Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1769 1239710 1208922 2026-09-01T20:22:52Z CommonsDelinker 353 Freiheitsstatue_NYC_full.jpg ferfongen troch [[c:File:Statue_of_Liberty_National_Monument_STLI2258.jpg|Statue_of_Liberty_National_Monument_STLI2258.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scal 1239710 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;maaie * [[17 maaie|17]] - It [[Departemint Alaska]], in [[ûnorganisearre territoarium]] fan 'e [[Feriene Steaten]], wurdt [[bestjoer]]lik herfoarme ta it [[Distrikt Alaska]]. ;july * [[30 july|30]] - [[Marten Cornelis Banning]], [[Tjerk Douwes Hiemstra]] en [[Hein Doedes Postma]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1884|33ste]] [[PC]]. Hein Doedes Postma wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. ;septimber * [[23 septimber|23]] - [[Herman Hollerith]] patintearret syn meganyske optelmasine. ;oktober * [[13 oktober|13]] - it [[Ynternasjonale meridiaankongres]] wiist de [[meridiaan fan Greenwich]] oan as ynternasjonale [[nulmeridiaan]]. ;novimber * [[16 novimber|16]] - De [[Amerikaanske presidint]] [[Chester A. Arthur]] rjochtet it [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat|Tongue River Yndianereservaat]] op. Dêrmei krije de [[Noardlike Sjajinnen]] in eigen [[Yndianereservaat|reservaat]] yn harren heitelân [[Montana]], dêr't se ûnder de [[Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen]] hinne weromkeard binne nei't se earder nei it [[Yndiaanske Territoarium]] (it lettere [[Oklahoma]]) [[deportaasje|deportearre]] wiene. ;datum ûnbekend * - [[Charles Renard]] en [[Arthur Krebs]] bouwe [[La France]], it earste wier bestjoerbere [[loftskip]]. == Berne == ;febrewaris * [[6 febrewaris|6]] - [[Tjeerd Bottema]], Frysk keunstskilder en grafikus († [[1978]]) * [[9 febrewaris|9]] - [[Carel Gerretson]] (Geerten Gossaert), Nederlânsk skiedkundige, politikus en dichter († [[1958]]) * [[12 febrewaris|12]] - [[Marie Vassilieff]], Russysk-Frânsk keunstskilderesse († [[1957]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[Alfred Ost]], Flaamsk keunstskilder († [[1945]]) * [[22 febrewaris|22]] - [[Roelofje Akkerman-Huisman]], Aldste persoan fan Fryslân († [[1992]]) ;maart * [[14 maart|14]] - [[Albert Egges van Giffen]] - Nederlânsk argeolooch († [[1973]]) ;maaie * [[6 maaie|6]] - [[Anne Veenbaas]], [[feearts]] († [[1939]]) * [[8 maaie|8]] - [[Harry Truman]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]] († [[1972]]) * [[27 maaie|27]] - [[Max Brod]], Tsjechysk-Israelysk skriuwer († [[1968]]) ;juny * [[10 juny|10]] - [[Minne Hoekstra]], Frysk maratonrider en earste alvestêdetochtwinner († [[1941]]) * 10 - [[Hoatse de Jong]], Frysk skriuwer († [[1982]]) * [[13 juny|13]] - [[Burrill Crohn]], Amerikaansk gastro-enterolooch († [[1983]]) * 13 - [[Anton Drexler]], Dútsk politikus († [[1942]]) * [[20 juny|20]] - [[Johannes Heinrich Schultz]], Dútsk neurolooch († [[1970]]) ;augustus * [[12 augustus|12]] - [[Annie Catharina Kleefstra]], Frysk ynstitútdirekteur († [[1977]]) ;septimber * [[21 septimber|21]] - [[Gerben van Manen (arsjitekt)|Gerben van Manen]], arsjitekt en mei-oprjochter fan de [[SKS]] († [[1969]]) * [[22 septimber|22]] - [[József Rády]], Hongaarsk skermer († [[1957]]) ;oktober * [[5 oktober|5]] - [[Ferdinand Bordewijk]], Nederlânsk skriuwer († [[1965]]) * [[9 oktober|9]] - [[Douwe Wijbrands (wrakseler)|Douwe Wijbrands]], Frysk wrakseler († [[1970]]) ;novimber * [[8 novimber|8]] - [[Hermann Rorschach]], Switsersk psycholooch († [[1922]]) ;desimber * [[18 desimber|18]] - [[Janke Goslinga]], Frysk moardner († [[1969]]) * [[19 desimber|19]] - [[Stanley Unwin (útjouwer)|Stanley Unwin]], Ingelsk útjouwer († [[1968]]) * [[20 desimber|20]] - [[Max Blokzijl]], Nederlânsk sjonger en sjoernalist († [[1946]]) * [[27 desimber|27]] - [[Pierpont Davis]], Amerikaansk siler en arsjitekt († [[1953]]) == Ferstoarn == * [[6 jannewaris]] - [[Gregor Mendel]], Eastenryksk genetikus (* [[1822]]) * [[1 febrewaris]] - [[Rients Yntema]], Frysk keatser (* [[1831]]) * [[5 april]] - [[Kraaiekening]] (''Crow King''), opperhaad fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] (* 18??) * [[12 maaie]] - [[Bedřich Smetana]], Tsjechysk komponist (* [[1824]]) * [[21 juny]] - kroanprins [[Aleksander fan de Nederlannen]] (* [[1851]]) * [[10 july]] - [[Paul Morphy]], Amerikaansk skaker (* [[1837]]) * [[1 july]] - [[Allan Pinkerton]], Amerikaansk detektive (* [[1819]]) * [[10 july]] - [[Karl Richard Lepsius]], Dútsk egyptolooch (* [[1810]]) * [[31 july]] - keizer [[Kiến Phúc fan Fjetnam]] (* [[1869]]) * [[3 augustus]] - [[Paul Abadie]], Frânsk arsjitekt (* [[1812]]) * [[11 augustus]] - [[Cornelis Philippus Hofstede de Groot]], Nederlânsk teolooch (* [[1829]]) * [[20 septimber]] - [[Leopold Fitzinger]], Eastenryksk biolooch (* [[1802]]) * [[22 septimber]] - [[William Philo Clark]], Amerikaansk militêr en taalkundige (* [[1845]]) * [[16 oktober]] - [[Benjamin Alvord]], Amerikaansk wiskundige (* [[1813]]) * [[18 oktober]] - [[Willem, hartoch fan Breunswyk]] (* [[1806]]) * [[11 novimber]] - [[Alfred Brehm]], Dútsk soölooch, ornitolooch en publisist (* [[1829]]) * [[25 novimber]] - [[Hermann Kolbe]], Dútsk skiekundige (* [[1818]]) * [[13 desimber]] - [[Anne Meines]], Frysk politikus (* [[1814]]) * [[28 desimber]] - [[Gerben Colmjon]], Frysk taalkundige, argivaris en oersetter (* [[1828]]) == Boukeunst == * [[6 desimber]] - It [[Washington Monumint]] klear * It [[Frijheidsbyld (New York)|Frijheidsbyld]] wurdt boud * Begjin fan de bou fan it [[Ryksdeigebou]] * It [[Dakotagebou]] in [[New York City|New York]] wurdt boud <gallery> Ofbyld:Zalm.jpg|''Hynstetramremise'', Amsterdam [[Abraham Salm]] Ofbyld:WashMonument WhiteHouse.jpg|''[[Washington Monumint]]'' (1884) Robert Mills Ofbyld:Statue of Liberty National Monument STLI2258.jpg|[[Frijheidsbyld (New York)|Frijheidsbyld]], New York </gallery> {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1884| ]] [[Kategory:19e iuw]] nn9ex3npnkq5xdgifwe6d1zmm01izn3 0 2430 1239714 1238591 2026-09-01T21:15:35Z Burjkh 57637 /* Flaggen */ 1239714 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Eaststellingwerf | ôfbyld = [[File:Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold4.jpg|300px]] <br><small>It [[Aekingersân]] yn it [[Nasjonaal Park It Drintsk-Fryske Wâld]].</small> | flagge = [[File:Ooststellingwerf flag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Coat of arms of Ooststellingwerf.svg|60px]]<br><small>[[Wapen fan Eaststellingwerf]]</small> | lokaasje = [[File:Ooststellingwerf location map municipality NL.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Jack Werkman]] ([[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]<ref>[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1201877/nieuwe-burgemeester-van-ooststellingwerf-jack-werkman-geinstalleerd ''Nieuwe burgemeester van Ooststellingwerf Jack Werkman geïnstalleerd''], ''omropfryslan.nl'', 18 april 2023</ref> | haadplak = [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] | grutste plak = Easterwâlde | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eaststellingwerf}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 114 / [[km²]] | oerflak = 226,11 km² | wêrfan lân = 223,42 km² | wêrfan wetter = 2,69 km² | tal stêden = | tal doarpen = 13 | ferkearsieren = [[N381]], [[N351]], [[N380]] | oprjochte = [[1851]] | perioade 1 = oant 1851 | namme perioade 1 = [[File:Coat of arms of Ooststellingwerf.svg|10px]] [[Gritenij Eaststellingwerf]] | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0516 | postkoades = 8421–8435 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [https://www.ooststellingwerf.nl/ www.ooststellingwerf.nl] }} [[Ofbyld:Gem-Ooststellingwerf-OpenTopo.jpg|thumb|250px|left|Kaart fan gemeente Eaststellingwerf]][[File:Kaart van de grietenij Ooststellingwerf Stellingwerf Oost-eynde de negende grietenije van de Sevenwolden (titel op object), RP-P-AO-2-23C-9-1.jpg|thumb|250px|left|Lânkaart fan om 1700 hinne.]] '''Eaststellingwerf''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Ooststellingwerf''; [[Stellingwerfsk]]: ''Ooststellingwarf'') is in [[Fryske gemeenten|gemeente]] yn it súdeasten fan [[Fryslân]], mei in [[oerflak]] fan 226,11 km², wêrfan 2,69 km² wetter. De gemeente hat {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eaststellingwerf}} ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}).<ref>[https://allecijfers.nl/gemeente/ooststellingwerf/ Informatie gemeente Ooststellingwerf], AlleCijfers.nl</ref> Eaststellingwerf foarmet tegearre mei [[Weststellingwerf]] de [[Stellingwerven]]. De gemeente leit oan de grins mei [[Drinte]]; op dizze grins leit it [[nasjonaal park]] it [[Drintsk-Fryske Wâld]], dêr't grutte bosken lizze en in sânferstowing, dy't it [[Aekingersân|Aekingersân of de Keale Duinen]] neamd wurdt. It heechste punt yn de gemeente is de op 26,6 m lizzende top fan de Boskberch, ek flakby Appelskea. Oan de eastkant fan de gemeente, tusken Appelskea en [[Feanhuzen (Weststellingwerf)|Feanhuzen]] leit it [[Fochtelerfean]]. De rivieren de [[Lende]] en de [[Tsjonger]] ûntspringe yn dizze gemeente. == Skiednis == Yn [[1328]] skieden de Stellingwerven, en dus ek it gebiet dat hjoed de dei Eaststellingwerf foarmet, harren ôf fan Drinte dat op dat stuit ûnder it bewâld fan de biskop fan Utert stiet. Sûnt dan foarmet it gebiet in eigen autonoom gebiet dat bewâlde wurdt troch ''stellingen'', wat de namme foar it gebiet ek ferklearret. Yn [[1498]] komt it gebiet yn hannen fan [[Albrecht fan Saksen]], dy't it gebiet yn [[1504]] by Fryslân yndield. De Stellingwerven waarden sadwaande ien fan de Fryske [[gritenij]]en. Yn [[1517]] folget de splissing tusken East- en Weststellingwerf en ûntstiet it gebiet sa't dat der no is. It gebiet foarme lange tiid in buffer foar fijannen dy't Fryslân ynlûke woenen. By [[Aldeberkeap]], de [[Bekhofskâns]], en by [[Donkerbroek]], de [[Breeberch]]skâns, waarden fortifikaasjes makke. Tegearre mei ferskate ynundaasjes hawwe de forten der ûnder oare ta laat dat [[Bommen Berend]] it gebiet net ynlûke koe. Yn de [[18e iuw]] kaam de feanterij opsetten yn it gebiet. Nije feankoloniale doarpen ûntstienen dêr't it libben min wie. Under dizze omstannigens ûntstie in gebiet wêr't it [[sosjalisme]] in soad oanhingers hie. De [[gritenij]] Eaststellingwerf waard yn [[1851]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] nei de ynfiering yn Nederlân fan de [[gemeentewet]] fan [[Thorbecke]]. Hjoed de dei is [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] it haadplak fan de gemeente. Mar yn it ferline binne ek [[Makkingea]] en Aldeberkeap haadplak fan it gebiet west. Sûnt 1885 is Easterwâlde definityf it haadplak fan de gemeente wurden. == Plakken == It haadplak is [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] (Makkinga, 1812 - 1855 Aldeberkeap, 1855 - 1886 Makkinga). De Nederlânske plaknammen binne yn Eaststellingwerf de offisjele. === Doarpen === De folgjende doarpen lizze yn de gemeente Eaststellingwerf: {| class="wikitable sortable" |+ !Fryske plaknamme !Stellingwerfsk plaknamme !Nederlânske plaknamme !Oantal ynwenners |- |[[Aldeberkeap]] |''Berkoop'' |''Oldeberkoop'' |1.500 |- |[[Appelskea]] |''Appelsche'' |''Appelscha'' |4.940 |- |[[Donkerbroek]] |''Donkerbroek'' |''Donkerbroek'' |1.920 |- |[[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] |''Oosterwoolde'' |''Oosterwolde'' |9.680 |- |[[Elslo]] |''Else'' |''Elsloo'' |685 |- |[[De Fochtel]] |''De Fochtel'' |''Fochteloo'' |360 |- |[[De Haule]] |''De Haule'' |''Haule'' |580 |- |[[Haulerwyk]] |''Haulerwiek'' |''Haulerwijk'' |3.185 |- |[[Langedike]] |''Langedieke'' |''Langedijke'' |330 |- |[[Makkingea]] |''Makkinge'' |''Makkinga'' |1.035 |- |[[Nijeberkeap]] |''Ni'jberkoop'' |''Nijeberkoop'' |270 |- |[[Ravenswâld]] |''Raevenswoold'' |''Ravenswoud'' |405 |- |[[Waskemar]] |''Waskemeer'' |''Waskemeer'' |835 |} De sifers komme út it jier 2024, fan https://allecijfers.nl/. == Wapens en flaggen == === Wapens === <gallery> Ofbyld:Appelscha wapen.svg|[[Wapen fan Appelskea]] Ofbyld:Donkerbroek wapen.svg|[[Wapen fan Donkerbroek]] Ofbyld:Elsoo wapen randschrift.svg|[[Wapen fan Elslo]] Ofbyld:Haulerwijk wapen.svg|[[Wapen fan Haulerwyk]] </gallery> === Flaggen === <gallery> Ofbyld:Oldeberkoop vlag.svg|[[Flagge fan Aldeberkeap]] Ofbyld:Appelscha vlag.svg|[[Flagge fan Appelskea]] Ofbyld:Fochteloo flag.svg|[[Flagge fan De Fochtel]] Ofbyld:Donkerbroek vlag.svg|[[Flagge fan Donkerbroek]] Ofbyld:Elsloo flag.svg|[[Flagge fan Elslo]] Ofbyld:Haulerwyk vlag.svg|[[Flagge fan Haulerwyk]] Ofbyld:Makkinga flag.svg|[[Flagge fan Makkingea]] Ofbyld:Ravenswoud vlag.svg|[[Flagge fan Ravenswâld]] Ofbyld:Waskemeer vlag.svg|[[Flagge fan Waskemar]] </gallery>De plakken [[Aldeberkeap]], [[De Fochtel]], [[De Haule]], [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]], [[Langedike]], [[Makkingea]], [[Nijeberkeap]], [[Ravenswâld]] en [[Waskemar]] ha gjin wapen. De plakken [[De Haule]], [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]], [[Langedike]] en [[Nijeberkeap]] ha gjin flagge. == Polityk == De [[gemeenterie]] fan Eaststellingwerf bestiet út 21 sitten. De Partij fan de Arbeid hat lange tiid de grutste partij fan Eaststellingwerf west, mar sûnt de gemeenteriedsferkiezings fan 2010 is de lokale partij EaststellingwerfskBelang de grutste. It kolleezje wurdt sûnt 2022 foarme troch it EaststellingwerfskBelang, GrienLinks, de PvdA en de VVD. Hjirûnder stiet de gearstalling fan de gemeenterie sûnt 1998. === Gemeenterie === Ferkiezingsresultaten foar de gemeenterie sûnt 1998:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_FR.html Ooststellingwerf], nlverkiezingen.com</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !colspan="16"|Gemeenteriedssiten |- ! Partij || 1998 || 2002 || 2006 || 2010 || 2014 <ref>[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20140319/613176 Ooststellingwerf], Kiesraad (ôfwykt fan resultaat fanwegen listferbining PvdA en GrienLinks)</ref> || 2018 || 2022 |- | style="text-align:left;"| OoststellingwerfsBelang ¹ || || || 4 || 7 || 6 || 7 || 5 |- | style="text-align:left;"| [[GrienLinks]] || 2 || 2 || 1 || 1 || 2 || 2 || 3 |- | style="text-align:left;"| [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] || 8 || 7 || 8 || 5 || 4 || 3 || 3 |- | style="text-align:left;"| [[Kristen-Demokratysk Appèl|CDA]] || 5 || 6 || 4 || 4 || 4 || 3 || 2 |- | style="text-align:left;"| [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] || 4 || 4 || 3 || 2 || 2 || 3 || 2 |- | style="text-align:left;"| Vrije Partij Ooststellingwerf || || || || || || || 2 |- | style="text-align:left;"| Lokaal Sociaal Ooststellingwerf || || || || || || || 2 |- | style="text-align:left;"| [[KristenUny]] ² || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 |- | style="text-align:left;"|[[Demokraten 66|D66]] || 1 || 1 || || 1 || 1 || 1 || 1 |- | style="text-align:left;"| StellingwerfPlus || || || || || 1 || 1 || |- ! Totaal || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 |- ! Opkomst || 63,2% || 59,5% || 63,7% || 56,9% || 55,7% || 54,3% || 52,5% |} ¹ Frysk: EaststellingwerfskBelang <br/ > ² [[GPV]] in 1998 === Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders === 2018-2022:<ref>[https://www.ooststellingwerf.nl/college-van-bw College van B&W], gemeente Ooststellingwerf</ref> * Boargemaster: [[Sandra Korthuis]] (VVD) * Wethâlders: ** Esther Verhagen (EaststellingwerfskBelang) ** Fimke Hijlkema (PvdA) ** Marcel Bos (CDA) ** Marian Jager-Wöltgens (ûnôfhinklik) 2022-2026: * Boargemaster: Jack Werkman (VVD) * Wethâlders: ** Esther Verhagen (EaststellingwerfskBelang) ** Gerben But (GrienLinks) ** Jelke Nijboer (PvdA) ** Jan van Weperen (VVD) == Media yn Eaststellingwerf == '''Kranten''' * [[De Nieuwe Ooststellingwerver]] (regionale krante, útjûn op woansdei) '''Radio''' * [[Omroep Odrie]] (lokale stjoerder) == Taal == Histoarysk sjoen makket Eaststellingwerf ûnderdiel út fan de [[Stellingwerven]], mar it [[Stellingwerfsk]] is foar it meastepart al ferdreaun út it gebiet. De taal is benammen troch it [[Nederlânsk]] en it [[Frysk]] ferdreaun. Yn Eaststellingwerf hat likernôch 11% fan de minsken it Stellingwerfsk as memmetaal, wylst it Nederlânsk troch 44% en it Frysk troch 38% fan de minsken as memmetaal sprutsen wurdt.<ref>* {{aut|Noordhoff Atlasproducties}} (2009). ''De Bosatlas van Fryslân'' - Een ontdekkingsreis door Fryslân in kaarten en beelden. Noordhoff Atlas Producties. Side 266 ISBN 9789001779047</ref> It Frysk wurdt benammen yn it noardlike part fan de gemeente, boppe de [[Tsjonger]] sprutsen, yn de doarpen Haule, Haulerwyk, Waskemar en Donkerbroek. Troch de eardere migraasje fan in soad Fryske feanarbeiders wurdt der ek yn Appelskea in soad Frysk praat. Yn Makkingea en Aldeberkeap bestiet in treftige mienskip Friezen. Yn Eaststellingwerf bestiet gjin gemeentlik belied makke op it mêd fan de Fryske taal.<ref>* {{aut|Noordhoff Atlasproducties}} (2009). ''De Bosatlas van Fryslân'' - Een ontdekkingsreis door Fryslân in kaarten en beelden. Noordhoff Atlas Producties. Side 177 ISBN 9789001779047</ref> == Untwikkeling ynwennertal == * 2003 - 26.760 * 2006 - 26.125 * 2010 - 26.235 * 2016 - 25.571 * 2021 - 25.464 == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Fryske gemeenten]] * [[List fan grytmannen fan Eaststellingwerf]] * [[List fan boargemasters fan Eaststellingwerf]] {{Boarnen|boarnefernijing= [[Ofbyld:Logo Kwissipedy.png|thumb|right|30px|''[[Kwissypedy|>]]]] * [http://www.ooststellingwerf.nl/ Webstee fan de gemeente] ------- <references/> }} {{CommonsBalke|Ooststellingwerf}} {{GemeentenFryslân}} {{Eaststellingwerf}} [[Kategory:Eaststellingwerf| ]] [[Kategory:Stellingwerven]] [[Kategory:Sânwâlden]] [[Kategory:Gemeente yn Fryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]] 2owtrun555e7pdmkicfweps9jg4pjc4 0 2454 1239729 1238388 2026-09-02T00:39:25Z Burjkh 57637 /* Flaggen */ 1239729 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Weststellingwerf | ôfbyld = [[File:Schoterzijl Tjonger 2008.jpg|300px]] <br><small>De [[rivier]] de [[Tsjonger]] by [[Skoattersyl]].</small> | flagge = [[File:Weststellingwerf flag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Weststellingwerf wapen.svg|60px]]<br><small>[[Wapen fan Weststellingwerf]]</small> | lokaasje = [[File:Weststellingwerf location map municipality NL.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Stieneke van der Graaf]] ([[CU]]) (wnd.) | haadplak = [[Wolvegea]] | grutste plak = [[Wolvegea]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 119 / [[km²]] | oerflak = 228,45 km² | wêrfan lân = 220,30 km² | wêrfan wetter = 8,15 km² | tal stêden = | tal doarpen = 26 | ferkearsieren = [[Rykswei 32|A32]], [[N351]] | oprjochte = [[1851]] | perioade 1 = oant 1851 | namme perioade 1 = [[File:Weststellingwerf wapen.svg|10px]] [[Gritenij Weststellingwerf]] | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0527, 0561 | postkoades = 8388–8398, 8470–8472, <br>8474–8479, 8481–8489 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [https://www.weststellingwerf.nl/ www.weststellingwerf.nl] }} '''Weststellingwerf''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Weststellingwerf''; [[Stellingwerfsk]]: ''Weststellingwarf'') is in [[Fryske gemeenten|gemeente]] yn it suden fan [[Fryslân]], mei {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}}&nbsp;ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]).<ref>[https://allecijfers.nl/gemeente/weststellingwerf/ Informatie gemeente Weststellingwerf], AlleCijfers.nl</ref> It hat in [[oerflak]] fan 228,45 km², wêrfan 8,15 km² wetter. De [[gritenij]] Weststellingwerf waard yn [[1851]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] nei de ynfiering yn Nederlân fan de [[gemeentewet]] fan [[Thorbecke]]. Weststellingwerf foarmet mei de gemeente [[Eaststellingwerf]] de [[Stellingwerven]]. Fanâlds wurdt hjir [[Stellingwerfsk]] sprutsen. Hjoed de dei fynt men der ek in soad [[Frysk]]- en [[Nederlânsk]]taligen. == Geografy == [[Ofbyld:Gem-Weststellingwerf-OpenTopo.jpg|left|thumb|250px|left|Kaart fan gemeente Weststellingwerf]] [[File:Stellingwerf West Einde, de tiende en laaste Grietenije van de Zevenwolden - door B. Schotanus a Sterringa - btv1b530119527.jpg|thumb|250px|left|Lânkaart út [[1718]].]] De gemeente Weststellingwerf telt 26 wenplakken. It [[haadplak]] fan de gemeente is [[Wolvegea]]. De Nederlânske plaknamme binne de offisjele. === Doarpen === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Fryske namme !Stellingwerfske namme !Nederlânske plaknamme !oantal ynwenners |- |[[Aldeholtpea]] |''Hooltpae'' |''Oldeholtpade'' |1.095 |- |[[Aldeholtwâlde]] |''Hooltwoolde'' |''Oldeholtwolde'' |145 |- |[[Aldetrine]] |''Ooldetriene'' |''Oldetrijne'' |205 |- |[[Aldlemmer]] |''Ooldelaemer'' |''Oldelamer'' |225 |- |[[Blesdike]] |''Blesdieke'' |''Blesdijke'' |500 |- |[[De Blesse]] |''De Blesse'' |''De Blesse'' |810 |- |[[Boyl]] |''Buil'' |''Boijl'' |870 |- |[[Easterstreek]] |''De Oosterstreek'' |''Oosterstreek'' |570 |- |[[Finkegea]] |''Vinkege'' |''Vinkega'' |205 |- |[[Wolvegea]] |''Wolvege'' |''Wolvega'' |13.395 |- |[[De Hoeve]] |''De Hoeve'' |''De Hoeve'' |390 |- |[[De Langelille]] |''De Langelille'' |''Langelille'' |275 |- |[[Munnikebuorren]] |''Munnikeburen'' |''Munnekeburen'' |460 |- |[[Nijeholtpea]] |''Ni'jhooltpae'' |''Nijeholtpade'' |535 |- |[[Nijeholtwâlde]] |''Ni'jhooltwoolde'' |''Nijeholtwolde'' |190 |- |[[Nijetrine]] |''Ni'jtriene'' |''Nijetrijne'' |135 |- |[[Nijlemmer]] |''Ni'jlaemer'' |''Nijelamer'' |140 |- |[[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] |''Noordwoolde'' |''Noordwolde'' |3.640 |- |[[Pepergea]] |''Peperge'' |''Peperga'' |90 |- |[[Sânhuzen (Weststellingwerf)|Sânhuzen]] |''Zaandhuzen'' |''Zandhuizen'' |330 |- |[[Skerpenseel (Fryslân)|Skerpenseel]] |''Scharpenzeel'' |''Scherpenzeel'' |450 |- |[[Slikenboarch (plak)|Slikenboarch]] |''Sliekenborg'' |''Slijkenburg'' |41 |- |[[Sonnegea]] |''Sunnege'' |''Sonnega'' |240 |- |[[Spangea]] |''Spange'' |''Spanga'' |199 |- |[[Steggerda]] |''Steggerde'' |''Steggerda'' |1.030 |- |[[Teridzert]] |''Der Izzerd'' |''Ter Idzard'' |320 |} De sifers komme út it jier 2024, fan https://allecijfers.nl/. === Buorskippen === De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Weststellingwerf: [[Boekelte]], [[De Grêft (Spangea)|De Grêft]], [[Rysberkampen]] en [[Skoattersyl]] (diels). == Taal == Histoarysk sjoen makket Weststellingwerf ûnderdiel út fan de [[Stellingwerven]], mar it [[Stellingwerfsk]] is foar it meastepart al ferdreaun út it gebiet. De taal is benammen ferdreaun troch it [[Nederlânsk]]. Dochs bestiet der noch in treftige mienskip Stellingwerfsktaligen yn de gemeente, likernôch 28% fan de minsken hawwe it Stellingwerfsk noch as memmetaal, wylst it Nederlânsk troch 52% en it Frysk troch 18% fan de minsken as memmetaal sprutsen wurdt.<ref>''De Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Producties), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 284.</ref> Yn Weststellingwerf bestiet gjin gemeentlik belied op it mêd fan de Fryske taal.<ref>''De Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Producties), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 177.</ref> == Wapens en flaggen == === Wapens === <gallery> Ofbyld:Boijl wapen.svg|[[Wapen fan Boyl]] </gallery> === Flaggen === <gallery> Ofbyld:De Blesse vlag.svg|[[Flagge fan De Blesse]] Ofbyld:De Hoeve vlag.svg|[[Flagge fan De Hoeve]] Ofbyld:Nijeholtpade vlag.svg|[[Flagge fan Nijeholtpea]] Ofbyld:Steggerda vlag.svg|[[Flagge fan Steggerde]] Ofbyld:Ter Idzard vlag.svg|[[Flagge fan Teridzert]] </gallery> == Untwikkeling ynwennertal == {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2002 || 2008 || 2011 || 2017 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 25.804 || 25.679 || 25.846 || 25.701 || 26.130 |} == Polityk == Ferkiezingsresultaten foar de gemeenteried sûnt 1998:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_FR.html Weststellingwerf], nlverkiezingen.com</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !colspan="16"|Gemeenteriedssiten |- ! Partij || 1998 || 2002 || 2006 || 2010 || 2014 || 2018 || 2022 |- | style="text-align:left;"| [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] || 3 || 4 || 4 || 5 || 5 || 5 || 4 |- | style="text-align:left;"| Weststellingwerfs Belang || 1 || 4 || 3 || 3 || 3 || 2 || 4 |- | style="text-align:left;"| [[Kristen-Demokratysk Appèl|CDA]] || 4 || 5 || 4 || 4 || 4 || 4 || 3 |- | style="text-align:left;"| Sociaal Duurzaam Weststellingwerf * || || || || || || 5 || 3 |- | style="text-align:left;"| Blijf Stellingwarfs || || || || || || 2 || 3 |- | style="text-align:left;"| [[GrienLinks]] || 2 || 2 || 2 || 3 || 2 || 2 || 2 |- | style="text-align:left;"| [[Demokraten 66|D66]] || || || || || || 1 || 2 |- | style="text-align:left;"| [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] * || 5 || 5 || 8 || 6 || 5 || || |- | style="text-align:left;"| Weststellingwerf Natuurlijk! * || || || || || 1 || || |- | style="text-align:left;"| Vrijheid Voor Allen * || || || || || 1 || || |- | style="text-align:left;"| Sociaal Democratische Partij || 4 || 1 || || || || || |- ! Totaal || 19 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 |- ! Opkomst || 60,5% || 57,1% || 58,5% || 51,8% || 53,7% || 55,0% || 50,0% |} » * Sociaal Duurzaam Weststellingwerf: gearwurking fan PvdA, Weststellingwerf Natuurlijk! en Vrijheid Voor Allen (VVA). == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Fryske gemeenten]] * [[List fan grytmannen fan Weststellingwerf]] * [[List fan boargemasters fan Weststellingwerf]] == Keppeling om utens == * [https://www.weststellingwerf.nl/ Webstee fan de gemeente] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{CommonsBalke|Weststellingwerf}} {{GemeentenFryslân}} {{Weststellingwerf}} [[Kategory:Weststellingwerf| ]] [[Kategory:Stellingwerven]] [[Kategory:Sânwâlden]] [[Kategory:Gemeente yn Fryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]] efdu5y7bax041mhryab5gohxgljfwkv 0 6821 1239728 1181709 2026-09-02T00:39:08Z Burjkh 57637 1239728 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 Nijeholtpea, Nikolaastsjerke (1).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Nikolaastsjerke'' | wapen = [[Ofbyld:Nijeholtpade vlag.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nijeholtpea}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 8,65 km², wêrfan <br> - lân: 8,46 km² <br> - wetter: 0,19 km² | befolkingstichtens = 59 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8675 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_54_45_N_6_4_42_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 54' N 6° 4' E}} | webside = | ôfbylding2 = Map NL Weststellingwerf Nijeholtpea.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje Aldeholtpea (grien) yn de gemeente Weststellingwerf'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 54 | lat_sec = 45 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 4 | lon_sec = 42 | lon_dir = E }} '''Nijeholtpea''' ([[Stellingwerfsk]]: ''Ni'jhooltpae'') is in doarp yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. It doarpsgebiet leit oan 'e grins mei [[Eaststellingwerf]] yn it lân tusken [[Tsjonger]] en [[Linde]] op in útrinder fan it [[Drintsk plato]] yn in boskrike omjouwing en in typysk [[Stellingwerven|Stellingwerver]] kûlissenlânskip. Nijeholtpea leit tusken de twa kanalisearre rivieren [[De Linde]] en [[De Tsjonger]] (Stellingwerfsk: De Lende en de [[Kuunder]]). It groeven wetterke [[De Skene]] rint midden troch it doarp. Tusken De Linde en it doarp leit in hege sânrêch, dy't fan âlds De Sânen (De Sanen) neamd wurdt. Nijeholtpea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nijeholtpea}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Yn het jier [[1399]] waard Nijeholtpade foar it earst yn geskriften neamd. Buordoarp [[Aldeholtpea]] waard yn [[1204]] foar it earst neamd, dan noch ûnder de namme ''Holenpath''. De namme Holenpath betsjut ‘paad troch de leechte’. Yn [[1320]] wurdt it noch altyd sa neamd, dus sûnder de tafoeging ‘olde’. Blykber wie der doe fan Nijeholtpea noch gjin sprake en is it doarp as dochterdelsetting fan Aldeholtpea tusken it jier 1320 en 1399 ûntstien. Nijeholtpea wie net it ienige doarp dat tusken Aldeholtpea en [[Aldeberkeap]] stifte waard. Fanút Aldeberkeap (''Brocope'') ûntstienen twa dochterdelsettingen: ''Ostbrocop'' (it hjoeddeiske [[Nijeberkeap]]) en ''Westbrocop'' ([[Westnijeberkeap]]). ''Westbrocop'' waard yn 1542/1543 noch as doarp neamd, mar gie letter op yn Nijeholtpea. [[Ofbyld:Friesburg2 1722.jpg|thumb|left|''[[Stins]] Friesburch te Nijeholtpea''<br>Jacobus Stellingwerf (1722)]] It âldste gebou yn Nijeholtpea is de tsjerke út ûngefear [[1525]]. De foar de [[reformaasje]] [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] tsjerke wie wijd oan de hillige [[Nikolaas fan Myra|Nikolaas]]. Yn de tsjerke hingje twa klokken út de jierren 1598 en 1611. De [[preekstoel]] en it [[tsjerkeoargel|oargel]] waarden yn [[1883]] makke. Under de houten flier lizze twa grêfsarken fan leden fan it skaai Lycklama à Nijeholt út 1627 en 1643. By de restauraasje yn [[2010]] die bliken dat de tsjerke ea fan hout wie. De houten stylen út de 15e iuw ûnder de kap binne doe weiseage en derfoar yn it plak kamen stienen muorren. It doarp joech syn namme oan it geslacht Lycklama à Nijeholt, dat in lytse stins yn it doarp bewenne. Dy stins, mei de namme Friesburch en letter Leemburch neamd, stie oan de hjoeddeiske Vriesburgerwei. Gelderske troepen belegeren en ferneatigen de stins yn [[1514]]. De famylje Lycklama à Nijeholt levere ferskate [[grytman]]nen foar sawol West- as Eaststellingwerf. == Mienskip == [[Ofbyld:2023 Nijeholtpea, iepenbiere basisskoalle 't Holtpad.jpg|thumb|260px|De Nije Stienze]] Op 30 novimber 1933 waard de feriening Pleatslik Belang De Iendracht oprjochte. De feestkommisje en de fersierkommisje binne hjir út fuortkomd, se organisearje om de twa jier in doarpsfeest. Gearkomsten binne sûnt [[2006]] yn multyfunksksjoneel sintrum [https://www.facebook.com/MFCdenijestienzeNijeholtpade/ De Nije Stienze]. VGTG ("Van Geert Tot Guije") is in buertferiening. === Tsjerke === {{Apart|Nikolaastsjerke (Nijeholtpea)}} * [https://www.kerkplazanederland.nl/kerken-en-gemeenten/institution/1461 PKN-gemeente Ter Holten] === Skoalle === Basisskoalle 't Holtpad is yn 'e maityd fan 2006 ferhuze nei it multyfunksjonel sintrum De Nije Stienze. [[Ofbyld:2023 Nijeholtpea, byld De Takkemaeker.jpg|thumb|260px|''Byld De Takkemaeker'']] === Ferienings === {| |valign=top| * Aldjiersferiening [[De Takkebienders]] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100078718158213&hc_ref=ARSaxf2sqrmWwQKE32wIYTBhlfYzzOPgNIT0kjabt-AlSF7t2cTRAxPnOFu7eZenCKg Fûgelwacht] * Iisklub Nooitgedacht * [https://www.facebook.com/nijkoor/?locale=nl_NL Nijkoor] |valign=top| * Hynstesportferniening De Scheeneruiters * [https://kvsco.nl/ Kuorbalferiening SCO] * Motorfytsferiening |} === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 150 || 469 || 429 || 420 || 383 || 358 || 380 || 475 || 505 |- |} === Bustsjinst === De busline troch Nijeholtpea wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. De folgjende line rydt troch Nijeholtpea: * '''Line 16 Wolvegea - Easterwâlde:''' [[Wolvegea]] - [[Aldeholtpea]] - ''Provinsjale Wei Nijeholtpea'' - [[Aldeberkeap]] - [[Nijeberkeap]] - [[Makkingea]] - [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] == Strjitten == Binnenwei, Haadwei, Stellingenwei, Tsjerkedreef, Tsjerkewei, Vriesburgerwei. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nijeholtpade|Nijeholtpea}} }} {{Koördinaten|52_54_45_N_6_4_42_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 55' NB, 6° 5' EL}} {{Weststellingwerf}} [[Kategory:Nijeholtpea| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]] hojlv8m27bbjqridcokhe5xadkunz32 0 6836 1239713 1181895 2026-09-01T21:14:47Z Burjkh 57637 1239713 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 Elslo, Haadwei 19.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Elsloo flag.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Elslo}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 17,73 km², wêrfan: <br> - lân: 17,61 km² <br> - wetter: 0,13 km² | befolkingstichtens = 39 ynw./km² | stêdekloft | hichte = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Ooststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_56_28_N_6_14_24_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 56' N 6° 14' E}} | webside = [https://elsloo-fr.nl/ elsloo-fr.nl] | ôfbylding2 = Map NL Eaststellingwerf Elslo.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje Elslo (grien) yn 'e gemeente Eaststellingwerf'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 56 | lat_sec = 28 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 14 | lon_sec = 24 | lon_dir = E }} '''Elslo''' is in doarp noardwest fan it [[Drintsk-Fryske Wâld]] yn de gemeente [[Eaststellingwerf]]. Under Elslo falle ek de buorskippen [[Tronde]], [[De Monden]], [[De Riete]], [[Súdhoarne]] en [[Kanada (Elslo)|Kanada]]. Elslo hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Elslo}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Elslo ûntliend syn namme oan de natuerlike omjouwing. ''Loo'' betsjut bosk, in elzebosk dus. It doarp ûntstie yn de [[11e iuw]] as in agrarysk streekdoarp oan twa parallel rinnende weikes. Oan de eastlike wei waarden de measten pleatsen boud. De Bûtenwei wie de oarspronklike ferbiningswei mei oare plakken. Dat feroare yn 1868, doe't de eastlike wei it trochgeande ferfier ferwurke.<ref>T.H. Oosterwijk: Geschiedenis van de Ooststellingwerfse dorpen</ref> [[Ofbyld:2023 Elslo, tsjerke en klokkestoel.jpg|thumb|left|''Tsjerke en klokkestoel'']] Elslo hie wis al in tsjerke yn 1300, mar mooglik sels noch ien of twa iuwen earder. Faaks waard dy tsjerke stifte fanút [[Diever]], dêr't al om it jier 900 hinne in tsjerke stie. De [[Beskermhillige|patroanhillige]] wie oarspronklik [[Katarina fan Aleksandrje|Sint-Katarina]].<ref>[https://corpusroemeling.nl/data.html Corpus Roemeling]</ref> Yn 1913 krige Elslo in nij tsjerkegebou, dat in âlder gebou út 1632 ferfong. Dy âlde tsjerke stie op it plak fan it tsjerkhôf. Njonken de tsjerke stiet in yn 1987 restaurearre [[klokkestoel]]. Mooglik hat eastlik fan Elslo it kleaster 'Lux Mundi' (Ljocht fan 'e Wrâld) stien. Fan dat yn 'e 16e iuw ferneatige kleaster is lykwols nea wat fûn. mar op âlde kaarten waard dat kleaster wol neamd. By opgravings binne wol spoaren fan in pleats mei in ringgrêft fûn en der hawwe yn 'e opkriten fan it neamde kleaster ferskillende pleatsen stien. De yn 1891 as sânpaad oanleine Kleasterwei waard yn 1931 ferhurde en ferwiist dat kleaster. Op 16 maaie 1914 waard de tramline Easterwâlde-Stienwyk iepene, dy't by de Bûtenwei lâns ried. De tramline waard yn 1965 opheft. [[Ofbyld:2023 Elslo, monumint ta neitins fan de finzenen yn it wurkkamp De Landweer.jpg|thumb|left|''Monumint ta neitins fan de finzenen fan it wurkkamp De Landweer'']] Noch foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard der oan de Kleasterwei in kamp boud foar arbeiders, dy't dêr yn it ramt fan 'e [[wurkferskaffing]] wurkje moasten. De [[Nasjonaalsosjalisme|nazy's]] brûkten dat kamp yn 1942 om dêr [[joaden]] oan it wurk te setten. Yn 'e nacht fan 2 op 3 oktober 1942 waarden de joadske manlju út it kamp helle en oer [[Kamp Westerbork|Westerbork]] nei de ferneatigingskampen [[Auschwitz]] en [[Sobibor]] deportearre. Fan it kamp is fierder neat mear oerbleaun, mooglik waard it fuort nei de oarloch ôfbrutsen. It bosk dat troch de joaden yn 1942 plante is bestiet noch wol en wurdt lokaal de joadebosk neamd.<ref>[https://joodsewerkkampen.nl/overzicht-joodse-werkkampen/de-landweer Joodse Werkkampen, oproppen 22 juny 2023]</ref> Ta neitins oan de joadske finzenen stiet sûnt 2003 in monumint.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2176/elsloo-de-landweer Oarlochsmonuminten, oproppen 22 juny 2023]</ref> Op it Súd stie oant 1941 in achtkante [[nôtmûne]]. By in swiere stoarm ferlear dy mûne yn 1941 it wjukkekrús. Fuort nei de oarloch waard de rest fan de mûne ôfbrutsen. == Mienskip == It [https://elsloo-fr.nl/dorpshuis-t-anker/ doarpshûs 't Anker] is in ûnderdiel fan it lokale kafee. De feriening [https://elsloo-fr.nl/plaatselijk-belang-elsloo-en-tronde/ Pleastlik Belang Elslo-Tronde] is op 30 desimber 1911 stifte en set him yn foar it behâld en de ferbettering fan 'e leefberens fan Elslo. It doarpsblêd hjit '' 't Else Blattien''. Foar de organisaasje fan aktiviteiten is der in [https://www.facebook.com/profile.php?id=100063698501176 feestkommisje]. [[Ofbyld:2023 Elslo, pleatske Haadwei 54a (healwei 19e iuw).jpg|thumb|260px|''Pleatske oan 'e Haadwei (healwei de 19e iuw)'']] === Tsjerke === {{Apart|Doarpstsjerke (Elslo)}} * [http://www.frieslandsend.nl/ PKN-gemeente 'Frieslands End' (Makkingea-Elslo-Boyl)] === Skoalle === [[Ofbyld:2023 Elslo, Master Dykstraskoalle.jpg|thumb|260px|''Master Dykstraskoalle'']] * [https://mrkjdijkstraschool.nl/ iepenbiere basisskoalle Master K.J. Dijkstra] === Ferienings/Stiftings === * Aldereinsoas * [https://www.vesuviusclubelsloo.com/ Aldjiersferiening Vesuvius Klub Elslo] * [http://www.ijsclubdeoefening.nl/ Iisklub De Oefening] * [https://www.elser-smart.nl/ Jankfoddekoar Elser Smart] * [https://www.facebook.com/voetbalvereniging.trinitas.9/ Fuotbalferiening Trinitas] * [https://www.concordia-elsloo.nl/ Muzykferienning Concordia] * [https://www.svodiselsloo.nl/ Sportferiening ODIS] (kuorbal, gymnastyk, tennis) * [https://elsloo-fr.nl/stichting-historisch-archief-elsloo/ Stifting Histoarysk Argyf Elslo] * Stifting Het Karkehuus * Toanielferiening Elslo ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://elsloo-fr.nl/verenigingen/ hiemside fan it doarp])</small>'' === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2009 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 239 || 688 || 694 || 658 || 592 || 576 || 460 || 652 || 563 || 650 |} (''<small>Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2009: Gemeente Eaststellingwerf - Gemeentegids 2009-2010; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/elsloo-ooststellingwerf/ Alle Cijfers]</small>'') [[Ofbyld:2023 Elslo, Kleasterwei.jpg|thumb|260px|''Kleasterwei'']] === Eveneminten === * [https://www.vesuviusclubelsloo.com/paasvuur2023 Peaskefjoer] === Bustsjinst === De busline troch Elslo wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. De folgjende line rydt troch Elslo: * '''Line 18 Stienwyk - Easterwâlde fia Noardwâlde:''' [[Stienwyk]] - [[Eesveen]] - [[Nijensleek]] - [[Frederiksoard]] - [[Wilhelminaoard]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] - [[Easterstreek]] - [[Boyl]] - ''Molkfabryk'' - ''Bûtenwei'' - ''Skoalle'' - ''Trijesprong'' - ''Tronde'' - [[Makkingea]] - [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] == Keunstwurken == Yn 2012 joech de Vesuvius Klub it doarp it brûzen keunstwurk Door en Voor, dat troch de ynwenner Jacky Japink († 2013) makke waard. By de skoalle stiet 't Lamke út fan Klaas van Dijk. == Gea == [[Ofbyld:2023 Elslo, tsjasker Vesuvius by de Stobbedobbe.jpg|thumb|260px|''Tsjasker Vesuvius by de Stobbedobbe'']] Yn de omkriten lizzen de [[Keale Dunen]] en natuergebieten de [[Stobbedobbe]] en de [[Skieppedobbe]]. By de Stobbedobbe stiet de [[tsjasker]] [[Vesuvius (mole)|Vesuvius]]. == Strjitten == * Sjoch: [[Strjitten yn Elslo]] == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Elsloo, Friesland|Elslo}} }} {{Koördinaten|52_56_34_N_6_14_15_E_type:city_scale:29000_region:NL|52° 57' NB, 6° 14' EL}} {{Eaststellingwerf}} [[Kategory:Elslo| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Eaststellingwerf]] sh4am1owkhkbk7ea89nspo0vjg5coi5 1 9145 1239721 1239669 2026-09-02T00:01:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Kaartsje */ Antwurd 1239721 wikitext text/x-wiki == Begjin == Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] == Kaartsje == @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. "Eastnederlânsk" is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. :Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma & Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. ::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. ::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret. ::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. ::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST) :::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze "yn prinsipe beslikke". Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. :::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. :::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme "Nedersaksysk" in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. "Eastnederlânsk" hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme "Nedersaksysk" betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term "Nedersaksysk" nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. :::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei "op de man spyljen" te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST) :::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. :::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand. :::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it "Nedersaksysk" neamd wurde moat, dan soe "Limboarchsk" hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se "Súdnederfrankysk" neamd) neamd wurde kinne. En de term "Nederlânsk" soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no "Midnederlânsk" neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei "Nedersaksysk" neame, soe Midnederdútsk wêze kinne. ::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST) :::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is. :::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen. :::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen. :::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST) ::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat "Eastnederfrankysk" de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat "Dytsk" ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term "Nedersaksysk" in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term "Eastnederlânsk" yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is. ::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: "''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''" Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. ::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: "''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''" It giet net om "lytse groepen" of "lytse minderheden", mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. ::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST) :::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje. :::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: "Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018)." Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. :::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST) ::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne. ::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST) :::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp "Eastnederlânsk" slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk. :::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST) ::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich. ::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring. ::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze. ::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST) :::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST) ::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST) :::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer "Nedersaksysk" beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk. :::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST) ::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST) :::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde. :::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. :::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST) ::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.<br>'''Leginda:'''<br /> {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]] ::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei "in pear boeren yn Noard-Hollân" komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. ::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne: ::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen; ::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt; ::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie; ::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre. ::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien. ::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid "Hollânsk-Seelânsk" praat waard wol my ek net oan. De namme "Eastnederlânsk" foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST) :Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST) ::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST) :::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST) == Doel fan kaartsje == Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST) :Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST) lllm707wk2xzup5qe1cp1rtjcmwwpnf 1239731 1239721 2026-09-02T03:43:42Z Kneppelfreed 2013 /* Kaartsje */ Antwurd 1239731 wikitext text/x-wiki == Begjin == Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] == Kaartsje == @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. "Eastnederlânsk" is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. :Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma & Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. ::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. ::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret. ::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. ::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST) :::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze "yn prinsipe beslikke". Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. :::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. :::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme "Nedersaksysk" in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. "Eastnederlânsk" hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme "Nedersaksysk" betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term "Nedersaksysk" nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. :::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei "op de man spyljen" te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST) :::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. :::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand. :::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it "Nedersaksysk" neamd wurde moat, dan soe "Limboarchsk" hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se "Súdnederfrankysk" neamd) neamd wurde kinne. En de term "Nederlânsk" soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no "Midnederlânsk" neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei "Nedersaksysk" neame, soe Midnederdútsk wêze kinne. ::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST) :::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is. :::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen. :::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen. :::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST) ::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat "Eastnederfrankysk" de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat "Dytsk" ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term "Nedersaksysk" in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term "Eastnederlânsk" yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is. ::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: "''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''" Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. ::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: "''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''" It giet net om "lytse groepen" of "lytse minderheden", mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. ::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST) :::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje. :::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: "Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018)." Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. :::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST) ::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne. ::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST) :::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp "Eastnederlânsk" slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk. :::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST) ::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich. ::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring. ::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze. ::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST) :::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST) ::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST) :::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer "Nedersaksysk" beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk. :::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST) ::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST) :::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde. :::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. :::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST) ::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.<br>'''Leginda:'''<br /> {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]] ::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei "in pear boeren yn Noard-Hollân" komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. ::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne: ::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen; ::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt; ::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie; ::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre. ::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien. ::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid "Hollânsk-Seelânsk" praat waard wol my ek net oan. De namme "Eastnederlânsk" foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST) :Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST) ::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST) :::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST) == Doel fan kaartsje == Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST) :Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST) fx6q1knn28jfodl3c9u1wn8u22xv3p0 1239757 1239731 2026-09-02T10:13:59Z Mysha 254 /* Doel fan kaartsje */ Men moat fier smite eart it better wurdt. 1239757 wikitext text/x-wiki == Begjin == Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] == Kaartsje == @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. "Eastnederlânsk" is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. :Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma & Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. ::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. ::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret. ::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. ::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST) :::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze "yn prinsipe beslikke". Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. :::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. :::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme "Nedersaksysk" in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. "Eastnederlânsk" hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme "Nedersaksysk" betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term "Nedersaksysk" nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. :::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei "op de man spyljen" te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST) :::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. :::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand. :::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it "Nedersaksysk" neamd wurde moat, dan soe "Limboarchsk" hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se "Súdnederfrankysk" neamd) neamd wurde kinne. En de term "Nederlânsk" soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no "Midnederlânsk" neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei "Nedersaksysk" neame, soe Midnederdútsk wêze kinne. ::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST) :::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is. :::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen. :::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen. :::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST) ::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat "Eastnederfrankysk" de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat "Dytsk" ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term "Nedersaksysk" in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term "Eastnederlânsk" yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is. ::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: "''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''" Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. ::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: "''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''" It giet net om "lytse groepen" of "lytse minderheden", mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. ::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST) :::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje. :::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: "Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018)." Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. :::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST) ::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne. ::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST) :::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp "Eastnederlânsk" slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk. :::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST) ::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich. ::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring. ::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze. ::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST) :::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST) ::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST) :::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer "Nedersaksysk" beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk. :::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST) ::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST) :::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde. :::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. :::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST) ::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.<br>'''Leginda:'''<br /> {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]] ::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei "in pear boeren yn Noard-Hollân" komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. ::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne: ::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen; ::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt; ::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie; ::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre. ::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien. ::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid "Hollânsk-Seelânsk" praat waard wol my ek net oan. De namme "Eastnederlânsk" foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST) :Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST) ::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST) :::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST) == Doel fan kaartsje == Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST) :Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST) :: Ja, hear: Sa fier ik wit wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) pi5ydd62xn2noeewnftsf8w7mdsade5 1239758 1239757 2026-09-02T10:25:17Z Mysha 254 /* Doel fan kaartsje */ , 1239758 wikitext text/x-wiki == Begjin == Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] == Kaartsje == @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. "Eastnederlânsk" is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. :Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma & Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. ::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. ::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret. ::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. ::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST) :::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze "yn prinsipe beslikke". Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. :::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. :::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme "Nedersaksysk" in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. "Eastnederlânsk" hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme "Nedersaksysk" betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term "Nedersaksysk" nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. :::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei "op de man spyljen" te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST) :::::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. :::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand. :::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST) ::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it "Nedersaksysk" neamd wurde moat, dan soe "Limboarchsk" hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se "Súdnederfrankysk" neamd) neamd wurde kinne. En de term "Nederlânsk" soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no "Midnederlânsk" neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei "Nedersaksysk" neame, soe Midnederdútsk wêze kinne. ::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST) :::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is. :::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen. :::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen. :::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST) ::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat "Eastnederfrankysk" de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat "Dytsk" ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term "Nedersaksysk" in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term "Eastnederlânsk" yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is. ::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: "''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''" Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. ::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: "''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''" It giet net om "lytse groepen" of "lytse minderheden", mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. ::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST) :::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje. :::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: "Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018)." Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. :::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST) ::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne. ::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST) :::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp "Eastnederlânsk" slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk. :::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST) ::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich. ::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring. ::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze. ::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST) :::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST) ::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST) :::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer "Nedersaksysk" beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk. :::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST) ::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST) :::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde. :::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. :::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST) ::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.<br>'''Leginda:'''<br /> {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]] ::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei "in pear boeren yn Noard-Hollân" komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. ::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne: ::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen; ::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt; ::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie; ::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre. ::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien. ::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST) :{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid "Hollânsk-Seelânsk" praat waard wol my ek net oan. De namme "Eastnederlânsk" foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST) :Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST) ::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST) :::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST) ::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST) == Doel fan kaartsje == Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST) :Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST) :: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 72qyv9eanvo9wdlo7xngy9j7goigztl 0 16735 1239732 1221765 2026-09-02T03:54:33Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239732 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Wynskoat <br> <small>''Winschoten''</small><br><small>''Winschoot''</small> | ôfbylding = Winschoten_Burgemeester_Schönfeldplein.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Burgemeester Schönfeldplein'' | wapen = [[Ofbyld:Flag of Winschoten.svg|125px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Winschoten wapen.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Wynskoat}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 22,24 km² | befolkingstichtens = 798 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|7}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|367}} <br> [[Steatsline B]] | postkoade = 9670 - 9675 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_8_0_N_7_2_0_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 8' N 7° 2' E}} | webside = [https://www.winschoten24.nl/ Side Wynskoat] | ôfbylding2 = Rathaus Winschoten.jpg | ôfbyldingstekst2 = It âlde stedhûs | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 53 | lat_min = 8 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 2 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Winschoten-plaats-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Kaart fan Wynskoat | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} [[Ofbyld:Winschoten, molen Edens.JPG|thumb|''Mûne Edens yn Wynskoat'']] [[Ofbyld:Dommersen Winschoten 1889.jpg|thumb|''Strjitte yn Wynskoat'' (Pieter Cornelis Dommersen, 1889)]] [[Ofbyld:Evangelisch-Lutherse kerk in Winschoten 1836 - 1.jpg|thumb|Evangelysk-Lutherske tsjerke]] [[Ofbyld:Voormalige synagoge in Winschoten 1854.jpg|thumb|Synagoge út 1854]] [[Ofbyld:535Winschoten Herformde Kerk.jpg|thumb|Marktpleintsjerke]] '''Wynskoat'''<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:yrf4onzfTaAJ:https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198101_01/_naa002198101_01_0015.php+&cd=7&hl=nl&ct=clnk&gl=nl Jelle Hendriks Brouwer, artikel yn ''It Heitelân'', 1937, oanhelle yn H.T.J. Miedema, ''Naamkunde'', 1981]</ref> ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Winschoten''; [[Grinslânsk]]: ''Wìnschoot'') is in eardere gemeente en in stêd yn de gemeente [[Oldambt (gemeente)|Oldambt]]. Wynskoat is de nei [[Grins (stêd)|Grins]] en [[Appingedam]] de tredde stêd fan de provinsje [[Grinslân]]. It leit yn it easten fan de provinsje. De bynammen fan Wynskoat binne ''Sodom'' en fanwegen de trije mûnen [[Berg (Wynskoat)|Berg]], [[Dijkstra (Wynskoat)|Dijkstra]] en [[Edens (Wynskoat)|Edens]] ''Mûnestêd''. Fan oarsprong wie it in wichtich [[Fryslân (wengebiet)|Fryske]] delsetting, mar it hat syn posysje yn de [[midsiuwen]] ferlern. Yn dy tiid wie [[Midwolda]] it wichtichste plak yn it [[Aldamt (regio)|Aldamt]]. Yn de jierren '60 fan [[18e iuw]] hat Wynskoat syn hege posysje wer krigen en hat dit oant hjoed-de-dei behâlden, troch ûnder oare it grutste winkelsintrum fan east Grinslân. Mei {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Wynskoat}} ynwenners is Wynskoat de fyfde stêd fan Grinslân. Wynskoat leit oan de Nije Mar [[Aldamtmar]], dêr't it projekt [[Blauwestêd]] him ûntjaan moat. == Eardere gemeente == Wynskoat hie 18.298 ynwenners (nov. 2009), boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]) en in oerflak fan 22,24 km² (wêrfan 0,58 km² wetter). De gemeenten Wynskoat, [[Scheemda]] en [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]] waarden op [[1 jannewaris]] [[2010]] gearfoege ta de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]. De befolking fan de trije gemeenten hat yn in referindum har foarkar foar dy namme útsprutsen. == Namme == De namme fan de stêd waard foar it earst brûkt yn [[1391]]. Lettere foarmen wiene: ''Wynschote(n)'', ''Wynschotten'', ''Wynschoeten'' en ''Winschote(n)''. It efterheaksel "-schote" komt fan it [[Aldfrysk]] ''skat'', dat "heger lizzend lân" betsjut en is tekenjend foar delsettings dy't heger lizze yn feangebieten. It foarheaksel "Win(s)e-" yn in palknamme is nei alle gedachten ôflaat fan de [[Germaansk]]e woartel ''winithi-'', dat soksawat as "greidelân, healân" betsjut. == Skiednis == === Midsiuwen === Wynskoat ûntstie nei alle gedachten op de heechste punt fan in âlde [[balstienliem]]rêch al foar de [[Alfde iuw|alfde]] of [[tolfde iuw]]. De bakstiennen [[Sint-Fitustsjerke (Wynskoat)|Sint-Fitustsjerke]] oan de ''Marktplein'' komt fan om [[1275]] hinne, mar der koe al earder in tsjerke stien hawwe. De [[Abdij fan Corvey]] hie de fâdij oer de tsjerke fan Wynskoat. Yn de alfde en tolfde iuw ûntstiene twa doarpen op de râne fan in feangebiet, fan dêr it feangebiet oanmakke waard. Dy doarpen leine yn in bôge om de doarpskearn hinne: Boppebuorren en Sint-Fitusholt of Suderfean. Sint-Fitusholt hie ynearsten in eigen tsjerke. Yn [[1543]] waard dy tsjerke ôfbrutsen. Boppebuorren foel ûnder de parochy fan de tsjerke oan de ''Marktplein''. Fan it Suderfean ôf waard it heechfean oanmakke by [[Oude Pekela]]. Yn [[1514]] kocht de stêd [[Emden]] [[Turf (brânstof)|turf]] út it [[Aldamt (regio)|Aldamt]]. Wynskoat hearde yn de [[Midsiuwen]] ta de [[Fryske Goaen|Fryske goa]] [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]], mar foel mei [[Westerlee]], [[Hilligerlee]], [[Beerta]], [[Ulsda]], [[Blijham]] en [[Bellingwolde]] ta it [[bisdom Osnabrück]], dêr't ek [[Westerwâlde]] by hearde, ta tsjinstelling fan de rêst fan Reiderlân, dy't ta it [[bisdom Múnster]] hearde. Wynskoat wie tagelyk ek it haadplak fan it rjochtsdistrikt yn it Reiderlân, dat it Ulsder Fyfdediel neamd waard. Om't de Abdij fan Corvey fier fuort wie, liet dy de rjochten dy't it hie yn Wynskoat en Westerwâlde fan de [[fjirtjinde iuw]] ôf waarnimme troch de [[haadling]]efamylje [[Addinga]] fan [[Wedde]], dy syn foarâlden út it Reiderlân kamen. Yn [[1474]] bewiisde dy famylje dat se de rjochten op de ''voghedye to Wynschot als des Stifts Corvey olde erve'' al mear as hûndert jier yn hannen hawwe. De Addinga's makken lykwols misbrûk fan harren posysje en krigen in skeel mei de pleatslike befolking. Yn de tiid fan de strideraasjes tusken [[Skieringers]] en [[Fetkeapers]] wist de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] yn [[1435]] njonken it Aldamt ek in part fan it Reiderlân om Wynskoat hinne te bemachtigjen. Yn [[1475]] waard Egge Addinga troch syn ûnderdienen ophongen. Trije jier letter waard syn soan Hayo troch Grins ferjage. By [[Winschoterhogebrug]] waard de [[Pekelboarch]] boud, dêr't in kastlein mei inkelde soldaten ynlutsen. De Addinga's lieten harren lienguod fan Corvey yn [[1486]] nei oan de stêd Grins. Doe't it gewest yn hannenkaam fan greve [[Edzard I |Edzard I]] fan [[East-Fryslân]], dy't besibbe oan de Addinga's wie, namen se harren besittings yn [[1506]] wer werom. It Aldamt, dêr't Wynskoat fan doe ôf rekkene waard, kaam al gau ûnder it bewâld fan [[Karel fan Gelre]], dy't de Addinga's ferjeie liet. [[Karel V]] joech op syn bart yn [[1536]] Westerwâlde yn lien oan syn [[steedhâlder]] [[Georg Schenk fan Toutenburch]]. Wynskoat bleau, kreksa as de rêst fan it Aldamt, ûnder it bewâld fan de stêd Grins. De Addinga's slaggen der net mear yn en krij harren rjochten op de tsjerke yn Wynskoat werom. === Nije tiid === Nei de [[Slach by Hilligerlee]] yn [[1568]] oant 1580 waard it rêstiger yn Wynskoat. Yn [[1580]] rûn steedhâlder [[George fan Lalaing, greve fan Rennenberch|Rennenberch]] oer nei de [[Spanje|Spaanske]] kant en oant [[1594]] fûnen der ferskate strideraasjes plak yn en om Wynskoat hinne. Yn [[1593]] ferovere greve [[Willem Loadewyk fan Nassau]] it plak op de Spanjerts, dy't it itselde jier wer werom pakten. Yn [[1594]] kaam it gânse gewest Stêd en Ommelannen yn [[Steatske partij|Steatske]] hannen. Yn [[1624]] waard Wynskoat wer troch de Spanjerts ferovere en ferbaarnd. Yn [[1672]] waard Wynskoat troch troepen fan de [[Múnster]]ske biskop [[Kristoffel Bearend fan Galen]] ferovere, mar waarden letter yn dat jier wer werom slein. Yn maart [[1674]] waard Wynskoat fannijs troch de Múnstersken plondere. Ekonomysk wie Wynskoat net al tefolle fan belang. Yn [[1653]] waard it [[Wynskoaterdjip]] groeven en krige it in bettere ferbining. Yn de [[achttjinde iuw]] begûn de ekonomyske bloei en rekke in hichtepunt yn de [[njoggentjinde iuw]], nei't it plak offisjeel [[stedsrjochten]] fan kening [[Willem I fan de Nederlannen|Willem I]] krigen hat. De stêd woeks ta it wichtichste sintrum fan eastlik Grinslân. Letter namen Feandam en Stedskanaal de posysje as sintrumplakken foar in part oer, mar Wynskoat bleau de twadde winkelstêd fan de provinsje. ==== Joadske mienskip ==== Wynskoat waard yn de njoggentjinde in it begjin fan de tweintichste iuw in hannelstêd, foar in part troch de oanwêzigens fan in soad [[Joaden]]. Op in befolking fan 4.972 ynwenners hie Wynskoat yn 1859 in Joadske mienskip fan 534 persoanen (10 prosint fan de befolking, nei [[Amsterdam]] de stêd mei persintueel it heechste tal Joaden). Ek spile it oanlizzen fan it spoar nei Grins yn [[1867]] in grutte rôl. De skiednis fan Wynskoat hat in swarte side troch it ôffieren fan de Joaden yn de [[Twadde Wrâldkriich]], dy't sawat fermoarde waarden yn [[konsintraasjekamp]]en. Wynskoat waard yn [[1945]] befrijd troch Belgyske SAS, Kanadeeske en Poalske troepen. == Blauwestêd == Op 12 maaie 2004 is mei it projekt [[Blauwestêd]] tusken Wynskoat en Midwolda úteinsetten. De nije mar dy't oanlein waard, de [[Aldamtmar]], leit it nije doarp Blauwestêd. It projekt wie jierrenlang in finansjeel fiasko, mar fan 2017 ôf begûn it einlings ta bloei te kommen. Yn 2020 wiene 350 fan de oarspronklike 1480 wenten dien makke en it projekt moat no noch trochgroeie oant it maksimum fan om 1250 wenten hinne helle wurdt yn 2050. == Nijsgjirrich == [[Ofbyld:Adrillen, Winschoten (2019) 01.jpg|thumb|''Adrillen'' merke yn Wynskoat]] Om 1815 hinne waard yn Wynskoat de jierlikse Alderheljenmerke organisearre. Dy jiermerke, dat troch de pleatslike befolking ''Adrillen'' ([[Grinslânsk]]e wurdt foar Alderheljen) neamd wurdt, is eltse earste moandei fan novimber yn it sintrum fan de stêd. Op de twadde moandei fan deslde moanne wurdt de jiermerke, as ''Lutje Adrillen'' yn it lyts oerdien. Dat wie fanâlds it stuit dêr't boerefeinten en -fammen harren fertsjinsten foar it simmerhealjier krigen en in nij plak foar it winterhealjier sykje moasten. == Befolking == Oant 1980 waakste it ynwennertal fan Wynskoat oan, dêrnei naam de befolking ôf. {| class=wikitable |- ! colspan=4 | Histoaryske ûntjouwing ynwennertal |- ! Jier !! Ynwenners !! Jier !! Ynwenners |- | 1795 || 1.952 || 1920 || 12.855 |- | 1805 || 2.228 || 1930 || 13.342 |- | 1815 || 2.678 || 1947 || 15.784 |- | 1829 || 3.229 || 1960 || 16.464 |- | 1839 || 3.578 || 1971 || 17.785 |- | 1849 || 4.123 || 1980 || 21.101 |- | 1859 || 4.972 || 1990 || 19.380 |- | 1869 || 5.547 || 2000 || 18.596 |- | 1879 || 6.640 || 2004 || 18.500 |- | 1889 || 7.815 || 2006 || 18.501 |- | 1899 || 9.668 || 2008 || 18.358 |- | 1909 || 11.202 || 2010 || 18.300 |- | colspan=4 | <small>Boarne 1: [http://www.volkstellingen.nl/ www.volkstellingen.nl] (oant 1971)<br />Boane 2: CBS Statline (nei 1971; op 1 jan.) |} == Yndieling == Wynskoat bestiet út de folgjende wiken en buerten: * Sintrum * Zeeheldenbuurt * Noard (''Parkwijk'') * Súd * Udesweg Súd * Grintweg (''Kloostervallei'') * Bomenbuurt * Sint Vitusholt (''Lanengebied'') * Wynskoat-Yndustrygebiet. == Skoallen == [[Ofbyld:Rosarium Winschoten.jpg|thumb|''Rosarium yn Wynskoat, grutste fan Nederlân'']] === Basis ûnderwiis === * De Beukenlaanskoalle * De Tweemaster * De Kleine Dollard * De Waterlelie * St. Vitusskoalle * De Vossenburcht * De Maranatha * De Leilinde * Delta * de Meent === Pjutteboartersplakken === * Hermelijntje * Waterratjes * 't Beukenootje === Fuortset ûnderwiis === * Dollard College * Ubbo Emmius * Noorderpoort College == Ferfier == [[Ofbyld:Bundesautobahn 280.jpg|thumb|[[Bundesautobahn 280]] rjochting Wynskoat]] [[Ofbyld:Roundabout route sign, Winschoten (2019) 03.jpg|thumb|Rotonde by de oanslutng mei de A7]] === Autoferfier === Wynskoat leit oan de [[Rykswei 7|A7]] fan [[Grins (stêd)|Grins]] nei [[Bad Nijeskâns]] en is troch de ôfritten "Wynskoat" en "Wynskoat-West" ferbûn mei dy dyk. By Bad Nijeskâns oer de Dútske grins giet dy dyk fierder as de [[Bundesautobahn 280]] rjochting [[Lier (stêd)|Lier]] yn [[Eastfryslân]]. Oan de eastkant fan de stêd rint de [[Provinsjale wei 367|N367]] en foarmet de eastlike [[rûnwei]]. === Wetterferfier === De stêd leit oan it [[Wynskoaterdjip]] en de [[Rensel]] en is de haadfeartrûte foar skippen oant 1350 ton. Ek rint de [[Pekel A]] by Wynskoat del rjochting [[Nieuwe Statenzijl]] dêr't er yn de [[Doalert]] útmûnet. Foar rekreaasjefeart hat Wynskoat in jachthaven. === Treinferfier === Wynskoat leit sûnt 1868 oan de [[Steatsline B]] fan [[Harns (stêd)|Harns]] nei [[Nijeskâns]]. Yn 1876 kaam der oansluting op it Dútske spoarwegenet doe't de spoarline Nijeskâns nei [[Ihrhove]] iepene waard. It [[Stasjon Wynskoat]] is it stasjon fan de stêd dy't yn 1865 ree wie en dy't hjoed-de-dei noch hieltyd orizjineel is. Yn desimber 2020 waard in flugge trein fan Grins nei Wynskoat wiermakke en it is de bedoeling dat der yn de takomst ynternasjonale treinen fan Grins nei Bremen ride sille yn it ramt fan de [[Wiederline]]. It wiermeitsjen dêrfan hinget gear mei it weropbouwen fan de [[Friezebrêge]] by [[Weener]] oer de [[Iems]] hinne. == Berne yn Wynskoat == * [[Dirk Stikker]] (5 febrewaris 1897), minister en sekretaris-generaal fan de [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]] († 1979) * [[Jaap Meijer (skriuwer)|Jaap Meijer]] ([[18 novimber]] [[1912]] - [[9 july]] [[1993]]), publisearre ûnder pseudonym: [[Saul van Messel]], histoarikus en dichter, heit fan [[Ischa Meijer]] * [[Max Dendermonde]] (17 juny 1919), skriuwer († 2004) * [[Klaas Nuninga]] (7 novimber 1940), fuotballer en ''official'' * [[Koos van Dijk]] (1945), bekend manager fan û.o. [[Herman Brood]] * [[Gijs Wanders]] (13 april 1950), sjoernalist en skriuwer * [[Kim Pieters]] (5 oktober 1979), aktrise * [[Marcel Seip]] (5 april 1982), fuotballer * [[Bas Jan Ader]] (1942 - 1975), keunstner * [[Johan van Zweden]] (1896 - 1975), byldhouwer en keunstner == Musea == * N.B.M.Noardlik Bus Museum Wynskoat == Keppeling om utens == * [http://www.winschoten.nl Offisjele webside fan 'e Gemeente Oldambt] * [http://www.realsite.nl/busmuseum/ Webstee N.B.M.Noardlik Bus Museum Wynskoat] * [http://www.blauwestad.nl/ Webstee Blauwe Stêd] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{msg:GemeenteAldamt}} {{Koördinaten|53_8_0_N_7_2_0_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 8' N 7° 2' E}} {{DEFAULTSORT:Winskoat}} [[Kategory:Wynskoat| ]] [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2010]] h7wcgahec428tcq4gs01u27xglmo23l 0 18817 1239697 1226372 2026-09-01T15:01:12Z Drewes 2754 - tusken-n 1239697 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:De Jansmolen Goengahuizen 05.JPG|thumb|right|250px|De Jansmole by Goaiïngahuzen]] De '''Jansmole''', by [[Goaiïngahuzen]] yn [[Smellingerlân]], is in [[poldermole]] fan it type [[spinnekopmole|spinnekop]]. De mole is sûnt 1978 eigendom fan [[Stifting De Fryske Mole]]. It is in [[ryksmonumint]]. De mole is draairee en de lânskiplike wearde is tige grut. De oare beide moles yn Goaiïngahuzen stean westliker: [[De Modderige Bol]] op 100 meter en de mole [[Heechhiem (Goaiïngahuzen)|Heechhiem]] op in kilometer ôfstân. == Sjoch ek == * [[Mole yn Fryslân]] == Keppeling om utens == *[https://www.molendatabase.nl/nederland/molen.php?nummer=72 Moledatabank oer De Jansmole] {{Koördinaten|53_04_58_N_5_53_13_E_region:NL_type:building|53° 04' 58" NB 5° 53' 13" EL}} [[Kategory:Goaiïngahuzen]] [[Kategory:Mole yn Smellingerlân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Smellingerlân]] [[Kategory:Spinnekopmole]] [[Kategory:Poldermole]] [[Kategory:Bouwurk út de 19e iuw]] ajq5plwb9i94as1p30q1x7k5958qaqq 0 19072 1239716 1191015 2026-09-01T21:16:33Z Burjkh 57637 1239716 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks mûne | namme = Vesuvius | ôfbylding = 2023 Elslo, tsjasker Vesuvius by de Stobbedobbe.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De tsjasker yn 2023. | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Ooststellingwerf flag.svg|20px]] [[Eaststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Elsloo flag.svg|20px]] [[Elslo]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_57_25.1_N_6_13_58.2_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52°57' N 6°13' E}} | type mûne = [[tsjasker]] | funksje = [[poldermûne]] | oarspronklik gebrûk = | flecht = 5 meter | boujier = | sloopjier = | eigner = [[Stifting De Fryske Mole|St. De Fryske Mole]] | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/386197 386197] <ref>[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/5112009 Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed]</ref> | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 57 | lat_sec = 25.1 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 13 | lon_sec = 58.2 | lon_dir = E | webside = }} De '''Vesuvius''' is in [[poldermole]] en [[ryksmonumint]] east fan de [[buorskip]] [[Tronde]] yn 'e himrik fan [[Elslo]], gemeente [[Eaststellingwerf]]. == Beskriuwing == It mûntsje waard om 1900 hinne troch R.W. Dijksma út [[Giteren]] boud foar de feanterij yn 'e kontrijen. De [[tsjasker|pealtsjasker]] lei al jierren yn in pleats opslein, ear't dy tusken 1977 en 1978 troch de [[Vesuvius (âldjiersploech)|Vesuviusklub]] op it hjoeddeiske plak by de [[Stobbedobbe]] werboud waard.<ref>[https://rijksmonumenten.nl/monument/386197/vesuvius/tronde/ Ryksmonuminten, oproppen 23 juny 2026]</ref> Yn itselde jier krige de [[Stifting De Fryske Mole]] de mole yn eigendom. De Vesuvius wurdt sûnt [[1987]] brûkt foar it [[mealree|mealree yn sirkwy]] ynmeallen fan wetter yn it [[natoergebiet]]. Winterdeis wurdt de tsjasker, lykas eartiids by de measte tsjaskers wenst wie, foar in part ôfbrutsen en opslein. == Keppeling om utens == * [http://www.molendatabase.nl/nederland/molen.php?nummer=66 Molendatabank: Elsloo/Tronde, Vesuvius] * [https://www.molens.nl/ontdek-molens/alle-molens/vesuvius-stobbepoel-te-elsloo Fer. De Hollandsche Molen: Vesuvius Elsloo/Tronde] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Tjasker Vesuvius (Elsloo, Friesland)|Tsjasker Vesuvius}} }} {{Koördinaten|52_57_24.76_N_6_13_57.79_E_type:landmark_zoom:17_region:NL|52° 57' 25" NB &nbsp; 006° 13' 58" EL}} [[Kategory:Elslo]] [[Kategory:Mole yn Eaststellingwerf]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Eaststellingwerf]] [[Kategory:Poldermole]] [[Kategory:Tsjasker]] [[Kategory:Bouwurk út 1900]] itet6b1lpwcsf0jykau721r8v1ivivc 0 19414 1239700 854187 2026-09-01T15:14:18Z Drewes 2754 [[]] oars 1239700 wikitext text/x-wiki '''Jacobus Pierson Tholen''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[20 septimber]] [[1764]] - [[Frjentsjer]], [[20 septimber]] [[1824]]) waard yn [[1788]] lektor [[wiskunde]] en yn [[1797]] heechlearaar yn de wis-, [[Fêsting|fêstingboukunde]] en [[ierdrykskunde]] oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. (Teffens lei er him ta op de Grykske, Romeinske en Easterske talen.) Tholen wie ek lid fan de gemeenterie fan Frjentsjer, fan de kommisje dy't mjitten en wichten regele yn Ljouwert, en sûnt 1805 lid fan de Provinsjale Steaten. == Keppeling om utens == * [http://www.math.ru.nl/werkgroepen/gmfw/bronnen/tholen1.html Inaugurale rede fan Jacob Pierson Tholen, útjûn 1797] {{boarnen|boarnefernijing= *Brouwer, J.H., J.J. Kalma, W. Kok, en M. Wiegersma, red., Ensyklopedy fan Fryslân, (Amsterdam: Elsevier, 1958) ''Tholen, Jacobus Pierson''. * Van der Aa, Biografysk Wurdboek fan de Nederlannen, ''Jacobus Pierson Tholen'' }} {{DEFAULTSORT:Tholen, Jacobus Pierson}} [[Kategory:Frysk wiskundige]] [[Kategory:Frysk geograaf]] [[Kategory:Frysk festingboukundige]] [[Kategory:Frysk heechlearaar]] [[Kategory:Heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer]] [[Kategory:Frysk politikus]] [[Kategory:Frysk gemeenteriedslid]] [[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Frysk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Frjentsjer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1764]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1824]] 5wtn018ax0naecni33whhwet6o5jn84 0 24453 1239698 1230866 2026-09-01T15:06:03Z Drewes 2754 [[]] better 1239698 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk | berne = [[19 febrewaris]] [[1928]] | berteplak = [[Tritsum]] | stoarn = [[25 juny]] [[2017]] (89 jier) | stjerplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | etnisiteit = | berop/amt = Sjoernalist | aktyf as = Haadredakteur, kollumnist | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = Rubryk Gast op Zondag | prizen = | webside = }} '''Jacob Noordmans''' ([[Tritsum]] ([[Tsjom]]), [[19 febrewaris]] [[1928]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[25 juny]] [[2017]]) wie in [[sjoernalist]] en âld-[[haadredakteur]] fan de [[Ljouwerter Krante]] út [[Balk]]. Yn 1948 die er eineksamen oan it grifformeard gymnasium-A yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Nei syn militêre tsjinstplicht studearre er sûnt 1950 [[Ingelsk]] oan de steedlike [[Universiteit fan Amsterdam]]. Op 1 febrewaris [[1952]] waard er beneamd by de provinsje-redaksje en hie dêr as lid fan de [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke]] de rubriken Tsjerkenijs en Geastlik Libben. Op 1 jannewaris 1966 waard Noordmans beneamd as haadredakteur oan de Ljouwerter Krante neist [[Eddy Evenhuis]]. Hy folge dêrmei [[Tjitte Piebenga]] op. Hy wie ek dejinge dy't [[Rimmer Mulder]] út De Haach wei nei de redaksje fan de Ljouwerter helle. Yn [[1989]] gie er mei pinsjoen, mar hy gie noch jierren troch mei syn populêre rubryk Gast op Zondag. Jacob Noordmans waard 89 jier en waard te hôf brocht yn [[Kûbaard]] dêr't er grutbrocht waard. {{boarnen|boarnefernijing= * ''Oud-hoofdredacteur Jacob Noordmans (89) overleden'', Ljouwerter Krante 26 juny 2017. }} {{DEFAULTSORT:Noordmans, Jacob}} [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Persoan berne yn Tsjom]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1928]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2017]] 2ryi3loajbkwn2921x262x84scacssq 0 36048 1239749 1221429 2026-09-02T05:07:22Z Kneppelfreed 2013 /* Befolking */ berjocht ynwenners 1239749 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Aldamt ''Oldambt'' | ôfbyld = [[File:Dijkcoupure_Reiderwolderpolder.jpg|300px]]<br><small>Reiderwolderpolder</small> | flagge = [[File:Oldambt vlag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Oldambt wapen.svg|60px]] | lokaasje = [[File:LocatieOldambt.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Groningen.svg|border|20px]] [[Grinslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | gemeenteried = {{}} | boargemaster = | haadplak = [[Wynskoat]] | grutste plak = [[Wynskoat]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Aldamt (gemeente)}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 167 / [[km²]] | oerflak = 295,96 km² | wêrfan lân = 227,80 km² | wêrfan wetter = 68,16 km² | tal stêden = 1 | tal doarpen = 14 | ferkearsieren = [[Rykswei 7|A7]]<br> [[Spoarline]] [[Grins (stêd)|Grins]]-[[Bad Nijeskâns]] | oprjochte = [[2010]] | perioade 1 = Foar 2010 | namme perioade 1 = [[File:Flag of Reiderland.svg|20px]] [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]]<br>[[File:Flag of Scheemda.svg|20px]] [[Scheemda]]<br>[[File:Flag of Winschoten.svg|20px]] [[Wynskoat]] | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0596, 0597, 0598 | postkoades = 9670-9682, 9684-9694, 9940-9944 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [https://www.gemeente-oldambt.nl/ www.gemeente-oldambt.nl] }} It '''Aldamt''' [[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Oldambt'') is in gemeente yn it easten fan de provinsje [[Grinslân]], dy't by in gemeentlike weryndieling yn [[2010]] ûntstien is út de gearfoeging fan de gemeenten [[Scheemda]], [[Wynskoat]] en [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]]. De gemeente hie op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Aldamt (gemeente)}}&nbsp;ynwenners (boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]). It is dêrmei nei ynwennertal de sechsde gemeente fan Grinslân mei in oerflak fan ûngefear 296&nbsp;km². == Algemien == De gemeente Aldamt wurdt skaaimerke troch it stêdlike gebiet [[Wynskoat]]-[[Hilligerlee]]-[[Scheemda]] bylâns de [[Rykswei 7|A7]] mei sa'n 25.000 ynwenners, it [[Wynskoaterdjip]], de [[spoarwei]] [[Grins (stêd)|Grins]]-[[Bremen (stêd)|Bremen]], de doarpering om it projekt fan de [[Blauwestêd]] en it [[polder]]gea tsjin de [[Doalert]] oan, ek wol de "Nôtrepublyk" neamd. Fierder hat de gemeente in grinsoergong nei [[Dútslân]] by it eardere festingsplak [[Bad Nijeskâns]]. De goed 30.000 ynwenners hawwe de beskikking oer in sikehûs: Ommelanner Sikehûs Grinslân yn [[Scheemda]],de wiidweidige winkelfoarsjennings yn en om it sintrum fan Wynskoat hinne en in soad romte, fytspaden, de [[Aldamtmar]] fan 800 bunder en it kuerkompleks ''Thermen Bad Nieuweschans''. Yn de stêd Wynskoat is der ûnderrjocht oanwêzich yn de foarm fan [[basisskoalle]], [[middelber ûnderwiis]] (oant en mei gymnasium), ynternasjonaal ûnderwiis en ferskate MBU-opliedings. De gemeente Aldamt rint foarop mei de fergrizing fan de befolking yn Nederlân, om't de gemeente in krimpgemeente is. It projekt Blauwestêd moat befolking nei de gemeente oanlûke. == Skiednis == Yn jannewaris 2008 besleaten de trije gemeenten ûnder druk fan de provinsje [[Grinslân]] ta de gemeentlike weryndieling, ek om't der tusken Scheemda en Wynskoat om de keunstmjittige Aldamtmar hinne it Blauwestêd-projekt oanlein waard. Benammee de kommunistyske partijen, de [[Nije Kommunistyske Partij Nederlân]] yn Reiderlân en de [[Feriene Kommunistyske Partij]] yn Scheemda, hawwe fûl protestearre tsjin de weryndieling. Yn de riedsgearkomsten blieken se de iennige tsjinstanners. De gemeente leit yn de streken en de âlde [[Fryske Goaen|Fryske goaen]] [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] en it [[Aldamt (regio)|Aldamt]], dêr't de gemeentenamme weikomt. Troch middel fan in enkête koene de ynwenners in namme kieze, dêr't Wynskoat en Reiderlân de oare twa karren wiene. Op 20 novimber 2008 kaam Aldamt dêrby as de winnende namme út de bus. == Ekonomy == [[Ofbyld:Gem-Oldambt-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Aldamt]] De gemeente Aldamt hat yn 2019 goed 16.000 wurkplakken en is dêrmei de fjirde ekonomy yn de provinsje. Nijsgjirrich is dat yn de sektoaren soarch en oare tsjinstferliening Aldamt nei de gemeente [[Grins (gemeente)|Grins]] de measte banen hat. Wichtige sektoaren yn de gemeente binne yndustry, hannel en lânbou. De wichtichste bedriuweterreinen yn de gemeente binne yn Scheemda (Eextahaven), Wynskoat en Bad Nijeskâns. == Befolking == De gemeente Aldamt hat 15 plakken: {| class="wikitable" |- ! Wenplak !! Ynwenners <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> |- | [[Aldesyl (Aldamt)|Aldesyl]] |net bekend |- | [[Bad Nijeskâns]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Bad Nijeskâns}} |- | [[Beerta]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Beerta}} |- | [[Blauwestêd (doarp)|Blauwestêd]] || 665 |- | [[Drieborg]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Drieborg}} |- | [[Finsterwolde]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Finsterwolde}} |- | [[Hilligerlee]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Hilligerlee}} |- | [[Midwolda]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Midwolda}} |- | [[Nieuw-Beerta]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Beerta}} |- | [[Nieuw-Scheemda]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Scheemda}} |- | [[Nieuwolda]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuwolda}} |- | [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Oostwold (Aldamt)}} |- | [[Scheemda]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Scheemda}} |- | [[Westerlee]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Westerlee}} |- | [[Wynskoat]] || {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Wynskoat}} |} == Gemeenterie == {| class="wikitable" style="text-align: right;" |+Utslaggen gemeenteriedsferkiezings |- ! colspan="2" rowspan="2" style="background-color: #eee;" | Partij ! colspan="3" style="background-color: #eee;" | 2009 ! colspan="3" style="background-color: #eee;" | 2014 ! colspan="3" style="background-color: #eee;" | 2018 ! colspan="3" style="background-color: #eee;" | 2022 |- ! style="background-color: #eee;" | tal !! style="background-color: #eee;" | % !! style="background-color: #eee;" | sitten ! style="background-color: #eee;" | tal !! style="background-color: #eee;" | % !! style="background-color: #eee;" | sitten ! style="background-color: #eee;" | tal !! style="background-color: #eee;" | % !! style="background-color: #eee;" | sitten ! style="background-color: #eee;" | tal !! style="background-color: #eee;" | % !! style="background-color: #eee;" | sitten |- | [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]] | || 3.155 || 23,5% || 7 | 2.320 || 13,4% || 4 | 2.269 || 14,5% || 4 | 2.144 || 14,7% || 4 |- | [[Gemeentebelangen Oldambt]] | || - || - || - | - || - || - | 1.615 || 10,3% || 3 | 1,969 || 13,5% || 4 |- | [[Partij voor het Noorden|PvhN]] | || 453 || 3,4% || 1 | 1700 || 9,8% || 3 | 1.505 || 9,7% || 3 | 1.532 || 10,5% || 3 |- | [[Feriene Kommunistyske Partij|VCP]] | || 1.138 || 8,5% || 2 | 2.757 || 16,0% || 4 | 1.843 || 11,8% || 3 | 1.429 || 9,8% || 3 |- | [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] | || 1.605 || 12,0% || 3 | 1.576 || 9,1% || 2 | 1.997 || 12,8% || 3 | 1.415 || 9,7% || 2 |- | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] | || 1.350 || 10,1% || 3 | 3.213 || 18,6% || 5 | 2.008 || 12,9% || 4 | 1.342 || 9,2% || 2 |- | [[Christen-Democratisch Appèl|CDA]] | || 2.142 || 16,0% || 4 | 1.966 || 11,4% || 3 | 1.280 || 8,2% || 2 | 992 || 6,8% || 2 |- | [[Partij foar de Frijheid|PVV]] | || - || - || - | - || - || - | - || - || - | 860 || 5,9% || 1 |- | [[Democraten 66|D66]] | || 1.060 || 7,9% || 2 | 1.372 || 7,9% || 2 | 972 || 6,3% || 1 | 817 || 5,6% || 1 |- | [[ChristenUnie]] | || 676 || 5,0% || 1 | 910 || 5,3% || 1 | 967 || 6,2% || 1 | 729 || 5,0% || 1 |- | [[GrienLinks]] | || 1.134 || 8,5% || 2 | 486 || 2,8% || 0 | - || - || - | 627 || 4,3% || 1 |- | [[Oldambt Aktief]] | || 395 || 2,9% || 0 | 905 || 5,2% || 1 | 658 || 4,2% || 1 | 496 || 3,4% || 1 |- | [[Belang fan Nederlân|BVNL]] | || || || | || || | || || | 160 || 1,1% || 0 |- | Groep HOP | || || || | 73 || 0,4% || 0 | - || 0,4% || 0 | - || - || - |- | [[Nije Kommunistyske Partij-NCPN]] | || 310 || 2,3% || 0 | || || | - || - || - | - || - || - |- | colspan="2" |''Opkomst''||13.418||42,3%||''25''||17.278|| ||''25''||15.923||50,2%||''25''||14. 591||46,0%||''25'' |} == Sjoch ek == * [[Aldamt (regio)]] {{msg:GemeenteAldamt}} {{msg:GemeentenGrinslân}} [[Kategory:Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2010]] kdv8ate4qjjknyf3sxh0zqa5b4w9o0e 0 36479 1239738 1151141 2026-09-02T04:09:15Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239738 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Midwolda | ôfbylding = Midwolda - Menterneweg 5 - close-up.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Aldamtster pleats oan 'e Menterneweg | wapen = &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Midwolda wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Midwolda}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 4,37 km² <br> wêrfan lân: 4,14 km² <br> wêrfan wetter: 0,23 km² | befolkingstichtens = 470 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_11_34_N_7_0_58_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 11' N 7° 0' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 11 | lat_sec = 34 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 0 | lon_sec = 58 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_03_Midwolda_-_Buurt_00_Midwolda.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje fan Midwolda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Midwolda''' is in [[doarp]] in de [[Nederlân]]ske [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn [[Grinslân]]. Midwolda hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Midwolda}} ynwenners. Oant [[1990]] wie Midwolda in selsstannige gemeente, mar dêrnei waard Midwolda part fan de gemeente [[Scheemda]]. Yn 2010 waard it nei in gemeentlike weryndieling part fan de nije gemeente it Aldamt. Yn it âlde gemeentehûs sit sûnt 2005 in Ingelsk teehûs. Fierder is it doarp bekend om it lânguod [[Ennemaboarch]] en de reedridersbaan, dêr't yn strange winters [[maraton]]s op natoeriis ferriden wurde. Besuden it doarp leit it [[Blauwestêd (projekt)|Blauwestêd-projekt]], in gebiet dat mei opsetsin ûnder wetter set is en dêr't in nije wenmienskip mei 1500 wenten komme moat. Dit plan soe yn 2016 klear west hawwe moatte, mar de ferkeap fan huzen (huzebou) heakket frijwat. Guonts binne anno 2010 fan betinken dat it projekt mislearre is. == Tsjerke == {{apart|Herfoarme tsjerke (Midwolda)}} It doarp hat in tsjerke út 1738 mei in ferneamd oargel fan de Dútske oargelbouwer [[Albertus Antoni Hinsz|Hinsz]]. Op it oargel wurde geregeldwei konserten jûn. Foar 1738 stie de tsjerke fan Midwolda benoarden fan it doarp. == Trivia == De sjongster [[Imca Marina]] wenne yn Midwolda, dêr't hja as amtner fan de [[boargerlike stân]] op har [[pleats]] [[houlik]]ken slette.<ref>[https://www.dvhn.nl/groningen/Monumentale-boerderij-Imca-Marina-verkocht-voor-415.000-euro-21439690.html Dagblad van het Noorden, 20 juny 2016]</ref> De boarch wurdt bewenne troch keunstnaresse [[Maya Wildevuur]], dy't dêr ek har galery hat. == Galery == <gallery widths="200" heights="200"> Herfoarme tsjerke (Midwolda).jpg|''[[Herfoarme tsjerke (Midwolda)|Herfoarmde tsjerke]]'' Ennema borg Midwolda.JPG|''De [[Ennemaboarch]]'' Hermans Dijkstra - huis.jpg|''Boerepleats Hermans Dijkstra'' Oldambt_waterschapswapen.svg|Wapen fan it wetterskip Oldambt mei de eardere ''krústsjerke fan Midwolda'' </gallery> == Berne yn Midwolda == * [[Ton Baas]] (1946), politikus == Sjoch ek == * [[Midwolde]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Midwolda}} }} {{koördinaten|53_11_34_N_7_0_58_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 12' NB, 7° 1' OL}} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] martr6h3p269k5cpf9chva2q5317uyt 1239739 1239738 2026-09-02T04:10:53Z Kneppelfreed 2013 Grinslânske namme tafoege 1239739 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Midwolda | ôfbylding = Midwolda - Menterneweg 5 - close-up.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Aldamtster pleats oan 'e Menterneweg | wapen = &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Midwolda wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Midwolda}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 4,37 km² <br> wêrfan lân: 4,14 km² <br> wêrfan wetter: 0,23 km² | befolkingstichtens = 470 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_11_34_N_7_0_58_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 11' N 7° 0' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 11 | lat_sec = 34 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 0 | lon_sec = 58 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_03_Midwolda_-_Buurt_00_Midwolda.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje fan Midwolda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Midwolda''' ([[Grinslânsk]]: ''Midwolle'') is in [[doarp]] in de [[Nederlân]]ske [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn [[Grinslân]]. Midwolda hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Midwolda}} ynwenners. Oant [[1990]] wie Midwolda in selsstannige gemeente, mar dêrnei waard Midwolda part fan de gemeente [[Scheemda]]. Yn 2010 waard it nei in gemeentlike weryndieling part fan de nije gemeente it Aldamt. Yn it âlde gemeentehûs sit sûnt 2005 in Ingelsk teehûs. Fierder is it doarp bekend om it lânguod [[Ennemaboarch]] en de reedridersbaan, dêr't yn strange winters [[maraton]]s op natoeriis ferriden wurde. Besuden it doarp leit it [[Blauwestêd (projekt)|Blauwestêd-projekt]], in gebiet dat mei opsetsin ûnder wetter set is en dêr't in nije wenmienskip mei 1500 wenten komme moat. Dit plan soe yn 2016 klear west hawwe moatte, mar de ferkeap fan huzen (huzebou) heakket frijwat. Guonts binne anno 2010 fan betinken dat it projekt mislearre is. == Tsjerke == {{apart|Herfoarme tsjerke (Midwolda)}} It doarp hat in tsjerke út 1738 mei in ferneamd oargel fan de Dútske oargelbouwer [[Albertus Antoni Hinsz|Hinsz]]. Op it oargel wurde geregeldwei konserten jûn. Foar 1738 stie de tsjerke fan Midwolda benoarden fan it doarp. == Trivia == De sjongster [[Imca Marina]] wenne yn Midwolda, dêr't hja as amtner fan de [[boargerlike stân]] op har [[pleats]] [[houlik]]ken slette.<ref>[https://www.dvhn.nl/groningen/Monumentale-boerderij-Imca-Marina-verkocht-voor-415.000-euro-21439690.html Dagblad van het Noorden, 20 juny 2016]</ref> De boarch wurdt bewenne troch keunstnaresse [[Maya Wildevuur]], dy't dêr ek har galery hat. == Galery == <gallery widths="200" heights="200"> Herfoarme tsjerke (Midwolda).jpg|''[[Herfoarme tsjerke (Midwolda)|Herfoarmde tsjerke]]'' Ennema borg Midwolda.JPG|''De [[Ennemaboarch]]'' Hermans Dijkstra - huis.jpg|''Boerepleats Hermans Dijkstra'' Oldambt_waterschapswapen.svg|Wapen fan it wetterskip Oldambt mei de eardere ''krústsjerke fan Midwolda'' </gallery> == Berne yn Midwolda == * [[Ton Baas]] (1946), politikus == Sjoch ek == * [[Midwolde]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Midwolda}} }} {{koördinaten|53_11_34_N_7_0_58_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 12' NB, 7° 1' OL}} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] k38q7gw502zfukw2byfcin14pkoo0za 0 38179 1239733 1209761 2026-09-02T03:57:17Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239733 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Bad Nijeskâns | ôfbylding = Hoofdwacht Nieuweschans.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''De Haadwacht yn de Voorstraat (2008)'' | wapen = [[File:Nieuweschans_vlag_Vexilla_Nostra_1973.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Nieuweschans_wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Bad Nijeskâns}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 1,97 km² <br> wêrfan lân: 1,81 km² <br> wêrfan wetter: 0,16 km² | befolkingstichtens = 652 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_10_50_N_7_12_26_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 10' N 7° 12' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 10 | lat_sec = 50 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 12 | lon_sec = 26 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Bad Nijeskâns''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Bad Nieuweschans''; [[Grinslânsk]]: ''(Nij) Schaanze''; [[Dútsk]]: ''Bad Neuschanz'', yndertiid ek ''Langeakkerschans''), yn de folksmûle noch meastentiids '''Nijeskâns''' neamd<ref>[https://afuk.frl/oer-it-frysk/fryske-talen-yn-dutslan/ ''Fryske talen yn Dútslân'', op 'e webside fan 'e Afûk]</ref> en, oant maart 2009 offisjeel ''Nieuweschans'' hjitten, is in [[grins (line)|grinsplak]] en [[kueroarde]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Nederlân]]ske [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. It is de meast noardlik lizzende grinsoergong fan Nederlân. Oant 1990 foarme Nijeskâns in selsstannige gemeente. Op{{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} hie Nijeskâns {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Bad Nijeskâns}} ynwenners.<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=70904NED&D1=9&D2=12377-12380&D3=l&HD=080608-1715&HDR=T&STB=G1,G2 CBS Statline]</ref> Ut reden fan de protte histoaryske gebouwen is it doarp in [[beskerme doarpsgesicht]]. == Skiednis == Troch oerstreamings binne yn de 14e en [[16e iuw]] grutte lapen lân troch de [[Doalert]] ferswolge. Sûnt dy tiid waard úteinsetten mei it weromdriuwen fan de see, troch [[polder|ynpoldering]] en it befoarderjen fan oanslykjen. Dêrtroch waard ek it strategysk wichtige grinsgebiet útwreide. De Nije- of '''Lange-ikkerskâns''' waard oanlein yn [[1628]], yn de [[Tachtichjierrige Kriich]], doe't it plak noch oan de Doalert lei. Dy nije [[skâns]] wie in ûntwerp fan ynzjenieur [[Matthijs van Voort]] en krige de foarm fan in regelmjittige fiifhoeke mei [[bastion]]s, mei wâlen en in [[grêft]] rûnom. De skâns krige in regelmjittich strjittepatroan mei yn de midden in eksersysjeterrein. Benoarden waard in [[slûs]] oanlein om it gebiet ûnderstrûpe litte te kinnen ([[ynundaasje]]). Yn de 17e en [[18e iuw]] waard de fêsting noch fierder fersterke en útwreide. Troch ynpolderjen kaam de skâns hieltyd fierder it lân yn te lizzen en ferlear it syn betsjutting. Yn [[1815]] waard de fêsting ferlitten troch it garnizoen en yn [[1870]] waard by [[Keninklik Beslút]] bepaald dat Nijeskâns gjin fêsting mear wie. Yn [[1882]] waarden de fêstingwurken oersljochte en de grêften tichtsmiten. Nei it oanlizzen fan it spoar fêstige der it meast lânbouyndústry har yn de omkriten. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] kamen de treinen út [[Kamp Westerbork]] ûnderweis nei de [[ferneatigingskamp]]en (fral yn [[Poalen]]), oer Nijeskâns. Dêr waard it Nederlânske treinpersoniel ferfongen troch in Dútske bemanning. Yn de santiger jierren is de festing rekonstuearre en sûnt [[1974]] is de kearn fan it doarp beskerme. Yn [[1985]] waard it kueroard [[Fontana Bad Nieuweschans|Fontana]] iepene nei sâlt wetter, mei in soad oare mineralen, ûntdutsen wie op in djipte fan 630 meter. Dat kueroard luts yn 2008 sa'n 180.000 minsken, dat de gemeenterie fan [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]] gie op 12 novimber 2008 akkoard mei de nammeferoaring fan it doarp yn ''Bad Nieuweschans'', op 1 april 2009 waard it beslút goedkard troch it [[Ministearje fan Binnenlânske Saken en Keninkryksrelaasjes|Ministearje fan Ynlânske Saken]]. It taheakjen fan 'Bad' (fan it [[Aldheechdútsk]]e 'bat' foar "waarm baaie") moast mear Dútske besikers nei Fontane lûke. == Ekonomy en ferfier == Bad Nijeskâns hat de kartonfabryk fan [[Kappa Triton]] Solid Board. It fabryk ûntstie yn 1888 as de Striekartonfabryk ''De Dollard'', mar sûnt 1975 wurdt âld papier as grûnstof brûkt. It stasjon Nijeskâns leit feitlik yn [[Aldesyl (Aldamt)|Aldesyl]], in [[buorskip]] oan de oare kant fan de [[Westerwâldske Aa]]. Aldesyl wurdt no by Bad Nijeskâns rekkene. [[Hamdyk]] en [[Boneskâns]] binne buorskippen besuden Bad Nijeskâns. De [[Rykswei 7|A7]] út [[Grins (stêd)|Grins]] slút hjir oan op de Bundesautobahn 280/A280 by [[Bunde (Dútslân)|Bunde]] yn [[Dútslân]]. Yn [[2002]] waard it spoar Nijeskâns – [[Lier (stêd)|Lier]] ([[East-Fryslân]]) fannijs iepene. Bad Nijeskâns is oer it wetter te berikken fia de [[Westerwâldske Aa]] en it [[B.L. Tijdenskanaal]] dat krekt besuden it doarp yn de earstneamde mûnet. Beide kanalen wurde brûkt troch de plezierfeart. De Westerwâldske Aa ferbynt Bad Nijeskâns troch de [[Doalert]] en de [[Iems]] mei de [[Waadsee]]. == It besjen wurdich == * De Haadwacht komt út 1631 en is oan de ''Voorstraat''. Fierder binne der ek in tal monumintale wenhuzen oanwêzich. * De âlde remise is in eardere lokomotyfloads út 1876, dy't noch goed werom te kennen is. Oant 2016 wiene der it Grand Café en Kulturele Pleisterplak "De Oude Remise", in toeristysk ynformaasjepunt en in archeologysk ynformaasjepunt ûnderbrocht. * De [[Nederlânske Herfoarme Tsjerke|Nederlânsk-Herfoarme]] Garnisoenstsjerke fan Bad Nijeskâns komt út 1751 en wie ea brûkt as garnisoenstsjerke. * Alde synagoge en de Joadske begraafplak * Fêstingmuseum oan de 1e Kanonnierstraat 2. * Eardere maresjausseekazerne. Dêr binne ûnder oaren in útstallingsromte, in atelier en B&B fêstige. * Bad Nijeskâns telt 46 [[ryksmonumint]]en. <gallery> Klapbrug over de Westerwoldse Aa bij Nieuweschans.jpg|Klapbrêge oer de [[Westerwâldske Aa]] Topografie Nieuweschans 1933.jpg|Nieuwe-Schans op topografyske kaart fan 1933 Nieuweschans_kerk+hoofdwacht.jpg|Garnizoenstsjerke fan Nijeskâns (2006) Nieuweschans, zicht op Westerwoldse Aa 2007-05-20 11.26.JPG|De Westerwâldske Aa by Bad Nijeskâns (2007) The old train depot Bad Nieuweschans the Netherlands 01.jpg|De âlde remise (2012) </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Bad Nieuweschans|Bad Nijeskâns}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Kueroard]] [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn 1628]] hzi076komrf2t42tebdfjcbtrlhbsf1 0 40101 1239711 1142840 2026-09-01T20:22:55Z CommonsDelinker 353 Freiheitsstatue_NYC_full.jpg ferfongen troch [[c:File:Statue_of_Liberty_National_Monument_STLI2258.jpg|Statue_of_Liberty_National_Monument_STLI2258.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scal 1239711 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Statue of Liberty National Monument STLI2258.jpg|thumb|Frijheidsbyld]] {{Oar|it Frijheidsbyld yn New York|Frijheidsbyld (betsjuttingsside)}} It '''Frijheidsbyld''' yn is in [[stânbyld]] yn de haven fan [[New York City]]. It stânbyld wie in geskink fan [[Frankryk]], ornearre foar it feest dat holden waard foar de hûndertste jierdei fan de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring|Unôfhinklikensferklearring (1776-1876)]]. Lykwols wie de bou fan it frijheidsbyld pas yn 1886 dien. De earste stien foar de sokkel waard op 5 augustus 1884 dellein. Yn itselde jier waard it byld yn [[Parys]] as test yn elkoar set. Dêrnei folge de boatreis fan 350 ûnderdielen yn 214 kisten nei New York. Op 17 juny 1885 kamen de ûnderdielen fan it stânbyld oan yn de haven fan New York. Yn Frankryk is der in lytser byld dat makke is troch deselde artyst. It byld dat yn New York stiet is 46,05 meter heech (93 meter as de sokkel meirekkene wurdt). [[Kategory:Bouwurk yn New York (stêd)]] [[Kategory:Monumint yn New York (stêd)]] [[Kategory:Bouwurk út 1886]] [[Kategory:Keunstwurk út 1886]] pojhw79r40btpfqi47rp41s6lry084b 0 41216 1239701 1177913 2026-09-01T15:19:13Z Drewes 2754 /* Keppeling om utens */ Oar webadres 1239701 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Creissels et Viaduct de Millau.jpg|thumb|''Fiadukt fan Millau'']] [[Ofbyld:Autoroutes Nord-Sud et viaduc de Millau.JPG|thumb|''autowegen noard-súd'']] [[Ofbyld:Millau_Viaduct_construction_south.jpg|thumb|''Bou fan de brêge yn 2004'']] De '''Brêge fan Millau''' ([[Frânsk]]: ''Viaduc de Millau'') is in mearfâldige [[toaibrêge|toaikonstruksje]] oer de rivier de [[Tarn (rivier)|Tarn]], yn de gemeenten [[Millau]] en [[Creissels]] yn it departemint [[Aveyron (departemint)|Aveyron]] yn [[Frankryk]]. De [[brêge (bouwurk)|brêge]], op [[14 desimber]] [[2004]] troch doetiidsk presidint [[Jacques Chirac]] iepene, is de heechste brêge fan de wrâld: ien fan de pylders is 343 meter heech, justjes heger as de [[Eiffeltoer]]. De maksimale hichte fan it brêgedek wurdt allinnich troch de [[Royal Gorge Bridge]] (321 meter - [[Kolorado]], [[Feriene Steaten]]) oertroffen. De brêge koste 394 miljoen euro. De 2460 meter lange brêge draacht de [[autosneldyk]] [[A75 (Frankryk)|A75/E11]] (''La Méridienne''). De wei ferbynt [[Clermont-Ferrand]] yn it noarden mei [[Béziers]] en [[Montpellier]] yn it suden. Foardat de brêge der wie, moat alle ferkear fan [[Parys]] nei [[Perpignan]] troch Millau, of in omwei nimme nei it easten fia [[Lyon]], 912 of 850 km (autosneldiken A6 en A7) of nei it westen fia de [[A20 (Frankryk)|A20]] [[Toulouse]]-[[Brive]]-[[Limoges]]-[[Vierzon]], 800 km. == Skaaimerken == It fiadukt bestiet út acht oerspanningen, ûnderstipe troch sân betonnen pylders. De middelste stikken oerspanne 342 meter, de uterste oerspanningen 204 meter. De brêge leit op 270 meter boppe de rivier de [[Tarn (rivier)|Tarn]]. Der binne sân mânske brêgepylders boud, wêrfan't de heechste 343 meter de loft yn rikt. Dat is de heechste brêgepylder fan de wrâld. It brêgedek is 32 meter breed, en hat twa [[rydstripe |rydstripen]] en in [[flechtstripe]] yn beide rydrjochtings. It fiadukt is de grutste rydreaubrêge yn de wrâld, hast twa kear sa grut as de eardere Europeeske rekordhâlder, de [[Europabrücke]] yn [[Eastenryk]]. Wat brêgedekhichte oanbelanget komt it fiadukt nei de Royal Gorge Bridge yn [[Kolorado]]. === Spesifikaasjes === * Totale lingte fan it weidek: 2460 m * Oantal pylders: 7 * Hichte fan pylder 7, de koartste: 77 m * Hichte fan pylder 2, de langste: 336 m (245 m op it nivo fan it weidek) * Hichte fan pilonnen: 87 m * Oantal keabels: 154 * Tsjokkens fan it weidek: 4,20 m * Breedte fan it weidek: 32,05 m * Totaal folume fan brûkt beton: 127.000 m³ * Totaal gewicht fan stiel: 19.000 ton * Totaal gewicht fan de brêge: 290.000 ton * Maksimale wynfaasje: 220 km/o (150 km/o maksimaal ea mjitten yn Millau) * Temperatuergrinzen: -35&nbsp;°C - +45&nbsp;°C * Totale krimp- of útsetlingte: 2,2 m * Helling fan it weidek: 3% * De brêge beskriuwt (foar in part) in sirkel mei in striel fan 20 km, sa like de brêge ûneinich lang. == Keppeling om utens == * {{en}}{{fr}}[https://www.leviaducdemillau.com/accueil-viaduc-de-millau.html Offisjele webside] {{Commonscat|Viaduc de Millau}} [[Kategory:Brêge yn Frankryk]] [[Kategory:Toaibrêge]] [[Kategory:Bouwurk út 2004]] rcukp67kksu274pw445t52u79s7zyt4 0 49313 1239742 1151233 2026-09-02T04:16:20Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239742 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Nieuw-Scheemda | ôfbylding = Nieuw-Scheemda - kerk.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Tsjerke fan Nieuw-Scheemda út 1661'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Scheemda}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 21,98 km² <br> wêrfan lân: 21,64 km² <br> wêrfan wetter: 0,34 km² | befolkingstichtens = 16 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_12_34_N_6_56_34_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 12' N 6° 56' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 34 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 56 | lon_sec = 34 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_02_Noord_-_Buurt_00_Nieuw-Scheemda.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje fan Nieuw-Scheemda yn de eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Nieuw-Scheemda''', earder '''Scheemderhamrik''' ([[Grinslânsk]]: ''Scheemterhammerk'' of ''Nij-Scheemte'') is in doarp yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de provinsje [[Grinslân]]. It leit benoarden [[Scheemda]] en [[Scheemderzwaag]], yn it noarden fan de gemeente en yn it hert fan it klaai-[[Aldamt (regio)|Aldamt]]. It hat neffens gegevens fan it [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]] {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Scheemda}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}). Nieuw-Scheemda en [['t Waar]] foarmje in [[dûbeldoarp]]. == Skiednis == It hjoeddeiske Nieuw-Scheemda is ûntstien as dykdoarp nei de ynpoldering fan in diel fan de [[Doalert]] oan de ein fan de [[16e iuw|sechtjinde iuw]]. Oarspronklik waard de nije delsetting oantsjutten as Scheemderhamrik, ofwol de '[[marke (organisaasje)|mienskiplike boeregrûnen yn it bûtengebiet]] fan [[Scheemda]]'. De [[Nederlânske Herfoarme Tsjerke|herfoarmde]] [[tsjerke fan Nieuw-Scheemda]] út 1661 hat in tsjerkeoargel út 1698. It jildt as it lytste [[Arp Schnitger]]-oargel fan de wrâld en is yn 1802 troch [[Heinrich Hermann Freytag]] ferboud. It [[kerspel]] Nieuw-Scheemda hie yn de achttjinde en njoggentjindee iuw fjouwer buertgilden: it ''Westerse gilde'' (yn ''Westeind''), it ''Kerkhorner-'', ''Diepswalster'' en Waarster gilde. Ta de ''Kerkhorn'' waarden ek de buorrentsjes ''Worsthorn'' en ''Molenhorn'' rekkene, dy't tsjintwurdich ûnder [['t Waar]] falle. Yn ''Westeind'' leit it buorrentsje ''Boneschans'', nei alle gedachten in oerbliuwsel fan in militêre fersterking út de [[Tachtichjierrige Kriich]]. De fermanje út 1840 (mei in foargonger út 1705) is om 1921 hinne ôfbrutsen. De herfoarme evangelisaasjee ''Eltheto'' út 1910 waard yn 1947 sletten; it gebou waard yn 2017 sloopt. Nieuw-Scheemda lei fan 1911 ôf oan de spoorline [[Súdbroek]] - [[Delfsyl]], dêr't it doarp in stopplak mei buordoarp 't Waar hie: stopplak ''Nieuw Scheemda-'t Waar''. It stopplak waard yn 1934 sletten en letter is ek de spoarline ôfbrutsen. Nieuw-Scheemda en 't Waar hiene yn de earste helte fan de tweintichste iuw mear as 1000 ynwenners, mar it befolkingsoantal is neitiids in ein werom rûn. De Iepenbiere Basisskoalle ''Meester Sportel'' waard yn 2012 sletten, nei't de iepenbiere skoalle yn 't Waar al yn 1934 sletten waard. == Nijsgjirrich == Yn Nieuw-Scheemda stiet it ''Swieneparradies'', in besikerssintrum mei in oersjoch fan alles dat mei bargen te krijen hat. It sintrum organisearret wol eksposysjes fan de resultaten. Tichteby Nieuw-Scheemda steane trije mûnen; twa grutte [[poldermole|poldermoles]], [[De Dellen (poldermole)|De Dellen]] en de [[Westerse Molen]], en in [[Tsjasker Nieuw-Scheemda|tsjasker]]. == Berne yn Nieuw-Scheemda == * [[Jurjen Mellema]], 18 septimber 1923, eardere fraksjefoarsitter fan de [[Kristlik-Histoaryske Uny|CHU]] yn de [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]]. * [[Jakob Klok|Jaap Klok]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * [http://www.nieuw-scheemda.nl/ Nieuw Scheemda en 't Waar] * [http://www.oldambtrit.nl Oldambtrit fia Nieuw Scheemda] {{Commonscat|Nieuw-Scheemda}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] 0vwnz84i3481u5mrojrbsasas938duj 0 52849 1239699 1236792 2026-09-01T15:10:27Z Drewes 2754 1239699 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Hilda van der Meulen headshot.jpg|thumb|Hilda van der Meulen]] '''Hilda van der Meulen''' ([[Aldskoat]], [[3 jannewaris]] [[1971]]) is in [[Fryslân|Frysk]] [[fotomodel]], [[aktrise]] en [[film]]produsinte. ==Libben== Yn 1993 waard se Miss Nederlân. Har mem Elly wie sa'n tritich jier earder al as Miss Gondelfeart keazen yn [[De Knipe]]. By de Miss World ferkiezing yn [[Súd-Afrika]] rôlet Hilda yn de wrâld fan it entertainment. Nei in jier fan "Miss-ferplichtings" komt se fia [[Londen]] yn [[Los Angeles]]. Se studearret oan de ''Beverly Hills Playhouse Acting School'', dêr't in soad filmaspekten lykas [[senario]]skriuwen en ''character development''. Hja leart benammen it omsetten fan in skript yn wurkbere sênes foar de filmset. Nei tsien jier gie se werom nei it heitelân en har [[hynder]]s. As kreatyf produsint wurket se sûnttids by ''Farmhouse''. Hjir leit se kontakten tusken filmprodusinten, hynstehâlders en hynders. Hilda skreau ûnder oare mei oan de film ''[[Penny's Shadow]]''. Se is foarsitter fan de Nederlânske Bernefilmsjuery. Yn Los Angeles kaam se sûnt [[1995]] yn oanrekking mei de [[Scientology]]-tsjerke. Hja set har al jierren yn foar bewegingen dy't foar in bettere mienskip steane. Sa is se yn Nederlân in foarfjochtster fan de Nederlânske ''Citizens Commission on Human Rights''. Boppedat set se har yn foar jongeren foar [[Minskerjochten]]. Sûnt se yn 2003 by de iepening fan it ''European Office of Public Affairs en Human Rights'' oanwêzich wie en Jeropeeske parlemintsleden rûnliede mocht en dy harren reaksjes seach plus it resultaat fan de selsûntwikkelingsprogramma's, ynklusyf ''Youth for Human Rights'', is se in aktyf foarstanner. De yn 2006 troch Gerbrig Lijstra yn Snits oprjochte dochterorganisaasje "Jongeren voor Mensenrechten" hat dan ek har steun. Yn 2017 waard Hilda van der Meulen direkteur fan it Museumdoarp Allingawier dat se mei har freon in nije opset joech.<ref>[https://www.friesnieuws.nl/filmactrice-hilda-meulen-stelt-orde-op-zaken-allingawier/ ''Filmactrice Hilda van der Meulen stelt orde op zaken in Allingawier'' yn: Frysk Nijs]</ref><ref>[https://www.frieslandholland.nl/sluiting-fries-museumdorp-aldfaers-erf-dreigt-na-koerswijziging/ ''Sluiting Fries Museumdorp (Aldfaers Erf) dreigt na koerswijziging'' op frieslandholland.nl]</ref> Yn 2019 is se mei dy funksje opholden. Ein jannewaris 2018 waard se portrettearre yn it telefyzjeprogramma ''Het mooiste meisje van de klas. <ref>[https://www.libelle.nl/mensen/verwarde-reacties-mooiste-meisje-van-de-klas/ Libelle.nl] </ref> == Filmografy == == Aktrise == [[Ofbyld:Hilda vander Meulen WZ2Z2341.JPG|200px|right|]] * 2008 Shark in Venice * 2005 The Mechanik - ''Alina Cherenko'' * 2002 Liberty Stands Still - ''Emma Alderson'' * 2000 Attraction - ''Ethel'' * 2000 Bar Hopping (TV film) - ''St. Pauli Girl'' * 1999 Soccer Dog: The Movie - ''Ref's Gal'' * 1998 fl 19,99 - leafke fan de maffiabaas === Skriuwer === * 2011 [[Penny's Shadow]] (mei oaren) === Sels === * 2008 Xtasy: The Real Story - Part 2 (koarte dokumintêre) ''eks ferslaafde Janet'' {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.farmhousefilm.nl/home Farmhouse] * [http://www.kinderfilmjury.nl Bernefilmsjuery] * [https://www.cchr.nl/ Website cchr.nl] * [https://www.youthforhumanrights.org/ Human Rights] * [http://www.jvmr.nl/ Stifting Jongeren foar minskerjochten] * [[Friesland Post]] novimber 1993 ----- {{reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Meulen, Hilda van der}} [[Kategory:Frysk model]] [[Kategory:Miss Nederlân]] [[Kategory:Frysk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Frysk filmakteur]] [[Kategory:Frysk filmprodusint]] [[Kategory:Frysk minskerjochte-aktivist]] [[Kategory:Persoan berne yn Aldskoat]] [[Kategory:Persoan berne yn 1971]] r5b6r6otl4k55zkmzxoizscd1t1ulb0 0 65623 1239683 1038595 2026-09-01T12:41:40Z Drewes 2754 † 2026 1239683 wikitext text/x-wiki {{Telefyzje- of radiopersoanlikheid | ôfbylding = Tanja Koen.png | ôfbyldingstekst = Tanja Koen yn 1957 | ôfbyldingsbreedte = 225px | echte namme = Dorothea Adriana Maria Koen-Ketelaar | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[9 desimber]] [[1925]] | berteplak = [[Amsterdam]] | stoarn = [[24 augustus]] [[2026]] (100 jier) | stjerplak = | etnisiteit = | wurksum as = [[presintatrise]], [[Omropper (telefyzje)|omropper]] | medium = [[tillefyzje]] | wurksum by = [[NCRV]] | bekend fan = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Dorothea Adriana Maria Koen-Ketelaar''' ([[Amsterdam]], [[9 desimber]] [[1925]] - [[25 augustus]] [[2026]]) wie in earder [[Nederlân]]sk omropster dy't jierrenlang foar de [[NCRV]] wurke hat. Ynearsten woe se balletdûnseresse wurde, mar troch de [[Twadde Wrâldoarloch]] koe dat neat wurde. Fia har man Peter Koen kaam se ein jierren fjirtich by de radio telâne. Yn [[1951]] die se in [[screentest]] foar tillefyzje en waard hja omropster. Sy gie ûnder mear mei kollega-omroppers nei eveneminten en waard ek frege foar iepeningen en moadeshows. Nei de ein fan har omropperioade yn [[1962]] presintearre se programma's sa as ''Dier en vriend'' en ''Wie wil er mijn marmotje zien''. Letter wie hja panellid yn ''[[Zo Vader, Zo Zoon]]'' en die ek mei oan 'Springtrofee'. Tanja Koen wie lid fan de klub fan de ‘Gouden Meiden’, dy't 1985 troch kollega-omropster [[Karin Kraaykamp]] oprjochte is. Yn [[1977]] waard Koen beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]. {{DEFAULTSORT:Koen, Tanja}} [[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]] [[Kategory:NCRV-wurknimmer]] [[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]] [[Kategory:Persoan berne yn 1925]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 3g968tevz2p8b23ikt96wxa3twppzbe 1239688 1239683 2026-09-01T13:42:25Z Drewes 2754 1239688 wikitext text/x-wiki {{Telefyzje- of radiopersoanlikheid | ôfbylding = Tanja Koen.png | ôfbyldingstekst = Tanja Koen yn 1957 | ôfbyldingsbreedte = 225px | echte namme = Dorothea Adriana Maria Koen-Ketelaar | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[9 desimber]] [[1925]] | berteplak = [[Amsterdam]] | stoarn = [[24 augustus]] [[2026]] (100 jier) | stjerplak = | etnisiteit = | wurksum as = [[presintatrise]], [[Omropper (telefyzje)|omropper]] | medium = [[tillefyzje]] | wurksum by = [[NCRV]] | bekend fan = | jierren aktyf = | prizen = | webside = [https://www.imdb.com/name/nm1514949/ IMDb-profyl] }} '''Dorothea Adriana Maria Koen-Ketelaar''' ([[Amsterdam]], [[9 desimber]] [[1925]] - [[25 augustus]] [[2026]]) wie in earder [[Nederlân]]sk omropster dy't jierrenlang foar de [[NCRV]] wurke hat. Ynearsten woe se balletdûnseresse wurde, mar troch de [[Twadde Wrâldoarloch]] koe dat neat wurde. Fia har man Peter Koen kaam se ein jierren fjirtich by de radio telâne. Yn [[1951]] die se in [[screentest]] foar tillefyzje en waard se omropster. Sy gie ûnder mear mei kollega-omroppers nei eveneminten en waard ek frege foar iepeningen en moadeshows. Nei de ein fan har omropperioade yn [[1962]] presintearre se programma's sa as ''Dier en vriend'' en ''Wie wil er mijn marmotje zien''. Letter wie hja panellid yn ''[[Zo Vader, Zo Zoon]]'' en die ek mei oan 'Springtrofee'. Tanja Koen wie lid fan de klub fan de ‘Gouden Meiden’, dy't 1985 troch kollega-omropster [[Karin Kraaykamp]] oprjochte is. Yn [[1977]] waard Koen beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]. {{DEFAULTSORT:Koen, Tanja}} [[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]] [[Kategory:NCRV-wurknimmer]] [[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]] [[Kategory:Persoan berne yn 1925]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] pf8o1uixcdm7ch5zmp782ux78jk9wf9 0 69957 1239755 1233981 2026-09-02T08:34:33Z CommonsDelinker 353 Hamster.jpg ferfongen troch [[c:File:European_hamster_in_Vienna.jpg|European_hamster_in_Vienna.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Redire 1239755 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= hamster| Ofbyld= [[File:C.cricetus_Lublin1.jpg|250px]]| Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')| Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') | Skaai= [[Jeropeeske hamsters]] (''Cricetus'') | Wittenskiplike namme = Cricetus cricetus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de hamster (Cricetus cricetus).png|center|250px]] }} De '''hamster''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Cricetus cricetus'') is in [[sûchdieren|sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), dat binnen de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[hamsters]] (''Cricetinae'') it monotypyske (út ien [[soarte]] besteande) [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Jeropeeske hamsters]] (''Cricetus'') foarmet. Dit bist wurdt ek wol de '''gewoane hamster''', de '''Jeropeeske hamster''' of de '''Jeraziatyske hamster''' neamd om him te ûnderskieden fan oare [[soarte]]n hamsters. De hamster komt foar yn in grut diel fan [[East-Jeropa]] en [[Sintraal-Aazje]], mar hat yn [[Midden-Jeropa|Midden]]- en [[West-Jeropa]] in fersnipele [[areaal|fersprieding]]. Yn [[Nederlân]] komt er inkeld foar yn [[Súd-Limburch]], dêr't er bekend stiet as de ''korenwolf''. ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== Yn [[East-Jeropa]] komt de hamster foar yn in oaniensletten gebiet yn it grutste part fan [[Tsjechje]], súdeastlik [[Poalen]], súdeastlik [[Eastenryk]], noardeastlik [[Sloveenje]], noardlik [[Kroaasje]], [[Servje]] en [[Bulgarije]], hiel [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]], [[Moldaavje]], de [[Oekraïne]] (ynkl. de [[Krim]]) en [[Wyt-Ruslân]], en súdlik en sintraal [[Ruslân]]. Dit [[ferspriedingsgebiet]] strekt him oer de grinzen fan [[Jeropa]] út nei súdwestlik [[Sibearje]] en it grutste part fan [[Sintraal-Aazje]] (wêrûnder hast hiel [[Kazachstan]] útsein it súdwesten, en fierders it noardeasten fan [[Oezbekistan]], hiel [[Tadzjikistan]] en [[Kirgyzje]], it noardwesten fan [[Sinkiang-Oeigoerje]] en dielen fan [[Afganistan]] en [[Mongoalje]]). Yn [[Midden-Jeropa|Midden]]- en [[West-Jeropa]] libje isolearre populaasjes, wêrfan't de grutste in mânsk gebiet beslacht dat him útstrekt oer westlik [[Poalen]] en eastlik [[Dútslân]]. Fierders besteane der folle lytsere isolearre populaasjes yn twa kriten yn 'e Súddútske dielsteat [[Beieren]] en yn ien kontrei yn it oangrinzgjende [[Baden-Wuerttemberch]]. In oare populaasje libbet yn 'e [[Ryn]]delling fan [[Frankfurt]] oant de [[Frankryk|Frânske]] grins en besuden dêrfan yn 'e (Frânske) [[Elzas]]. De westlikste populaasje komt foar yn 'e Dútske [[Eifel]], [[Súd-Limburch]] en oanbuorjende dielen fan [[Belgje]]. [[File:Cricetus cricetus - (Lubin, Poland)-cropped.jpg|left|thumb|250px|In hamster dy't ris boppe de grûn sjocht.]] ==Uterlike skaaimerken== De hamster hat trochinoar in kop-romplingte fan 18-27 sm, mei in sturtlingte fan 2¾-7 sm en in gewicht fan 16-55 g. Dêrmei is er folle grutter as de [[goudhamster]] (''Mesocricetus auratus'') en de ûnderskate soarten [[dwerchhamsters]] (''Phodopus''), dy't wol as [[húsdier]] holden wurde, en dêr't minsken faak it earste oan tinke as hja it wurd "hamster" hearre. De (gewoane) hamster kin lykwols nea mei dy bisten betize wurde, want noch ôfsjoen fan it ferskil yn grutte hat er in tige opfallende tekening, mei in [[pels]] dy't op 'e [[rêch]] oranjebrún is, mei wite plakken op 'e [[snút]], [[wang]]en en [[hals (lichemsdiel)|hals]], in swarte [[bealch]] en wite [[poat]]en. Tusken de rêch en de bealch bestiet gjin dúdlik demarkaasjeline; ynstee giet it oranjebrún stadichoan yn it swart oer. It wyt is lykwols skerp ôftekene. Jongere bisten binne bleker fan kleur, en wat fierder eastlik oft men komt, wat mear hamsters oft in swarte rêch hawwe ynstee fan in oranjebrunenien. De [[sturt]] is koart en is nea langer as 20% fan 'e kop-romplingte. ==Biotoop== De hamster jout de foarkar oan iepen [[biotoop|biotopen]] op in [[liem]]- of [[löss]]boaiem, wêrby't de [[wetter]]stân net heger wêze mei as 80 sm ûnder de [[grûn]]. Yn sokke gebieten libbet er op [[ikker]]s en yn [[greide]]n, soms yn [[tún|tunen]] en [[berm]]s, en inkeld ek wolris yn gebouwen. It leafst hat er wat gloaiend lân of [[heuvel]]s dy't net al te steil deldrage, mar hy komt ek wol foar op flakker terrein. It liemgehalte fan 'e grûn moat teminsten 30% bedrage, oars stoarte de hoalen dy't er graaft as 't treft yn. Mar as der tefolle liem yn 'e grûn sit stagnearret de ôfwettering en rint syn hoale fol. [[File:C.cricetus_Lublin3.jpg|right|thumb|300px|In hamster dy't yn 'e yngong fan syn hoale oan it miel is.]] ==Hâlden en dragen== Hamsters binne yn haadsaak [[nachtdier]]en. Nettsjinsteande harren plotske lichemsbou binne se fluch en libben. Se geane gauris op 'e efterpoaten stean om om har hinne te gluorkjen en te harkjen. Fan [[oktober]] oant [[maart]] hâlde se in [[wintersliep]], dy't se mei ûnregelmjittige tuskenskoften ûnderbrekke om fan 'e itensfoarrie te fretten dy't se [[hjerst]]mis oanlein hawwe. Eltse hamster graaft syn eigen hoale of boarch, dy't er foar it libben bewennet en dy't geandewei de tiid útwreide wurdt ta in kompleks stelsel fan gongen en nêst- en foarrieromten. Der binne, ôfhinklik fan 'e âlderdom fan sa'n boarch, 2-10 yn-/útgongen, dy't op [[ikker]]s en yn [[greidlân]] frij ienfâldich te finen binne. Yn 'e regel bestiet sa'n yn-/útgong út in gong dy't 30-60 sm leadrjocht omleech giet en dan in bocht fan 90° makket nei it horizontale, mar soms (fral op deldragend lân) is it ek wol in skean útgroeven gong mei in modderbulte fan 10-25 sm heech en 1 m lang foar de iepening. De gongen sels binne sa'n 7 sm yn trochsneed, wylst de foarrieromten op 2-2¼ m djipte lizze. [[File:C.cricetus_Lublin4.jpg|left|thumb|250px|In hamster yn syn hoale.]] De hamster is in [[solitêr]] libjend bist, dat syn [[territoarium (biology)|territoarium]] ferdigenet tsjin soartgenoaten. Sa'n territoarium hat in oerflak fan mar 10-20 m², mar it wengebiet is folle grutter en bedraacht wol 750-1.000 m². Op 'e sneup nei fretten bliuwe hamsters it leafst sa deun mooglik yn 'e neite fan har boarch, oant op 30 m, mar neigeraden dat it fretten dêr oprekket, moatte se har der fierder ôf bejaan, en yn it neijier binne se wol op 500 m fan 'e yngong waarnommen. De [[peartiid]] set fuort nei it beëinigjen fan 'e wintersliep yn [[maart]] útein, wêrby't mantsjes de territoaria fan wyfkes ynkringe. De earste moeting ferrint ornaris hiel agressyf, en swakke mantsjes wurde troch de wyfkes dan ek sûnder moederaasje har territoarium útbonsjoerd. Mantsjes dy't oanhâlde, wurde úteinlik foar in pear dagen yn 'e boarch fan it wyfke talitten, dêr't de eigentlike [[pearing]] plakfynt. Nei in [[draachtiid]] fan 18-20 dagen smyt it wyfke dan 4-15 jongen, dy't mei 3 wiken al troch harren mem út it nêst jage wurde, en dy't nei trêdel (2½) moanne geslachtsryp binne. Jiers kin in wyfke 2-3 kear smite. [[File:Grand-Hamster.jpg|right|thumb|200px|In hamster fan deunby.]] De populaasjetichtheid leit foar de hamster op 2-10 eksimplaren de ha (yn [[Nederlân]] 2-5½ de ha), wêrby't de tichtheid it heechst is op winternôtikkers. Yn [[East-Jeropa]] binne by hamsterpleagen tichtheden fan 300-2.000 bisten de ha teld. Yn it wyld wurde hamsters trochinoar 2 jier âld, mei in maksimum fan 4 jier; yn finzenskip kinne se wol 8 jier wurde, wat in útsûnderlik lange libbensferwachting is foar in [[wrotmûseftigen|wrotmûseftige]]. Natuerlike fijannen binne fral [[ûlen]], ferskate soarten [[rôffûgels]] (yn 't bysûnder de [[reade glee]]), de [[murd]] en de [[steppemurd]]. ==Fretten== De hamster fret benammen [[plant]]aardich guod, wêrby't [[nôt]] in wichtich plak ynnimt (dêrfandinne syn [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] namme fan ''korenwolf''). Dêrnjonken litte hamsters ek [[pûlfrucht]]en, lykas [[beane]], en [[knol]]gewaaksen net stean. Fierders bestiet it menu fral út [[klaver]] en [[luzerne]], en soms frette se ek wol [[ynsekten]], [[slakken]], [[wjirms]] en [[larve]]n. Se lizze yn har hoalen winterfoarrieden fan nôt oan dy't úteinlik wol 15 kg weagje kinne. [[File:European hamster in Vienna.jpg|left|thumb|250px|In hamster eaget it hear ris oer.]] ==Status== De hamster hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", om't er yn it grutste part fan syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. Yn [[East-Jeropa]] en [[Sintraal-Aazje]] wurdt er fanwegen de skea dy't er tabringt oan [[lânbou]]gewaaksen faak as ûngedierte beskôge en ek as sadanich bestriden. Dêrnjonken wurdt der, fral yn Sintraal-Aazje en [[Ruslân]], ek wol [[jacht (op bisten)|jacht]] op him makke om syn [[pels]]. Yn 'e measte [[West-Jeropa|West]]- en [[Midden-Jeropa|Middenjeropeeske]] lannen is de hamsterstân yn 'e lêste heale iuw lykwols stadichoan efterútgien en wurdt de hamster sadwaande beskôge as in bedrige bistesoarte dy't beskerming fertsjinnet. Yn [[2011]] feroardiele it [[Jeropeesk Gerjochtshôf]] te [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]] [[Frankryk]] noch om't dat lân net genôch dien hie om 'e hamster te beskermjen. As de Frânsen harren belied op it mêd fan [[lânbou]] en [[urbanisaasje]] net oanpasten, soe harren in [[boete (jild)|boete]] fan oant €20 miljoen boppe de holle hingje. [[File:Stamp of Moldova - 2019 - Colnect 856004 - Common Hamster Cricetus cricetus.jpeg|right|thumb|200px|De hamster op in [[Moldaavje|Moldavyske]] [[postsegel]] út [[2019]].]] Yn sawol [[Nederlân]] as [[Belgje]] is hamster in beskerme bistesoarte. De bedriging bestiet benammen út moderne lânboumetoaden, wêrby't nôtikkers feroare wurde yn foar de hamster minder gaadlik greidlân of beplante wurde mei [[maïs]], dat troch de yntinsive bedriuwsfiering dy't dêrmei gearhinget likemin botte geskikt is. Oare ûntjouwings dy't ûngeunstich útpakke foar de hamster binne de trochgeande [[ferstedsking]] en de útwreiding fan 'e ynfrastruktuer. Oant healwei de [[tweintichste iuw]] wiene der inkeld wol hamsterpleagen, mar tsjintwurdich hawwe de measte [[boer]]en gjin flau idee oft der hamsters op har lân libje, en is de skea dy't se (yn Nederlân) oanrjochtsje, te ferwaarleazgjen. De oerheid besiket de hamster te beskermjen troch boeren oan te moedigjen om hamsterfreonlike lânboumetoaden oan te nimmen of te behâlden en har ikkers te beplantsjen mei [[winterweet]]. ==Keppelings om utens== *[https://www.zoogdiervereniging.nl/gewonehamster Side oer de hamster op it webstee fan 'e ''Zoogdiervereniging''], mei in link (''Voorkomen in Nederland'') nei de side fan 'e ''Nationale Databank Flora en Fauna'', dêr't waarnimmings fan 'e hamster yn Nederlân op in kaartsje werjûn binne {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Boersma, Johannes}}, ''It Wylde Dierte'', Ljouwert, 1984 (Fryske Akademy). * {{Aut|Lange, Rogier; Twisk, Peter; Winden, Alphons van; Diepenbeek, Annelies van,}} ''Zoogdieren van West-Europa'', Utert, 2003 (St. Uitgeverij van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging en de Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbeschrijving i.s.m. de Vereniging Natuurmonumenten), ISBN 9 05 01 10 770. Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/European_hamster ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Cricetus cricetus}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Wrotmûseftige]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] acbfxeyy4j4colvraj3is2pp8fohfbr 0 106239 1239691 1058421 2026-09-01T13:44:05Z Drewes 2754 + webside 1239691 wikitext text/x-wiki {{Telefyzje- of radiopersoanlikheid | ôfbylding = Karin Kraaykamp.png | ôfbyldingstekst = Karin Kraaykamp yn 1957 | ôfbyldingsbreedte = 250px | echte namme = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[18 oktober]] [[1927]] | berteplak = [[Amersfoart]] | stoarn = [[25 juny]] [[2018]] | stjerplak = | etnisiteit = | wurksum as = [[presintatrise]], [[Omropper (telefyzje)|omropper]] | medium = [[telefyzje]] | wurksum by = [[VARA]] | bekend fan = | jierren aktyf = | prizen = | webside = [https://www.imdb.com/name/nm1514986/ IMDb-profyl] }} '''Karin Kraaykamp''' ([[Amersfoart]], [[18 oktober]] [[1927]] – [[25 juny]] [[2018]]) wie in [[Nederlân]]sk [[presintator|omropster]] dy't fan 1955 oant 1961 by de [[VARA]] wurke. == Libben en wurk == Kraaykamp wie foar har houlik aktyf yn it maatskiplik wurk en wie haad fan it [[Reade Krús|Jeugd Rode Kruis]] yn Amsterdam. Kraaykamp wie in troude frou mei twa bern doe't se fan april 1955 ôf út ein sette as omropster by de VARA. Twa kear yn 'e wike hjitte se de sjoggers wolkom, late telefyzjeprogrammas yn en slute de útsjoerjûn ôf troch eltsenien in goede nachtrêst ta te winskjen. Kraaykamp presintearre ek it [[Nasjonaal Sjongfestival]] fan 1956, 1957 en 1959. Yn 1961 gie se frijwillich by de VARA wei. [[Ofbyld:Televisieprogramma's, presentatoren, groepsportretten, Bestanddeelnr 921-5760.jpg|thumb|left|Kraaykamp en har twadde man Maarten van Wamelen]] Yn de jierren dêrnei wurke sy foar de [[VPRO]], de [[AVRO]] en de [[TROS]]. Mei har twadde man Maarten van Wamelen (1935-1982), in ûndernimmer dy't bekend wie yn 'e autosport, presintearre Karin Kraaykamp yn 'e simmer fan 1968 it programma ''Zonzin'' foar de TROS. Doe ferdwûn se fan 'e telefyzje. Fia it publisiteitsburo fan har man koe se ynhierd wurde foar kommersjele presintaasjeaktiviteiten en letter wie se warber yn de produksje fan telefyzjeprogramma's. Yn 1974 einige har twadde houlik krekt as earder har earste houlik yn in skieding. Dêrnei wie se direkteur fan felisitaasjetsjinst ''Happy Service''. Se rjochte yn 1985 de 'Gouden Meiden'-klup op, in groep fan omropfroulju. == Trivia == * Har earste man Joop Kraaykamp wie in neef fan akteur en komyk [[John Kraaijkamp sr.]]<ref>Fia CBGVerzamelingen.nl en Indexen [https://archief.amsterdam/indexen/ Stadsarchief Amsterdam]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= *[http://beeldengeluidwiki.nl/index.php/Karin_Kraaykamp Karin Kraaykamp], ''Beeld en Geluid wiki''. *[https://www.vpro.nl/speel~WO_VPRO_036108~nts-2-oktober-1956~.html ''Karin Kraaykamp zingt het "Omroepsterslied"''], NTS, 2 oktober 1956 <references/> }} {{DEFAULTSORT:Kraaykamp, Karin}} [[Kategory:Nederlânsk sosjaal wurker]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]] [[Kategory:VARA-wurknimmer]] [[Kategory:VPRO-wurknimmer]] [[Kategory:AVRO-wurknimmer]] [[Kategory:TROS-wurknimmer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1927]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2018]] f9gx91zazgf835lytfpjst7t9r7qw57 0 121669 1239715 1126933 2026-09-01T21:16:15Z Burjkh 57637 1239715 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Doarpstsjerke | ôfbylding = Elsoo NH Kerk-4.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Ooststellingwerf flag.svg|20px]] [[Eaststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Elsloo flag.svg|20px]] [[Elslo]] | adres = Haadwei | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_56_19_N_6_14_21.7_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 56' N 6° 14' E}} | tsjerkegenoatskip = | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | status = | arsjitekt = O.M. Meek | yngenieur = | boujier = 1913 | sloopjier = | boustyl = [[Jugendstil|Art Noveau]] | hichte = | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/514113 514113] | webside = [http://www.frieslandsend.nl/ PKN-gemeente Frieslands End ] | mapname = Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 56 | lat_sec = 19.1 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 14 | lon_sec = 21.7 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Doarpstsjerke''' is in tsjerke oan de Haadwei yn [[Elslo]] yn de gemeente [[Eaststellingwerf]]. It wie ien fan de [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|protestanske]] streekgemeente Frieslands End. Under de gemeente falle njonken it doarp Elslo ek de plakken [[Boyl]] en [[Makkingea]]. Sûnt de fúzje fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke, de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke op 1 maaie 2004 is de gemeente oansletten by de [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]. Op 27 novimber 2020 waard de Stifting ''It Karkehuus'' oprjochte. It slagge de gemeente langer net om de trije tsjerken fan de gemeente te ûnderhâlden en de stifting hat as doel de tsjerke mei de klokkestoel foar de takomst te behâlden. Yn desimber 2019 waard foar it lêst in gewoane tsjerketsjinst holden. De tsjerke is in ryksmonumint. == Skiednis == [[Ofbyld:2023 Elslo, klokkestoel.jpg|thumb|left|''Klokkestoel'']] De tsjerke waard as herfoarme tsjerke boud yn 1913 troch O.M. Meek (1855-1921), in arsjitekt dy't tige aktyf wie yn 'e omkriten fan Elslo en yn [[Donkerbroek]] mei de bou fan de [[Grifformearde tsjerke (Donkerbroek)|grifformearde tsjerke]] in jier earder in te ferlykjen bouwurk delsette litten hie. De nijbou ferfong in tsjerke út 1632, dy't op it tsjerkhôf stie. Is is mei wissens te sizzen dat der al yn 1300 in tsjerke yn Elsloo stien hat. Yn de jierren 1980 waard foar oare tsjerklike aktiviteiten achter de tsjerke it ''Karkehuus'' (Tsjerkehûs) oanboud. De tsjerke is yn 1995 restaurearre en yn oarspronklike steat werombrocht. Sûnt 2000 is de tsjerke in [[ryksmonumint]]. Yn 2017 folge grut ûnderhâld oan de tsjerke.<ref>[https://www.nieuweooststellingwerver.nl/nieuws/dorpen/505911/klokkenstoel-en-kerk-elsloo-krijgen-opknapbeurt.html Nije Eaststellingwerver, 22.08.2017]</ref> == Ynterieur == It ynterieur fan de tsjerke is hast noch folslein orizjineel. Boppe it foarportaal is in kreake foar it oargel ynbrocht. Ek it oarspronklike bankenplan fan de tsjerkeseal is noch hielendal oanwêzich. De preekstoel stiet yn in nis mei in dûbele opgong. Oan wjerskanten dêrfan steane de banken foar de âlderlingen en diakenen. Yn de tsjerke stiet in elektronysk oargel fan Johannes Oargelbou út Ede. De rûnbôgefinsters en de roasfinsters hawwe glês-yn-leadramen. == Klokkestoel == By de tsjerke stiet in yn 1987 restaurearre [[klokkestoel]], dêr't twa klokken yn hingje. De klokkestoel sels stamt út 1953. De âldste klok is 15e iuwsk, de jonge klok waard yn 1954 getten. == Sjoch ek == * [[Herfoarme tsjerke (Makkingea)|Herfoarme tsjerke]], Makkingea * [[Doarpstsjerke (Boyl)|Doarpstsjerke]], Boyl * [https://elsloo-fr.nl/stichting-karkehuus/ Stifting ''It Karkehuus''] {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.elsloo-fr.nl/files/flyer_hervormde_kerk_Elsloo_-_nov_2013.pdf Beskriuwing fan de tsjerke (PDF)] * [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monuments/514113 Monumentenregister, oproppen 06.10.2017] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nederlands Hervormde Kerk (Elsloo, Friesland)|Doarpstsjerke, Elslo}} }} [[Kategory:Elslo]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Eaststellingwerf]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Eaststellingwerf]] [[Kategory:Bouwurk út 1913]] 7p8nw84i5qtmu64tff3klmuxvywsgy8 0 128951 1239730 1199038 2026-09-02T00:39:56Z Burjkh 57637 1239730 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Nikolaastsjerke | ôfbylding = 2023 Nijeholtpea, Nikolaastsjerke (3).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Nijeholtpade vlag.svg|20px]] [[Nijeholtpea]] | adres = Tsjerkewei 4 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_54_39.8_N_6_04_46.9_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 44' N 6° 04' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]] | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Nikolaas fan Myra]] | status = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = 1525 | sloopjier = | boustyl = [[gotyk]] | hichte = | monumintale status = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/38865 38865] | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 54 | lat_sec = 39.8 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 04 | lon_sec = 46.9 | lon_dir = E | webside = [http://www.pkn-tono.nl/ PKN gemeente Ter Holten] }} De '''Nikolaastsjerke''' is in [[Protestantisme|protestantsk]] tsjerkegebou yn [[Nijeholtpea]] yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. De gemeente is oansletten by de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-gemeente Ter Holten, dêr't ek de doarpen [[Aldeholtpea]], [[Aldeholtwâlde]] en [[Teridzert]] by hearre. == Skiednis == De [[Gotyk|letgoatyske]] tsjerke fan Nijeholtpea stamt út [[1525]]. It [[Skip (tsjerke)|ienskippige]] gebou is sletten mei in trijesidich [[Koer (tsjerke)|koer]] en hat in toer mei in ynsnuorre spits. De goatyske [[spitsbôge]]ramen hawwe nei alle gedachten eartiids mitsele [[trasearring]]s hân, mar by de restauraasje fan 1883 binne der houten roeden yn set. Op ferskate plakken yn de bûtenmuorre is noch [[rûnboge|rûnbogich]] mitselwurk te sjen fan eardere tagongen. Tsjintwurdich is yn de noardlike muorre in rjochthoekich kezyn mei in dûbele doar ynbrocht. Wierskynlik is de toer tagelyk mei de tsjerke boud. Oarspronklik sieten der trije iepenings yn de toer, dy't yn de 17e iuw allegear tichtsetten binne. Oan de westlike kant fan de toer waard yn de 18e iuw in [[steunbear]] oanboud. Ut de houtkonstruksje fan it dak hat bliken dien dat de tsjerke eartiids hielendal fan hout wie. Yn de 15e iuw binne de houten stilen ûnder it dak fuortseage en ferfongen troch muorren fan stien. It is de iennige Fryske tsjerke dêr't boppe de grûn bewiis fan fûn is dat it gebou foarhinne hielendal fan hout west hat. [[File:Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1071 - Nijeholtpade - 20417332 - RCE.jpg|thumb|left|200px|''Oargel (foar de restauraasje fan 2008)'']] By de lêste restauraasje fan 2011 waard tusken it portaal en de tsjerke ek in alterblêd fan reade sânstien út de 13e of 14e iuw fûn. It barde yn Fryslân wol mear dat it roomske alterblêd fuort nei de [[reformaasje]] as stoepe brûkt waard, dêr't it tsjerkefolk oer hinne wâdzje mocht. By it restauraasjewurk binne ek twa sarken fan de famylje [[Lycklama à Nijeholt]] út 1627 en 1642 oantroffen. Under de titel "Als juweel herrezen" is fan de skriuwer Geert Lantinga in boek oer de restauraasje en de skiednis fan de tsjerke útjûn.<ref>[http://www.dekringvanbercoop.nl/Boek_over_vondsten_bij_restauratie_kerk_Nijeholtpade De Kring van Bercoop]</ref> == Ynterieur == Yn 1883 waard de âlde [[preekstoel]] ferfongen troch de hjoeddeiske preekstoel, dêr't de kânsel fan de [[Tsjerke fan Baaium|Baaiumer tsjerke]] model foar stien hat. It plak fan de kânsel ferhûze by dy gelegenheid fan it tradisjonele plak oan de súdlike muorre nei in plak yn it koer. As klankboerd tsjinnet in tuskenplafond. Yn it paad tusken de banken lizze tsjintwurdich de twa sarken fan Lycklama à Nijeholt. De tsjerke hat twa liedklokken. De âldste is yn 1598 getten troch [[Wegewaert (laach)|Willem Wegewaert]]; de oare klok datearret út 1611 en is getten troch de Amsterdamske stedsjitter Gheraert Koster. == Oargel == It ienmanualige oargel mei oanhongen pedaal is in ynstrumint út 1883 en boud troch [[Johan Frederik Kruse|J.F. Krusse]]. It is yn 2008 renovearre troch [[Bakker & Timmenga]] en werom brocht yn de oarspronklike steat. Ek it front is op 'e nij skildere. It houtfykwurk oan it oargel is belein mei blêdgoud. {{boarnen|boarnefernijing= * [http://89.200.200.165/CMS/api/file/saft/fab41aaa072abe28a4b66d0619d75b0f/ PDF Beskriuwing tsjerke A. Folkertsma-Wiersma, S. Kooi-Jacobsma] * [http://reliwiki.nl/index.php/Nijeholtpade,_Kerkweg_4_-_Nicolaaskerk Reliwiki, oproppen 23.08.2018] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nicolaaskerk, Nijeholtpade|Nikolaastsjerke, Nijeholtpea}} }} [[Kategory:Nijeholtpea]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Weststellingwerf]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Weststellingwerf]] [[Kategory:Bouwurk út 1525]] pmi5zax2n3n3l5wjwbe97rafvxt0oct 0 144295 1239744 1115692 2026-09-02T04:20:16Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239744 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Scheemda, straatzicht Torenstraat foto1 2012-09-01 15.26.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Sintrum fan Scheemda | wapen = [[Ofbyld:Flag_of_Scheemda.svg|border|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Scheemda_wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Scheemda}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Oldambt vlag.svg|border|20px]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|7}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|362}} <br> [[spoar fan Grins nei Bad Nijeskâns]] | postkoade = 9677-9682, 9940-9944 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_10_20_N_6_58_00_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 10' NB, 6° 58' EL}} | webside = [https://web.archive.org/web/20140731043020/http://www.scheemda.nl/ www.scheemda.nl (argivearre)] | ôfbylding2 = Scheemda,_de_vrijstaande_toren_van_de_Hervormde_kerk_RM33077_foto4_2012-09-01_15.32.jpg | ôfbyldingstekst2 = Frijsteande toer fan de Herfoarme tsjerke | ôfbylding3 = Hervormde_Kerk_Scheemda.jpg | ôfbyldingstekst3 = [[Tsjerke fan Scheemda|Herfoarme tsjerke]] | mapname = Grinslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 53 | lat_min = 10 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 58 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Scheemda''' ([[Grinslânsk]]: ''Scheemde'') is in doarp en eardere gemeente yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. It plak leit yn de regio en de âlde [[Fryske Goaen|Fryske goa]] [[Aldamt (regio)|Aldamt]]. Op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} hie it plak, mei [[Eexta]], Eexta-Súd en de [[buorskip]]pen Scheemdermeer en [[Scheemderzwaag]] ynbegrepen, neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Scheemda}} ynwenners. == Namme == Scheemda hiet oarspronklik ''Eexta-scheemte'' (de hiemen fan Eexta), dat letter ôfkoarte waard ta ''Scheemte'' en sadwaande ta ''Scheemda''. == Skiednis == Scheemda ûntstie nei alle gedachten oan de ein fan de [[tolfde iuw]]. Yn de [[trettjinde iuw]] waard der in tsjerke mei in lossteande toer boud. Scheemda ûntstie yn in [[fean]]gebiet op it "Skiereilân fan [[Wynskoat]]", dat yn gebrûk as kultuergrûn naam waard en dêr't, lykas by [[Eexta]], [[rogge]] ferboud waard en [[fee]] holden waard. Dêrtroch moast it feangebiet ûntwettere wurde, dêrtroch't it fean begûn yn te klinken en de grûn begûn te sakjen. Dat makke it ôfwetterjen hieltyd slimmer. Yn [[1391]] waard Scheemda yn in wetterskiedingsakte, dat troch de bestjoeren fan it Aldamt en it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] opsteld waard, foar it earst skriftlik neamd. By de [[Twadde Kosmas- en Damianusfloed]] fan [[1509]] ferdwûn it doarp yn de úttynjende [[Doalert]]. Dêrnei waard it doarp fannijs boud likernôch in kilometer westlik op in heger plak tichter by Eexta. It plak fan de âlde tsjerke fan Scheemda, en it tsjerkhôf dat der by hearde, stiet bekend as ''Ol' Kerkhof'' (Ald Tsjerkhôf). Yn [[1988]] en [[1989]] waarden troch opgravings de âlde fûneminten fan de tsjerke en toer werom fûn. Yn [[1992]] waard troch it ferdûbeljen fan de [[Rykswei 7|A7]] de nije dyk der oerhinne lein. Scheemda en Eexta leine hiel ticht byïnoar, mar de twa doarpen woene lykwols selsstannich bliuwe. Yn [[1515]] waard de nije [[tsjerke fan Scheemda]] boud, en yn [[1570]] oanfolle mei in lossteande toer. Dy tsjerke stiet eins mar 700 meter fan it plak dêr't oant [[1870]] de grutte trettjinde iuwske [[Tsjerke fan Eexta]] stien hat. Tusken [[1635]] en [[1640]] waard, lykwols mei in soad tsjinstribbeljen, it [[Wynskoaterdjip]] groeven tusken de twa doarpen troch. Der waard in stiennen bôchbrêge oer it kanaal boud dy't de twa doarpen meiïnoar ferbûn. It kanaal waard in wichtige boarne fan ferfier tusken [[Grins (stêd)|Grins]] en [[Wynskoat]] en dêrtroch ûntstiene yn Scheemda en Eexta in soad hannel en bedriuwigens. De twa doarpen woeksen dêrtroch hurd nei inoar ta. Yn [[1724]] waard skreaun dat de twa doarpen it suver uterlik fan in stedsje hiene. Scheemda en Eexta waarden stadichoan in [[dûbeldoarp]]. Yn [[1868]] waard stasjon Scheemda boud yn Eexta. Tusken [[1900]] en [[1968]] draaide de [[striekarton]]fabriken fan ''De Toekomst'' by Scheemda. It kompleks, mei de hege skoarstientoer is fan de [[Rykswei 7|A7]] ôf te sjen. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] ûntjoech Scheemda himsels ta in [[Forinsisme|forinzedoarp]] fan Wynskoat. Yn [[1954]] waard it Wynskoaterdjip nei it suden ferlein, dêr't de âlde rin foar it grutste part dimpt waard. Scheemda woeks stadichoan fêst oan syn dûbeldoarp Eexta, dat yn 1964 opheft waard en in part fan Scheemda waard. De befolking ûnderskied de twa kearnen hieltyd noch wol. De A7 waard yn [[1992]] oanlein bylâns Scheemda. == Nijsgjirrich == [[Ofbyld:Jeugdherberg Esborg Scheemda.jpg|thumb|left|De Esbörg]] Yn it doarp stiet it gebou de ''Esbörg'' út de [[achttjinde iuw]]. Neffens de eigeners giet it om in [[boarch]], mar it komt net foar yn it standertwurk ''Ommelander Borgen en Steenhuizen'' fan [[Wiebe Jannes Formsma|Formsma]] en it hiet foar [[1954]] ''Huize Hesse''. De namme ferwiist nei de famylje Hesse (in hynstehanneler), dy't dêr yn de iere njoggentjinde iuw wenne (''Hesse Börg''). Foar 1954 wennen der twa dokters yn. Oant 2016 hat der in [[jongereinherberch]] yn sitten. It doarpshûs sit der ek yn. Yn Scheemda en Eexta hawwe der yn it ferline ek in fjouwertal [[mûne]]n stien. == Tsjerken == === Herfoarme tsjerke fan Scheemda === De Herfoarme [[Tsjerke fan Scheemda]] is in ienfâldige [[sealtsjerke]] mei in trijekantige koer, dy't yn [[1515]] boud wêze moatten hie. It ferwulft is letter ferdwûn. De tsjerke waard wijd oan de hillige [[Bartoloméus (apostel)|Bartoloméus]]. De frijsteande toer hat in tinkstien mei it jier [[1570]]. Beide gebouwen waarden boud út âldere kleasterstiennen dy't nei alle gedachten fan it midsiuwske tsjerkegebou komme dy't ferpleatst waard omreden de úttynjende [[Doalert]]. Oan de ein fan de njoggentjinde iuw ûntstie der spanning yn de Herfoarme tsjerke itjinge late ta it opspjalten fan de tsjerkemienskip. De tsjerklike mienskip fan Eexta waard fan 1897 troch otterdokse predikanten betsjinne, wylst de tsjerklike mienskip fan Scheemda in frijsinnich karakter krige. De Skoalle mei de Bibel yn Eexta waard yn 1906 stifte. === Tsjerke en pastorije fan Eexta === Tusken de trettjinde iuw en 1870 wie de [[Tsjerke fan Eexta]] ien fan de mar in bytsje [[krústsjerke]]n yn Grinslân. De tsjerke stie midden op de doe noch besteand ebegraafplak fan Eexta. Yn [[1869]] rekke de tsjerke swier skeind troch in desimberstoarm en doe waard troch de tsjerkfâden besletten en brek de tsjerke ôf. Yn 1871 waard de nije Eextertsjerke oan de ''Kerklaan'' ynwijd. Hjoed-de-dei bestiet fan dy tsjerke allinnich noch de foargevel en de toer. Nei't de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]] oprjochte waard gie de mienskip tegearre mei de Grifformearde Tsjerke fan Scheemda. Al eardere hie de herfoar,e mienskip fan [[Nieuw-Scheemda]] him by Eexta oansletten. Tichteby de Eextertsjerke waard yn 2010 it tsjerkegebou ''De Ontmoeting'' iepene. De eardere pastorije of weem fan Eexta komt fan de trettjinde iuw. De stins mei grêft is de âldste orizjinele hûs yn Nederlân dy't noch oerein stiet. === Oare tsjerken === De eardere Grifformearde Tsjerke oan de ''Molenstraat'' komt fan 1869. Njonken de tsjerke is in ôfsûnderlik konsistoarjekeamer. De ôfskate gemeente komt fan 1840 en gie letter op yn de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân]]. Yn 1958 waard in gebou oan de ''Poststraat'', ûntwurpen troch arsjitekten E. en L.H. Reitsma yn gebrûk nommen. Nei it oprjochtsjen fan de PKN waard dat gebou oerstallich en waard yn 2010 sloopt. Oan de ''Stationsstraat'' yn Eexta is in tsjerkegebou fan de [[Katolyk Apostoalyske Tsjerke]], dy't om 1925 hinne yn ekspressionistyske styl boud waard. <gallery mode="packed" heights="150px"> Eexterkerk_voorzijde.jpg|Foarkant fan de Eextertsjerke Overzicht_voorgevel_-_Scheemda_-_20341535_-_RCE.jpg|De weem fan Eexta Scheemda_-_Torenstraat_20.jpg|Monumintaal pân oan de ''Torenstraat'' </gallery></center> == Ekonomy en ferfier == [[Ofbyld:Primera, Scheemda (2019) 02.jpg|thumb|Winkels oan de ''Stationsstraat'']] Yn 1992 waard de [[Rykswei 7|A7]] by Scheemda del oanlein. Yn de 1990-er jierren waard de wyk ''Vijverborgen'' boud en kaam súdlik fan it [[Wynskoaterdjip]] bedriuweterrein Eextahaven I en II ta ûntjouwing as oanfolling fan de âldere Eextahaven. De bebouwing op it bedriuweterrein slút oan by it buordoarp [[Hilligerlee]]. De nijste ûntjouwings binne it bouwen fan de wyk ''Randstede'' en it iepenjen fan it nije sikehûs fan de Ommelanner Sikehûs Groep, as ferfanger fan de sikehûzen yn [[Delfsyl]] en [[Wynskoat]], yn [[Scheemderzwaag]] oan de râne fan Scheemda tichteby de A7 en de [[Provinsjale wei 362|N362]]. Scheemda leit oan it [[Steatsline B|spoar fan Grins nei Weener/Lier]] en it [[Stasjon Scheemda]] betsjinnet it doarp. == Eardere gemeente == [[Ofbyld:LocatieScheemda.png|thumb|Lokaasje fan de eardere gemeente Scheemda]] Yn [[1808]] waard de gemeente Scheemda oprjochte, dy't út de doarpen Scheemda, Eexta en [[Nieuw-Scheemda]] bestie. Yn [[1821]] waard [[Westerlee]], dat doe in selsstannige gemeente wie, deer oan tafoege. By de gemeentlike weryndieling fan [[1990]] waarden de gemeenten [[Midwolda]] en [[Nieuwolda]] by Scheemda foege. Dy nije fúzjegemeente hie in oerflak fan 117,17 km² (wêr't der 2,41 km² wetter fan wie) en telde op 1 jannewaris 2007 14.107 ynwenners. Mei yngong fan 1 jannewaris 2019 waard de gemeente Scheemda gearfoege mei [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]] en Wynskoat ta de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]. De gemeente Scheemda hie nei de weryndieling fan 1990 acht offisjele kearnen (doarpen) dêr't Scheemda it haadplak fan wie. De oare sân doarpen wiene: [[Midwolda]], [[Hilligerlee]], [[Westerlee]], [[Nieuwolda]], [[Oostwold]], [[Nieuw-Scheemda]] en [['t Waar]]. De gemeente hie ek de folgjende [[buorskip]]pen: * Bikkershorn * Bovenstreek * Ekamp (foar in part) * Meerland * Napels * Niesoord * Nieuwolda-Oost * Oostwolderhamrik * Oostwolderpolder * Scheemderzwaag * Tranendal == Keppeling om utens == * [http://www.gemeente-oldambt.nl/ Webstee gemeente Aldamt] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{CommonsBalke|Scheemda}} {{Koördinaten|53_10_N_6_58_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 10' NB, 6° 58' EL}} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn de 12e iuw]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1808]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2010]] nvy1p46tuxrojvnvfkfqga90if0sjw1 0 144296 1239746 1035554 2026-09-02T04:26:10Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners, posysjekaart en boarnefernijing, dêrtroch opmaak bytsje oars 1239746 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_00_Scheemda-Heiligerlee_-_Buurt_01_Eexta.svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Eexta}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Groningen.svg|border|20px]] [[Grinslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Oldambt_vlag.svg|border|20px]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = 53° 10' NB, 6° 59' OL | webside = | mapname = Grinslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 53 | lat_min = 9 | lat_sec = 48 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 59 | lon_sec = 10 | lon_dir = E }} '''Eexta''' ([[Grinslânsk]]: ''Eekste'') is in earder doarp en no in wenwyk fan it doarp [[Scheemda]] yn de [[Grinslân]]ske gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]. Eexta wie earder in [[dûbeldoarp]] fan Scheemda yn de doetiidske gemeente Scheemda. It [[Wynskoaterdjip]] foarme de grins tusken beide doarpen. Nei it ferlizzen fan dat kanaal nei it suden yn 1954 waard de âlde rin foar it grutste part dimpt. Dêrnei woeks Eexta alhiel troch nijbou oan Scheemda fêst, dêr't it doarp yn 1964 offisjeel opheft waard en in part fan Scheemda waard. It eardere doarp hie neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Eexta}} ynwenners. Eexta leit besúdeasten fan it haaddoarp Scheemda, oan in [[ôfspjalting]] fan it Wynskoaterdjip. Yn it noarden fan it eardere doarp leit it Stasjon Scheemda. == Namme == Foar de namme fan it doarp Eexta binne stikmannige ferklearrings foar jûn. Eartiids waard der tocht dat it it gearlûken fan it wurd ''eek'' (iik) mei de útgong ''-steg'' (brêge, wei) of ''-sta'' (wente) wie. In oare mooglikheid is it gearlûken fan de wetternamme ''Ae'' mei de útgong ''-gest'' of ''-garst'' (ikkerlân). Ek soe it om in ôflieding fan it [[Aldfrysk]]e wurd ''eske'' (ikkerlân) wêze kinne. De âldste foarmen binne ''Ext'' (1391), ''Eghiste'' (1435) en ''Egeste''. == Skiednis == Eexta ûntstie as in [[lintdoarp]] of as in doarp foar it [[Feanterij|oanmeitsjen fan rânefean]] by de ouwers fan de [[Munter Ae]] del. Op de kaart binne ferskate bewenningslinten te sjen. De âldste is dy mei de buorkerij ''Vogelzang'' en it buorskip Eexterzwaag leit yn it ferlingde fan it midsiuwske doarp [[Scheemda]]. De eardere tsjerke mei de pastorij, dy't op heger sângrûn stiene, wiene part fan in twadde bewenningslint by de ''Buiteneexterweg'' del. Dat lint rûn oarspronlik yn súdlike rjochting. Dat gebiet wie bekend as ''Eexterhamrik'', dus de [[himrik]] fan Eexta. Oerbliuwsels fan pún litte sjen dat der ien of mear [[Stins|stinzen]] stien hawwe. Troch it ûnderstrûpen fan it lân troch de [[Doalert]] waard wentebou opskood nei in plak dat '"Boppe-Eexta" neamd waard. Dokuminten út [[1391]] en [[1420]] neame de lytsere stins fan iene Nemeke Eppens yn de ''Op Ext'' Om [[1700]] hinne hiene Scheemda en Eexta ien tsjerkerie. == Tsjerke == [[Ofbyld:Kruiskerk Eexta.jpg|thumb|left|De âlde krústsjerke fan Eexta]] It doarp hie earder in moaie [[krústsjerke]], dy't yn de twadde helte fan de [[trettjinde iuw]] boud waard. De tsjerke, dy't yn deselde styl as dy fan [[Súdbroek]] boud waard, waard yn [[1870]] ôfbrutsen, om't it fierhinne troch efterstallich ûnderhâld en swiere stoarmen ferrinnewearre wie. Op dat plak waard dêrnei in nije tsjerke boud, dêr't de âlde [[preekstoel]] en it oargel yn weromsetten waard. De nije tsjerke waard ferskate kearen útwreide, mar waard yn 2009, by it ûntstean fan de PKN, ôfbrutsen en meitsje plak foar in multyfunksjoneel sintrum. De foargevel fan de tsjerke mei de toer is stean bleaun en de efterkant waard oerskildere. De oarspronklike pastorij út de trettjinde iuw is bewarre bleaun en hat it âldste wentetek fan Nederlân. Dat blykte út in ûndersyk fan de [[Rykstsjinst fan Monumintesoarch]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Koördinaten|53_10_N_6_59_E_type:city_scale:12500_region:NL|53° 10' NB, 6° 59' EL}} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Earder plak yn Grinslân]] nk2yuqrpd8jzz5n03phgfvmr33lgijg 0 144297 1239741 1156502 2026-09-02T04:14:39Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239741 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Nieuwolda | ôfbylding = Nieuwolda Kerk 01.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Tsjerke fan Nieuwolda út 1718'' | wapen = &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Nieuwolda_wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuwolda}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 28,97 km² <br> wêrfan lân: 27,19 km² <br> wêrfan wetter: 1,77 km² | befolkingstichtens = 46 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_14_41_N_6_58_33_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 14' N 6° 58' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 14 | lat_sec = 41 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 58 | lon_sec = 33 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_04_Nieuwolda_-_Buurt_00_Nieuwolda.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje fan Nieuwolda yn de eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Nieuwolda''', eartiids '''Midwolderhamrik''' ([[Grinslânsk]]: ''Nijwol'', ''Nijwolle'', '''t Hammerk'' of '''t Golden Hammerk'') is in doarp yn de lânstreek en âlde [[Fryske Goaen|Fryske goa]] [[Aldamt (regio)|Aldamt]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de provinsje [[Grinslân]]. Nieuwolda wie oant 1990 in eigen gemeente, mar waard dêrnei part fan de gemeente [[Scheemda]], dy't yn 2010 wer opgie yn de nije gemeente Aldamt. It doarp hiee neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuwolda}} ynwenners. == Skiednis == Nieuwolda ûntstie yn de [[sechtjinde iuw]] op de ouwerwâlen fan de [[Munter Ae]]. Dy omkriten hat nei alle gedachten nea ferlitten west, om't de ferhege hiemen fan de pleatsen by it kleaster fan [[Kleaster Menterwâlde|Menterwâlde]] feiligens joegen by de stoarmfloeden. Om [[1542]] hinne waard der in himdyk oanlein ta beskerming tsjin de [[Doalert]]. Dy dyk folge de ouwerwâlen fan de Munter Ae tusken [[Woldendorp]] en [['t Waar]]. It doarp ûntstie oan dy dyk. Om [[1573]] hinne nei de [[Alderheljenfloed (1570)|Alderheljenfloed]] fan 1570 waard dy dyk omboud ta in folsleine seedyk. Yn de jierren nei [[1580]] waarden der op de dyk by de slûzen fan it doarp [[Skâns|skânzen]] boud. Nei de [[Reduksje fan Grins]] yn [[1594]] waarden de diken fannijs opboud en yn [[1626]], [[1666]] en [[1701]] folgen der ynpolderings. De oarspronklike namme fan it doarp wie ''Midwoldehamrik'', de [[himrik]] dy't it mienskiplike lân yn it bûtengebiet fan [[Midwolda]] wie. Dêrom wurdt ûnder de pleatslike befolking de namme ''Hammerk'' brûkt. Yn de rin fan de iuwen waard der hieltyd mear lân fan de Doalert werom wûn. Op dat nije lân wie it tige goed te buorkjen. Nieuwolda stiet yn Grinslân wol bekend as '''t Golden Hamrik'' (it Gouden Himrik). De rykdom fan de boeren is werom te sjen yn de moaie buorkerijen. It [[Termunterzijldiep]] rint dwers troch it doarp hinne. De herfoarme [[tsjerke fan Nieuwolda]] waard yn [[1718]] boud en is in ienbeukich gebou, mei in toer út [[1765]]. Op de punt fan de toer stiet in [[seemearmin]] dy't ferwiist nei it lân dat werom wûn waard fan de see. De tsjerke hat in bysûndere piipoargel fan [[Johann Friedrich Wenthin]] út [[1787]]. Fan [[1910]] oant [[1934]] hie it doarp in stasjon oan de spoarline [[Súdbroek]] - [[Delfsyl]]. == Nijsgjirrich == Yn Nieuwolda is it museumgemaal ''De Hoogte'' dat troch in histoaryske [[Appingedammer Bronsmotoarefabryk|Bronsmoter]] oandreaun wurdt. It berneweinnmuseum is festige yn in monumintale buorkerij út om 1750 hinne (skuorre) resp. 1905 (foarhûs). Benoardwesten fan Nieuwolda leit sûnt 1980 de Hondshalstermar. Troch it doarp hinne rint de [[Ynternasjonale Dollardrûte]] foar fytsers. Bylâns Nieuwolda rint de [[Provinsjale wei 362|N362]]. == Galery == <gallery widths="200" heights="200"> Nieuwolda - Termunterzijldiep (2).jpg|''Klapbrêge oer de Termuntersyldjip'' Nieuwolda - haventje.jpg|''Haventsje fan Nieuwolda'' </gallery> {{Koördinaten|53_15_N_6_59_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 15' NB, 6° 59' EL}} {{Boarnen|boarnefernijing=<references/>}} {{GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn de 16e iuw]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] esyodirdpf2pvev7h22rsw7cpe3cecw 0 144327 1239748 1151256 2026-09-02T04:29:06Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239748 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Westerlee | ôfbylding = Hervormde kerk en toren in Westerlee - 4.jpg | ôfbyldingsbreedte = 200px | ôfbyldingstekst = ''Sint-Joaristsjerke yn Westerlee'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Westerlee}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 15,93 km² <br> wêrfan lân: 15,81 km² <br> wêrfan wetter: 0,12 km² | befolkingstichtens = 95 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten|53_8_42_N_6_59_13_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 8' N 6° 59' E}} | webside = [https://www.westerlee.nl/ www.westerlee.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 8 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 59 | lon_sec = 13 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_01_Westerlee_-_Buurt_00_Westerlee.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Westerlee yn eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Westerlee''' ([[Grinslânsk]]: ''Westerlij'') is in doarp yn de gemeent [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de provinsje [[Grinslân]]. It doarp hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Westerlee}} ynwenners en it leit tusken [[Hilligerlee]] en [[Meeden]]. It doarp leit op de grins fan it de histoaryske [[Fryske Goaen|Fryske goa]] [[Aldamt (regio)|Aldamt]] en de [[Grinzer Feankoloanjes]]. Westerlee wie fan [[1811]] oant [[1821]] in selsstannige gemeente. == Namme == De namme ''Westerlee'' ferwiist nei in sânrêch (''lee''), dêr't it doarp op boud waard. Dy sânrêch skiedt dêr it [[fean]]gebiet fan it [[klaai]]gebiet. Benoarden it doarp begjint it Aldamt, en besuden begjinne de Feankoloanjes. == Skiednis == It doarp waard foar it earst neamde yn in âlde kleasterkronyk út [[1230]]. De parochy hie yn dy tiid in bannen mei it kleaster fan [[Heiligerlee]]. De âlde herfoarme tsjerke waard yn [[1776]] ferfongen troch in nije tsjerke. Op de hjoeddeiske tsjerke stiet in ôfbyld fan Sint-Joaris. Sûnt 2010 binne der gjin tsjerketsjinsten mear, mar wurdt it gebou noch hieltyd brûkt foar bysûndere gelegenheden. De [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] tsjerke, dy't yn [[1930]] boud waard, moast yn [[2012]] slute, om't der hast gjinien mear yn de tsjerkerie siet. Dêrnei waarden der yn Westerlee gjin tsjerketsjinsten mear holden. It eastlike part fan it doarp wie yn de [[santjinde iuw]] in aparte [[útbuorren]] dat ''De Smacht'' neamd waard, nei in earder [[foarwurk]] fan it kleaster Heiligerlee, dy't oant it begjin fan de [[tweintichste iuw]] ta it [[kerspel]] Heiligerlee rekkene waard. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Westerlee, Groningen|Westerlee (Grinslân)}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1811]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1821]] tnkb4i619xqstccn6hnk83iop83zl8p 0 144378 1239743 1151247 2026-09-02T04:18:34Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239743 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Oostwold | ôfbylding = Eastwâld (Oostwold), Grinslân, herfoarme tsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''[[Herfoarme tsjerke (Oostwold)|Herfoarme tsjerke]] fan Oostwold'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Oostwold (Aldamt)}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 5,04 km² <br> wêrfan lân: 3,04 km² <br> wêrfan wetter: 2,01 km² | befolkingstichtens = 282 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_12_9_N_7_2_40_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 12' N 7° 2' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 9 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 2 | lon_sec = 40 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_03_Midwolda_-_Buurt_01_Oostwold.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Oostwold yn eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} {{net te betiizjen|[[Oostwold (Westerkertier)]]}} '''Oostwold''' (Eastwâld) is in doarp yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. It doarp hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Oostwold (Aldamt)}} ynwenners. Oostwold is in [[beskerme doarpsgesicht]]. Oostwold leit yn it [[Aldamt (regio)|Aldamt]] en lei oarspronklik oan de ouwer fan de [[Doalert]]. Bûten it doarp, oan de dyk nei [[Midwolda]] en yn de [[Oostwolderpolder]] steane steatlike [[pleats]]en en yn it doarp wennen de lânwurklju. De tsjinstellings tusken de boeren en wurklju wien yn de omkriten tige grut. Yn [[Finsterwolde]], dat flakby leit, late dy tsjinstelling ta in sterke posysje fan de [[Kommunistyske Partij fan Nederlân|Kommunistyske Partij]]. Yn Oostwold en Midwolda wiene en bleaune de lânwurklju lykwols strang [[protestantsk]]. By Oostwold leit it [[Fleanfjild Oostwold]]. == Tsjerken == {{apart|Herfoarme tsjerke (Oostwold)}} Yn [[1775]] waard de hjoeddeiske [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] tsjerke boud, dy't in âlder gebou fan de [[sechtjinde iuw]] ferfong, dy't oan de [[apostel]] [[Simon (apostel)|Simon]] wijd wie. In âldere tsjerke stie op it plak fan de pleats ''Kloosterheem'', beëasten it hjoeddeiske doarp. Yn [[1951]] waarden dêr trije grêfkelders fan kleasterstiennen bleatlein. De âldste tsjerke stie fierder benoarden yn in gebiet dat hjoed-de-dei bedobbe is mei [[klaai]] fan de Dollard. Dy tsjerke waard yn [[1530]] sloopt en de stiennen waarden brûkt foar it bouwen fan in nij [[blokhûs]] by [[Delfsyl]]. It besit fan de tsjerke waard ûnderbrocht by it Grizefrouljuskleaster, wylst de parochianen harren by Midwolda foegen. Om [[1550]] hinne hie Oostwold wer in tsjerke. Nijsgjirrich is it orizjinele Freytag-oargel yn de hjoeddeiske tsjerke út 1809-1811. {{apart|Grifformearde tsjerke (Oostwold)}} De [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde tsjerke]] is in opfallend gebou en waard yn [[1930]] boud neffens in ûntwerp fan de arsjitekten C.H. van Wijk en D. Broos. It gebou fertsjintwurdiget de Amsterdamske Skoallen en hat in tige kleurryk ynterieur. == Galery == <gallery widths="150" heights="150"> Hervormde_pastorie_in_Oostwold_-_2.jpg|''Herfoarme pastorij'' Dwarshuisboerderij_in_eclectische_stijl_Oostwold_1890_-_2.jpg|''Dwershûspleats yn eklektyske styl út 1890'' Bijschuur_bij_dwarshuisboerderij_in_eclectische_stijl_Oostwold_1890_-_2.jpg|''Skuorre by dwershûspleats yn eklektyske styl út 1890'' Huningaheerd_1882_Oostwold_-_3.jpg|''Huningaheerd út 1882'' Oldambtster_dwarshuisboerderij_in_eclectische_bouwtrant_Oostwold_-_4.jpg|''Aldamtster dwershûspleats'' Oostwold Airport.jpg|''Fleanfjild Oostwold fanút 'e loft (2005)'' </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Oostwold (Oldambt)|Oostwold (Aldamt)}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] a75b8po5dfsh8jsjci09qbzejwnzgv4 0 144406 1239747 1151255 2026-09-02T04:27:36Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239747 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = 't Waar | ôfbylding = Uitzicht vanaf de Leeuwenborg over Termunsterzijldiep, fietspad en naastliggend natuurgebied - panoramio.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Termuntersyldjip by 't Waar'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|'t Waar}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 9942 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_13_31_N_6_57_7_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 13' N 6° 57' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 13 | lat_sec = 31 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 57 | lon_sec = 7 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_02_Noord_-_Buurt_01_%27t_Waar.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje 't Waar yn eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} ''''t Waar''' ([[Grinslânsk]]: ''t Woar'') is in [[lintdoarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]] yn it klaaipart fan it [[Aldamt (regio)|Aldamt]]. It foarmet in [[twillingdoarp]] mei [[Nieuw-Scheemda]], dêr't it fanâlds ek tsjerklik by hearde. De namme fan it doarp ferwiist nei in kearslûs (in waar of woar) yn it [[Termunterzijldiep]], dy't yn [[1611]] boud waard en regelje it ôfwetterjen. Om tefoaren te kommen dat de doarpen [[Noardbroek]] en [[Nieuw-Scheemda]], dy't leger leine, lêst krigen fan feanwetter út [[Scheemda]], [[Meeden]] en [[Súdbroek]], waard de bopperin fan it kanaal op fêste tiden ôfsletten. It doarp leit op in ynverzjerêch yn it stik fan de [[Doalert]] dat ynpoldere waard, dat foarme waard troch de ouwerwâl fan de lytse rivier de [[Munter Ae]]. De âldste kearn is ''Molenhorn'', dat op in [[terp]] leit. De nôtmûne waard yn [[1598]] al neamd. De hjoeddeiske doarpskearn leit tusken it Termunterzijldiep en it ''Ol Daipke'', dat yn [[1665]] groeven waard, en ynearsten as farwei nei [[Grins (stêd)|Grins]] ornearre waard, mar it ûnderhâld dêrfan wie suterich. 't Waar ûntjoech him om [[1700]] hinne ta in warber hannelsplakje mei in skoalle (1701), in pelmûne (1698) en in grutte middenstân. Ek stie der in grutte bûtenpleats dy't bewenne waard troch de rike famylje Geertsema út [[Grins (stêd)|Grins]] wei. By it [[pachtersoproer]] fan [[1748]] waard de pleats plondere. Op it plak kaam letter de houtseachmûne fan de famylje Van Houten. De skoalle gie yn [[1934]] ticht. 't Waar lei sûnt [[1910]] oan de spoarline Súdbroek - Delfsyl, dêr't it doarp it stopplak Nieuw Scheemda-'t Waar hie mei Nieuw-Scheemda. Dat stopplak waard yn 1934 sletten en dêrnei de spoarline ek ôfbrutsen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|'t Waar}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)|Waar, 't]] pc9wfw7mqwbsocwrnyaf9chamcs328y 0 144407 1239737 1151226 2026-09-02T04:06:48Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239737 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Hilligerlee | ôfbylding = Monument Battle of Heiligerlee.jpeg | ôfbyldingsbreedte = 200px | ôfbyldingstekst = ''Greve Adolfmonumint ta betinking fan de Slach by Hilligrerlee (1568)'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Hilligerlee}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 2,67 km² <br> wêrfan lân: 2,55 km² <br> wêrfan wetter: 0,12 km² | befolkingstichtens = 549 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 9677 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_9_18_N_7_0_45_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 9' N 7° 0' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 9 | lat_sec = 18 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 0 | lon_sec = 45 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Scheemda_-_Wijk_00_Scheemda-Heiligerlee_-_Buurt_02_Heiligerlee.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Hilligerlee yn eardere gemeente Scheemda'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Hilligerlee''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Heiligerlee'', [[Grinslânsk]]: ''Kloosterholt'') is in [[lintdoarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de provinsje [[Grinslân]]. It doarp hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Hilligerlee}} ynwenners. == Algemien == Hilligerlee is in [[lintdoarp]] en leit op ien fan de heechste punten (''[[garst]]en'') fan in sânrêch fan it "Skiereilân fan [[Wynskoat]]". It doarp leit yn de stêdekloft fan Wynskoat en leit dêr dan ek tsjin oan. Benoarden it doarp rint de nije rin fan it [[Wynskoaterdjip]], dat foar [[1954]] besuden it doarp rûn. De âlde rin waard foar it grutste part dimpt. De [[Rykswei 7|A7]] rint ek benoarden it doarp. Bewesten it doarp lizze [[Eexta]]-[[Scheemda]], besuden lizze de [[buorskip]]pen Napels en Tranendal en beëasten leit Wynskoat, dêr't eartiids it buorskip Bovenburen lei. Tusken Heiligerlee en Wynskoat leit de buorren Hessenbril dy't der tuskenyn boud waard. Eartiids hearde Hilligerlee, tegearre mei Wynskoat en Scheemda by de âlde [[Fryske Goaen|Fryske goa]] it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]], mar nei it ûnderstrûpen fan it lân troch de [[Doalert]], waard it gebiet bewesten de [[Tjamme]] by de âlde Fryske goa it [[Aldamt (regio)|Aldamt]] rekkene. Hilligerlee is hjoed-de-dei in [[Forinsisme|forinzedoarp]]. It hat twa [[basisskoalle]]n en in pjutteboattersplak. De ynwenners winkelje yn Wynskoat en Scheemda. == Namme == It kleaster fan Hilligerlee waard neffens in kleasterkronyk yn [[1231]] stifte yn Asterle tusken de doarpen Winsewida en Westerle yn in "iensum en dreech te berikken gea, dêr't gjin minske kaam en gjin man wenne". De namme ''Asterle'' of ''Asterlo'' (1289) betsjut "Easterlee". Yn [[1391]] waard sprutsen fan ''Hilligen Lee'' en ''Heliger Lee'', en yn [[1498]] fan ''dat Clooster to Hilligerlee'' en om [[1580]] hinne fan ''Hilgerlohe''. It taheaksel ''-lee'' (''-lie'', ''leek'', ''lits'', ''lethe'') ferwiist nei in rinnend wetter. Te ferlykjen binne de nammen [[De Like (plak)|De Like]], [[Liens]], [[De Lethe]], de Lidden en Dunelee (de lêste twa waarden ferdronken yn de Dollard) en it ferdronken doarp Jadeleh yn de boezem fan de [[Jade (rivier)|Jade]]. It taheaksel ''loo'' ferwiist nei in beboske hichte, sa as yn bygelyks [[Vriescheloo]]. Yn it earste gefal soe it gean kinne om de lytse rivier de [[Rensel]], dêr't it [[Aldfrysk]]e wurd foar "streamen", ''rene'', ferbûn mei it eftrerheaksel ''-ele''("wetterrin"). Dy rivier rûn besuden it kleaster. De namme fan it buordoarp Winsewida tsjut op bosk (''-widu'', ''-wida'' dat "bosk" of "wâld" betsjut). It foarheaksel ''hillig-'' ferwiist nei it [[kleaster]]. Hilligerlee sil dan nei alle gedachten "hillige wetterrin" of "hillich bosk " betsjutte. Der binne dêrnjonken noch in stikmannige ferklearrings wêr't de namme wei komme soe, mar dy komme taalkundich sjoen tekoart oan goed bewiisgrûn. De âlde namme ''Hilligerlee'' soe neffens ien fan dy ferklearrings ôflaat wêze fan ''hill'', en ferwize nei in heuvel of leaver sein in heger stik sângrûn. [[Kornelis ter Laan]] skreau yn [[1954]] dat mei''lee'' "bosk" bedoeld waard, mar skriuwt earne oars dat it "hillige heuvel" betsjutte soe. J. Bergsma skreau yn [[1884]] dat de namme Hilligerlee "grêf fan mûntsen" betsjutte soe, wylst dêr gjin mûntsen, mar nonnen wennen. Neffens A.J. Smith moat it efterheaksel ''-lee'' as ''lei'' of ''leite'', dat "lijte" betsjut, sjoen wurde. Hy ferklearre dat Hilligerlee as "wenplak yn de lijte fan de beammen" lêzen wurde moatte soe. Hilligenley is ek in [[terp]] op it [[Noardfryske eilannen|Noardfryske eilân]] [[Langeneß]]. De kontroversjele Dútske skriuwer [[Gustav Frensen]] joech yn [[1905]] in boek út dêr't hy de betsjuttenis "hillich lân" brûkte Yn it [[Grinslânsk]] wurdt it doarp ek wol ''Kloosterholt'' neamd. Dy namme komt fan it eardere kleaster. Kloosterholt wie oant de iere [[tweintichste iuw]] in apart buorskip. == Skiednis == === Kleaster === Yn [[1231]] waard troch abt [[Herderik fan Schildwolde|Herderik]] fan it [[kleaster]] ''[[Gratia Sanctae Maria]]'' yn [[Schildwolde]] in nonnekleaster stifte dat ''[[Mons Sinaï]]'' hiet. De beide kleasters hearden by de oarder fan de [[Norbertinen]]. It nonnekleaster waard wijd oan de hillige Katarina fan Aleksanderje. Herderik stjoerde syn muoike Etelsedis dêrhinne en stelde plebaan Liudwardus fan Schildwolde oan as [[prior]]. Yn [[1288]] wennen der 180 nonnen. It kleaster hie sa'n fjouwer [[foarwurk]]en: ''De Smacht'' by [[Westerlee]], ''Grangsheerd'' by [[Súdbroek]], ''Lesterhuis'' by [[Termunten]] en ''Kloostergare'' yn [[Beerta]]. Fierders hie it [[feanterij]]en yn de omkriten fan Wynskoat en buorkerijen yn it Wynskoater Suderfean en [[Blijham]]. De tsjerke fan Westerlee hearde ek by it besit fan it kleaster. De [[Proast]] beneamde de pastoar. === Slaggen by Hilligerlee === Yn [[1536]] yn de [[Gelderske Krigen]] waarden troepen fan [[Karel fan Gelre]] ferslein troch dy fan keizer [[Karel V]] yn de earste [[Slach by Hilligerlee (1536)|Slach by Hilligerlee]]. Karel V krige dêrnei it bewâld oer de [[Ommelannen]] en as keizer fan it [[Hillige Roomske Ryk]] koe er himsels ta [[Hearlikheid Grinslân|hear fan Grinslân]] neame. [[Filips II fan Spanje|Filips II]], dy't ek kening fan [[Spanje]] waard, folge him op. De [[Slach by Hilligerlee]] ([[1568]]) waard ferneamd om't it de earste jier fan de [[Nederlânske Opstân]] wie, dy't fochten waard tusken de [[Steatsen]] en de Spaanskgesinden. In leger ûnder leiding fan [[Loadewyk fan Nassau|Loadewyk]] en [[Adolf fan Nassau (1540-1568)|Adolf fan Nassau]] retten harren ta foar in oanfal op [[Grins (stêd)|Grins]], mar moasten harren weromlûke. Spaanske troepen kamen harren efternei en by Heiligerlee, dêr't de Steatsen op trije garsten in mûklaach opsetten hiene, kaam it ta in striid. It Syeatske leger fan in pear hûndert manlju fersloegen it Spaanske leger fan 1700 manlju. Greve Adolf sneuvele lykwols yn de slach, lyk as greve [[Jan fan Arenberch]]. Arenberch wie njonken steedholder fan Grinslân ek hear fan [[Wedde]] en [[Westerwâlde]]. It leger fan Loadewyk en Adolf fan Nassau bestie benammen út Dútske troepen en hierlingen. Yn de slach waard it kleaster brûkt en fersoargje de ferwûnen. De lichems fan de greven Adolf fan Nassau en Jan fan Arenberch leine dêr opbierre. Arenberch waard dêr ek begroeven. Doe't Loadewyk fan Nassau en syn troepen flechtsje moasten, stutsen se it kleaster yn de brân. De [[Slach by Jemgum]] yn [[East-Fryslân]] dy't dêrnei folge, waard troch Loadewyk en syn leger ferlern. Hy koe noch mar krekt ûntkomme en swim de [[Iems]] oer. === De ein fan it kleaster === Mei de [[Reduksje fan Grins]] yn [[1594]] waard it kleaster troch [[Stêd en Lân]] nasjonalisearre, dy't yn [[197]] al it kleaterguod ferkeapje liet. Om [[1600]] hinne waard op it plak fan de kleater de [[Aldamster pleats]] ''De Hoogte'' boud. Yn [[1618]] krige de stêd Grins it lânguod fan it kleaster yn besit en de [[Ommelannen]] al it oare kleastergebieten. Op in stik [[fean]]lân dy't de Ommelannen krigen, kaam letter it doarp [[Ommelannerwyk]]. Yn [[1624]] waarden it Aldamt en Westerwâlde oanfallen troch in Spaansk leger ûnder lieding fan gûverneur Lucas Cavro fan [[Lingen (Iems)|Lingen]]. Dat leger bestie út manskippen út [[Greefskip Lingen|Lingen]] en [[Twinte]] en hja easken [[brânskatting]] fan Wynskoat, Hilligerlee, Scheemda, [[Eexta]], [[Noardbroek]] en [[Slochteren]]. Dy koene der lykwols sa hurd net oan foldwaan, dus waarden dy doarpen yn 'e brân stutsen. Ek de lêste oerbliuwsels fan it kleaster waarden delbrând. It feangebiet en it bosk fan it kleaster waarden letter yn de [[santjinde iuw]] en benammen yn de [[achttjinde iuw]] ferkocht troch in kleasterfûns. Yn [[1839]] wiene der noch oerbliuwsels fan in grouwe kleastermuorre te sjen, dy't dêrnei útgroeven waard. Yn de [[tweintichste iuw]] waarden de eardere grêften fan it kleaster wer fannijs groeven. It kleastergebiet heart sûnt dy tiid by it natuergebiet ''De Hoogte'' === Nije tiid === Hilligerlee, dat oant om 1800 hinne offisjeel ek sa hiet, wie foar in lang skoft in lytse buorkip njonken [[Westerlee]] en Kloosterholt. Yn de [[njoggentjinde iuw]] kaam der wat bedriuwigens nei it doarp ta, wêrûnder in stienfabryk en in klokkejitterij (1862). Yn [[1853]] kaam der de iepenbiere basisskoalle ''Heiligerlee''. Yn [[1920]] kaam der de kristlike basisskoalle ''Mons Sinaï'' by. Troch it waaaksen fan it doarp kaam der ek in winkelstân. Troch de tsjinstellings tusken de boeren yn Westerlee en de wurklju yn Hilligerlee en it oanlizzen fan de spoarline [[Harns (stêd)|Harns]] - [[Nijeskâns]] tusken de twa doarpen troch, rekken de twa doarpen faninoar skaat. Hilligerlee woeks stadichoan fêst oan Wynskoat en Westerlee bleau in frij lizzend doarp. Yn de iere tweintichste iuw waarden Hilligerlee en Kloosterholt gearfoege ta ien doarp. De strjitten ''Hoethslaan'' en ''Kloosterlaan'' tichteby it eardere kleaster, dêr't pleatsen stien hawwe, binne noch hieltyd tekenjend foar it eardere doarp. Yn [[1919]] krige Hilligerlee oansluting op de ''[[Stoomtramweg-Maatschappij Oostelijk Groningen]]'', dy't yn de tritiger jierren opheft waard. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] wreide it doarp him út en kaam oan Wynskoat fêst te waaksen. {| class="wikitable" |+ Befolkingsûntwikkeling |- ! 1869 !! 1879 !! 1889 !! 1899 !! 1909 !! 1920 !! 1930 !! 1947 !! 1971 !! 1995 !! 2001 !! 2005 !! 2008 !! 2010 !! 2019 |- | 607 || 564¹ || 716¹ || 734¹ || 808¹ || 885 || 982 || 1007 || 1140 || 1370 || 1450 || 1460 || 1440 || 1435 || 1440 |} <small>Boarne: CBS en [http://www.volkstellingen.nl/ volkstellingen.nl/]<br/> ¹ Westerlee ynbegrepen </small> == It besjen wurdich == * [[Greve Adolfmonumint]] * Tsjerkje Greve Adolf Stifting * Klokkejitterijmuseum Hilligerlee * Museum Slach by Hilligerlee * [[Nôtmûne]] ''De Oldambt'' == Berne yn Hilligerlee == * [[Tjapko van Bergen]], olympysk roeier * [[Aijolt Kloosterboer]], heareboer en boargemaster <gallery> Heiligerlee,_kerkje_van_de_Graaf_Adolf_stichting_foto2_2012-09-01_16.29.jpg|Tsjerkje Greve Adolf Stifting (1876) Heiligerlee - Klokkengieterijmuseum.jpg|Klokkejitterijmuseum Hilligerlee Museum Slag bij Heiligerlee, Heiligerlee (2017).jpg|Museum Slach by Hilligerlee </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.dorpheiligerlee.nl/page/vereniging-dorpsbelangen#Informatie/ Feriening foar Doarpsbelang] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Heiligerlee ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side]. {{Commonscat|Heiligerlee|Hilligerlee}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] puiddkis1s2w4cq94xckrg7ne71l2sv 0 144576 1239734 1227862 2026-09-02T03:59:23Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239734 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Beerta | ôfbylding = Exterieur OVERZICHT VOORGEVEL - Beerta - 20260839 - RCE.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Aldamtster pleats oan 'e Hoofdstraat | wapen = [[File:Beerta_vlag_Vexilla_Nostra_1983.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Beerta_wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Beerta}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 36,33 km² <br> wêrfan lân: 34,76 km² <br> wêrfan wetter: 1,58 km² | befolkingstichtens = 60 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_11_34_N_7_0_58_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 11' N 7° 0' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 10 | lat_sec = 26 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 5 | lon_sec = 42 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Reiderland_-_Wijk_03_Beerta_-_Buurt_10_Beerta-Centrum.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje fan Beerta'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Beerta''' ([[Grinslânsk]]: ''Beert(e)'', earder: ''De Beerte'') is in [[doarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. It doarp hie neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Beerta}} ynwenners, wêrfan't der 400 yn de [[himrik]]. It doarp leit yn de regio it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]]. == Eardere gemeente == Oant [[1 jannewaris]] [[1990]] wie Beerta in selsstannige gemeente. Njonken it haadplak Beerta hearden de plakken [[Drieborg]], [[Nieuw-Beerta]], Nieuwe Statenzijl, [[Aldesyl (Aldamt)|Aldesyl]], Oude Statenzijl, [[Ulsda]] en Wynskoatersyl der by. Yn 1990 waarden de gemeenten Beerta, [[Finsterwolde]] en [[Nijeskâns]] gearfoege ta de nije gemeente Beerta, dy't op [[1 july]] [[1991]] de nije namme [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]] krige. Op 1 jannewaris 2010 waard Reiderlân gearfoege mei de gemeenten [[Wynskoat]] en [[Scheemda]] ta de nije gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]. == Namme == De namme ''Beerta'' of ''Beerte'' betsjut "[[buorskip]]" en dat is ôflaat fan it [[Aldfrysk]]e ''bere'', dat "skuorre", "wente" betsjut, mei it meartalstaheaksel ''te''. De namme betsjut oarspronklik dan ek "kloft huzen, wenten". De namme is ek tige besibbe oan it taheaksel "buorren", dy't yn de [[Midsiuwen]] lykbetsjuttend wie, sa as bygelyks de namme fan de [[útbuorren]] ''Uiterburen'', dat ek as ''Uterbeerte'' oantsjutten waard. Yn âldere teksten waard sprutsen fan ''De Beerta'', en nei [[1850]] fan ''Beerta''. == Skiednis == Beerta ûntstie as in [[feanterij]]doarp. It wurdt yn [[1391]] foar it earst yn skriftlike boarnen neamd, doe't in Liwert Hayens as [[haadling]] yn ''Berda'' neamd waard. Sa'n tritich jier letter is er haadling yn [[Ulsda]]. Yn dy boarne wurdt de grins tusken de [[Fryske Goaen|Fryske goaen]] it [[Aldamt (regio)|Aldamt]] en it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] neamd as de [[Tsjamme]]. Dy rivier foarme ek de grins tusken de [[Bisdom Múnster|bisdommen Múnster]] en [[Bisdom Osnabrück|Osnabrück]]. Bewenning fûn nei alle gedachte plak fanút Ulsda fan de ouwers fan de [[Pekel A]] ôf, dy't justje benoarden Ulsda gearfloeit mei de [[Westerwâldske Aa]]. Beerta, Ulsda en [[Den Ham (Westerwâlde)|Den Ham]] wiene de noardlikste doarpen fan it Bisdom Osnabrück. Op 'e hichte fan Nieuw-Beerta en [[Nijeskâns]] bgûn it Bisdom Múnster. Beerta waard ek wol gauris betiisd mei [[Utbeerte]], in ferdronken doarp yn de [[Doalert]], ''Uiterburen'' by [[Súdbroek]] en it [[kleaster]] Barthe by [[Hesel]] yn [[East-Fryslân]]. It kleaster fan [[Hilligerlee]] besiet it [[foarwurk]] ''Kloostgare'' yn Beerta. De hjoeddeiske [[tsjerke fan Beerta]] komt fan [[1506]]. In âlder gebou hat justjes beëasten fan it doarp stien en is no bedobbe ûnder de Dollardklaai. Doe't de eastlike Dollardboezem yn de [[fyftjinde iuw]] ûntstie, ferpleatste de bewenning nei hegere plakken. Aldere delsetting waarden opjûn. De tsjerke fan Ulsda waard ferienige mei dy fan Beerta yn [[1462]], dêr't it byld fan de [[patroanhillige]] [[Lambertus fan Maastricht|Lambertus]] tegearre mei de misboek en de tsjerkesegel nei Beerta kamen. De patroanhillige fan Beerta wie lykwols [[Bartoloméus (apostel)|Bartoloméus]], mar dy waard yn [[1609]] ferfongen troch [[Laurentius fan Rome|Laurentius]], dy syn ôfbyld opnaam waard yn de kerspelsegel en letter it gemeentewapen fan Beerta. Yn de [[fyftjinde iuw]] waarden de kerpels [[Wynedaham]], [[Houwingaham]] en [[Houwingast]] of [[Houwingahof]] (by nieuw-Beerta) ferienige mei dy fan Beerta. Dy kerspels ferdronken lykwols yn de Dollard. De nammen fan de [[buorskip]] ''Beersterhoogen'' en de buorkerij ''Hamster Hoff'' by Nieuw-Beerta ferwize nei dy delsettings. Neffens in ferklearring út [[1567]] foelen de Hamsters ûnder de tsjerke fan Beerta. De oanwaaksen fan de ''Beertster Ham'' (1696) foarmje wierskynlik oerbliuwsel fan Wynedaham. Nei de oerstreamings waard it lân stadichoan fannis ynpoldere en de [[lânbou]] waard tekenjend foar it gebiet. Nieuw-Beerta skate him yn [[1665]] ôf. === Kommunisme === It ferskil yn sosjale klasse tusken de boeren en de lânwurklju waard yn de [[njoggentjinde iuw]] sa grut, dat it [[sosjalisme]] tige populêr waard by in soad lânwurklju. Benammen [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]] hie in soad ynfloed. Guon dêrfan waarden radikaler yn it ramt fan de [[Russyske Revolúsje]] yn [[1917]] , want it revolúsjonêre tinken spriek harren wol oan. Nei't it algemein kiesrjocht ynsteld waard, krigen de [[kommunisten]] in soad ynfloed yn de gemeenterie yn Beerta, lykas yn buordoarp Finsterwolde. Yn de tritiger jierren naam de [[Kommunistyske Partij Nederlân]] in sterke posysje yn de gemeenterie. It regear stjoerde de gemeenterie nei hûs en stelde in regearskommissaris oan. Dat waard dien om't de gemeenterie net in slutende begrutting makke hie en foardielen oan wurkleazen joegen. Yn de fyftiger jierren krigen de kommunisten sels de mearderheid yn de gemeenterie. Yn [[1982]] waard [[Hanneke Jagersma]], as de earste en iennige kommunistyske boargemaster yn Nederlân, boargemaster fan Beerta, oant de gemeentlike weryndieling fan 1990. <gallery widths="180" heights="180"> Bartholomeuskerk Beerta 6.jpg|Bartoloméustsjerke yn Beerta Beerta, toren 2007-05-20 12.00.JPG|Toer Oldambster boerderij met voorgevel geleed door middenrisaliet en vier pilasters Beerta 3.jpg|Aldamster pleats yn Beerta </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Beerta}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn de 14e iuw]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] qynqf9woukrg5fpjt2n2hfvd7xu8ot5 0 144670 1239740 1151229 2026-09-02T04:12:14Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239740 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Nieuw-Beerta | ôfbylding = Zicht_op_Nieuw_Beerta.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Sicht op Nieuw-Beerta (2011)'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Beerta}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 0,38 km² <br> wêrfan lân: 0,38 km² <br> wêrfan wetter: 0 km² | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_11_16_N_7_9_52_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 11' N 7° 9' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 11 | lat_sec = 16 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 9 | lon_sec = 52 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Reiderland_-_Wijk_04_Nieuw-Beerta_-_Buurt_10_Nieuw-Beerta.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Nieuw-Beerta yn eardere gemeente Reiderlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Nieuw-Beerta''', earder '''Beertsterhamrik''' ([[Grinslânsk]]: ''Nij Beerte, Beertsterhammerk'') is in [[doarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. Op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} hie it doarp neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Nieuw-Beerta}} ynwenners. It doarp leit benoardeasten [[Beerta]] en bewesten [[Bad Nijeskâns]]. It is in langhalich streekdoarp mei monumintale pleatsen. Yn de doarpskearn steane de wenten fan de wurklju en de middenstân. It doarp is [[beskerme doarpsgesicht]]. == Skiednis == Nieuw-Beerta ûntstie yn de [[sechtjinde iuw]] op it plak fan it [[Ferdronken plakken|ferdronken doarp]] [[Wynedaham]], dat om [[1500]] hinne by [[Beerta]] foege waard. It gebiet rekke lykwols nea alhiel ûnbewenne, want de pleatsen stiene noardliker yn de saneamde ''Binnenlanden'' op ferhege hiemen of oerbliuwende stikken heechfean dy't letter ferdwûn binne. Nei it oanlizzen fan de Hamsterdyk, ek wol Beertsterhamdyk neamd, healwei de sechtjinde iuw, ferhuzen dy pleatsen stadichoan nei dy dyk. Oer de dyk hinne rûn in fuotpaad, en yn [[1840]] waard der in ferhurde dyk oanlein. De wichtichste ferbining wie de Hamwei (''Hamweg''), dy't yn [[1541]] al neamd waard en dy't fan Beerta besuden de [[Tsjamme]] rjochting [[Drieborg]] rûn. Nei't yn [[1657]] de ''Schanskerdijk'' oanlein waard, feroaren de grutte [[kwelder]]s yn in fruchtber [[polder]]gea. It doarp wie in dochterdelsetting fan Beerta. Dêrom waard it ynearsten ''Beertsterhamrik'' (bûtengebiet fan Beerta) neamd. Yn [[1665]] krige Nieuw-Beerta in eigen tsjerke. It doarp waard in selsstannige tsjerklike gemeente, mar it tsjerkeguod bleau oant [[1680]] mienskiplik mei Beerta. De earste tsjerke wie al gau in boufal en waard yn [[1696]] fernijd. De hjoeddeiske tsjerke komt út [[1856]].{{apart|Tsjerke fan Nieuw-Beerta}} It doarp hie al in skoalle. Yn [[1663]] krigen de bewenners tastimming en bou in [[nôtmûne]], om't de mûne fan Beerta it wurk net benei komme koe. Yn it doarpsgebiet ûntstiene yn de [[achttjinde iuw]] de [[buorskip]]pen [[Drieborg]] en [[Oudedijk]] (earder [[Stocksterhorn]] neamd, en fierder de polderdelsettings [[Kroonpolder]] (1696) en [[Stadspolder]] (1740). Yn ''Stadspolder'' wie plak frijmakke foar in tsjerke en in tsjerkhôf, mar dy plannen waarden nea wiermakke. By [[Bad Nijeskâns]] lei it plak [[Oudezijl]] mei in kloft huzen. De [[njoggentjinde iuw]] wie in tiidrek fan rike ûntjouwing, benammen yn de [[lânbou]]. Moaie pleatsen komme fan dy tiid. Fan de ein fan dy iuw ôf, rekke de ekonomy fan it gebiet yn it neigean. Ynearsten gie dat tegearre mei de fûle striid tusken de boeren en de lânwurklju. It [[sosjalisme]] en letter [[kommunisme]] waarden tige populêr by de lânwurklju. De fierder geande meganisaasje yn de lânbou, soarge foar it dien jaan fan de lânwurklju. Om't it doarp gjin oare mooglikeheden bea, teagen in soad fan de wurklju fuort. == Nijsgjirrich == Nieuw-Beerta leit oan de Jeropeeske [[kuierrûte E9]]. == Galery == <gallery widths="200" heights="200"> Kerk van Nieuw-Beerta2.jpg|''De [[Tsjerke fan Nieuw-Beerta]]'' Hoofdweg81_Nieuw-Beerta.jpg|''Filla yn oergongsstyl oan 'e Hoofdweg'' Hoofdweg103_Nieuw-Beerta.jpg|''Aldamster dwershûspleats oan 'e Hoofdweg'' Het_weidse_land_van_Reiderland_-_panoramio.jpg|''It gea fan it Reiderlân'' </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Nieuw-Beerta}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn de 16e iuw]] fdwd89eomfwlux2ofbvrh021niw6z26 0 144677 1239735 1151222 2026-09-02T04:02:47Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239735 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Drieborg | ôfbylding = Drieborg 1 Begin bebouwde kom.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Yngong mei komboerd yn Drieborg'' | wapen = [[File:Drieborg vlag.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Drieborg}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 19,99 km² <br> wêrfan lân: 19,36 km² <br> wêrfan wetter: 0,62 km² | befolkingstichtens = 227 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = [[1696]] | postkoade = 1422 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_12_22_N_7_11_51_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 12' N 7° 11' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 22 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 11 | lon_sec = 51 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Reiderland_-_Wijk_02_Drieborg_-_Buurt_10_Drieborg-Centrum.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Drieborg yn eardere gemeente Reiderlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Drieborg''' ([[Grinslânsk]]: ''Drijbörg'') is in [[doarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. Op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} hie it doarp en syn [[himrik]] neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Drieborg}} ynwenners. == Skiednis == Drieborg ûntstie nei it oanlizzen fan de ''[[Kroonpolder]]'' yn [[1696]] op de eardere seedyk of ''[[Oudedijk (Aldamt)|Oudedijk]]''. Dêrfoar lei der al in lytse delsetting mei inkelde [[pleats]]en op ferhege hiemen by dy dyk del, dy't ''[[Stocksterhorn]]'' neamd waard. Ien fan dy pleatsen hiet neffens in âlde kaart ''Het Zuijder Huijs''. Yn de [[Midsiuwen]] lei yn dy omkriten it tsjerkedoarp [[Wynedaham]]. Drieborg wie ynearsten part fan it doarp [[Oudedijk (Aldamt)|Oudedijk]]. De namme ''Drieborg'' komt foar it earst neamd yn [[1818]] en ferskynt yn [[1850]] pas op topografyske kaarten en yn registers fan de boargerlike stân. Mei it wurd ''drijbörg'' wurdt trochstrings in hûs mei trije wenten bedoeld. Ek wurdt der wol nei de trije diken, dy't dêr byïnoar komme, ferwiisd. Benoarden it doarp lizze de ''[[Stadspolder]]'' en de ''Kroonpolder''. De twa polders lizze goed ien meter heger as it âldere lân besuden it doarp, dat minder heech opslike waard en dêr't de klinige (feanige) ûndergrûn ynklonken is. Drieborg wie altyd in [[Boere-arbeider|lânwurkersdoarp]]. De wurklju wurken op de grutte pleatsen yn de omkriten. It [[Aldamt (regio)|Aldamt]] woeks yn de [[Achttjinde iuw|achttjinde]] en [[njoggentjinde iuw]], om't der wer lân fan de see werom wûn waard. It waard de "nôtskuorre fan Nederlân", dêr't de ferhâldings tusken de boeren en de wurklju hieltyd minder waarden. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] sette de meganisaasje yn de [[lânbou]] útein en wie der hieltyd minder ferlet fan arbeidskrêften. Dat late ta it fuorttôgjen fan bewenners. Yn Drieborg waarden der dêrtroch in grut tal huzen sloopt. == Berne yn Drieborg == * [[Koert Stek]] (1926-2012), kommunistysk politikus {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Drieborg}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn 1696]] 87zrfzw5oio48evy8jb7z7jlot3uu3k 0 144810 1239736 1198965 2026-09-02T04:05:22Z Kneppelfreed 2013 berjocht ynwenners 1239736 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Finsterwolde | ôfbylding = Zicht op Finsterwolde.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Utsicht op Finsterwolde (2011)'' | wapen = [[File:Finsterwolde_vlag_Nederlands_vlaggenboek_Sierksma_1962.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Finsterwolde_wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Finsterwolde}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = 42,1 km² <br> wêrfan lân: 41,18 km² <br> wêrfan wetter: 0,92 km² | befolkingstichtens = 57 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Oldambt vlag.svg|20px|border]] [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 1419 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_12_53_N_7_5_1_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 12' N 7° 5' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 53 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 5 | lon_sec = 1 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_-_NL_-_Reiderland_-_Wijk_01_Finsterwolde_-_Buurt_10_Finsterwolde-Centrum.svg | ôfbyldingstekst99 = ''Lokaasje Finsterwolde yn eardere gemeente Reiderlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Finsterwolde''' ([[Grinslânsk]]: ''Finnerwol'' of ''Finnerwold'') is in [[doarp]] yn de gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]] yn de [[Provinsjes fan Nederlân|provinsje]] [[Grinslân]]. Yn 2019 hie it doarp neffens it [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] 2.240 ynwenners, dêr't ek de kearnen [[Ekamp]], [[Ganzedijk]], [[Goldhoorn]], [[Hardenberg (Finsterwolde)|Hardenberg]], [[Hongerige Wolf]] en [[Veenhuizen (Finsterwolde)|Veenhuizen]] ûnder falle. It doarp mei dy kearnen foarmen de eardere gemeente Finsterwolde, dy't yn 1990 opgie yn de gemeente [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]]. It oerflak fan dy eardere gemeente wie 42,16 km² It doarp Finsterwolde sels hat {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Finsterwolde}} ynwenners. == Namme == De namme is mooglik ôflaat fan it [[Aldfrysk]]e ''wins(t)era'', dat "lofts" of "noardlik" betsjutte kin. De namme soa dan "lofts/noardlik fan it sompebosk" betsjutte. Nijsgjirrig is de namme fan de lytse rivier ''Fimell Ee'' of ''Fymele Ae'', dy't yn [[1391]] ''Finser Ee'' neamd waard. Dy rivier ûntsprong by [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]] en foarme ûnder de namme ''Oude Ae'' de grins mei Finsterwolde. It rûn nei alle gedachten nei it lettere eilân [[Munnikeveen]], tichteby it [[kleaster Palmar]] en mûne fierderop út yn de [[Iems]] by [[Fiemel]]. Yn [[1319]] waard ''Fynserwald'' foar it earst neamd en yn in ferdrach út [[1391]] waard ''Finsterwolda'' neamd. Yn in oar ferdrach út [[1420]] wurde ''Ffinsterwolde'' en ''Oistfinsterwolde'' neamd. Beide plakken wiene oant de ein fan de [[fyftjinde iuw]] selsstannige [[karspel]]s en wurde sa neamd yn de [[parochy]]list fan it [[Bisdom Múnster]] ûnder de doarpen fan it goa [[Aldamt (regio)|Aldamt]]. Mooglik binne de nammen yn dy list âlder: ''Westwinserwalda'' en ''Astwinserwalda''. Letter ferskynden de nammen: ''Ffinserwolde'' (1454), ''West- en Oistfinserwolde'' (1500), ''Vynsterwold'' (1506), ''Fynzerwolde'' (1511), ''Fijnssewolde'' (1522), ''Finserwolde'' (1554) en ''Finsserwolt'' (1561). == Skiednis == === Midsiuwen === Finsterwolde ûntstie mooglik al yn de [[tsiende iuw]] en wie in âlde [[feanterij]]delsetting. Benoarden it doarp lizze op syn minst twa âlde tsjerkedoarpen. De [[romanogoatyske]] [[tsjerke fan Finsterwolde]] moat oan de ein fan de [[trettjinde iuw]] boud wêze. Oerbliuwsels fan de ferdwûne Sint-Nikolaastsjerke fan [[East-Finsterwolde]] waarden tusken [[Ganzedijk]] en [[Veenhuizen (Finsterwolde)|Veenhuizen]] fûn. Dat doarp waard om 1500 hinne troch "it wetter fernield" (''Oistfinsterwolde aqua destructa''). Yn [[1454]] waard fan Finsterwolde ôf in nije seedyk oanlein dy't de úttynjende [[Doalert]] stopje moast. Dy dyk rûn fan Palmar nei de [[Punt fan Reide]]. Nei tolve jier moast dy dyk opjûn wurde en dêrnei koe it seewetter [[Wagenborgen]] al berikke. Yn de [[buorskip]] [[Goldhoorn]] wie der yn [[1319]] in kommanderije fan de Johanniteroarder, yn [[1424]] ''Golthorna'' neamd. Om [[1475]] hinne wurdt de namme fan dat [[kleaster]] yn ferbân brocht mei de ferdronken parochy ''Go(l)thorne''. ''Dat Closter tho Golthorn'' waard yn [[1498]] noch neamd, mar neffens in akte út [[1494]] wie it net mear as in [[foarwurk]] fan de kommanderije fan [[Kleaster fan Heveskes|Easterwierrum]]. Yn [[1540]] waard it foarwurk foar it lêst neamd en yn [[1574]] wie it lânguod yn it besit fan de famylje Sickinge út [[Warffum]], dy't dêr in uterdyks [[tichelwurk]] bedreau. It [[Premonstratinzers|Premonstratinzer]] [[kleaster Palmar]] hie ek in foarwurk yn Finsterwolde, dat yn [[1447]] oan it [[Kleaster Blomhof]] yn [[Witewierrum]] oerdroegen waard en dat neitiids mooglik yn de Doalert ferdronk. De súdgrins fan de karspels Finsterwolde en East-Finsterwolde waard troch de lytse rivier de [[Tsjamme]] foarme, dat in rjochtlutsen feanrivierke wie en, dy't de grins tusken it [[Aldamt (regio)|Aldamt]] en it [[Reiderlân (regio)|Reiderlân]] en tagelyk tusken de [[Bisdom Múnster|bisdommen Múnster]] en [[Osnabrück]] foarme. === Lettere ûntwikkelings === Nei [[1550]] waard it opslike lân fan de [[Doalert]] stadichoan fannijs ynpoldere, en kaam der in soad wurkgelegenheid yn de [[lânbou]]. Dêrmei woeks Finsterwolde ta in woltierich doarp. Oant yn de [[achttjinde iuw]] waard it [[klaai]]lân benammen brûkt as [[greide]], mar yn de [[njoggentjinde iuw]] waard nei de [[ikkerbou]] oerskeakele. De tsjinstellings tusken de boeren en de lânwurklju waarden yn dy snuorje jimmeroan grutter. Leech lean, lange wurkdagen en it minne húsfêstjen fan de lânwurklju laten ta dat de arbeiders harren fersetten en yn opstân kamen. De [[sosjalistysk]]e foarman [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]] en de [[Kommunistyske Partij Nederlân]] (CPN) waarden tige populêr. Oan 'e ein fan de njoggentjinde iuw en yn de iere tweintichste iuw waarden rebûljes mei geweld delslein. Yn [[1929]] wie de grutste lânwurkersstaking dy't ea yn Nederlân holden waard. 5000 manlju en froulju yn it Aldamt staakten goed fiif moanne lang, fan [[1 maaie]] oant [[12 oktober]], tsjin rike en machtige wurkjouwers, tsjin boeresoannen en tsjin de kristlike fakbûn. Nei it staken fan [[1919]] waarden der stadichoan maatregels tsjin de lânwurklju naam. It lean waard yn [[1923]] ferlege ta it nivo fan foar [[1914]] en yn [[1924]] easken de boeren in ferheging fan de wurktiid nei 53 oant 56 oeren. De reden dêrfoar wie de sakke lânbouprizen. Oan de ein fan de tweintiger jierren ferbettere de tastân en winsken de lânwurklju it ferheegjen fan harren lean mei 15 prosint. Om't it lean yn it Aldamt it leechst wie, setten de ûnderhannelings dêr dan ek útein, mar mislearren al rillegau. It staken dat dêr op folge wie grym en hurd. Der kaam in ferbod op gearkloftsjen en lânwurklju kamen troch fjochterijen yn de sel terjochte. Wurkjouwers spanden prosessen oan en set lânwurklju út harren wenten. By rebûlje mei de [[maresjesee]] waard der yn Finsterwolde in man deasketten dy't neat mei it staken te krijen hie, Eltjo Siemens (1898-1929). It staken waard lang om let delslein. === Kommunisme === Foar in skoft wie Finsterwolde de iennige gemeente mei in [[kommunistysk]]e mearderheid yn de gemeenterie. Kontroversjele besluten fan de gemeente laten yn [[1951]] yn de [[Kâlde Kriich]] ta it beneamen fan in [[regearskommissaris]] troch de [[Ministearje fan Binnenlânske Saken en Keninkryksrelaasjes|minister fan Binnenlânske Saken]]. Oanlieding dêrta wie it takennen fan útkearings oan stakers troch de gemeente. Gemeentelju dy't wegeren dy maatregel fan de gemeente út te fieren, waarden ûntslein. De Kroan ferneatige einlings dy ûntslaggen wer. Yn de jierren dêrfoar moast de Kroan gauris besluten fan de gemeente ferneatigje, gauris op oantrunen fan [[PvdA]]-boargemaster [[Harm Tuin]]. De gemeenterie en wethâlders, lykas de kommunistyske wethâlder [[Harm Haken]], krigen dien en fanút [[De Haach]] waard de boargemaster yn 1951 troch it regear as regearskommissaris oansteld en bestjoer de gemeente. Dy tastân einige yn [[1953]], nei de folgjende gemeenteriedsferkiezings dy't ek wer troch de kommunisten wûn waard. Boargemaster Tuin hie lykwols de regels fan it Gemeentlik Earmbestjoer justjes feroare, lykas it beneamen fan bestjoersleden net allinnich mear in saak fan de gemeenterie wie en riedsleden ynearsten ek gjin tagong mear ta gearkomsten. Yn buorgemeente [[Beerta]] wie der in likense tastân yn 1934/1935. Finsterwolde helle dêrmei it wrâldnijs en waard ek wol ''Little Moscow'' neamd. De gemeente Finsterwolde waard yn [[1990]] gearfoege mei [[Beerta]] en [[Nijeskâns]] ta de gemeente [[Reiderlân (gemeente)|Reiderlân]], dy't yn [[2010]] wer gearfoege waard mei [[Scheemda]] en [[Wynskoat]] ta de nije gemeente [[Aldamt (gemeente)|Aldamt]]. == Berne yn Finsterwolde == * [[Harm Tuin]] (1896-1972), boargemaster * [[Jan Tuin]] (1900-1972), politikus en boargemaster * [[Jan Haken]] (1912-1956), versetstrider en politikus (CPN) * [[Albert Waalkens]] (1920-2007), grutboer, galeryhâlder en avant-garde keunstpromotor * [[Jan Fokkens]] (1938), politikus * [[Ties Koek]] (1939-2014), boargemaster (PvdA) * [[Wim Zomer]] (1945), akteur * [[Arie Haan]] (1948), âld fuotballer en fuotbaltrener * [[Jogchum Schuur]] (1977), sjonger <gallery> Hervormde kerk, vrijstaande klokkentoren Finsterwolde - 2.jpg|Frijsteande toer fan de Herfoarme tsjerke fan Finsterwolde Boerderij van het gevorderde Oldambtster type Finsterwolde - 1.jpg|Aldamtster pleats oan 'e Goldhoorn Sonnevanck 1914 Finsterwolde - 4.jpg|Filla Sonnevanck </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Finsterwolde}} }} {{msg:GemeenteAldamt}} [[Kategory:Plak yn it Aldamt (gemeente)]] [[Kategory:Plak stifte yn de 10e iuw]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Grinslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] ijrj5gkaqiujutnnd2yqekyklpetp89 5 153919 1239751 1054421 2026-09-02T06:37:43Z RomkeHoekstra 10582 1239751 wikitext text/x-wiki Wit immmen of hjir eat by is dat noch wier ynformaasje jout? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 nov 2021, 15.00 (CET) :{{Ping|Mysha|Kneppelfreed|Drewes|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Ik kaam hjir tafallich en seach de opmerking fan Mysha fan yntusken al in pear jier lyn stean. Gjin fan 'e keppelingen bringt jo earne en it tal siden stiet al op 'e haadside. Hat dit in doel?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 2 sep 2026, 08.37 (CEST) 2n0zm4w6y2vk6kxdrqv1u9wxp1z0jeg 1239756 1239751 2026-09-02T10:00:23Z Mysha 254 Tiden hawwe tiden. 1239756 wikitext text/x-wiki Wit immmen of hjir eat by is dat noch wier ynformaasje jout? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 nov 2021, 15.00 (CET) :{{Ping|Mysha|Kneppelfreed|Drewes|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Ik kaam hjir tafallich en seach de opmerking fan Mysha fan yntusken al in pear jier lyn stean. Gjin fan 'e keppelingen bringt jo earne en it tal siden stiet al op 'e haadside. Hat dit in doel?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 2 sep 2026, 08.37 (CEST) ::* {{Ping|RomkeHoekstra}} Ik die al mei doe't kommunikaasje wie troch Oerlis-siden en it folgjen fan dy siden dêr't men fan witte woe at der feroarings wienen; dat, der steane grif ferskate siden mei kommentaar fan my, wat soms al jierren wachtsjet oant de skriuwer fan dy side fernimt dat der kommentaar is. ::* Op himsels binne dy statistieken der al noch: [[En:Wikipedia:Statistics]]. Allinnich wit ik net hoefolle at lokale berjochten binne en hoefolle wy sa oernimme koenen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) o8if9olj7e835vt1yatsk4a51y8iy28 0 155105 1239702 1059470 2026-09-01T15:36:06Z Drewes 2754 plaatsje 1239702 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:De dood van Tiddo Winnenga, RP-P-1909-4122.jpg|thumb|De dea fan Tidde Wyneda. Ets fan Jacobus van Dijk by in ferhaal fan Josephus van der Horst út 1854 ([[Ryksmuseum Amsterdam]], Kolleksje de la Faille).]] '''Tidde Wyneda''' of '''Tydde Wynnelde''' (sa't er yn in dokumint út 1413 neamd wurdt) wie in [[Reiderlân (regio)|Reiderlanner]] [[haadling]] yn 'e tiid fan 'e partijskippen tusken de [[Skieringers en Fetkeapers]]. ==Biografy== Tidde Wyneda spile yn de jierren om 1413 hinne in rol fan betsjutting yn de striid tusken [[Skieringers en Fetkeapers]]. Tidde Wyneda stie oan 'e kant fan de Emder proast [[Hiske Abdena]] en de Skieringers, dy't om dy tiid hinne út 'e kuststreek ferjage waarden. Troch in pear tsjûgen yn 1565 waard Tidde Wyneda - troch har as Tidde Winnengha oantsjut - ferantwurdlik hâlden foar it ûntstean fan de [[Doalert]], sa't dat by harren âlden en foarâlden al bekend west hie. Hy soe in regint of meiregint fan Reiderlân west hawwe en hie in soad lân. Troch de bewenners oansprutsen om de [[Dyk (wetterkearing)|diken]] te reparearjen, antwurde er dat er net earder ''wolde dycken, ear 't de floet in speetse hoghe oer syn landt solde loepen''. Tidde Wyneda hat nei alle gedachten wenne yn de Tydwyneda boarch yn [[Wynedaham]]. Dy [[boarch]] wurdt yn twa ferdraggen mei de jiertallen 1391 en 1420 neamd en stie yn de buert fan it plak dêr't de [[Tsjamme]] en de [[Reider Ie]] byinoar kamen, nei alle gedachten yn de omkriten fan [[Nije Steatesyl]]. Dat plak waard noch yn 1620 as ''Winingaham'' oantsjut. Dêrneist hie Tidde lân yn de omkriten fan de [[Punt fan Reide]]. Neffens de oerlevering brocht er syn neidagen troch yn it [[kleaster Palmar]], dêr 't er as ferearme kostgonger opnommen wie. Neisieten fan Tidde Wynedda bedarren nei alle gedachten it Oldambt. Yn 1441 en 1454 wurdt in Aijlko Wijngen te [[Eexta]] neamd; in dochter troude neffens oerleveringen mei de stamheit fan de famylje Huninga. Ek de famylje Tiddinga waard mei Tidde's neilittenskip yn ferbân brocht; neffens de kronykskriuwer [[Eggerik Beninga]] ûntstie de Doalert trochdat de ''Tidinge'' neilitten hiene har diken te reparearjen. Oare leden fan de famylje Weynga wennen yn [[Scheemda]] en Woldendorp. It ferhaal fan Tidde Winnengha is besibbe oan oare, typysk Nederlânske folksferhalen, mar is oanmerklik âlder as syn measte tsjinhingers. In fariant komt foar yn de ''[[Jarfke|Prophecye fan Jarfke]]'' út 1597, dêr't de ambtman fan it Wold-Oldambt, 'Aysso Phebekens tho Wartum' († 1589), dy rol tabedield krijt. == Neitins == * Yn [[Emden]] is de Tide-Winnenga-Wei nei him ferneamd. * Tiddo Winnenga spilet de haadrol yn in ferhaal út 1854 fan de katolike skriuwer [[Johannes Josephus van der Horst]]. [[Jacobus van Dijck]] (1817 -1896) makke der in ets by. Hy is ek de haadpersoan yn in roman fan de Dútske skriuwer en ''Heimat''-kenner [[Herbert Röhrig]] (1903-1977) út [[Hannover]]. == Literatuer == * [[Cor Bruijn]], ''Nederlandse sagen en volksverhalen'', Houten: Fibula, 1989 (oarspr. as ''Nederlandse sagen'', Amsterdam 1946) ([http://www.nazatendevries.nl/Artikelen%20en%20Colums/Tidde%20Winninga/Tidde%20Winninga.html online]) * [[Kornelis ter Laan|K. ter Laan]], ''[https://www.dbnl.org/arch/laan005boer01_01/pag/laan005boer01_01.pdf De boer in de Groninger letteren]'', Amsterdam 1949, siden. 23-25. * [[Kornelis ter Laan|K. ter Laan]], ''Groninger Volksleven'', diel. 1: Verhalende Folklore, Grins 1959, p.75. * Theo Meeder, ''[https://books.google.nl/books?id=NUPi9iohMwsC&pg=PA137&lpg=PA137 The Flying Dutchman and Other Folktales from the Netherlands]'', Westport, Connecticut - Londen: Libraries Unlimited, 2008, s. 137. * G.A. Stratingh en G.A. Venema, ''[https://books.google.nl/books?id=9H8AAAAAcAAJ&pg=PA317 De Dollard]'', Grins 1855, s. 317. == Keppelings om utens == * Nederlânske folksferhalebank: [http://www.verhalenbank.nl/items/show/60758 ''Tidde Winnenga'']; [http://www.verhalenbank.nl/items/show/9520 ''De ondergang van Tidde Winnenga''] {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch [[:nl:Tidde Wyneda]] }} {{DEFAULTSORT:Wyneda, Tidde}} [[Kategory:Eastfrysk haadling]] [[Kategory:Persoan yn de Grutte Fryske Oarloch]] [[Kategory:Persoan berne yn de 14e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 15e iuw]] [[Kategory:Ferdronken Doalertdoarp]] c0l3zhquk6znip7kulvuucx3m5uj3ep 0 162512 1239696 1099394 2026-09-01T14:59:24Z Drewes 2754 oanfolling fan en: 1239696 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2022 Briedern, Sint-Servatiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Sint-Servatiustsjerke'' | wapen = [[Ofbyld:Briedern Wappen.svg|60px]] | ynwennertal = 351 <small>(2021)</small> | oerflak = 3,56 km² | befolkingstichtens = 95 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 85 m | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rynlân-Palts]] | bestjoerlike ienheid 2 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Cochem-Zell]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|50_06_39_N_7_12_34.4_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|50° 06'N 7° 12'E}} | webside = [https://www.briedern.de/ www.briedern.de] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Rynlân-Palts | lat_deg = 50 | lat_min = 06 | lat_sec = 39 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 12 | lon_sec = 34.4 | lon_dir = E }} '''Briedern''' is in [[Ortsgemeinde]] yn de [[Landkreis|lânkring]] [[Cochem-Zell]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Rynlân-Palts]]. Briedern heart by de ferbânsgemeente [[Cochem (Verbandsgemeinde)|Cochem]] en leit oan de rjochter kant fan de [[Mûzel (Ryn)|Mûzel]]. == Skiednis == Briedern waard yn 1275 foar it earst neamd. De yn deselde tiid boude Servatiustsjerke wie mei de Servatiusboarne eartiids in beafeartsplak. Bekend is dat yn de jierren 1466, 1493en 1499 foar de beafeart nei Briedern ôflaten ferliend waarden. Yn 1595 waard Briedern oanfallen troch Anton Langhaar, dy't syn kweade praktiken útfierde fanút syn thúsbasis yn Kastellaun yn de Hunsrück. De ynwenners fan Briedern wisten lykwols goed tsjin him stân te hâlden. Fan 1794 ôf foel Briedern ûnder Frânsk bewâld. Yn 1814 waard it plak by it [[Kongres fan Wenen]] tawiisd oan it [[Keninkryk Prusen]]. Dielen fan it doarp waarden yn 1945 troch besjittings ferwoaste. Sûnt 1946 makket Briedern diel út fan de doetiids nij oprjochte dielsteat [[Rynlân-Palts]]. == It besjen wurdich == * 15e-iuwske Servatiustsjerke mei 13e-iuwske romaanske toer; * Servatius-boarne. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Briedern ''Einzelnachweise'' op dizze side]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Briedern}} }} [[Kategory:Plak yn Rynlân-Palts]] pma8kthzrb1w5d0389xuvwm21rodg7x 10 167461 1239717 1239515 2026-09-01T21:40:49Z Kneppelfreed 2013 keppeling oanpast 1239717 wikitext text/x-wiki {{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}} | Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] <!-- mjitdatum --> | YearISO = 2025-01-01 <!-- mjitdatum as ISO notaasje --> }}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}} | Aasterein = 135 | Abbegea = 240 | Achlum = 570 | Akkrum = 3275 | Aldeberkeap = 1490 | Aldebiltsyl = 945 | Aldeboarn = 1505 | Aldegea (Gaasterlân) = 295 | Aldegea (Smellingerlân) = 1665 | Aldegea (Súdwest-Fryslân) = 745 | Aldehaske = 1870 | Aldhoarne = 825 | Aldeholtpea = 1070 | Aldeholtwâlde = 150 | Alde Leie = 235 | Aldemardum = 1380 | Alde Ouwer = 75 | Aldetrine = 230 | Aldlemmer = 230 | Aldskoat = 1470 | Aldtsjerk = 765 | Aldwâld = 830 | Allingawier = 75 | Sint-Anne = 4910 | Appelskea = 4990 | Arum = 1040 | Augsbuert-Lytsewâld = 80 | Baaium = 115 | Baaidunen = | Baard = 200 | Bakhuzen = 1035 | Bakkefean = 1890 | Balk = 4460 | Ballum = 485 | Bantegea = 670 | Bears = 130 | Beetstersweach = 3745 | Berltsum = 2695 | Bitgum = 750 | Bitgummole = 910 | Blauhûs = 590 | Blesdike = 505 | De Blesse = 810 | Blessum = 80 | Blije = 845 | Boalsert = 10095 | Boarnburgum = 1830 | Boarnsweach = 90 | Boarnwert = 100 | Boazum = 410 | Boelensloane = 1205 | Boer (plak) = 50 | Boerum = 625 | Boyl = 860 | Boksum = 390 | Bontebok = 410 | Brantgum = 250 | Breesândyk = 3 | Britsum = 940 | Britswert = 90 | De Broek = 315 | Broeksterwâld = 1210 | Bueren = 755 | Burchwert = 300 | Burdaard = 1150 | Burgum = 10245 | Bûtenpost = 5925 | Damwâld = 5660 | Dearsum = 110 | Dedzjum = 95 | Deinum = 1030 | Diken = 55 | Doanjum = 370 | Dolsterhuzen = 605 | Dokkum = 13030 | Dokkumer Nije Silen = 40 | Donkerbroek = 1930 | Drachten = 46030 | Drachten-Sintrum = 1370 | De Wiken = 5630 | De Singels =3910 | De Drait = 6595 | Drachtsterfeart = 1950 | De Feanen = 2760 | De Folgeren = 6170 | De Swetten = 4535 | De Bouwen = 3370 | Noardeast = 4340 | De Haven = 60 | Drachten-East = 605 | De Trisken = 4735 | Drachtster Kompenije = 1240 | Driezum = 950 | Drylts = 2910 | Droegeham = 1640 | Dronryp = 3330 | Dunegea = 85 | Eagmaryp = 110 | Eagum = 40 | Ealahuzen = 355 | Ealsum = 110 | Eanjum = 1075 | Earnewâld = 400 | Easterbierrum = 545 | Easterein = 890 | Easterlittens = 425 | Eastermar = 1585 | Easternijtsjerk = 900 | Eastersee = 870 | Easterstreek = 570 | Easterwâlde (Fryslân) = 9875 | Easterwierrum = 325 | East-Flylân = 1220 | Easthim = 470 | Eastrum = 170 | Eksmoarre = 470 | Elslo = 695 | De Falom = 235 | De Feanhoop = 255 | Feankleaster = 95 | Feanwâlden = 3595 | Feanwâldsterwâl = | Feinsum = 160 | Ferwâlde = 235 | Ferwert = 1820 | Finkegea = 205 | De Fochtel = 355 | Follegea = 185 | Folsgeare = 350 | Formearum = 295 | Foudgum = 65 | Friens = 80 | Fryske Peallen = 1010 | Frjentsjer = 13080 | Froubuorren = 700 | Furdgum = 65 | Gaast = 190 | De Gaastmar = 270 | Garyp = 1830 | Gau = 330 | Gerkeskleaster = 795 | Gersleat = 290 | Ginnum = 90 | Giterskebrêge = | Gytsjerk = 2240 | Goaiïngahuzen = 45 | Goaiïngaryp = 235 | Goaiïngea = 240 | De Gordyk = 7450 | Goutum = 3435 | Greonterp = 95 | Grou = 5775 | Hallum = 2640 | Hantum = 380 | Hantumerútbuorren = 70 | Hantumhuzen = 220 | Harich = 545 | De Harkema = 4330 | Harns (stêd) = 15105 | Hartwert = 110 | Haskerdiken = 370 | Haskerhoarne = 530 | De Haule = 575 | Haulerwyk = 3180 | It Hearrenfean (plak) = 31305 | Heech = 2365 | Hegebeintum = 85 | It Heidenskip = 325 | Hichtum = 90 | Hidaard = 110 | Hieslum = 80 | Hijum = 415 | Hilaard = 300 | Hylpen = 850 | Himmelum = 550 | Himpens = 295 | De Himrik = 755 | Hinnaard = 60 | Hitsum = 225 | Hjerbeam = 320 | Hoarn (Skylge) = 490 | Hoarnstersweach = 815 | De Hoeve = 385 | Hollum = 1300 | Holwert = 1630 | De Hommerts = 635 | De Houtigehage = 935 | Húns = 105 | Hurdegaryp = 5115 | Ychten = 255 | Ychtenbrêge = 1005 | Idaerd = 80 | Idzegea = 30 | Ie (Noardeast_Fryslân) = 820 | Iens = 50 | Yndyk (Súdwest-Fryslân) = 110 | Ingelum = 365 | Ingwierrum = 555 | Ypekolsgea = 50 | Ysbrechtum = 650 | Itens = 215 | Sint-Jabik = 1650 | Jannum = 40 | Sint-Jânsgea = 1225 | Jellum = 145 | Jelsum = 295 | Jirnsum = 1390 | Jiskenhuzen = 485 | Jislum = 70 | Jistergea = 50 | Jistrum = 960 | Jobbegea = 3230 | Jonkerslân = 280 | Jorwert = 305 | Jouswier = 40 | De Jouwer = 13045 | Jutryp = 275 | Ketlik = 600 | Kimswert = 530 | Kinum = 20 | De Knipe = 1340 | Kleaster-Lidlum = 40 | Koarnjum = 425 | Koarnwert = 85 | Koarnwertersân = 36 | Koartehimmen = 175 | Koartsweagen = | Koatstertille = 2455 | Kolderwâlde = 40 | Kollum = 5815 | Kollumerpomp = 450 | Kollumersweach = 2980 | Koudum = 2820 | Kûfurderrige = 120 | Kûbaard = 220 | Landerum = | Langedike = 330 | De Langelille = 270 | Langsweagen = 1060 | Langwar = 1050 | Legemar = 125 | Lekkum = 495 | De Lemmer = 10430 | Leons = 25 | Lichtaard = 80 | Lies = 135 | Lippenhuzen = 1310 | De Lytse Jouwer = 70 | Lytsewierrum = 70 | Ljouwert (stêd) = 99011 | Ald-East (Ljouwert) = 12420 | Aldlân-De Himrik = 6975 | Bilgaard-Havankpark en omkriten = 6965 | Blitsaerd = 1285 | Foksepark-Helicon = 5630 | Frijheidswyk = 3640 | Heechterp-Skieringen = 3645 | Himpens/Tearns-Suderbuorren = 5725 | Huzum = 2750 | Huzum-West = 6445 | Kammingabuorren en omkriten = 10525 | Ljouwert-Binnenstêd = 6980 | Middelsee (Ljouwert) = 190 | Nijlân-De Swette = 3940 | Potmargesône = 8670 | Sonnenborgh en omkriten = 8325 | De Súdlannen = 4080 | Westein en omkriten = 3875 | Ljussens = 400 | Loaiïngea = 760 | Lollum = 310 | Longerhou = 50 | Lúkswâld = 435 | Lúnbert = 420 | Makkingea = 1025 | Makkum = 3250 | Mantgum = 1100 | Marrum = 1410 | Marsum = 1040 | Menaam = 2820 | Midslân = 1265 | Miedum (Ljouwert) = 55 | Mildaam = 665 | Minnertsgea = 1815 | Mitselwier = 860 | Moarre = 245 | Moddergat = 235 | Molkwar = 350 | Mullum = 620 | Mûnein = 685 | Munnikebuorren = 460 | Muntsjesyl = 490 | Murns = 105 | Nes (It Amelân) = 1260 | Nes (It Hearrenfean) = 975 | Nes (Noardeast-Fryslân) = 365 | Nyegea = 460 | Nij Altena = 320 | Nij Amearika = | Nij Beets = 1640 | Nijbrêge = 210 | Nijeberkeap = 260 | Nijehaske = 50 | Nijeholtpea = 540 | Nijeholtwâlde = 200 | Nijemardum = 570 | Nijetrine = 125 | Nijewier = 350 | Nijhoarne = 1585 | Nijhuzum = 55 | Nijlân = 970 | Nijlemmer = 150 | Nijskoat = 180 | Sint-Nyk = 3360 | Noardburgum = 2285 | Noardwâlde (Weststellingwerf) = 3640 | Oentsjerk = 2065 | Oerterp = 4905 | Offenwier = 230 | Olterterp = 70 | It Oranjewâld = 1485 | Ousterhaule = 360 | Ousternijegea = 80 | Parregea = 480 | Peazens = 205 | De Pein = 1760 | Peins = 255 | Penjum = 595 | Pepergea = 95 | Piaam = 50 | Pitersbierrum = 145 | Poppenwier = 170 | Raard = 215 | Raerd = 645 | Ravenswâld = 390 | Reahel = 235 | Reahûs = 200 | Readtsjerk = 190 | Reduzum = 1080 | Reitsum = 130 | Rie = 415 | Rien = 95 | Riis = 180 | Rinsumageast = 1115 | Ryptsjerk = 770 | Rotstergaast = 185 | Rotsterhaule = 570 | Rottefalle = 1415 | Rottum (Fryslân) = 770 | Rûgehuzen = 115 | Sânfurd = 25 | Sânhuzen (Weststellingwerf) = 350 | Seisbierrum = 1750 | Sibrandabuorren = 325 | Sibrandahûs = 45 | Sigerswâld (Opsterlân) = 830 | De Skâns (doarp) = 95 | Skalsum = 130 | Skarl = 55 | Skarsterbrêge = 800 | Skearnegoutum = 1560 | Skerpenseel (Fryslân) = 440 | Skettens = 235 | Skiermûntseach = 971 | Skingen = 110 | Skraard = 145 | Skuzum = 205 | Slappeterp = 80 | Sleat = 680 | Slikenboarch = 40 | Smelbrêge = 20 | Smelle Ie = 50 | Snakkerbuorren = 195 | Sniksweach = 65 | Snits = 35130 | Sondel = 410 | Sonnegea = 245 | Spangea = 199 | Spannum = 260 | Starum = 950 | Steggerda = 1015 | Stiens = 7780 | Stynsgea = 1220 | Strobos = 300 | Sumar = 1380 | Surch = 195 | Surhústerfean = 6115 | Surhuzum = 1230 | Suwâld = 625 | Sweagerbosk = 550 | Sweins = 125 | Swichum = 45 | Tearns = 295 | Terbant = 250 | Terherne = 710 | Teridzert = 325 | Terkaple = 230 | Ternaard = 1325 | Teroele = 30 | Tersoal = 325 | Terwispel = 995 | De Tike = 345 | De Tynje = 1580 | Tytsjerk = 1605 | Toppenhuzen = 1050 | De Trieme = 330 | Tsjalbert = 840 | Tsjalhuzum = 15 | Tsjerkgaast = 345 | Tsjerkwert = 435 | Tsjom = 1115 | Tsjummearum = 1395 | Turns = 180 | Twellingea = 390 | Twizel = 1145 | Twizelerheide = 1830 | Vegelinsoard = 385 | Waaksens (Noardeast-Fryslân) = 45 | Waaksens (Súdwest-Fryslân) = 80 | Wâldsein = 1345 | Wâlterswâld = 970 | Wânswert = 230 | Warfstermûne = 195 | Warkum = 4675 | Warns = 705 | Warstiens = 35 | Warten = 875 | Waskemar = 825 | Weidum = 535 | Wergea = 1865 | De Westereen = 5175 | Westergeast (Kollumerlân) = 630 | Westhim = 75 | De Westhoek = 250 | West-Skylge = 2605 | Wetsens = 55 | Wier = 190 | Wierum = 310 | Wikel = 660 | Winaam = 485 | De Wylgen = 630 | Wynjewâld = 2075 | Wyns = 250 | Winsum (Fryslân) = 1080 | Wytgaard = 625 | Wytmarsum = 1815 | Wiuwert = 290 | Wjelsryp = 445 | Wolsum = 145 | Wolvegea = 13505 | Wommels = 2420 | Wûns = 285 | Wurdum = 1145 }} }}<noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan [[Fryske doarpen|Fryske plakken]]. Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]'' '''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens. <!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --> * '''Brûk dit berjocht <u>nea</u> fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Fryslân ynwenners]] == Tapasse == Dit wurdt tapast yn: * [[Berjocht:Statistyk wenplak Fryslân ynwenners]] [[Kategory:Berjochten wenplak yn Fryslân]] [[Kategory:Plak yn Nederlân]] </noinclude> 5a3z2nuyq6hnohvjn1v415ph1zdtsix 0 182876 1239695 1195012 2026-09-01T14:50:47Z Drewes 2754 Flagge 1239695 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Joseph Wolf.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Josef Mathias Wolf | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = 22 jannewaris 1820 | berteplak = [[Mörz (Münstermaifeld)|Mörz]] | stoarn = 20 april 1899 | stjerplak = [[Londen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = litograaf, skilder, tekener | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Joseph Wolf''' (1820–1899) wie in [[Dútslân|Dútske]] keunstner dy't bekend waard as ien fan 'e bêste skilders fan bisten fan 'e 19e iuw. Hy waard op 22 jannewaris 1820 as boeresoan yn it doarpke [[Mörz (Münstermaifeld)|Mörz]] berne, dat no ûnderdiel is fan [[Münstermaifeld]] yn 'e Dútske [[Eifel]]. Hy stoar op 20 april 1899 yn [[Londen]]. == Libben en stúdzje == [[Ofbyld:Mörz, Römerstraße 9 (Geburtshaus von Joseph Wolf).jpg|thumb|left|Bertehûs fan Joseph Wolf yn Mörz.]] As bern hie Wolf al in grut talint as tekener en skilder en hy sette al as jongkeardel yn syn heitelân Dútslân mei syn karriêre útein. Syn earste profesjonele ûnderfining die er yn 'e âldens fan 16 jier op by de stienprinterij fan 'e Bruorren Becker yn [[Koblenz]], dêr't er sjen liet dat er in útsûnderlik goed each foar detail en foarm hie. Syn grutste ûntwikkeling kaam ûnder de ynfloed fan naturalistyske keunst en wittenskiplike yllustraasjes. Wolf kaam yn [[Frankfurt am Main]] yn kontakt mei [[Eduard Rüppell]] (1794–1884), dy't doe krekt út [[Afrika]] werom wie en in yllustrator socht foar syn wurk oer de fûgels fan Noardeast-Afrika. Rüpell wie optein oer it wurk dat Wolf levere en brocht him yn 'e kunde mei [[Johann Jakob Kaup]] (1803–1873), de direkteur fan it Gruthartochlik Naturaliënkabinet yn [[Darmstadt]]. Dêr krige Wolf keunstûnderrjocht fan 'e Akademydirekteur Carl Ludwig Seeger (1808–1866), wylst er syn jild noch as litograaf fertsjinne. Op oanrikkemandaasje fan Kaup krige Wolf syn earste opdracht om yllustraasjes te meitsjen foar de [[ornitolooch]] [[Hermann Schlegel]] (1804–1884), dy 't doe konservator fan it Ryksmuseum foar Natoerskiednis yn [[Leien]] wie. Nei't dy opdrachten alle ferwachtingen te boppe gyngen, krige Wolf fan Schlegel de opdracht om wurk te meitsjen foar syn yn 1845 publisearre boek "Traité de Fauconnerie", it grutste en meast yndrukwekkende boek oer falkfûgels dat ea makke wie. [[Ofbyld:Gyrfalcon Wolf.jpg|thumb|left|Plaat fan ''falco rusticolus'' út "Traité de Fauconnerie".]] Yntusken hie de noch jonge Wolf mei syn wurk ek namme krige yn [[Londen]], it doetiidske sintrum fan 'e natoerskiednis. Yn 'e hjerst fan 1847 waard er troch de [[soölooch]] [[David William Mitchell]] (1794–1859) frege om nei Londen kommen om mei te wurkjen oan "Genera of Birds" fan [[George Robert Gray]] (1808–1872). Op 20 maart 1848 reizge Wolf mei de "Soho" nei [[Ingelân]], dêr't er yn in koart skoftsje tiid de wichtichste diereskilder fan syn tiid waard. Njonken wittenskiplike yllustraasjes makke Wolf ek in grut tal skilderijen, dy't yn iepenbiere en partikuliere keunstkolleksjes te finen binne, Alhoewol't Wolf de bannen mei Dútslân oanhold en ek ferskillende kearen nei de ''Heimat'' werom reizge, rekke er thús yn it ferjitnis. Yn it ramt fan syn 100e stjerdei waard in langferwachte oersichtsútstalling taret, dy't op 29 juny 2000 yn it Biohistoricum yn [[Neuburg an der Donau]] iepene waard. Dêrnei ferhûze de útstalling nei it Hessische Landesmuseum yn Darmstadt, it Natuerhistoarysk Museum (Naturalis) yn Leien en it Natural History Museum yn Londen. == Betsjutting == Wolf spile in grutte rol yn it popularisearjen fan natuerwittenskip ûnder it brede publyk troch syn kombinaasje fan artistyk fakmanskip en biologyske krektens. Hy wurdt faak as de belangrykste diereskilder fan 'e 19e iuw beskôge en [[Charles Darwin]] sei oer him: "''Wolf is by far the best all-round animal artist who ever lived.''" De styl fan Wolf stie bekend om syn krekte werjefte, de dynamyske komposysjes en de jefte om de psychologyske yntinsiteit fan 'e bisten ôf te byldzjen. == Yllustraasjes (seleksje) == <gallery widths="150" heights="150"> TylasEdwardiWolf.jpg|''[[Tylas eduardi]]'' Aigle royal Wolf.jpg|''[[Aquila chrysaetos]]'' HalcyonNigrocyaneaWolf.jpg|''[[Todiramphus nigrocyaneus]]'' AnasMelleriWolf.jpg|''[[Anas melleri]]'' EclectusCorneliaWolf.jpg|''[[Eclectus cornelia]]'' ColobusKirkiWolf.jpg|''[[Colobus kirkii]]'' Neofelis nebulosa brachyura.jpg|''[[Leopardus brachyurus]]'' ThylacinusWolf.jpg|''[[Thylacinus cynocephalus]]'' </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Joseph Wolf]] ---- {{Commonscat|Joseph Wolf}} }} [[Kategory:Dútsk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1820]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1899]] 1je48a00y4frdozujcoq8abtzpsnvrs 0 189996 1239719 1236483 2026-09-01T21:55:40Z CommonsDelinker 353 Zonerodius_heliosylus_49724965_(cropped).jpg ferfongen troch [[c:File:Zonerodius_heliosylus,_Varirata_NP,_Papau_New_Guinea_49724965_(cropped).jpg|Zonerodius_heliosylus,_Varirata_NP,_Papau_New_Guinea_49724965_(cropped).jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker 1239719 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nijguineeske tigerreiddomp |Ofbyld = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus, Varirata NP, Papau New Guinea 49724965 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[Nijguineeske tigerreiddompen]] (''Zonerodius'') |Wittenskiplike namme= Zonerodius heliosylus |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1828 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Zonerodius heliosylus map.svg|center|250px]] }} De '''Nijguineeske tigerreiddomp''' (''Zonerodius heliosylus'') is in [[fûgel]]soarte út de famylje [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Zonerodius]]''. == Ferskining == De Nijguineeske tigerreiddomp is in middelgrutte reiger fan likernôch 65 oant 71 sintimeter lang. De fûgel hat in dúdlik patroan fan brún en bêzje streken oer it liif. De krún fan 'e fûgel is swart en de snaffel is lang. De boppekant fan it lichem is donkerbrún mei ljochte bannen, wylst de ûnderkant ljochter is, fan bêzje oant hast wyt. Op it boarst sitte wat langere fearren. By de sturt is de kleur meast wyteftich, mei oan 'e punten fan 'e fearren in donkere tint. Der binne lytse ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. It wyfke hat meastentiids griengiele poaten en in wat grienere hûd om 'e eagen hinne. By it mantsje binne de poaten faker felgiel mei in tsjusterdere efterkant. De eagen fan beide skaaien binne giel. Oer hoe't jonge fûgels derút sjogge is noch net in soad bekend. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar yn leechlângebieten fan [[Nij-Guineä]], [[Salawati]] en de [[Arû-eilannen]]. Hy is de ienige soarte yn it skaai ''Zonerodius'' en wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der net in erkende ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Forest Bittern (Zonerodius heliosylus) pair 01.jpg|thumb|left|Pearke op it nêst]]. Oer it habitat fan 'e soarte is noch net in soad skreaun. Hy wurdt altiten sjoen oan wetter of yn wiete gebieten yn tichte bosken, fral yn leechlân op in hichte fan 100 oant 300 meter, mar de fûgel is oant 1.430 meter waarnommen yn 'e sintrale berchregio's. It iten fan 'e fûgel bestiet út skaaldieren, lytse fisken, wetterkrobben en oare ynsekten, slangen en hagedissen. Hy siket allinnich nei iten, ferburgen yn 'e fegetaasje. De briedtiid falt yn 'e reintiid, yn sintraal bercheftige gebieten nei alle gedachten fan april oant juny. De soarte briedt net yn koloanjes. It briedgedrach fan dizze soarte is noch min dokumintearre. == Status == De populaasje fan 'e Nijguineeske tigerreiddomp is lyts en wurdt op 1.500 oant 7.000 folwoeksen fûgels rûsd. Troch de degradaasje fan habitat yn it ferspriedingsgebiet wurdt der oannommen dat de oantallen stadichoan tebek rinne. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as gefoelich (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-bittern-zonerodius-heliosylus BirdLife, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/forbit1 Ebird, oproppen, 18 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Zonerodius heliosylus|Nijguineeske tigerreiddomp}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Nijguineeske tigerreiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] bk2tfu7xgq1a274ryxod4jdh3a2lgqc 0 192406 1239745 1231981 2026-09-02T04:21:07Z CommonsDelinker 353 "M_Beeling.jpg" is op Commons fuorthelle [[c:User:Krd|Krd]] om't: No license since 25 August 2026. 1239745 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[21 july]] [[1897]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[4 jannewaris]] [[1982]] | stjerplak = [[Heemstede (Noard-Hollân)|Heemstede]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = fleantúchboukundich-[[yngenieur]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = ''Diplôme Paul Tissandier'' | webside = }} [[File:Beeling Fokker.jpg|thumb|Prins Bernard mei Marius Beeling. 8 septimber 1938]] '''Marius Beeling''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[21 july]] [[1897]] – [[Heemstede (Noard-Hollân)| Heemstede]], [[4 jannewaris]] [[1982]]) wie in foaroansteand Nederlânske fleantúchboukundich [[yngenieur]]. Hy spile in krúsjale rol yn de skiednis fan de Nederlânske loftfeartyndustry as haadkonstrukteur en meidirekteur fan de [[Fokker (bedriuw)| N.V. Nederlandsche Vliegtuigenfabriek Fokker]]. <ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.magazines.defensie.nl |titel=Beeling}}</ref> == Biografy == Beeling waard berne yn Ljouwert as soan fan Abraham Cornelis Beeling I (1863-1924), telch út de bekende antikêrs-dynasty A.C. Beeling & Zn., en Beertje van der Molen (1861-1935). <ref> [https://ancestors.familysearch.org/en/LX7W-FRQ/marius-beeling-1897-1982 Marius Beeling] </ref> Hoewol't er út in famylje fan keunsthannelers stamde, keas er foar in technyske karriêre en studearre ôf as yngenieur. ===Karriêre by Fokker=== Beeling kaam op 26 maart 1923 yn tsjinst by [[Fokker (bedriuw)|Fokker]], ynearsten as assistint fan de Dútske konstrukteur [[Walter Rethel|Rethel]]. Hy makke gau promoasje binnen de wittenskiplike en technyske ôfdielings fan it bedriuw. Yn 1926 troude er yn Amsterdam mei Anna Elisabeth Sophia Canté. <ref> [https://www.openarchieven.nl/nha:6b89df66-07da-4693-8a41-133c470743a1 Openarchieven.nl] Huwelijk op 19 augustus 1926 te Amsterdam </ref> Yn 1929 waard Beeling beneamd ta sjef fan de wittenskiplike ôfdieling, as opfolger fan ir. Roosenschoon. Nei it fuortgean fan de Dútske haadûntwerper [[Reinier Platz]] krige Beeling yn 1931 de lieding oer de konstruksje-ôfdieling. Yn 1938 folge er dr. [[Erich Schatzki]] op as haadkonstrukteur. Yn dy kwaliteit ûntfong er op 8 septimber 1938 [[Prins Bernhard]], mei wa't er in freonskiplike bân ûnderhold, foar in wurkbesite oan it fabryk. Beeling kaam yn 1950 by de direksje fan Fokker. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] en ûnder de Dútske besetting slagge it Beeling syn technyske stêf byinoar te hâlden. Saadwaande koe Fokker fuort nei de befrijing úteinsette mei de weropbou en de ûntwikkeling fan nije sivile en militêre tastellen. == Untwerpen en ynnovaasjes == Beeling wie bekend om syn fermogen om ynnovative oplossings te yntegrearjen yn fleantúchûntwerpen. Wichtige foarbylden: * '''[[Fokker F.XX]] (Zilvermeeuw)'''<ref>{{Citeer web |url=https://www.fokker-history.com |titel=beeling}}</ref>: Under syn lieding waard de F.XX ûntwikkele, it earste Fokker-tastel mei in ynlûkber ûnderstel en lâningskleppen. Mei in gong fan 300 km/o wie dit in technologyske sprong foarút foar de [[KLM]]. [[Ofbyld:Fabriek 2.jpg|thumb|fabryk 2]] * '''[[Fokker G.I]] (Jachtkruiser)''': Beeling syn meast bekende ûntwerp. De G.I<ref name=":0" /> mei syn dûbele sturtbeam makke yn 1936 grutte yndruk op de Loftfeartsalon fan Parys. It tastel hie in ynnovative mitrailleurkoepel en dêrtroch hie de sjitter in optimaal gesichtsfjild. * '''[[Fokker D.XXIII]]''': In unyk jachtfleantúch mei in "push-pull" motorkonfiguraasje (ien motor foar, ien efter), wat destiids as in geniale konstruksje sjoen waard. * '''[[Fokker F27]] Friendship:''' Tusken 1956 en 1962 wie Beeling de fertsjintwurdiger fan Fokker by it Amerikaanske Fairchild, dat de F27 yn lisinsje boude foar de Amerikaanse merk. == Oandiel ûntwikkeling oare tastellen == Beeling hie in wichtich oandiel yn de ûntwikkeling fan hast alle Fokker-fleantugen tusken 1923 en 1960, dêr wiene ûnder: [[Fokker B.II|B.II]], [[Fokker B.III|B.III]], [[Fokker C.V|C.v]], [[Fokker D.XII|D.XII]], [[Fokker S.IV|S.IV]], [[Fokker D.XIV|D.XIV]], [[Fokker T.IV|T.IV]], [[Fokker C.VIII|C.vII]], [[Fokker C.VIII|C.vIII]], [[Fokker C.X|C.X]], [[Fokker C.XIw|C.XIw]], [[Fokker S.IX|S.IX]], [[Fokker C.XIVw|C.XIVw]] en [[Fokker T.IX|T.IX]]. • '''Ferkearsfleantugen:''' [[Fokker F.VII|F.VII]], [[Fokker F.VIII|F.VIII]], [[Fokker F.XII|F.XII]], [[Fokker F.XVIII|F.XVIII]], [[Fokker F.XX|F.XX]], [[Fokker F.XXXVI|F.XXXVI]] en de [[Fokker F27|Fairchild]] / [[Fokker F27|F.27]]. [[Ofbyld:Frienschip Beeling.jpg|thumb|In F27 ''ir. Marius Beeling'' doopt]] • '''Militêre tastellen:''' [[Fokker C.V|C.V]], [[Fokker D.XVI|D.XVI]], [[Fokker D.XVII|D.XVII]], [[Fokker C.IX|C.IX]], [[Fokker D.XXI|D.XXI]], [[Fokker G.I|G.1]], [[Fokker T.V|T.V]], [[Fokker T.VIIIw|T.VIIIw]] en de [[Fokker D.XXIII|D.XXIII]]. ==Publikaasjes == * Postma, Thijs. ''Fokker: Bouwer aan de wereldluchtvaart.'' * "Ir. M. Beeling 25 jaar bij Fokker", De Telegraaf, 19-12-1938. * "In memoriam Ir. M. Beeling", [[Leeuwarder Courant]], 24-08-1985. == Underskieding == Yn 1973 ûntfong Beeling it ''Diplôme Paul Tissandier'', in ynternasjonale ûnderskieding fan de ''Fédération Aéronautique Ynternasjonale'' (FAI), útrikt oan persoanen dy't har op bysûndere wize fertsjinstlik makke hawwe foar de loftfeart. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Beeling, Marius}} [[Kategory:Nederlânsk yngenieur]] [[Kategory:Nederlânsk fleantúchbouwer]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1897]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1982]] hguia9qzwi15wommwp06v32x3v4drij 0 193202 1239707 1239561 2026-09-01T17:32:02Z FreyaSport 40716 10e etappe 1239707 wikitext text/x-wiki {{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026 | edysje = 81st | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = | tiidrek = [[22 augustus]] -<br>[[13 septimber]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge MC}} [[Monako]] | finishplak = [[Granada]] | totale ôfstân = 3.311 km | hichtemeters = | gem. faasje = | dielnimmers = 176 | type wedstriid = | etappe = 10 | klass1 = Reade trui | lieder1 = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]] | klass4 = Jongerein | lieder4 = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]] }} De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Premier Tech * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{USA}} EF Education–EasyPost * {{FRA}} Groupama–FDJ * {{GER}} Lidl–Trek * {{BEL}} Lotto–Intermarché * {{ESP}} Movistar * {{GBR}} Netcompany INEOS * {{SUI}} NSN * {{ESP}} Burgos Burpellet BH * {{FRA}} Cofidis * {{SUI}} Pinarello–Q36.5 |Kolom2= * {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe * {{BEL}} Soudal–Quick-Step * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{AUS}} Jayco–AlUla * {{NED}} Picnic-PostNL * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{NOR}} Uno-X * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{ESP}} Equipo Kern Pharma * {{SUI}} Tudor }} == Startplak == De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]. {{clear}} == Etappe-oersjoch == De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.<ref name="Needwaar">{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}</ref> De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}</ref>Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder |- | 22 augustus | align="center"| 1 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge MC}} [[Monako]] | 9 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 23 augustus | align="center"| 2 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge FR}} [[Manosque]] | 216 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 24 augustus | align="center"| 3 | {{Flagge FR}} [[Gruissan]] <br> {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] | 168 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> |- | 25 augustus | align="center"| 4 | {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] <br> {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] | 105 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 26 augustus | align="center"| 5 | {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] <br> [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]] | 171 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 27 augustus | align="center"| 6 | [[Alcossebre]] <br> [[Castellón de la Plana|Castellón]] | 177 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 28 augustus | align="center"| 7 | [[Vall d'Alba]] <br> [[Valdelinares]] | 150 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{NOR}} [[Andreas Leknessund]] |- | 29 augustus | align="center"| 8 | [[Puçol]] <br> [[Xeraco]] | 176 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{FRA}} [[Bryan Coquard]] | rowspan="2" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 30 augustus | align="center"| 9 | [[Villajoyosa]] <br> [[Sierra de Aitana]] | 188 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{ESP}} [[Enric Mas]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 31 augustus | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 1 septimber | align="center"| 10 | [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] <br> [[Elche de la Sierra]] | 185 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{FRA}} [[Bastien Tronchon]] |bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 2 septimber | align="center"| 11 | [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] <br> [[LLorca]] | 156 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 3 septimber | align="center"| 12 | [[Vera (Almería)|Vera]] <br> [[Calar Alto]] | 167 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 4 septimber | align="center"| 13 | [[Almuñécar]] <br> [[Loja (Spanje)|Loja]] | 193 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 5 septimber | align="center"| 14 | [[Jaén (Spanje)|Jaén]] <br> [[Sierra de la Pandera]] | 153 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 6 septimber | align="center"| 15 | [[Palma del Río]] <br> [[Córdoba, Spain|Córdoba]] | 181 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 7 septimber | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 8 septimber | align="center"| 16 | [[Cortegana]] <br> [[Palos de la Frontera]] | 186 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 9 septimber | align="center"| 17 | [[Dos Hermanas]] <br> [[Seville]] | 189 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 10 septimber | align="center"| 18 | [[El Puerto de Santa María]] <br> [[Jerez de la Frontera]] | 33 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 11 septimber | align="center"| 19 | [[Vélez-Málaga]] <br> [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]] | 205.1 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 12 septimber | align="center"| 20 | [[La Calahorra]] <br> [[Collado del Alguacil]] | 187 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 13 septimber | align="center"| 21 | [[Granada]] <br> [[Granada]] | 99 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:80%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FF0044" |'''Reade trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Punteklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]] | bgcolor="#4682B4" |'''Berchklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#FFFF00" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#FF0000" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#A9FFA9" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>[[Callum Thornley]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Joshua Tarling]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates | ''net utrikt'' |- !2e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{NED}}<br>[[Koen Bouwman]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !3e | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> | ''net útrikt''<ref name="Needwaar" /> |- !4e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#D5E5EC" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Oscar Onley]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !5e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80" |{{FRA}}<br>Decathlon | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | rowspan="4" bgcolor="#A9FFA9" |{{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !8ste | {{FRA}}<br>[[Bryan Coquard]] | rowspan="3" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | {{ESP}}<br>[[Sinuhé Fernández]] |- !9e | {{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{COL}}<br>[[Santiago Buitrago]] | {{FRA}}<br>[[Pavel Sivakov]] |- !10e | {{FRA}}<br>[[Bastien Tronchon]] | {{AUT}}<br>[[Michael Gogl]] |- !11e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !12e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !13e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !14e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !15e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !16e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !17e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !18e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !19e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FF0044" | '''''' | bgcolor="#54FF54" | '''''' | bgcolor="#4682B4" | '''''' | bgcolor="#FFFFFF" | '''''' | bgcolor="#FFFF00" | '''''' | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Spanje}} [[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 3t5gr1g8exoet6x114yj88pmac02qz9 0 193799 1239752 1239587 2026-09-02T06:44:51Z RomkeHoekstra 10582 tf, [[]] 1239752 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Japanske maskergoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-faced bunting in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza spodocephala personata f2.JPG|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza leucocephalos |Beskriuwer, jier= [[Samuel Gottlieb Gmelin|Gmelin]], 1771 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Japanske maskergoars''' (''Emberiza personata'') is in Eastaziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De soarte waard fanâlds as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[griiskopgoars]] (''E. spodocephala'') beskôge, mar wurdt hieltyd faker as in selsstannige soarte erkend. == Skaaimerken == De Japanske maskergoars is in 13,5 oant 16 sintimeter lange goars, dy't op 'e griiskopgoars liket, mar dochs dúdlik fan dy soarte te ûnderskieden is en yn alle fearrekleden folle ljochter is. It folwoeksen mantsje hat ek swart by de snaffelbasis, mar de krún, de nekke en de earfearkes binne mear oliifgrien. De kiel, it boarst en de ûnderkant binne op in ljochtgiele ûndergrûn sterk donker streke. Faak is ek in smelle oliifgrize streek oan 'e kant fan 'e kiel en in giele streek ûnder de snorstreek te sjen. De slachpinnen binne earder donkerbrún as swart, sa't by de griiskopgoars it gefal is, en de wjukbannen binne wyt. It folwoeksen wyfke en it mantsje fan 'e Japanske maskergoars lykje mear opinoar as it wyfkes en it mantsje fan 'e griiskopgoars. It wyfke mist lykwols it swart oan 'e basis fan 'e snaffel, is witer oan 'e ûnderkant en is oer it algemien faak wat ljochter fan kleur as it mantsje. De snaffel is ek grizer as dy fan it mantsje, dy't mear rôze is. == Fersprieding en systematyk == De fûgel briedt fan [[Sachalin]] en de súdlike [[Koerilen]] oant [[Honsjû]] yn [[Japan]]. Winterdeis komt er súdlik oant de [[Rjûkjû-eilannen]] foar. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn ûndersoarten opdield wurdt. Fanâlds wurdt de Japanske maskergoars as in ûndersoarte fan 'e griiskopgoars (''Emberiza spodocephala'') behannele. Sûnt 2016 wurdt er lykwols troch [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] as in selsstannige soarte erkend. Dat is basearre op sawol ôfwikingen yn uterlik en lûden as op ûndersyk dêr't út bliken docht dat de Japanske maskergoars genetysk dúdlik te ûnderskieden is. Yn 2021 folge it ynfloedrike [[International Ornithological Congress]] dat foarbyld. === Skaaiyndieling === De griiskopgoars, en dêrmei ek de Japanske maskergoars, wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De Japanske maskergoars wurdt dan, bygelyks tegearre mei de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]], yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst. == Hâlden en dragen == De Japanske maskergoars briedt yn mingde bosken, mar benammen yn leafbosk, yn leechlizzende gebieten en rivierdellingen oant yn middelhege berchstreken. Winterdeis wurdt er oantroffen yn bosken en oan boskrânen, yn strûklân, parken, tunen en lânbougebieten, foaral op plakken dêr't dwerchbamboe groeit. Ut in ûndersyk nei rivierbosken yn Japan die bliken dat folwoeksen fûgels benammen libben fan lytse wetterlibjende ynsekten. De soarte briedt fan maaie oant july. It wyfke boud allinnich it nêst. It bestiet út sêft en drûch gers, is mei hier beklaaid en wurdt op 'e grûn of leech yn in strûk of krûd pleatst. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't stabyl liket. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]], de IUCN, de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masked-bunting-emberiza-personata BirdLife, 31 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkfbun2/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/bkfbun2/JP-01-78?continue eBird, 31 augustus 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza personata|Japanske maskergoars}} }} {{DEFAULTSORT:Japanske maskergoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] 0pp9wsb96ehk54hudvd4l2ad4gt7d7o 0 193802 1239686 1239680 2026-09-01T12:49:03Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Kastanjebrune goars]] omneamd ta [[Kastanjegoars]] 1239680 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = kastanjegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza rutila 190226429 (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rutila - Rötelammer, Weibchen 172845812 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza bruniceps |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kastanjegoars''' (''Emberiza rutila'') is in [[moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn it eastlike part fan it [[Paleärktysk gebiet]] foarkomt. == Skaaimerken == De kastanjegoars is in frij lytse goars mei in lingte fan 14 oant 15 sintimeter. De sturt is frij koart en hat in bytsje of hielendal gjin wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Mantsjes yn it briedkleed hawwe helder kastanjebrune boppedielen en in kastanjebrune kop. It boarst en de búk binne giel, mei streken oan 'e siden. Mantsjes bûten it briedseizoen binne doffer fan kleur, om't it kastanjebrún foar in part ferside sit troch bleke rânen oan 'e fearren. It wyfke is foar it meastepart dofbrún en hat donkere streken op 'e boppedielen, wylst de ûnderkant foaral ljochtgiel is. De stút is dof kastanjebrún en de kiel is gielbrún. == Fersprieding == De kastanjegoars briedt yn [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oer grutte ôfstannen lûkt en oerwinteret yn súdlik [[Sina]], [[Súdeast-Aazje]] en noardeastlik [[Yndia]]. Der binne ferskate waarnimmingen út Europa bekend, mar guon dêrfan soene ek ûntsnapte koaifûgels wêze kinne. == Biotoop == Yn it briedseizoen komt de kastanjebrune goars foar yn iepen bosken mei in soad begroeiïng op 'e grûn en strûken. Winterdeis en ûnder de trek wurdt de soarte oantroffen op lânbougebieten, yn strûklân en oan 'e rânen fan bosken. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet mei in ûnbekende populaasjetrend. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chebun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/chebun1/TW-LIE eBird, 31 augustus 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-bunting-emberiza-rutila BirdLife, 31 augustus 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza rutila|Kastanjegoars}} }} {{DEFAULTSORT:Kastanjegoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] hsr0s7t7fqa0uzlcg73c07o41cv66z6 1239693 1239686 2026-09-01T14:07:21Z Mysha 254 Harderwyk 1239693 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = kastanjegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza rutila 190226429 (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rutila - Rötelammer, Weibchen 172845812 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza bruniceps |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kastanjegoars''' (''Emberiza rutila'') is in [[moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn it eastlike part fan it [[Paleärktysk gebiet]] foarkomt. == Skaaimerken == De kastanjegoars is in frij lytse goars mei in lingte fan 14 oant 15 sintimeter. De sturt is frij koart en hat in bytsje of hielendal gjin wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Mantsjes yn it briedkleed hawwe helder kastanjebrune boppedielen en in kastanjebrune kop. It boarst en de búk binne giel, mei streken oan 'e siden. Mantsjes bûten it briedseizoen binne doffer fan kleur, om't it kastanjebrún foar in part ferside sit troch bleke rânen oan 'e fearren. It wyfke is foar it meastepart dofbrún en hat donkere streken op 'e boppedielen, wylst de ûnderkant foaral ljochtgiel is. De stút is dof kastanjebrún en de kiel is gielbrún. == Fersprieding == De kastanjegoars briedt yn [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oer grutte ôfstannen lûkt en oerwinteret yn súdlik [[Sina]], [[Súdeast-Aazje]] en noardeastlik [[Yndia]]. Der binne ferskate waarnimmingen út Europa bekend, mar guon dêrfan soene ek ûntsnapte koaifûgels wêze kinne. Der hat mar ien kear in wiernimming yn Nederlân west, op 5 novimber 1937 by [[Harderwyk]].<ref>Oersjoch fan nije soarten op provinsje https://www.dutchavifauna.nl/statistics-province</ref> == Biotoop == Yn it briedseizoen komt de kastanjebrune goars foar yn iepen bosken mei in soad begroeiïng op 'e grûn en strûken. Winterdeis en ûnder de trek wurdt de soarte oantroffen op lânbougebieten, yn strûklân en oan 'e rânen fan bosken. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet mei in ûnbekende populaasjetrend. Op grûn fan dizze kritearia kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chebun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/chebun1/TW-LIE eBird, 31 augustus 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-bunting-emberiza-rutila BirdLife, 31 augustus 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza rutila|Kastanjegoars}} }} {{DEFAULTSORT:Kastanjegoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] mbhi0qhosdxuexsnpqekdxgbl5gfj3g 0 193819 1239722 1239670 2026-09-02T00:02:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 dat wie by fersin stean bleaun 1239722 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = griiskielgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Gosling's Bunting, Poli, Cameroon (5891148053).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza goslingi |Beskriuwer, jier= [[Boyd Alexander|Alexander]], 1906 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''griiskielgoars''' (''Emberiza goslingi'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''), dy't yn [[Afrika]] foarkomt yn in brede sône besuden de [[Sahara]]. == Skaaimerken == De griiskielgoars is in 13 oant 14 sintimeter lange goars, dy't in protte op 'e [[berchgoars]] liket en dêr't er earder as in [[ûndersoarte]] fan beskôge waard. Hy hat in readbrune ûnderkant, in swart en wyt streke kop en in brune rêch mei donkere streken. De griiskielgoars ferskilt lykwols fan 'e berchgoars meidat it kin, de kiel en it efterste part fan 'e earfearkes griis ynstee fan swart binne. De ûnderkant is fierder bleker en op 'e boppekant is in djip readbrúnkleurich wjukflak te sjen, dat by de berchgoars ûntbrekt. == Fersprieding == De griiskielgoars komt foar fan súdlik [[Mauretaanje]] oant súdlik [[Senegal]], en fierder eastlik oant súdeastlik [[Tsjaad]], de noardeastlike [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]], súdwestlik [[Sûdan]] en noardwestlik [[Súd-Sûdan]]. Mooglik komt de soarte ek foar yn it uterste noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]]. Bûten it briedseizoen rint it ferspriedingsgebiet troch oant yn it [[Paleärktysk gebiet|West-Paleärktysk gebiet]], yn noardlik Mauretaanje, noardlik [[Maly]] en mooglik ek noardlik [[Niger]]. == Systematyk == De griiskielgoars waard earder beskôge as in ûndersoarte fan 'e berchgoars (''E. tahapisi''), en guon [[taksonomy]]ske autoriteiten dogge dat noch jimmeroan. Hjoed-de-dei wurdt er lykwols meast as in selsstannige soarte beskôge, op grûn fan ferskillen yn uterlik, mooglike ferskillen yn 'e lûden, it mooglik [[Parapratyske soartfoarming|parapatrysk]] foarkommen yn it westlike part fan it grinsgebiet tusken Súd-Sûdan en [[Uganda]], en ûndersiken dy't dúdlike genetyske ferskillen sjen litte. Der bestiet lykwols ferskil fan miening tusken taksonomyske autoriteiten oer de populaasje ''septemstriata'', dy't foarkomt yn súdeastlik Sûdan, noardeastlik Súd-Sûdan, [[Eritreä]] en noardwestlik [[Etioopje]]. Dy populaasje kin mooglik in hybridefoarm tusken de griiskielgoars en de berchgoars wêze. Guon autoriteiten erkenne ''septemstriata'' as in ûndersoarte fan 'e berchgoars, wylst oaren de populaasje by de griiskielgoars yndiele sûnder har as in apart [[takson]] te ûnderskieden. De griiskielgoars wurdt yn alle gefallen as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn ûndersoarten opdield wurdt. == Hâlden en dragen == De griiskielgoars komt foar op rotsige hellingen, yn stiennige gebieten en yn eroazjedellen. De soarte is foar it meastepart in [[stânfûgel]], mar is lokaal nomadysk. Yn [[West-Afrika]] migrearret er yn it reinseizoen nei it noarden en yn it drûge seizoen nei it suden. It iten is noch net yn detail beskreaun, mar oannommen wurdt dat it net folle oars is as it dieet fan 'e berchgoars: gerssied, oanfolle mei nektar, plantedielen en ferskate soarten ynsekten. De soarte briedt [[Monogamy|monogaam]] fan july oant jannewaris yn West-Afrika en yn Sûdan fan novimber oant jannewaris. == Status en bedrigingen == De griiskielgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de fûgel soe frij algemien wêze. == Namme == De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan George Bennett Gosling (1872–1906), in Britske legerkaptein, natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger dy't meidie oan 'e Niger-Nyl-ekspedysje fan 1904 oant 1906. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-throated-bunting-emberiza-goslingi BirdLife, 1 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gosbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/gosbun1?siteLanguage=nl&continue eBird, 1 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza goslingi|Griiskielgoars}} }} {{DEFAULTSORT:Griiskielgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] a58aulz8w48fzh296jpiwj6ny8ogwux 0 193822 1239681 2026-09-01T12:01:56Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = swevelgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow Bunting.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza sulphurata |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]]..." 1239681 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swevelgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow Bunting.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza sulphurata |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1848 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''swevelgoars''' (''Emberiza sulphurata'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn [[East-Aazje]] foarkomt. == Skaaimerken == De swevelgoars is 13 oant 14 sintimeter lang en hat in koanyske, grize [[snaffel]], rôze-brune poaten en donkere eagen. De kop, de kiel en it boarst binne giel en oliifgrien, wylst de ûnderstút ljocht is. De siden fan it lichem binne fyn donker streke. De mantel is bûnt tekene yn brún, oliifgrien en swart, wylst de boppekant fan 'e wjukken brún is mei swarte streken en twa wite wjukbannen. De sturt is donker mei wite bûtenste sturtfearren. De fûgel hat ek in ljochte ring om it each. De skaaien binne faninoar te ûnderskieden. It mantsje hat in swarte team, wêrby't it swart om 'e basis fan 'e snaffel hinne trochrint, wylst it wyfke in ljochtere ûnderkant hat. Winterdeis binne de fûgels op 'e kop en it boarst mear gielbrún. == Fersprieding en systematyk == De swevelgoars briedt allinnich yn [[Japan]] en is dêr seldsum. De soarte komt benammen foar op it grutste eilân, [[Honsjû]], mar ek op [[Kjûsjû]], en mooglik hat er yn it ferline ek op [[Hokkaido (eilân)|Hokkaido]] bret. De swevelgoars komt foar op hichten tusken de 600 en 1.500 meter boppe seenivo, benammen yn sintraal en noardlik Honsjû. In pear fûgels oerwinterje yn 'e waarmere dielen fan Japan, mar de measten lûke fierder nei it suden. De soarte is ek meld út 'e [[Filipinen]], [[Taiwan]], [[Hongkong]] en súdeastlik [[Sina]], mar is dêr oeral seldsum. === Skaaiyndieling === De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De swevelgoars wurdt dan, bygelyks tegearre mei de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]], yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst. == Ekology == It briedseizoen duorret fan mids maaie oant begjin july. It nêst wurdt leech yn in strûk boud. Der wurde trije oant fiif aaien lein. Winterdeis komt de swevelgoars foar yn bosken, strûklân, gerslân en lânbougebieten. == Status == De swevelgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yelbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/yelbun1?continue eBird, 1 septimber 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-bunting-emberiza-sulphurata BirdLife, 1 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza sulphurata|Swevelgoars}} }} {{DEFAULTSORT:Swevelgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] 9quy62nbtso6h7aayfpkrjaiib0clxa 0 193823 1239682 2026-09-01T12:02:19Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swevelgoars]] 1239682 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swevelgoars]] bqeci3nz7s4tdfoyby6snmvukyhj15a 0 193824 1239684 2026-09-01T12:47:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = rotsgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza godlewskii.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= Władysław Taczanowski|Taczanow..." 1239684 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rotsgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza godlewskii.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= [[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1874 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''rotsgoars''' (''Emberiza godlewskii'') is in Aziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Uterlik en lûden == De rotsgoars is in 17 sintimeter lange goars dy't in protte liket op syn nauwe sibbe, de [[grize goars]] (''Emberiza cia''). Dy hat in streke rêch, in readbrúnkleurige ûnderkant en in grize kop mei streken yn 'e lingte. De rotsgoars (''E. godlewskii'') is lykwols te ûnderskieden oan 'e wite wjukbannen en oan 'e kastanjebrune, ynstee fan swarte, streken op 'e kop. == Fersprieding en systematyk == De rotsgoars wurdt yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding: ''godlewskii''-groep * ''Emberiza godlewskii decolorata'' – westlik [[Sina]] (oan 'e foet fan it westlike [[Tarimbekken]] yn [[Xinjiang]]) * ''Emberiza godlewskii godlewskii'' – [[Mongoalje]] oant noardwestlik Sina * ''Emberiza godlewskii omissa'' – súdlik Mongoalje oant [[Hubei]], [[Shaanxi]] en noardwestlik [[Sichuan]] ''yunnanensis''-groep * ''Emberiza godlewskii khamensis'' – [[Tibet]] oant westlik Sichuan en súdlik [[Qinghai]] * ''Emberiza godlewskii yunnanensis'' – súdeastlik Tibet oant noardlik [[Birma]], noardlik [[Yunnan]], noardeastlik Sichuan en westlik Hubei De rotsgoars waard earder as in ûndersoarte fan ''Emberiza cia'' beskôge. [[DNA]]-ûndersyk wiist derop dat de ''godlewskii''-groep nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Mantsjoerijske goars]] (''Emberiza jankowskii'') en de [[sulverkopgoars]] (''Emberiza cioides'') as oan 'e ''yunnanensis''-groep. Dat hat lykwols oant no ta noch net ta [[taksonomy]]ske feroarings laat. == Hâlden en dragen == De rotsgoars komt foar op strûkrike en stiennige hellingen yn lege berchstreken, ek yn ravinen en faak yn 'e neite fan boskgebieten. Bûten it briedseizoen libbet de soarte foar it meastepart fan sied, foaral gerssied, wylst er simmerdeis ferskate soarten wringeleaze dieren fret. Yn it noardlike part fan it ferspriedingsgebiet begjinne de measte fûgels healwei juny te brieden, al begjinne guon dêr net earder mei as oan 'e ein fan juny. == Status en bedrigingen == De rotsgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt beskreaun as ûngewoan oant algemien. == Namme == De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan [[Wiktor Witold Godlewski]] (1831–1900), ek bekend as Ignacy Godlewski, in Poalske boer en natoerûndersiker dy't nei [[Sibearje]] ferballe waard. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/godlewskis-bunting-emberiza-godlewskii BirdLife, 1 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/godbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/godbun1?siteLanguage=nl eBird, 1 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza godlewskii|rotsgoars}} }} {{DEFAULTSORT:rotsgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] fj7nuwdrn7of9th3eb0nt0555exnqor 0 193825 1239685 2026-09-01T12:47:26Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Rotsgoars]] 1239685 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rotsgoars]] dcn9fv6mipvwd3fjrfxr57qdifum8ka 0 193826 1239687 2026-09-01T12:49:03Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Kastanjebrune goars]] omneamd ta [[Kastanjegoars]] 1239687 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kastanjegoars]] 0s9tr3moqhmgo66z2k0h4648z53em1p 0 193827 1239689 2026-09-01T13:43:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Kashiradaka-01.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rustica 430410633.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme..." 1239689 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Kashiradaka-01.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rustica 430410633.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:EmberizaRusticaIUCN.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''boskgoars''' (''Emberiza rustica'') is in [[goarsfûgels|goars]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn [[West-Europa]] as [[dwaalgast|swalker]] foarkomt. == Skaaimerken == De boskgoars is fan 'e punt fan 'e snaffel oant de úteinen fan 'e brún-swarte sturt 14,5 sintimeter lang en weaget yn it briedseizoen tusken de 17 en 22 gram. De soarte is dêrmei likernôch like grut as de [[reidmosk]]. Hy is fan dy soarte te ûnderskieden oan 'e rôze poatsjes en de ûnderste snaffelhelte, dy't by de reidmosk griis binne. De boppekant fan 'e kop en de earstreek binne swart, mar winterdeis wat brúnich. It kin, de kiel en de wynbraustreek binne wyt. De ûnderkant is wyt, mei op it boarst ûnregelmjittige rustbrune bannen en bûnte siden. Op 'e wjukken sitte twa ûndúdlike dwersbannen. Op 'e bûtenste sturtfearren sit in soad wyt. == Fersprieding en biotoop == De soarte briedt yn 'e Euraziatyske [[taiga]], fan [[Finlân]] eastlik oant yn [[Sibearje]]. De boskgoars oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]], [[Japan]] en it easten fan [[Sina]], dêr't er yn iepen bosken en op iepen terreinen foarkomt. Under de trek wurdt de soarte geregeld op 'e [[Aleoeten]] waarnommen en út en troch oan 'e westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn [[Kalifornje]]. De boskgoars briedt yn nullebosken, op of flak boppe de grûn yn 'e ûnderbegroeiïng, faak yn 'e neite fan wetter. == Fuortplanting == It nêst bestiet út in komfoarmich bouwurkje fan moas en gers, dat beklaaid is mei finer materiaal, lykas hier. It lechsel bestiet út fjouwer of fiif bleekblauwe of bleekgriene aaien mei donkerder plakken, dy't likernôch 20 millimeter lang binne. De aaien wurde yn sa'n tolve dagen troch it wyfke útbret, wêrnei't de jongen noch likernôch twa wiken troch beide âlden fersoarge wurde. === Nederlân === De boskgoars is yn [[Nederlân]] in swalker dy't mei út en troch waarnommen wurdt troch [[fûgelringjen|fûgelringers]] fongen wurdt. Oant 2008 wiene der 76 befêstige waarnimmingen bekend; sûnt dy tiid wurdt it tal net mear byholden. == Status == De boskgoars hat in grut [[ferspriedingsgebiet]] en dêrtroch is de kâns dat de soarte de status bedrige kriget lyts. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 rûsd op 4,2 oant 8,2 miljoen yndividuën. Tusken 1980 en 2010 naam de populaasje sterk ôf, en der wurdt oannommen dat dy efterútgong yn in leger tempo trochsette sil. Om dy redenen stiet de boskgoars as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rustic-bunting-emberiza-rustica BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rusbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/rusbun eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza rustica}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Sweden]] 03kvyljfkqrk8wr8eenctgxob49il8j 1239692 1239689 2026-09-01T13:47:22Z RomkeHoekstra 10582 /* Status */ 1239692 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Kashiradaka-01.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rustica 430410633.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:EmberizaRusticaIUCN.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''boskgoars''' (''Emberiza rustica'') is in [[goarsfûgels|goars]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn [[West-Europa]] as [[dwaalgast|swalker]] foarkomt. == Skaaimerken == De boskgoars is fan 'e punt fan 'e snaffel oant de úteinen fan 'e brún-swarte sturt 14,5 sintimeter lang en weaget yn it briedseizoen tusken de 17 en 22 gram. De soarte is dêrmei likernôch like grut as de [[reidmosk]]. Hy is fan dy soarte te ûnderskieden oan 'e rôze poatsjes en de ûnderste snaffelhelte, dy't by de reidmosk griis binne. De boppekant fan 'e kop en de earstreek binne swart, mar winterdeis wat brúnich. It kin, de kiel en de wynbraustreek binne wyt. De ûnderkant is wyt, mei op it boarst ûnregelmjittige rustbrune bannen en bûnte siden. Op 'e wjukken sitte twa ûndúdlike dwersbannen. Op 'e bûtenste sturtfearren sit in soad wyt. == Fersprieding en biotoop == De soarte briedt yn 'e Euraziatyske [[taiga]], fan [[Finlân]] eastlik oant yn [[Sibearje]]. De boskgoars oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]], [[Japan]] en it easten fan [[Sina]], dêr't er yn iepen bosken en op iepen terreinen foarkomt. Under de trek wurdt de soarte geregeld op 'e [[Aleoeten]] waarnommen en út en troch oan 'e westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn [[Kalifornje]]. De boskgoars briedt yn nullebosken, op of flak boppe de grûn yn 'e ûnderbegroeiïng, faak yn 'e neite fan wetter. == Fuortplanting == It nêst bestiet út in komfoarmich bouwurkje fan moas en gers, dat beklaaid is mei finer materiaal, lykas hier. It lechsel bestiet út fjouwer of fiif bleekblauwe of bleekgriene aaien mei donkerder plakken, dy't likernôch 20 millimeter lang binne. De aaien wurde yn sa'n tolve dagen troch it wyfke útbret, wêrnei't de jongen noch likernôch twa wiken troch beide âlden fersoarge wurde. === Nederlân === De boskgoars is yn [[Nederlân]] in swalker dy't mei út en troch waarnommen wurdt troch [[fûgelringjen|fûgelringers]] fongen wurdt. Oant 2008 wiene der 76 befêstige waarnimmingen bekend; sûnt dy tiid wurdt it tal net mear byholden. == Status == De boskgoars hat in grut [[ferspriedingsgebiet]] en dêrtroch is de kâns dat de soarte de status bedrige kriget lyts. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 rûsd op 4,2 oant 8,2 miljoen yndividuën. Tusken 1980 en 2010 naam de populaasje sterk ôf, en der wurdt oannommen dat dy efterútgong yn in leger tempo trochsette sil. Om dy redenen stiet de boskgoars as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rustic-bunting-emberiza-rustica BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rusbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/rusbun eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza rustica}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] tomywrz65my9rk013ivs5wltrmaof4b 1239694 1239692 2026-09-01T14:27:54Z RomkeHoekstra 10582 1239694 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Kashiradaka-01.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rustica 430410633.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:EmberizaRusticaIUCN.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''boskgoars''' (''Emberiza rustica'') is in [[goarsfûgels|goars]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn [[West-Europa]] as [[dwaalgast|swalker]] foarkomt. == Skaaimerken == De boskgoars is fan 'e punt fan 'e snaffel oant de úteinen fan 'e brún-swarte sturt 14,5 sintimeter lang en weaget yn it briedseizoen tusken de 17 en 22 gram. De soarte is dêrmei likernôch like grut as de [[reidmosk]]. Hy is fan dy soarte te ûnderskieden oan 'e rôze poatsjes en de ûnderste snaffelhelte, dy't by de reidmosk griis binne. De boppekant fan 'e kop en de earstreek binne swart, mar winterdeis wat brúnich. It kin, de kiel en de wynbraustreek binne wyt. De ûnderkant is wyt, mei op it boarst ûnregelmjittige rustbrune bannen en bûnte siden. Op 'e wjukken sitte twa ûndúdlike dwersbannen. Op 'e bûtenste sturtfearren sit in soad wyt. == Fersprieding en biotoop == De soarte briedt yn 'e Euraziatyske [[taiga]], fan [[Finlân]] eastlik oant yn [[Sibearje]]. De boskgoars oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]], [[Japan]] en it easten fan [[Sina]], dêr't er yn iepen bosken en op iepen terreinen foarkomt. Under de trek wurdt de soarte geregeld op 'e [[Aleoeten]] waarnommen en út en troch oan 'e westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn [[Kalifornje]]. De boskgoars briedt yn nullebosken, op of flak boppe de grûn yn 'e ûnderbegroeiïng, faak yn 'e neite fan wetter. == Fuortplanting == It nêst bestiet út in komfoarmich bouwurkje fan moas en gers, dat beklaaid is mei finer materiaal, lykas hier. It lechsel bestiet út fjouwer of fiif bleekblauwe of bleekgriene aaien mei donkerder plakken, dy't likernôch 20 millimeter lang binne. De aaien wurde yn sa'n tolve dagen troch it wyfke útbret, wêrnei't de jongen noch likernôch twa wiken troch beide âlden fersoarge wurde. === Nederlân === De boskgoars is yn [[Nederlân]] in swalker dy't mei út en troch waarnommen wurdt troch [[fûgelringjen|fûgelringers]] fongen wurdt. Oant 2008 wiene der 76 befêstige waarnimmingen bekend; sûnt dy tiid wurdt it tal net mear byholden. == Status == De boskgoars hat in grut [[ferspriedingsgebiet]] en dêrtroch is de kâns dat de soarte de status bedrige kriget lyts. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 rûsd op 4,2 oant 8,2 miljoen yndividuën. Tusken 1980 en 2010 naam de populaasje sterk ôf, en der wurdt oannommen dat dy efterútgong yn in leger tempo trochsette sil. Om dy redenen stiet de boskgoars as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rustic-bunting-emberiza-rustica BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rusbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/rusbun eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza rustica}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] 9attwb9e6v4kmauhwd46snb375vi5hq 1239724 1239694 2026-09-02T00:05:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1239724 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Kashiradaka-01.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza rustica 430410633.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza godlewskii |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:EmberizaRusticaIUCN.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''boskgoars''' (''Emberiza rustica'') is in [[goarsfûgels|goars]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't yn [[West-Europa]] as [[dwaalgast|swalker]] foarkomt. == Skaaimerken == De boskgoars is fan 'e punt fan 'e snaffel oant de úteinen fan 'e brún-swarte sturt 14,5 sintimeter lang en weaget yn it briedseizoen tusken de 17 en 22 gram. De soarte is dêrmei likernôch like grut as de [[reidmosk]]. Hy is fan dy soarte te ûnderskieden oan 'e rôze poatsjes en de ûnderste snaffelhelte, dy't by de reidmosk griis binne. De boppekant fan 'e kop en de earstreek binne swart, mar winterdeis wat brúnich. It kin, de kiel en de wynbraustreek binne wyt. De ûnderkant is wyt, mei op it boarst ûnregelmjittige rustbrune bannen en bûnte siden. Op 'e wjukken sitte twa ûndúdlike dwersbannen. Op 'e bûtenste sturtfearren sit in soad wyt. == Fersprieding en biotoop == De soarte briedt yn 'e Euraziatyske [[taiga]], fan [[Finlân]] eastlik oant yn [[Sibearje]]. De boskgoars oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]], [[Japan]] en it easten fan [[Sina]], dêr't er yn iepen bosken en op iepen terreinen foarkomt. Under de trek wurdt de soarte geregeld op 'e [[Aleoeten]] waarnommen en út en troch oan 'e westkust fan [[Noard-Amearika]], oant yn [[Kalifornje]]. De boskgoars briedt yn nullebosken, op of flak boppe de grûn yn 'e ûnderbegroeiïng, faak yn 'e neite fan wetter. == Fuortplanting == It nêst bestiet út in komfoarmich bouwurkje fan moas en gers, dat beklaaid is mei finer materiaal, lykas hier. It lechsel bestiet út fjouwer of fiif bleekblauwe of bleekgriene aaien mei donkerder plakken, dy't likernôch 20 millimeter lang binne. De aaien wurde yn sa'n tolve dagen troch it wyfke útbret, wêrnei't de jongen noch likernôch twa wiken troch beide âlden fersoarge wurde. === Nederlân === De boskgoars is yn [[Nederlân]] in swalker dy't mei út en troch waarnommen wurdt troch [[fûgelringjen|fûgelringers]] fongen wurdt. Oant 2008 wiene der 76 befêstige waarnimmingen bekend; sûnt dy tiid wurdt it tal net mear byholden. == Status == De boskgoars hat in grut [[ferspriedingsgebiet]] en dêrtroch is de kâns dat de soarte de status bedrige kriget lyts. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 rûsd op 4,2 oant 8,2 miljoen yndividuën. Tusken 1980 en 2010 naam de populaasje sterk ôf, en der wurdt oannommen dat dy efterútgong yn in leger tempo trochsette sil. Om dy redenen stiet de boskgoars as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rustic-bunting-emberiza-rustica BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rusbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/rusbun eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza rustica}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] hduv2toxvcppsmn25jg3870r6gwwlze 0 193828 1239690 2026-09-01T13:44:05Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Boskgoars]] 1239690 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Boskgoars]] pskjagd79ojg0g13zs7gnemjys0crcd 0 193829 1239703 2026-09-01T16:50:11Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje..." 1239703 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza flaviventris |Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:EmberizaRusticaIUCN.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''gielboarstgoars''' (''Emberiza flaviventris'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De gielboarstgoars is in 15 oant 16 sintimeter lange, opfallende goars mei in swart-wyt tekene kop en giel op 'e siden en it ûnderste part fan 'e búk. It mantsje hat in wite krún mei swarte krúnstreken, in wite wynbraustreek en wite earfearkes mei in swarte râne. De ûnderkant is oranjegiel, mar nei de kiel ta giel en op it ûnderste part fan 'e búk wyt. De boppekant is kastanjebrún mei grize boppesturtdekfearren. De brunere wjukken hawwe twa dúdlike wite wjukbannen. De beide skaaien lykje opinoar, mar it wyfke kin in bêzjekleurige tint op 'e kop en brúnere krúnstreken hawwe, wylst de rêch donkere streken hawwe kin. De jonge fûgel is doffer en bleker as it wyfke. == Fersprieding en systematyk == De gielboarstgoars wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza flaviventris flavigaster'' – komt foar oan 'e súdlike râne fan 'e [[Sahara]], fan [[Mauretaanje]] oant [[Eritreä]] * ''Emberiza flaviventris kalaharica'' – komt foar yn súdlik [[Súd-Sûdan]] en yn sintraal en súdeastlik [[Angoala]], súdlik oant noardeastlik [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]] * ''Emberiza flaviventris flaviventris'' – komt foar fan súdlik Súd-Afrika oant [[KwaZulu-Natal]] * ''Emberiza flaviventris princeps'' – komt foar fan noardlik en noardwestlik [[Namybje]] oant súdwestlik [[Angoala]] De ûndersoarte ''kalaharica'' wurdt soms by de [[nominaatfoarm]] ûnderbrocht. === Skaaiyndieling === De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' yn ferskate lytsere skaaien opdield. De gielboarstgoars en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht. == Hâlden en dragen == De gielboarstgoars komt foar yn ferskate typen iepen bosklânskip. De ûndersoarte ''flavigaster'' libbet yn akasiasteppes en savannes, wylst de oare ûndersoarten yn in mear ferskaat fan iepen lânskippen foarkomme, ek yn tunen. De soarte libbet net yn grutte groepen en wurdt ornaris allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes waarnommen. De fûgel siket op 'e grûn nei sied, ynsekten en spinnen en is foar it meastepart in [[stânfûgel]], al komme der lokaal ferpleatsingen foar. === Brieden === De fûgel bout in frij sleau, komfoarmich nêst leech yn in strûk of yn ticht strûkguod. De twa oant trije aaien binne glânzgjend wyt of rjemmekleurich en hawwe swarte streken. Se wurde yn tolve oant trettjin dagen útbret, en de jongen binne nei nochris 16 oant 17 dagen folgroeid. == Status en bedrigingen == De gielboarstgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as nearne bysûnder algemien, nettsjinsteande dat it ien fan 'e meast wiid fersprate Afrikaanske goarzen is. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-breasted-bunting-emberiza-flaviventris BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gobbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza flaviventris}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] omhc4sl5zkpv7jvmmroziw62ruadzxr 1239725 1239703 2026-09-02T00:06:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 minus lânkaart dy't stean bleaun wie fan in oare goars 1239725 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = boskgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza flaviventris |Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielboarstgoars''' (''Emberiza flaviventris'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De gielboarstgoars is in 15 oant 16 sintimeter lange, opfallende goars mei in swart-wyt tekene kop en giel op 'e siden en it ûnderste part fan 'e búk. It mantsje hat in wite krún mei swarte krúnstreken, in wite wynbraustreek en wite earfearkes mei in swarte râne. De ûnderkant is oranjegiel, mar nei de kiel ta giel en op it ûnderste part fan 'e búk wyt. De boppekant is kastanjebrún mei grize boppesturtdekfearren. De brunere wjukken hawwe twa dúdlike wite wjukbannen. De beide skaaien lykje opinoar, mar it wyfke kin in bêzjekleurige tint op 'e kop en brúnere krúnstreken hawwe, wylst de rêch donkere streken hawwe kin. De jonge fûgel is doffer en bleker as it wyfke. == Fersprieding en systematyk == De gielboarstgoars wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza flaviventris flavigaster'' – komt foar oan 'e súdlike râne fan 'e [[Sahara]], fan [[Mauretaanje]] oant [[Eritreä]] * ''Emberiza flaviventris kalaharica'' – komt foar yn súdlik [[Súd-Sûdan]] en yn sintraal en súdeastlik [[Angoala]], súdlik oant noardeastlik [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]] * ''Emberiza flaviventris flaviventris'' – komt foar fan súdlik Súd-Afrika oant [[KwaZulu-Natal]] * ''Emberiza flaviventris princeps'' – komt foar fan noardlik en noardwestlik [[Namybje]] oant súdwestlik [[Angoala]] De ûndersoarte ''kalaharica'' wurdt soms by de [[nominaatfoarm]] ûnderbrocht. === Skaaiyndieling === De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' yn ferskate lytsere skaaien opdield. De gielboarstgoars en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht. == Hâlden en dragen == De gielboarstgoars komt foar yn ferskate typen iepen bosklânskip. De ûndersoarte ''flavigaster'' libbet yn akasiasteppes en savannes, wylst de oare ûndersoarten yn in mear ferskaat fan iepen lânskippen foarkomme, ek yn tunen. De soarte libbet net yn grutte groepen en wurdt ornaris allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes waarnommen. De fûgel siket op 'e grûn nei sied, ynsekten en spinnen en is foar it meastepart in [[stânfûgel]], al komme der lokaal ferpleatsingen foar. === Brieden === De fûgel bout in frij sleau, komfoarmich nêst leech yn in strûk of yn ticht strûkguod. De twa oant trije aaien binne glânzgjend wyt of rjemmekleurich en hawwe swarte streken. Se wurde yn tolve oant trettjin dagen útbret, en de jongen binne nei nochris 16 oant 17 dagen folgroeid. == Status en bedrigingen == De gielboarstgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as nearne bysûnder algemien, nettsjinsteande dat it ien fan 'e meast wiid fersprate Afrikaanske goarzen is. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-breasted-bunting-emberiza-flaviventris BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gobbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 9 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza flaviventris}} }} {{DEFAULTSORT:Boskgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] ax5qwxy3ugzgitprkc1jb7f3qrs7ba0 0 193830 1239704 2026-09-01T16:50:37Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielboarstgoars]] 1239704 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielboarstgoars]] a8tlw9v964w5f2dnteofdz0ceef0d58 0 193831 1239705 2026-09-01T17:25:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Somalyske goars |Ofbyld = [[Ofbyld:Bunting, Somali Golden-breasted (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza pusilla |Beskriuwer, jier= Peter Simon..." 1239705 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Somalyske goars |Ofbyld = [[Ofbyld:Bunting, Somali Golden-breasted (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza pusilla |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Somalyske goars''' (''Emberiza poliopleura'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De Somalyske goars is in 15 sintimeter lange goars, dy't liket op ferskate oare Afrikaanske soarten mei in giele ûnderkant, in brune boppekant en in opfallend swart-wyt streke kop. Hy is bleker as de [[gielboarstgoars]] (''Emberiza flaviventris'') en hat rêchfearren mei grize rânen ynstee fan kastanjebrune rânen. Fierders binne de streken yn it gesicht breder en binne de siden wyt ynstee fan gielbêzje. Ek is er bleker as de [[brúnstútgoars]] (''Emberiza affinis'') en hat er dúdlikere wite wjukbannen en ek in grize, ynstee fan in brune, boppensturt. De lyksoartige [[swartwanggoars]] (''Emberiza cabanisi'') mist de wite streek oer de wang ûnder it each. It wyfke is wat doffer fan kleur as it mantsje, wylst de jonge fûgel bleker is en in bûnter boarst hat. De sang bestiet út in ienfâldige rige toanen, dy't yn Ingelsktalige literatuer werjûn wurdt as „suweet tweest”. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar fan [[Sûdan]] oant [[Etioopje]], [[Somaalje]], [[Uganda]], [[Kenia]] en noardeastlik [[Tanzania]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat sizze wol dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt. De Somalyske goars wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' no yn ferskate lytsere skaaien opdield. Dizze soarte en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht. == Hâlden en dragen == De Somalyske goars komt foar yn healdrûge en drûge strûkgebieten mei Akasia's. It iten bestiet benammen út gerssied, mar de fûgel yt ek sêfte, griene blêden en ynsekten, lykas termiten, larven fan krobben en flinters. De briedbiology is net goed bekend, mar de soarte briedt benammen tusken april en juny yn Etioopje, Somaalje en noardlik Kenia, en tusken novimber en jannewaris yn súdlik Kenia en Tanzania. == Status en bedrigingen == De Somalyske goars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en hat nei alle gedachten net te lijen fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as frij algemien. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/somali-bunting-emberiza-poliopleura BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sombun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/sombun1/KE eBird, oproppen 1 septimber 2026] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza poliopleura|Somalyske goars}} }} {{DEFAULTSORT:Somaliske goars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] oh64af69lenm9lqafa5wm4bsuhgqo6z 0 193832 1239706 2026-09-01T17:25:58Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Somalyske goars]] 1239706 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Somalyske goars]] mdflakjdw64nggbtszrhxvu1xmft05q 0 193833 1239708 2026-09-01T20:20:55Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = gielbraugoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 129340238 (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 333354241.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaa..." 1239708 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielbraugoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 129340238 (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 333354241.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza chrysophrys |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielbraugoars''' (''Emberiza chrysophrys'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't briedt yn eastlik [[Sibearje]]. == Skaaimerken == De gielbraugoars is lytser as in [[reidmosk]] (''E. schoeniclus'') en wurdt 13 oant 14 sintimeter lang. Hy hat lykwols in relatyf grutte kop mei in frij krêftige snaffel, dy't in rjochte boppekant en in skerpe ûndersnaffelrâne hat. De boppekant is brúnich en sterk streke. De siden fan 'e mantel binne griisbrún, wylst it midden fan 'e rêch en de boppensturt readbrún binne. De ûnderkant is wyt mei in oranje tint oan 'e siden en mei lytse, fine swarte streekjes. It mantsje yn briedkleed hat in swarte oant brún-swarte kop mei in smelle, sintrale wite krúnstreek en heldergiele wynbraustreken. Wyfkes en [[juvenil]]en hawwe in minder dúdlike koptekening, mei mear brún ynstee fan swart, en kinne betize wurde mei de [[dwerchgoars]] (''E. pusilla''). De gielbraugoars hat lykwols altyd in bytsje giel op it foarste diel fan 'e wynbraustreek en in wite krúnstreek. Yn winterkleed binne de beide skaaien yn it fjild net faninoar te ûnderskieden en is ek gjin betroubere leeftydsbepaling mooglik. == Fersprieding == De gielbraugoars is in [[trekfûgel]], dy't briedt yn eastlik [[Sibearje]], benammen noardeastlik fan 'e [[Baikalmar]], en oerwinteret yn sintraal en súdlik [[Sina]]. Under de trek wurdt er waarnommen yn [[Mongoalje]], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Koreä]] en [[Japan]]. De soarte wurdt mar tige komselden yn West-Jeropa waarnommen. De measte waarnimmingen yn West-Jeropa binne dien yn [[Grut-Brittanje]]. Fierders is de soarte ek waarnommen yn [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Lúksemboarch]], [[Frankryk]] en [[Oekraïne]]. Yn [[Aazje]] is de soarte bûten it eigen ferspriedingsgebiet ek op [[Taiwan]] waarnommen. == Taksonomy en besibskip == De soarte waard yn 1776 foar it earst [[taksonomy|taksonomysk]] beskreaun troch [[Peter Simon Pallas]], dy't har doe de namme ''Chrysophrys chrysophrys'' joech. De skaainamme ''Chrysophrys'' wie lykwols ek de namme fan in fiskskaai. Sa hearde bygelyks de [[seebrasem]] ''Chrysophrys auratus'', dy't no ''Pagrus auratus'' hjit, ta dat skaai. Hjoed-de-dei wurdt de gielbraugoars ornaris yn it grutte skaai ''[[Emberiza]]'' yndield, mar guon autoriteiten diele dit skaai yn ferskate lytsere skaaien op. De gielbraugoars wurdt dan, tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') en de [[boskgoars]] ''Emberiza rustica'', yn it skaai ''Schoeniclus'' ûnderbrocht. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat yn dit gefal betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt. Genetysk ûndersyk lit sjen dat de gielbraugoars it naust besibbe is oan 'e Eastaziatyske soarten [[Tristramgoars]] (''Emberiza tristrami'') en [[bamboegoars]] (''Emberiza variabilis''). == Ekology == [[Ofbyld:Emberiza chrysophrys Egg.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e gielbraugoars.]] De gielbraugoars briedt yn 'e [[taiga]]sône yn frij sletten bosken en leit fjouwer [[aai]]en yn in nêst dat yn in beam boud wurdt. De [[folwoeksen]] fûgels libje benammen fan sied, mar de jongen wurde ek mei ynsekten fuorre. == Namme == De wittenskiplike namme fan 'e soarte is ôflaat fan it [[Gryksk]]e ''chrysos'', dat "gouden'" betsjut, en ''ophrys'', dat "wynbrau" betsjut. Dit ferwiist nei de namme fan 'e soarte, nei it foar de soarte karakteristike giele foarste diel fan 'e wynbraustreek. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-browed-bunting-emberiza-chrysophrys BirdLife, 1 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/yebbun1?continue eBird, 1 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza chrysophrys|gielbraugoars}} }} {{DEFAULTSORT:gielbraugoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] 9a8t7fqn0pq2plbaz1f8m6zmxys0hbq 1239712 1239708 2026-09-01T20:26:39Z RomkeHoekstra 10582 1239712 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielbraugoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 129340238 (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza chrysophrys from iNaturalist photo 333354241.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza chrysophrys |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gielbraugoars''' (''Emberiza chrysophrys'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), dy't briedt yn eastlik [[Sibearje]]. == Skaaimerken == De gielbraugoars is lytser as in [[reidmosk]] (''E. schoeniclus'') en wurdt 13 oant 14 sintimeter lang. Hy hat lykwols in relatyf grutte kop mei in frij krêftige snaffel, dy't in rjochte boppekant en in skerpe ûndersnaffelrâne hat. De boppekant is brúnich en sterk streke. De siden fan 'e mantel binne griisbrún, wylst it midden fan 'e rêch en de boppensturt readbrún binne. De ûnderkant is wyt mei in oranje tint oan 'e siden en mei lytse, fine swarte streekjes. It mantsje yn briedkleed hat in swarte oant brún-swarte kop mei in smelle, sintrale wite krúnstreek en heldergiele wynbraustreken. Wyfkes en [[juvenyl|juvenilen]] hawwe in minder dúdlike koptekening, mei mear brún ynstee fan swart, en kinne betize wurde mei de [[lytse goars]] (''Emberiza pusilla''). De gielbraugoars hat lykwols altyd in bytsje giel op it foarste diel fan 'e wynbraustreek en in wite krúnstreek. Yn winterkleed binne de beide skaaien yn it fjild net faninoar te ûnderskieden en is ek gjin betroubere leeftydsbepaling mooglik. == Fersprieding == De gielbraugoars is in [[trekfûgel]], dy't briedt yn eastlik [[Sibearje]], benammen noardeastlik fan 'e [[Baikalmar]], en oerwinteret yn sintraal en súdlik [[Sina]]. Under de trek wurdt er waarnommen yn [[Mongoalje]], [[Noard-Koreä]], [[Súd-Koreä]] en [[Japan]]. De soarte wurdt mar tige komselden yn West-Jeropa waarnommen. De measte waarnimmingen yn West-Jeropa binne dien yn [[Grut-Brittanje]]. Fierders is de soarte ek waarnommen yn [[Nederlân]], [[Belgje]], [[Lúksemboarch]], [[Frankryk]] en [[Oekraïne]]. Yn [[Aazje]] is de soarte bûten it eigen ferspriedingsgebiet ek op [[Taiwan]] waarnommen. == Taksonomy en besibskip == De soarte waard yn 1776 foar it earst [[taksonomy|taksonomysk]] beskreaun troch [[Peter Simon Pallas]], dy't har doe de namme ''Chrysophrys chrysophrys'' joech. De skaainamme ''Chrysophrys'' wie lykwols ek de namme fan in fiskskaai. Sa hearde bygelyks de [[seebrazem]] (''Chrysophrys auratus''), dy't no ''Pagrus auratus'' hjit, ta dat skaai. Hjoed-de-dei wurdt de gielbraugoars ornaris yn it grutte skaai ''[[Emberiza]]'' yndield, mar guon autoriteiten diele dit skaai yn ferskate lytsere skaaien op. De gielbraugoars wurdt dan, tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') en de [[boskgoars]] ''Emberiza rustica'', yn it skaai ''Schoeniclus'' ûnderbrocht. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat yn dit gefal betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt. Genetysk ûndersyk lit sjen dat de gielbraugoars it naust besibbe is oan 'e Eastaziatyske soarten [[Tristramgoars]] (''Emberiza tristrami'') en [[bamboegoars]] (''Emberiza variabilis''). == Ekology == [[Ofbyld:Emberiza chrysophrys Egg.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e gielbraugoars.]] De gielbraugoars briedt yn 'e [[taiga]]sône yn frij sletten bosken en leit fjouwer [[aai]]en yn in nêst dat yn in beam boud wurdt. De [[folwoeksen]] fûgels libje benammen fan sied, mar de jongen wurde ek mei ynsekten fuorre. == Namme == De wittenskiplike namme fan 'e soarte is ôflaat fan it [[Gryksk]]e ''chrysos'', dat "gouden'" betsjut, en ''ophrys'', dat "wynbrau" betsjut. Dit ferwiist nei de namme fan 'e soarte, nei it foar de soarte karakteristike giele foarste diel fan 'e wynbraustreek. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-browed-bunting-emberiza-chrysophrys BirdLife, 1 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebbun1/cur/introduction Birds of the World, 1 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/yebbun1?continue eBird, 1 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza chrysophrys|gielbraugoars}} }} {{DEFAULTSORT:gielbraugoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] g681shfd4i1ti24dnwq7qc8uq3w974r 0 193834 1239709 2026-09-01T20:21:28Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielbraugoars]] 1239709 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielbraugoars]] qsjdoblir0ur6jxupnt199ppqn3y03a 10 193835 1239718 2026-09-01T21:46:03Z Kneppelfreed 2013 Side makke mei "<includeonly>{{#if:{{{TXT|}}}|{{Grinslân ynwennertallen wenplakken|TXT=Year}}|{{formatnum:{{Grinslân ynwennertallen wenplakken|POP={{{1}}}}}}}}}{{#if:{{{1|}}}|{{#ifeq:{{#expr:{{{1|}}}+1-1}}|{{{1|}}}||}}}}</includeonly><noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om yn de rinnende tekst fan in Grinslânsk wenplak te setten in plak fan in ''statysk ynwennertal''. Automatysk wurdt it ynwennertal fan dat plak opsocht en pleatst. Foardiel is dat net alle siden o..." 1239718 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{TXT|}}}|{{Grinslân ynwennertallen wenplakken|TXT=Year}}|{{formatnum:{{Grinslân ynwennertallen wenplakken|POP={{{1}}}}}}}}}{{#if:{{{1|}}}|{{#ifeq:{{#expr:{{{1|}}}+1-1}}|{{{1|}}}||}}}}</includeonly><noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om yn de rinnende tekst fan in Grinslânsk wenplak te setten in plak fan in ''statysk ynwennertal''. Automatysk wurdt it ynwennertal fan dat plak opsocht en pleatst. Foardiel is dat net alle siden oer Grinslânske wenplakken oanpast wurde hoege; dat bart automatysk nei it oanpassen fan de list yn [[Berjocht:Grinslân ynwennertallen wenplakken]] == Tapasse == Folje op de puntsjes de gemeentenamme yn: <pre>{{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|...}}</pre> === Sjen litten jiertal === Brûk foar it sjen litten fan de datum dêr't de sifers fan oanpast binne: <pre>{{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}</pre> == Brûkt berjocht == * [[Berjocht:Grinslân ynwennertallen wenplakken]] == Foarbylden == Yn dit foarbyld wurdt útgien fan it plak [[De Wylp]]: <nowiki>{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Wylp}} ynwenners</nowiki> ''jout:'' {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Wylp}} <nowiki>{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}</nowiki> ''jout:'' {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}} [[Kategory:Berjochten gemeente yn Nederlân]] </noinclude> cv9wbtkomj5eii4x9kbot5dz1p1jrkf 10 193836 1239720 2026-09-01T22:21:45Z Kneppelfreed 2013 begjin makke mei de plakken fan 'e gemeente Aldamt 1239720 wikitext text/x-wiki {{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}} | Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] <!-- mjitdatum --> | YearISO = 2025-01-01 <!-- mjitdatum as ISO notaasje --> }}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}} | Bad Nijeskâns = 1290 | Beerta = 2215 | Drieborg = 445 | Eexta = 1940 | Finsterwolde = 2570 | Hilligerlee = 1390 | Midwolda = 2345 | Nieuw-Beerta = 105 | Nieuwolda = 1355 | Nieuw-Scheemda = 430 | Oostwold (Aldamt) = 1460 | Scheemda = 5035 | 't Waar = 120 | Westerlee = 1495 | Wynskoat = 18865 }} }}<noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan Grinslânske plakken. Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]'' '''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens. <!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --> * '''Brûk dit berjocht <u>nea</u> fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] == Tapasse == Dit wurdt tapast yn: * [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] [[Kategory:Berjochten wenplak yn Grinslân]] [[Kategory:Plak yn Nederlân]] </noinclude> hfkd1l2f1fvrsv520n9nwovvmwgclf4 1239750 1239720 2026-09-02T05:57:46Z Kneppelfreed 2013 Iemsdelta tafoege 1239750 wikitext text/x-wiki {{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}} | Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] <!-- mjitdatum --> | YearISO = 2025-01-01 <!-- mjitdatum as ISO notaasje --> }}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}} | Bad Nijeskâns = 1290 | Beerta = 2215 | Drieborg = 445 | Eexta = 1940 | Finsterwolde = 2570 | Hilligerlee = 1390 | Midwolda = 2345 | Nieuw-Beerta = 105 | Nieuwolda = 1355 | Nieuw-Scheemda = 430 | Oostwold (Aldamt) = 1460 | Scheemda = 5035 | 't Waar = 120 | Westerlee = 1495 | Wynskoat = 18865 | Appingedam = 10755 | Opwierde = 75 | Solwerd = 220 | Tjamsweer = 530 | Bierum = 650 | Biessum = 55 | Borgsweer = 130 | Delfsyl = 14615 | Delfsyl-Noard = 5515 | Delfsyl-Sintrum = 885 | Delfsyl-West = 3600 | Fivelzigt = 1535 | Tuikwerd = 3080 | Eenum = 85 | Farmsum = 2295 | Garrelsweer = 400 | Garsthuizen = 185 | Godlinze = 240 | Holwierde = 840 | Huizinge = 100 | Krewerd = 70 | Leermens = 180 | Loppersum = 2115 | Losdorp = 140 | Meedhuizen = 365 | Middelstum = 1935 | Nansum = 40 | Oosterwijdwerd = 140 | Seeryp = 390 | Syldyk = 170 | Spijk = 1120 | Stedum = 765 | Termunten = 310 | Termunterzijl = 305 | Toornwerd = 60 | Uitwierde = 60 | Wagenborgen = 1715 | Westeremden = 355 | Westerwijtwerd = 65 | Wirdum = 360 | Woldendorp = 890 | 't Zandt = 570 }} }}<noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan Grinslânske plakken. Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]'' '''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens. <!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --> * '''Brûk dit berjocht <u>nea</u> fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] == Tapasse == Dit wurdt tapast yn: * [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] [[Kategory:Berjochten wenplak yn Grinslân]] [[Kategory:Plak yn Nederlân]] </noinclude> 3mwfhxyuxrwy6y8xmc9lelyymd40z7j 0 193837 1239723 2026-09-02T00:04:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Sinkiang]] 1239723 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sinkiang]] d0z1dcxpelivtfgou1nxs62kcovcynx 0 193838 1239726 2026-09-02T00:08:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Unbewenne eilân]] 1239726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Unbewenne eilân]] 680kbop3y2z6pwxerz3nn09my497owo 0 193839 1239727 2026-09-02T00:16:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1239727 wikitext text/x-wiki [[File:Maldives_island.JPG|right|thumb|250px|In ûnbewenne [[tropen|tropysk]] eilân dat diel útmakket fan it [[atol]] [[Baa (atol)|Baa]] yn 'e [[Malediven]].]] In '''ûnbewenne eilân''' is in [[eilân]] of [[atol]] dat gjin (permaninte) [[minsklik]]e bewenners hat. By it hearren fan 'e term tinke de measte lju oan in eilân yn 'e [[tropen]] mei in [[strân]] fan [[wyt]] [[sân]] en in begroeiïng fan [[kokospalm]]en. Sokke ûnbewenne eilannen wurde gauris opfierd yn 'e [[popkultuer]] as in lokaasje dêr't [[skipbrekling]]en of lju dy't der om oare redens fêst kommen binne te sitten, sjen moatte te oerlibjen. Ek wurde se gauris brûkt as [[stereotype]]n foar it idee fan in '[[paradys]]'. Sokke tropyske ûnbewenne eilannen binne bekend út boeken lykas ''[[Robinson Crusoe]]'' fan [[Daniel Defoe]] en ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'' fan [[Robert Louis Stevenson]], [[film]]s lykas ''[[The Blue Lagoon (film út 1980)|The Blue Lagoon]]'' út [[1980]] en ''[[Cast Away]]'' út [[2000]], en [[liet]]en lykas ''[[Op een Onbewoond Eiland]]'' fan [[Kinderen voor Kinderen]]. Mar ûnbewenne eilannen komme ek in protte foar yn 'e [[Noardlike Iissee]] (bgl. [[Wrangel (eilân)|Wrangel]]) en yn 'e [[Súdlike Oseaan]] (bgl. [[Bouvet (eilân)|Bouvet]] of [[Macquarie (eilân)|Macquarie]]). Ek yn [[Nederlân]] besteane ûnbewenne eilannen, lykas [[It Gryn]], [[Rottumereach]] en [[Rottumerplaat]] yn 'e [[Waadsee]]. Foar sa'n eilân hoecht men sels net nei [[see]] ta, want se komme ek foar yn [[mar]]ren: bgl. [[Isle Royale]] yn 'e [[Boppemar]], mar ek de [[Lytse Griene]] yn 'e [[Snitsermar]]. Guon ûnbewenne eilannen hawwe de status fan in [[natoergebiet|natoerreservaat]], dêr't minsken net komme meie, útsein fansels [[boskwachter]]s en [[biolooch|ûndersikers]]. Dat is bgl. sa mei It Gryn. Oare ûnbewenne eilannen binne likemin tagonklik foar minsken om't se priveebesit binne. It grutste ûnbewenne eilân fan 'e wrâld is [[Devon (eilân)|Devon]] yn 'e [[Kanadeeske Arktyske Arsjipel|Arktyske Arsjipel]] fan [[Kanada]], dat in [[oerflak]] fan 55.247&nbsp;[[km²]] hat. De tweintich grutste ûnbewenne eilannen lizze allegearre yn 'e [[poalstreken]], wat suggerearret dat de wichtichste reden foar it gebrek oan bewenning it [[kâld]]e [[klimaat]] is. By guon ûnbewenne eilannen hat it gebrek oan befolking ek te krijen mei de ôfhandige lizzing, lykas by [[Wake (eilân)|Wake]] en [[Kerguelen]], wylst oaren deun foar bewenne kusten lizze, mar te lyts of ûnherberchsum binne, lykas [[Lyts&nbsp;Bonêre]] foar de kust fan [[Bonêre]] en [[Žut]] foar de kust fan [[Kroaasje]]. Ek it ûnbrekken fan in boarne fan drinkber [[wetter]] kin in rol spylje by it gebrek oan bewenning. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Uninhabited_island ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Uninhabited islands}} }} [[Kategory:Unbewenne eilân| ]] [[Kategory:Eilân]] j6rbt554x2cir346238ougr3zm1orhp 0 193840 1239753 2026-09-02T07:43:50Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sibearyske maskergoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-faced bunting (Emberiza spodocephala), Hangzhou, China.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza spodocephala |Beskriuwer, jier= Peter..." 1239753 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sibearyske maskergoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Black-faced bunting (Emberiza spodocephala), Hangzhou, China.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza spodocephala |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 17761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Sibearyske maskergoars''' (''Emberiza spodocephala'') is in Eastaziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De soarte komt foar fan [[Sintraal-Aazje]] nei it easten ta oant de [[Stille Oseaan]]. Winterdeis trekt er nei [[Sina]] en noardlik [[Súdeast-Aazje]]. De fûgel is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn [[Jeropa]]. De [[Japanske maskergoars]] (''Emberiza personata'') waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e Sibearyske maskergoars beskôge, mar wurdt hieltyd faker as in selsstannige soarte erkend. == Skaaimerken en lûd == De Sibearyske maskergoars wurdt 14 oant 15,5 sm lang. In folwoeksen mantsje hat oer it gehiel in frij donker fearrekleed, mei in oliifgrize oant donkergrize kop, nekke en boarst en in swart gebiet tusken it each en de snaffel. De ûnderkant is giel oant ljochtgiel, mei streekjes oan 'e siden fan it lichem, wylst de boppekant donker waarmbrún is mei swarte en grize streekjes. De ûndersturt en de bûtenste sturtfearren binne wyt. De wjukfearren binne hast swart mei brune rânen en de fûgel hat dûbele ljochtbrune wjukbannen. De snaffel is rôze mei in grize snaffeltip. It wyfke hat folle minder giel yn it fearrekleed en is ynstee brún, griis en wyt. It hat net it grize fan 'e kop en it boarst, mar ynstee in wite kiel mei in dúdlike brune kielsidestreek, in ljochtbrune wynbraustreek en in brune krún. It boarst en de siden fan it lichem binne sterk streke en de ûnderkant is witeftich. In folwoeksen mantsje fan 'e ûndersoarte ''sordida'' liket op 'e nominaatfoarm, mar is wat tsjusterder en helderder fan kleur, mei in grienere kop en in gielere ûnderkant. Hy is ek wat grutter. Yn alle fearkleeden en by beide ûndersoarten is de boppensturt ienkleurich brún, of mei tige ûndúdlike flekken, en de brune sturt hat wite bûtenste sturtfearren. De fûgel hat ljochte wjukbannen en de snaffel is rôzeftich by de snaffelbasis, benammen oan 'e ûnderhelte. De fûgel hat in ûnrêstich hâlden en dragen en wipt faak mei de sturt. [[Ofbyld:Black-faced bunting in Sakai, Osaka, February 2016.jpg|thumb|left|Japanske maskersoarte.]] De Japanske maskergoars (''Emberiza personata''), dy't oant koartlyn as in ûndersoarte fan 'e Sibearyske maskergoars beskôge waard, is yn it fearrekleed folle ljochter as de Sibearyske maskergoars. It folwoeksen mantsje hat ek in swart gebiet by de snaffelbasis, mar de krún, nekke en earbedekkingsfearren binne mear oliifgrien. De kiel, it boarst en de ûnderkant binne sterk donker streke op in ljochtgiele ûndergrûn. Faak is der in smelle oliifgrize kielsidestreek en in giele streek ûnder de snor. De wjukfearren binne earder donkerbrún as swart en de wjukbannen binne wyt. It folwoeksen wyfke en mantsje fan 'e Japanske maskergoars lykje mear opinoar as by de Sibearyske maskergoars. It wyfke mist lykwols it swarte gebiet by de snaffelbasis, is witer oan 'e ûnderkant en is oer it algemien faak wat ljochter as it mantsje. De snaffel is ek grizer as dy fan it mantsje, dat in mear rôze snaffel hat. It liet bestiet út in stadige rige lûden, dy't yn 'e Ingelsktalige literatuer as "tsip-chee-tree phirrr" of "chopplichott pii chiriri" omskreaun wurdt. It liet fan 'e Japanske maskergoars, dat ferlike wurdt mei dat fan 'e [[reidmosk]], wykt ôf: it hat in leger tempo, koartere, ûnderbrutsen frases en it is monotoaner. == Fersprieding en systematyk == De Sibearyske maskergoars briedt fan sintraal [[Ruslân]] oant east-sintraal [[Sina]]. De soarte wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''gewoane Sibearyske maskergoars'' (''Emberiza spodocephala spodocephala'') – briedt fan sintraal [[Sibearje]] en noardlik [[Mongoalje]] oant eastlik [[Sibearje]], noardlik [[Sachalin]], it noardlike part fan it [[Koreaansk Skiereilân]] en noardeastlik [[Sina]]; trekt yn 'e winter nei eastlik en sintraal [[Sina]] en [[Taiwan]] * ''Emberiza spodocephala sordida'' – briedt yn east-sintraal [[Sina]]; trekt winterdeis nei in gebiet fan [[Nepal]] oant noardeastlik [[Yndia]] en noardlik [[Súdeast-Aazje]] De Sibearyske maskergoars ferlit syn briedgebieten yn Sibearje begjin septimber en dy yn noardeastlik Sina yn oktober. Oare útstelde ûndersoarten binne ''oligoxantha'' út 'e omkriten fan [[Kûznetsk]] yn súd-sintraal Sibearje en ''extremiorientis'' yn it súdlike [[Kustterritoarium]]. Oant koartlyn waard it takson ''personata'', dat foarkomt yn noardlik [[Japan]], de súdlike [[Koerilen]] en op súdlik Sachalin, as in ûndersoarte fan 'e Sibearyske maskergoars beskôge. Sûnt 2016 wurdt ''personata'' troch [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] lykwols as in selsstannige soarte erkend, op grûn fan sawol ferskillen yn fearrekleed en sang as ûndersyk, dat sjen lit dat it takson genetysk ûnderskiedend is. De beide foarmen binne al relatyf lang lyn útinoar gien, op 'e grins tusken it [[Plioseen]] en it [[Pleistoseen]]. Yn 2021 folge it liedende [[International Ornithological Congress]] dizze yndieling, yn 2022 ek Clements ''et al.''. === Waarnimmingen bûten it ferspriedingsgebiet === De soarte is ûnder oaren waarnommen yn [[Grut-Brittanje]], [[Denemark]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Bûtan]], [[Afganistan]], [[Kazachstan]] en [[Yndoneezje]]. Alle waarnimmingen yn it [[Paleärktysk gebiet|Westlik Paleärktysk gebiet]] hawwe betrekking op 'e nominaatfoarm. === Sibskip === Resint genetysk ûndersyk wiist derop dat de neiste sibben fan dizze soarte de [[lytse goars]], [[boskgoars]], [[wylgegoars]] en [[swevelgoars]] binne. Meiïnoar foarmje se in [[klade]] yn it skaai. Guon ûndersikers pleatse dizze soarten en noch inkele oare soarten yn it aparte skaai ''[[Schoeniclus]]''. == Ekology == [[Ofbyld:Emberiza spodocephala personata MHNT.ZOO.2010.11.219.1.jpg|thumb|left|Aaikes Emberiza spodocephala personata.]] De Sibearyske maskergoars hat it leafst leefgebieten mei beammen en briedt yn wiete boskgrûn en begroeide [[sompe]]n yn [[Sibearje]]. Hy komt foar yn leechlân, yn rivierdellingen en yn legere bercheftige gebieten. Yn 'e winter komt er ek foar yn strûklân, parken en lânbougebieten, benammen yn gebieten dêr't de grûn bedutsen is mei dwerchbamboe. It liet wurdt meastentiids sittend yn in strûk of lege beam songen. It briedseizoen rint meastentiids fan maaie oant heal juny. De soarte briedt faak twaris per seizoen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasjeûntwikkeling is lykwols ûnbekend. == Namme == De wittenskiplike soartenamme ''spodocephala'' fan 'e Sibearyske maskergoars is ôflaat fan it [[Gryksk]]e wurd ''spodos'' foar "jiske" en ''-kephalos'', "-kopich", in ferwizing nei de jiskekleurige kop fan 'e fûgel. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkfbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 septimber 2026] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-faced-bunting-emberiza-spodocephala BirdLife, oproppen 2 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/blfbun1?continue eBird, oproppen 2 septimber 2026] *Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Gråhuvad sparv]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza spodocephala}} }} {{DEFAULTSORT:Sibeariske maskergoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 283ratb4tnt2yrgncnxjflsvulhttvd 0 193841 1239754 2026-09-02T07:44:20Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sibearyske maskergoars]] 1239754 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sibearyske maskergoars]] 5km7t9wl9amtjwmpur1j93k8h00d9f1 0 193842 1239759 2026-09-02T10:56:51Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = stiengoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani) (44144296590) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani) (48123314853) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''..." 1239759 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = stiengoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani) (44144296590) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani) (48123314853) (cropped).jpg|250px]]<br><small>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza buchanani |Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1845 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''stiengoars''' (''Emberiza buchanani'') is in Aziatyske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). It is in [[trekfûgel]] dy't in grut gebiet fan 'e [[Kaspyske See]] oant it [[Altai]]-berchtme yn [[Sintraal-Aazje]] bewennet. De soarte oerwinteret yn dielen fan [[Súd-Aazje]] en komt, lykas oare goarsfûgels, bûten it briedseizoen faak yn lytse groepkes foar. It is in tige seldsume gast yn [[Jeropa]], mei waarnimmingen ûnder oaren yn [[Nederlân]]<ref>[https://waarneming.nl/species/20820/ Waarneming.nl]</ref>. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige. == Skaaimerken == De stiengoars liket wat op 'e nau besibbe soarten [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana'') en [[rustgoars]] (''Emberiza caesia''). De fûgel is 14 oant 15,5 sintimeter lang, hat in lange sturt en in frij lange, tinne en hielendal rôze snaffel. [[Ofbyld:Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani) (22298921154).jpg|thumb|left|Stiengoars.]] In folwoeksen mantsje yn it simmerkleed hat in blaugrize kop en in rustread boarst dat oergiet yn in rôze-eftige ûnderkant, in wyteftige ûndersturt en in dofbrune, swak streke boppekant. Hy hat in dúdlike ljochte eachring, dy't kontrastearret mei it swarte each en de blaugrize kop. It folwoeksen wyfke en it mantsje yn it winterkleed binne doffer fan kleur en hawwe in ljochtere ûnderkant. De juvenyl is oer it gehiel brún en griis, mar hat in swak readbrune skouder. Oars as de rustgoars hat de stiengoars gjin donkere boarstbân, wylst de nôtfink in mear grienblauwe tint op 'e kop hat. De stiengoars hat in wyteftige kiel en in dúdlike ljochte streek ûnder de snor, wylst de rustgoars in rustreadige kiel en streek ûnder de snor hat en de nôtfink in ljochtgiele. == Lûd == De stiengoars sjongt sittend op in tûke. It liet bestiet út in rige koarte en hege lûden dy't yn krêft tanimme. De rop liket in soad op dy fan 'e rustgoars (''Emberiza caesia'') en de [[Smyrnagoars]] (''Emberiza cineracea'') en bestiet út in skerp "zrip" en in koart, skerpklinkend "tjypp". == Fersprieding en systematyk == De soarte waard yn 1844 foar it earst taksonomysk beskreaun troch [[Edward Blyth]], op basis fan tekeningen fan [[Francis Buchanan-Hamilton]], dy't de fûgel syn wittenskiplike soartenamme jûn hat. === Fersprieding === De stiengoars is in [[trekfûgel]] dy't yn it [[Paleärktysk gebiet]] foarkomt en lokaal briedt yn [[Ruslân]], [[Kazachstan]], [[Turkmenistan]], [[Oezbekistan]], [[Kirgyzje]], [[Tadzjikistan]], [[Turkije]], [[Armeenje]], [[Iran]], [[Afganistan]], [[Pakistan]], [[Mongoalje]] en [[Sina]]. Rûsd wurdt dat 5 oant 24% fan 'e totale populaasje yn Jeropa briedt. Net-briedende fûgels swalkje simmerdeis om en wurde dan ûnder oaren geregeldwei yn [[Israel]] waarnommen. De soarte oerwinteret yn [[Pakistan]] en [[Yndia]], benammen yn it westlike en sintrale part fan Yndia, fan [[Gûdjarat]] en [[Uttar Pradesh]] nei it suden ta oant [[Karnataka]], mar is winterdeis ek oant op [[Sry Lanka]] waarnommen. === Undersoarten === De soarte wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza buchanani cerrutii'' (de Filippi, 1863) – briedt yn eastlik [[Turkije]] en yn [[Ruslân]], fan it gebiet besuden de [[Kaukasus]] oant de [[Iran|Iraanske]] [[Mughalzhar]]-heuvels. * ''Emberiza buchanani buchanani'' – briedt fan [[Afganistan]] oant westlik [[Pakistan]]. * ''Emberiza buchanani neobscura'' (Paynter, 1903) – briedt fan [[Tadzjikistan]] oant westlik [[Sinkiang]], eastlik [[Kazachstan]] en westlik [[Mongoalje]]. Yn it wurk ''Handbook of Western Palearctic Birds'' (Shirihai & Svensson 2018) wurdt oanrikkemandearre om de soarte as [[Monotypysk takson|monotypysk]] te beskôgjen, dat wol sizze dat de soarte net yn ûndersoarten opdield wurdt. === Foarkommen bûten it ferspriedingsgebiet === De stiengoars komt tige seldsum noardlik fan syn ferspriedingsgebiet foar. It lytse tal waarnimmingen kin ek komme meidat net-briedende fûgels dy't omdoarmje, betiizge wurde mei de algemienere nôtfink. === Sibskip === De stiengoars is nau besibbe oan 'e tige op him lykjende nôtfink (''Emberiza hortulana'') en rustgoars (''Emberiza caesia''), mar ek oan 'e Smyrnagoars (''Emberiza cineracea''). == Ekology == [[Ofbyld:Emberiza buchanani MHNT.ZOO.2010.11.219 Mongolie.jpg|thumb|left|Aai fan 'e stiengoars.]] De stiengoars briedt yn gerslannen yn bercheftige gebieten mei in tuskenbeide klimaat, meastentiids op hichten ûnder de 2.100 meter boppe seenivo. Yn syn oerwinteringsgebieten komt er faak foar op ikkers. It nêst wurdt streekrjocht op 'e grûn boud, ûnder oerhingjende begroeiïng. It nêst wurdt beklaaid mei gers en hier. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasjeûntwikkeling is lykwols net dúdlik. De wrâldpopulaasje is relatyf lyts en wurdt rûsd op 14.000 oant 40.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-necked-bunting-emberiza-buchanani BirdLife, 2 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gyhbun1/cur/introduction Birds of the World, 2 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/gyhbun1?continue eBird, 2 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza buchanani|stiengoars}} }} {{DEFAULTSORT:stiengoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 5d48x1leu06deo62gzyy78demhlrto4 0 193843 1239760 2026-09-02T10:57:21Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Stiengoars]] 1239760 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Stiengoars]] dcwj6uyx9l3c6ytu42zxtp593tsz4cj