Wikipedy:Dochs wat regels

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Dochs wat regels</title>
    <ns>4</ns>
    <id>378</id>
    <revision>
      <id>1239778</id>
      <parentid>947399</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T19:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="i2tksinco0ybgsmak66qvcvmesaveuk" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Om't de Wikipedy in [[Wikipedy:Wat_is_in_wiki|Wiki]] is binne der gjin redakteuren, mar binne wy mei-inoar ferantwurdlik foar de ynhâld fan ús ensyklopedy. As wy goede wensten ûntwikkelje, en elkoar in bytsje bystjoere as dat winsklik is, dan soe it goed komme moatte. '''Dochs''' kin it maklik wêze en skriuw '''wat regels''' del, dêr't fan bliken dien hat dat ze in help wêze kinne. Dit binne fan dy regels.

== Ien fêste regel ==
Der is mar ien fêste regel: Foar al ús bydragen jilde de fjouwer '''F'''-en:
* '''F'''rysk: Us teksten moatte yn it Frysk wêze. (Oars binne der ek [[Wikipedy:Wikipedia yn oare talen|Wikipedyen yn oare talen]].)
* '''F'''eitlik: Wat yn ús teksten stiet moat wier sa wêze.
* '''Frij''': Alle bydragen moatte frij wêze. Dat wol sizze: Frij fan betingsten. Se moatte ûnder de [[GNU/FDL|GNU Iepen Dokumentaasje Lisinsje]] falle, of ûnder in lisinsje dy't dêr mei kombinearre wurde kin, of se moatte hielendal frij fan rjochten wêze.
* Objekty'''f''': Wat yn ús teksten stiet, mei net kleure wêze troch ús eigen fisy. As eat fan mear kanten besjoen wurde kin, dan moatte wy ek wier de ferskate kanten yn ús teksten opnimme. Dit is in ensyklopedy, dat de teksten moatte [[Wikipedy:objektivens|objektyf]] wêze.

==Oare regels==
* De stavering fan lannenammen kin net troch ien meidogger op eigen manneboet feroare wurde. As in meidogger fynt dat de stavering fan 'e namme fan in lân oanpast wurde moat, kin er dat op 'e oerlisside fan 'e Wikipedy op 't aljemint bringe. Nei in wiidweidige diskusje dêr't alle behearders by belutsen wurde en alle meidoggers dy't dat wolle oan bydrage kinne, sil der dan in stimming oer it foarstel holden wurde, wêrby't it prinsipe fan 'measte stimmen telle' jildt. (Dizze regel is ynfierd nei't der yn it ferline spul oer de stavering fan lannenammen west hat.) 

De rest is mear advys:
* Meitsje jo net te drok om de regels. Meidwaan oan de Wikipedy moat aardich bliuwe. Mar om't wy de teksten mei-inoar meitsje, sil in tekst dy't jo skriuwe grif oanpast wurde as in oar fynt dat it de tekst de fjouwer F-en net achtet. (Eltse side hat in oerlisside om soks troch te praten.)

* Begjin nije siden: Teksten hoege net daalks it lêste wurd oer it mêd te wêzen. Eltsenien kin gewoan begjinne it eigen witten del te skriuwen. Dat kin sels ien inkele sin wêze. As der mar ien kear immen wat skriuwt komme der fansels oaren dy't der wat oan tafoegje wolle.

* Keppelje siden. Alles hoecht bygelyks net op ien side te stean. As jo in wurd jargon brûke kin dat op in eigen side beskreaun wurde. En oarsom kinne jo keppelings meitsje nei oare siden dy't skreaun binne oer wat jo allinnich oanstippe.

* Bou in ensyklopedy. Foegje ta wat yn in ensyklopedy heart, en betink wêr't it stean moat. As jo eat oan in side tafoegje wolle, betink dan earst of it geskikt is. As it by de side past, skriuw it dan wêr't it yn de tekst ynpast wurde kin, en pas de tekst deromhinne ek oan. Mar datselde jildt ek as jo in nije side tafoegje. Betink ek dan oft it mêd geskikt is foar de wikipedy,  hokfoar titel geskikt is, en wêr't de side teplak is, en pas oare siden oan en keppelje dy mei de nije side.

* Meitsje [[Wikipedy:Keppelings om utens]]. Fansels is it baas om ynformaasje oer te nimmen op ús eigen siden, mar somtiden kin dat net. Yn sa'n gefal, mar ek om oan te jaan hokfoar boarnen jo foar in side brûkt hawwe, kinne jo keppelings tafoegje nei siden buten de Wikipedy. Dy keppelings wurde dan as in aparte rige ûnderoan de side skreaun.

* In [[Wikipedy:Ynfoboks|ynfoboks]] brûke mei, mar it hoecht net. It stiet lykwols oare meidoggers frij om letter in ynfoboks oan in artikel ta te foegjen as dêr net ien foar brûkt is. Ek stiet it eltsenien frij om sels in nije ynfoboks oan te meitsjen as der foar it oangeande ûnderwerp noch net ien bestiet, of as de besteande om de iene of oare reden net foldocht.

* Meitsje siden net te wyld. Brûk kleuren en fette, skeane en gruttere letters allinnich as dat wier in doel hat. En foar keppelings jildt itselde. Besykje keppelings allinnich ta te foegjen as in lêzer der brûk fan meitsje soe. Dat betsjut ek dat it meast gjin doel hat en nim twa kear deselde keppeling op op deselde side.

* Wês eksakt. Us siden sille lêzen wurde troch minsken yn oare jierren, en fan oare plakken fan de wrâld. Dêrom wurdt in side better as der net stiet dat eat 'dit jier' bard is, mar yn hokfoar jier dat dan wie. En as der ek in krekte datum foar is, is dat noch better, fansels. En sa ek foar plakken. &quot;Wûnseradiel&quot; is better as &quot;It westen fan ús provinsje&quot;, as it feitlik is, &quot;Skylge en Flylân&quot; is better as &quot;de westlike twa Fryske eilannen&quot;, ensfh. Hast itselde jildt ek foar oantallen. Al wit men bygelyks meast net it krekte tal fan minsken yn in demonstraasje, dan is &quot;inkele tûzenen minsken&quot; net sa dúdlik as &quot;tusken de trije tûzen en fjouwer tûzen minsken&quot;. Mar al seit de krante dat der twatûzen minsken by de wedstriid wienen, dan binne dat der gjin &quot;2.000&quot;, útsein jo binne der wis fan dat se persys teld binne.


Mar úteinlik giet it der om dat wat jo skriuwe of oanpasse in '''f'''erbettering foar de Wikipedy wêze moat.

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>i2tksinco0ybgsmak66qvcvmesaveuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Appingedam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2612</id>
    <revision>
      <id>1239806</id>
      <parentid>1194274</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T04:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>berjocht ynwenners</comment>
      <origin>1239806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12806" sha1="8m1bk1ffrnftryfdb0m9nac5thqfi4h" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Appingedam &lt;br&gt; ''N Daam'' &lt;br&gt; ''Appingedaam''
| ôfbylding                   = Damsterdiep - Appingedam 02.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = Hingjende kokens oan it [[Damsterdjip]]
| wapen                       = [[Ofbyld:Flag of Appingedam.svg|border|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Appingedam wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Appingedaam}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 25,06 km² (lân: 24,19 km², wetter: 0,78 km²) 
| befolkingstichtens          = 477 / km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Eemsdelta.svg|border|20px]] [[Iemsdelta]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|33}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|33}} &lt;br&gt; [[Spoar fan Grins nei Delfsyl]]
| postkoade                   = 9900-9903
| netnûmer                    = 0596
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_19_12.7_N_6_51_28.0_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 19' N 6° 51' E}}   
| webside                     = [https://www.stadappingedam.nl/ontdek-appingedam/zien-doen-en-beleven/ Side stêd Appingedam]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Grinslân
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 19
| lat_sec                     = 12.7
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 51
| lon_sec                     = 28
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Gem-Appingedam-OpenTopo.jpg
| ôfbyldingstekst99           = Topografyske kaart fan 'e eardere gemeente Appingedam
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}} 
'''Appingedam''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel; [[Grinslânsk]]: ''N Daam'' of ''Apknkedaam'', [[Frysk]]: ''Appingedaam'') is in stêd yn [[Grinslân]]. Oant 1 jannewaris 2021 wie Appingedam ek in selsstannige gemeente. Appingedam wie earder de haadstêd fan it lânsdiel [[Fivelgoa]] en is ien fan de twa plakken yn Grinslân mei histoaryske [[stedsrjochten]]. Appingedam krige syn stedsrjochten yn [[1327]] fan de [[Opstalbeam]], it wurdt ek wol de 12e Fryske stêd neamd. De stêd is in [[beskerme stedsgesicht]].

Appingedaam hie op {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Appingedaam}} ynwenners.

== Gemeente ==
De gemeente Appingedam waard mei de gemeenten [[Delfsyl]] en [[Loppersum (gemeente)|Loppersum]] mei yngong fan 1 jannewaris 2021 yndield by de nije gemeente [[Iemsdelta]]. Njonken Appingedam hearden ek de plakken [[Garreweer]], [[Jukwerd]], [[Laskwerd]], [[Marsum (Grinslân)|Marsum]], [[Oling]], [[Opwierde]], [[Solwerd]] en [[Tjamsweer]] ta de gemeente.

== Namme ==
De namme fan de stêd komt nei alle gedachten fan in daam yn in wetterrin fan de Appinga, de bewenners fan de krite by it wetter de Appa, dat wer ôflaat is an ''apa'' - &quot;rivier&quot; of &quot;stream&quot;, dy't by Appingedam yn de [[Fivel]] rûn. 

De stêd ferskynde yn [[1253]] as ''Appengadomme'', yn [[1306]] as ''ten Damme'', yn [[1308]] as ''in Damme'' en ''In Appinge'', yn [[1326]] as ''in Appinggadamme'' en yn de njoggentjinde iuw as ''Appingadam''.

== Skiednis == 
=== Iere skiednis ===
It is net wis hoe âld Appingadam krekt is. Nei alle gedachten ûntstie it plak om [[1100]] hinne op by de Delf, it hjoeddeistige [[Damsterdjip]], op de krusing mei de Groeve, de Appe, of de Heekt. De Delf waard yn de [[tsiende iuw]] groeven om it efterlân te ûntwetterjen. Yn [[1057]] wurdt it plak ''Gelviswert'' neamd dêr't munten slein waarden. Mooglik giet it dêrby om [[Garreweer]], in [[útbuorren]] westlik fan Appingedam. Yn [[1224]] wurdt der yn in oarkonde sprutsen oer in merk- of gearkomsteplak (''forum''), dêr't nei alle gedachten Appingedam mei ornearre wurdt. In part fan de delsetting lei op De Wier (ûnder [[Tjamsweer]]) dêr't yn [[1328]] in Augustinerkleaster fêstige waard.

=== Stedsrjochten en woltierigens ===
[[Ofbyld:Appingedam 1545.jpg|thumb|left|Kaart fan Appingedam, út de atlas fan [[Jabik fan Dimter]] út 1545]]
Troch syn geunstige lizzing oan de Delf, dy't in iepen ferbining mei de [[Waadsee]] hie, woeks de delsetting út as in wichtich hannels- en merksintrum. Appingedam waard it haadplak fan de [[Fryske Goaen|Fryske goa]] [[Fivelgoa]]. In oarkonde fan [[308]] giet út fan de ''redjers'' (riedjouwers) fan ''Fiwilgona'' (Fivelgoa) en ''burgensis'' fan ''In (Appinga)Damme''. De rjochten, gewoanten en keuren fan de delsetting waarden befêstige en besegele troch de rjochters fan it gea Fivelgoa snein [[24 maaie]] [[1327]]. Dy akte (buorbrief) waard op [[7 juny]] 1327 bekrêftige en besegele troch de rjochters fan de [[Sân Seelannen|Seelannen fan hiel Fryslân]], dy't yn [[Upstalbeam]] byienkamen. Hjoed-de-dei wurdt oannommen dat de Upstalbeam doe net yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], mar yn Appigedam byienkaam. De befêstigingsakte krige it segel fan ''tota Frisia'' (hiel Fryslân), dus it ferbûn fan de Upstalbeam.  De orizjinele buorbrief is bewarre bleaun en yn printinge ferskynd.

De stêd woeks yn de jierren dêrnei en is te sjen út de grutte fan de [[romanogoatyske]] [[Marije (mem fan Jezus)|Hillige Marijetsjerke]], dy't healwei de [[fjirtjinde iuw]] de [[Nikolaïtsjerke (Appingedam)|Nikolaïtsjerke]] waard, dy't suver mei de stêd meiwoeks. Ek waarden der twa fersterke boargen fan de lagen [[Ripperda]] en Snelgersma. Appingedam waard yn dy snuorje in wiere konkurrint fan de stêd [[Grins (stêd)|Grins]], dy't besocht alle war te dwaan de konkurrinsjeposysje fan Appingedam del te bêdzjen. Dat late ta ferskate bewapene tsierderijen tusken de twa stêden. Yn in oerienkomst fan [[1506]] tusken Grins en greve [[Edzard I fan Eastfryslân]] waard Appingedam as merkplak erkend.

=== Delgong ===
Troch it oanlizzen fan de slûzen by [[Delfsyl]] ferlear de stêd syn posysje as seehaven. [[Edzard I|Edzard de Grutte]] fan [[East-Fryslân]] woe him lânshear fan de Fryske [[Ommelannen]] meitsje. De stêd [[Grins (stêd)|Grins]] keas Edzard de Grutte as beskermhear en ek de befolking fan Appingedam keas foar Fryslân. Yn 1514 waard Appingedam oerweldige troch [[Joaris mei it Burd]] (Georg fan Saksen) yn de [[Slach by Appingedam|slach om Appingedam]]. Suver alle ynwenners waarden deadien.

Yn [[1536]] waard de stêd troch [[Meindert fan Ham]], oanfierder fan it leger fan [[Karel fan Gelre]] ynnommen, dochs yn septimber dat jiers waard er troch [[Georg Schenk fan Toutenburch]], steedhâlder fan keizer [[Karel V]], ferdreaun. De steedhâlder woe de gânse stêd ôfbrekke litte, dochs allinnich it fêstingwurk waard ôfbrutsen. De stêd Grins woe yn [[1565]] Appingedam oanfalle, dochs moast him weromlûke fanwegen in akkoard dy't beide stêden nei in hannelskeel alris earder berikt hiene.

=== Fannijs bloei ===
[[Ofbyld:Netherlands, Appingedam (Jukwerd, Marsum, Opwierda, Solwerd, Tjamsweer), map, around 1865-1870.jpg|thumb|Geeente Appingedam om 1865 hinne]]
Fan de [[santjinde iuw]] ôf gie it lykwols wer better mei de stêd. Om [[1630]] hinne waard it [[Riedhûs fan Appingedam|Riedhûs]] in [[renêssânse]]-styl boud. Yn [[1760]] waarden der in soad gevels, benammen yn de Solwerderstrjitte, fernijd. Oan 'e ein fan de [[achttjinde iuw]] waarden der likernôch 50 seeskippen it jier folle en waarden der regelmjittige fêste beurttsjinsten ûnderholden op [[Snits]], [[Amsterdam]] en [[Lier (stêd)|Lier]].

By it [[belis fan Delfsyl]] (1813-1814) troch de Frânsen krige de stêd fan te lijen.

By it [[Damsterdjip]] del kamen [[stienbakkerij]]en, [[kalkûne]]n en skipswerven. Wynmûnen soargen foar it meallen fan nôt en boekweet, it parsen fan oalje en it seagjen fan hout. Boppedat hie de stêd ûnder oaren seis bierbrouwerijen, twa jeneverstokerijen, guon learloaierijen, weverijen en in jittikmakkerij. 

Yn [[1884]] waard de stêd oansletten op it [[spoar fan Grins nei Delfsyl]]. Appingedam waard it sintrum fan de feemerken, benammen de hynstemerk. Yn [[1870]] yntrodusearre C. Roggenkamp de earste [[steam]]masine en rjochte er ien fan de earste steamtimmerfabriken, Molly, fan Nederlân op.

=== 20e iuw ===
[[Ofbyld:InZicht Appingedam 018.JPG|thumb|Nikolaïtsjerke, goatyske halletsjerke]]
[[Ofbyld:Appingedam - Wijkstraat 36 - raadhuis.jpg|thumb|It Riedhûs]]
Yn 'e iere [[tweintichste iuw]] ûntjoech Appingedam ta it yndustriële sintrum fan Fivelgoa. Der kaam in suvelfabryk, in flaaksfabryk, in striekartonfabryk ''De Eendracht'', in gasfabryk, in oanhingweinfabryk (part fan [[Damster Auto Maatschappij|DAM]]) en twa karrosseryfabriken Medema en Bos (letter Smit). De masinefabryk Ter Borg &amp; Mensinga (Borga) waard wrâldferneamd en de [[Appingedamster Bronsmoatoarefabryk]] fan [[Jan Brons]] produsearre de ''Bronsmotor'', in eigen útfûne skipsmotor dy't oer gâns de wrâld ferkocht waard. Hjoed-de-dei op de hoeke fan de ''Kniestraat'' en ''Dijkstraat'' as yndustrieel monumint is in grutte krukas fan in Bronsmotor. De yndustry fêstige him benammen by it Damsterdjip del en De Groeve, it Damstermaar, de ferbining mei it [[Iemskanaal]]. Mei it waaksen fan de yndustry naam ek de middenstân, it bankwêzen en ûnderrjocht ta. Dêrtroch ûntstie der ek ferlet fan wenromte foar wurklju. Nije wiken waarden boud noardlik fan it âlde stedsintrum. Oan de súdkant fan it stedsintrum, súdlik fan it Nije Djip, in omlizzing fan it Damsterdjip, kamen der ek nije wenten.

Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard Delfsyl linkendewei de grutte buorgemeente fan Appingedam. Delfsyl ûntjoech him mei faasje ta in wichtige havenstêd. De ûntjouwing fan Appingedam gie lang sa hurd net.

== It besjen wurdich ==
* [[Nikolaïtsjerke (Appingedam)|Nikolaïtsjerke]]
* [[Riedhûs fan Appingedam|Riedhûs]]
* Hingjende keukens oer it Damsterdjip
* ''Museum Stad Appingedam''
* [[Museum Möhlmann]]

== Ekonomy en ûnderrjocht ==
Appingedam hat twa yndustryterreinen en guon bedriuweterreinen. Yn it sintrum is in grut winkelgebiet. Op it ''Overdiepterrein'' binne keap- en hierwenten en in winkelsintrum. Tusken Appingedam en Delfsyl, ek wol it Tuskengebiet neamd, binne kantoarkompleksen en in swimbad.

Appingedam hat fiif [[basisskoalle]]n en fêstigings fan twa skoallen foar [[fuortset ûnderwiis]]: it ''Noorderpoort College'' ([[Tariedend middelber beropsûnderwiis|vmbo]] en [[middelber beropsûnderwiis|mbo]]) en it ''Rudolph Pabus Cleveringa Lyceum'' ([[havo]] en [[Tariedend wittenskiplik ûnderwiis|vwo]]).

== Ferkear ==
It [[spoar fan Grins nei Delfsyl]] rint troch Appingedam, dêr't in [[Stasjon Appingedam|stasjon]], fan it [[standerttype Snits]], yn stiet. De busline (1)40 ferbynt Grins en Delfsyl en rydt troch de stêd. Der binne oare busferbinings mei de doarpen om Appingedam hinne. De grutste diken binne de [[Rykswei 33|N33]] (Feandam - Iemshaven), de [[Provinsjale wei 989|N989]] (Appingedam) en de [[Provinsjale wei 360|N360]] (Grins-Delfsyl).

== Partnerstêd ==
* [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] ([[East-Fryslân]])

== Stedsbyld ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Appingedam 012.JPG
Ofbyld:Appingedam 028.JPG
Ofbyld:Keukens appingedam.jpg|Hingjende kokens yn it plak Appingedam
Ofbyld:Solwerderstraat 12 appingedam.JPG|17e iuwske wente
Ofbyld:Solwerderstraat 18 Appingedam.JPG|17e iuwske wente
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Keppeling om utens ==
* [http://www.appingedam.nl/ Webside fan de gemeente] &lt;small&gt;''Nederlânsk''&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
----------
* [https://www.plaatsengids.nl/appingedam Plaatsengids: Appingedam]
* [[:nl:Appingedam]]
}}
{{CommonsBalke|Appingedam|Appingedaam}}

{{Koördinaten|53_19_12.7_N_6_51_28.0_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 19' N 6° 51' E}}

{{Iemsdelta}}
[[Kategory:Appingedam| ]]
[[Kategory:Plak yn Iemsdelta]]
[[Kategory:Plak yn Appingedam]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1327]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2021]]</text>
      <sha1>8m1bk1ffrnftryfdb0m9nac5thqfi4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Nederlânsk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>1239789</id>
      <parentid>1239758</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39645" sha1="s4di13mf7llsxhakmkg9hmmcedx5gh4" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)</text>
      <sha1>s4di13mf7llsxhakmkg9hmmcedx5gh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239793</id>
      <parentid>1239789</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T21:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje */ Antwurd</comment>
      <origin>1239793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39846" sha1="og8ndapi7i7yik8auzk25lacvclzp9h" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)
:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.

::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.

::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.

::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)
:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

:::::::::::::::::It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.

:::::::::::::::::Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 

:::::::::::::::::Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
::::::::::::::::::[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
::::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::::::::::::::::::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::::::::::::::::::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::::::::::::::::::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::::::::::::::::::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::::::::::::::::::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::::::::::::::::::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::::::::::::::::::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

:Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)
::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)
:::::Ik haw no krekt de e-mail ferstjoerd. No mar ôfwachtsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.31 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)</text>
      <sha1>og8ndapi7i7yik8auzk25lacvclzp9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wynzer Feart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15319</id>
    <revision>
      <id>1239777</id>
      <parentid>1049056</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T18:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>plak, gjin pleats</comment>
      <origin>1239777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="a86on2oq6rzsein8bvow5tbkai0dsw5" xml:space="preserve">De '''Wynzer Feart''' is in feart yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. De feart rint fan [[Wyns (Easterein)|Wyns]] nei it noardliker lizzende [[Easterein]].

De namme ''Wynzer Feart'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Wynservaart''.

{{DEFAULTSORT:Winzer Feart}}
[[Kategory:Easterein]]
[[Kategory:Kanaal yn Hinnaarderadiel]]
[[Kategory:Kanaal yn Littenseradiel]]
[[Kategory:Kanaal yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>a86on2oq6rzsein8bvow5tbkai0dsw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alan Turing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42215</id>
    <revision>
      <id>1239768</id>
      <parentid>1133252</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T16:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47874-08</username>
        <id>59598</id>
      </contributor>
      <origin>1239768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="065yus9cogmvlj2ruz9ikx1i9xb4w8r" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Alan turing header.jpg|thumb|Alan Turing]]
[[File:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|Alan Turing, 16 jier]]
[[Ofbyld:Alan Turing cropped.jpg|thumb|''Byld fan Alan Turing'']]
'''Alan Mathison Turing''' ([[Londen]], [[23 juny]] [[1912]] – [[Wilmslow]], [[7 juny]] [[1954]]) wie in [[Feriene Keninkryk|Britsk]] [[wiskundige]] dy’t wurke oan de grûnslaggen fan de [[wiskunde]]. Dêrby wurke hy oan saneamde algebrayske getallen (getallen dy’t oplossing binne fan in nde graads fergeliking) wêrby’t hy mei it idee kaam fan de 'Turing masine', it earste idee fan de moderne kompjûter.

Hy wurke sûnt 1939 foar de Britske geheime tsjinst by de dekodearingsynstitút, faak neist in baan as wiskundige by ferskate universiteiten (Cambridge, Princeton, Manchester). Yn dy perioade wurke hy gear mei oaren oan de ûntwikkeling fan de earste echte kompjûter. Hy wie benammen dwaande mei de wiskundige kant, it ûntwikkeljen fan programma's fan rûtines en sub-rûoutines. Fierder studearre en publisearre hy oer ferskate wiskundige ûnderwerpen en ek oer tapassings fan de wiskunde, bygelyks op de biology en de natuerkunde. Dêrneist wie hy in fertsjinstlik atleet.

Sûnt 1953 kaam hy ûnder fjoer te lizzen om syn [[homoseksualiteit]] en waard hy as in feilichheidsrisiko beskôge troch de geheime tsjinst. Nei alle gedachten makke hy himsels yn 1954 fan kant troch by in gemysk eksperimint syanide fia in appel yn te nimmen.

== Literatuer ==
* {{en}} {{aut|[[John Derbyshire (schrijver)|John Derbyshire]]}}, ''Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics'' (John Henry Press, 2003) ISBN 0-309-08549-7
* {{en}} {{aut|[[Marcus du Sautoy]]}}, ''The Music of the Primes: Searching to Solve the Greatest Mystery in Mathematics,'' [[HarperCollins]], 2003. ISBN 0-06-621070-4.

== Keppeling om utens ==
* {{en}}[http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=18232 Riemann] yn it [[Mathematics Genealogy Project]].
* {{de}} [http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Papers.html The Mathematical Papers of Georg Friedrich Bernhard Riemann]
* {{de}} Alle publikaasjes fan Riemann binne te finen op http://www.emis.de/classics/Riemann/
* {{en}} [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Riemann.html MacTutor biografy fan Riemann]
&lt;!-- doettet niet * [http://www.fh-lueneburg.de/u1/gym03/englpage/chronik/riemann/riemann.htm Bernhard Riemann - ien fan de wichtichste wiskundigen] --&gt;
* {{en}} [http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Geom/WKCGeom.html On the Hypotheses which lie at the Bases of Geometry]. Oersette ynaugurele taspraak fan Bernhard Riemann 
* {{en}} [http://scienceworld.wolfram.com/biography/Riemann.html Biografy] op Wolframs science world.
{{CommonsBalke|Alan Turing}}

{{DEFAULTSORT:Turing, Alan}}
[[Kategory:Ingelsk wiskundige]]
[[Kategory:Ingelsk statistikus]]
[[Kategory:Kompjûterspesjalist]]
[[Kategory:Ingelsk filosoof]]
[[Kategory:Ingelsk lange-ôfstânsdraver]]
[[Kategory:Ingelsk ateïst]]
[[Kategory:Persoan dy't juridysk ferfolge is foar homoseksualiteit]]
[[Kategory:Selsmoarddogger]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1912]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1954]]</text>
      <sha1>065yus9cogmvlj2ruz9ikx1i9xb4w8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141801</id>
    <revision>
      <id>1239794</id>
      <parentid>1239399</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T22:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foarfallen */ aug. by de tiid</comment>
      <origin>1239794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26292" sha1="ku2ju29f9ogp3hgwu6cq7x57f80mcq6" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&amp;nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde.

;july
* [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op.
* [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne.
* [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]].
* [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier.
* [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen.
* [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân.
* [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea.
* [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten.
* [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle.
* [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]].

;augustus
* [[5 augustus|5]] - It [[partoer]] fan [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2026|124ste]] [[Freulepartij]].
* [[7 augustus|7]] - [[Pakistan]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Turkije]] slute it saneamde [[Pakt fan Mekka]], in [[militêr bûnsgenoatskip]] dat staljûn is nei foarbyld fan 'e [[NATO]].
* [[10 augustus|10]] - In [[ierdbeving yn Kolombia (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,4 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it westen fan [[Kolombia]]. Dêrby komme 331 [[minske]]n om en reitsje teminsten 4.613 oaren [[ferwûne]].
* [[11 augustus|11]] - Yn [[Syrje]] wurde de yn [[ballingskip]] yn [[Ruslân]] libjende âld-[[presidint]] [[Basjar al-Assad]] en acht oare kopstikken fan 'e [[Syryske Arabyske Republyk (1963-2024)|eardere diktatuer]] foar [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Utsein foar wat [[Atef Nadjyb]] oangiet, in [[neef (famyljelid)|neef]] fan Assad dy't haad fan 'e [[geheime tsjinst]] [[Polityk Feilichheidsdirektoraat|PFD]] wie, giet it om feroardielings [[by ferstek]].
* [[11 augustus|11]] - By [[skipsramp op de Karibamar (2026)|in skipsramp]] op 'e [[Karibamar]] yn [[Simbabwe]] [[sinken|sinkt]] in [[fearboat]] en komme 97 opfarrenden om.
* [[12 augustus|12]] - In folsleine [[sinnefertsjustering]] is te sjen yn [[Iislân]] en [[Spanje]]. It is de earste folsleine sinnefertsjustering op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] sûnt [[1999]]. Yn [[Nederlân]] is in ûnfolsleine sinnefertsjustering waar te nimmen.
* [[14 augustus|14]]-[[19 augustus]] - In [[natoerbrân yn de Hege Feanen (2026)|reuseftige natoerbrân]] yn it [[Belgje|Belgyske]] [[natoergebiet]] de [[Hege Feanen]], yn 'e [[Ardinnen]], wurdt mei man en macht ûnder kontrôle brocht troch Belgyske [[brânspuitlju]] mei help út [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] en [[Sweden]].
* [[15 augustus|15]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Floares]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving op Floares (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,7 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme 111 [[minske]]n om en reitsje 1.678 oaren [[ferwûne]].
* [[19 augustus|19]] - [[Annet de Haan]], [[Gerde Lycklama à Nijeholt]] en [[Jennie Terpstra]] winne yn [[Weidum]] de [[Frouljus-PC 2026|50ste]] [[Frouljus-PC]]. Gerde Lycklama à Nijeholt wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|keninginne]].
* [[26 augustus|26]] - Yn noardlik [[Nepal]], oan 'e grins mei [[Tibet]], fynt in [[oersteamings yn Nepal (2026)|hommelse en ûnbidige oerstreaming]] plak wannear't in diel fan in [[gletsjer]] ôfbrekt en yn steile [[rivier]][[delling]]s in [[tsûnamy]]-eftige floedweach feroarsaket. In wike letter binne der 1.225 [[dea]]den en 2.301 [[ferwûne]]n teld, wylst der noch mear as 5.400 minsken [[fermist]] wurde.
* [[28 augustus|28]] - [[Kening]] [[Harald V fan Noarwegen]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e âldens fan 89 jier en wurdt opfolge troch syn [[soan]], de nije [[kening]] [[Haakon VIII fan Noarwegen|Haakon&amp;nbsp;VIII]].
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Iislân]] wurdt in [[referindum]] holden oer de fraach oft it lân de sûnt [[2013]] beferzen [[Yslânsk referindum oer it ferfetsjen fan ûnderhannelings foar lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny|ûnderhannelings foar lidmaatskip]] fan 'e [[Jeropeeske Uny]] ferfetsje moat of net. It nee-kamp wint de stimbusstriid mei 52,8% fan 'e stimmen tsjin 47,2% foar it ja-kamp.
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Niger]] wurdt [[mislearre steatsgreep yn Niger (2026)|in steatsgreep]] troch in opstannich diel fan 'e [[kriichsmacht]] delslein troch it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Abdourahamane Tiani]]

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])
* [[31 july|31]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlânsk sjongeres (* [[1947]])

;augustus
* [[6 augustus|6]] - [[Peter Faber (akteur)|Peter Faber]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[7 augustus|7]] - [[Lucienne Stassaert]], Belgyske dichteresse (* [[1936]])
* [[25 augustus|25]] - [[Dolly Parton]], Amerikaansk sjongster (* [[1946]])
* 25 - [[Tim Curry]] - Ingelsk akteur (* [[1946]])
* [[28 augustus|28]] - [[Harald V fan Noarwegen]], Kening fan Noarwegen (* [[1937]])

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>ku2ju29f9ogp3hgwu6cq7x57f80mcq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239795</id>
      <parentid>1239794</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T22:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>sa</comment>
      <origin>1239795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26299" sha1="1bbq3a7ou7hoojv08onkzey81a251rt" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&amp;nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde.

;july
* [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op.
* [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne.
* [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]].
* [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier.
* [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen.
* [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân.
* [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea.
* [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten.
* [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle.
* [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]].

;augustus
* [[5 augustus|5]] - It [[partoer]] fan [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2026|124ste]] [[Freulepartij]].
* [[7 augustus|7]] - [[Pakistan]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Turkije]] slute it saneamde [[Pakt fan Mekka]], in [[militêr bûnsgenoatskip]] dat staljûn is nei foarbyld fan 'e [[NATO]].
* [[10 augustus|10]] - In [[ierdbeving yn Kolombia (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,4 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it westen fan [[Kolombia]]. Dêrby komme 331 [[minske]]n om en reitsje teminsten 4.613 oaren [[ferwûne]].
* [[11 augustus|11]] - Yn [[Syrje]] wurde de yn [[ballingskip]] yn [[Ruslân]] libjende âld-[[presidint]] [[Basjar al-Assad]] en acht oare kopstikken fan 'e [[Syryske Arabyske Republyk (1963-2024)|eardere diktatuer]] foar [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Utsein foar wat [[Atef Nadjyb]] oangiet, in [[neef (famyljelid)|neef]] fan Assad dy't haad fan 'e [[geheime tsjinst]] [[Polityk Feilichheidsdirektoraat|PFD]] wie, giet it om feroardielings [[by ferstek]].
* [[11 augustus|11]] - By [[skipsramp op de Karibamar (2026)|in skipsramp]] op 'e [[Karibamar]] yn [[Simbabwe]] [[sinken|sinkt]] in [[fearboat]] en komme 97 opfarrenden om.
* [[12 augustus|12]] - In folsleine [[sinnefertsjustering]] is te sjen yn [[Iislân]] en [[Spanje]]. It is de earste folsleine sinnefertsjustering op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] sûnt [[1999]]. Yn [[Nederlân]] is in ûnfolsleine sinnefertsjustering waar te nimmen.
* [[14 augustus|14]]-[[19 augustus]] - In [[natoerbrân yn de Hege Feanen (2026)|reuseftige natoerbrân]] yn it [[Belgje|Belgyske]] [[natoergebiet]] de [[Hege Feanen]], yn 'e [[Ardinnen]], wurdt mei man en macht ûnder kontrôle brocht troch Belgyske [[brânspuitlju]] mei help út [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] en [[Sweden]].
* [[15 augustus|15]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Floares]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving op Floares (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,7 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme 111 [[minske]]n om en reitsje 1.678 oaren [[ferwûne]].
* [[19 augustus|19]] - [[Annet de Haan]], [[Gerde Lycklama à Nijeholt]] en [[Jennie Terpstra]] winne yn [[Weidum]] de [[Frouljus-PC 2026|50ste]] [[Frouljus-PC]]. Gerde Lycklama à Nijeholt wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|keninginne]].
* [[26 augustus|26]] - Yn noardlik [[Nepal]], oan 'e grins mei [[Tibet]], fynt in [[oersteamings yn Nepal (2026)|hommelse en ûnbidige oerstreaming]] plak wannear't in diel fan in [[gletsjer]] ôfbrekt en yn steile [[rivier]][[delling]]s in [[tsûnamy]]-eftige floedweach feroarsaket. In wike letter binne der 1.225 [[dea]]den en 2.301 [[ferwûne]]n teld, wylst der noch mear as 5.400 minsken [[fermist]] wurde.
* [[28 augustus|28]] - [[Kening]] [[Harald V fan Noarwegen]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e âldens fan 89 jier en wurdt opfolge troch syn [[soan]], de nije [[kening]] [[Haakon VIII fan Noarwegen|Haakon&amp;nbsp;VIII]].
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Iislân]] wurdt in [[referindum]] holden oer de fraach oft it lân de sûnt [[2013]] beferzen [[Yslânsk referindum oer it ferfetsjen fan ûnderhannelings foar lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2026)|ûnderhannelings foar lidmaatskip]] fan 'e [[Jeropeeske Uny]] ferfetsje moat of net. It nee-kamp wint de stimbusstriid mei 52,8% fan 'e stimmen tsjin 47,2% foar it ja-kamp.
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Niger]] wurdt [[mislearre steatsgreep yn Niger (2026)|in steatsgreep]] troch in opstannich diel fan 'e [[kriichsmacht]] delslein troch it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Abdourahamane Tiani]]

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])
* [[31 july|31]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlânsk sjongeres (* [[1947]])

;augustus
* [[6 augustus|6]] - [[Peter Faber (akteur)|Peter Faber]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[7 augustus|7]] - [[Lucienne Stassaert]], Belgyske dichteresse (* [[1936]])
* [[25 augustus|25]] - [[Dolly Parton]], Amerikaansk sjongster (* [[1946]])
* 25 - [[Tim Curry]] - Ingelsk akteur (* [[1946]])
* [[28 augustus|28]] - [[Harald V fan Noarwegen]], Kening fan Noarwegen (* [[1937]])

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>1bbq3a7ou7hoojv08onkzey81a251rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Trek: Strange New Worlds</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151188</id>
    <revision>
      <id>1239815</id>
      <parentid>1238091</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T09:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>33618</id>
      </contributor>
      <comment>37</comment>
      <origin>1239815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9860" sha1="73dlucwj700nx50geuroa568nu0zg9t" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks telefyzjesearje
| ôfbylding             = Star Trek SNW logo.svg
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 
| namme                 = ''Star Trek: Strange New Worlds''
| betocht troch         = [[Alex Kurtzman]]
| ûntwikkele troch      = [[Akiva Goldsman]]&lt;br&gt;[[Alex Kurtzman]]&lt;br&gt;[[Jenny Lumet]]
| produsint(en)         = [[Andrea Raffaghello]]
| útfierend produsint   = [[Akiva Goldsman]]&lt;br&gt;[[Alex Kurtzman]]&lt;br&gt;[[Jenny Lumet]] &lt;br&gt;[[Henry Alonso Myers]] &lt;br&gt;[[Heather Kadin]] &lt;br&gt;[[Frank Siracusa]] &lt;br&gt;[[John Weber (produsint)|John Weber]] &lt;br&gt;[[Rod Roddenberry]] &lt;br&gt;[[Trevor Roth]]&lt;br&gt; [[Aaron Baiers]]
| regisseur(s)          = 
| senario               = 
| basearre op           = ''[[Star Trek: The Original Series]]''
| kamerarezjy           = 
| muzyk                 = [[Nami Melumad]] &lt;small&gt;([[soundtrack]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Jeff Russo]] &lt;small&gt;([[titelmuzyk]])&lt;/small&gt;
| tillefyzjestudio      = [[Secret Hideout]]&lt;br&gt;[[Weed Road Pictures]]&lt;br&gt;[[H M R X Productions]]&lt;br&gt;[[Roddenberry Entertainment]]&lt;br&gt;[[CBS Studios]]
| haadrollen            = [[Anson Mount]] &lt;br&gt;[[Rebecca Romijn]] &lt;br&gt;[[Ethan Peck]] &lt;br&gt;[[Babs Olusanmokun]] &lt;br&gt;[[Christina Chong]] &lt;br&gt;[[Celia Rose Gooding]] &lt;br&gt;[[Jess Bush]] &lt;br&gt;[[Melissa Navia]]&lt;br&gt;[[Bruce Horak]]
| sjenre                = [[science fiction]]
| seizoenen             = 4
| jierren               = [[2022]]–
| tal ôfl.              = 37
| spyltiid (de ôfl.)    = 45 min.
| lân/lannen            = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| taal                  = [[Ingelsk]]
| prizen                = 1 × [[Saturn Award]]
| webside               = [https://startrek.com/shows/star-trek-strange-new-worlds startrek.com/shows/star-trek-strange-new-worlds]
| besibbe searjes       = ● ''[[Star Trek: The Original Series|The Original Series]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: The Next Generation|The Next Generation]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: Deep Space Nine|Deep Space Nine]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: Voyager|Voyager]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: Enterprise|Enterprise]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: Discovery|Discovery]]'' &lt;br&gt;● ''[[Star Trek: Picard|Picard]]''
}}
'''''Star Trek: Strange New Worlds''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjesearje]] dy't diel útmakket fan 'e [[Star Trek|''Star Trek''-franchise]] en fan 'e ''Star Trek''-revival dy't begûn yn 'e twadde helte fan 'e [[2010-er jierren]]. It is in [[science fiction-tillefyzjesearje|science fiction-searje]] dy't ûntstie as [[spin-off]] fan ''[[Star Trek: Discovery]]''. Yn it twadde [[seizoen (omrop)|seizoen]] fan dy rige ([[2019]]) waarden ntl. de [[personaazje]]s yntrodusearre dy't de [[haadrol]]len spylje yn ''Star Trek: Strange New Worlds''. Anno [[2023]] rint de searje twa [[seizoen (omrop)|seizoenen]]. Yn [[2022]] wûn ''Star Trek: Strange New Worlds'' de [[Saturn Award]] foar bêste [[streaming media|streamde]] science fiction-searje. De rige is te sjen fia de [[streamingtsjinst]] [[Paramount+]].

==Produksje==
''Star Trek: Strange New Worlds'' wie in betinksel fan [[Alex Kurtzman]], dy't al langer by de [[Star Trek|''Star Trek''-franchise]] belutsen wie. Syn idee wurke er fierder út yn 'e mande mei [[Akiva Goldsman]] en [[Jenny Lumet]]. De searje waard [[tillefyzjeprodusint|produsearre]] troch [[Andrea Raffaghello]] foar de [[tillefyzjestudio's]] [[Secret Hideout]], [[Weed Road Pictures]], [[H M R X Productions]], [[Roddenberry Entertainment]] en de [[CBS Studios]]. As [[útfierende produsinten]] wiene der behalven Kurtzman, Goldsman en Lumet ek [[Henry Alonso Myers]], [[Heather Kadin]], [[Frank Siracusa]], [[John Weber (produsint)|John Weber]], [[Rod Roddenberry]], [[Trevor Roth]] en [[Aaron Baiers]] by belutsen. De [[titelmuzyk]] waard [[komponist|komponearre]] troch [[Jeff Russo]], wylst [[Nami Melumad]] ferantwurdlik wie foar de [[soundtrack]]. 

De produksje fan ''Star Trek: Strange New Worlds'' sette yn [[maart]] [[2020]] útein, mar rûn fertraging op troch de beheinings yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanafiruspandemy]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] foar it earste [[seizoen (omrop)|seizoen]] fûnen plak fan [[febrewaris]] oant [[july]] [[2021]] yn 'e [[CBS (tillefyzjestjoerder)|CBS Stages Canada]] yn [[Mississauga (Ontario)|Mississauga]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Ontario]]. In twadde seizoen waard yn [[2022]] opnommen. Beide seizoenen bestiene út tsien [[ôflevering]]s, elts mei in spyldoer fan 45&amp;nbsp;[[minuten]]. De searje waard fan [[maaie]] [[2022]] ôf [[filmdistribúsje|ferpraat]] fia [[Paramount+]], de [[streaming media|streamingtsjinst]] fan [[filmstudio]] [[Paramount Pictures]], dy't de [[auteursrjocht|rjochten]] op 'e ''Star Trek''-franchise yn 'e hannen hat. In trêde seizoen waard yn [[maart]] [[2023]] oankundige, mar de opnamen dêrfan rûnen fertraging op troch de [[staking]]s fan it [[Writers Guild of America]] (it [[fakbûn]] fan [[senarioskriuwer]]s) en [[SAG-AFTRA]] (it fakbûn fan [[akteur]]s).

==Plak yn 'e ''Star Trek''-franchise==
Yn 'e [[gronology]] fan ''[[Star Trek]]'' spilet ''Strange New Worlds'' likernôch tsien jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn ''[[Star Trek: The Original Series]]'' (út 'e [[1960-er jierren]]) en nei de foarfallen út 'e [[ôflevering|slotôflevering]] fan it twadde [[seizoen (omrop)|seizoen]] fan ''[[Star Trek: Discovery]]''. 

==Utgongspunt fan 'e plot==
''Star Trek: Strange New Worlds'' is basearre op ''[[Star Trek: The Original Series]]'', út 'e [[1960-er jierren]], en hâldt deselde ferhaalopbou oan. Dat betsjut dat de ôfleverings allegearre op harsels steande ferhalen binne, wylst oare hjoeddeistige ''Star Trek''-searjes, lykas ''[[Star Trek: Discovery]]'' en ''[[Star Trek: Picard]]'', trochrinnende ferhaallinen hawwe, sadat de rige in [[ferfolch]]searje wurdt.

''Star Trek: Strange New Worlds'' folget de aventoeren fan 'e [[bemanning]] fan 'e USS&amp;nbsp;''Enterprise'', in [[trijeëntweintichste-iuwsk]] [[romteskip]] fan 'e Stjerrefloat fan 'e Feriene Federaasje fan Planeten, by harren [[ferkenning]]sreis troch de [[Molkewei]]. De wichtichste personaazjes binne [[kaptein-op-see|kaptein]] Christopher Pike ([[Anson Mount]]), syn [[earste stjoerman|earste ofsier]] Una Chin-Riley oftewol 'Number One' ([[Rebecca Romijn]]) en [[luitenant-op-see|luitenant]] Spock ([[Ethan Peck]]), in [[bûtenierdske wêzens|bûtenierdske]] [[Vulcaniërs|Vulcaniër]].

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:orange&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:orange&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[kaptein-op-see|kaptein]] Christopher Pike
| [[Anson Mount]]
|-
| Una Chin-Riley / 'Number One'
| [[Rebecca Romijn]]
|-
| Spock
| [[Ethan Peck]]
|-
| Joseph M'Benga
| [[Babs Olusanmokun]]
|-
| La'an Noonien-Singh
| [[Christina Chong]]
|-
| Nyota Uhura
| [[Celia Rose Gooding]]
|-
| Christine Chapel
| [[Jess Bush]]
|-
| Erica Ortegas
| [[Melissa Navia]]
|-
| Hemmer
| [[Bruce Horak]]
|-
|}
&lt;gallery mode=packed heights=150px style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
File:Anson Mount by Gage Skidmore.jpg|[[Anson Mount]]
File:Rebecca Romijn by Gage Skidmore.jpg|[[Rebecca Romijn]]
File:Ethan Peck by Gage Skidmore.jpg|[[Ethan Peck]]
File:Jess Bush (6280089666) cropped 2.jpg|[[Jess Bush]]
File:Celia Gooding JLP 2019.jpg|[[Celia Rose Gooding]]
&lt;/gallery&gt;

==Seizoenen==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! [[seizoen (omrop)|seizoen]]
! tal [[ôflevering|ôfl.]]
! rûn fan
! rûn oant
! [[tillefyzjenetwurk|netwurk]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|1
| style=&quot;text-align:center;&quot;|10
|5 maaie 2022
|7 july 2022
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Paramount+]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|2
| style=&quot;text-align:center;&quot;|10
|15 juny 2023
|17 augustus 2023
|-
|}

==Untfangst en resultaat==
''Star Trek: Strange New Worlds'' krige oer it algemien tige loovjende [[resinsje]]s fan 'e [[tillefyzjekritisy]]. It earste [[seizoen (omrop)|seizoen]] fan 'e searje hat op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, in goedkarringspersintaazje fan 99%, basearre op 84 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, leit dat sifer op 76% op basis fan 14 resinsjes. It twadde seizoen hat op Rotten Tomatoes in goedkarringspersintaazje fan 98%, basearre op 50 resinsjes, en op Metacritic in goedkarringspersintaazje fan 88% basearre op 11 resinsjes.

De searje wûn yn [[2022]] de [[Saturn Award]] foar bêste [[streaming media|streamde]] [[science fiction-tillefyzjesearje]]. Ek waard ''Star Trek: Strange New Worlds'' dat jiers nominearre foar noch trije oare Saturn Awards (bêste akteur, bêste [[byrol]] fan in akteur en bêste byrol fan in aktrise yn in streamde searje foar [[Anson Mount]], resp. [[Ethan Peck]] en [[Jess Bush]]) en teffens foar de [[Emmy Award]] foar bêste [[lûdsmontaazje]] yn in tillefyzjesearje.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://startrek.com/shows/star-trek-strange-new-worlds Offisjele webside fan ''Star Trek: Strange New Worlds'']
* {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=ndtCicnVvbc De titelmuzyk fan ''Star Trek: Strange New Worlds'' op YouTube]
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt12327578/ Ynformaasje oer ''Star Trek: Strange New Worlds'' yn 'e Internet Movie Database]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Star_Trek:_Strange_New_Worlds ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Star Trek2}}

[[Kategory:Star Trek-telefyzjesearje|Strange New Worlds]]
[[Kategory:Amerikaanske science fiction-searje]]
[[Kategory:Ingelsktalige telefyzjesearje]]
[[Kategory:Telefyzjesearje út 2022]]
[[Kategory:Telefyzjesearje fan de CBS Studios]]
[[Kategory:Telefyzjesearje oer romtefeart]]
[[Kategory:Telefyzjesearje oer bûtenierdske wêzens]]</text>
      <sha1>73dlucwj700nx50geuroa568nu0zg9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy oerlis:Statistiken</title>
    <ns>5</ns>
    <id>153919</id>
    <revision>
      <id>1239781</id>
      <parentid>1239756</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1239781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="rdwdh24so9l2wp3f4ythusa55473cju" xml:space="preserve">Wit immmen of hjir eat by is dat noch wier ynformaasje jout?
[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 nov 2021, 15.00 (CET)
:{{Ping|Mysha|Kneppelfreed|Drewes|Ieneach fan 'e Esk|Kening Aldgilles}} Ik kaam hjir tafallich en seach de opmerking fan Mysha fan yntusken al in pear jier lyn stean. Gjin fan 'e keppelingen bringt jo earne en it tal siden stiet al op 'e haadside. Hat dit in doel?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 2 sep 2026, 08.37 (CEST)
::* {{Ping|RomkeHoekstra}} Ik die al mei doe't kommunikaasje wie troch Oerlis-siden en it folgjen fan dy siden dêr't men fan witte woe at der feroarings wienen; dat, der steane grif ferskate siden mei kommentaar fan my, wat soms al jierren wachtsjet oant de skriuwer fan dy side fernimt dat der kommentaar is.
::* Op himsels binne dy statistieken der al noch: [[En:Wikipedia:Statistics]]. Allinnich wit ik net hoefolle at lokale berjochten binne en hoefolle wy sa oernimme koenen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

::::{{Ping|RomkeHoekstra}} It liket my in projektside ta dy't ea oanmakke is om't oare Wikipedyen ek sa'n projektside hiene. De keppelings sille oarspronklik wol funksjoneel west hawwe, mar no't se allegearre dea binne, hat dit yndie gjin doel mear, neffens my. [[Wiki:Statistyk|Dizze statistiken]], dêr't je komme troch op 'e haadside op it tal Wikipedysiden te klikken, lykje my in stik sinfoller ta. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.21 (CEST)</text>
      <sha1>rdwdh24so9l2wp3f4ythusa55473cju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Sydbalke menu rjochtlinen</title>
    <ns>10</ns>
    <id>167249</id>
    <revision>
      <id>1239779</id>
      <parentid>1212398</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T19:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="qtr3x5akudkhax05eqdnylq2ge0tyel" xml:space="preserve">{|align=right width=180px style=&quot;padding:0.3em; margin-left:15px; border:1px solid #A3B1BF; background:#f5faff; text-align:left; font-size:95%; padding:0px; line-height:1.5em;&quot;
!style=&quot;padding:0.3em; background-color:#cee0f2; text-align:center; line-height:2.5em;&quot;|[[Wikipedy:Help|Oersjoch behearsiden]]
|-
|style=&quot;padding:0.1em; font-size:0.9em; background-color:#cee0f2; text-align:center;&quot;|'''Siden oangeande Wikipedy-rjochtlinen'''
|-
|style=&quot;font-size: 85%;&quot;|
*[[Wikipedy:Brân mar los|Brân mar los]]
*[[Wikipedy:Meidwaan mei de Fryske Wikipedy|Meidwaan mei de Fryske Wikipedy]]
*[[Wikipedy:Wat is Wikipedia NET|Wat is Wikipedia NET]]
*[[Wikipedy:Dochs wat regels|Dochs wat regels]]
*[[Wikipedy:Stikken skriuwe yn Wikipedia-styl|Stikken skriuwe yn Wikipedia-styl]]
**[[Wikipedy:Betsjuttings|Betsjuttings ûnttiizje]]
**[[Wikipedy:Ienfâldich begjinne|Ienfâldich begjinne]]
**[[Wikipedy:Koart oersjoch|Koart oersjoch]]
**[[Wikipedy:Tips foar begjinnende redakteuren|Tips foar begjinnende redakteuren]]
*[[Wikipedy:Objektivens|Objektivens]]
*[[Wikipedy:Gjin orizjineel ûndersyk|Gjin orizjineel ûndersyk]]
**[[Wikipedy:Gjin teoryfoarming|Gjin teoryfoarming]]
*[[Wikipedy:Ferifiearberens|Ferifiearberens]]
**[[Wikipedy:Noaten|Noaten]]
*[[Wikipedy:Biografyen fan libbene persoanen|Biografyen fan libbene persoanen]]
**[[Wikipedy:De opbou fan in wikipedy biografy|De opbou fan in Wikipedybiografy]]
*[[Wikipedy:Taalhelp|Taalhelp]]
**[[Wikipedy:It beneamen fan in side|It beneamen fan in side]]
**[[Wikipedy:Transliteraasje - en transkripsjegids|Transliteraasje - en transkripsjegids]]
*[[Wikipedy:Alfabetisearjen|Alfabetisearjen]]
*[[Wikipedy:Ferfryskjen|Ferfryskjen]]
*[[Wikipedy:Boarnemelding|Boarnemelding]]
**[[Wikipedy:Keppelings om utens|Keppelings om utens]]
*wetjouwing:
**[[Wikipedy:Foarbehâld#Auteursrjocht|Auteursrjocht tekst]]
**[[Wikipedy:Foarbehâld#Auteursrjocht ôfbylden|Auteursrjocht ôfbylden]]
**[[Wikipedy:Triemmen oanbiede|Triemmen oanbiede]]
**[[Wikipedy:Privacybelied|Privacybelied]]
*[[Wikipedy:Wikikette|Wikikette]]
*[[Wikipedy:FAQ|Antwurd op in protte fragen]]
|-
|style=&quot;padding:0.1em; font-size:0.9em; background-color:#cee0f2; text-align:center;&quot;|
|}&lt;noinclude&gt;
[[Kategory:Berjocht: Sydbalke|Menu, rjochtlinen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtr3x5akudkhax05eqdnylq2ge0tyel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239780</id>
      <parentid>1239779</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2282" sha1="egt6c5sm8yfi8va2p37e7se37mafana" xml:space="preserve">{|align=right width=180px style=&quot;padding:0.3em; margin-left:15px; border:1px solid #A3B1BF; background:#f5faff; text-align:left; font-size:95%; padding:0px; line-height:1.5em;&quot;
!style=&quot;padding:0.3em; background-color:#cee0f2; text-align:center; line-height:2.5em;&quot;|[[Wikipedy:Help|Oersjoch behearsiden]]
|-
|style=&quot;padding:0.1em; font-size:0.9em; background-color:#cee0f2; text-align:center;&quot;|'''Siden oangeande Wikipedy-rjochtlinen'''
|-
|style=&quot;font-size: 85%;&quot;|
*[[Wikipedy:Brân mar los|Brân mar los]]
*[[Wikipedy:Meidwaan mei de Fryske Wikipedy|Meidwaan mei de Fryske Wikipedy]]
*[[Wikipedy:Wat is Wikipedia NET|Wat is Wikipedia NET]]
*[[Wikipedy:Dochs wat regels|Dochs wat regels]]
*[[Wikipedy:Stikken skriuwe yn Wikipedia-styl|Stikken skriuwe yn Wikipedia-styl]]
**[[Wikipedy:Betsjuttings|Betsjuttings ûnttiizje]]
**[[Wikipedy:Ienfâldich begjinne|Ienfâldich begjinne]]
**[[Wikipedy:Koart oersjoch|Koart oersjoch]]
**[[Wikipedy:Tips foar begjinnende redakteuren|Tips foar begjinnende redakteuren]]
*[[Wikipedy:Objektivens|Objektivens]]
*[[Wikipedy:Gjin orizjineel ûndersyk|Gjin orizjineel ûndersyk]]
**[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming|Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]
*[[Wikipedy:Ferifiearberens|Ferifiearberens]]
**[[Wikipedy:Noaten|Noaten]]
*[[Wikipedy:Biografyen fan libbene persoanen|Biografyen fan libbene persoanen]]
**[[Wikipedy:De opbou fan in wikipedy biografy|De opbou fan in Wikipedybiografy]]
*[[Wikipedy:Taalhelp|Taalhelp]]
**[[Wikipedy:It beneamen fan in side|It beneamen fan in side]]
**[[Wikipedy:Transliteraasje - en transkripsjegids|Transliteraasje - en transkripsjegids]]
*[[Wikipedy:Alfabetisearjen|Alfabetisearjen]]
*[[Wikipedy:Ferfryskjen|Ferfryskjen]]
*[[Wikipedy:Boarnemelding|Boarnemelding]]
**[[Wikipedy:Keppelings om utens|Keppelings om utens]]
*wetjouwing:
**[[Wikipedy:Foarbehâld#Auteursrjocht|Auteursrjocht tekst]]
**[[Wikipedy:Foarbehâld#Auteursrjocht ôfbylden|Auteursrjocht ôfbylden]]
**[[Wikipedy:Triemmen oanbiede|Triemmen oanbiede]]
**[[Wikipedy:Privacybelied|Privacybelied]]
*[[Wikipedy:Wikikette|Wikikette]]
*[[Wikipedy:FAQ|Antwurd op in protte fragen]]
|-
|style=&quot;padding:0.1em; font-size:0.9em; background-color:#cee0f2; text-align:center;&quot;|
|}&lt;noinclude&gt;
[[Kategory:Berjocht: Sydbalke|Menu, rjochtlinen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egt6c5sm8yfi8va2p37e7se37mafana</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sûndaloaihoarskat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185498</id>
    <revision>
      <id>1239772</id>
      <parentid>1234274</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T17:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grand-Duc</username>
        <id>34750</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Prionailurus javanensis sumatranus 61497179.jpg]] → [[File:Prionailurus javanensis borneoensis, Sabah, Borneo, Malaysia.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)</comment>
      <origin>1239772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12584" sha1="giqa6wjvuuticwq0nr7nlnw2yfnkreq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=Sûndaloaihoarskat
|Ofbyld= [[File:Sunda Leopard Cat 0A2A8774 (cropped).jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[rôfdieren]] (''Carnivora'') 
|Famylje= [[kateftigen]] (''Felidae'') 
|Skaai= [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') 
|Wittenskiplike namme= Prionailurus javanensis 
|Beskriuwer, jier= [[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1816 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Sûndaloaihoarskat (Prionailurus javanensis).png|center|250px]]
}}
De '''Sûndaloaihoarskat''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Prionailurus javanensis'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kateftigen]] (''Felidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[lytse katten]] (''Felinae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Dit bist komt foar op 'e [[Grutte Sûnda-eilannen]] yn 'e [[Yndyske Arsjipel]]. It waard lang beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Bingaalske loaihoarskat]] (''Prionailurus bengalensis''), dy't op it [[fêstelân]] fan [[Aazje]] libbet, mar [[genetysk]] ûndersyk hat útwiisd dat it in selsstannige [[soarte]] is, en sûnt [[2017]] wurdt it dêrom offisjeel as sadanich erkend. De Sûndaloaihoarskat libbet in fierhinne [[solitêr]] bestean yn [[tropyske reinwâlden]]. It is in [[nachtdier]] mei in [[karnivoar]] dieet. De [[IUCN]] hat dizze nije soarte (anno 2025) noch net beoardiele.

==Taksonomy==
De Sûndaloaihoarskat waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1816]] troch de [[Frankryk|Frânske]] [[soölooch]] [[Anselme Gaëtan Desmarest]]. Hy basearre him dêrby op in [[spesimen]] dat ôfkomstich wie fan [[Java]] en joech it bist dêrom de [[wittenskiplike namme]] ''Felis javanensis''. ''Felis'' is tsjintwurdich it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wylde katten]]; it skaai fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') waard pas yn [[1858]] yntrodusearre troch de [[Ruslân|Russyske]] [[soölooch]] [[Nikolaj Severtsov]].

Mear as oardel iuw waard de Sûndaloaihoarskat beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Bingaalske loaihoarskat]] (''Prionailurus bengalensis''), dy't op it [[fêstelân]] fan [[Súdeast-Aazje|Súdeast]]-, [[East-Aazje|East]]- en [[Súd-Aazje]] foarkomt. In [[molekulêre genetika|molekulêre analyze]] fan meunsters fan 39 loaihoarskatten út it hiele [[ferspriedingsgebiet]] brocht yn [[2006]] lykwols oan it ljocht dat de soarte bestie út trije dúdlike faninoar ûnderskate [[klade]]n: in noardlikenien en twa súdliken. Ien fan 'e súdlike kladen, dy't de bisten yn 'e [[Yndyske Arsjipel]] omfette, stie [[genetysk]] sjoen op grutte ôfstân fan 'e oare beide. Op basis fan dat ûndersyk waard yn [[2017]] besletten om 'e Bingaalske loaihoarskat op te spjalten yn twa selsstannige [[soarte]]n: de Bingaalske loaihoarskat op it fêstelân fan [[Aazje]] en de eilannen fan East-Aazje ([[Hainan]], [[Taiwan]]), en de Sûndaloaihoarskat op 'e eilannen yn it westlike part fan 'e Yndyske Arsjipel. 
[[File:Prionailurus javanensis borneoensis, Sabah, Borneo, Malaysia.jpg|left|thumb|250px|In Sûndaloaihoarskat.]]

==Fersprieding==
De Sûndaloaihoarskat komt foar yn it westlike part fan 'e [[Yndyske Arsjipel]], dêr't it [[ferspriedingsgebiet]] benammen de [[Grutte Sûnda-eilannen]] omfettet (dêrfandinne de namme fan it bist). De Sûndaloaihoarskat libbet yn [[Yndoneezje]] op [[Sumatra]], [[Simeuleu]] foar de westkust fan Sumatra, [[Java]], en [[Baly]] yn 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] beëasten Java. Op [[Borneo]] komt dit bist sawol yn it Yndonezyske diel ([[Kalimantan]]) foar, as yn it [[Maleizje|Maleizyske]] diel en it ûnôfhinklike [[sultanaat]] [[Brûnei]]. Yn 'e súdwestlike [[Filipinen]] libbet de Sûndaloaihoarskat ek op 'e eilannen [[Palawan]], [[Busuanga]], [[Cebu (eilân)|Cebu]], [[Panay]] en yn 'e westlike helte fan [[Negros (eilân)|Negros]].

==Uterlike skaaimerken==
De Sûndaloaihoarskat is in lytse [[kateftige]] mei in grutte dy't ferlykber of yn guon gefallen justjes lytser is as dy fan 'e gewoane [[hûskat]] (''Felis catus''). Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 38&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt;–66&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 15&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt;–33&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 550&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]] oant 3,8&amp;nbsp;[[kg]]. De [[ear (anatomy)|earen]] binne rûner, de [[kop]] platter en de [[snút]] koarter en smeller as dy fan 'e hûskat. It is in rank bist mei, yn ferhâlding ta de lichemsgrutte, lange [[skonk]]en. Tusken de [[tean]]nen sitte dúdlike [[swimflues|swimfluezzen]]. 

De [[pels]] hat op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]], [[side (anatomy)|siden]], [[sturt]] en de bûtenkant fan 'e poaten) in fariabele grûnkleur, dy't op [[Java]], [[Baly]] en [[Palawan]] [[grizich]] is of soms [[bêzje]], mar op [[Sumatra]], [[Borneo]] en [[Negros (eilân)|Negros]] in dûnkerder [[oker (kleur)|oker]]. Dêroerhinne leit in patroan fan [[dûnkerbrune]] oant [[swart]]e stippen of spikkels, dy't lykwols net oan 'e ûnderkant fan it [[lichem (biology)|liif]] ta komme. De ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[snút]], [[wang]]en, [[kiel]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en binnenkant fan 'e poaten) binne [[witich]]. It [[gesicht]] is markearre mei twa opfallende swarte streken dy't fan 'e [[eagen]] nei de earen rinne, en twa wite streken fan 'e eagen nei de [[noas]]. Op 'e efterkant fan 'e earen sit yn 'e midden in wyt plak.
[[File:Sunda Leopard Cat 0A2A1305.jpg|right|thumb|250px|In Sûndaloaihoarskat.]]

==Biotoop==
It natuerlike [[biotoop]] fan Sûndaloaihoarskatten is [[leechlân|leechlein]] [[tropysk reinwâld]], mar dit bist hat him ek oanpast oan it libjen yn [[kultuerlânskip]]pen dy't genôch beskûl jaande opgeande [[fegetaasje]] hawwe, lykas [[plantaazje]]s dêr't [[rubber]], [[palmoalje]] of [[sûkerreid]] [[bou (lânbou)|ferboud]] wurdt. Yn westlik [[Java]] binne Sûndaloaihoarskatten oerdeis by it rêsten waarnommen deunby [[delsetting]]s, wat suggerearret dat se har net gau út har wengebiet ferjeie litte troch [[minsklik]]e aktiviteiten.

==Hâlden en dragen==
Sûndaloaihoarskatten dy't tusken [[2008]] en [[2018]] mei [[kamerafâle]]n yn [[Kalimantan]] [[foto]]grafearre waarden, wiene foar it meastepart [[nachtdier]]en mei aktiviteitspatroanen dy't oerlapen mei dy fan 'e besibbe [[platkopkat]]ten (''Prionailurus planiceps'') yn itselde gebiet. Sûndaloaihoarskatten dy't observearre waarden op in [[palmoalje]]plantaazje yn Kalimantan wiene aktyf fan 'e lette [[middei (deidiel)|middei]] oant de iere [[moarn (deidiel)|moarn]], en rêsten it grutste part fan 'e ljochtskyndei yn in beskûle plak op 'e [[grûn]]. 

De Sûndaloaihoarskat is in [[solitêr]] libjend bist, dat inkeld foar de [[fuortplanting]] it selskip fan soartgenoaten opsiket. It is in goede [[klimmer]], dy't op [[jacht (aktiviteit)|jacht]] yn 'e [[beam]]men waarnommen is oant in hichte fan 4&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe de [[wâldflier]]. Sawol [[mantsje]]s as [[wyfke]]s hawwe in [[territoarium (biology)|territoarium]]. Dat fan it mantsje is grutter as dat fan it wyfke, mei yn trochsneed in [[oerflak]] fan 3,5&amp;nbsp;[[km²]], wylst dat fan it wyfke mar 2,1&amp;nbsp;km² mjit. 

De Sûndaloaihoarskat hat gjin fêste [[peartiid]], mar kin him yn it [[tropysk klimaat]] fan syn [[ferspriedingsgebiet]] it hiele jier rûn fuortplantsje. It wyfke is dêrby 5–9&amp;nbsp;[[dagen]] efterinoar [[maartsk]]. Nei de [[pearing]] hat it mantsje fierders neat mear mei it fuortplantingsproses út te stean. De [[draachtiid]] duorret 60–70&amp;nbsp;dagen, wêrnei't it wyfke op in beskut plak in nêst fan 2–3&amp;nbsp;jongen smyt. Dy wurde [[blinens|blyn]] en helpleas [[berne]] en binne folslein ôfhinklik fan fersoarging troch de [[mem]]. Mei 4&amp;nbsp;[[wike]]n wurde se [[ôfwûn]]. Se berikke [[geslachtsripens]] op 'e [[leeftyd]] fan likernôch 1&amp;nbsp;[[jier]]. Yn finzenskip bedraacht de maksimale [[libbensferwachting]] fan 'e Sûndaloaihoarskat sa'n  13&amp;nbsp;jier.
[[File:Leopard Cat (13970711149).jpg|left|thumb|250px|In Sûndaloaihoarskat yn in beam.]]

==Fretten==
De Sûndaloaihoarskat is in [[karnivoar]], dy't benammen [[jacht (aktiviteit)|jacht]] makket op lytse [[sûchdieren]] lykas [[kjifdieren]], mar ek op [[hagedis]]sen, lytse [[fûgels]], lytse [[slangen]], [[kikkerts]] en [[krobben]]. De wichtichste [[proai]]dieren binne de [[hûsmûs]] (''Mus musculus''), de [[Polynezyske rôt]] (''Rattus exulans''), de [[rysfjildrôt]] (''Rattus argentiventer''), de [[Aziatyske swarte rôt]] (''Rattus tanezumi''), [[Whiteheads radjarôt]] (''Maxomys whiteheadi''), de [[dûnkersturtwytbúkrôt]] (''Niviventer cremoriventer''), de [[langsturtreuzerôt]] (''Leopoldamys sabanus''), ferskate soarten [[gekko's]] en ferskate soarten [[sjongfûgels]].

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e Sûndaloaihoarskat binne beskate grutte soarten [[rôffûgels]] en [[ûlen]]. Utslutend op [[Sumatra]] foarmet ek de [[tiger]] (''Panthera tigris'') in bedriging (dy't yn 'e rest fan it [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e Sûndaloaihoarskat net mear foarkomt). Jongen binne kwetsber foar mear rôfdieren, lykas [[martereftigen]] en grutte [[slangen]].

==Status==
De Sûndaloaihoarskat wurdt pas sûnt [[2017]] as selsstannige [[soarte]] erkend en is sadwaande noch net op [[IUCN-status|status]] beoardiele troch de [[IUCN]]. Dit bist skynt noch rûnom foar te kommen yn syn grutte [[ferspriedingsgebiet]], hoewol't de [[populaasje (biology)|populaasje]] in delgeande trend liket te fertoanen. Bedrigings binne [[habitatferlies]] troch de oangeande [[ûntbosking]], fral op [[Sumatra]] en [[Borneo]], en teffens weifangen út it wyld foar de [[hannel]] yn yllegale [[húsdier]]en.
[[File:Wild cat, Kinabatangan, Borneo.jpg|right|thumb|250px|In Sûndaloaihoarskat kipet tusken de [[planten]] troch op [[Borneo]].]]

==Undersoarten==
Foarhinne waarden der 5 [[ûndersoarte]]n erkend fan 'e Sûndaloaihoarskat (''Prionailurus javanensis''):
*de Borneoloaihoarskat (''P. j. borneoensis'' &lt;small&gt;[[Leo Brongersma|Brongersma]], 1935&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op [[Borneo]])&lt;/small&gt;
*de Fisayaloaihoarskat (''P. j. rabori'' &lt;small&gt;[[Colin Groves|Groves]], 1997&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op [[Negros (eilân)|Negros]], [[Cebu (eilân)|Cebu]] en [[Panay]])&lt;/small&gt;
*de Javaanske loaihoarskat (''P. j. javanensis'' &lt;small&gt;[[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1816&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op [[Java]])&lt;/small&gt;
*de Palawanloaihoarskat (''P. j. heaneyi'' &lt;small&gt;[[Colin Groves|Groves]], 1997&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op [[Palawan]])&lt;/small&gt;
*de Sumatraanske loaihoarskat (''P. j. sumatranus'' &lt;small&gt;[[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op [[Sumatra]])&lt;/small&gt;

Yn [[2017]] brocht in [[fylogeografy]]sk ûndersyk lykwols oan it ljocht dat de [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e Sûndaloaihoarskat yn it [[Pleistoseen|Mid-Pleistoseen]] útinoarfallen is yn twa ûndersoarten: ien op [[Java]] en ien op [[Borneo]]. De [[populaasje (biology)|populaasje]] op Borneo hat him nei alle gedachten nei de [[Tobarampteory|Tobafulkaanútbarsting]], doe't dy eilannen ûnder de [[Pleistoseen|Let-Pleistosene]] [[glasiaal]] troch [[lânbrêge]]n mei-inoar ferbûn wiene, ferspraat nei [[Sumatra]] en [[Palawan]]. Mei't Sûndaloaihoarskatten op Negros, Cebu en Panay mar in hiel lyts bytsje genetyske fariaasje toane, soe it skoan kinne dat de populaasjes dêre fuortkomme út eksimplaren dy't dêr yn 'e [[prehistoarje]] troch de [[minske]] fan Palawan ôf yntrodusearre binne, wierskynlik as [[ûngedierte]]bestriders. Op basis fan dizze útkomsten wurde sûnt [[2017]] noch mar twa ûndersoarten fan 'e Sûndaloaihoarskat erkend:
*de Javaanske loaihoarskat (''P. j. javanensis'' &lt;small&gt;Desmarest, 1816&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op Java)&lt;/small&gt;
*de Sumatraanske loaihoarskat (''P. j. sumatranus'' &lt;small&gt;Horsfield, 1821&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(op Borneo, Sumatra, Palawan, Negros, Cebu en Panay)&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Sunda_leopard_cat ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Prionailurus javanensis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Sundaloaihoarskat}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Loaihoarskat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]</text>
      <sha1>giqa6wjvuuticwq0nr7nlnw2yfnkreq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Spanje 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193202</id>
    <revision>
      <id>1239767</id>
      <parentid>1239707</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T16:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>11e etappe</comment>
      <origin>1239767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12035" sha1="m7ropo2wvgl3dooe8k1jflj9hi7u1i6" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 11
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{NOR}} [[Andreas Leknessund]]
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{FRA}} [[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{FRA}} [[Bastien Tronchon]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:80%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;Decathlon
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!8ste
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Sinuhé Fernández]]
|-
!9e
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Santiago Buitrago]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Pavel Sivakov]]
|-
!10e
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bastien Tronchon]]
| {{AUT}}&lt;br&gt;[[Michael Gogl]]
|-
!11e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!12e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!13e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!14e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>m7ropo2wvgl3dooe8k1jflj9hi7u1i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239774</id>
      <parentid>1239767</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T17:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Klassemintslieders nei eltse etappe */ lytse dinkjes</comment>
      <origin>1239774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12040" sha1="n2i051f4bl3lo4pg85qyhe7sficcl4g" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 11
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{NOR}} [[Andreas Leknessund]]
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{FRA}} [[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{FRA}} [[Bastien Tronchon]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:80%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;Decathlon
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!8ste
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Sinuhé Fernández]]
|-
!9e
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Santiago Buitrago]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Pavel Sivakov]]
|-
!10e
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bastien Tronchon]]
| {{AUT}}&lt;br&gt;[[Michael Gogl]]
|-
!11e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!12e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!13e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!14e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>n2i051f4bl3lo4pg85qyhe7sficcl4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza rutila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193803</id>
    <redirect title="Kastanjegoars" />
    <revision>
      <id>1239801</id>
      <parentid>1239592</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T00:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Kastanjegoars]]</comment>
      <origin>1239801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="0s9tr3moqhmgo66z2k0h4648z53em1p" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kastanjegoars]]</text>
      <sha1>0s9tr3moqhmgo66z2k0h4648z53em1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Goarsfûgels</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193804</id>
    <revision>
      <id>1239761</id>
      <parentid>1239678</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T13:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ruurd Jorritsma</username>
        <id>38557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emberiza rutila */ Antwurd</comment>
      <origin>1239761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="rxcqtf1b2zom7sdq3zmnh1ib9vmu71s" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Tige tank [[Meidogger:Mysha|Mysha]]. Dan hâlde wy dat oan!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 1 sep 2026, 13.45 (CEST)
::::@Mysha: Tank! Yn hokker boek hast dizze namme fûn? Der kinne dan mear brûkbere nammen yn stean. Hy stiet net yn 'It wylde fûgelt' fan Boersma. Ik sjoch no wol 'kastanjegoars' op waarneming.nl, mar ik wit de boarne dêrfan net. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 2 sep 2026, 15.26 (CEST)</text>
      <sha1>rxcqtf1b2zom7sdq3zmnh1ib9vmu71s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239816</id>
      <parentid>1239761</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T11:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Nije list fan Fryske fûgelnammen</comment>
      <origin>1239816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="5bl6av26q14yv8tifwjekn3n9myt5fo" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Tige tank [[Meidogger:Mysha|Mysha]]. Dan hâlde wy dat oan!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 1 sep 2026, 13.45 (CEST)
::::@Mysha: Tank! Yn hokker boek hast dizze namme fûn? Der kinne dan mear brûkbere nammen yn stean. Hy stiet net yn 'It wylde fûgelt' fan Boersma. Ik sjoch no wol 'kastanjegoars' op waarneming.nl, mar ik wit de boarne dêrfan net. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 2 sep 2026, 15.26 (CEST)
::::: ((Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Fansels haw ik dat boek ek wer net by my, mar mei wat help fan in kollega, en twa AIs, binne wy útkaam op dat it &quot;Nije list fan Fryske fûgelnammen&quot; wie: de nije ferzje fan 'It wylde fûgelt', mar dan mei mear nammen en, hawar, minder ûntsluten. Yn guon gefallen binne nammen oanpast; der wurdt in foarbyld jûn fan in fûgel mie in &quot;falk&quot;-mamme, dy't net wier in falk wie. (En &quot;It wylde fûgelt&quot; wie fansels in folle gevere namme.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>5bl6av26q14yv8tifwjekn3n9myt5fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239817</id>
      <parentid>1239816</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T11:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ping</comment>
      <origin>1239817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="mufieba1su0nbt57dpbzcgye2y1wz71" xml:space="preserve">== Emberiza rutila ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik fyn de namme readige goars foar Emberiza rutila net om oer nei hûs te skriuwen. De fûgel is net read(ig), net rôze (lykas de Ned. namme suggerearret), mar kastanjebrún. Dêrom folgje ik de Ingelske namme. Graach ek eefkes jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 19.39 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Goeie. De kleur leit earne tusken 'read(ich)' (Deensk, Dútsk), 'readbrún' (Sweedsk), 'rust' (Spaansk, Portugeesk), en 'kastanje' (Ingelsk, Noarsk, Finsk). It Nederlânske 'rosse' liket my minder geskikt. Ik haw hielendal gjin beswier tsjin 'kastanje(brún)'. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 31 aug 2026, 22.58 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Tsja, it is in tint brún dy't wat útskaait nei read. Mar yn &quot;kastanjegoars&quot; soe ik my prima fine kinne. &quot;Kastanjebrune goars&quot; fyn ik dan wer net sa moai. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.15 (CEST)
::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Ik hie fansels krekt it boek oer It Fûgelt thúslitten en dat oer It Wrimelt meibrocht. Mar ik woe sizze: Dit is it nivo fan de soarte, dat as it bist ea yn it lân west hat, dan soe der in namme foar te boek stean moatte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::  Dat no't ik nei hûs west haw, en ik krekte boek no al haw, kin ik sizze dat it gjin kwestje is fan wat moaier is: Kastanjegoars stiet gewoan yn de nammelist. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Tige tank [[Meidogger:Mysha|Mysha]]. Dan hâlde wy dat oan!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 1 sep 2026, 13.45 (CEST)
::::@Mysha: Tank! Yn hokker boek hast dizze namme fûn? Der kinne dan mear brûkbere nammen yn stean. Hy stiet net yn 'It wylde fûgelt' fan Boersma. Ik sjoch no wol 'kastanjegoars' op waarneming.nl, mar ik wit de boarne dêrfan net. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 2 sep 2026, 15.26 (CEST)
::::: {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk|RomkeHoekstra}} Fansels haw ik dat boek ek wer net by my, mar mei wat help fan in kollega, en twa AIs, binne wy útkaam op dat it &quot;Nije list fan Fryske fûgelnammen&quot; wie: de nije ferzje fan 'It wylde fûgelt', mar dan mei mear nammen en, hawar, minder ûntsluten. Yn guon gefallen binne nammen oanpast; der wurdt in foarbyld jûn fan in fûgel mie in &quot;falk&quot;-mamme, dy't net wier in falk wie. (En &quot;It wylde fûgelt&quot; wie fansels in folle gevere namme.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>mufieba1su0nbt57dpbzcgye2y1wz71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gielbúkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193829</id>
    <revision>
      <id>1239762</id>
      <parentid>1239725</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T15:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Gielboarstgoars]] omneamd ta [[Gielbúkgoars]]: Oanpassing oan 'e list. Ik ha de fûgel mei fersin gielboarstgoars jûn.   </comment>
      <origin>1239725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5951" sha1="ax5qwxy3ugzgitprkc1jb7f3qrs7ba0" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = boskgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza flaviventris
|Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   = 
}}
De '''gielboarstgoars''' (''Emberiza flaviventris'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De gielboarstgoars is in 15 oant 16 sintimeter lange, opfallende goars mei in swart-wyt tekene kop en giel op 'e siden en it ûnderste part fan 'e búk. It mantsje hat in wite krún mei swarte krúnstreken, in wite wynbraustreek en wite earfearkes mei in swarte râne. De ûnderkant is oranjegiel, mar nei de kiel ta giel en op it ûnderste part fan 'e búk wyt.

De boppekant is kastanjebrún mei grize boppesturtdekfearren. De brunere wjukken hawwe twa dúdlike wite wjukbannen. De beide skaaien lykje opinoar, mar it wyfke kin in bêzjekleurige tint op 'e kop en brúnere krúnstreken hawwe, wylst de rêch donkere streken hawwe kin. De jonge fûgel is doffer en bleker as it wyfke.

== Fersprieding en systematyk ==
De gielboarstgoars wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza flaviventris flavigaster'' – komt foar oan 'e súdlike râne fan 'e [[Sahara]], fan [[Mauretaanje]] oant [[Eritreä]]
* ''Emberiza flaviventris kalaharica'' – komt foar yn súdlik [[Súd-Sûdan]] en yn sintraal en súdeastlik [[Angoala]], súdlik oant noardeastlik [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]]
* ''Emberiza flaviventris flaviventris'' – komt foar fan súdlik Súd-Afrika oant [[KwaZulu-Natal]]
* ''Emberiza flaviventris princeps'' – komt foar fan noardlik en noardwestlik [[Namybje]] oant súdwestlik [[Angoala]]

De ûndersoarte ''kalaharica'' wurdt soms by de [[nominaatfoarm]] ûnderbrocht.

=== Skaaiyndieling ===
De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' yn ferskate lytsere skaaien opdield. De gielboarstgoars en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht.

== Hâlden en dragen ==
De gielboarstgoars komt foar yn ferskate typen iepen bosklânskip. De ûndersoarte ''flavigaster'' libbet yn akasiasteppes en savannes, wylst de oare ûndersoarten yn in mear ferskaat fan iepen lânskippen foarkomme, ek yn tunen.

De soarte libbet net yn grutte groepen en wurdt ornaris allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes waarnommen. De fûgel siket op 'e grûn nei sied, ynsekten en spinnen en is foar it meastepart in [[stânfûgel]], al komme der lokaal ferpleatsingen foar.

=== Brieden ===
De fûgel bout in frij sleau, komfoarmich nêst leech yn in strûk of yn ticht strûkguod. De twa oant trije aaien binne glânzgjend wyt of rjemmekleurich en hawwe swarte streken. Se wurde yn tolve oant trettjin dagen útbret, en de jongen binne nei nochris 16 oant 17 dagen folgroeid.

== Status en bedrigingen ==
De gielboarstgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as nearne bysûnder algemien, nettsjinsteande dat it ien fan 'e meast wiid fersprate Afrikaanske goarzen is.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-breasted-bunting-emberiza-flaviventris BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gobbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 9 july 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza flaviventris}}
}}

{{DEFAULTSORT:Boskgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>ax5qwxy3ugzgitprkc1jb7f3qrs7ba0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239765</id>
      <parentid>1239762</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T15:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5968" sha1="ipb2n3762k45ppqnyc6n73vmwsknokx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = gielbúkgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza flaviventris
|Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   = 
}}
De '''gielbúkgoars''' (''Emberiza flaviventris'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De gielbúkgoars is in 15 oant 16 sintimeter lange, opfallende goars mei in swart-wyt tekene kop en giel op 'e siden en it ûnderste part fan 'e búk. It mantsje hat in wite krún mei swarte krúnstreken, in wite wynbraustreek en wite earfearkes mei in swarte râne. De ûnderkant is oranjegiel, mar nei de kiel ta giel en op it ûnderste part fan 'e búk wyt.

De boppekant is kastanjebrún mei grize boppesturtdekfearren. De brunere wjukken hawwe twa dúdlike wite wjukbannen. De beide skaaien lykje opinoar, mar it wyfke kin in bêzjekleurige tint op 'e kop en brúnere krúnstreken hawwe, wylst de rêch donkere streken hawwe kin. De jonge fûgel is doffer en bleker as it wyfke.

== Fersprieding en systematyk ==
De gielbúkgoars wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza flaviventris flavigaster'' – komt foar oan 'e súdlike râne fan 'e [[Sahara]], fan [[Mauretaanje]] oant [[Eritreä]]
* ''Emberiza flaviventris kalaharica'' – komt foar yn súdlik [[Súd-Sûdan]] en yn sintraal en súdeastlik [[Angoala]], súdlik oant noardeastlik [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]]
* ''Emberiza flaviventris flaviventris'' – komt foar fan súdlik Súd-Afrika oant [[KwaZulu-Natal]]
* ''Emberiza flaviventris princeps'' – komt foar fan noardlik en noardwestlik [[Namybje]] oant súdwestlik [[Angoala]]

De ûndersoarte ''kalaharica'' wurdt soms by de [[nominaatfoarm]] ûnderbrocht.

=== Skaaiyndieling ===
De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' yn ferskate lytsere skaaien opdield. De gielboarstgoars en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht.

== Hâlden en dragen ==
De gielbúkgoars komt foar yn ferskate typen iepen bosklânskip. De ûndersoarte ''flavigaster'' libbet yn akasiasteppes en savannes, wylst de oare ûndersoarten yn in mear ferskaat fan iepen lânskippen foarkomme, ek yn tunen.

De soarte libbet net yn grutte groepen en wurdt ornaris allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes waarnommen. De fûgel siket op 'e grûn nei sied, ynsekten en spinnen en is foar it meastepart in [[stânfûgel]], al komme der lokaal ferpleatsingen foar.

=== Brieden ===
De fûgel bout in frij sleau, komfoarmich nêst leech yn in strûk of yn ticht strûkguod. De twa oant trije aaien binne glânzgjend wyt of rjemmekleurich en hawwe swarte streken. Se wurde yn tolve oant trettjin dagen útbret, en de jongen kinne nei it útkommen nei 16 oant 17 dagen fleane.

== Status en bedrigingen ==
De gielbúkgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as nearne bysûnder algemien, nettsjinsteande dat it ien fan 'e meast wiid fersprate Afrikaanske goarzen is.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-breasted-bunting-emberiza-flaviventris BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gobbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 9 july 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza flaviventris|Gielbúkgoars}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gielbukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>ipb2n3762k45ppqnyc6n73vmwsknokx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239766</id>
      <parentid>1239765</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T15:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>dêr ek noch in oanpassing fan 'e namme.</comment>
      <origin>1239766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5966" sha1="5vvbbb5z3m08ehm0zprmi9p4la4v1vg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = gielbúkgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Golden-breasted bunting, Emberiza flaviventris, at Loodswaai Game Reserve, Gauteng, South Africa (50908250028).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Emberiza flaviventris, roep, Skrikfontein, a.mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza flaviventris
|Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1815
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   = 
}}
De '''gielbúkgoars''' (''Emberiza flaviventris'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De gielbúkgoars is in 15 oant 16 sintimeter lange, opfallende goars mei in swart-wyt tekene kop en giel op 'e siden en it ûnderste part fan 'e búk. It mantsje hat in wite krún mei swarte krúnstreken, in wite wynbraustreek en wite earfearkes mei in swarte râne. De ûnderkant is oranjegiel, mar nei de kiel ta giel en op it ûnderste part fan 'e búk wyt.

De boppekant is kastanjebrún mei grize boppesturtdekfearren. De brunere wjukken hawwe twa dúdlike wite wjukbannen. De beide skaaien lykje opinoar, mar it wyfke kin in bêzjekleurige tint op 'e kop en brúnere krúnstreken hawwe, wylst de rêch donkere streken hawwe kin. De jonge fûgel is doffer en bleker as it wyfke.

== Fersprieding en systematyk ==
De gielbúkgoars wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield, mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza flaviventris flavigaster'' – komt foar oan 'e súdlike râne fan 'e [[Sahara]], fan [[Mauretaanje]] oant [[Eritreä]]
* ''Emberiza flaviventris kalaharica'' – komt foar yn súdlik [[Súd-Sûdan]] en yn sintraal en súdeastlik [[Angoala]], súdlik oant noardeastlik [[Namybje]], [[Botswana]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]]
* ''Emberiza flaviventris flaviventris'' – komt foar fan súdlik Súd-Afrika oant [[KwaZulu-Natal]]
* ''Emberiza flaviventris princeps'' – komt foar fan noardlik en noardwestlik [[Namybje]] oant súdwestlik [[Angoala]]

De ûndersoarte ''kalaharica'' wurdt soms by de [[nominaatfoarm]] ûnderbrocht.

=== Skaaiyndieling ===
De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' yn ferskate lytsere skaaien opdield. De gielbúkgoars en de oare Afrikaanske goarzen wurde dan yn it skaai ''Fringillaria'' ûnderbrocht.

== Hâlden en dragen ==
De gielbúkgoars komt foar yn ferskate typen iepen bosklânskip. De ûndersoarte ''flavigaster'' libbet yn akasiasteppes en savannes, wylst de oare ûndersoarten yn in mear ferskaat fan iepen lânskippen foarkomme, ek yn tunen.

De soarte libbet net yn grutte groepen en wurdt ornaris allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes waarnommen. De fûgel siket op 'e grûn nei sied, ynsekten en spinnen en is foar it meastepart in [[stânfûgel]], al komme der lokaal ferpleatsingen foar.

=== Brieden ===
De fûgel bout in frij sleau, komfoarmich nêst leech yn in strûk of yn ticht strûkguod. De twa oant trije aaien binne glânzgjend wyt of rjemmekleurich en hawwe swarte streken. Se wurde yn tolve oant trettjin dagen útbret, en de jongen kinne nei it útkommen nei 16 oant 17 dagen fleane.

== Status en bedrigingen ==
De gielbúkgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Der wurdt oannommen dat de soarte net te lijen hat fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbehâld]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as nearne bysûnder algemien, nettsjinsteande dat it ien fan 'e meast wiid fersprate Afrikaanske goarzen is.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-breasted-bunting-emberiza-flaviventris BirdLife, oproppen 1 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gobbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 9 july 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza flaviventris|Gielbúkgoars}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gielbukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>5vvbbb5z3m08ehm0zprmi9p4la4v1vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza flaviventris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193830</id>
    <redirect title="Gielbúkgoars" />
    <revision>
      <id>1239800</id>
      <parentid>1239704</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T00:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Gielbúkgoars]]</comment>
      <origin>1239800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gielbúkgoars]]</text>
      <sha1>8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Grinslân ynwennertallen wenplakken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>193836</id>
    <revision>
      <id>1239805</id>
      <parentid>1239750</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T04:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Feandam tafoege</comment>
      <origin>1239805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="akvoady22ur4em0x1ahgievhmznlrrf" xml:space="preserve">{{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}}
| Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] &lt;!-- mjitdatum --&gt;
| YearISO = 2025-01-01 &lt;!-- mjitdatum as ISO notaasje --&gt;
}}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}}
| Aldamt (gemeente)
| Bad Nijeskâns = 1290
| Beerta = 2215
| Drieborg = 445
| Eexta = 1940
| Finsterwolde = 2570
| Hilligerlee = 1390
| Midwolda = 2345
| Nieuw-Beerta = 105
| Nieuwolda = 1355
| Nieuw-Scheemda = 430
| Oostwold (Aldamt) = 1460
| Scheemda = 5035
| 't Waar = 120
| Westerlee = 1495
| Wynskoat = 18865

| Feandam (gemeente)
| Bareveld = 270
| Borgercompagnie = 435
| Feandam = 20165
| Ommelannerwyk = 1010
| Wildervank = 5495

| Iemsdelta
| Appingedam = 10755
| Opwierde = 75
| Solwerd = 220
| Tjamsweer = 530
| Bierum = 650
| Biessum = 55
| Borgsweer = 130
| Delfsyl = 14615
| Delfsyl-Noard = 5515
| Delfsyl-Sintrum = 885
| Delfsyl-West = 3600
| Fivelzigt = 1535
| Tuikwerd = 3080
| Eenum = 85
| Farmsum = 2295
| Garrelsweer = 400
| Garsthuizen = 185
| Godlinze = 240
| Holwierde = 840
| Huizinge = 100
| Krewerd = 70
| Leermens = 180
| Loppersum = 2115
| Losdorp = 140
| Meedhuizen = 365
| Middelstum = 1935
| Nansum = 40
| Oosterwijdwerd = 140
| Seeryp = 390
| Syldyk = 170
| Spijk = 1120
| Stedum = 765 
| Termunten = 310
| Termunterzijl = 305
| Toornwerd = 60
| Uitwierde = 60
| Wagenborgen = 1715
| Westeremden = 355
| Westerwijtwerd = 65
| Wirdum = 360
| Woldendorp = 890
| 't Zandt = 570
}}
}}&lt;noinclude&gt;
== Doel ==
Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan Grinslânske plakken.

Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]''

'''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens.

&lt;!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --&gt;

* '''Brûk dit berjocht &lt;u&gt;nea&lt;/u&gt; fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]]

== Tapasse ==
Dit wurdt tapast yn:
* [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]]

[[Kategory:Berjochten wenplak yn Grinslân]]
[[Kategory:Plak yn Nederlân]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>akvoady22ur4em0x1ahgievhmznlrrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gielboarstgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193844</id>
    <redirect title="Gielbúkgoars" />
    <revision>
      <id>1239763</id>
      <timestamp>2026-09-02T15:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Gielboarstgoars]] omneamd ta [[Gielbúkgoars]]: Oanpassing oan 'e list. Ik ha de fûgel mei fersin gielboarstgoars jûn.   </comment>
      <origin>1239763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gielbúkgoars]]</text>
      <sha1>8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gielbûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193845</id>
    <redirect title="Gielbúkgoars" />
    <revision>
      <id>1239764</id>
      <timestamp>2026-09-02T15:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gielbúkgoars]]</comment>
      <origin>1239764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gielbúkgoars]]</text>
      <sha1>8ziec3jpbuxwobwhd01x7zulboan5le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Francis Stephens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193846</id>
    <revision>
      <id>1239769</id>
      <timestamp>2026-09-02T17:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1239769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3827" sha1="n5bagyxc3lzpi1co2hlzbscidcsxpdg" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = JFStephens.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[16 septimber]] [[1792]] 
| berteplak                    = [[Shoreham-by-Sea]]
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1852]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Stephens ill.jpg|thumb|upright|Yllustraasje fan ''[[Trichoptera]]'' út ''British Entomology'']]

'''James Francis Stephens''' ([[16 septimber]] [[1792]] – [[22 desimber]] [[1852]]) wie in Ingelske [[entomolooch]] en [[natuerûndersiker]]. Hy is bekend om syn ''Illustrations of British Entomology'' (1846) yn tolve dielen en de ''Manual of British Beetles'' (1839).

== Jonkheid en stúdzje ==
Stephens waard berne yn Shoreham-by-Sea en studearre oan Christ's Hospital. Syn heit wie marinekaptein William James Stephens (ferstoarn yn 1799) en syn mem wie Mary Peck (letter frou Dallinger). Hy gie nei de Blue Coat School yn [[Hertford]] en letter oan Christ's Hospital yn Londen. Yn 1800 soe er studearje ûnder lieding fan [[Shute Barrington]] (1734–1826), de biskop fan Durham. Hy gie dêr yn 1807 wei en wurke fan 1807 oant 1845 as klerk by it Admiraliteitskantoar yn Somerset House, mei tank oan syn omke, admiraal Stephens.

== Entomolooch ==
Stephens hie al as skoaljonge belangstelling foar natuerhistoarje. Yn 1808 skreau er in manuskript mei de titel ''Catalogue of British Animals''. Hy waard op 17 febrewaris 1815 keazen ta lid fan de Linnean Society en yn 1826 ta lid fan de Zoological Society of London. Fan 1815 oant 1825 lei er him benammen ta op de ornitology en droech er by oan it wurk fan George Shaw (1751–1813). Yn 1818 krige er ferlof fan syn wurk om [[William Elford Leach]] te helpen by it oarderjen fan de ynsektekolleksje yn it [[Britisk Museum]]. Hy kearde werom nei de Admiraliteit, mar problemen mei syn superieuren soargen derfoar dat er earder mei pensjoen gie, wat late ta it ferlies fan in part fan syn pensjoen. Dêrnei wurke er oant syn dea fergees yn it British Museum en beskreau er wol 2800 Britske ynsektesoarten. 


== Wurken ==
* ''General zoology'', or ''Systematic natural history'' London, Printed for G. Kearsley foar in part mei [[George Shaw]] en de ienige auteur fan de lêste 6 folumes fan de 16, nei de dea fan George Shaw (1800-1826)
* ''Nomenclature of British Insects: Being a Compendious List of Such Species'' (1829).
* ''A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time'' (1829).
* ''Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes''. (1828–1846). 
* ''A Manual of British Beetles'', 1839.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Stephens, James Francis}}
[[Kategory:Ingelsk entomolooch]]
[[Kategory:Ingelsk ornitolooch]]
[[Kategory:Ingelsk soölooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1792]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>n5bagyxc3lzpi1co2hlzbscidcsxpdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239773</id>
      <parentid>1239769</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T17:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1239773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="7c30mf4gk75gumpct8qwsup4p9aejo1" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = JFStephens.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[16 septimber]] [[1792]] 
| berteplak                    = [[Shoreham-by-Sea]]
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1852]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Stephens ill.jpg|thumb|upright|Yllustraasje fan ''[[Trichoptera]]'' út ''British Entomology'']]

'''James Francis Stephens''' ([[16 septimber]] [[1792]] – [[22 desimber]] [[1852]]) wie in Ingelske [[entomolooch]] en [[natuerûndersiker]]. Hy is bekend om syn ''Illustrations of British Entomology'' (1846) yn tolve dielen en de ''Manual of British Beetles'' (1839).

== Jonkheid en stúdzje ==
Stephens waard berne yn Shoreham-by-Sea en studearre oan Christ's Hospital. Syn heit wie marinekaptein William James Stephens (ferstoarn yn 1799) en syn mem wie Mary Peck (letter frou Dallinger). Hy gie nei de Blue Coat School yn [[Hertford]] en letter oan Christ's Hospital yn Londen. Yn 1800 soe er studearje ûnder lieding fan [[Shute Barrington]] (1734–1826), de biskop fan Durham. Hy gie dêr yn 1807 wei en wurke fan 1807 oant 1845 as klerk by it Admiraliteitskantoar yn Somerset House, mei tank oan syn omke, admiraal Stephens.

== Entomolooch ==
Stephens hie al as skoaljonge belangstelling foar natuerhistoarje. Yn 1808 skreau er in manuskript mei de titel ''Catalogue of British Animals''. Hy waard op 17 febrewaris 1815 keazen ta lid fan de Linnean Society en yn 1826 ta lid fan de Zoological Society of London. Fan 1815 oant 1825 lei er him benammen ta op de ornitology en droech er by oan it wurk fan George Shaw (1751–1813). Yn 1818 krige er ferlof fan syn wurk om [[William Elford Leach]] te helpen by it oarderjen fan de ynsektekolleksje yn it [[Britisk Museum]]. Hy kearde werom nei de Admiraliteit, mar problemen mei syn superieuren soargen derfoar dat er earder mei pensjoen gie, wat late ta it ferlies fan in part fan syn pensjoen. Dêrnei wurke er oant syn dea fergees yn it British Museum en beskreau er wol 2800 Britske ynsektesoarten. 

== Charles Darwin ==
Yn syn tiid oan de [[Universiteit fan Cambridge]] waard de studint [[Charles Darwin]] in entûsjast samler fan ynsekten. Hy stjoerde Stephens gegevens oer de seldsumere ynsekten dy't er fongen hie, en wie tige bliid doe't yn ''Illustrations of British Entomology'' de ynsekten dy't hy fongen hie neamd waarden – beskreaun yn 33 fermeldings, wêrby't syn wurden yn alle gefallen op twa nei oanhelle waarden. Yn syn autobiografy skreau Darwin: &quot;Gjin dichter hat ea mear wille belibbe oan it sjen fan syn earste publisearre gedicht as ik oan it sjen fan de magyske wurden 'fongen troch C. Darwin, Esq.' yn Stephens *Illustrations of British Insects*.&quot; De tekst sa't dy úteinlik publisearre waard, wie lykwols wat oars: &quot;fongen troch dûmny F. W. Hope en C. Darwin, Esq., yn Noard-Wales&quot; en &quot;Fongen yn Noard-Wales troch C. Darwin, Esq.&quot;.

== Wurken ==
* ''General zoology'', or ''Systematic natural history'' London, Printed for G. Kearsley foar in part mei [[George Shaw]] en de ienige auteur fan de lêste 6 folumes fan de 16, nei de dea fan George Shaw (1800-1826)
* ''Nomenclature of British Insects: Being a Compendious List of Such Species'' (1829).
* ''A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time'' (1829).
* ''Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes''. (1828–1846). 
* ''A Manual of British Beetles'', 1839.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Stephens, James Francis}}
[[Kategory:Ingelsk entomolooch]]
[[Kategory:Ingelsk ornitolooch]]
[[Kategory:Ingelsk soölooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1792]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>7c30mf4gk75gumpct8qwsup4p9aejo1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239775</id>
      <parentid>1239773</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T17:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Dien</comment>
      <origin>1239775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4912" sha1="5lera0t5wfs5xph1r0wi5d2tvasdkxd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = JFStephens.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[16 septimber]] [[1792]] 
| berteplak                    = [[Shoreham-by-Sea]]
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1852]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Stephens ill.jpg|thumb|upright|Yllustraasje fan ''[[Trichoptera]]'' út ''British Entomology'']]

'''James Francis Stephens''' ([[16 septimber]] [[1792]] – [[22 desimber]] [[1852]]) wie in Ingelske [[entomolooch]] en [[natuerûndersiker]]. Hy is bekend om syn ''Illustrations of British Entomology'' (1846) yn tolve dielen en de ''Manual of British Beetles'' (1839).

== Jonkheid en stúdzje ==
Stephens waard berne yn Shoreham-by-Sea en studearre oan Christ's Hospital. Syn heit wie marinekaptein William James Stephens (ferstoarn yn 1799) en syn mem wie Mary Peck (letter frou Dallinger). Hy gie nei de Blue Coat School yn [[Hertford]] en letter oan Christ's Hospital yn Londen. Yn 1800 soe er studearje ûnder lieding fan [[Shute Barrington]] (1734–1826), de biskop fan Durham. Hy gie dêr yn 1807 wei en wurke fan 1807 oant 1845 as klerk by it Admiraliteitskantoar yn Somerset House, mei tank oan syn omke, admiraal Stephens.

== Entomolooch ==
Stephens hie al as skoaljonge belangstelling foar natuerhistoarje. Yn 1808 skreau er in manuskript mei de titel ''Catalogue of British Animals''. Hy waard op 17 febrewaris 1815 keazen ta lid fan de Linnean Society en yn 1826 ta lid fan de Zoological Society of London. Fan 1815 oant 1825 lei er him benammen ta op de ornitology en droech er by oan it wurk fan George Shaw (1751–1813). Yn 1818 krige er ferlof fan syn wurk om [[William Elford Leach]] te helpen by it oarderjen fan de ynsektekolleksje yn it [[Britsk Museum]]. Hy kearde werom nei de Admiraliteit, mar problemen mei syn superieuren soargen derfoar dat er earder mei pensjoen gie, wat late ta it ferlies fan in part fan syn pensjoen. Dêrnei wurke er oant syn dea fergees yn it British Museum en beskreau er wol 2800 Britske ynsektesoarten. 

Yn 1833 wie er mei-oprjochter fan de &quot;Entomological Society of London&quot;, in foarrinner fan de &quot;Royal Entomological Society of London&quot; dêr't er yn 1837 en 1838 foarsitter fan wie.

== Charles Darwin ==
Yn syn tiid oan de [[Universiteit fan Cambridge]] waard de studint [[Charles Darwin]] in entûsjast samler fan ynsekten. Hy stjoerde Stephens gegevens oer de seldsumere ynsekten dy't er fongen hie, en wie tige bliid doe't yn ''Illustrations of British Entomology'' de ynsekten dy't hy fongen hie neamd waarden – beskreaun yn 33 fermeldings, wêrby't syn wurden yn alle gefallen op twa nei oanhelle waarden. Yn syn autobiografy skreau Darwin: &quot;Gjin dichter hat ea mear wille belibbe oan it sjen fan syn earste publisearre gedicht as ik oan it sjen fan de magyske wurden 'fongen troch C. Darwin, Esq.' yn Stephens ''Illustrations of British Insects''.&quot; De tekst sa't dy úteinlik publisearre waard, wie lykwols wat oars: &quot;fongen troch dûmny F. W. Hope en C. Darwin, Esq., yn Noard-Wales&quot; en &quot;Fongen yn Noard-Wales troch C. Darwin, Esq.&quot;.

== Wurken ==
* ''General zoology'', or ''Systematic natural history'' London, Printed for G. Kearsley foar in part mei [[George Shaw]] en de ienige auteur fan de lêste 6 folumes fan de 16, nei de dea fan George Shaw (1800-1826)
* ''Nomenclature of British Insects: Being a Compendious List of Such Species'' (1829).
* ''A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time'' (1829).
* ''Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes''. (1828–1846). 
* ''A Manual of British Beetles'', 1839.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch [[:en:James Francis Stephens]] foar boarnen en referinsjes
}}
{{DEFAULTSORT:Stephens, James Francis}}
[[Kategory:Ingelsk entomolooch]]
[[Kategory:Ingelsk ornitolooch]]
[[Kategory:Ingelsk soölooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1792]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>5lera0t5wfs5xph1r0wi5d2tvasdkxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239776</id>
      <parentid>1239775</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T18:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Entomolooch */</comment>
      <origin>1239776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4917" sha1="iwr0tgdb1jk87stz17baki629xnrkx7" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = JFStephens.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[16 septimber]] [[1792]] 
| berteplak                    = [[Shoreham-by-Sea]]
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1852]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Stephens ill.jpg|thumb|upright|Yllustraasje fan ''[[Trichoptera]]'' út ''British Entomology'']]

'''James Francis Stephens''' ([[16 septimber]] [[1792]] – [[22 desimber]] [[1852]]) wie in Ingelske [[entomolooch]] en [[natuerûndersiker]]. Hy is bekend om syn ''Illustrations of British Entomology'' (1846) yn tolve dielen en de ''Manual of British Beetles'' (1839).

== Jonkheid en stúdzje ==
Stephens waard berne yn Shoreham-by-Sea en studearre oan Christ's Hospital. Syn heit wie marinekaptein William James Stephens (ferstoarn yn 1799) en syn mem wie Mary Peck (letter frou Dallinger). Hy gie nei de Blue Coat School yn [[Hertford]] en letter oan Christ's Hospital yn Londen. Yn 1800 soe er studearje ûnder lieding fan [[Shute Barrington]] (1734–1826), de biskop fan Durham. Hy gie dêr yn 1807 wei en wurke fan 1807 oant 1845 as klerk by it Admiraliteitskantoar yn Somerset House, mei tank oan syn omke, admiraal Stephens.

== Entomolooch ==
Stephens hie al as skoaljonge belangstelling foar natuerlike histoarje. Yn 1808 skreau er in manuskript mei de titel ''Catalogue of British Animals''. Hy waard op 17 febrewaris 1815 keazen ta lid fan de Linnean Society en yn 1826 ta lid fan de Zoological Society of London. Fan 1815 oant 1825 lei er him benammen ta op de ornitology en droech er by oan it wurk fan George Shaw (1751–1813). Yn 1818 krige er ferlof fan syn wurk om [[William Elford Leach]] te helpen by it oarderjen fan de ynsektekolleksje yn it [[Britsk Museum]]. Hy kearde werom nei de Admiraliteit, mar problemen mei syn superieuren soargen derfoar dat er earder mei pensjoen gie, wat late ta it ferlies fan in part fan syn pensjoen. Dêrnei wurke er oant syn dea fergees yn it British Museum en beskreau er wol 2800 Britske ynsektesoarten. 

Yn 1833 wie er mei-oprjochter fan de &quot;Entomological Society of London&quot;, in foarrinner fan de &quot;Royal Entomological Society of London&quot; dêr't er yn 1837 en 1838 foarsitter fan wie.

== Charles Darwin ==
Yn syn tiid oan de [[Universiteit fan Cambridge]] waard de studint [[Charles Darwin]] in entûsjast samler fan ynsekten. Hy stjoerde Stephens gegevens oer de seldsumere ynsekten dy't er fongen hie, en wie tige bliid doe't yn ''Illustrations of British Entomology'' de ynsekten dy't hy fongen hie neamd waarden – beskreaun yn 33 fermeldings, wêrby't syn wurden yn alle gefallen op twa nei oanhelle waarden. Yn syn autobiografy skreau Darwin: &quot;Gjin dichter hat ea mear wille belibbe oan it sjen fan syn earste publisearre gedicht as ik oan it sjen fan de magyske wurden 'fongen troch C. Darwin, Esq.' yn Stephens ''Illustrations of British Insects''.&quot; De tekst sa't dy úteinlik publisearre waard, wie lykwols wat oars: &quot;fongen troch dûmny F. W. Hope en C. Darwin, Esq., yn Noard-Wales&quot; en &quot;Fongen yn Noard-Wales troch C. Darwin, Esq.&quot;.

== Wurken ==
* ''General zoology'', or ''Systematic natural history'' London, Printed for G. Kearsley foar in part mei [[George Shaw]] en de ienige auteur fan de lêste 6 folumes fan de 16, nei de dea fan George Shaw (1800-1826)
* ''Nomenclature of British Insects: Being a Compendious List of Such Species'' (1829).
* ''A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time'' (1829).
* ''Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes''. (1828–1846). 
* ''A Manual of British Beetles'', 1839.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch [[:en:James Francis Stephens]] foar boarnen en referinsjes
}}
{{DEFAULTSORT:Stephens, James Francis}}
[[Kategory:Ingelsk entomolooch]]
[[Kategory:Ingelsk ornitolooch]]
[[Kategory:Ingelsk soölooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1792]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>iwr0tgdb1jk87stz17baki629xnrkx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239787</id>
      <parentid>1239776</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurken */ kt</comment>
      <origin>1239787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="fk1e2icw8yxl00qpytukccb5vbu3t8g" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = JFStephens.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[16 septimber]] [[1792]] 
| berteplak                    = [[Shoreham-by-Sea]]
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1852]] (60 jier)
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Stephens ill.jpg|thumb|upright|Yllustraasje fan ''[[Trichoptera]]'' út ''British Entomology'']]

'''James Francis Stephens''' ([[16 septimber]] [[1792]] – [[22 desimber]] [[1852]]) wie in Ingelske [[entomolooch]] en [[natuerûndersiker]]. Hy is bekend om syn ''Illustrations of British Entomology'' (1846) yn tolve dielen en de ''Manual of British Beetles'' (1839).

== Jonkheid en stúdzje ==
Stephens waard berne yn Shoreham-by-Sea en studearre oan Christ's Hospital. Syn heit wie marinekaptein William James Stephens (ferstoarn yn 1799) en syn mem wie Mary Peck (letter frou Dallinger). Hy gie nei de Blue Coat School yn [[Hertford]] en letter oan Christ's Hospital yn Londen. Yn 1800 soe er studearje ûnder lieding fan [[Shute Barrington]] (1734–1826), de biskop fan Durham. Hy gie dêr yn 1807 wei en wurke fan 1807 oant 1845 as klerk by it Admiraliteitskantoar yn Somerset House, mei tank oan syn omke, admiraal Stephens.

== Entomolooch ==
Stephens hie al as skoaljonge belangstelling foar natuerlike histoarje. Yn 1808 skreau er in manuskript mei de titel ''Catalogue of British Animals''. Hy waard op 17 febrewaris 1815 keazen ta lid fan de Linnean Society en yn 1826 ta lid fan de Zoological Society of London. Fan 1815 oant 1825 lei er him benammen ta op de ornitology en droech er by oan it wurk fan George Shaw (1751–1813). Yn 1818 krige er ferlof fan syn wurk om [[William Elford Leach]] te helpen by it oarderjen fan de ynsektekolleksje yn it [[Britsk Museum]]. Hy kearde werom nei de Admiraliteit, mar problemen mei syn superieuren soargen derfoar dat er earder mei pensjoen gie, wat late ta it ferlies fan in part fan syn pensjoen. Dêrnei wurke er oant syn dea fergees yn it British Museum en beskreau er wol 2800 Britske ynsektesoarten. 

Yn 1833 wie er mei-oprjochter fan de &quot;Entomological Society of London&quot;, in foarrinner fan de &quot;Royal Entomological Society of London&quot; dêr't er yn 1837 en 1838 foarsitter fan wie.

== Charles Darwin ==
Yn syn tiid oan de [[Universiteit fan Cambridge]] waard de studint [[Charles Darwin]] in entûsjast samler fan ynsekten. Hy stjoerde Stephens gegevens oer de seldsumere ynsekten dy't er fongen hie, en wie tige bliid doe't yn ''Illustrations of British Entomology'' de ynsekten dy't hy fongen hie neamd waarden – beskreaun yn 33 fermeldings, wêrby't syn wurden yn alle gefallen op twa nei oanhelle waarden. Yn syn autobiografy skreau Darwin: &quot;Gjin dichter hat ea mear wille belibbe oan it sjen fan syn earste publisearre gedicht as ik oan it sjen fan de magyske wurden 'fongen troch C. Darwin, Esq.' yn Stephens ''Illustrations of British Insects''.&quot; De tekst sa't dy úteinlik publisearre waard, wie lykwols wat oars: &quot;fongen troch dûmny F. W. Hope en C. Darwin, Esq., yn Noard-Wales&quot; en &quot;Fongen yn Noard-Wales troch C. Darwin, Esq.&quot;.

== Wurken ==
* ''General zoology'', or ''Systematic natural history'' London, Printed for G. Kearsley foar in part mei [[George Shaw]] en de ienige auteur fan de lêste 6 folumes fan de 16, nei de dea fan George Shaw (1800-1826)
* ''Nomenclature of British Insects: Being a Compendious List of Such Species'' (1829).
* ''A systematic Catalogue of British insects: being an attempt to arrange all the hitherto discovered indigenous insects in accordance with their natural affinities. Containing also the references to every English writer on entomology, and to the principal foreign authors. With all the published British genera to the present time'' (1829).
* ''Illustrations of British Entomology; or, a synopsis of indigenous insects, containing their generic and specific distinctions; with an account of their metamorphoses, times of appearance, localities, food, and economy, as far as practicable. In ten volumes''. (1828–1846). 
* ''A Manual of British Beetles'', 1839.

{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch [[:en:James Francis Stephens]] foar boarnen en referinsjes
}}
{{DEFAULTSORT:Stephens, James Francis}}
[[Kategory:Ingelsk entomolooch]]
[[Kategory:Ingelsk ornitolooch]]
[[Kategory:Ingelsk soölooch]]
[[Kategory:Ingelsk publisist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1792]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>fk1e2icw8yxl00qpytukccb5vbu3t8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laaiblauwe goars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193847</id>
    <revision>
      <id>1239770</id>
      <timestamp>2026-09-02T17:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = laaiblauwe goars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza siemsseni 348051033.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza siemsseni.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza...&quot;</comment>
      <origin>1239770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="1g5nn583nyhad51wbudx9k3jcik397i" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = laaiblauwe goars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza siemsseni 348051033.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza siemsseni.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza siemsseni
|Beskriuwer, jier= [[Gustav Heinrich Martens|Martens]], 1906
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''laaiblauwe goars''' (''Emberiza siemsseni'') is in [[fûgel]] dy't [[endemisme|endemysk]] is yn [[Sina]] en ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (Emberizidae) heart.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:JuncoSiemsseniGronvold.jpg|thumb|left|Tekening fan in mantsje en in wyfke.]]
De laaiblauwe goars is in 13 cm lange, tige karakteristike goars. It fearrekleed is ûngewoan foar de goarsfûgels, om't it folslein sûnder streken is. Ek de sturt hat in oare foarm: smel oan 'e basis en breder oan 'e útein. De snaffel is foar in goarsfûgel tige lyts. It mantsje is folslein laaigriis, útsein de wite búk en ûndersturt, wylst it wyfke in kanielbrune kop en hals hat.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar yn bercheftige gebieten yn sintraal Sina, fan it suden fan [[Gansu]] en it suden fan [[Shaanxi]] nei it suden ta oant westlik [[Sichuan]], en mooglik ek noch fierder nei it easten yn [[Anhui]]. Bûten de briedtiid wurdt er yn in grutter gebiet op legere hichten oantroffen, yn Sichuan, westlik [[Hubei]], Anhui, [[Yunnan]], [[Guizhou]], [[Fujian]] en noardlik [[Guangdong]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n yndield wurdt.

=== Skaaiyndieling ===
Wat it fearrekleed oanbelanget docht de laaiblauwe goars tinken oan 'e folslein net besibbe soarten út it skaai ''[[Junco]]'' en dêrom is er ek wol as iennichste [[soarte]] yn it skaai ''Latoucheornis'' pleatst. [[DNA]]-ûndersyk hat lykwols útwiisd dat er diel útmakket fan it skaai ''[[Emberiza]]''. De neiste sibbe is de [[gielkielgoars]] (''Emberiza elegans'').

Guon taksonomyske yndielingen splitse ''Emberiza'' lykwols op yn ferskate lytsere skaaien. De laaiblauwe goars wurdt dan tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]] yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst.

== Hâlden en dragen ==
De laaiblauwe goars komt foar yn beboske berchdellingen op hichten fan 1500 oant 2100 meter. Oer it iten is net folle bekend, mar yn elts gefal yn 'e briedtiid fiedt er him mei lytse ynvertebraten, lykas krobben. Oer it brieden is hast neat dokumintearre. Yn Sichuan is begjin juny nêstbou fêststeld, mar yn guon gebieten begjint dat mooglik al begjin maaie. De soarte makket sawol hichtemigraasjes as koarte trekbewegingen.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't stabyl is. Der binne gjin substansjele bedrigingen bekend. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt beskreaun as nei alle gedachten net seldsum.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme earet [[Gustav Theodor Siemssen]] (1857–1915), in Dútske sakeman en konsul-generaal yn 1903 yn Fukien, Sina.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slaty-bunting-emberiza-siemsseni BirdLife, oproppen 2 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/slabun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/slabun1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 2 septimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza siemsseni|Laaiblauwe goars}}
}}

{{DEFAULTSORT:Laaiblauwe goars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]</text>
      <sha1>1g5nn583nyhad51wbudx9k3jcik397i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza siemsseni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193848</id>
    <redirect title="Laaiblauwe goars" />
    <revision>
      <id>1239771</id>
      <timestamp>2026-09-02T17:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Laaiblauwe goars]]</comment>
      <origin>1239771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="nm5vfxe97xjkkb1ne6w6sepe91rq0qo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Laaiblauwe goars]]</text>
      <sha1>nm5vfxe97xjkkb1ne6w6sepe91rq0qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming</title>
    <ns>4</ns>
    <id>193849</id>
    <revision>
      <id>1239782</id>
      <timestamp>2026-09-02T20:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.  == Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân == Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. D...&quot;</comment>
      <origin>1239782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7318" sha1="rk7q8lbsa8rqhpfnekmx0pf2fhoh3xa" xml:space="preserve">Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Bewearing:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

''It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.''

== Boarnen ==

{{reflist}}</text>
      <sha1>rk7q8lbsa8rqhpfnekmx0pf2fhoh3xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239783</id>
      <parentid>1239782</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="3f3357dkayzty9y4rp3s2ffav49wi84" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Bewearing:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

''It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.''

== Boarnen ==

{{reflist}}</text>
      <sha1>3f3357dkayzty9y4rp3s2ffav49wi84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239784</id>
      <parentid>1239783</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7370" sha1="e6fgf7e8k688r2uoopkpu9zjtz4upj4" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Bewearing:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

''It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.''

== Boarnen ==
{{reflist}}

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>e6fgf7e8k688r2uoopkpu9zjtz4upj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239785</id>
      <parentid>1239784</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn */</comment>
      <origin>1239785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7384" sha1="m5785m6842pzfn599fjm9vo8tkfo9fs" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Bewearing:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Underlizzende oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

''It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.''

== Boarnen ==
{{reflist}}

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>m5785m6842pzfn599fjm9vo8tkfo9fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239786</id>
      <parentid>1239785</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn */</comment>
      <origin>1239786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7392" sha1="7mukr1t0k8q98zubq0dbe7llr4i39nl" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Ynterpretaasje:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en as beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Underlizzende oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

''It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.''

== Boarnen ==
{{reflist}}

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>7mukr1t0k8q98zubq0dbe7llr4i39nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239788</id>
      <parentid>1239786</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T20:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10984" sha1="gkdrtdft2hn1pdicn03dlxapm9x6um6" xml:space="preserve">{{Sydbalke menu rjochtlinen}}
Dit prinsipe betsjut dat men gjin fiergeande konklúzjes lûke moat út beheinde boarnen as de nedige ynformaasje dêrfoar ûntbrekt. In ferklearring dy't oannimlik liket, mei net as feit presintearre wurde as de beskikbere boarnen ek oare mooglikheden iepenlitte.

== Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân ==
Yn dit foarbyld giet it om in taalkaart fan de taalferhâldingen yn de Nederlannen om 1450 hinne. Op dizze kaart wurdt Noard-Hollân as Hollânskstalich gebiet oanjûn. Dêr waard beswier tsjin makke, om't der út 1643 in Frysktalige tekst út Noard-Hollân oerlevere is. Op grûn dêrfan waard steld dat in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte soe.

'''Feit 1:''' Der is in Frysktalige tekst út Noard-Hollân út 1643 oerlevere.&lt;ref&gt;[https://ugp.rug.nl/uswurk/article/view/31190 A.P. Versloot. ''Frysk út Noard-Hollân út de 17e iuw? (Frisian from Holland from the 17th century; with an extensive English summary in §6)''] yn [[Us Wurk]].&lt;/ref&gt;

'''Wat kin hjirút konkludearre wurde?''' De tekst is bewiis dat it Frysk yn 1643 yn in part fan Noard-Hollân noch brûkt waard. De tekst jout lykwols net direkt ynformaasje oer de taalsituaasje yn 1450.

'''Ynterpretaasje:''' Om't der yn 1643 noch Frysk brûkt waard, soe in part fan Noard-Hollân om 1450 hinne noch Frysktalich wêze moatte.

'''Missende ynformaasje:''' Om fan de taalsituaasje yn 1643 in konklúzje oer 1450 te lûken, soene wy witte moatte hoe't de taalsituaasje tusken dy beide jierren feroare is. Benammen is ûnbekend wannear't en yn hokker tempo it Frysk yn it gebiet troch it Nederlânsk ferfongen waard.

'''Underlizzende oanname:''' De bewearing giet der ymplisyt fan út dat it tal Frysktaligen tusken 1450 en 1643 stadichoan ôfnommen is. As dy ôfname lineêr ferrûn, soe it yndied oannimlik wêze dat der om 1450 hinne mear Frysktaligen wiene as yn 1643.

Dat lineêre ferrin is lykwols net út de oanhelle boarne ôf te lieden.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# It tal Frysktaligen naam tusken 1450 en 1643 stadichoan ôf.
# De taalferskowing fûn foar in grut part yn in koartere perioade of tige koarte perioade plak (lykas westlik Eastfryslân om 1500 hinne).
# It tal Frysktaligen wie al foar 1450 sterk ôfnommen, wylst der oant yn de 17e iuw in lytse restgroep bestean bleau.

Boppesteande mooglikheden kinne op grûn fan de beskikbere ynformaasje net faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' It Frysk yn Noard-Hollân is útstoarn.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt wannear't it Frysk yn Noard-Hollân útstoarn is. Foarsafier't bekend binne der, los fan de tekst út 1643, gjin oerlevere teksten út it gebiet dy't genôch ynformaasje jouwe oer de omfang en ûntwikkeling fan it Frysk yn dizze perioade.

'''Feit 3:''' Der binne wol ferskate Nederlânsktalige skriftlike boarnen út it noardlike part fan Noard-Hollân út de 15e iuw oerlevere. Foarbylden binne it psalter dat mei Enkhuizen ferbûn wurdt en Middelnederlânske hagiografyske teksten dy't troch Welmoet Jan Galesdochter yn Hoorn ôfskreaun waarden.

* [https://www.dbnl.org/tekst/_nie012199201_01/_nie012199201_01_0008.php ''Een psalter uit Enkhuizen'']
* [https://www.dbnl.org/tekst/cara006repe01_01/cara006repe01_01_0016.php ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen'']

Dizze boarnen binne bewiis foar in Nederlânsktalige skriuwtradysje yn it gebiet. Se bewize op harsels net hokker taal de hiele befolking yn it deistich libben spriek.

'''Konklúzje:''' It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne. Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie. Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.

''De beskikbere boarnen binne wichtich om’t se bepale wat wy oer de taal om 1450 hinne wittenskiplik ûnderbouwe kinne. Se jouwe oan dat it Nederlânsk in skriftlike funksje hie, mar bewize net hokker taal de befolking spruts. Dêrom kin in taalkaart in Nederlânsk gebiet markearje, mar moat sa’n klassifikaasje sjoen wurde as in rekonstruksje op basis fan ûnfolsleine boarnen.''

== Foarbyld 2: De ûntwikkeling fan Venidse yn Hoarn ==
In ferlykber probleem ûntstiet by de rekonstruksje fan de midsiuwske ûntwikkeling fan Hoarn. In foarbyld is de fraach wannear't it gebiet fan Venidse oanlein en beboud waard.

'''Feit 1:''' De kronyk fan Theodorus Velius, dy't yn 1604 foar it earst ferskynde, beskriuwt dat Venidse yn 1420 oanlein waard mei grûn dy't frijkommen wêze soe by it graven fan de Appelhaven.

'''Ynterpretaasje:''' Venidse wie al yn 1420 as folslein ûntwikkele en as beboud stedsgebiet oanwêzich.

'''Missende ynformaasje:''' De beskriuwing fan Velius jout ynformaasje oer wat neffens syn kronyk yn 1420 bard wêze soe, mar seit net needsaaklik dat it hiele gebiet doe al beboud wie. De oanlis fan in gebiet en de lettere bebouwing dêrfan binne twa ferskillende ûntwikkelingen.

'''Feit 2:''' Argeologysk ûndersyk op Venidse hat in hûs oan it ljocht brocht dat op grûn fan de fynsten wierskynlik yn de twadde helte fan de 15e iuw boud is.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/media/hsqc1vw0/archeologische-kroniek-1984.pdf
 |title=Archeologische kroniek Noord-Holland
 |publisher=Geschiedenis van Zuid-Holland
}}&lt;/ref&gt;

'''Underlizzende oanname:''' Men soe út de datearring fan dit hûs ôfliede kinne dat Venidse pas yn de twadde helte fan de 15e iuw beboud rekke.

'''Probleem mei dy oanname:''' De datearring fan ien fûn hûs jout ynformaasje oer dat hûs, mar bewize net dat der foar dy tiid gjin oare bebouwing wie. It ûntbrekken fan earder datearre fynsten is net itselde as bewiis dat eardere bebouwing net bestien hat.

'''Mooglike ûntwikkelingen:'''

# Venidse waard yn 1420 oanlein en de earste bebouwing ûntstie pas letter.
# It gebiet waard yn ferskillende fazen oanlein en beboud.
# Der wie al foar de twadde helte fan de 15e iuw bebouwing, mar dy is argeologysk noch net oantroffen of net bewarre bleaun.
# De beskriuwing fan Velius jout in te krekte datearring fan in proses dat yn werklikheid langer duorre.

Sûnder fierdere boarnen kin net bepaald wurde hokker fan dizze mooglikheden de juste is.

'''Konklúzje:''' Velius syn beskriuwing is in boarne foar de tradysje dat Venidse yn 1420 oanlein waard. De argeologyske fynsten jouwe oan dat der op syn minst yn de twadde helte fan de 15e iuw in hûs op it plak stie. Gjin fan beide boarnen jout op himsels genôch grûn om de folsleine ûntwikkeling fan Venidse tusken 1420 en de twadde helte fan de 15e iuw te rekonstruearjen.

It foarbyld lit sjen dat men in boarne net mear bewize litte moat as wat der feitlik yn stiet. In boarne dy't in bepaald barren neamt, bewiist net automatysk alle omstannichheden dy't men deromhinne ferûnderstelle kin. Ek in argeologyske fynst bewiist net dat der foar de datearre fynst gjin eardere aktiviteit wie.

''Dit foarbyld lit sjen dat in boarne in oar soarte fan ynformaasje jaan kin as wat út in bewearing ôflaat wurdt. Dat de Venidse neffens Velius al yn 1420 oanlein waard, betsjut net dat it gebiet doe ek al folslein beboud wie. De argeologyske fynsten jouwe oanwizings foar bebouwing yn de twadde helte fan de 15e iuw, mar sizze net dat der dêrfoar gjin bebouwing wie. By in histoaryske rekonstruksje moat dêrom ûnderskie makke wurde tusken wat in boarne letterlik seit en wat dêr fierder út ôflaat wurdt.''

== Foarbyld 3: Frysk yn de Ommelannen ==
Yn dit foarbyld giet it om de taalsituaasje yn de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne. Ien fan de Wikipedianen stelde dat yn de Ommelannen om dy tiid noch foar in grut part Frysk praat waard, omdat de oergong fan it Frysk nei it Nederdútsk/Middelnederlânsk yn de 15e iuw noch geande wêze soe.

'''Feit 1:''' Yn de Ommelannen wie de oergong fan it Frysk nei in Nederdútske/Middelnederlânske foarm fan taal al foar de midden fan de 15e iuw oan 'e gong. De [[Codex Fivelgo]], dy't om 1427 datearre wurdt, wurdt bygelyks beskreaun as in taalhistoaryske oergong fan Aldfrysk nei Nederdútsk/Middelnederlânsk.

'''Ynterpretaasje:''' Om 1450 hinne soe yn de Ommelannen noch foar it grutste part Frysk praat wêze.

'''Missende ynformaasje:''' Wy witte net krekt hoe fluch de taalferskowing ferrûn is en op hokker momint it Frysk yn de ferskillende parten fan de Ommelannen in minderheidstaal waard.

'''Underlizzende oanname:''' Ut it feit dat de taaloergong yn 1427 al oan 'e gong wie, wurdt ôflaat dat dy yn 1450 noch net foltôge wêze kin. Dêrby wurdt ymplisyt oannommen dat in taalferskowing oer in relatyf lange perioade en mei in beskate kontinuïteit ferrint.

'''Missende ynformaasje:''' In taalferskowing kin lykwols ferskillende snelheden hawwe. It is mooglik dat it Frysk yn 1427 noch troch in grut part fan de befolking sprutsen waard en dêrnei stadichoan plak makke foar it Nederdútsk/Middelnederlânsk. It is ek mooglik dat de ferskowing yn guon gebieten folle flugger ferrûn en dat it Frysk om 1450 hinne al in minderheidstaal wie. Sûnder mear boarnen kin net fêststeld wurde hokker fan dizze ûntwikkelingen har foardien hat.

Op grûn fan de beskikbere ynformaasje kinne dizze mooglikheden net mei wissichheid faninoar ûnderskieden wurde.

'''Feit 2:''' Boarnen út de 15e iuw litte sjen dat it Frysk yn de Ommelannen as bestjoerlike en rjochtstaal yn dy perioade foar in grut part plak makke hie foar it Nederdútsk/Middelnederlânsk. De [[Codex Sickinghe]], datearre om 1440–1450 hinne, is dêr in foarbyld fan.

'''Konklúzje:''' It feit dat de taaloergong yn 1427 al oan 'e gong wie, is op himsels gjin bewiis dat yn 1450 noch in mearderheid fan de befolking Frysk prate. De iennichste direkte wittenskiplike yndikaasje út dy perioade is it bestean fan oerlevere Nederdútske/Middelnederlânske boarnen. Dy litte sjen dat dy talen yn de 15e iuw al in wichtige skriftlike posysje hiene, mar se sizze net streekrjocht hoefolle minsken der Frysk of Nederdútsk praten. Dêrom kin op basis fan de bekende boarnen net konkludearre wurde dat de Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene.

''Omdat der nei 1427 gjin bekende oerlevere boarnen yn of oer it Frysk binne, binne de Nederdútske/Middelnederlânske teksten de iennichste wittenskiplike yndikaasje út dizze perioade. Dy wittenskiplike boarnebasis is genôch om it gebiet op in taalkaart in bepaalde kleur te jaan (hjir Nederdútsk/Middelnederlânsk), mar net om dêrmei it taalgebrûk fan de hiele befolking fêst te stellen.''

== Boarnen ==
{{reflist}}

[[Kategory:Wikipedy]]</text>
      <sha1>gkdrtdft2hn1pdicn03dlxapm9x6um6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy oerlis:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming</title>
    <ns>5</ns>
    <id>193850</id>
    <revision>
      <id>1239790</id>
      <timestamp>2026-09-02T20:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>mooglikheid oer de holle sjoen</comment>
      <origin>1239790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="8bfdjkllzcxrij8dqhfvloytndorkje" xml:space="preserve">{{Ping|Kening Aldgilles}} By jo konklúzje oer ''Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân'' skriuwe jo: ''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe '''allinnich mar''' Nederlânsk spruts.'' Jo geane der dus fanút dat der doe al Nederlânsk sprutsen waard, mooglik yn kombinaasje mei Frysk, wylst jo foartiid krekt skreaun hawwe dat it net te witten is wat de taalsitewaasje doe wie. Jo geane dêrmei foarby oan dizze mooglikheid: dat West-Fryslân, Wetterlân en de Saanstreek yn 1450 noch (hast) folslein Frysktalich wiene, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal yn dy gebieten inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.51 (CEST)</text>
      <sha1>8bfdjkllzcxrij8dqhfvloytndorkje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239792</id>
      <parentid>1239790</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T21:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1239792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1138" sha1="jbewrd166r1hoz8dbxrph7yvlngc7x3" xml:space="preserve">{{Ping|Kening Aldgilles}} By jo konklúzje oer ''Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân'' skriuwe jo: ''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe '''allinnich mar''' Nederlânsk spruts.'' Jo geane der dus fanút dat der doe al Nederlânsk sprutsen waard, mooglik yn kombinaasje mei Frysk, wylst jo foartiid krekt skreaun hawwe dat it net te witten is wat de taalsitewaasje doe wie. Jo geane dêrmei foarby oan dizze mooglikheid: dat West-Fryslân, Wetterlân en de Saanstreek yn 1450 noch (hast) folslein Frysktalich wiene, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal yn dy gebieten inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.51 (CEST)

:Ieneach, lês alles noch ien kear troch. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.18 (CEST)</text>
      <sha1>jbewrd166r1hoz8dbxrph7yvlngc7x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239796</id>
      <parentid>1239792</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T22:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1239796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="28r0y6op1elu19jx9nx579a1p7ucat0" xml:space="preserve">{{Ping|Kening Aldgilles}} By jo konklúzje oer ''Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân'' skriuwe jo: ''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe '''allinnich mar''' Nederlânsk spruts.'' Jo geane der dus fanút dat der doe al Nederlânsk sprutsen waard, mooglik yn kombinaasje mei Frysk, wylst jo foartiid krekt skreaun hawwe dat it net te witten is wat de taalsitewaasje doe wie. Jo geane dêrmei foarby oan dizze mooglikheid: dat West-Fryslân, Wetterlân en de Saanstreek yn 1450 noch (hast) folslein Frysktalich wiene, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal yn dy gebieten inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.51 (CEST)

:Ieneach, lês alles noch ien kear troch. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.18 (CEST)

::Ik fyn dat jo wol wat delbûgend dogge. As jo wat te sizzen hawwe, kinne jo dat ek gewoan sizze. Mar goed, ik haw yndie it hiele stik nochris trochlêzen en no bin ik der wis fan dat ik neat mist haw. 

::Jo konklúzje is ûnfolslein. Jo skriuwe: &quot;''It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne.''&quot; Mei iens. &quot;''Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie.''&quot; Ja, mar in skriftlike funksje wol net sizze dat it ek de deistige sprektaal fan 'e skriuwers wie, lit stean harren memmetaal. Boppedat wie de grutte mearderheid fan 'e befolking doe analfabeet. Dus hjir soe ynpast wurde moatte: &quot;''Dat betsjut dat it ek mooglik is dat it Frysk om 1450 hinne noch de sprektaal wie fan  (hast) de folsleine befolking, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout.''&quot; 

::Jo geane fierder mei: &quot;''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.''&quot; Ja, wat net kin. Hjir skiede ús wegen, bin ik bang. Want by in taalkaart giet it derom hokker taal yn in beskaat gebiet ''sprutsen'' wurdt. As der troch gebrek oan boarnen inkeld de ''skriuwtaal'' yn in gebiet werjûn wurdt, dan liedt dat ûntsjinkearber ta misbegryp fan 'e lêzers as it net ekstreem dúdlik oanjûn wurdt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 3 sep 2026, 00.47 (CEST)</text>
      <sha1>28r0y6op1elu19jx9nx579a1p7ucat0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239804</id>
      <parentid>1239796</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T01:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Antwurd</comment>
      <origin>1239804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="l04j71u83oj2qikwoaonsv58anatcfn" xml:space="preserve">{{Ping|Kening Aldgilles}} By jo konklúzje oer ''Foarbyld 1: Frysk yn Noard-Hollân'' skriuwe jo: ''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe '''allinnich mar''' Nederlânsk spruts.'' Jo geane der dus fanút dat der doe al Nederlânsk sprutsen waard, mooglik yn kombinaasje mei Frysk, wylst jo foartiid krekt skreaun hawwe dat it net te witten is wat de taalsitewaasje doe wie. Jo geane dêrmei foarby oan dizze mooglikheid: dat West-Fryslân, Wetterlân en de Saanstreek yn 1450 noch (hast) folslein Frysktalich wiene, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal yn dy gebieten inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.51 (CEST)

:Ieneach, lês alles noch ien kear troch. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.18 (CEST)

::Ik fyn dat jo wol wat delbûgend dogge. As jo wat te sizzen hawwe, kinne jo dat ek gewoan sizze. Mar goed, ik haw yndie it hiele stik nochris trochlêzen en no bin ik der wis fan dat ik neat mist haw. 

::Jo konklúzje is ûnfolslein. Jo skriuwe: &quot;''It bestean fan in Fryske tekst út 1643 jout gjin direkte ynformaasje oer de omfang fan it Frysk om 1450 hinne.''&quot; Mei iens. &quot;''Tagelyk litte Nederlânsktalige boarnen út de 15e iuw sjen dat it Nederlânsk yn Noard-Hollân om dy tiid al in wichtige skriftlike funksje hie.''&quot; Ja, mar in skriftlike funksje wol net sizze dat it ek de deistige sprektaal fan 'e skriuwers wie, lit stean harren memmetaal. Boppedat wie de grutte mearderheid fan 'e befolking doe analfabeet. Dus hjir soe ynpast wurde moatte: &quot;''Dat betsjut dat it ek mooglik is dat it Frysk om 1450 hinne noch de sprektaal wie fan  (hast) de folsleine befolking, en dat it gebrûk fan it Nederlânsk as skriuwtaal inkeld de (folle hegere) status fan dy taal as bestjoerstaal yn it Greefskip Hollân werjout.''&quot; 

::Jo geane fierder mei: &quot;''Op basis fan sokke gegevens kin in taalkaart in gebiet om 1450 hinne as Nederlânsk markearje (yn it gefal fan in dialektkaart; Hollânsk), mar dêrmei is noch net bewiisd dat de befolking dêr doe allinnich mar Nederlânsk spruts. De kaart is yn dat gefal in ynterpretaasje fan de beskikbere boarnen, net in direkt bewiis foar de sprutsen taal fan de hiele befolking.''&quot; Ja, wat net kin. Hjir skiede ús wegen, bin ik bang. Want by in taalkaart giet it derom hokker taal yn in beskaat gebiet ''sprutsen'' wurdt. As der troch gebrek oan boarnen inkeld de ''skriuwtaal'' yn in gebiet werjûn wurdt, dan liedt dat ûntsjinkearber ta misbegryp fan 'e lêzers as it net ekstreem dúdlik oanjûn wurdt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 3 sep 2026, 00.47 (CEST)
:::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], Kening Aldgilles, wat besykje jo hjirmei te berikken? Jo wolle dat we goede boarnen brûke. Dat besykje we safolle mooglik, mar we binne net mei sa'n grutte groep, dus dêrom nimme we gauris siden fan 'e grutte wikys oer, as se genôch fan boarnen foarsjoen wurde. En jo woene in pear jier lyn noch siden oanmeitsje mei help fan ChatGPT, krekt as dat betrouber is. 
:::As we allinnich boarnen fine moatte om in gebiet as Frysktalich oanmerke te moatten, dan soe Westerlauwersk Fryslân mei dat útgongspunt, tusken de 16e en 17e iuw ek as Nederlânsktalich gebiet oantsjut wurde moatte om't dat de bestjoerstaal wie en (hast) alle literatuer, op Gysbert Japiks en guon oaren nei, ek allegear Nederlânsk wie. It is slim om oeralgjer presiis boarnen foar te krijen. Der binne ek gjin boarnen dy't sizze dat minsken yn in beskate tiid op in beskaat plak ieten ja of nee. Mar we geane der fan út dat se ieten, oars soene se net libje kinne. Ja it is in ûnoazel foarbyld, mar komt op itselde del. We witte wis dat der yn it ferline Frysk en Noard-Hollân en 'e Ommelannen sprutsen waard en dêr binne se op in gegeven momint oergien op in oare taal, yn dit gefal Nederlânsk en Nederdútsk. En wat we fan de boarnen witte is dat yn de 15e iuw it ûntfryskingsproses yn beide gebieten oan 'e gong wiene, dêrom soene sokke gebieten, sa't ek al earder oanjoech, arsearre (Frysk-Nederlânsk/Hollânsk en Frysk-Nedersaksysk/Nederdútsk) oanjûn wurde kinne. Fierders bin ik it mei wat Ieneach hjirboppe skreau iens. Ik wit ek net wat ik hjir fierder oan taheakje moat. Ik haw nei boarnen ferwiisd dy dat taalkaarstje tsjinsprekke, mar neffens jo is dat net genôch. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 sep 2026, 03.27 (CEST)</text>
      <sha1>l04j71u83oj2qikwoaonsv58anatcfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gielkielgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193851</id>
    <revision>
      <id>1239791</id>
      <timestamp>2026-09-02T21:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme   = gielkielgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro2.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza...&quot;</comment>
      <origin>1239791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="gh8psn15tb8aa1mjpwnzl4bhbkhaqtz" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Bistesoarte
|Namme   = gielkielgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro2.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza elegans
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''gielkielgoars''' (''Emberiza elegans'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] briedt en oerwinteret yn [[East-Aazje]]. Waarnimmingen fan 'e soarte yn [[Jeropa]] kinne ûntsnapte koaifûgels wêze. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (LC).

== Skaaimerken ==
De gielkielgoars is in middelgrutte goarsfûgel fan 15–16 sintimeter lang. It mantsje docht syn namme alle eare oan en is ûnmiskenber troch de prachtige kombinaasje fan swart, wyt en felgiel. De krún is swart, dy't er oerein sette kin ta in túfke, en ek de kin en in masker oer it each binne swart. De rest fan 'e kop is giel, de ûnderkant is wyt mei in pear kastanjebrune streken en de boppekant is brún en streke. De sturt is brunswart mei wite bûtenste sturtfearren. It wyfke is minder kontrastyk kleure en hat nea in swarte kin.

It liet is in lange, relatyf monotoane tsjirpjende rige lûden, dy't tinken docht oan it liet fan 'e [[boskgoars]]. Ek de rop, in skerpe ''tsik'', liket op dy fan 'e boskgoars.

== Fersprieding en systematyk ==
De gielkielgoars briedt yn East-Aazje yn twa faninoar skieden gebieten: oan 'e iene kant yn súdwestlik Sina en oan 'e oare kant yn noardeastlik Sina, it uterste súdeasten fan [[Sibearje]] en op it [[Koreäansk Skiereilân]]. Ek de oerwinteringsgebieten ferskille. De soarte wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza elegans elegans'' – [[Mantsjoerije]] en [[Noard-Koreä]], oerwinteret yn [[Súd-Koreä]], [[Japan]] en eastlik [[Sina]],
* ''Emberiza elegans ticehursti'' – eastlik [[Amoer (kraj)|Amoerlân]], oerwinteret fan noardeastlik [[Sina]] oant de provinsje [[Shandong]],
* ''Emberiza elegans elegantula'' – bercheftige gebieten yn súdwestlik [[Sina]], oerwinteret yn noardeastlik [[Myanmar]].

De ûndersoarte ''ticehursti'' wurdt faak by de [[nominaatfoarm]] ynbegrepen.

=== Skaaiyndieling ===
De gielkielgoars wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De soarte wurdt dan tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]] yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst. De neiste sibbe is, ferrassend genôch, de wat it fearrekleed oanbelanget ôfwikende [[laaiblauwe goars]] (''Emberiza siemsseni''), dy't earder yn in apart skaai, ''Latoucheornis'', yndield waard.

== Ekology ==
De fûgel briedt yn drûge leafbosken of mingde bosken, yn strewelleguod, strûken en oan boskrânen, faak yn 'e neite fan streamkes en beken. It wyfke leit fjouwer oant seis aaien, dy't se yn 12 oant 14 dagen útbriedt. It nêst wurdt op 'e grûn ûnder in strûk boud. Yn it briedseizoen bestiet it iten benammen út ynvertebraten, mar ek út sied.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt beskreaun as relatyf algemien.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-bunting-emberiza-elegans BirdLife, 2 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yetbun1/cur/introduction Birds of the World, 2 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/yetbun1?continue eBird, 2 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza elegans|gielkielgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:gielkielgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>gh8psn15tb8aa1mjpwnzl4bhbkhaqtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239808</id>
      <parentid>1239791</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T06:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1239808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="cezt9ucwsiewokd01zcwnbae1i4ljdi" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = gielkielgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Wiki-c-miyamahoojiro2.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza elegans
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''gielkielgoars''' of '''prachtgoars''' (''Emberiza elegans'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] briedt en oerwinteret yn [[East-Aazje]]. Waarnimmingen fan 'e soarte yn [[Jeropa]] kinne ûntsnapte koaifûgels wêze. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (LC).

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Yellow throated bunting, pair - Flickr - Lip Kee.jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]]
De gielkielgoars is in middelgrutte goarsfûgel fan 15–16 sintimeter lang. It mantsje docht syn namme as prachtgoars alle eare oan en is net te missen troch de kombinaasje fan swart, wyt en felgiel. De krún is swart, dy't er oerein sette kin ta in túfke, en ek de kin en in masker oer it each binne swart. De rest fan 'e kop is giel, de ûnderkant is wyt mei in pear kastanjebrune streken en de boppekant is brún en streke. De sturt is brunswart mei wite bûtenste sturtfearren. 

It wyfke is minder kontrastyk kleure, swierder streke en it kin is bêzje. 

It liet is in lange, relatyf monotoane tsjirpjende rige lûden, dy't tinken docht oan it liet fan 'e [[boskgoars]]. Ek de rop, in skerpe ''tsik'', liket op dy fan 'e boskgoars.

== Fersprieding en systematyk ==
De gielkielgoars briedt yn East-Aazje yn twa faninoar skieden gebieten: oan 'e iene kant yn súdwestlik Sina en oan 'e oare kant yn noardeastlik Sina, it uterste súdeasten fan [[Sibearje]] en op it [[Koreäansk Skiereilân]]. Ek de oerwinteringsgebieten ferskille. De soarte wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza elegans elegans'' – [[Mantsjoerije]] en [[Noard-Koreä]], oerwinteret yn [[Súd-Koreä]], [[Japan]] en eastlik [[Sina]],
* ''Emberiza elegans ticehursti'' – eastlik [[Amoer (kraj)|Amoerlân]], oerwinteret fan noardeastlik [[Sina]] oant de provinsje [[Shandong]],
* ''Emberiza elegans elegantula'' – bercheftige gebieten yn súdwestlik [[Sina]], oerwinteret yn noardeastlik [[Myanmar]].

De ûndersoarte ''ticehursti'' wurdt faak by de [[nominaatfoarm]] ynbegrepen.

=== Skaaiyndieling ===
De gielkielgoars wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat skaai op yn ferskate lytsere skaaien. De soarte wurdt dan tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]] yn it skaai ''Schoeniclus'' pleatst. De neiste sibbe is, ferrassend genôch, de wat it fearrekleed oanbelanget ôfwikende [[laaiblauwe goars]] (''Emberiza siemsseni''), dy't earder yn in apart skaai, ''Latoucheornis'', yndield waard.

== Ekology ==
De fûgel briedt yn drûge leafbosken of mingde bosken, yn strewelleguod, strûken en oan boskrânen, faak yn 'e neite fan streamkes en beken. It wyfke leit fjouwer oant seis aaien, dy't se yn 12 oant 14 dagen útbriedt. It nêst wurdt op 'e grûn ûnder in strûk boud. Yn it briedseizoen bestiet it iten benammen út ynvertebraten, mar ek út sied.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt beskreaun as relatyf algemien.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-bunting-emberiza-elegans BirdLife, 2 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yetbun1/cur/introduction Birds of the World, 2 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/yetbun1?continue eBird, 2 septimber 2026.]
* Sjoch foar oare boarnen op [[:se:Praktsparv]] 
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza elegans|gielkielgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:gielkielgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>cezt9ucwsiewokd01zcwnbae1i4ljdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evawoastynmûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193852</id>
    <redirect title="Eva&#039;s woastynmûs" />
    <revision>
      <id>1239797</id>
      <timestamp>2026-09-03T00:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eva's woastynmûs]]</comment>
      <origin>1239797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7rm836i1a88tcwyu5iuz1y362h1ncs2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Eva's woastynmûs]]</text>
      <sha1>7rm836i1a88tcwyu5iuz1y362h1ncs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Fersprieding fan Eva's woastynmûs (Peromyscus eva).png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>193853</id>
    <revision>
      <id>1239798</id>
      <timestamp>2026-09-03T00:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan Eva's woastynmûs (''Peromyscus eva''). Eigenmakke ôfbylding.</comment>
      <origin>1239798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="r9k6mfwmtxvzbhdw8mdmuvdp5rd4p96" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan Eva's woastynmûs (''Peromyscus eva''). Eigenmakke ôfbylding.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>r9k6mfwmtxvzbhdw8mdmuvdp5rd4p96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239799</id>
      <parentid>1239798</parentid>
      <timestamp>2026-09-03T00:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */</comment>
      <origin>1239799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="arimikkrickxb4b2cqwa3s7yx9y76yd" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan Eva's woastynmûs (''Peromyscus eva''). Eigenmakke ôfbylding.

Boarne kaart: https://bioone.org/journals/mammalian-species/volume-2003/issue-738/738/Peromyscus-eva/10.1644/738.full

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>arimikkrickxb4b2cqwa3s7yx9y76yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eva's woastynmûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193854</id>
    <revision>
      <id>1239802</id>
      <timestamp>2026-09-03T00:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1239802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7629" sha1="qz98q18lxmac2xhww7l7csj283ekrsq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=Eva's woastynmûs
|Ofbyld= [[File:Eva's_Desert_Mouse,_Loreto,_MX-BS,_MX_imported_from_iNaturalist_photo_187495629.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') 
|Skaai= [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') 
|Wittenskiplike namme= Peromyscus eva 
|Beskriuwer, jier= [[Oldfield Thomas|Thomas]], 1898 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan Eva's woastynmûs (Peromyscus eva).png|center|250px]]
}}
'''Eva's woastynmûs''' of de '''evawoastynmûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus eva'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus''). Dit bistke komt foar yn noardwestlik [[Meksiko]]. Eva's woastynmûs is in [[omnivoar]] [[nachtdier]], dat troch de [[IUCN]] klassifisearre wurdt as net bedrige.

==Taksonomy==
Eva's woastynmûs waard yn [[1898]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de foaroansteande [[Ingelân|Ingelske]] [[mammalooch]] [[Oldfield Thomas]]. De [[wittenskiplike namme]] dy't hy it bistke joech, ferwiist dúdlik nei in [[frou]] mei de [[foarnamme|namme]] [[Eva (namme)|Eva]], mar om't Thomas oer de ferneaming neat fêstlei, is ûnbekend wa't om wa't it gie. Yn 'e [[ienentweintichste iuw]] hat út [[DNA|DNA-ûndersyk]] bliken dien dat Eva's woastynmûs de [[sustersoarte]] is fan 'e [[Noardnederkalifornyske hartemûs]] (''Peromyscus fraterculus'').

==Fersprieding==
It [[ferspriedingsgebiet]] fan Eva's woastynmûs leit yn it noardwesten fan [[Meksiko]] en beslacht rûchwei de súdlike helte fan [[Kalifornysk Skiereilân]]. Yn it easten, oan 'e [[kust]] fan 'e [[Golf fan Kalifornje]], rint it areaal fan dit bistke fan 'e súdpunt fan it [[skiereilân]] oant de stêd [[Loreto (Meksiko)|Loreto]], en yn it westen, oan 'e kust fan 'e [[Stille Oseaan]], rint it fan 'e súdpunt oant de [[San-Ignaciolagune]]. Yn it [[berchtme|berchteftige]] binnenlân fan it skiereilân rikt it ferspriedingsgebiet fierder nei it noarden ta, oant de [[berch]] de [[Pico Echeverria]]. Behalven op it Kalifornysk Skiereilân komt Eva's woastynmûs ek foar op ferskate [[eilannen]] foar de kust dêrfan, lykas op [[Cerralvo (eilân)|Cerralvo]] en [[Carmen (eilân yn Meksiko)|Carmen]] yn 'e Golf fan Kalifornje en op [[Santa Margarita (eilân yn Meksiko)|Santa Margarita]] en [[Santa Magdalena (eilân yn Meksiko)|Santa Magdalena]] yn 'e Stille Oseaan.

==Uterlike skaaimerken==
Eva's woastynmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 18&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt;–22&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 10–13&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 13–20&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[efterpoat]]en mjitte 2,0–2,1&amp;nbsp;sm. Fan 'e nau besibbe [[Noardnederkalifornyske hartemûs]] (''Peromyscus fraterculus''), dy't foar in diel yn itselde gebiet foarkomt, kin Eva's woastynmûs it maklikst ûnderskaat wurde troch de foarm fan 'e [[penisbonke]] (of ''baculum''), hoewol't er ornaris ek dûnkerder fan [[kleur]] is en in langere [[sturt]] hat.

De [[pels]] hat foar it meastepart in [[bêzje]] oant [[ljochtbrune]] kleur dêr't almeast in swym fan [[read|rodzigens]] oerhinne leit. Op 'e [[kop]] sitte bleek [[grize]] markearrings om 'e [[noas]] en de [[eagen]] hinne en op 'e [[wang]]en. De [[ear (lichemsdiel)|earkes]], dy't in lingte fan 1,5–1,7&amp;nbsp;sm hawwe, binne bleek [[brún]] en suver [[hier (begroeiïng)|ûnbehierre]]. De ûnderste [[lichemsdiel]]en ([[kin]], [[kiel]], [[hals]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en [[poat]]sjes) binne [[krêmkleur]]ich oant [[wyt]], mar ljochter by noardlike [[populaasje (biology)|populaasjes]] as by harren súdlike wjergaders. Yndividuën út it noarden binne yn trochsneed ek grutter as suderlingen.

==Biotoop==
Eva's woastynmûs libbet yn [[woastyn|woastinige]] kriten dy't diel útmeitsje fan 'e [[Sonoarawoastyn]]. It [[lânskip]] is dêr besprinzge mei hjir en dêr in boskje [[strewelleguod]], wylst it [[plant]]elibben der dominearre wurdt troch [[tsjolla's]] (''Cylindropuntia''&amp;nbsp;spp.), [[purgearnettels]] (''Jatropha''&amp;nbsp;spp.) en [[oargelpiipkaktus]] (''Stenocereus thurberi''). Dit bistke komt foar oant in hichte fan 1.650&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Eva's woastynmûs kin him ek oanpasse ta in bestean yn in [[kultuerlânskip]] dat yn [[agrarysk]] gebrûk is.

==Hâlden en dragen==
Oangeande it [[hâlden en dragen]] fan Eva's woastynmûs is noch net in soad bekend. Dit bistke is in [[nachtdier]], dat ûndergrûnske [[hoale]]n graaft om by [[dei]]ljocht yn te rêsten. It menu is hast útslutend [[herbivoar]], en bestiet benammen út [[sied (plant)|sieden]] en [[frucht (plant)|fruchten]]. De [[fuortplanting]] fynt wierskynlik plak by 't [[maityd]] en [[simmer]]deis. Der wurde 1–3&amp;nbsp;jongen per smeet [[berne]], dy't neaken en [[blinens|blyn]] te wrâld komme. Se binne sadwaande de earste [[wike]]n folslein ôfhinklik fan fersoarging troch de [[mem]], mar se ûntwikkelje har tige fluch. Har earste pels is folle grizer as de pels fan [[folwoeksen]] eksimplaren. 

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan Eva's woastynmûs binne [[slangen]] lykas de [[spikkelbûnte rattelslang]] (''Crotalus mitchellii''), de [[reade diamantrattelslang]] (''Crotalus ruber'') en de [[Nederkalifornyske rattelslang]] (''Crotalus enyo''); [[ûlen]] lykas de [[Amerikaanske oehoe]] (''Bubo virginianus''), de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata'') en de [[westlike krytûle]] (''Megascops kennicottii''); en [[martereftigen]] lykas de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata'') en de [[sulverdas]] (''Taxidea taxus''). Dêrnjonken moat Eva's woastynmûs ek oppasse foar [[stjonkdieren]] lykas it [[streekte stjonkdier]] (''Mephitis mephitis'') en it [[westlik bûnt stjonkdier]] (''Spilogale gracilis''); [[hûneftigen]] lykas de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans''), de [[grutearkitfoks]] (''Vulpes macrotis'') en de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''); [[kateftigen]] lykas de [[reade lynks]] (''Lynx rufus'') en de [[ferwyldere kat|ferwyldere]] en [[nuete kat]] (''Felis catus''); en oare lytse [[rôfdieren]], lykas de [[Noardamerikaanske katfret]] (''Bassariscus astutus'').

==Status==
Eva's woastynmûs hat de [[IUCN-status]] fan &quot;net bedrige&quot;, mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen.

==Undersoarten==
Der binne 2 &lt;small&gt;(stân fan saken yn 2026)&lt;/small&gt; erkende [[ûndersoarte]]n fan Eva's woastynmûs (''Peromyscus eva''):
* ''P. e. eva'' &lt;small&gt;(de [[nominaat]]; it fêstelân fan it [[Kalifornysk Skiereilân]])&lt;/small&gt;
* ''P. e. carmeni'' &lt;small&gt;(it eilân [[Carmen (eilân yn Meksiko)|Carmen]] yn 'e [[Golf fan Kalifornje]])&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Eva's_desert_mouse ''References'', op dizze side], en ûnder [http://sv.wikipedia.org/wiki/Peromyscus_eva ''Källor'', op dizze side].
----
{{commonscat|Peromyscus eva}}
}}

{{DEFAULTSORT:Evas woastynmus}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Wytpoatmûs]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>qz98q18lxmac2xhww7l7csj283ekrsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peromyscus eva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193855</id>
    <redirect title="Eva&#039;s woastynmûs" />
    <revision>
      <id>1239803</id>
      <timestamp>2026-09-03T00:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eva's woastynmûs]]</comment>
      <origin>1239803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7rm836i1a88tcwyu5iuz1y362h1ncs2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Eva's woastynmûs]]</text>
      <sha1>7rm836i1a88tcwyu5iuz1y362h1ncs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garreweer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193856</id>
    <revision>
      <id>1239807</id>
      <timestamp>2026-09-03T05:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks stêd | namme                       = Garreweer | ôfbylding                   = Garreweer.jpg | ôfbyldingsbreedte           = 260 | ôfbyldingstekst             = Pleatsen yn Garreweer | wapen                       =  | ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Garreweer}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]&lt;...&quot;</comment>
      <origin>1239807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6222" sha1="r3tz8qbv22715qrhto50jbufgtc0tg9" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Garreweer
| ôfbylding                   = Garreweer.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = Pleatsen yn Garreweer
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Garreweer}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Eemsdelta.svg|border|20px]] [[Iemsdelta]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| ferkearsieren               = 
| postkoade                   = 
| netnûmer                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_18_39_N_6_49_13_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 19' N 6° 49' E}}   
| webside                     = [https://www.stadappingedam.nl/ontdek-appingedam/zien-doen-en-beleven/ Side stêd Appingedam]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Grinslân
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 18
| lat_sec                     = 39
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 49
| lon_sec                     = 13
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Netherlands,_Appingedam_(Jukwerd,_Marsum,_Opwierda,_Solwerd,_Tjamsweer),_map,_around_1865-1870.jpg
| ôfbyldingstekst99           = Garreweer op in kaart fan 'e eardere gemeente Appingedam om 1865 hinne
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}} 
'''Garreweer''' is in [[útbuorren]], besteande út in nustje pleatsen en huzen, westlik fan 'e stêd [[Appingedam]] yn 'e gemeente [[Iemsdelta]] yn 'e provinsje [[Grinslân]]. Garreweer en 'e útbuorren [[Laskwerd]] hawwe mei-inoar {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Garreweer}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}). De útbuorren moat lykwols net betiisd wurde mei it yn deselde gemeente lizzende doarp [[Garrelsweer]].

== Skiednis ==
Boaiemfynsten wize op bewenning út 'e [[Romeinske tiid]]. Ynearsten konsintrearre de bewenning op guon [[wierde]]n bylâns de ouwers fan it Garreweerstermaar, dat in groeven wetterrin wie dy't it oerstallige wetter út 'e [[Skyldmar]] nei it [[Damsterdjip]] ôffierde. Troch it ôffieren fan it wetter fan de Skyldmar koe it leech lizzend efterlân oanmakke wurde. Yn 'e 13e iuw waard der yn lytse [[syl]] yn 'e mûning fan de maar oanlein. 

Garreweer hearde fanâlds by it [[karspel]] [[Tjamsweer]] en lei yn it legere part dêrfan. It plak waard yn [[1325]] foar it earst neamd as ''Garreaweere'' en yn [[1380]] as ''Gheerwere''. 

=== Stins === 
Op it plak dêr't hjoed-de-dei ien fan de pleatsen stiet, stie yn 'e [[midsiuwen]] in [[stins]] ''Keerweer'', mooglik in ferbastering fan Garreweer, dy't [[grêft]]en dêromhinne hie. Nei alle gedachten wenne dêr de ynfloedrike [[haadling]] Gayko Gaykinga, dy't yn [[1301]] en [[1325]] neamd waard. In neikommeling fan him wie Sjabbe fan Garreweer, om 1380 hinne, dy't de erfdochter Ulske fan Oosterwijtwerd boaske. Dêrnjonken hie er de [[boarch]] [[Dykhuzen (state)|Dykhuzen]] yn besit. Harren dochter boaske yn [[1411]] mei de machtige haadling [[Fokko Ukena]] út [[Neermoor]], dy't, nei't er út [[Eastfryslân]] ferdeaun wie, him op Dykuzen weromluts. Harren wichtichste erfgenamten wiene de [[Ripperda]]'s fan Tjamsweer en Oosterwijtwerd. Yn [[1555]] waard de stins bewenne troch Frerick to Kierweer. Nei mid 16e iuw waard it hûs ôfbrutsen en letter weropboud tichter by it wetter. Dat nije hearehûs oan Stadsweg 39 waard ek wol it Hûs Garreweer neamd. Yn [[1727]] waard it hûs ferfongen troch in boarch dy't yn [[1820]] omboud waard ta in pleats. Dy pleats baarnde yn [[1932]] ôf en dêrnei waard de hjoeddeistige pleats boud.

=== Tsjerklik === 
Garreweer hat mooglik in selsstannich tsjerkedoarp west.&lt;ref&gt;O.D.J. Roemeling, ''[https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/22940/Roemeling_-_Heiligen_en_Heren.pdf?sequence=1 Heiligen en Heren. Studies over het parochiewezen in het noorden van Nederland vóór 1600]'', Ljouwert 2013, side 375. [https://web.archive.org/web/20190528044216/https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/22940/Roemeling_-_Heiligen_en_Heren.pdf?sequence=1 Gearchiveerd] op 28 mei 2019.&lt;/ref&gt; Yn [[1396]] wie der in pastoar Edzeco te Garrewera of Gherdmirswere, dy't segele mei in ôfbyld fan de hillige [[Sebastiaan (hillige)|Sebastiaan]]. In parochyregister fan om 1475 hinne neamt (ynstee fan Tjamsweer) it tsjerkedoarp ''Geredinoneswer'' en yn 'e 16e iuw waar der noch sprutsen fan it tsjerkelân fan de ''Garweerster hillygen'' ûnder Tjamsweer. Oare baornen jouwe oan dat Garrewer yn 'e kerspel fan Tjamsweer lei. Mei't sebastiaan de [[patroanhillige]] fan Tjamsweer wie, moat men dêr fan út gean dat er mei dy parochy ornearre waard. Sa't it liket waard de parochy mei de haadlingefamylje fan Garreweer idintifisearre. 

De Sint Walburgstsjerke en it Earmhûssittend Konvint fan Grins en de tsjerke fan Appingedam hiene grut grûnbesit yn Garreweer.

== Galery ==
&lt;gallery widths=220 heights=150&gt;
Garreweer - plaatsnaambord.jpg|Plaknammeboerd oan de Keerweersterweg
Garreweer.jpg|Pleatsen yn Garreweer sjoen fan de Keerweersterweg ôf
Garreweer - Keerweer.jpg|Pleats op it plakdêr't eartiids de stins Keerweer stien hie 
&lt;/gallery&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{Iemsdelta}}
[[Kategory:Plak yn Iemsdelta]]</text>
      <sha1>r3tz8qbv22715qrhto50jbufgtc0tg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okerstútgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193857</id>
    <revision>
      <id>1239809</id>
      <timestamp>2026-09-03T07:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme      = okerstútgoars |Ofbyld     = [[Ofbyld:Emberiza yessoensis from iNaturalist photo 424407631.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza yessoensis from iNaturalist photo 2681471.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd        =  |Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizid...&quot;</comment>
      <origin>1239809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5025" sha1="fikmy46hs64c4ihqv0nri1uzu2pxagl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = okerstútgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Emberiza yessoensis from iNaturalist photo 424407631.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza yessoensis from iNaturalist photo 2681471.jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd        = 
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza yessoensis
|Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1874
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart   = 
}}
De '''okerstútgoars''' (''Emberiza yessoensis'') is in seldsume Eastaziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (Emberizidae). De soarte briedt yn eastlik [[Mongoalje]], noardeastlik [[Sina]], súdeastlik [[Sibearje]] en [[Japan]]. Winterdeis trekt er nei eastlik Sina, súdlik Japan en [[Koreä]]. It tal fûgels nimt ôf troch de ferneatiging fan it leefgebiet, sa sterk dat de [[IUCN]] de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as hast bedrige (''Near Threatened'') beskôget.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:A Japanese reed bunting (cropped).jpg|thumb|left|Sjongend mantsje.]]
De okerstútgoars is in lytse goarsfûgel fan 14–15 cm lang mei spitse sturtfearren. It mantsje yn briedkleed is glânzgjend swart fan 'e kop oant yn 'e nekke en oer it boppeste part fan it boarst. De boppekant is ljocht griisbrún mei wat rustbrún en sterk swart streke. De sturt is griisbrún mei wite rânen. De ûnderkant is krêmwyt, wat dûnkerder op it boarst. De soarte ûnderskiedt him fan 'e nau besibbe [[reidmosk]] en [[Pallasgoars]] troch it ûntbrekken fan in wite streek ûnder de snor. Bûten de briedtiid ferdwynt it swart fan 'e kop  wat troch de bleke úteinen fan 'e nije fearren.

It wyfke hat foar it meastepart in donkerbrune kop mei in pear ljochte streken. De fearkes by it ear binne donkerbrún. It hat ek in bleekoranje streek ûnder de snor en in kiel, mei in kontrastearjende swarte snorstreek.

=== Fersprieding en systematyk ===
De okerstútgoars briedt yn eastlik Mongoalje, noardeastlik Sina, súdeastlik Sibearje en Japan. Yn 'e winter trekt er nei eastlik Sina, súdlik Japan en Koreä. De soarte wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Emberiza yessoensis continentalis'' – briedt yn it uterste easten fan Mongoalje, noardeastlik Sina ([[Heilongjiang]]) en súdeastlik Sibearje ([[Kustterritoarium]]); oerwinteret yn it kustgebiet fan eastlik Sina
* ''Emberiza yessoensis yessoensis'' – briedt yn sintraal en súdlik Japan op noardlik en sintraal [[Honshu]] en [[Kyushu]], earder ek op [[Hokkaido]] en de súdlike [[Koerilen]]; oerwinteret yn súdlik Japan en Koreä

=== Sibskip en skaaiyndieling ===
De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst. Resint genetysk ûndersyk lit sjen dat de neiste sibben fan dizze soarte de [[reidmosk]] en [[Pallasgoars]] binne. Tegearre mei bygelyks de [[wylgegoars]] en de [[boskgoars]] foarmet de soarte in [[klade]] binnen it skaai. Guon autoriteiten helje dizze soarten, tegearre mei in pear oare soarten, út ''Emberiza'' en pleatse se yn it aparte skaai ''Schoeniclus''.

== Libbenswize ==
De okerstútgoars briedt yn reidfjilden en yn gebieten mei strûken of hege krûden om wetterrike gebieten hinne. Oer it iten is net folle bekend, mar der is fêststeld dat de soarte sied, krobben, flinterrûpen en beien yt. De fûgel briedt fan maaie oant july en hat twa lechsels. It lytse, komfoarmige nêst fan gers wurdt ticht by de grûn boud, en dêryn leit it wyfke trije oant fiif aaien. De soarte is in [[trekfûgel]] dy't yn maaie yn 'e briedgebieten oankomt en yn septimber wer fuortgiet.

== Status en bedrigingen ==
De wrâldpopulaasje fan 'e okerstútgoars wurdt op 6.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels rûsd. Der wurdt boppedat tocht dat it tal fûgels ôfnimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as hast bedrige (''Near Threatened'', NT).

== Namme ==
&quot;Yesso&quot; is in oare namme foar it Japanske eilân Hokkaido, dêr't de soarte lykwols net mear waarnommen wurdt.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ochre-rumped-bunting-emberiza-yessoensis BirdLife, oproppen 3 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ocrbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/ocrbun1/JP-02?continue eBird, oproppen 3 septimber 2026]
*Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Amursävsparv]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza yessoensis|okerstútgoars}}
}}

{{DEFAULTSORT:Okerstutgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]</text>
      <sha1>fikmy46hs64c4ihqv0nri1uzu2pxagl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sulverkopgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193858</id>
    <revision>
      <id>1239810</id>
      <timestamp>2026-09-03T08:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = sulverkopgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza stewarti 59194331.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:White-capped Bunting (Emberiza stewarti) (34768626062).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'') |...&quot;</comment>
      <origin>1239810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="pkal4dcbcc8n5l8v9ikvr7fox2xqale" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = sulverkopgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza stewarti 59194331.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:White-capped Bunting (Emberiza stewarti) (34768626062).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza stewarti
|Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1854
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''sulverkopgoars''' (''Emberiza stewarti'') is in sjongfûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). De [[binomiale namme]] fan 'e fûgel ferwiist nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] legerdokter en samler [[Ludovick Charles Stewart]] (1819–1888).

== Skaaimerken ==
De 17 sintimeter lange sulverkopgoars hat in rustbrune stút en wite rânen oan 'e readbrune sturt. It mantsje hat yn it briedkleed in opfallende sulvergrize kop mei in swart eachmasker. It kin is ek swart en de boppekant en de mantel binne readbrún. Ek de flanken binne readbrún en ûnder is de fûgel wyt. Winterdeis is de tekening minder dúdlik en hat de mantel donkere streken. 

It folwoeksen wyfke is griiseftich en mist opfallende skaaimerken. Hja liket in soad op it wyfke fan 'e [[wytkopgoars]], mar hat gjin kontrastearjende koptekening. 

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte briedt fan súdlik [[Kazachstan]] oant noardlik en eastlik [[Afganistan]], noardlik [[Pakistan]] en noardlik [[Yndia]]. Nei de briedtiid trekt de fûgel nei it suden, oant sintraal Yndia.

== Systematyk ==
De fûgel wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat de soarte net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. Syn neiste sibben yn it skaai ''Emberiza'' binne de [[gielfink]] (''Emberiza citrinella''), de [[wytkopgoars]] (''Emberiza leucocephalus'') en de [[sirlgoas]] (''Emberiza cirlus''). 

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien of pleatslik algemien. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status [[net bedrige]] (''Least Concern, LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-capped-bunting-emberiza-stewarti BirdLife, 3 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbbun1/cur/introduction Birds of the World, 3 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/chbbun1 eBird, 3 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza stewarti|sulverkopgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:sulverkopgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>pkal4dcbcc8n5l8v9ikvr7fox2xqale</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza stewarti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193859</id>
    <redirect title="Sulverkopgoars" />
    <revision>
      <id>1239811</id>
      <timestamp>2026-09-03T08:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Sulverkopgoars]]</comment>
      <origin>1239811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="mfmyf0l9yl8cb5uh8jkhnet9w8pc0r3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sulverkopgoars]]</text>
      <sha1>mfmyf0l9yl8cb5uh8jkhnet9w8pc0r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Literêre krityk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193860</id>
    <revision>
      <id>1239812</id>
      <timestamp>2026-09-03T08:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47936-81</username>
        <id>59608</id>
      </contributor>
      <comment>Ik ha in oersetting makke fan in part fan de Nederlânske side 'Literaire kritiek' op Wikipedia.</comment>
      <origin>1239812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="4b42d5747otqauq43vdci1x91t0w79o" xml:space="preserve">'''Literêre krityk''' of literatuerkrityk ûntstiet sagau't ien mei arguminten en meastal yn skreaune foarm reagearret op in literêre tekst. Dat kin yn de foarm fan in sinjalemint, in resinsje yn in krante of tydskrift, in lang kritysk stik yn in tydskrift of boek.

'''Skaaimerken'''

Der wurdt altyd in wearde-oardiel oer it ferhaal útsprutsen, dat idealiter mei arguminten ûnderboud wurdt. De arguminten kinne ferskille en faak wurde se kombinearre:

·       Estetyske arguminten (Is it ferhaal moai of ferrassend opskreaun?)

·       Morele arguminten (Dogge de personaazjes goede of tsjoede dingen?)

·       Strukturele arguminten (Sit it ferhaal logysk yninoar?)

·       Literêr-histoaryske arguminten (Is it ferhaal fernijend?) 

·       Emosjonele/emotive arguminten (Rekkert it ferhaal my?)

·       Realistyske arguminten (Is it ferhaal oannimlik?)

·       Yntinsjonele argumenten (Wat is it boadskip?)

·       Stilistyske arguminten (Is de styl en formulearring bysûnder/goed?)

Soksoartige krityk giet fierder as in gearfetting en in wearde-oardiel: hy analysearret en ynterpretearret it boek en set dy yn in rommer ramt. As de klam op it wurk sels leit, praat emn fan 'ergosintryske krityk' (ferlykje close reading). Wannear't de resensint/kritikus him fral dwaande hâldt mei de persoan en de ideeën fan de skriuwer, praat men fan personalistyske krityk. Dat stiet yn de Nederlânske literatuer bekend as de 'Vorm of vent'-diskusje.</text>
      <sha1>4b42d5747otqauq43vdci1x91t0w79o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Smyrnagoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193861</id>
    <revision>
      <id>1239813</id>
      <timestamp>2026-09-03T09:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = sulverkopgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza cineracea in Greece.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza cineracea |Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]],...&quot;</comment>
      <origin>1239813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="4b00ptj09273zapq0tap7wxfp5awo50" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = sulverkopgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza cineracea in Greece.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza cineracea
|Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1855
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''Smyrnagoars''' (''Emberiza cineracea'') is in [[sjongfûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'').

== Skaaimerken ==
De Smyrnagoars is fan 'e punt fan 'e snaffel oant de ein fan 'e sturt 16,5 sintimeter lang en weaget yn it briedseizoen tusken de 20 en 24 gram. De boppekant is brún, it boarst en de búk binne griis en de kiel is giel. It mantsje hat dêrnjonken in giele kop.

De rop klinkt as ''tsip''; de sang is koart en sûzjend, wêrby't frases werhelle wurde en it tempo hieltyd omheech giet.

== Fuortplanting ==
It lechsel bestiet út trije wite of griisblauwe aaien mei donkere plakken, dy't 21 millimeter grut binne.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt yn [[Jeropa]] allinnich as [[briedfûgel]] foar op 'e [[Grikelân|Grykske]] eilannen [[Skyros]], [[Lesbos]] en [[Gios (eilân)|Chios]]. Dêrnjonken briedt de soarte noch yn it westen fan [[Turkije]] en yn [[Iran]]. Berjochten dat dizze soarte ek yn [[Syrje]] en [[Irak]] briedt, binne noch net befêstige. De soarte trekt winterdeis nei de [[Hoarn fan Afrika]], mar de fersprieding dêr is foar it grutste part ûnbekend.

De soarte hat twa [[ûndersoarte]]n:

* ''E. c. cineracea'': de eastlike [[Grikelân|Grykske]] eilannen en súdwestlik Turkije.
* ''E. c. semenowi'': súdeastlik Turkije en súdwestlik Iran.

De Smyrnagoars briedt op rotsige berchhellingen dy't begroeid binne mei koart gers en drûch strûkguod. Winterdeis ferbliuwt de fûgel yn ferlykbere gebieten, faak by de seekusten lâns. De fûgel is as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Oman]], [[Tuneezje]] en [[Oezbekistan]].

== Status ==
De Smyrnagoars hat in beheind [[ferspriedingsgebiet]] en dêrtroch is der in kâns op [[útstjerren]]. De populaasjegrutte waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op 10.000–20.000 yndividuen. De populaasje nimt ôf troch [[habitatferlies]]. Yn it briedgebiet fine feroarings plak yn it behear fan it weidzjen. Dêrom stiet dizze goars as gefoelich op 'e [[Reade List]] fan de [[IUCN]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cinereous-bunting-emberiza-cineracea BirdLife, 3 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/cinbun1/cur/introduction Birds of the World, 3 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/cinbun2?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 3 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza cineracea|Smyrnagoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:smirnagoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>4b00ptj09273zapq0tap7wxfp5awo50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emberiza cineracea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193862</id>
    <redirect title="Smyrnagoars" />
    <revision>
      <id>1239814</id>
      <timestamp>2026-09-03T09:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Smyrnagoars]]</comment>
      <origin>1239814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="magcqg95gskmxgq3n8447htq9i77vc6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Smyrnagoars]]</text>
      <sha1>magcqg95gskmxgq3n8447htq9i77vc6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>