [[paleontolooch]] heart Brandt ta de bêsten. Hy wie ek [[entomolooch]], mei as spesjalisaasje ''Coleoptera'' (krobben) en ''Diplopoda'' (dûbelpoatigen).

Hy stoar yn Merreküll, yn it Gûvernemint Estlân.

Hy wurdt ek eare mei de nammejouwing fan de Brandtflearmûs, de Brandtstikelbaarch, trije oare soarten sûchdieren en de hagedis ''Iranolacerta brandtii''.&lt;ref&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 s. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Brandt&quot;, s. 37).&lt;/ref&gt;

== Underskiedings ==
Johann Friedrich von Brandt syn namme krige klank ûnder de wittenskippers fan syn tiid troch syn unike ûndersyk. Hy waard lid fan de Paryske Akademy, wêrby't er yn de seleksjeproseduere de net minder ferneamde ûndersiker [[Charles Darwin]] efter him liet. Fan 1833 ôf wie er lid fan de Leopoldina. Hy waard troch it tsaristyske regear yn de adelstân ferheft; der wie suver gjin wittenskiplik genoatskip yn Europa dêr't er net yn fertsjintwurdige wie. Oerladen mei ûndersiedings, oarders en titels fierde er yn jannewaris 1876 yn Sint-Petersburch it fyftichjierrich jubileum fan syn [[doktoraat]]. By gelegenheid dêrfan liet de steat in spesjale medalje slaan mei syn byldnis derop. De Dútske ambassade yn Sint-Petersburch brocht lokwinsken oer en hy krige fan ferskate kanten earediploma's. De universiteiten fan Moskou en Dorpat (Tartu) beneamden him ta earelid, en syn berteplak Jüterbog ferliende him it eareboargerskip. Ek it Natuerwittenskiplik Genoatskip fan [[Emden]] beneamde him ta erelid. Der hinget in tinkplaat oan it gebou fan it eardere gymnasium oan de Jüdenstraße – tichtby de Stadtkirche – yn de Lutherstêd Wittenberg. Doe't ''La Société Cuvierienne'' yn 1838 oprjochte waard, wie er ien fan de 140 oprjochtingsleden fan it genoatskip. &lt;ref name=&quot;sc189&quot;&gt;Société Cuvierienne, s. 189.&lt;/ref&gt;

== Wurken ==
Dêrnjonken gie Johann Friedrich von Brandt troch mei de fuortsetting fan it wurk ''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse'' fan [[Friedrich Gottlob Hayne]].
*''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis (''Berlin, 1824)
*''Deutschlands phanerogamische Giftgewächse (''Berlyn, 1828)
*''Tabellar Uebersichi d. offizin. Gewächse nach d. Linn. Sexualsystem u. d. natürl. System'' (Berlyn, 1829)
*''Medizinische Zoologie oder getreue Darstellung und Beschreibung der Thiere, die in der Arzneimittellehre in Betracht kommen, 2 vols.'' (Berlin, 1829–1833), mei J.T.C. Ratzeburt
*''Uebersicht d. Charactere d. Familien d. offizin. Gewächse nach R. Brown, De Candolle, Jussieu,…'' (Berlyn, 1830)
*''Deutschlands kryptogamische Giftgewächse'' (Berlyn, 1838)
*''Deutschlands phanerogamische Geftgewächse as Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten in freien ausdauernden Giftgewächse, nach natürlichen Familien erläutert, mit Beiträgen von P. Phoebus und J.T.C. Ratzeburg'' (Berlyn, 1838)
*''Symbolae Sirenologicae quibus praecipue Rhutinae historia naturalis illustratur'' (St. Petersburch, 1846)
*''Symbolae Sirenologicae…, fasc. 2 and 3'' (St. Petersburch, 1861–1868)
*''Mémoires de l’Académie impériale des sciences, St. Pétersbourg, 7th ser., 12, no. 1; Untersuchungen über die fossilen und subfossilen Cetaceen Europa’s mit Beiträgen von Van Beneden, Cornalia, Gastaldi, Quenstedt, und Paulson, nebst einem geologischen Anhange von Barbot de Marny, G. von Helmersen, A. Goebel und Th. Fuchs, ibid., 20, no. 1'' (1873)
*''Ergänzungen, ibid., 21, no. 6'' (1874)
*''Bericht über die Fortschritte, welche die zoologischen Wissenschaften den von der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften zu St. Petersburg von 1831 bis 1879 herausgegeben Schriften verdanken'' (St. Petersburch, 1879)
*''J. F. Brandtii index operum omnium'' (St. Petersburch, 1876), issued as a Festschrift.
*''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse wie auch solcher, welche mit ihnen verwechselt werden können''. 12 Volumes, 1805–1856 (fuortset troch Johann Friedrich Brandt, [[Julius Theodor Christian Ratzeburg]] en [[Johann Friedrich Klotzsch]]). [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-135620 Digitale edysje] by de University and State Library Düsseldorf
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 1: Phanerogamen'' Hirschwald, Berlin 1834 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2356 Digitale edysje] by de [[University and State Library Düsseldorf]]
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 2: Kryptogamen'' Hirschwald, Berlin 1838 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2274 Digitale ferzje]
*Untersuchungen über die fossilen und subfossilen cetaceen Europa's. Mémoires de L'Académie Impériale des Sciences de Saint-Petersbourg, Series 7 20(1):1-372 1873

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brandt, Johann Friedrich von}}
[[Kategory:Dútsk entomolooch]]
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk taksonoom]]
[[Kategory:Dútsk botanikus]]
[[Kategory:Dútsk dokter]]
[[Kategory:Russysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1879]]</text>
      <sha1>r8dmjol1t62yvpxygs6koss39g0n9i3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239609</id>
      <parentid>1239596</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T23:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurken */ kt</comment>
      <origin>1239609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8053" sha1="hnbq1h9y48wfynulh4lvf3d4qmxp7oe" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Johann-Friedrich-Brandt.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = 
| berteplak                    = [[Jüterbog]] ([[Keninkryk Prusen]])
| stoarn                       = [[15 july]] [[1879]] (77 jier)
| stjerplak                    = [[Merreküll]] (Gûvernemint Estlân)
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[dokter]] [[soölooch]], [[entomolooch]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = ''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis'' (Berlyn, 1824), en protte oare wurken
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Johann Friedrich von Brandt''' ([[25 maaie]] [[1802]] – [[15 july]] [[1879]]) wie in Dútsk-Russysk [[dokter]] en [[natuerûndersiker]], dy't benammen yn [[Ruslân]] wurke.

== Biografy ==
Brandt waard berne yn Jüterbog yn in doktersfamylje en folge ûnderwiis oan in gymnasium yn [[Lutherstadt Wittenberg]] en oan de [[Universiteit fan Berlyn]].

Yn 1831 emigrearre er nei Ruslân&lt;ref&gt;''Carozzi A. V.'' [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900603.html Brandt, Johann Friedrich] // Dictionary of scientific biography. Vol. 2. N.Y.: C. Scribner’s Sons, 1970. s. 422-423.&lt;/ref&gt; en waard al gau beneamd ta direkteur fan it Soölogysk Museum fan de Akademy fan Wittenskippen yn [[Sint-Petersburch]]. Brandt stimulearre it sammeljen fan lânseigen bisten, dêr't in soad fan noch net yn it museum fertsjintwurdige wiene. Der kamen in soad eksimplaren binnen fan ekspedysjes fan Severtsov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck en Gustav Radde.

Hy beskreau ferskate fûgels dy't troch Russyske ûntdekkingsreizgers sammele wiene oan de kust fan de [[Stille Oseaan]] yn [[Noard-Amearika]], wêrûnder de Brandtielgoes, de readpoat-trije-tean-miuw en de [[brileider]].

As [[paleontolooch]] heart Brandt ta de bêsten. Hy wie ek [[entomolooch]], mei as spesjalisaasje ''Coleoptera'' (krobben) en ''Diplopoda'' (dûbelpoatigen).

Hy stoar yn Merreküll, yn it Gûvernemint Estlân.

Hy wurdt ek eare mei de nammejouwing fan de Brandtflearmûs, de Brandtstikelbaarch, trije oare soarten sûchdieren en de hagedis ''Iranolacerta brandtii''.&lt;ref&gt;Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 s. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. (&quot;Brandt&quot;, s. 37).&lt;/ref&gt;

== Underskiedings ==
Johann Friedrich von Brandt syn namme krige klank ûnder de wittenskippers fan syn tiid troch syn unike ûndersyk. Hy waard lid fan de Paryske Akademy, wêrby't er yn de seleksjeproseduere de net minder ferneamde ûndersiker [[Charles Darwin]] efter him liet. Fan 1833 ôf wie er lid fan de Leopoldina. Hy waard troch it tsaristyske regear yn de adelstân ferheft; der wie suver gjin wittenskiplik genoatskip yn Europa dêr't er net yn fertsjintwurdige wie. Oerladen mei ûndersiedings, oarders en titels fierde er yn jannewaris 1876 yn Sint-Petersburch it fyftichjierrich jubileum fan syn [[doktoraat]]. By gelegenheid dêrfan liet de steat in spesjale medalje slaan mei syn byldnis derop. De Dútske ambassade yn Sint-Petersburch brocht lokwinsken oer en hy krige fan ferskate kanten earediploma's. De universiteiten fan Moskou en Dorpat (Tartu) beneamden him ta earelid, en syn berteplak Jüterbog ferliende him it eareboargerskip. Ek it Natuerwittenskiplik Genoatskip fan [[Emden]] beneamde him ta erelid. Der hinget in tinkplaat oan it gebou fan it eardere gymnasium oan de Jüdenstraße – tichtby de Stadtkirche – yn de Lutherstêd Wittenberg. Doe't ''La Société Cuvierienne'' yn 1838 oprjochte waard, wie er ien fan de 140 oprjochtingsleden fan it genoatskip. &lt;ref name=&quot;sc189&quot;&gt;Société Cuvierienne, s. 189.&lt;/ref&gt;

== Wurken ==
Dêrnjonken gie Johann Friedrich von Brandt troch mei de fuortsetting fan it wurk ''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse'' fan [[Friedrich Gottlob Hayne]].
*''Flora Berolinensis, sive descriptio plantarum phanerogamarum circa Berolinum sponte crescentium vel in agris cultarum additis filicibus et charis (''Berlin, 1824)
*''Deutschlands phanerogamische Giftgewächse (''Berlyn, 1828)
*''Tabellar Uebersichi d. offizin. Gewächse nach d. Linn. Sexualsystem u. d. natürl. System'' (Berlyn, 1829)
*''Medizinische Zoologie oder getreue Darstellung und Beschreibung der Thiere, die in der Arzneimittellehre in Betracht kommen, 2 vols.'' (Berlin, 1829–1833), mei J.T.C. Ratzeburt
*''Uebersicht d. Charactere d. Familien d. offizin. Gewächse nach R. Brown, De Candolle, Jussieu,…'' (Berlyn, 1830)
*''Deutschlands kryptogamische Giftgewächse'' (Berlyn, 1838)
*''Deutschlands phanerogamische Geftgewächse as Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten in freien ausdauernden Giftgewächse, nach natürlichen Familien erläutert, mit Beiträgen von P. Phoebus und J.T.C. Ratzeburg'' (Berlyn, 1838)
*''Symbolae Sirenologicae quibus praecipue Rhutinae historia naturalis illustratur'' (St. Petersburch, 1846)
*''Symbolae Sirenologicae…, fasc. 2 and 3'' (St. Petersburch, 1861–1868)
*''Mémoires de l’Académie impériale des sciences, St. Pétersbourg, 7th ser., 12, no. 1; Untersuchungen über die fossilen und subfossilen Cetaceen Europa’s mit Beiträgen von Van Beneden, Cornalia, Gastaldi, Quenstedt, und Paulson, nebst einem geologischen Anhange von Barbot de Marny, G. von Helmersen, A. Goebel und Th. Fuchs, ibid., 20, no. 1'' (1873)
*''Ergänzungen, ibid., 21, no. 6'' (1874)
*''Bericht über die Fortschritte, welche die zoologischen Wissenschaften den von der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften zu St. Petersburg von 1831 bis 1879 herausgegeben Schriften verdanken'' (St. Petersburch, 1879)
*''J. F. Brandtii index operum omnium'' (St. Petersburch, 1876), issued as a Festschrift.
*''Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde gebräuchlichen Gewächse wie auch solcher, welche mit ihnen verwechselt werden können''. 12 Volumes, 1805–1856 (fuortset troch Johann Friedrich Brandt, [[Julius Theodor Christian Ratzeburg]] en [[Johann Friedrich Klotzsch]]). [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-135620 Digitale edysje] by de University and State Library Düsseldorf
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 1: Phanerogamen'' Hirschwald, Berlin 1834 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2356 Digitale edysje] by de [[University and State Library Düsseldorf]]
* ''Abbildung und Beschreibung der in Deutschland wild wachsenden und in Gärten im Freien ausdauernden Giftgewächse nach natürlichen Familien erläutert. Band 2: Kryptogamen'' Hirschwald, Berlin 1838 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2274 Digitale ferzje]
*Untersuchungen über die fossilen und subfossilen cetaceen Europa's. Mémoires de L'Académie Impériale des Sciences de Saint-Petersbourg, Series 7 20(1):1-372 1873

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brandt, Johann Friedrich von}}
[[Kategory:Dútsk entomolooch]]
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk taksonoom]]
[[Kategory:Dútsk botanikus]]
[[Kategory:Dútsk dokter]]
[[Kategory:Dútsk publisist]]
[[Kategory:Russysk entomolooch]]
[[Kategory:Russysk ornitolooch]]
[[Kategory:Russysk taksonoom]]
[[Kategory:Russysk botanikus]]
[[Kategory:Russysk dokter]]
[[Kategory:Russysk publisist]]
[[Kategory:Persoan fan Baltysk-Dútsk komôf]]
[[Kategory:Russysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1802]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1879]]</text>
      <sha1>hnbq1h9y48wfynulh4lvf3d4qmxp7oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastanjegoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193802</id>
    <revision>
      <id>1239591</id>
      <timestamp>2026-08-31T17:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = kastanjebrune goars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza rutila 190226429 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza rutila - Rötelammer, Weibchen 172845812 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]...&quot;</comment>
      <origin>1239591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="5vhhqv0fqfl6esm5590jd7cj8ghd7s9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = kastanjebrune goars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza rutila 190226429 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza rutila - Rötelammer, Weibchen 172845812 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza bruniceps
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''kastanjebrune goars''' (''Emberiza rutila'') is in [[moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn it eastlike part fan it [[Paleärktysk gebiet]] foarkomt.

== Skaaimerken ==
De kastanjebrune goars is in frij lytse goars mei in lingte fan 14 oant 15 sintimeter. De sturt is frij koart en hat in bytsje of hielendal gjin wyt op 'e bûtenste sturtfearren.

Mantsjes yn it briedkleed hawwe helder kastanjebrune boppedielen en in kastanjebrune kop. It boarst en de búk binne giel, mei streken oan 'e siden. Mantsjes bûten it briedseizoen binne doffer fan kleur, om't it kastanjebrún foar in part ferside sit troch bleke rânen oan 'e fearren.

It wyfke is foar it meastepart dofbrún en hat donkere streken op 'e boppedielen, wylst de ûnderkant foaral ljochtgiel is. De stút is dof kastanjebrún en de kiel is gielbrún.

== Fersprieding ==
De kastanjebrune goars briedt yn [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oer grutte ôfstannen lûkt en oerwinteret yn súdlik [[Sina]], [[Súdeast-Aazje]] en noardeastlik [[Yndia]].

Der binne ferskate waarnimmingen út Europa bekend, mar guon dêrfan soene ek ûntsnapte koaifûgels wêze kinne.

== Biotoop ==
Yn it briedseizoen komt de kastanjebrune goars foar yn iepen bosken mei in soad begroeiïng op 'e grûn en strûken. Winterdeis en ûnder de trek wurdt de soarte oantroffen op lânbougebieten, yn strûklân en oan 'e rânen fan bosken.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet mei in ûnbekende populaasjetrend. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chebun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/chebun1/TW-LIE eBird, 31 augustus 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-bunting-emberiza-rutila BirdLife, 31 augustus 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza rutila|Kastanjebrune goars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kastanjebrune goars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]</text>
      <sha1>5vhhqv0fqfl6esm5590jd7cj8ghd7s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239680</id>
      <parentid>1239591</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T11:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Namme oanpast - sjoch oerlis goarsfûgels.</comment>
      <origin>1239680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="hsr0s7t7fqa0uzlcg73c07o41cv66z6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = kastanjegoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza rutila 190226429 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza rutila - Rötelammer, Weibchen 172845812 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza bruniceps
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''kastanjegoars''' (''Emberiza rutila'') is in [[moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn it eastlike part fan it [[Paleärktysk gebiet]] foarkomt.

== Skaaimerken ==
De kastanjegoars is in frij lytse goars mei in lingte fan 14 oant 15 sintimeter. De sturt is frij koart en hat in bytsje of hielendal gjin wyt op 'e bûtenste sturtfearren.

Mantsjes yn it briedkleed hawwe helder kastanjebrune boppedielen en in kastanjebrune kop. It boarst en de búk binne giel, mei streken oan 'e siden. Mantsjes bûten it briedseizoen binne doffer fan kleur, om't it kastanjebrún foar in part ferside sit troch bleke rânen oan 'e fearren.

It wyfke is foar it meastepart dofbrún en hat donkere streken op 'e boppedielen, wylst de ûnderkant foaral ljochtgiel is. De stút is dof kastanjebrún en de kiel is gielbrún.

== Fersprieding ==
De kastanjegoars briedt yn [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oer grutte ôfstannen lûkt en oerwinteret yn súdlik [[Sina]], [[Súdeast-Aazje]] en noardeastlik [[Yndia]].

Der binne ferskate waarnimmingen út Europa bekend, mar guon dêrfan soene ek ûntsnapte koaifûgels wêze kinne.

== Biotoop ==
Yn it briedseizoen komt de kastanjebrune goars foar yn iepen bosken mei in soad begroeiïng op 'e grûn en strûken. Winterdeis en ûnder de trek wurdt de soarte oantroffen op lânbougebieten, yn strûklân en oan 'e rânen fan bosken.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet mei in ûnbekende populaasjetrend. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chebun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/chebun1/TW-LIE eBird, 31 augustus 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-bunting-emberiza-rutila BirdLife, 31 augustus 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza rutila|Kastanjegoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kastanjegoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]</text>
      <sha1>hsr0s7t7fqa0uzlcg73c07o41cv66z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza rutila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193803</id>
    <redirect title="Kastanjebrune goars" />
    <revision>
      <id>1239592</id>
      <timestamp>2026-08-31T17:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kastanjebrune goars]]</comment>
      <origin>1239592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="1ygx47u1dtzw5zl6l4lcx6qgw8ok80p" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kastanjebrune goars]]</text>
      <sha1>1ygx47u1dtzw5zl6l4lcx6qgw8ok80p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Goarsfûgels</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193804</id>
    <revision>
      <id>1239593</id>
      <timestamp>2026-08-31T17:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emberiza rutila */ nije seksje</comment>
      <origin>1239593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="nmfjwkcde3wydecunhepihmqqnwodoe" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)</text>
      <sha1>nmfjwkcde3wydecunhepihmqqnwodoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239595</id>
      <parentid>1239593</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T18:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1239595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="pa5s6hnn6gyyhk0gu8nai22f53o3j1x" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)</text>
      <sha1>pa5s6hnn6gyyhk0gu8nai22f53o3j1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239602</id>
      <parentid>1239595</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T20:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emberiza rutila */ Antwurd</comment>
      <origin>1239602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="d0m3o4t52uc0rbky05w5y6q5pcurmbj" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)</text>
      <sha1>d0m3o4t52uc0rbky05w5y6q5pcurmbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239607</id>
      <parentid>1239602</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T23:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emberiza rutila */ Antwurd</comment>
      <origin>1239607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="ohnx7fdhp4xgv7919ct06eajw8sn85d" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)</text>
      <sha1>ohnx7fdhp4xgv7919ct06eajw8sn85d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239672</id>
      <parentid>1239607</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T08:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Is dizze namme net ienfâldich fêstlein?</comment>
      <origin>1239672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="qqq49a8hwqyzb124xaqz4usqvy1g1xi" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>qqq49a8hwqyzb124xaqz4usqvy1g1xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239676</id>
      <parentid>1239672</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T11:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Kastanjegoars</comment>
      <origin>1239676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="02wbhx9hz7baycczos20bwy78ksttpi" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>02wbhx9hz7baycczos20bwy78ksttpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239677</id>
      <parentid>1239676</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T11:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="h8kubox3rmd8gc5eglcngjwm3aiwvmv" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Tige tank Mysha. Dan hâlde wy dat oan!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 1 sep 2026, 13.45 (CEST)</text>
      <sha1>h8kubox3rmd8gc5eglcngjwm3aiwvmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239678</id>
      <parentid>1239677</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T11:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="h217vsk6l6pqvfp2pigh006u9d6ar3h" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Tige tank [[Meidogger:Mysha|Mysha]]. Dan hâlde wy dat oan!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 1 sep 2026, 13.45 (CEST)</text>
      <sha1>h217vsk6l6pqvfp2pigh006u9d6ar3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eiderein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193805</id>
    <redirect title="Eider (fûgel)" />
    <revision>
      <id>1239605</id>
      <timestamp>2026-08-31T21:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eider (fûgel)]]</comment>
      <origin>1239605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="rdkuxniedeo69bsnlpscjnzu36oem3l" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Eider (fûgel)]]</text>
      <sha1>rdkuxniedeo69bsnlpscjnzu36oem3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Russysk taksonoom</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193806</id>
    <revision>
      <id>1239610</id>
      <timestamp>2026-08-31T23:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="76up7p8mphy9rr3x9secr32b4rv2od5" xml:space="preserve">[[Kategory:Russysk biolooch|Taksonoom]]
[[Kategory:Taksonoom]]</text>
      <sha1>76up7p8mphy9rr3x9secr32b4rv2od5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castaway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193807</id>
    <revision>
      <id>1239611</id>
      <timestamp>2026-09-01T00:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1239611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="3qrnnz1dm0si897zkqtgjz6hx4a605g" xml:space="preserve">&quot;'''Castaway'''&quot;, &quot;'''Cast Away'''&quot;, &quot;'''The Castaway'''&quot;, &quot;'''Castaways'''&quot; of &quot;'''The Castaways'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
{{TOCright}}
*''castaway'', it Ingelske wurdt foar &quot;[[skipbrekling]]&quot; of &quot;fersmiteling&quot; (yn 'e sin fan immen dy't mei opset sin troch oaren op see of op in eilân efterlitten wurdt)

==Films==
*[[Cast Away (film)|''Cast Away'' (film)]], in Amerikaanske dramafilm út 2000 mei Tom Hanks yn 'e haadrol
*[[Castaway (film)|''Castaway'' (film)]], in Britsk-Amerikaanske dramafilm út 1986 op basis fan 'e memoires fan Lucy Irvine
*[[The Castaway (film)|''The Castaway'' (film)]], in Amerikaanske koarte tekenfilm oer Mickey Mouse út 1931
*[[The Castaways (film)|''The Castaways'' (film)]], in Amerikaanske stomme film út 1910

==Literatuer==
*[[Castaway (boek)|''Castaway'' (boek)]], in memoire fan Lucy Irvine út 1984 oer har jier op in ûnbewenne eilân
*[[The Castaway (gedicht)|''The Castaway'' (gedicht)]], in gedicht fan William Cowper út 1799
*[[The Castaway (roman)|''The Castaway'' (roman)]], in roman fan Hallie Erminie Rives út 1904, dy't it ûnderwerp wie fan ''[[Bobbs-Merrill Co. v. Straus]]'', in wichtige rjochtsaak oer auteursrjocht
*[[The Castaway (koart ferhaal)|''The Castaway'' (koart ferhaal)]], in koart ferhaal fan P.G. Woodhouse út 1933
*''[[The Castaway and Other Poems]]'', in dichtbondel fan Derek Walcott út 1965

==Muzyk==
===Bands===
*[[The Castaways (band)]], in Amerikaanske rockband

===Albums===
*[[Cast Away (album fan Visions of Atlantis)|''Cast Away'' (album fan Visions of Atlantis)]], in album fan Visions of Atlantis út 2004
*[[Cast Away (album fan Strange Talk)|''Cast Away'' (album fan Strange Talk)]], in album fan Strange Talk út 2013

===Lieten===
*[[Castaway (liet út In Search of Castaways)|''Castaway'' (liet út ''In Search of Castaways)]], in liet út 'e film ''In Search of Castaways'' út 1962
*[[Castaway (liet fan Mi-Sex)|''Castaway'' (liet fan Mi-Sex)]], in liet fan Mi-Sex út 1982
*[[Castaway (liet fan Green Day)|''Castaway'' (liet fan Green Day)]], in liet fan Green Day út 2000
*[[Castaway (liet fan Jerry Cantrell)|''Castaway'' (liet fan Jerry Cantrell)]], in liet fan Jerry Cantrell út 2002
*[[Castaway (liet fan Andromeda)|''Castaway'' (liet fan Andromeda)]], in liet fan Andromeda út 2003
*[[Castaway (liet fan Dog Fashion Disco)|''Castaway'' (liet fan Dog Fashion Disco)]], in liet fan Dog Fashion Disco út 2003
*[[Castaway (liet fan Benny Benassi)|''Castaway'' (liet fan Benny Benassi)]], in liet fan Benny Benassi út 2005
*[[Castaway (liet fan Paul Van Dyk)|''Castaway'' (liet fan Paul Van Dyk)]], in liet fan Paul Van Dyk út 2007
*[[Castaway (liet fan Mike Oldfield)|''Castaway'' (liet fan Mike Oldfield)]], in liet fan Mike Oldfield út 2014
*[[Castaway (liet fan 5 Seconds of Summer)|''Castaway'' (liet fan 5 Seconds of Summer)]], in liet fan 5 Seconds of Summer út 2015
*[[Castaway (liet fan de Zac Brown Band)|''Castaway'' (liet fan de Zac Brown Band)]], in liet fan de Zac Brown Band út 2016
*[[Castaway (liet fan Starkill)|''Castaway'' (liet fan Starkill)]], in liet fan Starkill út 2019
*[[Castaway (liet fan Yuna)|''Castaway'' (liet fan Yuna)]], in liet fan Yuna út 2019
*[[Castaways (liet út The Backyardigans)|''Castaways'' (liet út  The Backyardigans)]], in liet fan The Backyardigans út 2005
*[[The Castaway (liet fan Amorphis)|''The Castaway'' (liet fan Amorphis)]], in liet fan Amorphis út 1994
*[[The Castaway (liet fan The Autumn Offering)|''The Castaway'' (liet fan The Autumn Offering)]], in liet fan The Autumn Offering út 2007

===Oare muzykstikken===
*[[Castaway (opera)|''Castaway'' (opera)]], in opera fan Lennox Berkeley út 1967 

==Tillefyzje==
*''[[Castaway 2000]]'', in Britske realitytelefyzjesearje út 2000–2001
*''[[Castaway 2007]]'', in Britske realitytelefyzjesearje út 2007
*[[Castaway (telefyzjesearje)|''Castaway'' (telefyzjesearje)]], in Australyske bernesearje út 2011
*[[Castaways (telefyzjesearje)|''Castaways'' (telefyzjesearje)]], in Amerikaanske realitytelefyzjesearje út 2018
*[[The Castaways (Australyske telefyzjesearje)|''The Castaways'' (Australyske telefyzjesearje)]], in Australyske  histoaryske telefyzjesearje út 1974
*[[The Castaways (Britske telefyzjesearje)|''The Castaways'' (Britske telefyzjesearje)]], in Britske dramasearje út 2023

==Oar==
*[[Castaways (kasino)]], in earder kasino anneks hotel oan 'e Las Vegas Strip yn Paradise, in foarstêd fan Las Vegas, 1955–1987
*[[Castaway Cay]], in eilân yn de Bahama's, dat privee-eigendom is fan The Walt Disney Company
*[[Castaways' Club]], in klub foar ôfswaaide jonge ofsieren fan 'e Britske Keninklike Marine
*[[Castaway Entertainment]], in Amerikaansk softwarebedriuw
*[[Castaways Hotel and Casino]] of it Showboat Hotel en Casino, in earder hotel en kasino oan 'e noardein fan 'e Boulder Strip yn Las Vegas, 1954–2004
*[[Castaway Island]], in toeristysk hotel-resort yn 'e Mamanuca-eilannen fan Fidzjy

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>3qrnnz1dm0si897zkqtgjz6hx4a605g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239612</id>
      <parentid>1239611</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T00:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ red</comment>
      <origin>1239612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4955" sha1="f1dwhl4xnrn5tp9whmizv3241fsu9qn" xml:space="preserve">&quot;'''Castaway'''&quot;, &quot;'''Cast Away'''&quot;, &quot;'''The Castaway'''&quot;, &quot;'''Castaways'''&quot; of &quot;'''The Castaways'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
{{TOCright}}
*''castaway'', it Ingelske wurdt foar &quot;[[skipbrekling]]&quot; of &quot;fersmiteling&quot; (yn 'e sin fan immen dy't mei opset sin troch oaren op see of op in eilân efterlitten wurdt)

==Films==
*''[[Cast Away]]'', in Amerikaanske dramafilm út 2000 mei Tom Hanks yn 'e haadrol
*[[Castaway (film)|''Castaway'' (film)]], in Britsk-Amerikaanske dramafilm út 1986 op basis fan 'e memoires fan Lucy Irvine
*[[The Castaway (film)|''The Castaway'' (film)]], in Amerikaanske koarte tekenfilm oer Mickey Mouse út 1931
*[[The Castaways (film)|''The Castaways'' (film)]], in Amerikaanske stomme film út 1910

==Literatuer==
*[[Castaway (boek)|''Castaway'' (boek)]], in memoire fan Lucy Irvine út 1984 oer har jier op in ûnbewenne eilân
*[[The Castaway (gedicht)|''The Castaway'' (gedicht)]], in gedicht fan William Cowper út 1799
*[[The Castaway (roman)|''The Castaway'' (roman)]], in roman fan Hallie Erminie Rives út 1904, dy't it ûnderwerp wie fan ''[[Bobbs-Merrill Co. v. Straus]]'', in wichtige rjochtsaak oer auteursrjocht
*[[The Castaway (koart ferhaal)|''The Castaway'' (koart ferhaal)]], in koart ferhaal fan P.G. Woodhouse út 1933
*''[[The Castaway and Other Poems]]'', in dichtbondel fan Derek Walcott út 1965

==Muzyk==
===Bands===
*[[The Castaways (band)]], in Amerikaanske rockband

===Albums===
*[[Cast Away (album fan Visions of Atlantis)|''Cast Away'' (album fan Visions of Atlantis)]], in album fan Visions of Atlantis út 2004
*[[Cast Away (album fan Strange Talk)|''Cast Away'' (album fan Strange Talk)]], in album fan Strange Talk út 2013

===Lieten===
*[[Castaway (liet út In Search of Castaways)|''Castaway'' (liet út ''In Search of Castaways)]], in liet út 'e film ''In Search of Castaways'' út 1962
*[[Castaway (liet fan Mi-Sex)|''Castaway'' (liet fan Mi-Sex)]], in liet fan Mi-Sex út 1982
*[[Castaway (liet fan Green Day)|''Castaway'' (liet fan Green Day)]], in liet fan Green Day út 2000
*[[Castaway (liet fan Jerry Cantrell)|''Castaway'' (liet fan Jerry Cantrell)]], in liet fan Jerry Cantrell út 2002
*[[Castaway (liet fan Andromeda)|''Castaway'' (liet fan Andromeda)]], in liet fan Andromeda út 2003
*[[Castaway (liet fan Dog Fashion Disco)|''Castaway'' (liet fan Dog Fashion Disco)]], in liet fan Dog Fashion Disco út 2003
*[[Castaway (liet fan Benny Benassi)|''Castaway'' (liet fan Benny Benassi)]], in liet fan Benny Benassi út 2005
*[[Castaway (liet fan Paul Van Dyk)|''Castaway'' (liet fan Paul Van Dyk)]], in liet fan Paul Van Dyk út 2007
*[[Castaway (liet fan Mike Oldfield)|''Castaway'' (liet fan Mike Oldfield)]], in liet fan Mike Oldfield út 2014
*[[Castaway (liet fan 5 Seconds of Summer)|''Castaway'' (liet fan 5 Seconds of Summer)]], in liet fan 5 Seconds of Summer út 2015
*[[Castaway (liet fan de Zac Brown Band)|''Castaway'' (liet fan de Zac Brown Band)]], in liet fan de Zac Brown Band út 2016
*[[Castaway (liet fan Starkill)|''Castaway'' (liet fan Starkill)]], in liet fan Starkill út 2019
*[[Castaway (liet fan Yuna)|''Castaway'' (liet fan Yuna)]], in liet fan Yuna út 2019
*[[Castaways (liet út The Backyardigans)|''Castaways'' (liet út  The Backyardigans)]], in liet fan The Backyardigans út 2005
*[[The Castaway (liet fan Amorphis)|''The Castaway'' (liet fan Amorphis)]], in liet fan Amorphis út 1994
*[[The Castaway (liet fan The Autumn Offering)|''The Castaway'' (liet fan The Autumn Offering)]], in liet fan The Autumn Offering út 2007

===Oare muzykstikken===
*[[Castaway (opera)|''Castaway'' (opera)]], in opera fan Lennox Berkeley út 1967 

==Tillefyzje==
*''[[Castaway 2000]]'', in Britske realitytelefyzjesearje út 2000–2001
*''[[Castaway 2007]]'', in Britske realitytelefyzjesearje út 2007
*[[Castaway (telefyzjesearje)|''Castaway'' (telefyzjesearje)]], in Australyske bernesearje út 2011
*[[Castaways (telefyzjesearje)|''Castaways'' (telefyzjesearje)]], in Amerikaanske realitytelefyzjesearje út 2018
*[[The Castaways (Australyske telefyzjesearje)|''The Castaways'' (Australyske telefyzjesearje)]], in Australyske  histoaryske telefyzjesearje út 1974
*[[The Castaways (Britske telefyzjesearje)|''The Castaways'' (Britske telefyzjesearje)]], in Britske dramasearje út 2023

==Oar==
*[[Castaways (kasino)]], in earder kasino anneks hotel oan 'e Las Vegas Strip yn Paradise, in foarstêd fan Las Vegas, 1955–1987
*[[Castaway Cay]], in eilân yn de Bahama's, dat privee-eigendom is fan The Walt Disney Company
*[[Castaways' Club]], in klub foar ôfswaaide jonge ofsieren fan 'e Britske Keninklike Marine
*[[Castaway Entertainment]], in Amerikaansk softwarebedriuw
*[[Castaways Hotel and Casino]] of it Showboat Hotel en Casino, in earder hotel en kasino oan 'e noardein fan 'e Boulder Strip yn Las Vegas, 1954–2004
*[[Castaway Island]], in toeristysk hotel-resort yn 'e Mamanuca-eilannen fan Fidzjy

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>f1dwhl4xnrn5tp9whmizv3241fsu9qn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Castaway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193808</id>
    <redirect title="Castaway" />
    <revision>
      <id>1239613</id>
      <timestamp>2026-09-01T00:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Castaway]]</comment>
      <origin>1239613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castaway]]</text>
      <sha1>7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Castaways</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193809</id>
    <redirect title="Castaway" />
    <revision>
      <id>1239614</id>
      <timestamp>2026-09-01T00:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Castaway]]</comment>
      <origin>1239614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castaway]]</text>
      <sha1>7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castaways</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193810</id>
    <redirect title="Castaway" />
    <revision>
      <id>1239615</id>
      <timestamp>2026-09-01T00:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Castaway]]</comment>
      <origin>1239615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Castaway]]</text>
      <sha1>7cyvgtlooolpsc8y4cz8ed2ifbj2yiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cast Away</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193811</id>
    <revision>
      <id>1239616</id>
      <timestamp>2026-09-01T01:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1239616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28260" sha1="58is0sdz0pnajg2kfekvyv8ekp0nowa" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Cast Away - Logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Cast_away_film_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Cast Away''
| regisseur                = [[Robert Zemeckis]]
| produsint                = [[Steve Starkey]]&lt;br&gt;[[Tom Hanks]]&lt;br&gt;[[Robert Zemeckis]]&lt;br&gt;[[Jack Rapke]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[William Broyles jr.]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Don Burgess (kameraregisseur)|Don Burgess]]
| muzyk                    = [[Alan Silvestri]]
| filmstudio               = [[20th Century Fox]]&lt;br&gt;[[DreamWorks Pictures]]&lt;br&gt;[[ImageMovers]]&lt;br&gt;[[Playtone]]
| distribúsje              = [[20th Century Fox]] &lt;small&gt;(Noard-Am.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[DreamWorks Pictures]] &lt;small&gt;(ynternasj.)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Tom Hanks]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Helen Hunt]]&lt;br&gt; [[Nick Searcy]]&lt;br&gt; [[Vince Martin (akteur)|Vince Martin]]&lt;br&gt; [[Chris Noth]]&lt;br&gt; [[Lari White]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[dramafilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 143 minuten
| budget                   = $90&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $429,6&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;1 × [[Grammy Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Cast Away''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dramafilm]] út [[2000]] ûnder [[rezjy]] fan [[Robert Zemeckis]], mei yn 'e [[haadrol]] [[Tom Hanks]]. De [[titel (namme)|titel]] is dûbelsinnich, mei't ''castaway'' (oaninoar skreaun) it [[Ingelsk]]e [[wurd]] is foar &quot;[[skipbrekling]]&quot;, wylst &quot;cast away&quot; (net oaninoar skreaun) letterlik &quot;fuortsmiten&quot; betsjut. It [[plot|ferhaal]] folget Chuck Noland, in probleme-oplosser foar de Amerikaanske [[koerierstsjinst]] [[FedEx]]. Dyselde komt fêst te sitten op in [[ûnbewenne eilân]] yn 'e [[Stille Súdsee]] nei't syn [[fleantúch]] [[delstoarten|delstoart]] is. As rêding net liket te kommen, leit er him derop ta om te learen en oerlibje op it eilân. Jierren letter, wannear't de mooglikheid dêrta him einlings foardocht, besiket Noland op [[wanhoop|wanhopige]] wize fan it eilân te ûntkommen. ''Cast Away'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie in reuseftich [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De film wûn in [[Golden Globe]] en in [[Grammy Award]].

==Plot==
In [[wurknimmer]] fan 'e Amerikaanske [[koerierstsjinst]] [[FedEx]] hellet by in boerespultsje op 'e romte yn 'e [[Teksaanske Panhandle]] in pakje op by Bettina Peterson, in [[keunstner]]esse dy't mei [[metaal]] wurket. Heech boppe de [[hommeiepeal]]len hat se ien fan har keunstwurken montearre yn in heale bôge, mei oan wjerskanten de [[foarnamme]]n fan harsels en har [[oarehelte|man]], Dick en Bettina. Har pakketsje wurdt neitiid folge op syn reis nei [[Moskou]], dêr't Dick Peterson ûnderwilens [[oerhoer|mei in oare frou omslacht]].

Chuck Noland is in systeemanalist dy't foar FedEx de hiele wrâld ôfreizget om [[produktiviteit]]sswierrichheden op te lossen. Hy [[gearwenjen|wennet gear]] yn [[Memphis (Tennessee)]] mei syn [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|freondinne]] Kelly Frears. Se tinke deroer om te [[trouwen]], mar Noland syn healwize wurktiden en lange skoften fan ôfwêzigens binne datoangeande in stean-yn-'e-wei. Mei de [[kryst]] fan [[1995]] is Noland even thús foar de [[feestdagen]], mar ûnder it [[diner|krystdiner]] mei syn [[famylje]] wurdt er fia syn [[piper (apparaat)|piper]] alwer oproppen om in probleem op te lossen yn [[Maleizje]]. Kelly bringt him nei it [[fleanfjild]], dêr't er har foar syn ôfreis by wize fan [[krystkado]] in lyts doaske jout fan it soarte dêr't ornaris in [[trouring]] yn sit. Kelly is te [[senuweftigens|senuweftich]] om it iepen te meitsjen, dat se prate ôf dat se it bewarje sil oant Noland mei [[âld en nij]] wer thús is, en dat se dan fierder sjen sille.

It FedEx-[[frachtfleantúch]] dêr't Noland op meireizget nei Maleizje wurdt boppe de midden fan 'e [[Stille Oseaan]] oerfallen troch in [[stoarm]] mei ekstreem hurde [[wyn (waar)|wyn]], [[tonger]] en [[wjerljocht]] en reuseftige hoemannichten [[delslach (waar)|delslach]]. Boppe [[Frânsk-Polyneezje]] rekket de [[bemanning]], dy't bestiet út fjouwer yn ploegen fan twa wurkjende [[piloat]]en, it kontakt mei de [[loftferkearslieding]] yn [[Papeete]] kwyt. Om 'e stoarm te ûntrinnen wurdt besletten om út te wiken nei it suden en te besykjen om 'e stoarm hinne te fleanen. Dat slagget net. Yn it needwaar reitsje de piloaten de kontrôle oer it fleantúch kwyt, dat [[delstoarten|delstoart]] yn iepen [[see]]. 

Noland is de iennichste dy't, mear troch lok as wiisheid, út it fleantúch wit te kommen. Hy hat in [[rubber]]en [[rêdingsflot]] by him dat út himsels opblaasd wurdt, mar by de ûntsnapping út it yn twaen brekkende, sinkende fleantúch bliuwt de koarde fan 'e byhearrende [[needlokaasjestjoerder]] efter in skerpe [[metaal|metalene]] râne heakjen en skuort los. De hiele nacht wurdt Noland yn syn flot op en del smiten en oerspield troch [[weach|weagen]] fan tsientallen [[meter]]s heech. Tsjin 'e [[moarn (deidiel)|moarn]] belunet de stoarm en falt er úteinlik fan klearebare [[útputting]] yn 'e [[sliep]]. As er by ljochtskyndei wer wekker wurdt, is er oanspield op it [[strân]] fan wat in [[ûnbewenne eilân]] blykt te wêzen.
{{Plotbedjer film}}
Yn 'e rin fan 'e folgjende dagen spiele in stik as tsien pakketsjes út it frachtfleantúch oan, en teffens it [[stoflik omskot]] fan Al Miller, ien fan 'e piloaten. Noland [[begraffenis|begraaft]] Miller troch mei de [[peddel]] fan it rêdingsflot in gat yn it [[sân]] fan it strân te graven. De pakjes bewarret er earst om't it foar in oprjochte pakketbesoarger fansels tsjin alles yngiet om pakketten dy't er op 'e noed hat te iepenjen. Mar as er nei in pear dagen hast fan [[honger]] en [[toarst]] krepearret, komt it net mear sa krekt en brekt er se ien foar ien iepen om te sjen oft der wat brûkbers yn sit. De measte pakketsjes befetsje spul dat weardeleas is foar ien yn syn sitewaasje, lykas [[skieding (houlik)|skiedingspapierren]] en in [[follybal]], mar in pear [[keunstredens]] foarsjogge Noland fan 'e iennichste dingen dêr't er oer beskikt mei in skerpe metalene snijrâne, en in [[jurk|famkesjurk]] hat in laach fan trochsichtige [[weve stof|stof]] dy't er brûke kin om in provisoarysk [[fisknet]] yninoar te nifeljen. It lêste pakket, dêr't in pear [[goud (kleur)|goudene]] [[ingel]]wjukken op printe binne, lit er lykwols tichtsitte.

Op it eilân wit Noland genôch [[iten]] te finen yn 'e foarm fan [[fisk]]en en [[krabben]] yn 'e [[lagune]] en [[kokos]] út 'e [[kokosnút|kokosnuten]] dy't oer it hiele eilân oan [[kokospalm]]en groeie. Yn 't earstoan drinkt er inkeld [[kokosmolke]] út 'e nuten, oant er ûntdekt dat dat in natuerlik [[laksaasje|laksearjend middel]] is. Neitiid begjint er [[wetter|drinkwetter]] op te fangen as it reint, wat it hast eltse dei wol in kear docht. Beskûl tsjin waar en wyn fynt er yn lytse [[grot]] yn 'e neite fan it strân. Wannear't er op in [[nacht]] yn 'e fierte it ljochtsje fan in passearjend [[skip]] gewaar wurdt, besiket er de oare moarns daliks al peddeljend yn it rêdingsflot it eilân te ferlitten, mar de hege weagen fan 'e [[brâning]] smite him werom op it [[koraalrif]] om 'e lagune hinne, wêrby't it rêdingflot op it skerpe [[koraal]] lekpript wurdt en Noland sels in in aaklike [[wûne]] oan syn [[bil (boppeskonk)|bil]] oprint. 

Letter stekt er him by it [[fjoerploech|op primitive wize oanmeitsjen]] fan syn earste [[fjoer|fjurke]] ek noch yn 'e [[hân]] mei de skerpe útein fan in ôfbrutsen [[tûke (beam)|tûke]]. Yn [[razernij]] dy't út [[frustraasje]] berne wurdt, begjint er dan mei dingen te smiten, wêrûnder ferskate foarwerpen út 'e iepenhelle pakjes. Dat lit op 'e [[wite]] follybal in [[bloed|bluodderige]] hânprint efter dy't, mei wat [[fantasij]], wol wat weihat fan [[gesicht]]. Nei't syn [[lulkens]] saksearre is, bringt Noland mei de finger in pear [[eagen]] en in [[mûle]] yn 'e hânprint oan. Mei't op 'e bal de [[merknamme]] [[Wilson Sporting Goods]] fermeld stiet, neamt Noland de bal 'Wilson'. Yn syn [[iensumens]] begjint er tsjin it ding te [[spraak|praten]] as wie it in echte [[persoan]]. Meitiid fiert er hiele [[petear]]en mei syn freon Wilson, wêrfan't Wilson syn oandiel fansels inkeld yn syn holle te hearren is. Foarôfgeande oan syn ôfreis út Memphis hie Noland út en troch al lêst fan [[pinemûle]], en dat boazet oan no't er him op in eilân befynt sûnder [[toskboarstel]] en [[toskpoetserguod]], mar mei inkeld [[iten]] dat goed [[kôgjen|kôge]] wurde moat. Lang om let, as er oanhâldend [[pine]] hat, beslút er dat er de [[kies]] dy't it probleem is, kwyt moat en brûkt er ien fan 'e keunstredens en in grutte stien om himsels de kies út 'e mûle te slaan.

Fjouwer jier letter is Noland in [[meagerens|meagere]], [[hier (begroeiïng)|langhierrige]], [[burd]]ige, ûnfersoarge keardel mei in [[sinnebaaien|troch de sinne brûnze]] [[hûd]], dy't klaaid is yn útinoar fallende fodden. Hy hat him alhiel oan it eilân oanpast en wit krekt hoe't er der oerlibje moat. Wilson is noch hieltyd syn iennichste freon en selskip, hoewol't se, lykas alle freonen, wolris [[rûzje|spul]] hawwe. Op in dei spielt der op it strân in grut stik [[plestik]] oan dat bestiet út twa fan 'e fjouwer siden fan wat ea in [[mobyl húske]] west hat. Wannear't Noland sjocht hoe't it plestik de wyn fangt as er it rjochtop set, beseft er dat er no in [[seil]] hat. Hy beslút op 'e nij te besykjen om oer it rif en troch de brâning te kommen en bout dêrta in flot besteande út tûken fan 'e [[beam]]men op it eilân en oanspield wrakhout. Dat guod bynt er oaninoar mei in eigenmakke [[tou]] dat er eins bedoeld hie him om [[selsmoard|himsels]] mei [[ophinging (libbensbeëiniging)|op te hingjen]]. Hy makket provisoaryske [[roeirym|roeirimen]] en bynt it grutte stik plestik oan it flot fêst. Kokosnuten dêr't er in gat yn makke hat dat wer ôfsletten wurde kin, lit er folrinne mei drinkwetter. Wilson en it lêste, noch altyd tichtsittende FedEx-pakket bynt er ek op it flot fêst.

Al roeiend wit Noland op syn flot it rif te berikken. Wannear't de hege weagen fan 'e brâning him werom driigje te smiten nei de lagune, lit er it oan dy tiid ta platlizzende stik plestik rjochtop komme. It 'seil' fangt de wyn en helpt him troch de brâning hinne. Neitiid roeit Noland oanhâldend yn in rêstich tempo troch, wylst syn seil it grutste part fan it wurk docht. Hy [[drinken|drinkt]] wetter út syn kokosnuten en yt rauwe fisk dy't er fangt mei in eigenmakke [[spear|fiskspear]]. Op in nacht wurdt er lykwols oerfallen troch in stoarm. Syn 'seil' fangt ûnbedoeld de wyn, skuort los en waait fuort. It flot rekket skansearre troch de rûge weagen, mar oerlibbet de stoarm. De oare moarns falt in losrekke Wilson lykwols oerboard en driuwt fuort. Wannear't Noland wekker wurdt en opmerkt wat der bard is, besiket er efter syn freon oan te swimmen om him te rêden, mar it slagget him net mear om Wilson by te heljen. It fielt foar him wier as is syn bêste freon omkommen, dat hy is der stikken fan en skriemt him suver oan wetter. Neitiid jout er it oer. Syn roeirimen, dy't no syn iennichste manear binne om foarút te kommen, set er oerboard en lit er fuortdriuwe. Inkele dagen letter leit Noland te wachtsjen op 'e [[dea]] op syn útinoar fallende flot wannear't er opmurken wurdt troch in passearjend [[containerskip]] dat hohâldt om him út 'e see op te pikken.

Nei syn weromkear nei de bewenne wrâld kriget in no wer koartknipte, glêdskearde en fersoarge Noland te hearren dat er fjouwer jier lyn foar [[deaferklearring|dea ferklearre]] is troch de autoriteiten. Der is lang socht nei it [[fermist]]e frachtfleantúch, mar om't it foar de stoarm fier nei it suden ta útwykt wie sûnder dat dy ynformaasje trochjûn wurde koe, hat de syktocht plakfûn yn in ferkeard diel fan 'e oseaan. Oankommen yn Memphis wurdt Noland opwachte troch famylje en freonen en by in [[parsekonferisje]] ferwolkomme troch [[Frederick W. Smith]], de [[algemien direkteur]] fan FedEx. Ta syn [[fertriet]] heart er lykwols dat Kelly, oan wa't it tinken him troch syn swartste perioaden op it eilân hinne sleept hat, ûnderwilens [[troud]] is mei in oare man. Dat is [[toskedokter]] Jerry Lovett, mei wa't se in [[dochter]]ke krigen hat. Op in reinige jûn nimt Noland in [[taksy]] om op 'e dolle rûs by Kelly del. Sa moetet er har foar it earst wer en sjocht er hoe dreech oft sy it mei de sitewaasje hat. Hoewol't se allebeide noch [[leafde|faninoar hâlde]], is harren kâns op in libben tegearre foarbygien om't Kelly no in [[mem]] is en ferantwurdlikheid draacht foar har dochterke. Kelly jout Noland syn âlde [[Jeep]] werom en mei [[drôvens]] geane se útinoar.

Wylst er neiprakkesearret oer wat er no sil, beslút Noland om nei [[Teksas]] te riden dêr't it lêste tichtsittende pakket wei kaam dat er al dy jierren bewarre hat. Hy wol it weromjaan oan 'e ferstjoerder om sa syn ferbliuw op it eilân ôf te sluten. It [[adres]] fan 'e ôfstjoerder blykt in boerespultsje op 'e romte te wêzen, dêr't heech boppe de hommeiepeallen in metalen keunstwurk montearre is mei romte foar twa foarnammen oan wjerskanten. Oan 'e iene kant stiet &quot;Bettina&quot;, mar de oare kant is leech. Om't der net ien thús is, lit Noland it pakketsje lynjend tsjin 'e foardoar efter mei in bryfke derby mei in persoanlik boadskip. Hy riidt werom nei it [[krúspunt]] dêr't er earder lâns kommen is en stiet dêr op syn [[wegekaart]] te sjen as der in [[seksuele oantrekking|oantreklike]], [[laitsjen]]de frou yn in [[pick-uptruck]] stilhâldt om te freegjen oft se him helpe kin. Se fertelt him dat de ôfslach nei lofts nei [[Oklahoma]] liedt, de ôfslach nei rjochts nei [[Nij-Meksiko]] en úteinlings nei [[Kalifornje]], wylst er, as er rjochttroch riidt, djipper Teksas yngiet. It paad efter him, dêr't er weikomt, rint dea. Sels draait se neitiid krekt dat paad op, en as se fuortriidt, sjocht Noland dat der op 'e efterkant fan har auto in pear goudene ingelwjukken skildere binne, krekt-en-gelyk as dy't op it pakketsje stiene. As er allinnich op it krúspunt efterbleaun is, sjocht Noland elts fan 'e trije trochgeande diken del wylst er besiket te besluten wêr't er hinne sil. Mar úteinlik draait er him om, sjocht it paad del dêr't de frou yn 'e pick-uptruck weiwurden is, en begjint te [[glimkjen]].

==Rolferdieling==
[[File:Tom Hanks face.jpg|right|thumb|150px|[[Tom Hanks]].]]
[[File:Helen Hunt face.jpg|right|thumb|160px|[[Helen Hunt]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Chuck Noland
| [[Tom Hanks]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Kelly Frears
| [[Helen Hunt]]
|-
| Stan
| [[Nick Searcy]]
|-
| [[piloat]] Al Miller
| [[Vince Martin (akteur)|Vince Martin]]
|-
| Jerry Lovett
| [[Chris Noth]]
|-
| Bettina Peterson
| [[Lari White]]
|-
| piloat Jack
| [[Michael Forest]]
|-
| piloat Peter
| [[Jay Acovone]]
|-
| piloat Blaine
| [[Garret Davis]]
|-
| piloat Gwen
| [[Viveka Davis]]
|-
| Becca Twig
| [[Jenifer Lewis]]
|-
| Maynard Graham
| [[Geoffrey Blake (akteur)|Geoffrey Blake]]
|-
| Kelly har mem
| [[Nan Martin]]
|-
| Dennis Larson
| [[Dennis Letts]]
|-
| Virginia Larson
| [[Valerie Wildman]]
|-
| Steve Larson
| [[Steve Monroe]]
|-
| Elden Madden
| [[Elden Henson]]
|-
| Morgan Stockton
| [[Timothy Stack]]
|-
| Joe Wally
| [[Joe Conley]]
|-
| himsels
| [[Frederick W. Smith]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Cast Away'' wie oarspronklik in projekt fan [[akteur]] en [[filmprodusint]] [[Tom Hanks]]. Sa't er yn [[2017]] útlei yn in [[fraachpetear]] mei it [[tydskrift]] ''[[The Hollywood Reporter]]'', hied er belangstelling om it idee fan fjouwer jier sûnder [[hoop]] te ûndersykjen. It gie him dêrby om it oerlibjen yn in sitewaasje sûnder alle basisnedichheden foar it [[minsklik]] bestean dy't men yn 'e [[Westerske wrâld]] ornaris as fansels beskôget: [[iten]], [[drinken]], ûnderdak, [[fjoer]] en selskip. Hy betocht dat omtrint [[1993]], doe't er in [[artikel (publikaasje)|artikel]] lies oer de [[koerierstsjinst]] [[FedEx]] en besefte dat der trije kear deis [[frachtfleantúch|frachtfleantugen]] fan dat [[bedriuw]] fol mei pakketsjes oer de [[Stille Oseaan]] fleagen. It duorre lykwols seis jier om it projekt fan 'e grûn te krijen om't er sels mar in trêdepart fan 'e [[finansiering]] opbringe koe. [[Senarioskriuwer]] [[William Broyles&amp;nbsp;jr.]], dy't it idee fan Hanks útwurke ta in ferfilmber [[skript]], hie ek mar in trêdepart, dat it duorre oant it Hanks slagge om [[regisseur]] [[Robert Zemeckis]] oan board te heljen foar't der genôch jild gearskrabe wurde koe om 'e film te meitsjen.
[[File:Robert Zemeckis &quot;The Walk&quot; at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21835891403) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Robert Zemeckis]].]]

''Cast Away'' waard [[regissearre]] troch Zemeckis nei in [[senario]] fan Broyles op basis fan it idee fan Hanks. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Hanks, Zemeckis, [[Steve Starkey]] en [[Jack Rapke]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[20th Century Fox]], [[DreamWorks Pictures]], [[ImageMovers]] en Hanks syn eigen [[Playtone]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]90&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Don Burgess (kameraregisseur)|Don Burgess]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Alan Silvestri]].

===Opnamen===
''Cast Away'' waard net yn ien kear filme. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten op [[18&amp;nbsp;jannewaris]] [[1999]] útein en waarden likernôch twa [[moanne (tiid)|moanne]] letter beëinige. [[Haadrolspiler]] [[Tom Hanks]] wie foartiid 23&amp;nbsp;[[kg]] oankommen, sadat it ferskil tusken him as er op it eilân fêst kaam te sitten en him fjouwer jier letter dúdlik te sjen wêze soe. Yn 'e twa moannen fan 'e earste opnamen waarden alle [[sêne]]s filme oant it punt, op likernôch healwei de spyldoer fan 143&amp;nbsp;[[minuten]], dat de film fjouwer jier yn 'e tiid ferspringt. Neitiid lei it wurk oan ''Cast Away'' in jier stil, wylst Hanks op dieet gie en syn [[hier (begroeiïng)|hier]] en [[burd]] útgroeie liet. [[Regisseur]] [[Robert Zemeckis]] wurke yn dy perioade mei deselde [[filmcrew]] oan in oar projekt, de [[horrorfilm]] ''[[What Lies Beneath]]'' mei [[Michelle Pfeiffer]] en [[Harrison Ford]]. Doe't de opnamen einlings fierder giene, waarden mei in sterk fermeagere en ûnfersoarge útsjende Hanks de sênes opnommen wêryn't Chuck Noland úteinlings fan it eilân ûntsnapt. Dêrnei folge in twadde skoft fan fjouwer [[moanne (tiid)|moannen]] foar't it lêste diel fan ''Cast Away'' filme waard, wêryn't Noland weromkeart nei de Feriene Steaten.

De filmlokaasjes foar ''Cast Away'' wiene fierhinne wat se yn 'e film lykje te wêzen. De sênes yn [[Moskou]] waarden dêr ek opnommen en dy yn [[Memphis (Tennessee)|Memphis]] waarden foar it meastepart dêre filme. Guon binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e [[filmstudiokompleks|studio]] yn [[Hollywood]]. De iepenings- en slotsênes waarden filme op en yn 'e neite fan 'e Arrington Ranch yn 'e [[Teksaanske Panhandle]], krekt besuden [[Canadian (Teksas)]]. De sênes op it ûnbewenne eilân waarden filme op in echt ûnbewenne eilân yn 'e [[Stille Súdsee]], [[Monuriki]] yn 'e [[Mamanuca-eilannen]] foar de kust fan [[Viti Levu]], yn [[Fidzjy]]. (Dat eilantsje waard nei it útkommen fan 'e film in [[toerist]]yske besjensweardichheid.) Monuriki leit lykwols net wêr't it ûnbewenne eilân yn 'e film hjit te lizzen, &quot;likernôch 970&amp;nbsp;km besuden de [[Cookeilannen]]&quot; (sa't yn 'e film sein wurdt), mei't der gjin inkeld drûch lân is tusken [[Mangaia]], it súdlikste fan 'e Cookeilannen, en [[Antarktika]].
[[File:Monuriki_06.JPG|left|thumb|250px|It eilân [[Monuriki]], yn [[Fidzjy]], dêr't it meastepart fan ''Cast Away'' filme waard.]]

Tom Hanks rekke ûnder de opnamen fan ''Cast Away'' hast [[dea]], doe't er op Monuriki in [[ynfeksje|ynfektearre]] jaap oan syn [[skonk]] oprûn. Hy waard halje-trawalje nei it [[sikehûs]] yn 'e Fidzjiaanske [[haadstêd]] [[Suva]] brocht, dêr't er in [[operaasje (genêskunde)|needoperaasje]] ûndergie en neitiid trije dagen ta obervaasje bliuwe moast. De opnamen fan 'e film leine troch dit akkefytsje trije wiken stil om Hanks de kâns te jaan en betterje op. 

===Belutsenens fan bedriuwen===
It idee fan in film dy't draait om it [[delstoarten]] fan in [[frachtfleantúch]] fan [[FedEx]] makke dat bedriuw earst tige kjel, mar nei't de produsinten mear oer it ferhaal ferteld hiene, besefte de [[direksje]] dat it in geweldige kâns wie foar fergese [[reklame]]. (De produsinten en FedEx sels beklammen dat it bedriuw alhiel gjin sint betelle foar de ''[[reklame|product placement]]'' yn 'e film.) Dêrom joech FedEx foar de opnamen frij tagong ta de fasiliteiten fan it bedriuw yn Memphis, [[Los Angeles]] en Moskou. Ek levere it alle fleantugen, [[frachtwein]]en, [[autobuske]]s en [[unifoarm]]en dy't yn 'e film te sjen binne, en dêrnjonken [[logistyk|logistike]] stipe troch de [[apparatuer]] en oare pakkelaazje fan 'e filmcrew fan 'e iene [[filmset]] nei de oare te [[ferfier]]en. [[Algemien direkteur]] [[Frederick W. Smith]] fan FedEx hie yn 'e film in [[cameo]] as himsels yn in sêne wêryn't er Noland nei syn weromkear yn Memphis ferwolkommet. Yn [[Aazje]] en [[Jeropa]], dêr't de [[merknamme]] FedEx yn 'e [[1990-er jierren]] noch net botte bekend wie, soarge de film foar in mjitbere taname yn [[klandyzje]].

It idee foar Wilson de follybal dy't Noland syn iennichste freon op it eilân is, kaam fan [[senarioskriuwer]] [[William Broyles jr.]] Dyselde hie him, yn tarieding op it skriuwen fan it [[skript]], in wike sûnder iten, drinken of ûnderdak weromlutsen op in [[strân]] yn [[Meksiko]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Golf fan Kalifornje]]. Wylst er dêr ferbleau, spielde der in follybal oan, dy't him [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] ta it betinken fan Noland syn ferminsklike freon. Dêrnjonken makke it ek in [[narratology]]ske technyk mooglik wêrby't Noland troch in reälistyske, sij it iensidige, [[dialooch]] mei syn freon dúdlik makket wat er by de ein hat, sadat it filmpublyk dêr net nei hoegde te rieden. De bal is yn 'e film fan it merk [[Wilson Sporting Goods]] om in [[logika|logyske]] reden te hawwen om him de namme 'Wilson' te jaan. Doe't ''Cast Away'' útkaam, begûn Wilson Sporting Goods in [[reklame]]kampanje dy't derom draaide dat in produkt fan it bedriuw &quot;de [[tsjinspiler]]&quot; wie fan Tom Hanks. Der waard sels in skoftke in follybal mei in reproduksje fan 'e bluodderige hânprint fan Hanks op 'e merk brocht. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Cast Away'' waard yn [[Noard-Amearika]] fersoarge troch [[20th Century Fox]] en yn oare [[lannen en territoaria]] troch [[DreamWorks Pictures]]. De film gie op [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ''Cast Away'' [[konkurrinsje|konkurrearre]] dêr û.o. mei ''[[How How the Grinch Stole Christmas (film út 2000)|How the Grinch Stole Christmas]]'', ''[[Save the Last Dance]]'' en in oare film mei [[aktrise]] [[Helen Hunt]]: ''[[What Women Want]]''. ''Cast Away'' waard op [[12&amp;nbsp;juny]] [[2001]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] en op [[dvd]] en kaam op [[4&amp;nbsp;desimber]] [[2007]] út op [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Cast Away'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy priizge [[Tom Hanks]] foar &quot;in sublime prestaasje by it hielendal allinnich dragen fan 'e film foar twatrêdepart fan 'e spyldoer&quot;. Ebert wie lykwols net te sprekken oer it lêste diel fan 'e film, wêryn't Noland weromkeart nei de [[beskaving]]. Hy wie dêr &quot;[[teloarsteld]]&quot; oer en neamde ''Cast Away'' &quot;in sterk en ienfâldich ferhaal dat omjûn wurdt troch ûnnedige komplikaasjes&quot;. De ein fan 'e film, mei de sêne op it krúspunt yn Noard-Teksas, fûn er &quot;forsearre&quot;. 
[[File:Monuriki Island 20150108.jpg|right|thumb|250px|It [[strân]] fan [[Monuriki]].]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Cast Away'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 158 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[…] ''Cast Away'' biedt in yntelligint [[skript]], ien fan [[Robert Zemeckis]] syn meast folwoeksen [[rezjy]]prestaasjes en in geweldige [[aktearprestaasje]] fan Tom Hanks.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Cast Away'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 32 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Cast Away'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]233,6&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $196,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $429,6&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $90&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $339,6&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie it de op twa nei meast opbringende film fan [[2000]], nei ''[[Mission: Impossible&amp;nbsp;2]]'' en ''[[Gladiator (film út 2000)|Gladiator]]''. Allinnich al yn 'e earste wike nei't ''Cast Away'' op dy media yn Noard-Amearika ferskynd wie, brocht de film as hierfideo yn [[fideoteek|fideoteken]] $20,6&amp;nbsp;miljoen op en as [[keapfideo]] op [[VHS]] en [[dvd]] nochris $57&amp;nbsp;miljoen.

===Prizen===
By de [[Oscar]]s waard ''Cast Away'' yn [[2001]] nominearre foar de [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 'e [[kategory]]en bêste [[akteur]] ([[Tom Hanks]]) en bêste [[lûd]]. By de [[Golden Globe]]s wûn Hanks de priis foar bêste akteur yn in [[dramafilm]]. Hy waard ek nominearre foar de [[BAFTA]] en de [[Screen Actors Guild Award]] foar bêste akteur. [[Komponist]] [[Alan Silvestri]] wûn foar syn [[filmmuzyk]] foar ''Cast Away'' de [[Grammy Award]] yn 'e kategory bêste [[ynstrumintele muzyk|ynstrumintele komposysje]]. Ek waard ''Cast Away'' nominearre foar fjouwer [[MTV Movie Award]]s, foar bêste filmakteur (Tom Hanks), bêste [[aksjefilm|aksjesêne]] (it delstoarten fan it FedEx-fleantúch), bêste filmduo (Tom Hanks en Wilson de follybal) en bêste [[tút|filmtút]] (Tom Hanks en [[Helen Hunt]]).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0162222/ Ynformaasje oer ''Cast Away'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cast_Away ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Cast Away}}
}}
{{DISPLAYTITLE:{{PAGENAME}}}}

[[Kategory:Amerikaanske dramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:See-aventoerefilm]]
[[Kategory:Krystfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan 20th Century Studios]]
[[Kategory:Film fan DreamWorks Pictures]]
[[Kategory:Film fan ImageMovers]]
[[Kategory:Film fan Playtone]]
[[Kategory:Film fan Robert Zemeckis]]
[[Kategory:Film út 2000]]
[[Kategory:Film oer in skipbrekling]]
[[Kategory:Film oer in fleanramp]]
[[Kategory:Film oer iensumens]]
[[Kategory:Film oer in koerierstsjinst]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân]]</text>
      <sha1>58is0sdz0pnajg2kfekvyv8ekp0nowa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239617</id>
      <parentid>1239616</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T01:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Keppelings om utens */ korr</comment>
      <origin>1239617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28264" sha1="73fxw7j203cqkb5us7nmghd26z6i1dm" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Cast Away - Logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Cast_away_film_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Cast Away''
| regisseur                = [[Robert Zemeckis]]
| produsint                = [[Steve Starkey]]&lt;br&gt;[[Tom Hanks]]&lt;br&gt;[[Robert Zemeckis]]&lt;br&gt;[[Jack Rapke]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[William Broyles jr.]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Don Burgess (kameraregisseur)|Don Burgess]]
| muzyk                    = [[Alan Silvestri]]
| filmstudio               = [[20th Century Fox]]&lt;br&gt;[[DreamWorks Pictures]]&lt;br&gt;[[ImageMovers]]&lt;br&gt;[[Playtone]]
| distribúsje              = [[20th Century Fox]] &lt;small&gt;(Noard-Am.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[DreamWorks Pictures]] &lt;small&gt;(ynternasj.)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Tom Hanks]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Helen Hunt]]&lt;br&gt; [[Nick Searcy]]&lt;br&gt; [[Vince Martin (akteur)|Vince Martin]]&lt;br&gt; [[Chris Noth]]&lt;br&gt; [[Lari White]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[dramafilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 143 minuten
| budget                   = $90&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $429,6&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;1 × [[Grammy Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Cast Away''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dramafilm]] út [[2000]] ûnder [[rezjy]] fan [[Robert Zemeckis]], mei yn 'e [[haadrol]] [[Tom Hanks]]. De [[titel (namme)|titel]] is dûbelsinnich, mei't ''castaway'' (oaninoar skreaun) it [[Ingelsk]]e [[wurd]] is foar &quot;[[skipbrekling]]&quot;, wylst &quot;cast away&quot; (net oaninoar skreaun) letterlik &quot;fuortsmiten&quot; betsjut. It [[plot|ferhaal]] folget Chuck Noland, in probleme-oplosser foar de Amerikaanske [[koerierstsjinst]] [[FedEx]]. Dyselde komt fêst te sitten op in [[ûnbewenne eilân]] yn 'e [[Stille Súdsee]] nei't syn [[fleantúch]] [[delstoarten|delstoart]] is. As rêding net liket te kommen, leit er him derop ta om te learen en oerlibje op it eilân. Jierren letter, wannear't de mooglikheid dêrta him einlings foardocht, besiket Noland op [[wanhoop|wanhopige]] wize fan it eilân te ûntkommen. ''Cast Away'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie in reuseftich [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De film wûn in [[Golden Globe]] en in [[Grammy Award]].

==Plot==
In [[wurknimmer]] fan 'e Amerikaanske [[koerierstsjinst]] [[FedEx]] hellet by in boerespultsje op 'e romte yn 'e [[Teksaanske Panhandle]] in pakje op by Bettina Peterson, in [[keunstner]]esse dy't mei [[metaal]] wurket. Heech boppe de [[hommeiepeal]]len hat se ien fan har keunstwurken montearre yn in heale bôge, mei oan wjerskanten de [[foarnamme]]n fan harsels en har [[oarehelte|man]], Dick en Bettina. Har pakketsje wurdt neitiid folge op syn reis nei [[Moskou]], dêr't Dick Peterson ûnderwilens [[oerhoer|mei in oare frou omslacht]].

Chuck Noland is in systeemanalist dy't foar FedEx de hiele wrâld ôfreizget om [[produktiviteit]]sswierrichheden op te lossen. Hy [[gearwenjen|wennet gear]] yn [[Memphis (Tennessee)]] mei syn [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|freondinne]] Kelly Frears. Se tinke deroer om te [[trouwen]], mar Noland syn healwize wurktiden en lange skoften fan ôfwêzigens binne datoangeande in stean-yn-'e-wei. Mei de [[kryst]] fan [[1995]] is Noland even thús foar de [[feestdagen]], mar ûnder it [[diner|krystdiner]] mei syn [[famylje]] wurdt er fia syn [[piper (apparaat)|piper]] alwer oproppen om in probleem op te lossen yn [[Maleizje]]. Kelly bringt him nei it [[fleanfjild]], dêr't er har foar syn ôfreis by wize fan [[krystkado]] in lyts doaske jout fan it soarte dêr't ornaris in [[trouring]] yn sit. Kelly is te [[senuweftigens|senuweftich]] om it iepen te meitsjen, dat se prate ôf dat se it bewarje sil oant Noland mei [[âld en nij]] wer thús is, en dat se dan fierder sjen sille.

It FedEx-[[frachtfleantúch]] dêr't Noland op meireizget nei Maleizje wurdt boppe de midden fan 'e [[Stille Oseaan]] oerfallen troch in [[stoarm]] mei ekstreem hurde [[wyn (waar)|wyn]], [[tonger]] en [[wjerljocht]] en reuseftige hoemannichten [[delslach (waar)|delslach]]. Boppe [[Frânsk-Polyneezje]] rekket de [[bemanning]], dy't bestiet út fjouwer yn ploegen fan twa wurkjende [[piloat]]en, it kontakt mei de [[loftferkearslieding]] yn [[Papeete]] kwyt. Om 'e stoarm te ûntrinnen wurdt besletten om út te wiken nei it suden en te besykjen om 'e stoarm hinne te fleanen. Dat slagget net. Yn it needwaar reitsje de piloaten de kontrôle oer it fleantúch kwyt, dat [[delstoarten|delstoart]] yn iepen [[see]]. 

Noland is de iennichste dy't, mear troch lok as wiisheid, út it fleantúch wit te kommen. Hy hat in [[rubber]]en [[rêdingsflot]] by him dat út himsels opblaasd wurdt, mar by de ûntsnapping út it yn twaen brekkende, sinkende fleantúch bliuwt de koarde fan 'e byhearrende [[needlokaasjestjoerder]] efter in skerpe [[metaal|metalene]] râne heakjen en skuort los. De hiele nacht wurdt Noland yn syn flot op en del smiten en oerspield troch [[weach|weagen]] fan tsientallen [[meter]]s heech. Tsjin 'e [[moarn (deidiel)|moarn]] belunet de stoarm en falt er úteinlik fan klearebare [[útputting]] yn 'e [[sliep]]. As er by ljochtskyndei wer wekker wurdt, is er oanspield op it [[strân]] fan wat in [[ûnbewenne eilân]] blykt te wêzen.
{{Plotbedjer film}}
Yn 'e rin fan 'e folgjende dagen spiele in stik as tsien pakketsjes út it frachtfleantúch oan, en teffens it [[stoflik omskot]] fan Al Miller, ien fan 'e piloaten. Noland [[begraffenis|begraaft]] Miller troch mei de [[peddel]] fan it rêdingsflot in gat yn it [[sân]] fan it strân te graven. De pakjes bewarret er earst om't it foar in oprjochte pakketbesoarger fansels tsjin alles yngiet om pakketten dy't er op 'e noed hat te iepenjen. Mar as er nei in pear dagen hast fan [[honger]] en [[toarst]] krepearret, komt it net mear sa krekt en brekt er se ien foar ien iepen om te sjen oft der wat brûkbers yn sit. De measte pakketsjes befetsje spul dat weardeleas is foar ien yn syn sitewaasje, lykas [[skieding (houlik)|skiedingspapierren]] en in [[follybal]], mar in pear [[keunstredens]] foarsjogge Noland fan 'e iennichste dingen dêr't er oer beskikt mei in skerpe metalene snijrâne, en in [[jurk|famkesjurk]] hat in laach fan trochsichtige [[weve stof|stof]] dy't er brûke kin om in provisoarysk [[fisknet]] yninoar te nifeljen. It lêste pakket, dêr't in pear [[goud (kleur)|goudene]] [[ingel]]wjukken op printe binne, lit er lykwols tichtsitte.

Op it eilân wit Noland genôch [[iten]] te finen yn 'e foarm fan [[fisk]]en en [[krabben]] yn 'e [[lagune]] en [[kokos]] út 'e [[kokosnút|kokosnuten]] dy't oer it hiele eilân oan [[kokospalm]]en groeie. Yn 't earstoan drinkt er inkeld [[kokosmolke]] út 'e nuten, oant er ûntdekt dat dat in natuerlik [[laksaasje|laksearjend middel]] is. Neitiid begjint er [[wetter|drinkwetter]] op te fangen as it reint, wat it hast eltse dei wol in kear docht. Beskûl tsjin waar en wyn fynt er yn lytse [[grot]] yn 'e neite fan it strân. Wannear't er op in [[nacht]] yn 'e fierte it ljochtsje fan in passearjend [[skip]] gewaar wurdt, besiket er de oare moarns daliks al peddeljend yn it rêdingsflot it eilân te ferlitten, mar de hege weagen fan 'e [[brâning]] smite him werom op it [[koraalrif]] om 'e lagune hinne, wêrby't it rêdingflot op it skerpe [[koraal]] lekpript wurdt en Noland sels in in aaklike [[wûne]] oan syn [[bil (boppeskonk)|bil]] oprint. 

Letter stekt er him by it [[fjoerploech|op primitive wize oanmeitsjen]] fan syn earste [[fjoer|fjurke]] ek noch yn 'e [[hân]] mei de skerpe útein fan in ôfbrutsen [[tûke (beam)|tûke]]. Yn [[razernij]] dy't út [[frustraasje]] berne wurdt, begjint er dan mei dingen te smiten, wêrûnder ferskate foarwerpen út 'e iepenhelle pakjes. Dat lit op 'e [[wite]] follybal in [[bloed|bluodderige]] hânprint efter dy't, mei wat [[fantasij]], wol wat weihat fan [[gesicht]]. Nei't syn [[lulkens]] saksearre is, bringt Noland mei de finger in pear [[eagen]] en in [[mûle]] yn 'e hânprint oan. Mei't op 'e bal de [[merknamme]] [[Wilson Sporting Goods]] fermeld stiet, neamt Noland de bal 'Wilson'. Yn syn [[iensumens]] begjint er tsjin it ding te [[spraak|praten]] as wie it in echte [[persoan]]. Meitiid fiert er hiele [[petear]]en mei syn freon Wilson, wêrfan't Wilson syn oandiel fansels inkeld yn syn holle te hearren is. Foarôfgeande oan syn ôfreis út Memphis hie Noland út en troch al lêst fan [[pinemûle]], en dat boazet oan no't er him op in eilân befynt sûnder [[toskboarstel]] en [[toskpoetserguod]], mar mei inkeld [[iten]] dat goed [[kôgjen|kôge]] wurde moat. Lang om let, as er oanhâldend [[pine]] hat, beslút er dat er de [[kies]] dy't it probleem is, kwyt moat en brûkt er ien fan 'e keunstredens en in grutte stien om himsels de kies út 'e mûle te slaan.

Fjouwer jier letter is Noland in [[meagerens|meagere]], [[hier (begroeiïng)|langhierrige]], [[burd]]ige, ûnfersoarge keardel mei in [[sinnebaaien|troch de sinne brûnze]] [[hûd]], dy't klaaid is yn útinoar fallende fodden. Hy hat him alhiel oan it eilân oanpast en wit krekt hoe't er der oerlibje moat. Wilson is noch hieltyd syn iennichste freon en selskip, hoewol't se, lykas alle freonen, wolris [[rûzje|spul]] hawwe. Op in dei spielt der op it strân in grut stik [[plestik]] oan dat bestiet út twa fan 'e fjouwer siden fan wat ea in [[mobyl húske]] west hat. Wannear't Noland sjocht hoe't it plestik de wyn fangt as er it rjochtop set, beseft er dat er no in [[seil]] hat. Hy beslút op 'e nij te besykjen om oer it rif en troch de brâning te kommen en bout dêrta in flot besteande út tûken fan 'e [[beam]]men op it eilân en oanspield wrakhout. Dat guod bynt er oaninoar mei in eigenmakke [[tou]] dat er eins bedoeld hie him om [[selsmoard|himsels]] mei [[ophinging (libbensbeëiniging)|op te hingjen]]. Hy makket provisoaryske [[roeirym|roeirimen]] en bynt it grutte stik plestik oan it flot fêst. Kokosnuten dêr't er in gat yn makke hat dat wer ôfsletten wurde kin, lit er folrinne mei drinkwetter. Wilson en it lêste, noch altyd tichtsittende FedEx-pakket bynt er ek op it flot fêst.

Al roeiend wit Noland op syn flot it rif te berikken. Wannear't de hege weagen fan 'e brâning him werom driigje te smiten nei de lagune, lit er it oan dy tiid ta platlizzende stik plestik rjochtop komme. It 'seil' fangt de wyn en helpt him troch de brâning hinne. Neitiid roeit Noland oanhâldend yn in rêstich tempo troch, wylst syn seil it grutste part fan it wurk docht. Hy [[drinken|drinkt]] wetter út syn kokosnuten en yt rauwe fisk dy't er fangt mei in eigenmakke [[spear|fiskspear]]. Op in nacht wurdt er lykwols oerfallen troch in stoarm. Syn 'seil' fangt ûnbedoeld de wyn, skuort los en waait fuort. It flot rekket skansearre troch de rûge weagen, mar oerlibbet de stoarm. De oare moarns falt in losrekke Wilson lykwols oerboard en driuwt fuort. Wannear't Noland wekker wurdt en opmerkt wat der bard is, besiket er efter syn freon oan te swimmen om him te rêden, mar it slagget him net mear om Wilson by te heljen. It fielt foar him wier as is syn bêste freon omkommen, dat hy is der stikken fan en skriemt him suver oan wetter. Neitiid jout er it oer. Syn roeirimen, dy't no syn iennichste manear binne om foarút te kommen, set er oerboard en lit er fuortdriuwe. Inkele dagen letter leit Noland te wachtsjen op 'e [[dea]] op syn útinoar fallende flot wannear't er opmurken wurdt troch in passearjend [[containerskip]] dat hohâldt om him út 'e see op te pikken.

Nei syn weromkear nei de bewenne wrâld kriget in no wer koartknipte, glêdskearde en fersoarge Noland te hearren dat er fjouwer jier lyn foar [[deaferklearring|dea ferklearre]] is troch de autoriteiten. Der is lang socht nei it [[fermist]]e frachtfleantúch, mar om't it foar de stoarm fier nei it suden ta útwykt wie sûnder dat dy ynformaasje trochjûn wurde koe, hat de syktocht plakfûn yn in ferkeard diel fan 'e oseaan. Oankommen yn Memphis wurdt Noland opwachte troch famylje en freonen en by in [[parsekonferisje]] ferwolkomme troch [[Frederick W. Smith]], de [[algemien direkteur]] fan FedEx. Ta syn [[fertriet]] heart er lykwols dat Kelly, oan wa't it tinken him troch syn swartste perioaden op it eilân hinne sleept hat, ûnderwilens [[troud]] is mei in oare man. Dat is [[toskedokter]] Jerry Lovett, mei wa't se in [[dochter]]ke krigen hat. Op in reinige jûn nimt Noland in [[taksy]] om op 'e dolle rûs by Kelly del. Sa moetet er har foar it earst wer en sjocht er hoe dreech oft sy it mei de sitewaasje hat. Hoewol't se allebeide noch [[leafde|faninoar hâlde]], is harren kâns op in libben tegearre foarbygien om't Kelly no in [[mem]] is en ferantwurdlikheid draacht foar har dochterke. Kelly jout Noland syn âlde [[Jeep]] werom en mei [[drôvens]] geane se útinoar.

Wylst er neiprakkesearret oer wat er no sil, beslút Noland om nei [[Teksas]] te riden dêr't it lêste tichtsittende pakket wei kaam dat er al dy jierren bewarre hat. Hy wol it weromjaan oan 'e ferstjoerder om sa syn ferbliuw op it eilân ôf te sluten. It [[adres]] fan 'e ôfstjoerder blykt in boerespultsje op 'e romte te wêzen, dêr't heech boppe de hommeiepeallen in metalen keunstwurk montearre is mei romte foar twa foarnammen oan wjerskanten. Oan 'e iene kant stiet &quot;Bettina&quot;, mar de oare kant is leech. Om't der net ien thús is, lit Noland it pakketsje lynjend tsjin 'e foardoar efter mei in bryfke derby mei in persoanlik boadskip. Hy riidt werom nei it [[krúspunt]] dêr't er earder lâns kommen is en stiet dêr op syn [[wegekaart]] te sjen as der in [[seksuele oantrekking|oantreklike]], [[laitsjen]]de frou yn in [[pick-uptruck]] stilhâldt om te freegjen oft se him helpe kin. Se fertelt him dat de ôfslach nei lofts nei [[Oklahoma]] liedt, de ôfslach nei rjochts nei [[Nij-Meksiko]] en úteinlings nei [[Kalifornje]], wylst er, as er rjochttroch riidt, djipper Teksas yngiet. It paad efter him, dêr't er weikomt, rint dea. Sels draait se neitiid krekt dat paad op, en as se fuortriidt, sjocht Noland dat der op 'e efterkant fan har auto in pear goudene ingelwjukken skildere binne, krekt-en-gelyk as dy't op it pakketsje stiene. As er allinnich op it krúspunt efterbleaun is, sjocht Noland elts fan 'e trije trochgeande diken del wylst er besiket te besluten wêr't er hinne sil. Mar úteinlik draait er him om, sjocht it paad del dêr't de frou yn 'e pick-uptruck weiwurden is, en begjint te [[glimkjen]].

==Rolferdieling==
[[File:Tom Hanks face.jpg|right|thumb|150px|[[Tom Hanks]].]]
[[File:Helen Hunt face.jpg|right|thumb|160px|[[Helen Hunt]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Chuck Noland
| [[Tom Hanks]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Kelly Frears
| [[Helen Hunt]]
|-
| Stan
| [[Nick Searcy]]
|-
| [[piloat]] Al Miller
| [[Vince Martin (akteur)|Vince Martin]]
|-
| Jerry Lovett
| [[Chris Noth]]
|-
| Bettina Peterson
| [[Lari White]]
|-
| piloat Jack
| [[Michael Forest]]
|-
| piloat Peter
| [[Jay Acovone]]
|-
| piloat Blaine
| [[Garret Davis]]
|-
| piloat Gwen
| [[Viveka Davis]]
|-
| Becca Twig
| [[Jenifer Lewis]]
|-
| Maynard Graham
| [[Geoffrey Blake (akteur)|Geoffrey Blake]]
|-
| Kelly har mem
| [[Nan Martin]]
|-
| Dennis Larson
| [[Dennis Letts]]
|-
| Virginia Larson
| [[Valerie Wildman]]
|-
| Steve Larson
| [[Steve Monroe]]
|-
| Elden Madden
| [[Elden Henson]]
|-
| Morgan Stockton
| [[Timothy Stack]]
|-
| Joe Wally
| [[Joe Conley]]
|-
| himsels
| [[Frederick W. Smith]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Cast Away'' wie oarspronklik in projekt fan [[akteur]] en [[filmprodusint]] [[Tom Hanks]]. Sa't er yn [[2017]] útlei yn in [[fraachpetear]] mei it [[tydskrift]] ''[[The Hollywood Reporter]]'', hied er belangstelling om it idee fan fjouwer jier sûnder [[hoop]] te ûndersykjen. It gie him dêrby om it oerlibjen yn in sitewaasje sûnder alle basisnedichheden foar it [[minsklik]] bestean dy't men yn 'e [[Westerske wrâld]] ornaris as fansels beskôget: [[iten]], [[drinken]], ûnderdak, [[fjoer]] en selskip. Hy betocht dat omtrint [[1993]], doe't er in [[artikel (publikaasje)|artikel]] lies oer de [[koerierstsjinst]] [[FedEx]] en besefte dat der trije kear deis [[frachtfleantúch|frachtfleantugen]] fan dat [[bedriuw]] fol mei pakketsjes oer de [[Stille Oseaan]] fleagen. It duorre lykwols seis jier om it projekt fan 'e grûn te krijen om't er sels mar in trêdepart fan 'e [[finansiering]] opbringe koe. [[Senarioskriuwer]] [[William Broyles&amp;nbsp;jr.]], dy't it idee fan Hanks útwurke ta in ferfilmber [[skript]], hie ek mar in trêdepart, dat it duorre oant it Hanks slagge om [[regisseur]] [[Robert Zemeckis]] oan board te heljen foar't der genôch jild gearskrabe wurde koe om 'e film te meitsjen.
[[File:Robert Zemeckis &quot;The Walk&quot; at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21835891403) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Regisseur]] [[Robert Zemeckis]].]]

''Cast Away'' waard [[regissearre]] troch Zemeckis nei in [[senario]] fan Broyles op basis fan it idee fan Hanks. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Hanks, Zemeckis, [[Steve Starkey]] en [[Jack Rapke]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[20th Century Fox]], [[DreamWorks Pictures]], [[ImageMovers]] en Hanks syn eigen [[Playtone]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]90&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Don Burgess (kameraregisseur)|Don Burgess]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Alan Silvestri]].

===Opnamen===
''Cast Away'' waard net yn ien kear filme. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten op [[18&amp;nbsp;jannewaris]] [[1999]] útein en waarden likernôch twa [[moanne (tiid)|moanne]] letter beëinige. [[Haadrolspiler]] [[Tom Hanks]] wie foartiid 23&amp;nbsp;[[kg]] oankommen, sadat it ferskil tusken him as er op it eilân fêst kaam te sitten en him fjouwer jier letter dúdlik te sjen wêze soe. Yn 'e twa moannen fan 'e earste opnamen waarden alle [[sêne]]s filme oant it punt, op likernôch healwei de spyldoer fan 143&amp;nbsp;[[minuten]], dat de film fjouwer jier yn 'e tiid ferspringt. Neitiid lei it wurk oan ''Cast Away'' in jier stil, wylst Hanks op dieet gie en syn [[hier (begroeiïng)|hier]] en [[burd]] útgroeie liet. [[Regisseur]] [[Robert Zemeckis]] wurke yn dy perioade mei deselde [[filmcrew]] oan in oar projekt, de [[horrorfilm]] ''[[What Lies Beneath]]'' mei [[Michelle Pfeiffer]] en [[Harrison Ford]]. Doe't de opnamen einlings fierder giene, waarden mei in sterk fermeagere en ûnfersoarge útsjende Hanks de sênes opnommen wêryn't Chuck Noland úteinlings fan it eilân ûntsnapt. Dêrnei folge in twadde skoft fan fjouwer [[moanne (tiid)|moannen]] foar't it lêste diel fan ''Cast Away'' filme waard, wêryn't Noland weromkeart nei de Feriene Steaten.

De filmlokaasjes foar ''Cast Away'' wiene fierhinne wat se yn 'e film lykje te wêzen. De sênes yn [[Moskou]] waarden dêr ek opnommen en dy yn [[Memphis (Tennessee)|Memphis]] waarden foar it meastepart dêre filme. Guon binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e [[filmstudiokompleks|studio]] yn [[Hollywood]]. De iepenings- en slotsênes waarden filme op en yn 'e neite fan 'e Arrington Ranch yn 'e [[Teksaanske Panhandle]], krekt besuden [[Canadian (Teksas)]]. De sênes op it ûnbewenne eilân waarden filme op in echt ûnbewenne eilân yn 'e [[Stille Súdsee]], [[Monuriki]] yn 'e [[Mamanuca-eilannen]] foar de kust fan [[Viti Levu]], yn [[Fidzjy]]. (Dat eilantsje waard nei it útkommen fan 'e film in [[toerist]]yske besjensweardichheid.) Monuriki leit lykwols net wêr't it ûnbewenne eilân yn 'e film hjit te lizzen, &quot;likernôch 970&amp;nbsp;km besuden de [[Cookeilannen]]&quot; (sa't yn 'e film sein wurdt), mei't der gjin inkeld drûch lân is tusken [[Mangaia]], it súdlikste fan 'e Cookeilannen, en [[Antarktika]].
[[File:Monuriki_06.JPG|left|thumb|250px|It eilân [[Monuriki]], yn [[Fidzjy]], dêr't it meastepart fan ''Cast Away'' filme waard.]]

Tom Hanks rekke ûnder de opnamen fan ''Cast Away'' hast [[dea]], doe't er op Monuriki in [[ynfeksje|ynfektearre]] jaap oan syn [[skonk]] oprûn. Hy waard halje-trawalje nei it [[sikehûs]] yn 'e Fidzjiaanske [[haadstêd]] [[Suva]] brocht, dêr't er in [[operaasje (genêskunde)|needoperaasje]] ûndergie en neitiid trije dagen ta obervaasje bliuwe moast. De opnamen fan 'e film leine troch dit akkefytsje trije wiken stil om Hanks de kâns te jaan en betterje op. 

===Belutsenens fan bedriuwen===
It idee fan in film dy't draait om it [[delstoarten]] fan in [[frachtfleantúch]] fan [[FedEx]] makke dat bedriuw earst tige kjel, mar nei't de produsinten mear oer it ferhaal ferteld hiene, besefte de [[direksje]] dat it in geweldige kâns wie foar fergese [[reklame]]. (De produsinten en FedEx sels beklammen dat it bedriuw alhiel gjin sint betelle foar de ''[[reklame|product placement]]'' yn 'e film.) Dêrom joech FedEx foar de opnamen frij tagong ta de fasiliteiten fan it bedriuw yn Memphis, [[Los Angeles]] en Moskou. Ek levere it alle fleantugen, [[frachtwein]]en, [[autobuske]]s en [[unifoarm]]en dy't yn 'e film te sjen binne, en dêrnjonken [[logistyk|logistike]] stipe troch de [[apparatuer]] en oare pakkelaazje fan 'e filmcrew fan 'e iene [[filmset]] nei de oare te [[ferfier]]en. [[Algemien direkteur]] [[Frederick W. Smith]] fan FedEx hie yn 'e film in [[cameo]] as himsels yn in sêne wêryn't er Noland nei syn weromkear yn Memphis ferwolkommet. Yn [[Aazje]] en [[Jeropa]], dêr't de [[merknamme]] FedEx yn 'e [[1990-er jierren]] noch net botte bekend wie, soarge de film foar in mjitbere taname yn [[klandyzje]].

It idee foar Wilson de follybal dy't Noland syn iennichste freon op it eilân is, kaam fan [[senarioskriuwer]] [[William Broyles jr.]] Dyselde hie him, yn tarieding op it skriuwen fan it [[skript]], in wike sûnder iten, drinken of ûnderdak weromlutsen op in [[strân]] yn [[Meksiko]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Golf fan Kalifornje]]. Wylst er dêr ferbleau, spielde der in follybal oan, dy't him [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] ta it betinken fan Noland syn ferminsklike freon. Dêrnjonken makke it ek in [[narratology]]ske technyk mooglik wêrby't Noland troch in reälistyske, sij it iensidige, [[dialooch]] mei syn freon dúdlik makket wat er by de ein hat, sadat it filmpublyk dêr net nei hoegde te rieden. De bal is yn 'e film fan it merk [[Wilson Sporting Goods]] om in [[logika|logyske]] reden te hawwen om him de namme 'Wilson' te jaan. Doe't ''Cast Away'' útkaam, begûn Wilson Sporting Goods in [[reklame]]kampanje dy't derom draaide dat in produkt fan it bedriuw &quot;de [[tsjinspiler]]&quot; wie fan Tom Hanks. Der waard sels in skoftke in follybal mei in reproduksje fan 'e bluodderige hânprint fan Hanks op 'e merk brocht. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Cast Away'' waard yn [[Noard-Amearika]] fersoarge troch [[20th Century Fox]] en yn oare [[lannen en territoaria]] troch [[DreamWorks Pictures]]. De film gie op [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ''Cast Away'' [[konkurrinsje|konkurrearre]] dêr û.o. mei ''[[How How the Grinch Stole Christmas (film út 2000)|How the Grinch Stole Christmas]]'', ''[[Save the Last Dance]]'' en in oare film mei [[aktrise]] [[Helen Hunt]]: ''[[What Women Want]]''. ''Cast Away'' waard op [[12&amp;nbsp;juny]] [[2001]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] en op [[dvd]] en kaam op [[4&amp;nbsp;desimber]] [[2007]] út op [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Cast Away'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy priizge [[Tom Hanks]] foar &quot;in sublime prestaasje by it hielendal allinnich dragen fan 'e film foar twatrêdepart fan 'e spyldoer&quot;. Ebert wie lykwols net te sprekken oer it lêste diel fan 'e film, wêryn't Noland weromkeart nei de [[beskaving]]. Hy wie dêr &quot;[[teloarsteld]]&quot; oer en neamde ''Cast Away'' &quot;in sterk en ienfâldich ferhaal dat omjûn wurdt troch ûnnedige komplikaasjes&quot;. De ein fan 'e film, mei de sêne op it krúspunt yn Noard-Teksas, fûn er &quot;forsearre&quot;. 
[[File:Monuriki Island 20150108.jpg|right|thumb|250px|It [[strân]] fan [[Monuriki]].]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Cast Away'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 158 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[…] ''Cast Away'' biedt in yntelligint [[skript]], ien fan [[Robert Zemeckis]] syn meast folwoeksen [[rezjy]]prestaasjes en in geweldige [[aktearprestaasje]] fan Tom Hanks.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Cast Away'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 32 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Cast Away'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]233,6&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $196,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $429,6&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $90&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $339,6&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie it de op twa nei meast opbringende film fan [[2000]], nei ''[[Mission: Impossible&amp;nbsp;2]]'' en ''[[Gladiator (film út 2000)|Gladiator]]''. Allinnich al yn 'e earste wike nei't ''Cast Away'' op dy media yn Noard-Amearika ferskynd wie, brocht de film as hierfideo yn [[fideoteek|fideoteken]] $20,6&amp;nbsp;miljoen op en as [[keapfideo]] op [[VHS]] en [[dvd]] nochris $57&amp;nbsp;miljoen.

===Prizen===
By de [[Oscar]]s waard ''Cast Away'' yn [[2001]] nominearre foar de [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 'e [[kategory]]en bêste [[akteur]] ([[Tom Hanks]]) en bêste [[lûd]]. By de [[Golden Globe]]s wûn Hanks de priis foar bêste akteur yn in [[dramafilm]]. Hy waard ek nominearre foar de [[BAFTA]] en de [[Screen Actors Guild Award]] foar bêste akteur. [[Komponist]] [[Alan Silvestri]] wûn foar syn [[filmmuzyk]] foar ''Cast Away'' de [[Grammy Award]] yn 'e kategory bêste [[ynstrumintele muzyk|ynstrumintele komposysje]]. Ek waard ''Cast Away'' nominearre foar fjouwer [[MTV Movie Award]]s, foar bêste filmakteur (Tom Hanks), bêste [[aksjefilm|aksjesêne]] (it delstoarten fan it FedEx-fleantúch), bêste filmduo (Tom Hanks en Wilson de follybal) en bêste [[tút|filmtút]] (Tom Hanks en [[Helen Hunt]]).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0162222/ Ynformaasje oer ''Cast Away'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cast_Away ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Cast Away}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske dramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:See-aventoerefilm]]
[[Kategory:Krystfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan 20th Century Studios]]
[[Kategory:Film fan DreamWorks Pictures]]
[[Kategory:Film fan ImageMovers]]
[[Kategory:Film fan Playtone]]
[[Kategory:Film fan Robert Zemeckis]]
[[Kategory:Film út 2000]]
[[Kategory:Film oer in skipbrekling]]
[[Kategory:Film oer in fleanramp]]
[[Kategory:Film oer iensumens]]
[[Kategory:Film oer in koerierstsjinst]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân]]</text>
      <sha1>73fxw7j203cqkb5us7nmghd26z6i1dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer in koerierstsjinst</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193812</id>
    <revision>
      <id>1239618</id>
      <timestamp>2026-09-01T01:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="8bvd0l3rcxrfuu233oly32uuy9uj6lb" xml:space="preserve">[[Kategory:Film oer in bedriuw|Koerierstsjinst]]
[[Kategory:Koerierstsjinst]]</text>
      <sha1>8bvd0l3rcxrfuu233oly32uuy9uj6lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Koerierstsjinst</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193813</id>
    <revision>
      <id>1239619</id>
      <timestamp>2026-09-01T01:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="nepr8kpthumoqtn4dzlcukhjpl7zak6" xml:space="preserve">[[Kategory:Bedriuw nei sektor]]
[[Kategory:Postaal systeem]]</text>
      <sha1>nepr8kpthumoqtn4dzlcukhjpl7zak6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193814</id>
    <revision>
      <id>1239620</id>
      <timestamp>2026-09-01T01:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="73cjcne8pm7dyqrskr63zwcglzux61h" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei ûnderwerp|Festsitten op in unbewenne eilan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>73cjcne8pm7dyqrskr63zwcglzux61h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Unbewenne eilân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193815</id>
    <revision>
      <id>1239622</id>
      <timestamp>2026-09-01T01:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="d1szab01t4oaejbk4rl144ap9mm5yek" xml:space="preserve">[[Kategory:Eilân]]</text>
      <sha1>d1szab01t4oaejbk4rl144ap9mm5yek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Literatuer oer fêstsitten op in ûnbewenne eilân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193816</id>
    <revision>
      <id>1239663</id>
      <timestamp>2026-09-01T02:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1239663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="7z249cq2l9k8tmqcyqwmdi2hpp15i00" xml:space="preserve">[[Kategory:Literatuer nei ûnderwerp|Festsitten op in unbewenne eilan]]
[[Kategory:Unbewenne eilân]]</text>
      <sha1>7z249cq2l9k8tmqcyqwmdi2hpp15i00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scott (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193817</id>
    <redirect title="Scotteilân" />
    <revision>
      <id>1239664</id>
      <timestamp>2026-09-01T02:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Scotteilân]]</comment>
      <origin>1239664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="9ii044vktaogadk602aiuwoctkzlz48" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Scotteilân]]</text>
      <sha1>9ii044vktaogadk602aiuwoctkzlz48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cast Away (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193818</id>
    <redirect title="Cast Away" />
    <revision>
      <id>1239667</id>
      <timestamp>2026-09-01T02:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Cast Away]]</comment>
      <origin>1239667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="8thqwbvmgx3zz7pq9azhoa0xo2wch32" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Cast Away]]</text>
      <sha1>8thqwbvmgx3zz7pq9azhoa0xo2wch32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskielgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193819</id>
    <revision>
      <id>1239670</id>
      <timestamp>2026-09-01T08:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Japanske maskergoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Gosling's Bunting, Poli, Cameroon (5891148053).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza goslingi |Beskriuwer, jier...&quot;</comment>
      <origin>1239670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="hk4nlaq9vqrkzfz179w7rfjod7e54c6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Japanske maskergoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Gosling's Bunting, Poli, Cameroon (5891148053).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza goslingi
|Beskriuwer, jier= [[Boyd Alexander|Alexander]], 1906
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''griiskielgoars''' (''Emberiza goslingi'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''), dy't yn [[Afrika]] foarkomt yn in brede sône besuden de [[Sahara]].

== Skaaimerken ==
De griiskielgoars is in 13 oant 14 sintimeter lange goars, dy't in protte op 'e [[berchgoars]] liket en dêr't er earder as in [[ûndersoarte]] fan beskôge waard. Hy hat in readbrune ûnderkant, in swart en wyt streke kop en in brune rêch mei donkere streken.

De griiskielgoars ferskilt lykwols fan 'e berchgoars meidat it kin, de kiel en it efterste part fan 'e earfearkes griis ynstee fan swart binne. De ûnderkant is fierder bleker en op 'e boppekant is in djip readbrúnkleurich wjukflak te sjen, dat by de berchgoars ûntbrekt.

== Fersprieding ==
De griiskielgoars komt foar fan súdlik [[Mauretaanje]] oant súdlik [[Senegal]], en fierder eastlik oant súdeastlik [[Tsjaad]], de noardeastlike [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]], súdwestlik [[Sûdan]] en noardwestlik [[Súd-Sûdan]]. Mooglik komt de soarte ek foar yn it uterste noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]].

Bûten it briedseizoen rint it ferspriedingsgebiet troch oant yn it [[Paleärktysk gebiet|West-Paleärktysk gebiet]], yn noardlik Mauretaanje, noardlik [[Maly]] en mooglik ek noardlik [[Niger]].

== Systematyk ==
De griiskielgoars waard earder beskôge as in ûndersoarte fan 'e berchgoars (''E. tahapisi''), en guon [[taksonomy]]ske autoriteiten dogge dat noch jimmeroan. Hjoed-de-dei wurdt er lykwols meast as in selsstannige soarte beskôge, op grûn fan ferskillen yn uterlik, mooglike ferskillen yn 'e lûden, it mooglik [[Parapratyske soartfoarming|parapatrysk]] foarkommen yn it westlike part fan it grinsgebiet tusken Súd-Sûdan en [[Uganda]], en ûndersiken dy't dúdlike genetyske ferskillen sjen litte.

Der bestiet lykwols ferskil fan miening tusken taksonomyske autoriteiten oer de populaasje ''septemstriata'', dy't foarkomt yn súdeastlik Sûdan, noardeastlik Súd-Sûdan, [[Eritreä]] en noardwestlik [[Etioopje]]. Dy populaasje kin mooglik in hybridefoarm tusken de griiskielgoars en de berchgoars wêze.

Guon autoriteiten erkenne ''septemstriata'' as in ûndersoarte fan 'e berchgoars, wylst oaren de populaasje by de griiskielgoars yndiele sûnder har as in apart [[takson]] te ûnderskieden. De griiskielgoars wurdt yn alle gefallen as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn ûndersoarten opdield wurdt.

== Hâlden en dragen ==
De griiskielgoars komt foar op rotsige hellingen, yn stiennige gebieten en yn eroazjedellen. De soarte is foar it meastepart in [[stânfûgel]], mar is lokaal nomadysk.

Yn [[West-Afrika]] migrearret er yn it reinseizoen nei it noarden en yn it drûge seizoen nei it suden. It iten is noch net yn detail beskreaun, mar oannommen wurdt dat it net folle oars is as it dieet fan 'e berchgoars: gerssied, oanfolle mei nektar, plantedielen en ferskate soarten ynsekten.

De soarte briedt [[Monogamy|monogaam]] fan july oant jannewaris yn West-Afrika en yn Sûdan fan novimber oant jannewaris.

== Status en bedrigingen ==
De griiskielgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de fûgel soe frij algemien wêze.

== Namme ==
De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan George Bennett Gosling (1872–1906), in Britske legerkaptein, natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger dy't meidie oan 'e Niger-Nyl-ekspedysje fan 1904 oant 1906.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-throated-bunting-emberiza-goslingi BirdLife, 1 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gosbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/gosbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 1 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza goslingi|Griiskielgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskielgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]		
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]</text>
      <sha1>hk4nlaq9vqrkzfz179w7rfjod7e54c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza goslingi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193820</id>
    <redirect title="Griiskielgoars" />
    <revision>
      <id>1239671</id>
      <timestamp>2026-09-01T08:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Griiskielgoars]]</comment>
      <origin>1239671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="kpy0bev11zq3r2nldqzxrg4f9g5l6m8" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Griiskielgoars]]</text>
      <sha1>kpy0bev11zq3r2nldqzxrg4f9g5l6m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Wrangel (eilân)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193821</id>
    <revision>
      <id>1239675</id>
      <timestamp>2026-09-01T09:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heraut? */ nije seksje</comment>
      <origin>1239675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="hg9wrmzfnuiurt29qwgs366r0vi6yy4" xml:space="preserve">== Heraut? ==

At Henry Kellett yn 1849 lanne op it eilân, sa't it hjir stiet, wie dat dan net op Herald Island? Dan séách er allinnich Wrangel. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 1 sep 2026, 11.46 (CEST)</text>
      <sha1>hg9wrmzfnuiurt29qwgs366r0vi6yy4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>