Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 11556 1239936 1131682 2026-09-05T09:12:54Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[File:Uoft universitycollege.jpg]] → [[File:University of Toronto, Main Building, 2006.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 1239936 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Toronto | ôfbylding = Montage of Toronto 7.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of Toronto, Canada.svg|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Toronto Coat of Arms.jpg|60px]] | ynwennertal = 2.731.571 <small>(2016)</small> | oerflak = 630,2 km² | befolkingstichtens = 4.149,5 / km² | stêdekloft = 5.928.040 <small>(2016)</small> | hichte = 76 m | lân = [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanada]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Ontario.svg|border|20px]] [[Ontario]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Toronto, Canada.svg|border|20px]] Toronto | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = [[1793]] | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] –5 | simmertiid = UTC –4 | koördinaten = 43°44′30″N 79°22′24″W | webside = [http://www.toronto.ca/ www.Toronto.ca] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Ontario | mapwidth = | lat_deg = 43 | lat_min = 44 | lat_sec = 30 | lat_dir = N | lon_deg = 79 | lon_min = 22 | lon_sec = 24 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = Lizzing yn [[Ontario]]. }} '''Toronto''' ([[Ingelsk]]e útspr.: [tə'rɒntoʊ], likernôch "tuh-ran-too"; pleatslik ek wol [tə'rɒnoʊ], "tuh-ran-noo") is de grutste [[stêd]] fan [[Kanada]] en de [[haadstêd]] fan 'e [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Ontario]]. [[Bestjoer]]lik is it in [[distrikt]]frije [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] dy't offisjeel de '''City of Toronto''' hjit. Mei in [[befolking]] fan mear as 2,7&nbsp;miljoen [[minske]]n is it boppedat de op trije nei grutste stêd fan [[Noard-Amearika]], nei [[Meksiko-Stêd]], [[New York (stêd)|New York]] en [[Los Angeles]]. As [[stêdekloft]], mei alle [[foarstêd]]en meirekkene, telt it saneamde [[Grut-Toronto]] sels goed 5,9&nbsp;miljoen ynwenners. Toronto, dat yn [[1793]] stifte waard, leit oan 'e [[Ontariomar]], ien fan 'e fiif [[Grutte Marren]]. It is tsjintwurdich in wrâldstêd en in ynternasjonaal sintrum op it mêd fan [[hannel]], [[finansiering]], de [[skiene keunsten]] en [[kultuer]]. ==Geografy== Toronto leit yn it [[súdeasten]] fan 'e [[Kanadeeske provinsje]] [[Ontario]], oan 'e [[noardwest]]like [[igge]] fan 'e [[Ontariomar]], dat ien fan 'e fiif [[Grutte Marren]] fan [[Noard-Amearika]] is. De ûndergrûn fan 'e stêd is in deldragend [[plato (heechflakte)|plato]] dat trochsnien wurdt troch in netwurk fan [[rivier]]en en [[ravyn|ravinen]]. It [[oerflak]] fan Toronto (d.w.s. fan 'e Gemeente Toronto) bedraacht 630&nbsp;km², mei in maksimale ôfstân fan [[noard]] nei [[súd]] fan 21&nbsp;km en in maksimale ôfstân fan [[east]] nei [[west]] fan 43&nbsp;km. De [[kustline]] fan 'e stêd oan 'e Ontariomar is 46&nbsp;km lang, en de [[Toronto-eilannen]] en de [[haven]] stykje in ein út de [[mar]] yn. [[File:Toronto_1894large.jpg|left|thumb|250px|In plattegrûn fan Toronto út [[1894]].]] ==Skiednis== De oarspronklike bewenners fan de krite fan Tortonto wiene de [[Huroanen]]. Yn it [[Huroansk]], de [[taal]] fan dat [[Yndianen|Yndiaanske]] [[folk]], betsjutte ''toronto'' safolle as "oerfloed", en op [[lânkaart]]en fan iere [[Frankryk|Frânske]] [[ûntdekkingsreizger]]s waard dêrmei ferwiisd nei ferskate plakken, wêrûnder de [[Georgiaanske Baai]] en de [[Simcoe-mar]]. It [[wurd]] is foar 't neist besibbe oan it [[Irokeeske talen|Irokeeske]] ''tkaronto'', "it plak dêr't de beammen yn it wetter groeie", dat de [[namme]] wie foar de noarderein fan 'e Simcoe-mar. It [[Toronto Carrying-Place Trail]], in [[draachrûte]] of ''portage'' fan 'e [[Ontariomar]] nei de [[Hueronmar]] dy't fia it plak fan it hjoeddeistige Toronto rûn, late al ier yn 'e [[skiednis]] fan 'e [[kolonisaasje]] fan wat letter [[Ontario]] wurde soe ta it wiidfersprate gebrûk fan 'e namme Toronto. Om [[1660]] hinne ferdreaune de [[Irokezen]] de Huroanen fan 'e noardigge fan 'e Ontariomar en stiften twa [[doarp]]en binnen de grinzen fan it hjoeddeiske Toronto. Tsjin [[1700]] wiene dy doarpen ferlitten en hiene de Irokezen har út 'e krite weromlutsen. Yn harren plak hiene de [[Mississauga (folk)|Mississauga]], in substamme fan 'e [[Odjibwe (folk)|Odjibwe]], har der nei wenjen set. Yn [[1750]] stiften Frânske [[pels]]keaplju [[Fort Rouillé]] op wat tsjintwurdich de grûnen fan it [[Exhibition Place]] binne, mar dat waard al yn [[1759]] wer ferlitten. Under de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch]] ([[1774]]-[[1783]]) fûn der in grutte ynstream fan [[Amerikaanske loyalisten]] plak dy't de [[opstân|opstannige]] [[Trettjin Koloanjes]] ûntflechten en de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[kolonisaasje]] fuortsterken fan wat letter súdlik [[Ontario]] wurde soe. Yn [[1791]] waard de nije [[koloanje]] [[Opper-Kanada]] ([[geografy]]sk frijwol gearfallend mei it lettere Ontario) oprjochte, en dêr moast in [[haadplak]] foar komme. Yn [[1787]] kocht [[Guy Carleton, 1e baron fan Dorchester]], dêrom in stik lân fan likernôch 1.000&nbsp;km² oan 'e noardigge fan 'e Ontariomar oan fan 'e Mississauga, by wat de [[Toronto-oankeap]] neamd waard. Dêr woe Dorchester in nije stêd bouwe, dy't Toronto komme moast te hjitten. [[File:Yonge_Street_crowd_celebrating_the_end_of_the_Boer_War.jpg|left|thumb|230px|[[Yonge Street]] yn [[1902]].]] [[John Graves Simcoe]], de [[gûverneur]] fan Opper-Kanada, stifte op dat lân yn [[1793]] yndie in nije stêd, mar neamde dy [[York (Opper-Kanada)|York]], nei [[prins]] [[Freark, hartoch fan York en Albany]]. Neitiid ferpleatste Simcoe it haadplak fan Opper-Kanada fan Newark (it hjoeddeisk [[Niagara-on-the-Lake]]) nei York, om't er miende dat dat minder kwetsber wie foar in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] oanfal. By de yngong fan 'e [[haven]], beskerme troch in langwerpich [[skiereilân]] yn 'e foarm fan in [[sânbank]], liet er [[Fort York]] bouwe, dêr't it Britske [[garnizoen]] legere waard. It stedsje sels boude er oan 'e eastkant fan 'e haven efter it skiereilân, deunby de hjoeddeiske [[krusing (wei)|krusing]] fan [[Parliament Street (Toronto)|Parliament Street]] en [[Front Street (Toronto)|Front Street]]. Under de [[Oarloch fan 1812]] fûn yn [[1813]] de [[Slach by York]] plak, dy't einige mei de ferovering en fiifdeiske [[plondering]] fan York troch Amerikaanske troepen. It [[fort]] waard dêrby fierhinne ferrinnewearre, en it [[parlemint]]sgebou fan Opper-Kanada yn 'e [[brân]] stutsen. Dat foarfal wie ien fan 'e wichtichste driuwfearren foar it Britske [[Platbrânen fan Washington]], letter yn dyselde oarloch. Op [[6 maart]] [[1834]] krige York formeel [[stedsrjochten]] en dêrby waard de namme fan it plak feroare yn Toronto. Tsjin dy tiid bestie de befolking noch mar út 9.000 minsken, ynklusyf in flink oantal ûntsnapte [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] [[slavernij|slaven]], mei't de [[slavernij]] yn [[1834]] yn Opper-Kanada ôfskaft wie. De [[politike]] herfoarmer [[William Lyon Mackenzie]] waard de earste [[boargemaster]] fan Toronto. Dyselde wie ek de lieder fan 'e ûnsúksesfolle [[Opperkanadeeske Opstân]] fan [[1837]]-[[1838]]. As gefolch fan 'e [[Ierske Jirpelhongersneed]] waard Toronto yn 'e [[1840]]-er jierren oerspield troch Ierske [[ymmigrant]]en; tsjin [[1851]] wiene de [[Ieren (folk)|Ieren]] de grutste [[etnyske groep]] yn 'e stêd wurden. Lytsere oantallen [[Ulstersen]] (d.w.s. [[protestantisme|protestantske]] [[Noard-Ierlân|Noardieren]]) setten har yn dyselde perioade ek yn Toronto nei wenjen. [[File:1TorontoFire1904.jpg|left|thumb|230px|De [[Grutte Brân fan Toronto (1904)|Grutte Brân fan Toronto]], yn [[1904]].]] Mids [[njoggentjinde iuw]] wie Toronto twaris koarte tiid de haadstêd fan 'e feriene [[koloanje Kanada]]: earst fan [[1849]] oant [[1852]], nei't der [[rebûlje]] yn [[Montreal]] útbrutsen wie, en letter nochris fan [[1856]] oant [[1858]], wêrnei't [[Kebek (stêd)|Kebek]] de sit fan it koloniale bestjoer waard oant dy yn [[1866]] ferpleatst waard nei [[Ottawa]]. Nei't yn [[1867]] de provinsje [[Ontario]] ûntstie, waard Toronto dêrfan de haadstêd. Yn [[1854]] kaam it earste [[spoarwegen|spoar]] ree, dat de stêd (en de Ontariomar) ferbûn mei de [[Hueronmar]] en de [[Boppemar]]. Yn 'e [[1860]]-er jierren ûntjoech Toronto him ta it sintrum fan 'e [[sterke drank|drankstokerij]] yn [[Noard-Amearika]], fanwegen de maklike oanfier fan [[nôt]] en [[stienkoal]] oer de Ontariomar. Yn [[1891]] waarden de [[hynstetram]]s yn 'e stêd ferfongen troch [[elektrisiteit|elektryske]] [[tram]]s. Yn [[1904]] waard in grut part fan 'e [[binnenstêd]] fan Toronto ferwuostge by de [[Grutte Brân fan Toronto (1904)|Grutte Brân fan Toronto]], wêrby't mear as [[K$]]10&nbsp;miljoen oan [[skea]] oanrjochte waard. Persiis in heale iuw letter, yn [[1954]], waard Toronto troffen troch de [[orkaan]] [[Orkaan Hazel|Hazel]], wêrby't 81 minsken omkamen, 1.900 [[gesin]]nen dakleas rekken en mear as K$25&nbsp;miljoen skea oanrjochte waard. [[File:Toronto_Pride_Parade_2007.jpg|right|thumb|230px|De [[Gay Pride]]-optocht fan [[2007]].]] Ein [[njoggentjinde iuw]] arrivearre der in weach ymmigranten út [[Jeropa]], dy't diskear benammen út [[Dútsers]], [[Frânsen]], [[Italjanen]] en [[East-Jeropa|Eastjeropeeske]] [[Joaden]] bestie. Nei de iuwwiksel folge der in nije weach mei fral [[Sinezen]], [[Russen]] en [[Poalen (folk)|Poalen]]. Krekt as de Ieren earder dien hiene, wennen dy lju yn 't earstoan yn [[sloppewyk|sloppewiken]] oan 'e râne fan 'e stêd. Nettsjinsteande syn flugge groei moast Toronto yn Kanada noch lang de twadde fioele spylje nei it folle âldere [[Montreal]]. Nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] setten har in protte ymmigranten út it troch [[oarloch]] ferskuorde [[Jeropa]] yn Toronto nei wenjen, wêrûnder in protte [[boufak]]kers út [[Itaalje]] en [[Portegal]]. Yn 'e [[1960]]-er jierren waarden de [[rasisme|rasistyske]] [[ymmigraasje]]wetten fan Kanada ôfskaft, mei as gefolch dat der fan dy tiid ôf ymmigranten út alle dielen fan 'e wrâld kamen. Yn [[1951]] berikte de befolking fan Toronto it oantal fan 1&nbsp;miljoen, en tsjin [[1971]] wie dat ferdûbele ta 2&nbsp;miljoen. Tsjin [[1981]] wie Toronto Montreal foarbygroeid en wie it de grutste stêd en teffens it wichtichste [[ekonomy]]ske sintrum fan Kanada wurden. De opkomst fan 'e [[Kebekaanske soevereiniteitsbeweging]], dy't [[Kebek (provinsje)|Kebek]] (Montreal ynbegrepen) losmeitsje woe fan Kanada, wie foar in protte [[bedriuw]]en reden om har net dêr, mar yn Toronto te fêstigjen. [[File:Toronto_map.png|left|thumb|280px|In lânkaart fan 'e Gemeente Toronto.]] Yn [[1998]] waarden troch it provinsjale regear fan Ontario tsjin 'e wil fan 'e befolking yn (útsprutsen yn in [[folksriedplachting]]) de seis [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] [[Ald Toronto|'Ald-Toronto']], [[East York]], [[Etobicoke]], [[North York]], [[Scarborough (Toronto)|Scarborough]] en [[York (Toronto)|York]] gearfoege ta ien nije bestjoerlike ienheid, de Gemeente Toronto. Op [[26 juny|26]] en [[27 juny]] [[2010]] fûn yn Toronto de fjirde top fan 'e [[G20]] plak, dy't grutskalige demonstraasjes fan tsjinstanners fan [[globalisearring]] oprôp, en dêr't sadwaande de grutste [[befeiliging]]soperaasje út 'e Kanadeeske skiednis foar optúge waard. Op [[8 july]] [[2013]] waard Toronto troffen troch [[oerstreaming]]s dy't mank giene mei it [[blackout|útfallen fan 'e elektrisiteit]]. Op [[20 desimber]] fan datselde jier waard de stêd op 'e nij troch de natoer ta stilstân brocht, diskear fanwegen útsûnderlik swiere [[izel]]. Begjin [[2014]] kaam Toronto ferskate kearen oer de hiele wrâld yn it [[nijs]] fanwegen de [[crack]]smokende, [[komasûpen]]de en mâltjirgjend tsjin syn politike tsjinstanners útfarrende [[boargemaster]] [[Rob Ford]]. Om't de man it nei ferskate [[skandaal|skandalen]] noch altyd ferpofte om op te stappen en der gjin [[wet]]like grûnen wiene om him [[ôfsetting (polityk)|ôf te setten]], besleat de [[gemeenteried]] fan Toronto úteinlik om tydlik in grut diel fan it boargemastersfoech oer te heveljen nei it amt fan [[loko-boargemaster]]. Yn [[juny]] [[2014]] waard yn Toronto it [[homoseksualiteit|homofestival]] [[WorldPride]] holden, en yn [[2015]] wie Toronto de gasthearstêd foar de [[Panamerikaanske Spullen]]. Op [[23&nbsp;april]] [[2018]] fûn yn Toronto [[oanslach yn Toronto (2018)|in oanslach]] plak wêrby't de bestjoerder fan in [[bestelbuske]] 10 [[minske]]n dearied, wylst 16 oaren [[ferwûne]] rekken. De dieder, [[Alek Minassian]], bliek in [[sljochtsinnigens|steurde geast]] te wêzen dy't in ûnbedimbere [[hate]] foar [[froulju]] opfet hie. [[File:Crystal.view.from.west.JPG|right|thumb|250px|It [[Royal Ontario Museum]].]] [[File:Toronto_-_ON_-_CN_Tower_bei_Nacht2.jpg|right|thumb|180px|De [[CN Tower]] by [[nacht]].]] ==Toronto hjoed de dei== Hjoed oan 'e dei bestiet Toronto út mar leafst 140 unike en ferskate [[buert]]en, bewenne troch in [[multy-kulturele maatskippij|multy-kulturele befolking]] fan mear as 200 ferskillende [[etnisiteit]]en, dy't de [[skiednis]] fan [[Kanada]] as [[ymmigraasje]]lân wjerspegelet. Binnen Kanada ferfollet Toronto in sintrumfunksje op it mêd fan [[muzyk]], [[teäter (keunstfoarm)|teäter]], de [[film]]yndustry en [[tillefyzje]]. Sa wurdt der elts jier yn [[septimber]] it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]] holden, dat it grutste [[filmfestival]] fan Kanada is. Yn 'e stêd binne de [[haadkantoar]]en fêstige fan alle grutte Kanadeeske nasjonale [[tillefyzjestjoerder]]s, de twa grutste [[krante]]n (de ''[[Toronto Star]]'' en de ''[[Globe and Mail]]''), de [[Big Five (bankwêzen)|fiif grutste banken]] fan Kanada, en de measte Kanadeeske [[multinational]]s. De [[effektebeurs]] fan 'e stêd, de [[Toronto Stock Exchange]], is de op seis nei grutste fan 'e wrâld. De pleatslike [[ekonomy]] hat him tige diversifiëarre, en is sterk yn sektoaren as [[technology]], it [[bankwêzen|bank]]- en [[fersekeringswêzen]], [[sûnenssoarch]], [[ûnderwiis]], de [[skiene keunsten]], [[moade]], [[saaklike tsjinstferliening]], de [[iten]]swareyndustry en [[toerisme]]. Toronto wurdt sadwaande wol de [[kommersje]]le en [[kulturele]] haadstêd fan Kanada neamd. Elts jier wurdt de stêd besocht troch mear as 25&nbsp;miljoen [[toeristen]], dy't û.m. ôfkomme op 'e [[museum|museä]] en [[keunst]]gallerijen, lykas it [[Royal Ontario Museum]] (ROM), dat [[tentoanstelling]]s oer wrâldkultuer en [[natoer]]histoarje fersoarget, de [[Art Gallery of Ontario]], dy't in grutte kolleksje Kanadeeske, [[Jeropa|Jeropeeske]], [[Afrika]]anske en moderne [[keunst]] omfettet, en it [[Gardiner Museum]], dat in [[keramyk]]útstalling fan mear as 2.900 wurken út [[Aazje]], de [[Amearika's]] en [[Jeropa]] hat. Oare toeristyske trekpleisters binne de 553&nbsp;[[meter|m]] hege [[CN Tower]], in ferneamde [[wolkekliuwer]] dy't de heechste frijsteande [[toer (bouwurk)|toer]] fan it [[westlik healrûn]] hjit te wêzen, en de [[Toronto Zoo]], de pleatslike [[dieretún]], dêr't mear as 5.000 [[bisten]] fan mear as 460 ûnderskate [[soarte]]n holden wurde. ==Susterstêden== {| class="vatop" | ;susterstêden mei in partnershipsbân * [[Ofbyld:Flag of the United States.svg|20px]] [[Chicago]] ([[Feriene Steaten]]) * [[Ofbyld:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Chongqing]] ([[Sina]]) * [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] [[Frankfurt]] ([[Dútslân]]) * [[Ofbyld:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Lissabon]] ([[Portegal]]) * [[Ofbyld:Flag of Italy.svg|20px]] [[Milaan]] ([[Itaalje]]) * [[Ofbyld:Flag of Brazil.svg|20px]] [[São Paulo (stêd)|São Paulo]] ([[Brazylje]]) | width=25 | | ;susterstêden mei in freonskipsbân * [[Ofbyld:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Ho Chi Minhstêd]] ([[Fjetnam]]) * [[Ofbyld:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Kiëv]] ([[Oekraïne]]) * [[Ofbyld:Flag of Ecuador.svg|20px]] [[Quito]] ([[Ekwador]]) * [[Ofbyld:Flag of Japan.svg|20px]] [[Sagamihara]] ([[Japan]]) * [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Warsjau]] ([[Poalen]]) * <span style="color:white;">dit punt tsjinnet inkeld om 'e beide kolommen like lang te meitsjen</span> |} ==Sport== Op it mêd fan [[sport]] is Toronto de thúsbasis fan it [[iishokky]]team de [[Toronto Maple Leafs]], dat yn 'e [[National Hockey League|NHL]] spilet; it [[honkbal]]team de [[Toronto Blue Jays]], dat útkomt yn 'e [[Major League Baseball|MLB]]; en it [[basketbal]]team de [[Toronto Raptors]], dat spilet yn 'e [[National Basketball Association|NBA]]. De stêd wurdt fierders yn 'e [[Canadian Football League]] fertsjintwurdige troch it [[Amerikaansk fuotbal]]team de [[Toronto Argonauts]] en yn 'e [[Major League Soccer]] troch [[Toronto FC]]. De [[Toronto Rock]], ta einbeslút, is it [[lacrosse]]-team fan 'e stêd, dat útkomt yn 'e [[National Lacrosse League]]. [[File:Toronto_Landsat.jpg|left|thumb|230px|In [[satellyt]]foto fan Toronto út [[2004]].]] ==Demografy== Neffens in offisjele skatting op grûn fan gegevens fan 'e Kanadeeske [[folkstelling]] fan [[2011]] hie Toronto yn [[2016]] in [[befolking]] fan 2.731.571 [[minske]]n. De [[befolkingstichtens]] bedroech 4.149,5 minsken de km². Mei alle [[foarstêd]]en derby hie de [[stêdekloft]] [[Grut-Toronto]] yn [[2016]] 5.928.040 ynwenners. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2011]] wie doe fan 'e befolking fan Toronto 13,6% âlder as 65 [[jier]] en 17,5% jonger as 14 jier. Fierders bestie 49,9% fan 'e befolking út lju dy't bûten Kanada [[berne]] wiene. De ferdieling tusken de [[geslacht (sekse)|geslachten]] bedroech 48% [[manlju]] en 52% [[froulju]]. [[File:Annex_houses.JPG|right|thumb|230px|In [[strjitte]] yn Toronto mei huzen dy't datearje út it lêst fan 'e [[njoggentjinde iuw]].]] ===Etnisiteit=== Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking fan Toronto oangiet, dy wie yn [[2011]] sa: 50,2% [[jeropide ras|blanken]]; 12,7% [[East-Aazje|Eastaziaten]]; 12,3% [[Súd-Aazje|Súdaziaten]]; 8,5% [[negroïde ras|swarten]]; 7,0% [[Súdeast-Aazje|Súdeastaziaten]]; 3,1% [[Midden-Easten|Middeneasterlingen]]; 2,8% [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]]; 0,5% [[Yndianen]]; 0,2% [[Mety (folk)|Mety]]; 2,7% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e [[jeropide ras|blanke]] befolking wiene de grutste etnyske oarsprongsgroepen: [[Ingelsen]] (12,9% fan 'e totale stedsbefolking), [[Angelsaksyske Kanadezen]] (11,3%), [[Ieren (folk)|Ieren]] (9,7%), [[Skotten]] (9,5%), [[Italjanen]] (6,9%), [[Dútsers]] (4,6%), [[Frânsen]] (4,5%), [[Poalen (folk)|Poalen]] (3,8%), [[Portegezen]] (3,6%), [[Joaden]] (3,1%), [[Oekraïners]] (2,5%) en [[Russen]] (2,4%). De [[East-Aazje|Eastaziatyske]] groep foel útinoar yn [[Sinezen]] (10,8%), [[Koreänen]] (1,4%) en [[Japanners]] (0,5%). Fan 'e [[Súd-Aazje|Súdaziaten]] wiene de [[Ynjers]] (7,6%) de grutste groep, en fan 'e [[Súdeast-Aazje|Súdeastaziaten]] de [[Filipino's]] (5,1%). Ta de [[negroïde ras|swarte befolkingsgroep]] hearden ek de [[Jamaikanen]] (3,2%). It etnyske ferskaat fan 'e befolking fan Toronto wurdt wjerspegele yn it bestean fan in grut tal etnyske [[buert]]en, lykas [[Chinatown (Toronto)|Chinatown]], [[Corso Italia (Toronto)|Corso Italia]], [[Greektown (Toronto)|Greektown]], [[Koreatown (Toronto)|Koreatown]], [[Little India (Toronto)|Little India]], [[Little Italy (Toronto)|Little Italy]], [[Little Jamaica (Toronto)|Little Jamaica]], [[Little Portugal (Toronto)|Little Portugal]] en it etnysk Poalske [[Roncesvalles (Toronto)|Roncesvalles]]. [[File:TTC_CLRV_College_St_@_Montrose_Ave.jpg|left|thumb|250px|In strjitbyld yn 'e [[Italjanen|Italjaanske]] [[wyk]] [[Little Italy (Toronto)|Little Italy]].]] ===Taal=== Hoewol't foar de measte Torontianen (64%) it [[Ingelsk]] sawol de [[memmetaal]] as de deistige omgongstaal is, wurde der mear as 150 ferskillende [[taal|talen]] yn 'e stêd sprutsen. Nei it Ingelsk wurdt yn Toronto it meast [[Sineesk]] (yn syn ûnderskate foarmen) sprutsen, en dêrnei [[Italjaansk]]. Nettsjinsteande it feit dat 9,7% fan 'e [[Franko-Ontarianen]], de [[Frânsk]]talige [[minderheid]] yn [[Ontario]], yn Toronto wennet, joech by de [[folkstelling]] fan [[2011]] mar 0,6% fan 'e ynwenners fan 'e stêd oan dat se yn 'e hûs frijwol allinnich mar Frânsk sprieken. Wol sei 7,1% fan 'e Torontianen dat yn 'e hûs ferskate talen sprutsen waarden. ===Religy=== Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske [[folkstelling]] fan [[2011]] bestie de befolking fan Toronto doe foar 54,1% út [[kristendom|kristenen]], ferdield yn 28,2% [[roomsk-katolisisme|roomsen]], 21,6% [[protestantisme|protestanten]] en 4,3% [[eastersk-otterdoksy|eastersk-otterdoksen]]. De grutste protestantske denominaasjes yn Toronto wiene de [[Anglikaanske Tsjerke fan Kanada]] mei krapoan 100.000 leden, en de [[presbyterianisme|presbyteriaanske]] [[Feriene Tsjerke fan Canada]] mei 77.000 leden. [[Ateïsme|Ateïsten]] en [[agnostisisme|agnosten]] foarmen yn [[2011]] 24,2% fan 'e befolking fan Toronto. Oare [[godstsjinst]]en wiene, yn folchoarder fan ôfnimmende oantallen [[leauwende]]n: de [[islaam]] (8,2%), it [[hindoeïsme]] (5,6%), it [[joadendom]] (3,8%), it [[boedisme]] (2,7%), it [[sikhisme]] (0,8%) en de [[Yndianen|lânseigen]] [[natoerreligyen]] (0,03%). De oanhingers fan alle oare godstsjinsten mei-inoar makken 0,5% fan 'e befolking út. [[File:Hockey_Hall_of_Fame,_Toronto.jpg|right|thumb|250px|De [[iishokky]]-Hall of Fame, oan [[Yonge Street]].]] [[File:University of Toronto, Main Building, 2006.jpg|right|thumb|250px|De [[Universiteit fan Toronto]].]] ===Berne yn Toronto=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> *[[Mary Pickford]] (1892-1979), [[aktrise]] *[[Carmen Silvera]] (1922-2002), aktrise *[[Glenn Gould]] (1932-1982), [[pianist]] *[[Neil Young]] (1945), [[sjonger]] en [[liet]]sjeskriuwer *[[Steven Erikson]] (1959), [[skriuwer]] *[[Will Arnett]] (1970), akteur *[[Tiffany Towers (pornografysk aktrise)|Tiffany Towers]] (1971), [[pornoaktrise]] *[[Naheed Nenshi]] (1972), [[politikus]] *[[Voodoo (pornografysk akteur)|Voodoo]] (1977), pornoakteur *[[Lily Kwan]] (±1980), [[neakenmodel]] en [[nijslêzeresse]] *[[Leyla Milani]] (1982), [[model (berop)|model]] *[[Lara Baldesarra]] (1985), [[presintatrise]] en [[sport]][[ferslachjouster]] *[[Ella Ballentine]] (2001), aktrise ===Stoarn yn Toronto=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> *[[L.M. Montgomery]] (1874-1942), [[skriuwster]] *[[Jay Scott]] (1949-1993), [[filmkritikus]] *[[Rob Ford]] (1969-2016), [[politikus]] en [[boargemaster]] fan Toronto ==Klimaat== Toronto hat in fochtich [[lânklimaat]], mei waarme, neare [[simmer]]s en kâlde [[winter]]s. Yn [[july]], de waarmste [[moanne (tiid)|moanne]], is de trochsneed [[temperatuer]] [[dei|oerdeis]] 26,6&nbsp;°C, en yn [[jannewaris]], de kâldste moanne, is dat –0,7&nbsp;°C. Rekôrtemperatueren wiene 40,6&nbsp;°C op [[7 july|7]], [[8 july|8]] en [[9 july]] [[1936]] en –31,3&nbsp;°C op [[4 jannewaris]] [[1981]]. Toronto kriget [[jier]]s trochinoar 831,1&nbsp;mm [[delslach (waar)|delslach]], mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 121,5&nbsp;sm [[snie]]. {{clear}} [[File:TorontoSkyline.jpg|thumb|1200px|centre|De [[skyline]] fan Toronto, sjoen fan 'e [[Ontariomar]] ôf.]] ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.toronto.ca/ Offisjele webside fan 'e Gemeente Toronto] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Toronto ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Toronto}} }} {{Koördinaten|43_38_53_N_79_24_15_W_type:city(5771772)_region:CA-ON|43°&nbsp;44'&nbsp;30″&nbsp;NB, 79°&nbsp;22'&nbsp;24″&nbsp;WL}} [[Kategory:Toronto| ]] [[Kategory:Plak yn Ontario]] [[Kategory:Plak stifte yn 1793]] m00in84hmxesszytmmbu50rlm5ghm59 0 24286 1239903 1114039 2026-09-04T14:54:27Z Drewes 2754 [[]] 1239903 wikitext text/x-wiki [[Baron]] '''Feyo Schelto Sixma [[van Heemstra]]''' ([[De Haach]], [[4 septimber]] [[1916]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]], [[13 july]] [[1994]]) wie in [[keunst]]histoarikus en [[Frysk]] [[skriuwer]], ûnder de skûlnamme '''Homme Eerntsma'''. == Libben == Hy wie in soan fan Cornelis Schelto Sixma baron van Heemstra en Johanna (Annie) Schimmelpenninck. Cornelis Sixma van Heemstra, ôfkomstich fan âlde Fryske adel, wie in oantal jierren partikulier sikretaris fan keninginne-mem [[Emma fan Nederlân|Emma]] en letter fan keninginne [[Wilhelmina fan Nederlân|Wilhelmina]]. Sixma van Heemstra brocht as bern de simmerfakânsjes troch op [[Fogelsanghstate]] te [[Feankleaster]] en kaam winterdeis in soad yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], sadwaande learde er [[Frysk]]. Nei it gymnasium studearre er keunstskiednis yn [[De Haach]] en [[Parys]]. Promovearre yn 1950 yn [[Grins (stêd)|Grins]] op ''De klederdracht van Hindeloopen''. Wurke ûnder oaren yn it museum [[Hidde Nijland Museum]] yn [[Hylpen]] en wie fjouwer jier wittenskiplik amtner by it museum fan Folkekunde yn [[Arnhim]]. Hy hat op ferskate plakken learaar west, ûnder oaren yn Ljouwert en yn [[Swol]], en wie ek oersetter by de [[Europeeske Ekonomyske Mienskip|EEG]]. Van Heemstra, in it Frysk literêr fermidden bekend as 'de baron', wie teffens oprjochter fan it twatalich tydskrift [[Awyt]], bedoeld as poadium foar jonge Fryske skriuwers, en mei J. Osinga fan it blêd [[Jildklang]] (oer finansjele saken). Yn 1967 joech er de oanset ta de oprjochting fan [[Operaesje Fers]], wat de oprjochters de [[Gysbert Japicxpriis]] opsmiet. == Wurk == === Leafdedea === De koarte roman Leafdedea ferskynde yn [[1963]] as bylage by it tydskrift [[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]. It spilet yn in aadlik fermidden fan de [[19e iuw]]. De skriuwer neamde himsels Homme Eertsma; earst letter waard bekend dat it om Van Heemstra gie. It waard yn 't earstoan net troch in protte minsken opmurken. Lykwols soarge it al rillegau foar in lyts skandaal. [[Fedde Schurer]] skreau in ferneatigjende resinsje. Hy hie gjin goed wurd oer foar dit 'wurdbraeksel' en stelde út dat patologen it fierder mar analysearje moasten. Oare resinsinten hâlden harren op de flakte. De 'Tsjerne' en de [[Ljouwerter Krante]] swijden al langer oer publikaasjes yn [[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]. It duorre net lang of it boekje like fergetten te wêzen. Yn 1994 waard it lykwols opnij útbrocht troch de [[Koperative Utjouwerij]], mei in neiskrift fan [[Josse de Haan]]. 'Leafdedea' heart ta it rychje fan fiif boeken dy't it oansjen en de ynhâld fan de Fryske literatuer tige feroare hawwe. De oare fjouwer binne: 'Smearlappen' fan [[Anne Wadman]], 'Fabryk' fan [[Trinus Riemersma]], de 'Greate Wrakseling' fan [[Hessel Miedema]] en it ferhaal , 'jok, in ûngelok', ek fan Hessel Miedema. Leafdedea is wat foarm, ynhâld en guon surrealistyske fragminten oanbelanget folslein nij yn de doetiidske Fryske literatuer. It wurk is betiden koartswilich, iroanysk, absurd, de taal assosjatyf, wurklikheid en dream rinne trochelkoar en it eroatyske wurdt yn dúdlike bewurdingen behannele. === Roman Hagois === 'Roman Hagois' ferskynde yn 1998 by de [[Koperative Utjouwerij|KU]]. It is yn it [[Nederlânsk]] skreaun en in soad passaazjes binne yn it Frânsk en Dútsk. It is it (pseudo)-autobiografysk ferhaal fan de mem fan de skriuwer, Johanna Arnolda Bernardina Schimmelpenninck (1889-1971). Yn de roman wurdt it libben fan de adel yn Den Haach en oan it hof beskreaun út de perioade tusken de [[Earste Wrâldkriich|Earste]]- en [[Twadde Wrâldkriich]]. De man fan de fertelster, heit fan de skriuwer, wie fan 1934 oant 1940 partikulier sikretaris fan [[keninginne Wilhelmina]]. De roman hat breed omtinken hân yn de provinsjale en lanlike parse. De auteur seit yn in ynterview yn it Parool op de fraach at it wol in echte biografy is: ''Ik heb het boek een jaar of wat geleden geschreven. [...] Het is gebaseerd op wat mijn moeder me heeft verteld en vooral op wat zij heeft opgeschreven. En op de dagboeken van mijn vader.'' === Wichtichste publikaasjes === * ''De klederdracht van Hindeloopen'' (1950) * Nei in oare wrâld (skiedkundige skôgingen, 1954) * ''Oude vroomheid'' (1959) * ''Influences gnostiques et cathares sur l'architecture gothique'' (1960) * Leafdedea (ps. Homme Eernstma, 1963) ferskynd as spesiale útjefte fan it literêr tydskrift ''quatrebras'' (3e pr. 2011) * Marginale minsken (ps. Homme Eerntsma, 1968) * Tweintich jier sinsuer yn soarten, 1946-1966. In skôgjende dokumintaasje (1970) * ''Le problème de l'VVra Linda Bok'' (1972) * Oangeande in reis troch Bessarabje yn 'e simmer 1938 (1983) * ''Ook dit gaat voorbij'' (1986) * ''Roman Hagois'' - Autobiographie de la comtessa Johanna Arnolda Bernerdina Schimmelpenninck 1889-1971, douairière Cornelis Schelto baron van Heemstra 1942-1971(1991) {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Brouwer, J.H., J.J. Kalma, W. Kok en M. Wiegersma, red.}}, Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), ''Feyo Schelto Sixma van Heemstra''. * {{Aut|J.J. Kalma}} - Repertorium Frieslands verleden - Ljouwert 1955 * Tresoar. Biografy. * {{Aut|Josse de Haan}}, Neiskrift by de twadde printinge fan Leafdedea. 1994 }} {{DEFAULTSORT:Heemstra, Feyo Schelto Sixma van}} [[Kategory:Nederlânsk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Frysk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Frysk romanskriuwer]] [[Kategory:Frysk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Nederlânsk skriuwer yn it Frânsk]] [[Kategory:Fryske adel]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Van Heemstra]] [[Kategory:Persoan stoarn op It Hearrenfean]] [[Kategory:Persoan berne yn 1916]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1994]] i733326tzmy75n5kmm25mzn6xmx55my 1239904 1239903 2026-09-04T14:56:24Z Drewes 2754 1239904 wikitext text/x-wiki [[Baron]] '''Feyo Schelto Sixma van Heemstra''' ([[De Haach]], [[4 septimber]] [[1916]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]], [[13 july]] [[1994]]) wie in [[keunst]]histoarikus en [[Frysk]] [[skriuwer]], ûnder de skûlnamme '''Homme Eerntsma'''. == Libben == Hy wie in soan fan Cornelis Schelto Sixma baron van Heemstra en Johanna (Annie) Schimmelpenninck. Cornelis Sixma van Heemstra, ôfkomstich fan âlde Fryske adel, it laach [[Van Heemstra]]. Hy wie in oantal jierren partikulier sikretaris fan keninginne-mem [[Emma fan Nederlân|Emma]] en letter fan keninginne [[Wilhelmina fan Nederlân|Wilhelmina]]. Sixma van Heemstra brocht as bern de simmerfakânsjes troch op [[Fogelsanghstate]] te [[Feankleaster]] en kaam winterdeis in soad yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], sadwaande learde er [[Frysk]]. Nei it gymnasium studearre er keunstskiednis yn [[De Haach]] en [[Parys]]. Promovearre yn 1950 yn [[Grins (stêd)|Grins]] op ''De klederdracht van Hindeloopen''. Wurke ûnder oaren yn it museum [[Hidde Nijland Museum]] yn [[Hylpen]] en wie fjouwer jier wittenskiplik amtner by it museum fan Folkekunde yn [[Arnhim]]. Hy hat op ferskate plakken learaar west, ûnder oaren yn Ljouwert en yn [[Swol]], en wie ek oersetter by de [[Europeeske Ekonomyske Mienskip|EEG]]. Van Heemstra, in it Frysk literêr fermidden bekend as 'de baron', wie teffens oprjochter fan it twatalich tydskrift [[Awyt]], bedoeld as poadium foar jonge Fryske skriuwers, en mei J. Osinga fan it blêd [[Jildklang]] (oer finansjele saken). Yn 1967 joech er de oanset ta de oprjochting fan [[Operaesje Fers]], wat de oprjochters de [[Gysbert Japicxpriis]] opsmiet. == Wurk == === Leafdedea === De koarte roman Leafdedea ferskynde yn [[1963]] as bylage by it tydskrift [[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]. It spilet yn in aadlik fermidden fan de [[19e iuw]]. De skriuwer neamde himsels Homme Eertsma; earst letter waard bekend dat it om Van Heemstra gie. It waard yn 't earstoan net troch in protte minsken opmurken. Lykwols soarge it al rillegau foar in lyts skandaal. [[Fedde Schurer]] skreau in ferneatigjende resinsje. Hy hie gjin goed wurd oer foar dit 'wurdbraeksel' en stelde út dat patologen it fierder mar analysearje moasten. Oare resinsinten hâlden harren op de flakte. De 'Tsjerne' en de [[Ljouwerter Krante]] swijden al langer oer publikaasjes yn [[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]. It duorre net lang of it boekje like fergetten te wêzen. Yn 1994 waard it lykwols opnij útbrocht troch de [[Koperative Utjouwerij]], mei in neiskrift fan [[Josse de Haan]]. 'Leafdedea' heart ta it rychje fan fiif boeken dy't it oansjen en de ynhâld fan de Fryske literatuer tige feroare hawwe. De oare fjouwer binne: 'Smearlappen' fan [[Anne Wadman]], 'Fabryk' fan [[Trinus Riemersma]], de 'Greate Wrakseling' fan [[Hessel Miedema]] en it ferhaal , 'jok, in ûngelok', ek fan Hessel Miedema. Leafdedea is wat foarm, ynhâld en guon surrealistyske fragminten oanbelanget folslein nij yn de doetiidske Fryske literatuer. It wurk is betiden koartswilich, iroanysk, absurd, de taal assosjatyf, wurklikheid en dream rinne trochelkoar en it eroatyske wurdt yn dúdlike bewurdingen behannele. === Roman Hagois === 'Roman Hagois' ferskynde yn 1998 by de [[Koperative Utjouwerij|KU]]. It is yn it [[Nederlânsk]] skreaun en in soad passaazjes binne yn it Frânsk en Dútsk. It is it (pseudo)-autobiografysk ferhaal fan de mem fan de skriuwer, Johanna Arnolda Bernardina Schimmelpenninck (1889-1971). Yn de roman wurdt it libben fan de adel yn Den Haach en oan it hof beskreaun út de perioade tusken de [[Earste Wrâldkriich|Earste]]- en [[Twadde Wrâldkriich]]. De man fan de fertelster, heit fan de skriuwer, wie fan 1934 oant 1940 partikulier sikretaris fan [[keninginne Wilhelmina]]. De roman hat breed omtinken hân yn de provinsjale en lanlike parse. De auteur seit yn in ynterview yn it Parool op de fraach at it wol in echte biografy is: ''Ik heb het boek een jaar of wat geleden geschreven. [...] Het is gebaseerd op wat mijn moeder me heeft verteld en vooral op wat zij heeft opgeschreven. En op de dagboeken van mijn vader.'' === Wichtichste publikaasjes === * ''De klederdracht van Hindeloopen'' (1950) * Nei in oare wrâld (skiedkundige skôgingen, 1954) * ''Oude vroomheid'' (1959) * ''Influences gnostiques et cathares sur l'architecture gothique'' (1960) * Leafdedea (ps. Homme Eernstma, 1963) ferskynd as spesiale útjefte fan it literêr tydskrift ''quatrebras'' (3e pr. 2011) * Marginale minsken (ps. Homme Eerntsma, 1968) * Tweintich jier sinsuer yn soarten, 1946-1966. In skôgjende dokumintaasje (1970) * ''Le problème de l'VVra Linda Bok'' (1972) * Oangeande in reis troch Bessarabje yn 'e simmer 1938 (1983) * ''Ook dit gaat voorbij'' (1986) * ''Roman Hagois'' - Autobiographie de la comtessa Johanna Arnolda Bernerdina Schimmelpenninck 1889-1971, douairière Cornelis Schelto baron van Heemstra 1942-1971(1991) {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Brouwer, J.H., J.J. Kalma, W. Kok en M. Wiegersma, red.}}, Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), ''Feyo Schelto Sixma van Heemstra''. * {{Aut|J.J. Kalma}} - Repertorium Frieslands verleden - Ljouwert 1955 * Tresoar. Biografy. * {{Aut|Josse de Haan}}, Neiskrift by de twadde printinge fan Leafdedea. 1994 }} {{DEFAULTSORT:Heemstra, Feyo Schelto Sixma van}} [[Kategory:Nederlânsk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Frysk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Frysk romanskriuwer]] [[Kategory:Frysk reisferhaleskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Nederlânsk skriuwer yn it Frânsk]] [[Kategory:Fryske adel]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Van Heemstra]] [[Kategory:Persoan stoarn op It Hearrenfean]] [[Kategory:Persoan berne yn 1916]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1994]] k3n3opf0maf56up8e0hwq6oy72bbi6v 0 32236 1239900 1136659 2026-09-04T14:20:22Z Drewes 2754 1239900 wikitext text/x-wiki '''Petrus Adrianus Bergsma''' ([[Mitselwier]], [[15 april]] [[1743]] - [[Dokkum]], [[14 oktober]] [[1824]]) wie [[grytman]] fan [[Dantumadiel]] (1782), <ref>[http://www.inghist.nl/retroboeken/vdaa/#source=aa__001biog02_01.xml&page=407 Biographisch Woordenboek (Van der Aa)]</ref> [[deputearre]] fan [[Fryslân]], lid fan de [[Admiraliteit fan Fryslân]] en [[dykgraaf]] fan [[East-Dongeradielster Seediken]]. Bergsma wie in soan fan [[Willem Bergsma]] en Remelia Schik. Petrus propagearre de bou fan [[tabak]] en [[sûkerei]] yn [[Fryslân]]. Dat mei tabak slagge net, de sûkereitylt wol (û.o. yn Dantumadiel). De drûgerij stichte er yn [[1792]] en soe de grutste fan it keninkryk wêze. Bergsma hie fierder in hynstefokkerij yn [[Dantumawâld]] en hy wie tsjerkefâd. Syn namme stiet op de tsjerkeklok út 1786. Petrus Adrianus Bergsma wie bekend as útfiner fan it brûken fan [[sâlt]] foar it fee en yn it bysûnder as middel om hea te bewarjen, tsjin broeiing en skimmel, wylst it altiten de fiedingswearde fan it hea ferheget. It wie yn [[1790]] dat er dat foar 't earst op it aljemint brocht. De [[patrysjer]] Bergsma wie eigner fan 7 fan de 16 stimhawwende pleatsen yn [[Moarrewâld]]. Yn Damwâld is yn 1968 de mr. P.A. Bergsmastrjitte nei him neamd. <gallery> Rouwbord - Dantumawoude - 20047699 - RCE.jpg|[[Rouboerd]] fan Petrus Adrianus Bergsma yn de [[Sint-Benediktustsjerke (Damwâld)|Sint-Benediktustsjerke]] yn [[Damwâld]]. Rouwbord - Dantumawoude - 20047698 - RCE.jpg|Rouboerd fan Dordonea Jacoba Doitsma yn de Sint-Benediktustsjerke </gallery> == Houlik en bern == Op 3 july 1768 troude Bergsma yn [[Dantumawâld]] mei Dordonea Jacoba Doitsma (1753-1794), de dochter fan predikant Jacobus Doitsma en Aletta de Vicq. It pear hie sân bern: * Sara Susanna Bergsma (1769–1836), troude mei Epke Roos van Bienema, turfûndernimmer en lid fan it Komitee fan Folksfertsjintwurdigers dy't tafersjoch hold op de saken fan de [[Steaten fan Fryslân]]. * Willem Cornelis Bergsma (1770–1799), troud mei Jetske Zeper. Hy wie siktaris fan Dantumadiel. * [[Jacobus Johannes Bergsma]] (1771–1854), troud mei Baukje Zeper. Hy folge syn heit op as [[grytman]] fan Dantumadiel. Teffens tsjinne er as lid fan de Provinsjale Steaten en as ''landdrost'' (regionaal bestjoerder). * Remelia Lucia Bergsma (1773–1801), troud mei Jan Pieter Pierson, offisier. * Anna Margaretha Bergsma (1774–1832), troud mei Anne Regnerus de Wendt, abbekaat en lid fan de Nederlânske Rekkenkeamer. * [[Johannes Casparus Bergsma]] (1775–1818), troude mei Jetske Wiskia fan Scheltinga, de dochter fan [[Cornelis fan Scheltinga (1743-1812)|Cornelis fan Scheltinga]]. Hy wie ûnder oaren lid fan de Provinsjale Steaten, grytman fan [[Eastdongeradiel]], en lid fan de [[Gearkomste fan Notabelen (1814)]]. * Lucia Aurelia Bergsma (1776–1825), boasket Sjoerd Gerhardus de Fruitier de Talma, belestingynhâlder. {{boarnen|boarnefernijing= {{EvF|Bergsma, Petrus Adrianus}} {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Bergsma, Petrus Adrianus}} [[Kategory:Frysk boer]] [[Kategory:Frysk lânboukundige]] [[Kategory:Frysk bestjoerder]] [[Kategory:Frysk útfiner]] [[Kategory:Frysk politikus]] [[Kategory:Grytman fan Dantumadiel]] [[Kategory:Lid fan de Steaten fan Fryslân]] [[Kategory:Frysk deputearre]] [[Kategory:Politikus yn it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen]] [[Kategory:Persoan berne yn Mitselwier]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Dokkum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1743]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1824]] s9zvmsnagui65woyxcue0z9fu1wus96 0 70248 1239921 1215800 2026-09-04T21:35:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Soarten */ red 1239921 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Peromyscus maniculatus.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In [[eastlike hartemûs]] (''Peromyscus maniculatus''). | namme = wytpoatmûzen | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[mûzen en jerboä's]] (''Myomorpha'') | takson8 = [[boppefamylje]]: | namme8 = [[mûzen en rotten]] (''Muroidea'') | takson9 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme9 = [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') | takson11 = (ynformeel): | namme11 = ''[[mûzen en rotten fan de Nije Wrâld|mûzen en rotten fan de <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Nije Wrâld]]'' | takson12 = [[ûnderfamylje]]: | namme12 = [[Noardamerikaanske mûzen en rotten|Noardamerikaanske mûzen en <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;rotten]] (''Neotominae'') | takson13 = [[tûke (taksonomy)|tûke]]: | namme13 = [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') | takson14 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme14 = '''wytpoatmûzen''' (''Peromyscus'') | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Constantin Wilhelm Lambert Gloger|Gloger]], 1841 | soarten = | lânkaart = | lânkaarttekst = | lânkaartbreedte = | lânkaarttekst_links = }} De '''wytpoatmûzen''' of '''echte hartemûzen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae'') en de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini''). Ta dit skaai hearre likernôch 75 [[soarte]]n [[mûsfoarmigen|mûzen]] dy't foarkomme yn [[Noard-Amearika|Noard]]-, [[Midden-Amearika|Midden]]- en [[Súd-Amearika]], mar fral machtich binne yn 'e [[kontinint]]ale [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]]. ==Taksonomy== De wytpoatmûzen waarden as [[taksonomy]]sk [[skaai (taksonomy)|skaai]] yn [[1841]] yntrodusearre troch de [[Keninkryk Prusen|Prusyske]] [[soölooch]] [[Constantin Wilhelm Lambert Gloger]]. De [[wittenskiplike namme]] ''Peromyscus'' komt fan it [[Gryksk]] foar "mûzen mei learzens oan", wat slacht op 'e ljochter kleure [[bealch]] en [[poat]]en fan 'e [[soarte]]n fan dit skaai. ==Fierdere beskriuwing== Hoewol't de wytpoatmûzen net mear as út 'e fierte besibbe binne oan [[echte mûzen]] (lykas de [[hûsmûs]]), lykje se dêr tige op wat postuer en lichemsfoarm oangiet. Dat is it resultaat fan in proses fan [[konverginte evolúsje]]. De bekendste en meast rûnom foarkommende soarten yn [[Noard-Amearika]] binne de nau oaninoar besibbe [[eastlike hartemûs]] (''Peromyscus maniculatus''), [[westlike hartemûs]] (''Peromyscus sonoriensis'') en [[wytpoatmûs]] (''Peromyscus leucopus''). De eastlike hartemûs, de westlike hartemûs, de [[súdlike hartemûs]] (''Peromyscus labecula''), de [[gambelhartemûs]] (''Peromyscus gambelii'') fan [[Kalifornje]] en in [[Yukonhartemûs|noch net wittenskiplik beskreaune soarte]] yn 'e [[Yukon]] waarden foarhinne as ien soarte sjoen, de hartemûs (''Peromyscus maniculatus''). Om't der gâns [[morfology]]ske ferskillen tusken de [[ûndersoarte]]n bestiene, wiene der altyd al twifels oer oft dy yndieling wol hielendal kloppe. Yn [[2017]] die út [[genetysk]] ûndersyk bliken dat it yndie om in [[soartekompleks]] gie fan in stikmannich nau besibbe en sterk opinoar lykjende, mar dochs selsstannige soarten. Der binne resint ([[2010-er jierren|2010-er]] en [[2020-er jierren]]) ek noch ferskate oare nije soarten yn dit skaai ûntdutsen, dy't foar it meastepart foarkomme yn [[Midden-Amearika]]. ==Dragers fan sykten== Wytpoatmûzen binne, fral yn 'e [[Amerikaanske Súdwesten|Súdwestlike Feriene Steaten]], berucht wurden as dragers fan it [[besmetlike sykte|besmetlike]] [[hantafirus]], dat foar [[minske]]n [[dea]]dlik wêze kin. In ûndersyk út [[2008]] yn [[Britsk-Kolumbia]] brocht oan it ljocht dat 30% fan 'e wytpoatmûzen [[seroposityf]] wiene foar de [[baktearje]] ''[[Borrelia burgdorferi]]'', in [[fektor (epidemiology)|fektor]] foar de [[sykte fan Lyme]]. Oare [[sykte]]n dêr't wytpoatmûzen dragers fan wêze kinne, binne [[ehrlichioaze]] en [[Teksaanske kowekoarts]] (babesioaze). Ek [[SARS-CoV-2]] (it koroanafirus) wurdt maklik oerdroegen mank wytpoatmûzen. ==Proefdieren== In protte [[universiteit]]en, [[laboratoaria]] en oare ûndersyksynstituten yn [[Noard-Amearika]] brûke wytpoatmûzen fan ferskate soarten as [[proefdier]]en. Se binne maklik yn finzenskip te hâlden en te [[fokken]], hoewol't se wat dreger te hantearjen binne as de [[nuete mûs]] (''Mus musculus'') of de [[nuete rôt]] (''Rattus norvegicus''). Mar dat neidiel wurdt goedmakke trochdat se gaadliker binne om 'e fersprieding en bestriding fan boppeneamde sykten te ûndersykjen. Om't der gjin begjinnensein wêze soe om alle wylde wytpoatmûzen yn 'e Súdwestlike Feriene Steaten te [[faksin|faksinearjen]] tsjin it hantafirus, wurde wytpoatmûzen bygelyks brûkt foar ûndersyk nei de ûntwikkeling fan selsferspriedende ('besmetlike') faksins. ==Soarten== Om't der sa'n protte soarten wytpoatmûzen besteane, wurde it [[skaai (taksonomy)|skaai]] almeast opdield yn in stikmannich ynformele kloften fan nau oaninoar besibbe soarten. It is lykwols mar de fraach oft dy kloften ek folslein oerienkomme mei formele [[ûnderskaai]]en. Yn 'e ûndersteande list binne [[ûndersoarte]]n werjûn yn in lytsere [[font]]. {| class="wikitable" style="width: 650px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skaai '''wytpoatmûzen''' (''Peromyscus'') ** ''aztecus''-kloft *** [[Azteekske mûs]] (''Peromyscus aztecus'') *** [[foerazjearmûs]] (''Peromyscus spicilegus'') *** [[Oaxacahartemûs]] (''Peromyscus oaxacensis'') *** [[Transmeksikaanske Fulkaangurdlemûs]] (''Peromyscus hylocetes'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[winkelmannmûs]] of Winkelmanns mûs (''Peromyscus winkelmanni'') ** ''boylii''-kloft *** [[carletonhartemûs]] of Carletons hartemûs (''Peromyscus carletoni'') *** [[Chihuahuamûs]] (''Peromyscus polius'') *** [[Durangomûs]], schmidlyhartemûs of Schmidly's hartemûs (''Peromyscus schmidlyi'') *** [[ensinkhartemûs]] of Ensinks hartemûs (''Peromyscus ensinki'') *** [[fluchpoatmûs]] (''Peromyscus levipes'') *** [[greenbaumhartemûs]] of Greenbaums hartemûs (''Peromyscus greenbaumi'') *** [[kilpatrickhartemûs]] of Kilpatricks hartemûs (''Peromyscus kilpatricki'') *** [[Marije-eilânske mûs]] of Tres-Maríasmûs (''Peromyscus madrensis'') *** [[Michoacánmûs]] of La-Palmahartemûs (''Peromyscus sagax'') *** [[Nayaritmûs]] (''Peromyscus simulus'') *** [[Orizabahartemûs]] (''Peromyscus beatae'') *** [[San-Estebanmûs]] (''Peromyscus stephani'') *** {{Stambeam2/ein tûke}} [[strewelmûs]] (''Peromyscus boylii'') ** ''californicus''-kloft *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Kalifornyske mûs]] (''Peromyscus californicus'') ** ''crinitus''-kloft *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[boarstelwytpoatmûs]] (''Peromyscus crinitus'') ** ''eremicus''-kloft *** [[Ángel-de-la-Guardamûs]] (''Peromyscus guardia'') †? **** <small>[[gewoane Ángel-de-la-Guardamûs]] (''Peromyscus guardia guardia'') foar it lêst waarnommen yn 1991</small> **** <small>[[Harbisons Ángel-de-la-Guardamûs]] (''Peromyscus guardia harbisoni'') † 1963</small> **** <small>[[Mejiamûs]] (''Peromyscus guardia mejiae'') † 1973</small> **** {{Stambeam2/ein tûke}}<small>nammeleaze ''Peromyscus guardia''-ûndersoarte fan it eilân [[Estanque]]; † 1998</small> *** [[burthartemûs]] of Burts hartemûs (''Peromyscus caniceps'') *** [[dickeyhartemûs]] of Dickey's hartemûs (''Peromyscus dickeyi'') *** [[evawoastynmûs]] of Eva's woastynmûs (''Peromyscus eva'') *** [[kaktusmûs]] (''Peromyscus eremicus'') *** [[meskiitmûs]] (''Peromyscus merriami'') *** [[Noardnederkalifornyske hartemûs]] (''Peromyscus fraterculus'') *** [[pembertonhartemûs]] of Pembertons hartemûs (''Peromyscus pembertoni'') † [[1931]] *** [[San-Lorenzomûs]] (''Peromyscus interparietalis'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[ûnechte boarstelwytpoatmûs]] (''Peromyscus pseudocrinitus'') ** ''furvus''-kloft *** [[breedsnúthartemûs]] (''Peromyscus latirostris'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[swartige hartemûs]] (''Peromyscus furvus'') **''hooperi''-kloft *** [[hoopermûs]] of Hoopers mûs (''Peromyscus hooperi'') ** ''leucopus''-kloft *** [[katoenmûs]] (''Peromyscus gossypinus'') **** <small>Chadwick-Beachkatoenmûs (''Peromyscus gossypinus restrictus'') † 1938 </small> **** {{Stambeam2/ein tûke}}<small>Key-Largokatoenmûs (''Peromyscus gossypinus allapaticola'')</small> *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[wytpoatmûs]] (''Peromyscus leucopus'') ** ''maniculatus''-kloft *** [[eastlike hartemûs]] (''Peromyscus maniculatus'') *** [[gambelhartemûs]] of Gambels hartemûs (''Peromyscus gambelii'') *** [[Yukonhartemûs]] (''Peromyscus'' sp.) <small>(noch gjin wittenskiplike namme)</small> *** [[Kanaaleilânske reuzehartemûs]] (''Peromyscus nesodytes'') † ±6000 f.Kr. *** [[noardwestlike hartemûs]] (''Peromyscus keeni'') *** [[Santa-Cruzmûs]] (''Peromyscus sejugis'') *** [[slevinmûs]] of Slevins mûs (''Peromyscus slevini'') *** [[strânmûs]] (''Peromyscus polionotus'') **** <small>[[Anastasiastrânmûs]] (''Peromyscus polionotus phasma'')</small> **** {{Stambeam2/ein tûke}}<small>[[bleke strânmûs]] (''Peromyscus polionotus decoloratus'') † 1959</small> *** [[súdlike hartemûs]] (''Peromyscus labecula'') *** [[swartearmûs]] (''Peromyscus melanotis'') *** {{Stambeam2/ein tûke}} [[westlike hartemûs]] (''Peromyscus sonoriensis'') ** ''megalops''-kloft *** [[brune hartemûs]] (''Peromyscus megalops'') *** [[swartpolshartemûs]] (''Peromyscus melanocarpus'') *** {{Stambeam2/ein tûke}} [[swartsturthartemûs]] (''Peromyscus melanurus'') ** ''melanophrys''-kloft *** [[feale hartemûs]] (''Peromyscus perfulvus'') *** [[Heechlânmûs]] (''Peromyscus melanophrys'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Pueblahartemûs]] (''Peromyscus mekisturus'') †? ** ''mexicanus''-kloft *** [[bakerhartemûs]] of Bakers hartemûs (''Peromyscus bakeri'') *** [[bleatpoathartemûs]] (''Peromyscus nudipes'') *** [[carolpattonhartemûs]] of Carol Pattons hartemûs (''Peromyscus carolpattonae'') *** [[Chiapashartemûs]] (''Peromyscus zarhynchus'') *** [[gardnerhartemûs]] of Gardners hartemûs (''Peromyscus gardneri'') *** [[grutte hartemûs]] (''Peromyscus grandis'') *** [[Gûatemalteekske hartemûs]] (''Peromyscus guatemalensis'') *** [[Jûkatanhartemûs]] of Jûkateekske hartemûs (''Peromyscus yucatanicus'') *** [[kealearhartemûs]] (''Peromyscus gymnotis'') *** [[Mayamûs]] (''Peromyscus mayensis'') *** [[Meksikaanske hartemûs]] (''Peromyscus mexicanus'') *** [[Nikaragûaanske hartemûs]] (''Peromyscus nicaraguae'') *** [[Salvadoraanske hartemûs]] (''Peromyscus savadorensis'') *** [[stirtonhartemûs]] of Stirtons hartemûs (''Peromyscus stirtoni'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[tropyske hartemûs]] (''Peromyscus tropicalis'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}''truei''-kloft *** [[noardlike rotsmûs]] (''Peromyscus nasutus'') *** [[noardlike wytankelmûs]] (''Peromyscus laceianus'') *** [[okerbealchhartemûs]] (''Peromyscus ochraventer'') *** [[osgoodmûs]] of Osgoods mûs (''Peromyscus gratus'') *** [[pinjonmûs]] (''Peromyscus truei'') *** [[Perotemûs]] (''Peromyscus bullatus'') *** [[súdlike rotsmûs]] of Zacatecashartemûs (''Peromyscus difficilis'') *** [[súdlike wytankelmûs]] (''Peromyscus pectoralis'') *** {{Stambeam2/ein tûke}} [[Teksaanske mûs]] (''Peromyscus attwateri'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Peromyscus ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Peromyscus}} }} {{DEFAULTSORT:Witpoatmuzen}} [[Kategory:Wytpoatmûs| ]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] [[Kategory:Wrotmûseftige]] svek0k4h9vax41jww10hqj9tq3c1mga 0 147999 1239906 1239679 2026-09-04T15:37:18Z RomkeHoekstra 10582 De Malawygoars wurdt sûnt 2018 as Emberiza capensis vincenti op 'e IOC World Bird List as in ûndersoarte fan 'e Kaapske goars set. Dizze fûgel dus fan 'e soartelist ferwidere. Weidegoars feroare yn greidegoars. 1239906 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk|ôfbylding=Gulspurv.jpg|namme11=[[sjongfûgels]] (''Passeri'')|namme14=[[goarzen]] (''Emberiza'')|takson14=[[skaai (taksonomy)|skaai]]:|namme13='''goarsfûgels''' (''Emberizidae'')<br><small>[[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825</small>|takson13=[[famylje (taksonomy)|famylje]]:|namme12=(''[[Passeroidea]]'')|takson12=[[boppefamylje]]:|takson11=[[ûnderskift]]:|ôfbyldingsbreedte=|namme9=[[moskeftigen]] (''Passeriformes'')|takson9=[[skift]]:|namme5=[[fûgels]] (''Aves'')|takson5=[[klasse (taksonomy)|klasse]]:|namme1=|takson1=|ôfbyldingstekst=Gielfink (''Emberiza citrinella'')|beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 (skaai) }} De '''goarzen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Emberiza'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[sjongfûgels]] fan de [[Alde Wrâld]] (Jeropa, Aazje, Afrika) yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan de [[moskeftigen]]. It is it iennichste [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). Foarhinne waarden ta de goarsfûgels ek de goarseftigen fan de Nije Wrâld (de Amearika’s) rekkene, mar dy binne as aparte famylje '' [[Passerellidae]] '' ([[Amerikaanske goarzen]]) ôfsplist. Ek de [[iisfink]] en de [[sniefink]], dy't fuorhinne by de goarsfûgels rekkene waarden, binne no yn in eigen famylje [[snie- en iisfinken]] (''Calcariidae'') ûnderbrocht. De goarzen binne yn guon dingen ferlykber mei de [[finken]], en inkelde goarzesoarten wurde yn it Frysk ek 'fink' neamd. == Foarkommen en iten == De goarzen binne yn it algemien lytse, yn haadsaak brune fûgeltsjes, faak streekt oan de boppekant. De foar- en ûnderkante kinne griis, wyt, giel, readeftich of swarteftich wêze. De kop fan it mantsje is faak swart-wyt of swart-giel streekt, en dêrom wurde de pleatselik bekende soarten yn it Afrikaansk 'Streepkoppies' neamd. De goarzen hawwe yn koarte, stevige, puntige snaffel. Bûten it briedseizoen binne de meast goarzen siediters; yn it briedseizoe libje sy foaral fan ynsekten. == Fersprieding == De goarzen libje meast yn iepen of healiepen terreinen: gerslân, reidlân, somplân, strúken, savannen en boskiggen. De measte goarssoarten nimme yn oantal of, en bygelyks de [[wylgegoars]] (''E. aureola'') is slim bedrige. De noardlikste soarten, dy ’t ek in Laplân en Noard-Sibearje foarkomme, binne de [[gielfink]], [[wytkopgoars]], [[lytse goars]], [[boskgoars]] en [[reidmosk]]. De yn Nederlân, en Fryslân, meast foarkommende soarten binne de [[gielfink]] en de [[reidmosk]]. == Famylje- en skaaiopbou == It skaai hat 44 soarten. Guon soarten waarden (en wurde fan en ta noch) ta aparte skaaien rekkene: ''Miliaria'', ''Fringillaria'' en ''Schoeniclus''. * ''Famyje'': '''Emberizidae''' ([[goarsfûgels]]) ** ''Skaai'': '''Emberiza''' ([[goarzen]]), 44 soarten: *** [[toefgoars]] (''Emberiza lathami'') *** [[laaiblauwe goars]] (''Emberiza siemsseni'', ek ''Latoucheornis siemsseni'') *** [[koarnmosk]] (''Emberiza calandra'', ek ''Miliaria calandra'') *** [[gielfink]] of [[gielgoars]] (''Emberiza citrinella'') *** [[wytkopgoars]] (''Emberiza leucocephalos'') *** [[grize goars]] (''Emberiza cia'') *** [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii'') *** [[greidegoars]] (''Emberiza cioides'') *** [[sulverkopgoars]] (''Emberiza stewarti'') *** [[Mantsjoerijske goars]] (''Emberiza jankowskii'') *** [[stiengoars]] (''Emberiza buchanani'') *** [[Smyrnagoars]] (''Emberiza cineracea'') *** [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana'') *** [[rustgoars]] (''Emberiza caesia'') *** [[sirlgoars]] (''Emberiza cirlus'') *** [[streke goars]] (''Emberiza striolata'') *** [[hûsgoars]] (''Emberiza sahari'') *** [[ljurkgoars]] (''Emberiza impetuani'') *** [[berchgoars]] (''Emberiza tahapisi'') *** [[griiskielgoars]] (''Emberiza goslingi'') *** [[Sokotragoars]] (''Emberiza socotrana'') *** [[Kaapske goars]] (''Emberiza capensis'') *** [[Tristramgoars]] (''Emberiza tristrami'') *** [[brúneargoars]] (''Emberiza fucata'') *** [[lytse goars]] (''Emberiza pusilla'') *** [[gielbraugoars]] (''Emberiza chrysophrys'') *** [[boskgoars]] (''Emberiza rustica'') *** [[gielkielgoars]] (''Emberiza elegans'') *** [[wylgegoars]] (''Emberiza aureola'') *** [[Somalyske goars]] (''Emberiza poliopleura'') *** [[gielbûkgoars]] (''Emberiza flaviventris'') *** [[brúnstútgoars]] (''Emberiza affinis'') *** [[swartwanggoars]] (''Emberiza cabanisi'') *** [[kastanjegoars]] (''Emberiza rutila'') *** [[Tibetaanske goars]] (''Emberiza koslowi'') *** [[swartkopgoars]] (''Emberiza melanocephala'') *** [[brúnkopgoars]] (''Emberiza bruniceps'') *** [[swevelgoars]] (''Emberiza sulphurata'') *** [[Japanske maskergoars]] (''Emberiza personata'') *** [[Sibearyske maskergoars]] (''Emberiza spodocephala'') *** [[bamboegoars]] (''Emberiza variabilis'') *** [[Pallasgoars]] (''Emberiza pallasi'') *** [[okerstútgoars]] (''Emberiza yessoensis'') *** [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') == Keppelings om utens == *[http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, Version 11.1, jan. 2021] *[http://www.avionary.info Avionary, 50 Language Palaearctic Bird Names, Version 4.1, juny 2020] [[Kategory:Goars| ]] [[Kategory:Goarsfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]] soau3h2gfb24elr7rffqpimnhxhecer 0 182854 1239919 1194964 2026-09-04T21:30:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1239919 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = | ôfbylding = Islas Maria.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = | Lân = [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Meksiko]] | Bestjoerlike ienheid 1 = | Namme bestjoerlike ienheid 1= | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|21_32_0_N_106_28_0_W_scale:12500_type:landmark_region:MX|21°32'N 106°28'E}} | Haadstêd = | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 244,97 km² | Heechste punt = Punta Rocallosa (616 m) | Gebrûk = natoergebiet | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Meksiko | mapwidth = | lat_deg = 21 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 106 | lon_min = 28 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = }} De '''Marije-eilannen''' ([[Spaansk]]: ''Islas Marías'') binne in groep eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]], dy't by [[Meksiko]] hearre. De [[arsjipel]] stiet ek wol bekend ûnder de namme 'de Trije Marijen' (Spaansk: '''Tres Marías'''). De eilannen lizze likernôch 112 km westlik fan 'e kust fan 'e Meksikaanske steat Nayarit. Bestoerlik hearre de eilannen ek by de dielsteat Nayarit. == Geografy == [[Ofbyld:María Cleofas Island (10.3897-zookeys.1024.60473) Figure 2.jpg|thumb|left|Lânskippen fan it eilân María Madre.]] María Madre (145,28 km²), ferneamd nei [[Marije, de mem fan Jezus]], is it grutste eilân fan 'e groep. Dêr is ek de measte ynfrastruktuer. Oare eilannen dy't it neamen wurdich binne, binne: María Magdalena (70,44 km², ferneamd nei [[Marije Magdalena]]), María Cleofas (19,82 km², ferneamd nei [[Marije fan Klopas]]) en San Juanito (9,10 km²). Dêrnjonken binne der noch fiif lytse eilantsjes. == Skiednis == De eilannen waarden yn 1905 troch it Meksikaanske regear as in strafkoloanje brûkt. De finzenis hat mear as in iuw bestien en waard yn 2019 sletten. Under it regear fan presidint Andrés Manuel López Obrador waard besletten om de eilannen in ekologyske en edukative funksje te jaan. De eardere finzeniskoloanje is no in nasjonaal park en kultureel erfgoed. It wurdt ûntwikkele as in plak foar miljeu-edukaasje en natuerbeskerming. == Befolking == Hjoed-de-dei wennet der in lytse groep minsken dy't wurkje foar it regear of ynstellings dy't de natuer en de ynfrastruktuer beheare. == Toerisme == Toeristen wurdt beheind tastien en ûnder begelieding en strange betingsten kinne de eilannen besocht wurde. == Flora en fauna == De eilannen binne ek fan grut belang foar de biodiversiteit. Se hawwe in soad unike plantesoarten en wurde beskerme as biosfearreservaat fan UNESCO. Op María Madre is de [[Tres-Mariasmûs]] (''Peromyscus madrensis''), in [[endemisme|endemyske]] [[wytpoatmûzen|wytpoatmûs]]. Ek is der in lânseigen ûndersoarte fan 'e [[waskbear]], de [[Tres-Mariaswaskbear]] (''Procyon lotor insularis''). De Isla Marías-papegaai (''Amazona oratrix tresmariae'') is in tige seldsume [[ûndersoarte]] fan 'e [[gielkopamasône]]. Fierder binne der unike reptilen lykas slangen en hazzeeftigen, dy't har oanpast ha oan it libben op 'e eilannen. <div align=center> <!-- galería de mapas --> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Floara en fauna fan 'e Marije-eilannen''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Katoenstaartkonijn 1.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Procyon lotor (Linnaeus 1758).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:White shark.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Loros amazónicos.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Gray-iguana-iguana.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Sylvilagus graysoni]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Procyon lotor insularis]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Carcharodon carcharias]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Amazona ochrocephala]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Iguana iguana]]'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Starr 070404-6621 Prosopis sp..jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:California poppy.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Coreopsis gigantea 6.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Organ Pipe NM 10.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Guaiacum guatamalense - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2187.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Prosopis velutina]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Eschscholzia californica]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Coreopsis gigantea]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Lophocereus marginatus]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guaiacum coulteri]]'' |- |} </div> {{CommonsBalke|Maria Islands|Marije-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Meksiko]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] 2v7544lwhkujwwjvosxfwiitwab2304 1239920 1239919 2026-09-04T21:30:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1239920 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = | ôfbylding = Islas Maria.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = | Lân = [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Meksiko]] | Bestjoerlike ienheid 1 = | Namme bestjoerlike ienheid 1= | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|21_32_0_N_106_28_0_W_scale:12500_type:landmark_region:MX|21°32'N 106°28'E}} | Haadstêd = | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 244,97 km² | Heechste punt = Punta Rocallosa (616 m) | Gebrûk = natoergebiet | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Meksiko | mapwidth = | lat_deg = 21 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 106 | lon_min = 28 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = }} De '''Marije-eilannen''' ([[Spaansk]]: ''Islas Marías'') binne in groep eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]], dy't by [[Meksiko]] hearre. De [[arsjipel]] stiet ek wol bekend ûnder de namme 'de Trije Marijen' (Spaansk: '''''Tres Marías'''''). De eilannen lizze likernôch 112 km westlik fan 'e kust fan 'e Meksikaanske steat Nayarit. Bestoerlik hearre de eilannen ek by de dielsteat Nayarit. == Geografy == [[Ofbyld:María Cleofas Island (10.3897-zookeys.1024.60473) Figure 2.jpg|thumb|left|Lânskippen fan it eilân María Madre.]] María Madre (145,28 km²), ferneamd nei [[Marije, de mem fan Jezus]], is it grutste eilân fan 'e groep. Dêr is ek de measte ynfrastruktuer. Oare eilannen dy't it neamen wurdich binne, binne: María Magdalena (70,44 km², ferneamd nei [[Marije Magdalena]]), María Cleofas (19,82 km², ferneamd nei [[Marije fan Klopas]]) en San Juanito (9,10 km²). Dêrnjonken binne der noch fiif lytse eilantsjes. == Skiednis == De eilannen waarden yn 1905 troch it Meksikaanske regear as in strafkoloanje brûkt. De finzenis hat mear as in iuw bestien en waard yn 2019 sletten. Under it regear fan presidint Andrés Manuel López Obrador waard besletten om de eilannen in ekologyske en edukative funksje te jaan. De eardere finzeniskoloanje is no in nasjonaal park en kultureel erfgoed. It wurdt ûntwikkele as in plak foar miljeu-edukaasje en natuerbeskerming. == Befolking == Hjoed-de-dei wennet der in lytse groep minsken dy't wurkje foar it regear of ynstellings dy't de natuer en de ynfrastruktuer beheare. == Toerisme == Toeristen wurdt beheind tastien en ûnder begelieding en strange betingsten kinne de eilannen besocht wurde. == Flora en fauna == De eilannen binne ek fan grut belang foar de biodiversiteit. Se hawwe in soad unike plantesoarten en wurde beskerme as biosfearreservaat fan UNESCO. Op María Madre is de [[Tres-Mariasmûs]] (''Peromyscus madrensis''), in [[endemisme|endemyske]] [[wytpoatmûzen|wytpoatmûs]]. Ek is der in lânseigen ûndersoarte fan 'e [[waskbear]], de [[Tres-Mariaswaskbear]] (''Procyon lotor insularis''). De Isla Marías-papegaai (''Amazona oratrix tresmariae'') is in tige seldsume [[ûndersoarte]] fan 'e [[gielkopamasône]]. Fierder binne der unike reptilen lykas slangen en hazzeeftigen, dy't har oanpast ha oan it libben op 'e eilannen. <div align=center> <!-- galería de mapas --> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Floara en fauna fan 'e Marije-eilannen''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Katoenstaartkonijn 1.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Procyon lotor (Linnaeus 1758).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:White shark.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Loros amazónicos.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Gray-iguana-iguana.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Sylvilagus graysoni]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Procyon lotor insularis]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Carcharodon carcharias]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Amazona ochrocephala]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Iguana iguana]]'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Starr 070404-6621 Prosopis sp..jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:California poppy.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Coreopsis gigantea 6.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Organ Pipe NM 10.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Guaiacum guatamalense - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2187.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Prosopis velutina]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Eschscholzia californica]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Coreopsis gigantea]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Lophocereus marginatus]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guaiacum coulteri]]'' |- |} </div> {{CommonsBalke|Maria Islands|Marije-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Meksiko]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] rqrdpt742mmju2by615zy49zsourr5g 1239923 1239920 2026-09-04T21:46:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Flora en fauna */ red 1239923 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = | ôfbylding = Islas Maria.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = | Lân = [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Meksiko]] | Bestjoerlike ienheid 1 = | Namme bestjoerlike ienheid 1= | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|21_32_0_N_106_28_0_W_scale:12500_type:landmark_region:MX|21°32'N 106°28'E}} | Haadstêd = | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 244,97 km² | Heechste punt = Punta Rocallosa (616 m) | Gebrûk = natoergebiet | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Meksiko | mapwidth = | lat_deg = 21 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 106 | lon_min = 28 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = }} De '''Marije-eilannen''' ([[Spaansk]]: ''Islas Marías'') binne in groep eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]], dy't by [[Meksiko]] hearre. De [[arsjipel]] stiet ek wol bekend ûnder de namme 'de Trije Marijen' (Spaansk: '''''Tres Marías'''''). De eilannen lizze likernôch 112 km westlik fan 'e kust fan 'e Meksikaanske steat Nayarit. Bestoerlik hearre de eilannen ek by de dielsteat Nayarit. == Geografy == [[Ofbyld:María Cleofas Island (10.3897-zookeys.1024.60473) Figure 2.jpg|thumb|left|Lânskippen fan it eilân María Madre.]] María Madre (145,28 km²), ferneamd nei [[Marije, de mem fan Jezus]], is it grutste eilân fan 'e groep. Dêr is ek de measte ynfrastruktuer. Oare eilannen dy't it neamen wurdich binne, binne: María Magdalena (70,44 km², ferneamd nei [[Marije Magdalena]]), María Cleofas (19,82 km², ferneamd nei [[Marije fan Klopas]]) en San Juanito (9,10 km²). Dêrnjonken binne der noch fiif lytse eilantsjes. == Skiednis == De eilannen waarden yn 1905 troch it Meksikaanske regear as in strafkoloanje brûkt. De finzenis hat mear as in iuw bestien en waard yn 2019 sletten. Under it regear fan presidint Andrés Manuel López Obrador waard besletten om de eilannen in ekologyske en edukative funksje te jaan. De eardere finzeniskoloanje is no in nasjonaal park en kultureel erfgoed. It wurdt ûntwikkele as in plak foar miljeu-edukaasje en natuerbeskerming. == Befolking == Hjoed-de-dei wennet der in lytse groep minsken dy't wurkje foar it regear of ynstellings dy't de natuer en de ynfrastruktuer beheare. == Toerisme == Toeristen wurdt beheind tastien en ûnder begelieding en strange betingsten kinne de eilannen besocht wurde. == Flora en fauna == De eilannen binne ek fan grut belang foar de biodiversiteit. Se hawwe in soad unike plantesoarten en wurde beskerme as biosfearreservaat fan UNESCO. Op 'e eilannen libbet de [[Marije-eilânske mûs]] (''Peromyscus madrensis''), in [[endemisme|endemyske]] [[wytpoatmûzen|wytpoatmûs]]. Ek is der in lânseigen ûndersoarte fan 'e [[waskbear]], de [[Marije-eilânske waskbear]] (''Procyon lotor insularis''). De Marije-eilânske papegaai (''Amazona oratrix tresmariae'') is in tige seldsume [[ûndersoarte]] fan 'e [[gielkopamasône]]. Fierder binne der unike [[reptilen]], lykas [[slangen]], en [[hazze-eftigen]], dy't har oanpast ha oan it libben op 'e eilannen. <div align=center> <!-- galería de mapas --> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Floara en fauna fan 'e Marije-eilannen''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Katoenstaartkonijn 1.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Procyon lotor (Linnaeus 1758).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:White shark.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Loros amazónicos.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Gray-iguana-iguana.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Sylvilagus graysoni]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Procyon lotor insularis]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Carcharodon carcharias]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Amazona ochrocephala]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Iguana iguana]]'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Starr 070404-6621 Prosopis sp..jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:California poppy.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Coreopsis gigantea 6.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Organ Pipe NM 10.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Guaiacum guatamalense - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2187.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Prosopis velutina]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Eschscholzia californica]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Coreopsis gigantea]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Lophocereus marginatus]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guaiacum coulteri]]'' |- |} </div> {{CommonsBalke|Maria Islands|Marije-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Meksiko]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] pm9idgxf7kq2gcdhy84tn18w5cylqcg 1239924 1239923 2026-09-04T22:02:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Flora en fauna */ + 1239924 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = | ôfbylding = Islas Maria.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = | Lân = [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Meksiko]] | Bestjoerlike ienheid 1 = | Namme bestjoerlike ienheid 1= | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|21_32_0_N_106_28_0_W_scale:12500_type:landmark_region:MX|21°32'N 106°28'E}} | Haadstêd = | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 244,97 km² | Heechste punt = Punta Rocallosa (616 m) | Gebrûk = natoergebiet | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Meksiko | mapwidth = | lat_deg = 21 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 106 | lon_min = 28 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = }} De '''Marije-eilannen''' ([[Spaansk]]: ''Islas Marías'') binne in groep eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]], dy't by [[Meksiko]] hearre. De [[arsjipel]] stiet ek wol bekend ûnder de namme 'de Trije Marijen' (Spaansk: '''''Tres Marías'''''). De eilannen lizze likernôch 112 km westlik fan 'e kust fan 'e Meksikaanske steat Nayarit. Bestoerlik hearre de eilannen ek by de dielsteat Nayarit. == Geografy == [[Ofbyld:María Cleofas Island (10.3897-zookeys.1024.60473) Figure 2.jpg|thumb|left|Lânskippen fan it eilân María Madre.]] María Madre (145,28 km²), ferneamd nei [[Marije, de mem fan Jezus]], is it grutste eilân fan 'e groep. Dêr is ek de measte ynfrastruktuer. Oare eilannen dy't it neamen wurdich binne, binne: María Magdalena (70,44 km², ferneamd nei [[Marije Magdalena]]), María Cleofas (19,82 km², ferneamd nei [[Marije fan Klopas]]) en San Juanito (9,10 km²). Dêrnjonken binne der noch fiif lytse eilantsjes. == Skiednis == De eilannen waarden yn 1905 troch it Meksikaanske regear as in strafkoloanje brûkt. De finzenis hat mear as in iuw bestien en waard yn 2019 sletten. Under it regear fan presidint Andrés Manuel López Obrador waard besletten om de eilannen in ekologyske en edukative funksje te jaan. De eardere finzeniskoloanje is no in nasjonaal park en kultureel erfgoed. It wurdt ûntwikkele as in plak foar miljeu-edukaasje en natuerbeskerming. == Befolking == Hjoed-de-dei wennet der in lytse groep minsken dy't wurkje foar it regear of ynstellings dy't de natuer en de ynfrastruktuer beheare. == Toerisme == Toeristen wurdt beheind tastien en ûnder begelieding en strange betingsten kinne de eilannen besocht wurde. == Flora en fauna == De eilannen binne ek fan grut belang foar de biodiversiteit. Se hawwe in soad unike plantesoarten en wurde beskerme as biosfearreservaat fan UNESCO. Op 'e eilannen libbet de [[Marije-eilânske mûs]] (''Peromyscus madrensis''), in [[endemisme|endemyske]] [[wytpoatmûzen|wytpoatmûs]]. Ek is der in lânseigen ûndersoarte fan 'e [[waskbear]], de [[Marije-eilânske waskbear]] (''Procyon lotor insularis''). De Marije-eilânske papegaai (''Amazona oratrix tresmariae'') is in tige seldsume [[ûndersoarte]] fan 'e [[gielkopamasône]]. Fierder binne der unike [[reptilen]], lykas [[slangen]], en [[hazze-eftigen]], dy't har oanpast ha oan it libben op 'e eilannen. <div align=center> <!-- galería de mapas --> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Floara en fauna fan 'e Marije-eilannen''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Katoenstaartkonijn 1.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:INaturalist_photo_3447351.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Procyon lotor (Linnaeus 1758) (cropped).jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:White shark.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Loros amazónicos.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Gray-iguana-iguana.jpg|130px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Sylvilagus graysoni]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Peromyscus madrensis]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Procyon lotor insularis]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Carcharodon carcharias]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Amazona ochrocephala]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Iguana iguana]]'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Starr 070404-6621 Prosopis sp..jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:California poppy.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Coreopsis gigantea 6.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Organ Pipe NM 10.jpg|135px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Guaiacum guatamalense - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2187.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Ofbyld:Pájara La Lajita - Oasis Park - x03 04 ies.jpg|135px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Prosopis velutina]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Eschscholzia californica]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Coreopsis gigantea]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Lophocereus marginatus]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guaiacum coulteri]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Pachycereus pecten-aboriginum]]'' |- |} </div> {{CommonsBalke|Maria Islands|Marije-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Meksiko]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] t71go5ma49hmgjg27zpuv1wgl8gvcyk 0 187476 1239913 1209668 2026-09-04T21:03:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferhaal */ -typfl 1239913 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | titel = ''The Milagro Beanfield War'' | oarspr. titel = | auteur = [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] | taal = [[Ingelsk]] | foarm = [[roman]] | sjenre = | skreaun = | 1e publikaasje = [[1974]], [[New York (stêd)|New York]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = [[Random House]] | rige = ''New Mexico Trilogy'' | foarich diel = | folgjend diel = ''The Magic Journey'' | bondel = | prizen = | ISBN = 0 09 95 51 705 <br><small>(edysje fan Arena, 1987)</small> }} '''''The Milagro Beanfield War''''' is de bekendste [[roman]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: "De Beanefjildoarloch fan Milagro". It [[boek]] fertelt it [[ferhaal]] fan it [[fiktive]] [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[Ingelsk]]talige [[jeropide ras|blanken]] op snoade wize de [[rjocht (privileezje)|rjochten]] op it gebrûk fan it pleatslike [[oerflaktewetter]] foar [[yrrigaasje]] ûntfytmanne hawwe oan 'e oarspronklike, [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]]. De [[ympuls (psychology)|ympulsive]] hantsjemuoisfeint Joe Mondragón bringt de boel yn trewyn as er op in dei, sûnder echt [[tinken|nei te tinken]] oer wêr't er oan begjint, yllegaal syn heite âlde [[ikker|beanefjild]] yrrigearret. Al rillegau foarmje har twa partijen yn it doarp en dêrbûten: deselden dy't Joe stypje en dejingen dy't him tsjin eltse priis tsjinkeare wolle. ''The Milagro Beanfield War'' waard foar it earst publisearre yn [[1974]] troch [[útjouwerij]] [[Random House]]. It wie it earste diel fan Nichols syn ''New Mexico Trilogy'', dy't fierder gie mei ''The Magic Journey'' ([[1978]]) en ''The Nirvana Blues'' ('[[1981]]). Mar it boek is ek op himsels prima te lêzen. Oer it algemien waard ''The Milagro Beanfield War'' goed ûntfongen troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]], en it groeide út ta Nichols syn meast ferneamde boek, nammenste mear nei't it yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme wie troch [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]]. Yn it boek snijt Nichols ferskate wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] oan, lykas [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. ==Eftergrûn== [[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] waard [[berne]] yn [[1940]]. Syn [[Frankryk|Frânske]] [[mem]], dy't [[ferstoar]] doe't hy sels noch mar twa jier âld wie, hie it meastepart fan har [[bernetiid]] trochbrocht yn [[Spanje]]. Nei't er yn [[1962]] ôfstudearre wie, sette Nichols nei dat lân ta, dêr't er inkele jierren by syn [[beppe]] ynloek. Mids [[1960-er jierren]] wenne er ferskate jierren yn it [[Midden-Amearika|Middenamerikaanske]] [[lannen en territoaria|lân]] [[Gûatemala]]. Sawol Spanje as Gûatemala wiene doedestiden [[faksist]]yske [[diktatuer]]en, en syn ferbliuw dêre hie in grutte ynfloed op 'e ûntjouwing fan Nichols syn [[politike]] oriïntaasje, dy't [[progressyf]] en [[sosjalist]]ysk wie. Yn [[1969]] sette er him nei wenjen yn [[Taos (Nij-Meksiko)|Taos]], yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]], dêr't er oan syn [[ferstjerren]] yn [[2023]] ta bliuwe soe. Mei't er [[Spaansk]] spriek, boargere er dêr ridlik maklik yn. Hy loek him de striid fan 'e oarspronklike [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]] tsjin 'e dominante [[Ingelsk]]talige Amerikaanske [[hegerein]] oan en wie jierrenlang aktyf as [[aktivist]] foar in ferskaat oan kwestjes. [[File:John_Nichols_(writer).jpg|right|200px|thumb|[[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]].]] ==Ynhâld== ===Setting=== It heal ûntfolke [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], wurdt foar it meastepart bewenne troch [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] út [[famylje]]s dy't dêr al wennen doe't it gebiet foarôfgeande oan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]–[[1848]]) noch by [[Meksiko]] hearde. Nei't de krite troch it [[Ferdrach fan Guadalupe Hidago]] ([[1848]]) by de [[Feriene Steaten]] kaam te hearren, waard de krite lange tiid negearre en ferwaarleazge troch de nije [[oerheid]]. Mar sûnt it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kamen yn Nij-Meksiko almar mear lju fan bûten te wenjen, dy't har neat oan 'e oarspronklike befolking gelegen lizze lieten. Dyselden wiene foar it meastepart grutte [[ranch]]ers, dy't de lânseigen lytse [[gernier]]kes ferkrongen. Sa ûntstie der in [[maatskippij]] mei in [[hegerein|boppelaach]] fan [[rykdom|rike]], [[Ingelsk]]talige, [[jeropide ras|blanke]] [[Amerikanen]] en in ûnderlaach fan [[earmoede|earme]], Spaansktalige Latino's. Yn it [[woastinige]] Nij-Meksiko is [[wetter]] fan libbensbelang foar alle soarten [[lânbou]], mar yn 't bysûnder foar it [[bou (lânbou)|ferbouwen]] fan [[lânbougewaaks|gewaaksen]]. Yn Milagro, dat oan it [[rivier]]ke de Indian Creek leit, wie iuwenlang rom foldwaande wetter foarhâns foar alle bewenners, mar yn [[1935]] waard by in rige komplekse [[rjocht|juridyske]] en [[politike]] maneuvers yn 'e [[Santa Fe (Nij-Meksiko)|steatshaadstêd]] it meastepart fan dat wetter reservearre foar de grutte ranchers en lânbouwers yn it súdeastlike diel fan 'e steat. De gerniers fan Milagro koene fan dy tiid ôf út har huzen wei it wetter foarby streamen sjen, mar mochten der net mear oan komme. Dêrtroch waarden alle ikkers oan 'e westkant fan it doarp ûnbrûkber, en meitiid rekke dat diel fan it doarp ûntfolke, mei't de bewenners [[ferhuze]]n nei de eastkant of hielendal út 'e krite wei teagen. Underwilens is de macht yn Milagro yn 'e hannen kommen fan 'e blanke Amerikaan Ladd Devine&nbsp;III, de eigner fan 'e Devine Company, dy't ein [[njoggentjinde iuw]] oprjochte is troch syn [[pake]], de oarspronklike Ladd Devine. De Devine Company sette útein as in grutte [[ranch]], mar begjin [[1970-er jierren]] wurdt der benammen [[opbringst (jild)|jild fertsjinne]] yn 'e [[toerist]]yske sektor, û.m. mei in [[fakânsjeranch]] dêr't toeristen "[[cowboy]]" spylje kinne. It [[bedriuw]] is ek de eigner fan 'e pleatslike [[winkel]] en fan in [[kafee]]. Troch gearwurking mei befreone (lês: [[korrupt]]e) [[politisy]] yn 'e steatshaadstêd stiet Devine, dy't dochs al [[miljonêr]] is, op it punt om noch folle riker te wurden troch de oanlis fan 'e Indian Creek Dam. Dat is in [[keardaam]] yn it pleatslike rivierke, dy't it westlike diel fan Milagro op 'e nij fan wetter foarsjen moat. Devine hat hast alle lân dêre nei [[1935]] foar in prikje opkeapje kinnen fan 'e measte Latino-eigners, mar as der wer wetter komt, sil de [[priis (kosten)|priis]] fan it lân as in raket omheech sjitte. In diel fan it lân kin er dan moai mei foarse [[winst (ûndernimming)|winst]] [[ferkeap]]je, en de rest wol er brûke om in grutte [[golfbaan]] oan te lizzen dêr't er folle mear toeristen mei lûke kin. Foar de [[finansiering]] fan 'e keardaam is in [[conservancy district|wetterbeheardistrikt]] (''conservancy district'') oprjochte dat hiel Milagro omfettet. Dat betsjut dat de earme doarpsbewenners foar de bou fan 'e daam betelje moatte, en om't de wearde fan it lân neitiid sa omheech giet, sil dan ek de [[belesting]] op [[ûnreplik goed]] navenant omheech gean. Dat sil it wenjen foar harren yn Milagro ûnbetelber meitsje, sadat se twongen wêze sille om te ferhúzjen nei oare plakken en har grûn te ferkeapjen oan Devine, mei't hy de iennichste is dy't jild genôch hat om it op te keapjen. Net ien hat dat útlein oan 'e doarpsbewenners, krektoarsom: yn 'e steatshaadstêd is war dien om 'e gefolgen fan 'e bou fan 'e daam foar harren sa dizenich mooglik te hâlden. ===Ferhaal=== Dat is de stân fan saken wannear't der wat bart dat net ien foarsjen kinnen hie. Joe (eins José) Mondragón is in 36-jierrige ynwenner fan Milagro, dy't mei syn [[oarehelte|frou]] Nancy en harren trije [[bern (persoan)|bern]] yn in lyts, eigenboud [[adobe]]hûs wennet mei dêromhinne in [[hiem]] dat beskûl giet ûnder rommel fan alderhanne soarte. Joe is in oer it algemien [[wurkleazens|wurkleaze]] hantsjemuoisfeint, dy't alles reparearje kin sadat it wer wurket (alteast foar in skoftke) troch gebrûk te meitsjen fan in wiidweidich assortimint [[ark en reau]] dat er krigen, liend of [[dieverij|stellen]] hat. Yn 'e regel is er op elts willekeurich stuit dwaande mei in stikmannich lytse projekten, dy't net selden it deiljocht min ferdrage kinne. Joe hat in probleem mei gesach en in gebrek oan [[respekt]] foar de [[wet]], en [[wrok]]ket tsjin 'e [[maatskiplik]]e sitewaasje fan oerhearsking fan syn eigen [[folk]] troch rike, útlânske, blanke Amerikanen. Gauris bringt er in [[nacht]] troch yn 'e [[sel (finzenis)|sel]] yn it pleatslike [[plysjeburo]] foar [[iepenbiere dronkenheid]], [[mishanneling]] (by [[slaanderij]]) of [[dieverij]] fan [[skiep]] fan 'e Devine Company. Oars as de measte oare Latino's út Milagro hat Joe, koppich dat er is, it [[ikker|beanefjild]] fan syn [[heit]] silger oan 'e westkant fan it doarp nea ferkocht oan Devine. Op in dei, as er, nei dronken te hawwen, it âlde, fertutearze hûs fan syn âlden oan 'e westkant besiket, beslút er [[ympuls (psychology)|ympulsyf]] it beanefjild te [[yrrigaasje|yrrigearjen]] en beane oan te plantsjen. {{Plotbedjer}} It nijs oer wat Joe dien hat, giet as diggelfjoer troch Milagro en it oanbuorjende doarp Doña Luz, ferspriedt him dêrwei nei Chamisaville, it haadplak fan 'e [[county (Feriene Steaten)|county]], en berikt net folle letter de steatshaadstêd. Yn Milagro ûntjouwe har twa partijen dy't streekrjocht foarinoaroer steane. Ien groep bestiet út boargers dy't krekt as Joe wrokje tsjin 'e elite, dy't harren har wetterrjochten ûntstellen hat en in sitewaasje yn stân hâldt dy't makket dat sy nea oan har earmoede ûntkomme kinne sille, mar der krekt allinne mar djipper yn weisakje. Ta dy partij hearre û.o. Ruby Archuleta, in [[skientme|tsjeppe]], [[yntelligint]]e en fernimstige [[widdo]] dy't in [[garaazje (bedriuw)|garaazje]] anneks [[leadjitter]]sbedriuw runt; Tranquilino Jeantete, de eigner fan 'e Frontier Bar; Onofre Martínez, in ienearmige [[hannel]]er yn [[kwartskristal]]len; en de [[koppigens|koppige]] taaie Amarante Córdova, in âldman fan 93&nbsp;jier dy't as iennichste noch yn syn fertutearze [[hûs|húske]] oan 'e westkant fan it doarp wennet en dy't safolle potinsjeel deadlike [[sykte]]n en foarfallen oerlibbe hat dat er neffens it pleatslik [[byleauwe]] [[ûnstjerlikens|ûnstjerlik]] is. De oare partij bestiet út lju dy't baat hawwe by it hanthavenjen fan 'e [[status quo]]. Dy kloft stiet ûnder lieding fan Ladd Devine&nbsp;III en omfettet fierders syn [[foarman]]nen "Horsethief Shorty" Wilson en Jerry G. (Grindstaff), de [[makelder]] Bud Gleason, en Bill Koontz en Granny Smith fan 'e [[Steatsplysje fan Nij-Meksiko]]. De beide groepen binne lykwols net folslein op etnyske basis gearstald, want Eusebio Lavadie, de iennichste rike Latino-boer fan Milagro, hâldt it mei Devine, krekt as de Latino Nick Rael, dy't foar Devine de pleatslike winkel driuwt, steatsplysje Bruno Martínez, in [[soan]] fan Onofre Martínez dy't fan syn [[heit]] ferfrjemde is, en Carl Abeyta, in Latino dy't foar de [[United States Forest Service]] wurket. Ek de pleatslike [[sheriff]], de twifelriedige Bernabé Montoya, moat dwaan wat Devine him opdraacht, al leit syn hert by it ferset fan syn âlde jeugdfreon Joe Mondragón. Oan 'e oare kant hearre de earme blanke boer Ray Gusdorf en de [[monteur]] Marvin LaBlue, in [[Cajuns|Cajun]] út [[Louisiana]], dy't allebeide it Spaansk machtich binne (yn tsjinstelling ta Ladd Devine&nbsp;III en de measte oare blanken) ta de oanhingers fan Joe. De [[abbekaat]] en [[kollumnist]] Charley Bloom, dy't oarspronklik ôfkomstich is út [[Massachusetts]], wurdt tsjin wil en tank troch Joe en Ruby ek yn harren saak behelle. Hoewol't wat Joe dien hat dúdlik yllegaal is, leit de saak gefoelich. Sheriff Montoya riedt Devine sterk oan om 'e boel op syn berin te litten en neat te dwaan om oalje op it fjoer te goaien. Devine skeakelet syn politike kontakten yn 'e steatshaadstêd yn: it buro fan 'e [[yngenieur|steatsyngenieur]] (dat de Indian Creek Dam ûntwurpen hat), de [[stêf (organisaasje)|stêf]] fan 'e [[gûverneur]] en de lieding fan 'e Steatsplysje en de Forest Service. Ek út 'e steatshaadstêd wei kriget er lykwols te hearren dat it bêste is om foarearst tuike-oan te dwaan, om't de spannings oer wetterrjochten net inkeld yn Milagro spylje, mar yn it hiele noarden fan 'e steat. It soe der noch helte minder fan wurde as Joe Mondragón ta in martelder makke waard. Dêrom besykje de bûnsgenoaten fan Devine ferskate kearen op ynformele wize om 'e kwestje te ûntsenuwjen troch Joe [[omkeaping|om te keapjen]] en, as dat net wurket, him te [[yntimidaasje|yntimidearjen]]. De opljeppende Joe jaget lykwols ferskaten fan dy lju ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[geweld]] fan syn [[hiem]], ûnder wa Lavadie en Abeyta. Kyril Montana, in blanke [[resjersjeur]] fan 'e Steatsplysje mei jierren fan [[ûnderfining]] en in earsten steat fan tsjinst, mar dy't gjin Spaansk sprekt, wurdt stjoerd om 'e sitewaasje te beoardieljen. Hy mient dat er dat ûngemurken oprêdt, mar yn Milagro, dêr't eltsenien eltsenien ken, wurdt in frjemde [[auto]] fuortendaliks sinjalearre en alles dat Montana docht wurdt yn 'e rekken holden. [[Ferûntweardiging|Skandalisearre]] oer dy "[[undercover]]operaasje" organisearret Ruby Archuleta yn it pleatslik [[tsjerkegebou]] in gearkomste dêr't de heal ûnwillige Charley Bloom op har fersyk (yn it Spaansk) útleit wat in wetterbeheardistrikt is wat foar gefolgen de bou fan 'e keardaam yn 'e Indian Creek foar de ynwenners fan Milagro hawwe sil. Ruby stelt foar om in [[feriening]] yn it libben te roppen om aksje te fieren tsjin 'e bou fan 'e daam, en om in [[hantekeningepetysje]] te begjinnen, mar der wurdt besletten om foarearst de kat nochris út 'e beam te sjen. De Steatsplysje is der lykwols fan oertsjûge dat op 'e gearkomste [[revolúsjonêr]]e plannen smeid binne en dat Bloom, dy't bekend stiet as [[sosjalist]], de oanstifter dêrfan is. Underwilens hâldt Joe Mondragón allegeduerigen út dat er allinnich mar [[beane]] ferbouwe wol en besiket er Ruby en har politisearring fan 'e kwestje op in ôfstân te hâlden. Neitiid folget in perioade fan wiken wêryn't de spannings yn Milagro almar oanboazje. Devine ûntfangt [[driichbrief|driichbrieven]], in grut boerd by de kant fan 'e wei lâns dat de bou fan 'e keardaam oankundiget, [[brân|giet yn flammen op]] en der ferskine [[krús (symboal)|krusen]] by de kant fan 'e wei lâns mei Devine syn namme derop. In [[softball]]wedstryd tusken in team fan it doarp en in team fan 'e Devine Company rint op in hier nei út op algemiene [[slaanderij]]. By ûnderskate ynsidinten wurde oanhingers fan beide kanten ûnferhoeds oerfallen troch maskere keardels dy't harren in [[mishanneling|wan bruien]] jouwe. En let op in [[jûn]] fjurret immen in [[kûgel]] ôf op 'e [[sliepkeamer]] fan Joe Mondragón. Hoewol't Joe en Nancy mei de skrik frijkomme, jout dat lêste foarfal oanlieding ta in soarte fan [[wapen]]wedrin wêrby't de oanhingers fan beide partijen [[munysje]] ynslane en, as se dy noch net hiene, [[fjoerwapen]]s oanskaffe. Lang om let komt de spanning ta in hichtepunt wannear't Joe in oare doarpeling, Seferino Pacheco, delsjit by in ynsidint dat eins neat mei it bredere konflikt te krijen hat. Pacheco is in [[iensumens|iensume]], [[alkoholisme|alkoholistyske]] [[widner]] dy't inkeld it selskip hat fan syn mânske [[baarch]]. Dy baarch is de skrik fan Milagro, mei't er him troch neat en nimmen tsjinhâlde lit en om it hoartsje losbrekt. Pacheco bringt de helte fan syn troch mei drinken en de oare helte mei sykjen om syn baarch. Op in dei, as de baarch wer los is, bedarret it eigensinnige bist om redens dy't er sels it bêste wit op it beanefjild fan Joe Mondragón. As it him net slagget om it bist fuort te jeien, pakt Joe syn [[gewear]] en sjit er de baarch dea ear't dy al syn beane opfrette kin. De dronken Pacheco, dy't koarte tiid letter arrivearret, rekket alhiel oerstjoer oer it ferlies fan syn [[húsdier]], lûkt syn [[revolver]] en wol Joe deasjitte. Joe besiket mei de man te redendielen, mar nei't Pacheca ferskate kearen mis sketten hat, sjit Joe werom en rekket Pacheco yn it [[boarstkas|boarst]]. De âldman wurdt yn kritike tastân nei it [[sikehûs]] brocht, wylst Joe útnaait en de omlizzende [[berchtme|bergen]] yn flechtet. [[File:Truchas-NM-May05.jpg|right|thumb|250px|[[Truchas (Nij-Meksiko)|Truchas]], yn [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' [[opnamen (film)|opnommen]] waard.]] Under lieding fan resjersjeur Kyril Montana en sheriff Bernabé Montoya set in [[posse comitatus|posse]] fan in man as tritich efter him oan. Dat is it idee fan Xavier Trucho, de [[haadkommissaris]] fan 'e Steatsplysje, mar Montana hat daliks al foar it ferstân dat it in sinleas krewearjen is. De fuortbeweging fan tritich man oer de mei [[nullewâld]] begroeide berchskeanten makket sa'n leven dat Joe harren al fan fierrens oankommen hearre kin. En as se him op de iene of oare ûnwierskynlike manear àl oer it mad kamen, soe de iene helte fan 'e posse beare dat se him net seagen, wylst de oare helte him op slach deasjitte soe. Op 'e [[middei (deidiel)|middei]] stjoert Montana dêrom de rest fan 'e sikers nei hûs ta en giet er op eigen manneboet fierder de bergen yn. Dêr wurdt er oanfallen troch in trijetal ûnbekend manlju. Rêden troch in hommelse [[hagel (delslach)|hagelbui]] dy't harren allegearre it sicht benimt, wit Montana op it nipperke oan 'e dea te ûntkommen en flechtet er halje-trawalje de berch ôf. Syn oanfallers blike Ruby Archuleta, har soan Eliu en har [[frijer|minner]] Claudio García te wêzen, dy't him mei sin ûntkomme litten hawwe om't se him allinnich mar [[eangst|bang meitsje]] woene. Joe syn sabeare flecht nei de bergen wie lykwols in leagen om 'e autoriteiten te mislieden. Wannear't de posse ienris goed en wol op 'en paad is, komt Joe, dy't Milagro nea ferlitten hat mar ynstee ûnderdûkt is, foar it ljocht om himsels oan te jaan by in frijwol leech buro fan 'e steatsplysje yn Doña Luz. De autoriteiten, dy't skjin har nocht fan him hawwe, binne earst fan doel om him te [[arrestaasje|arrestearjen]] en de [[kaai]] fan syn [[sel (finzenis)|sel]] by wize fan sprekken fuort te goaien, mar as der op it [[parkearterrein]] fan it buro hieltyd mear fan syn oanhingers gearkloftsje, allegearre mei gewearen op it rek efter de [[stoel|stuollen]] fan har [[pick-uptruck]]s, wurdt besletten dat it wol ta kin mei in [[ynsteatfanbeskuldigingstelling]] foar it [[sjitten|ôfsjitten]] fan in [[fjoerwapen]] binnen de [[beboude kom]]. Want tsjin alle ferwachting yn hat Pacheco syn [[ferwûning]]s oerlibbe en is er oan 'e betterjende hân. Boppedat wiene der [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] fan 'e [[sjitpartij]], sadat der gjin twifel oer bestean kin dat Joe út [[needwar]] hannele. Hy wurdt dêrom frijlitten op persoanlike [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] (d.w.s. sûnder dat er [[boarchtocht (strafrjocht)|boarch]] hoecht te beteljen). De oanboazjende spannings soargje der lykwols foar dat de petysje tsjin 'e oanlis fan 'e keardaam, dy't Ruby Archuleta foarsteld hie, no einlings fan 'e grûn komt. Underwilens sjocht Ladd Devine&nbsp;III syn kâns skoan om fan 'e woartel fan syn probleem ôf te kommen. Wannear't eltsenien oars besteld is, stjoert er syn foarman Jerry G. mei in [[buldoazer]] om it beanefjild fan Joe Mondragón keal te skowen. Mar dat is bûten Amarante Córdova rekkene, dy't Jerry G. mei de reuseftige [[njoggentjinde-iuwsk]]e [[revolver]] dy't noch fan syn heit west hat, twingt om fan 'e buldoazer ôf te klimmen en op te sokkebaljen. Dêrnei riidt de âldman de buldoazer nei de bopperin fan 'e [[Rio Grande]] ta, dy't op dat punt troch in djippe [[kleau]] streamt. Hy is fan doel om syn lange, lange libben te beëinigjen troch de masine oer de râne fan 'e kleau te riden, mar ek diskear oerlibbet er it wer, mei't er troch in hobbel krekt foar de râne fan 'e ôfgrûn fan 'e buldoazer ôf smitten wurdt, wylst de masine sels rjocht trochriidt en yn 'e djipte ferdwynt. Nei't it stof fan alle trelit wat sakke is, wurdt Ladd Devine&nbsp;III op in gearkomste yn 'e steatshaadstêd mei de gûverneur, de steatsyngenieur en fertsjintwurdigers fan ferskate oare ynstânsjes fan 'e steatsoerheid te ferstean jûn dat er syn plannen foar de keardaam en it wetterbeheardistrikt foarearst mar yn 'e iiskast stopje moat. Yn Milagro wurdt troch Joe en syn oanhingers feestfierd, mar de oare [[moarn (deidiel)|moarns]], as er oanhelle is mei de slimste [[kater]] dy't er ea hân hat, beseft Joe ynienen dat syn beantsjes fan him wat makke hawwe dat er nea wurde wollen hie: in foaroanman. ==Tsjutting== In protte [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] hawwe derop wiisd dat net de ûnderskate [[personaazje]]s út ''The Milagro Beanfield War'', mar ynstee de beide botsende [[kultuer]]en de [[haadpersoan]]en fan it boek binne, yn 'e mande mei twa groepkes kontrastearjende [[noarmen en wearden]]. Yn 'e [[jeropide ras|blanke]] [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] kultuer is it [[yndividualisme]] (it tinken fanút it "ik") in liedende wearde, mei as [[ekonomy]]ske tûke it [[kapitalisme|frije-merkkapitalisme]]. Dat wurdt yn 'e roman fertsjintwurdige troch de Devine Company, dy't net tafallich sa hjit (''Devine'' klinkt itselde as ''Divine'', dat "godlik" betsjut). Yn 'e kultuer fan 'e [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] is [[kollektivisme]] (it mienskipstinken) in wichtige wearde, dy't yn it boek fertsjintwurdige wurdt troch de wisberettens fan Joe Mondragón om in [[tradysje|tradisjoneel]] mienskiplik [[rjocht (privileezje)|rjocht]] (op [[yrrigaasje]]wetter) werom te winnen, en teffens troch de stipe dy't er dêrby kriget fan 'e oare doarpsbewenners. Wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] yn ''The Milagro Beanfield War'', dy't fierhinne út 'e botsing tusken boppeneamde kultueren fuortkomme, binne [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. Hoewol't it ferhaal fan 'e roman op himsels hielendal [[fiktyf]] is, basearre [[auteur]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] it op 'e wurklikheid. Der wiene yn 'e earste helte en de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ferskate konflikten yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]] oer wetterbeheardistrikten (''conservancy districts'') fan itselde soarte as dat yn it boek as in swurd fan Damokles boppe Milagro hinget. Sa late de oprjochting fan it Middle Rio Grande Conservancy District yn [[1925]] ta in sitewaasje wêrby't withoefolle lytse Latino-boeren harren grûn kwytrekken. Dêrtroch ûntstie in protestbeweging dêr't yn 'e twadde helte fan 'e [[1940-er jierren]] 10.000 Latino's by belutsen wiene. Yn [[1971]] laten plannen foar it Rancho del Rio Conservancy District ta de oprjochting fan 'e saneamde Tres Rios Association, in [[aksjegroep]] dy't tsjin 'e plannen agearre en yn [[1975]], nei in fiif jier duorjende [[rjocht|juridyske]] striid, troch de rjochter yn it gelyk steld waard. In oare faktor yn konflikten tusken de Latino-mienskippen en de oerheid wie yn deselde tiid de oanhâldende beheining fan [[beweiding]]srjochten op wat earder kommunaal lânbesit west hie, mar begjin tweintichste iuw troch de oerheid yn besit nommen waard en in beskerme status krige as [[natoergebiet]]. (Yn ''The Milagro Beanfield War'' spilet dat bygelyk mei it [[nasjonaal wâld (Feriene Steaten)|nasjonaal wâld]] fuortby it doarp dat no ûnder behear stiet fan 'e [[United States Forest Service]].) It ûntstellen fan tradisjonele wetterrjochten en lânrjochten wie in faktor fan belang by de [[etnysk]]e bewustwurding fan 'e [[Chicano's]], de Latino-mienskip yn Nij-Meksiko. In lieder fan 'e Chicano-beweging wie de [[garisma]]tyske [[predikant]] [[Reies López Tijerina]], waans oanhingers op [[5&nbsp;juny]] [[1967]] by de saneamde [[Oanfal op it Gerjochtsgebou yn Tierra Amarilla]] har taflecht ta [[geweld]] namen. By dat barren waard it [[gerjochtsgebou]] fan [[Rio Arriba County (Nij-Meksiko)|Rio Arriba County]] yn it doarp [[Tierra Amarilla]], twa oeren lang beset troch wapene Chicano-aktivisten dy't protestearren tsjin it ûntstellen oan 'e Chicano-befolking fan likernôch 600.000 [[pûnsmjit]] lân dat yn [[1832]] troch de [[Meksiko|Meksikaanske]] oerheid takend wie oan in José Manuel Martínez. Nei in [[sjitpartij]] wêrby't twa plysjes delsketten waarden en ien fan beiden swierferwûne rekke, pykten de aktivisten út nei de bergen. Der waard troch de autoriteiten in grutte klopjacht op harren iepene. Tijerina, fan wa't net iens wis oft er sels wol by de oanfal oanwêzich wie, waard oppakt en feroardiele ta twa jier [[finzenisstraf]]. Neffens it [[tydskrift]] ''[[Newsweek]]'' hie syn organisaasje, de [[Allianza Federal de Mercedes]] ([[Spaansk]] foar "Federale Alliânsje foar Lânrjochten") yn dy tiid sa'n 14.000 leden. [[File:Redford_Milagro_Cannes_1988.jpg|right|250px|thumb|F.l.n.rj. [[aktrise]] [[Melanie Griffith]], [[regisseur]] [[Robert Redford]] en aktrise [[Sônia Braga]] yn [[1988]] by de [[promoasje (marketing)|promoasje]] fan 'e [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes|Ynter-nasjonaal Filmfestival fan Cannes]].]] ==Untfangst== Troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] waard ''The Milagro Beanfield War'' oer it algemien goed ûntfongen. Sa priizge it [[fakblêd]] foar [[boekhannel]]s ''[[Kirkus Reviews]]'' de roman as "Libbener as in [[sprinkhoanne]] yn in hjitte [[stropanne]]". Ek siet it boek neffens de anonime [[resinsint]] "fol goede [[humor]]" en "[[komeedzje|komyske]] enerzjy". Yn ''Western American Literature'' ferliek Motley Deakin skriuwer [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] omreden fan ''The Milagro Beanfield War'' sels mei sa'n grutte namme as [[John Steinbeck]], in winner fan 'e [[Nobelpriis foar de Literatuer]]. Neffens him follet de "fûnemintele earnst" fan 'e roman in "episoadyske" grappigens oan dy't tinken dochs oan 'e "Amerikaanske humor fan 'e [[Amerikaanske frontier|foargrins fan 'e beskaving]] yn it [[Wylde Westen]]". Mar net eltsenien wie sa goed te sprekken oer de faak mei [[krêftwurd]]en ôfmakke skriuwstyl fan Nichols. Yn 'e ''[[National Observer]]'' kwalifisearre Larry L. King ''The Milagro Beanfield War'' krekt as "in grut, blastich, oermjitte yngewikkeld boek dat delkomt op in [[teloarstelling]]&nbsp;– in boek dat op 'e iene of oare manear minder is as de [[optellen|som]] fan syn dielen." Yn ''[[The New York Times]]'' skreau [[Frederick Busch]]: "It besykjen fan Nichols om syn leafde foar in lânsdouwe en syn [[maatskiplik]]e noed gearfalle te litten mei syn gauris fierde [[gefoel foar humor]] is doemd om te mislearjen troch syn eigen [yn it ferhaal] altyd sichtbere hân." Ek fûn Busch it [[proaza]] slop en "sa folksk dat it misledigjend is foar it folk", wylst de [[personaazje]]s neffens him tin en [[stereotype|stereotypysk]] wiene. [[John E. Loftis]] gie yn 'e ''Rocky Mountain Review of Language and Literature'' op yngeande wize yn op sawol de roman fan Nichols as de [[resinsje]] fan Busch. Neffens him feroardiele dy lêste de roman "om 'e ferkearde redens", en moat it boek sjoen wurde as in [[allegory]] mei tsjinstelde [[kultuer]]en as [[haadpersoan]]en ynstee fan 'e troch Nichols opfierde yndividuele personaazjes. ==Ferfilming== ''The Milagro Beanfield War'' waard yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]], dy't ek ien fan 'e [[filmprodusint|produsinten]] wie. De wichtichste [[rol]]len waarden fertolke troch [[Chick Vennera]] as Joe Mondragón, [[Rubén Blades]] as [[sheriff]] Bernabé Montoya, [[Sônia Braga]] as Ruby Archuleta, [[Richard Bradford (akteur)|Richard Bradford]] as Ladd Devine&nbsp;III, [[Melanie Griffith]] as syn [[oarehelte|frou]] Flossie Devine, [[Carlos Riquelme]] as Amarante Córdova en [[Christopher Walken]] as Kyril Montana. De [[film]] waard yn syn gehiel [[opnamen (film)|opnommen]] op lokaasje yn [[Truchas (Nij-Meksiko)]]. {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Nichols, John}}, ''The Milagro Beanfield War'', New York, 1974 (Random House). *[https://www.encyclopedia.com/arts/culture-magazines/milagro-beanfield-war In djipdollend artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op ''Encyclopedia.com''.] *[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Milagro_Beanfield_War_(novel) It artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op 'e Ingelsktalige Wikipedy.] }} {{DISPLAYTITLE:''The Milagro Beanfield War'' (roman)}} {{DEFAULTSORT:Milagro Beanfield War, The (roman)}} [[Kategory:Literêr wurk fan John Nichols]] [[Kategory:Ingelsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1974]] [[Kategory:Literatuer oer taal]] [[Kategory:Literatuer oer ras of etnisiteit]] [[Kategory:Literatuer oer in etnyske groep]] [[Kategory:Literatuer oer rykdom]] [[Kategory:Literatuer oer earmoede]] [[Kategory:Literatuer oer korrupsje]] [[Kategory:Literatuer oer in plysjeman]] [[Kategory:Literatuer oer in abbekaat]] [[Kategory:Literatuer oer dieverij]] [[Kategory:Literatuer oer mishanneling]] [[Kategory:Literatuer oer wetterkrapte]] [[Kategory:Literatuer oer aktivisme]] 0awpxmhdut5v63tpemqdacsbl7405du 1239914 1239913 2026-09-04T21:10:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferhaal */ missend wurd 1239914 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | titel = ''The Milagro Beanfield War'' | oarspr. titel = | auteur = [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] | taal = [[Ingelsk]] | foarm = [[roman]] | sjenre = | skreaun = | 1e publikaasje = [[1974]], [[New York (stêd)|New York]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = [[Random House]] | rige = ''New Mexico Trilogy'' | foarich diel = | folgjend diel = ''The Magic Journey'' | bondel = | prizen = | ISBN = 0 09 95 51 705 <br><small>(edysje fan Arena, 1987)</small> }} '''''The Milagro Beanfield War''''' is de bekendste [[roman]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: "De Beanefjildoarloch fan Milagro". It [[boek]] fertelt it [[ferhaal]] fan it [[fiktive]] [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[Ingelsk]]talige [[jeropide ras|blanken]] op snoade wize de [[rjocht (privileezje)|rjochten]] op it gebrûk fan it pleatslike [[oerflaktewetter]] foar [[yrrigaasje]] ûntfytmanne hawwe oan 'e oarspronklike, [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]]. De [[ympuls (psychology)|ympulsive]] hantsjemuoisfeint Joe Mondragón bringt de boel yn trewyn as er op in dei, sûnder echt [[tinken|nei te tinken]] oer wêr't er oan begjint, yllegaal syn heite âlde [[ikker|beanefjild]] yrrigearret. Al rillegau foarmje har twa partijen yn it doarp en dêrbûten: deselden dy't Joe stypje en dejingen dy't him tsjin eltse priis tsjinkeare wolle. ''The Milagro Beanfield War'' waard foar it earst publisearre yn [[1974]] troch [[útjouwerij]] [[Random House]]. It wie it earste diel fan Nichols syn ''New Mexico Trilogy'', dy't fierder gie mei ''The Magic Journey'' ([[1978]]) en ''The Nirvana Blues'' ('[[1981]]). Mar it boek is ek op himsels prima te lêzen. Oer it algemien waard ''The Milagro Beanfield War'' goed ûntfongen troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]], en it groeide út ta Nichols syn meast ferneamde boek, nammenste mear nei't it yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme wie troch [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]]. Yn it boek snijt Nichols ferskate wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] oan, lykas [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. ==Eftergrûn== [[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] waard [[berne]] yn [[1940]]. Syn [[Frankryk|Frânske]] [[mem]], dy't [[ferstoar]] doe't hy sels noch mar twa jier âld wie, hie it meastepart fan har [[bernetiid]] trochbrocht yn [[Spanje]]. Nei't er yn [[1962]] ôfstudearre wie, sette Nichols nei dat lân ta, dêr't er inkele jierren by syn [[beppe]] ynloek. Mids [[1960-er jierren]] wenne er ferskate jierren yn it [[Midden-Amearika|Middenamerikaanske]] [[lannen en territoaria|lân]] [[Gûatemala]]. Sawol Spanje as Gûatemala wiene doedestiden [[faksist]]yske [[diktatuer]]en, en syn ferbliuw dêre hie in grutte ynfloed op 'e ûntjouwing fan Nichols syn [[politike]] oriïntaasje, dy't [[progressyf]] en [[sosjalist]]ysk wie. Yn [[1969]] sette er him nei wenjen yn [[Taos (Nij-Meksiko)|Taos]], yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]], dêr't er oan syn [[ferstjerren]] yn [[2023]] ta bliuwe soe. Mei't er [[Spaansk]] spriek, boargere er dêr ridlik maklik yn. Hy loek him de striid fan 'e oarspronklike [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]] tsjin 'e dominante [[Ingelsk]]talige Amerikaanske [[hegerein]] oan en wie jierrenlang aktyf as [[aktivist]] foar in ferskaat oan kwestjes. [[File:John_Nichols_(writer).jpg|right|200px|thumb|[[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]].]] ==Ynhâld== ===Setting=== It heal ûntfolke [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], wurdt foar it meastepart bewenne troch [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] út [[famylje]]s dy't dêr al wennen doe't it gebiet foarôfgeande oan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]–[[1848]]) noch by [[Meksiko]] hearde. Nei't de krite troch it [[Ferdrach fan Guadalupe Hidago]] ([[1848]]) by de [[Feriene Steaten]] kaam te hearren, waard de krite lange tiid negearre en ferwaarleazge troch de nije [[oerheid]]. Mar sûnt it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kamen yn Nij-Meksiko almar mear lju fan bûten te wenjen, dy't har neat oan 'e oarspronklike befolking gelegen lizze lieten. Dyselden wiene foar it meastepart grutte [[ranch]]ers, dy't de lânseigen lytse [[gernier]]kes ferkrongen. Sa ûntstie der in [[maatskippij]] mei in [[hegerein|boppelaach]] fan [[rykdom|rike]], [[Ingelsk]]talige, [[jeropide ras|blanke]] [[Amerikanen]] en in ûnderlaach fan [[earmoede|earme]], Spaansktalige Latino's. Yn it [[woastinige]] Nij-Meksiko is [[wetter]] fan libbensbelang foar alle soarten [[lânbou]], mar yn 't bysûnder foar it [[bou (lânbou)|ferbouwen]] fan [[lânbougewaaks|gewaaksen]]. Yn Milagro, dat oan it [[rivier]]ke de Indian Creek leit, wie iuwenlang rom foldwaande wetter foarhâns foar alle bewenners, mar yn [[1935]] waard by in rige komplekse [[rjocht|juridyske]] en [[politike]] maneuvers yn 'e [[Santa Fe (Nij-Meksiko)|steatshaadstêd]] it meastepart fan dat wetter reservearre foar de grutte ranchers en lânbouwers yn it súdeastlike diel fan 'e steat. De gerniers fan Milagro koene fan dy tiid ôf út har huzen wei it wetter foarby streamen sjen, mar mochten der net mear oan komme. Dêrtroch waarden alle ikkers oan 'e westkant fan it doarp ûnbrûkber, en meitiid rekke dat diel fan it doarp ûntfolke, mei't de bewenners [[ferhuze]]n nei de eastkant of hielendal út 'e krite wei teagen. Underwilens is de macht yn Milagro yn 'e hannen kommen fan 'e blanke Amerikaan Ladd Devine&nbsp;III, de eigner fan 'e Devine Company, dy't ein [[njoggentjinde iuw]] oprjochte is troch syn [[pake]], de oarspronklike Ladd Devine. De Devine Company sette útein as in grutte [[ranch]], mar begjin [[1970-er jierren]] wurdt der benammen [[opbringst (jild)|jild fertsjinne]] yn 'e [[toerist]]yske sektor, û.m. mei in [[fakânsjeranch]] dêr't toeristen "[[cowboy]]" spylje kinne. It [[bedriuw]] is ek de eigner fan 'e pleatslike [[winkel]] en fan in [[kafee]]. Troch gearwurking mei befreone (lês: [[korrupt]]e) [[politisy]] yn 'e steatshaadstêd stiet Devine, dy't dochs al [[miljonêr]] is, op it punt om noch folle riker te wurden troch de oanlis fan 'e Indian Creek Dam. Dat is in [[keardaam]] yn it pleatslike rivierke, dy't it westlike diel fan Milagro op 'e nij fan wetter foarsjen moat. Devine hat hast alle lân dêre nei [[1935]] foar in prikje opkeapje kinnen fan 'e measte Latino-eigners, mar as der wer wetter komt, sil de [[priis (kosten)|priis]] fan it lân as in raket omheech sjitte. In diel fan it lân kin er dan moai mei foarse [[winst (ûndernimming)|winst]] [[ferkeap]]je, en de rest wol er brûke om in grutte [[golfbaan]] oan te lizzen dêr't er folle mear toeristen mei lûke kin. Foar de [[finansiering]] fan 'e keardaam is in [[conservancy district|wetterbeheardistrikt]] (''conservancy district'') oprjochte dat hiel Milagro omfettet. Dat betsjut dat de earme doarpsbewenners foar de bou fan 'e daam betelje moatte, en om't de wearde fan it lân neitiid sa omheech giet, sil dan ek de [[belesting]] op [[ûnreplik goed]] navenant omheech gean. Dat sil it wenjen foar harren yn Milagro ûnbetelber meitsje, sadat se twongen wêze sille om te ferhúzjen nei oare plakken en har grûn te ferkeapjen oan Devine, mei't hy de iennichste is dy't jild genôch hat om it op te keapjen. Net ien hat dat útlein oan 'e doarpsbewenners, krektoarsom: yn 'e steatshaadstêd is war dien om 'e gefolgen fan 'e bou fan 'e daam foar harren sa dizenich mooglik te hâlden. ===Ferhaal=== Dat is de stân fan saken wannear't der wat bart dat net ien foarsjen kinnen hie. Joe (eins José) Mondragón is in 36-jierrige ynwenner fan Milagro, dy't mei syn [[oarehelte|frou]] Nancy en harren trije [[bern (persoan)|bern]] yn in lyts, eigenboud [[adobe]]hûs wennet mei dêromhinne in [[hiem]] dat beskûl giet ûnder rommel fan alderhanne soarte. Joe is in oer it algemien [[wurkleazens|wurkleaze]] hantsjemuoisfeint, dy't alles reparearje kin sadat it wer wurket (alteast foar in skoftke) troch gebrûk te meitsjen fan in wiidweidich assortimint [[ark en reau]] dat er krigen, liend of [[dieverij|stellen]] hat. Yn 'e regel is er op elts willekeurich stuit dwaande mei in stikmannich lytse projekten, dy't net selden it deiljocht min ferdrage kinne. Joe hat in probleem mei gesach en in gebrek oan [[respekt]] foar de [[wet]], en [[wrok]]ket tsjin 'e [[maatskiplik]]e sitewaasje fan oerhearsking fan syn eigen [[folk]] troch rike, útlânske, blanke Amerikanen. Gauris bringt er in [[nacht]] troch yn 'e [[sel (finzenis)|sel]] yn it pleatslike [[plysjeburo]] foar [[iepenbiere dronkenheid]], [[mishanneling]] (by [[slaanderij]]) of [[dieverij]] fan [[skiep]] fan 'e Devine Company. Oars as de measte oare Latino's út Milagro hat Joe, koppich dat er is, it [[ikker|beanefjild]] fan syn [[heit]] silger oan 'e westkant fan it doarp nea ferkocht oan Devine. Op in dei, as er, nei dronken te hawwen, it âlde, fertutearze hûs fan syn âlden oan 'e westkant besiket, beslút er [[ympuls (psychology)|ympulsyf]] it beanefjild te [[yrrigaasje|yrrigearjen]] en beane oan te plantsjen. {{Plotbedjer}} It nijs oer wat Joe dien hat, giet as diggelfjoer troch Milagro en it oanbuorjende doarp Doña Luz, ferspriedt him dêrwei nei Chamisaville, it haadplak fan 'e [[county (Feriene Steaten)|county]], en berikt net folle letter de steatshaadstêd. Yn Milagro ûntjouwe har twa partijen dy't streekrjocht foarinoaroer steane. Ien groep bestiet út boargers dy't krekt as Joe wrokje tsjin 'e elite, dy't harren har wetterrjochten ûntstellen hat en in sitewaasje yn stân hâldt dy't makket dat sy nea oan har earmoede ûntkomme kinne sille, mar der krekt allinne mar djipper yn weisakje. Ta dy partij hearre û.o. Ruby Archuleta, in [[skientme|tsjeppe]], [[yntelligint]]e en fernimstige [[widdo]] dy't in [[garaazje (bedriuw)|garaazje]] anneks [[leadjitter]]sbedriuw runt; Tranquilino Jeantete, de eigner fan 'e Frontier Bar; Onofre Martínez, in ienearmige [[hannel]]er yn [[kwartskristal]]len; en de [[koppigens|koppige]] taaie Amarante Córdova, in âldman fan 93&nbsp;jier dy't as iennichste noch yn syn fertutearze [[hûs|húske]] oan 'e westkant fan it doarp wennet en dy't safolle potinsjeel deadlike [[sykte]]n en foarfallen oerlibbe hat dat er neffens it pleatslik [[byleauwe]] [[ûnstjerlikens|ûnstjerlik]] is. De oare partij bestiet út lju dy't baat hawwe by it hanthavenjen fan 'e [[status quo]]. Dy kloft stiet ûnder lieding fan Ladd Devine&nbsp;III en omfettet fierders syn [[foarman]]nen "Horsethief Shorty" Wilson en Jerry G. (Grindstaff), de [[makelder]] Bud Gleason, en Bill Koontz en Granny Smith fan 'e [[Steatsplysje fan Nij-Meksiko]]. De beide groepen binne lykwols net folslein op etnyske basis gearstald, want Eusebio Lavadie, de iennichste rike Latino-boer fan Milagro, hâldt it mei Devine, krekt as de Latino Nick Rael, dy't foar Devine de pleatslike winkel driuwt, steatsplysje Bruno Martínez, in [[soan]] fan Onofre Martínez dy't fan syn [[heit]] ferfrjemde is, en Carl Abeyta, in Latino dy't foar de [[United States Forest Service]] wurket. Ek de pleatslike [[sheriff]], de twifelriedige Bernabé Montoya, moat dwaan wat Devine him opdraacht, al leit syn hert by it ferset fan syn âlde jeugdfreon Joe Mondragón. Oan 'e oare kant hearre de earme blanke boer Ray Gusdorf en de [[monteur]] Marvin LaBlue, in [[Cajuns|Cajun]] út [[Louisiana]], dy't allebeide it Spaansk machtich binne (yn tsjinstelling ta Ladd Devine&nbsp;III en de measte oare blanken) ta de oanhingers fan Joe. De [[abbekaat]] en [[kollumnist]] Charley Bloom, dy't oarspronklik ôfkomstich is út [[Massachusetts]], wurdt tsjin wil en tank troch Joe en Ruby ek yn harren saak behelle. Hoewol't wat Joe dien hat dúdlik yllegaal is, leit de saak gefoelich. Sheriff Montoya riedt Devine sterk oan om 'e boel op syn berin te litten en neat te dwaan om oalje op it fjoer te goaien. Devine skeakelet syn politike kontakten yn 'e steatshaadstêd yn: it buro fan 'e [[yngenieur|steatsyngenieur]] (dat de Indian Creek Dam ûntwurpen hat), de [[stêf (organisaasje)|stêf]] fan 'e [[gûverneur]] en de lieding fan 'e Steatsplysje en de Forest Service. Ek út 'e steatshaadstêd wei kriget er lykwols te hearren dat it bêste is om foarearst tuike-oan te dwaan, om't de spannings oer wetterrjochten net inkeld yn Milagro spylje, mar yn it hiele noarden fan 'e steat. It soe der noch helte minder fan wurde as Joe Mondragón ta in martelder makke waard. Dêrom besykje de bûnsgenoaten fan Devine ferskate kearen op ynformele wize om 'e kwestje te ûntsenuwjen troch Joe [[omkeaping|om te keapjen]] en, as dat net wurket, him te [[yntimidaasje|yntimidearjen]]. De opljeppende Joe jaget lykwols ferskaten fan dy lju ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[geweld]] fan syn [[hiem]], ûnder wa Lavadie en Abeyta. Kyril Montana, in blanke [[resjersjeur]] fan 'e Steatsplysje mei jierren fan [[ûnderfining]] en in earsten steat fan tsjinst, mar dy't gjin Spaansk sprekt, wurdt stjoerd om 'e sitewaasje te beoardieljen. Hy mient dat er dat ûngemurken oprêdt, mar yn Milagro, dêr't eltsenien eltsenien ken, wurdt in frjemde [[auto]] fuortendaliks sinjalearre en alles dat Montana docht wurdt yn 'e rekken holden. [[Ferûntweardiging|Skandalisearre]] oer dy "[[undercover]]operaasje" organisearret Ruby Archuleta yn it pleatslik [[tsjerkegebou]] in gearkomste dêr't de heal ûnwillige Charley Bloom op har fersyk (yn it Spaansk) útleit wat in wetterbeheardistrikt is wat foar gefolgen de bou fan 'e keardaam yn 'e Indian Creek foar de ynwenners fan Milagro hawwe sil. Ruby stelt foar om in [[feriening]] yn it libben te roppen om aksje te fieren tsjin 'e bou fan 'e daam, en om in [[hantekeningepetysje]] te begjinnen, mar der wurdt besletten om foarearst de kat nochris út 'e beam te sjen. De Steatsplysje is der lykwols fan oertsjûge dat op 'e gearkomste [[revolúsjonêr]]e plannen smeid binne en dat Bloom, dy't bekend stiet as [[sosjalist]], de oanstifter dêrfan is. Underwilens hâldt Joe Mondragón allegeduerigen út dat er allinnich mar [[beane]] ferbouwe wol en besiket er Ruby en har politisearring fan 'e kwestje op in ôfstân te hâlden. Neitiid folget in perioade fan wiken wêryn't de spannings yn Milagro almar oanboazje. Devine ûntfangt [[driichbrief|driichbrieven]], in grut boerd by de kant fan 'e wei lâns dat de bou fan 'e keardaam oankundiget, [[brân|giet yn flammen op]] en der ferskine [[krús (symboal)|krusen]] by de kant fan 'e wei lâns mei Devine syn namme derop. In [[softball]]wedstryd tusken in team fan it doarp en in team fan 'e Devine Company rint op in hier nei út op algemiene [[slaanderij]]. By ûnderskate ynsidinten wurde oanhingers fan beide kanten ûnferhoeds oerfallen troch maskere keardels dy't harren in [[mishanneling|wan bruien]] jouwe. En let op in [[jûn]] fjurret immen in [[kûgel]] ôf op 'e [[sliepkeamer]] fan Joe Mondragón. Hoewol't Joe en Nancy mei de skrik frijkomme, jout dat lêste foarfal oanlieding ta in soarte fan [[wapen]]wedrin wêrby't de oanhingers fan beide partijen [[munysje]] ynslane en, as se dy noch net hiene, [[fjoerwapen]]s oanskaffe. Lang om let komt de spanning ta in hichtepunt wannear't Joe in oare doarpeling, Seferino Pacheco, delsjit by in ynsidint dat eins neat mei it bredere konflikt te krijen hat. Pacheco is in [[iensumens|iensume]], [[alkoholisme|alkoholistyske]] [[widner]] dy't inkeld it selskip hat fan syn mânske [[baarch]]. Dy baarch is de skrik fan Milagro, mei't er him troch neat en nimmen tsjinhâlde lit en om it hoartsje losbrekt. Pacheco bringt de helte fan syn tiid troch mei drinken en de oare helte mei sykjen om syn baarch. Op in dei, as de baarch wer los is, bedarret it eigensinnige bist om redens dy't er sels it bêste wit op it beanefjild fan Joe Mondragón. As it him net slagget om it bist fuort te jeien, pakt Joe syn [[gewear]] en sjit er de baarch dea ear't dy al syn beane opfrette kin. De dronken Pacheco, dy't koarte tiid letter arrivearret, rekket alhiel oerstjoer oer it ferlies fan syn [[húsdier]], lûkt syn [[revolver]] en wol Joe deasjitte. Joe besiket mei de man te redendielen, mar nei't Pacheca ferskate kearen mis sketten hat, sjit Joe werom en rekket Pacheco yn it [[boarstkas|boarst]]. De âldman wurdt yn kritike tastân nei it [[sikehûs]] brocht, wylst Joe útnaait en de omlizzende [[berchtme|bergen]] yn flechtet. [[File:Truchas-NM-May05.jpg|right|thumb|250px|[[Truchas (Nij-Meksiko)|Truchas]], yn [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' [[opnamen (film)|opnommen]] waard.]] Under lieding fan resjersjeur Kyril Montana en sheriff Bernabé Montoya set in [[posse comitatus|posse]] fan in man as tritich efter him oan. Dat is it idee fan Xavier Trucho, de [[haadkommissaris]] fan 'e Steatsplysje, mar Montana hat daliks al foar it ferstân dat it in sinleas krewearjen is. De fuortbeweging fan tritich man oer de mei [[nullewâld]] begroeide berchskeanten makket sa'n leven dat Joe harren al fan fierrens oankommen hearre kin. En as se him op de iene of oare ûnwierskynlike manear àl oer it mad kamen, soe de iene helte fan 'e posse beare dat se him net seagen, wylst de oare helte him op slach deasjitte soe. Op 'e [[middei (deidiel)|middei]] stjoert Montana dêrom de rest fan 'e sikers nei hûs ta en giet er op eigen manneboet fierder de bergen yn. Dêr wurdt er oanfallen troch in trijetal ûnbekend manlju. Rêden troch in hommelse [[hagel (delslach)|hagelbui]] dy't harren allegearre it sicht benimt, wit Montana op it nipperke oan 'e dea te ûntkommen en flechtet er halje-trawalje de berch ôf. Syn oanfallers blike Ruby Archuleta, har soan Eliu en har [[frijer|minner]] Claudio García te wêzen, dy't him mei sin ûntkomme litten hawwe om't se him allinnich mar [[eangst|bang meitsje]] woene. Joe syn sabeare flecht nei de bergen wie lykwols in leagen om 'e autoriteiten te mislieden. Wannear't de posse ienris goed en wol op 'en paad is, komt Joe, dy't Milagro nea ferlitten hat mar ynstee ûnderdûkt is, foar it ljocht om himsels oan te jaan by in frijwol leech buro fan 'e steatsplysje yn Doña Luz. De autoriteiten, dy't skjin har nocht fan him hawwe, binne earst fan doel om him te [[arrestaasje|arrestearjen]] en de [[kaai]] fan syn [[sel (finzenis)|sel]] by wize fan sprekken fuort te goaien, mar as der op it [[parkearterrein]] fan it buro hieltyd mear fan syn oanhingers gearkloftsje, allegearre mei gewearen op it rek efter de [[stoel|stuollen]] fan har [[pick-uptruck]]s, wurdt besletten dat it wol ta kin mei in [[ynsteatfanbeskuldigingstelling]] foar it [[sjitten|ôfsjitten]] fan in [[fjoerwapen]] binnen de [[beboude kom]]. Want tsjin alle ferwachting yn hat Pacheco syn [[ferwûning]]s oerlibbe en is er oan 'e betterjende hân. Boppedat wiene der [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] fan 'e [[sjitpartij]], sadat der gjin twifel oer bestean kin dat Joe út [[needwar]] hannele. Hy wurdt dêrom frijlitten op persoanlike [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] (d.w.s. sûnder dat er [[boarchtocht (strafrjocht)|boarch]] hoecht te beteljen). De oanboazjende spannings soargje der lykwols foar dat de petysje tsjin 'e oanlis fan 'e keardaam, dy't Ruby Archuleta foarsteld hie, no einlings fan 'e grûn komt. Underwilens sjocht Ladd Devine&nbsp;III syn kâns skoan om fan 'e woartel fan syn probleem ôf te kommen. Wannear't eltsenien oars besteld is, stjoert er syn foarman Jerry G. mei in [[buldoazer]] om it beanefjild fan Joe Mondragón keal te skowen. Mar dat is bûten Amarante Córdova rekkene, dy't Jerry G. mei de reuseftige [[njoggentjinde-iuwsk]]e [[revolver]] dy't noch fan syn heit west hat, twingt om fan 'e buldoazer ôf te klimmen en op te sokkebaljen. Dêrnei riidt de âldman de buldoazer nei de bopperin fan 'e [[Rio Grande]] ta, dy't op dat punt troch in djippe [[kleau]] streamt. Hy is fan doel om syn lange, lange libben te beëinigjen troch de masine oer de râne fan 'e kleau te riden, mar ek diskear oerlibbet er it wer, mei't er troch in hobbel krekt foar de râne fan 'e ôfgrûn fan 'e buldoazer ôf smitten wurdt, wylst de masine sels rjocht trochriidt en yn 'e djipte ferdwynt. Nei't it stof fan alle trelit wat sakke is, wurdt Ladd Devine&nbsp;III op in gearkomste yn 'e steatshaadstêd mei de gûverneur, de steatsyngenieur en fertsjintwurdigers fan ferskate oare ynstânsjes fan 'e steatsoerheid te ferstean jûn dat er syn plannen foar de keardaam en it wetterbeheardistrikt foarearst mar yn 'e iiskast stopje moat. Yn Milagro wurdt troch Joe en syn oanhingers feestfierd, mar de oare [[moarn (deidiel)|moarns]], as er oanhelle is mei de slimste [[kater]] dy't er ea hân hat, beseft Joe ynienen dat syn beantsjes fan him wat makke hawwe dat er nea wurde wollen hie: in foaroanman. ==Tsjutting== In protte [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] hawwe derop wiisd dat net de ûnderskate [[personaazje]]s út ''The Milagro Beanfield War'', mar ynstee de beide botsende [[kultuer]]en de [[haadpersoan]]en fan it boek binne, yn 'e mande mei twa groepkes kontrastearjende [[noarmen en wearden]]. Yn 'e [[jeropide ras|blanke]] [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] kultuer is it [[yndividualisme]] (it tinken fanút it "ik") in liedende wearde, mei as [[ekonomy]]ske tûke it [[kapitalisme|frije-merkkapitalisme]]. Dat wurdt yn 'e roman fertsjintwurdige troch de Devine Company, dy't net tafallich sa hjit (''Devine'' klinkt itselde as ''Divine'', dat "godlik" betsjut). Yn 'e kultuer fan 'e [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] is [[kollektivisme]] (it mienskipstinken) in wichtige wearde, dy't yn it boek fertsjintwurdige wurdt troch de wisberettens fan Joe Mondragón om in [[tradysje|tradisjoneel]] mienskiplik [[rjocht (privileezje)|rjocht]] (op [[yrrigaasje]]wetter) werom te winnen, en teffens troch de stipe dy't er dêrby kriget fan 'e oare doarpsbewenners. Wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] yn ''The Milagro Beanfield War'', dy't fierhinne út 'e botsing tusken boppeneamde kultueren fuortkomme, binne [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. Hoewol't it ferhaal fan 'e roman op himsels hielendal [[fiktyf]] is, basearre [[auteur]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] it op 'e wurklikheid. Der wiene yn 'e earste helte en de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ferskate konflikten yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]] oer wetterbeheardistrikten (''conservancy districts'') fan itselde soarte as dat yn it boek as in swurd fan Damokles boppe Milagro hinget. Sa late de oprjochting fan it Middle Rio Grande Conservancy District yn [[1925]] ta in sitewaasje wêrby't withoefolle lytse Latino-boeren harren grûn kwytrekken. Dêrtroch ûntstie in protestbeweging dêr't yn 'e twadde helte fan 'e [[1940-er jierren]] 10.000 Latino's by belutsen wiene. Yn [[1971]] laten plannen foar it Rancho del Rio Conservancy District ta de oprjochting fan 'e saneamde Tres Rios Association, in [[aksjegroep]] dy't tsjin 'e plannen agearre en yn [[1975]], nei in fiif jier duorjende [[rjocht|juridyske]] striid, troch de rjochter yn it gelyk steld waard. In oare faktor yn konflikten tusken de Latino-mienskippen en de oerheid wie yn deselde tiid de oanhâldende beheining fan [[beweiding]]srjochten op wat earder kommunaal lânbesit west hie, mar begjin tweintichste iuw troch de oerheid yn besit nommen waard en in beskerme status krige as [[natoergebiet]]. (Yn ''The Milagro Beanfield War'' spilet dat bygelyk mei it [[nasjonaal wâld (Feriene Steaten)|nasjonaal wâld]] fuortby it doarp dat no ûnder behear stiet fan 'e [[United States Forest Service]].) It ûntstellen fan tradisjonele wetterrjochten en lânrjochten wie in faktor fan belang by de [[etnysk]]e bewustwurding fan 'e [[Chicano's]], de Latino-mienskip yn Nij-Meksiko. In lieder fan 'e Chicano-beweging wie de [[garisma]]tyske [[predikant]] [[Reies López Tijerina]], waans oanhingers op [[5&nbsp;juny]] [[1967]] by de saneamde [[Oanfal op it Gerjochtsgebou yn Tierra Amarilla]] har taflecht ta [[geweld]] namen. By dat barren waard it [[gerjochtsgebou]] fan [[Rio Arriba County (Nij-Meksiko)|Rio Arriba County]] yn it doarp [[Tierra Amarilla]], twa oeren lang beset troch wapene Chicano-aktivisten dy't protestearren tsjin it ûntstellen oan 'e Chicano-befolking fan likernôch 600.000 [[pûnsmjit]] lân dat yn [[1832]] troch de [[Meksiko|Meksikaanske]] oerheid takend wie oan in José Manuel Martínez. Nei in [[sjitpartij]] wêrby't twa plysjes delsketten waarden en ien fan beiden swierferwûne rekke, pykten de aktivisten út nei de bergen. Der waard troch de autoriteiten in grutte klopjacht op harren iepene. Tijerina, fan wa't net iens wis oft er sels wol by de oanfal oanwêzich wie, waard oppakt en feroardiele ta twa jier [[finzenisstraf]]. Neffens it [[tydskrift]] ''[[Newsweek]]'' hie syn organisaasje, de [[Allianza Federal de Mercedes]] ([[Spaansk]] foar "Federale Alliânsje foar Lânrjochten") yn dy tiid sa'n 14.000 leden. [[File:Redford_Milagro_Cannes_1988.jpg|right|250px|thumb|F.l.n.rj. [[aktrise]] [[Melanie Griffith]], [[regisseur]] [[Robert Redford]] en aktrise [[Sônia Braga]] yn [[1988]] by de [[promoasje (marketing)|promoasje]] fan 'e [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes|Ynter-nasjonaal Filmfestival fan Cannes]].]] ==Untfangst== Troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] waard ''The Milagro Beanfield War'' oer it algemien goed ûntfongen. Sa priizge it [[fakblêd]] foar [[boekhannel]]s ''[[Kirkus Reviews]]'' de roman as "Libbener as in [[sprinkhoanne]] yn in hjitte [[stropanne]]". Ek siet it boek neffens de anonime [[resinsint]] "fol goede [[humor]]" en "[[komeedzje|komyske]] enerzjy". Yn ''Western American Literature'' ferliek Motley Deakin skriuwer [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] omreden fan ''The Milagro Beanfield War'' sels mei sa'n grutte namme as [[John Steinbeck]], in winner fan 'e [[Nobelpriis foar de Literatuer]]. Neffens him follet de "fûnemintele earnst" fan 'e roman in "episoadyske" grappigens oan dy't tinken dochs oan 'e "Amerikaanske humor fan 'e [[Amerikaanske frontier|foargrins fan 'e beskaving]] yn it [[Wylde Westen]]". Mar net eltsenien wie sa goed te sprekken oer de faak mei [[krêftwurd]]en ôfmakke skriuwstyl fan Nichols. Yn 'e ''[[National Observer]]'' kwalifisearre Larry L. King ''The Milagro Beanfield War'' krekt as "in grut, blastich, oermjitte yngewikkeld boek dat delkomt op in [[teloarstelling]]&nbsp;– in boek dat op 'e iene of oare manear minder is as de [[optellen|som]] fan syn dielen." Yn ''[[The New York Times]]'' skreau [[Frederick Busch]]: "It besykjen fan Nichols om syn leafde foar in lânsdouwe en syn [[maatskiplik]]e noed gearfalle te litten mei syn gauris fierde [[gefoel foar humor]] is doemd om te mislearjen troch syn eigen [yn it ferhaal] altyd sichtbere hân." Ek fûn Busch it [[proaza]] slop en "sa folksk dat it misledigjend is foar it folk", wylst de [[personaazje]]s neffens him tin en [[stereotype|stereotypysk]] wiene. [[John E. Loftis]] gie yn 'e ''Rocky Mountain Review of Language and Literature'' op yngeande wize yn op sawol de roman fan Nichols as de [[resinsje]] fan Busch. Neffens him feroardiele dy lêste de roman "om 'e ferkearde redens", en moat it boek sjoen wurde as in [[allegory]] mei tsjinstelde [[kultuer]]en as [[haadpersoan]]en ynstee fan 'e troch Nichols opfierde yndividuele personaazjes. ==Ferfilming== ''The Milagro Beanfield War'' waard yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]], dy't ek ien fan 'e [[filmprodusint|produsinten]] wie. De wichtichste [[rol]]len waarden fertolke troch [[Chick Vennera]] as Joe Mondragón, [[Rubén Blades]] as [[sheriff]] Bernabé Montoya, [[Sônia Braga]] as Ruby Archuleta, [[Richard Bradford (akteur)|Richard Bradford]] as Ladd Devine&nbsp;III, [[Melanie Griffith]] as syn [[oarehelte|frou]] Flossie Devine, [[Carlos Riquelme]] as Amarante Córdova en [[Christopher Walken]] as Kyril Montana. De [[film]] waard yn syn gehiel [[opnamen (film)|opnommen]] op lokaasje yn [[Truchas (Nij-Meksiko)]]. {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Nichols, John}}, ''The Milagro Beanfield War'', New York, 1974 (Random House). *[https://www.encyclopedia.com/arts/culture-magazines/milagro-beanfield-war In djipdollend artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op ''Encyclopedia.com''.] *[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Milagro_Beanfield_War_(novel) It artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op 'e Ingelsktalige Wikipedy.] }} {{DISPLAYTITLE:''The Milagro Beanfield War'' (roman)}} {{DEFAULTSORT:Milagro Beanfield War, The (roman)}} [[Kategory:Literêr wurk fan John Nichols]] [[Kategory:Ingelsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1974]] [[Kategory:Literatuer oer taal]] [[Kategory:Literatuer oer ras of etnisiteit]] [[Kategory:Literatuer oer in etnyske groep]] [[Kategory:Literatuer oer rykdom]] [[Kategory:Literatuer oer earmoede]] [[Kategory:Literatuer oer korrupsje]] [[Kategory:Literatuer oer in plysjeman]] [[Kategory:Literatuer oer in abbekaat]] [[Kategory:Literatuer oer dieverij]] [[Kategory:Literatuer oer mishanneling]] [[Kategory:Literatuer oer wetterkrapte]] [[Kategory:Literatuer oer aktivisme]] rumkzigjd29oeb2ewi3abuxcx9uxl8h 1239915 1239914 2026-09-04T21:12:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Ferhaal */ -typfl 1239915 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | titel = ''The Milagro Beanfield War'' | oarspr. titel = | auteur = [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] | taal = [[Ingelsk]] | foarm = [[roman]] | sjenre = | skreaun = | 1e publikaasje = [[1974]], [[New York (stêd)|New York]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = [[Random House]] | rige = ''New Mexico Trilogy'' | foarich diel = | folgjend diel = ''The Magic Journey'' | bondel = | prizen = | ISBN = 0 09 95 51 705 <br><small>(edysje fan Arena, 1987)</small> }} '''''The Milagro Beanfield War''''' is de bekendste [[roman]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: "De Beanefjildoarloch fan Milagro". It [[boek]] fertelt it [[ferhaal]] fan it [[fiktive]] [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[Ingelsk]]talige [[jeropide ras|blanken]] op snoade wize de [[rjocht (privileezje)|rjochten]] op it gebrûk fan it pleatslike [[oerflaktewetter]] foar [[yrrigaasje]] ûntfytmanne hawwe oan 'e oarspronklike, [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]]. De [[ympuls (psychology)|ympulsive]] hantsjemuoisfeint Joe Mondragón bringt de boel yn trewyn as er op in dei, sûnder echt [[tinken|nei te tinken]] oer wêr't er oan begjint, yllegaal syn heite âlde [[ikker|beanefjild]] yrrigearret. Al rillegau foarmje har twa partijen yn it doarp en dêrbûten: deselden dy't Joe stypje en dejingen dy't him tsjin eltse priis tsjinkeare wolle. ''The Milagro Beanfield War'' waard foar it earst publisearre yn [[1974]] troch [[útjouwerij]] [[Random House]]. It wie it earste diel fan Nichols syn ''New Mexico Trilogy'', dy't fierder gie mei ''The Magic Journey'' ([[1978]]) en ''The Nirvana Blues'' ('[[1981]]). Mar it boek is ek op himsels prima te lêzen. Oer it algemien waard ''The Milagro Beanfield War'' goed ûntfongen troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]], en it groeide út ta Nichols syn meast ferneamde boek, nammenste mear nei't it yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme wie troch [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]]. Yn it boek snijt Nichols ferskate wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] oan, lykas [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. ==Eftergrûn== [[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] waard [[berne]] yn [[1940]]. Syn [[Frankryk|Frânske]] [[mem]], dy't [[ferstoar]] doe't hy sels noch mar twa jier âld wie, hie it meastepart fan har [[bernetiid]] trochbrocht yn [[Spanje]]. Nei't er yn [[1962]] ôfstudearre wie, sette Nichols nei dat lân ta, dêr't er inkele jierren by syn [[beppe]] ynloek. Mids [[1960-er jierren]] wenne er ferskate jierren yn it [[Midden-Amearika|Middenamerikaanske]] [[lannen en territoaria|lân]] [[Gûatemala]]. Sawol Spanje as Gûatemala wiene doedestiden [[faksist]]yske [[diktatuer]]en, en syn ferbliuw dêre hie in grutte ynfloed op 'e ûntjouwing fan Nichols syn [[politike]] oriïntaasje, dy't [[progressyf]] en [[sosjalist]]ysk wie. Yn [[1969]] sette er him nei wenjen yn [[Taos (Nij-Meksiko)|Taos]], yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]], dêr't er oan syn [[ferstjerren]] yn [[2023]] ta bliuwe soe. Mei't er [[Spaansk]] spriek, boargere er dêr ridlik maklik yn. Hy loek him de striid fan 'e oarspronklike [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino]]-[[befolking]] tsjin 'e dominante [[Ingelsk]]talige Amerikaanske [[hegerein]] oan en wie jierrenlang aktyf as [[aktivist]] foar in ferskaat oan kwestjes. [[File:John_Nichols_(writer).jpg|right|200px|thumb|[[Skriuwer]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]].]] ==Ynhâld== ===Setting=== It heal ûntfolke [[doarp]] Milagro, yn it noarden fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Meksiko]], wurdt foar it meastepart bewenne troch [[Spaansk]]talige [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] út [[famylje]]s dy't dêr al wennen doe't it gebiet foarôfgeande oan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]–[[1848]]) noch by [[Meksiko]] hearde. Nei't de krite troch it [[Ferdrach fan Guadalupe Hidago]] ([[1848]]) by de [[Feriene Steaten]] kaam te hearren, waard de krite lange tiid negearre en ferwaarleazge troch de nije [[oerheid]]. Mar sûnt it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] kamen yn Nij-Meksiko almar mear lju fan bûten te wenjen, dy't har neat oan 'e oarspronklike befolking gelegen lizze lieten. Dyselden wiene foar it meastepart grutte [[ranch]]ers, dy't de lânseigen lytse [[gernier]]kes ferkrongen. Sa ûntstie der in [[maatskippij]] mei in [[hegerein|boppelaach]] fan [[rykdom|rike]], [[Ingelsk]]talige, [[jeropide ras|blanke]] [[Amerikanen]] en in ûnderlaach fan [[earmoede|earme]], Spaansktalige Latino's. Yn it [[woastinige]] Nij-Meksiko is [[wetter]] fan libbensbelang foar alle soarten [[lânbou]], mar yn 't bysûnder foar it [[bou (lânbou)|ferbouwen]] fan [[lânbougewaaks|gewaaksen]]. Yn Milagro, dat oan it [[rivier]]ke de Indian Creek leit, wie iuwenlang rom foldwaande wetter foarhâns foar alle bewenners, mar yn [[1935]] waard by in rige komplekse [[rjocht|juridyske]] en [[politike]] maneuvers yn 'e [[Santa Fe (Nij-Meksiko)|steatshaadstêd]] it meastepart fan dat wetter reservearre foar de grutte ranchers en lânbouwers yn it súdeastlike diel fan 'e steat. De gerniers fan Milagro koene fan dy tiid ôf út har huzen wei it wetter foarby streamen sjen, mar mochten der net mear oan komme. Dêrtroch waarden alle ikkers oan 'e westkant fan it doarp ûnbrûkber, en meitiid rekke dat diel fan it doarp ûntfolke, mei't de bewenners [[ferhuze]]n nei de eastkant of hielendal út 'e krite wei teagen. Underwilens is de macht yn Milagro yn 'e hannen kommen fan 'e blanke Amerikaan Ladd Devine&nbsp;III, de eigner fan 'e Devine Company, dy't ein [[njoggentjinde iuw]] oprjochte is troch syn [[pake]], de oarspronklike Ladd Devine. De Devine Company sette útein as in grutte [[ranch]], mar begjin [[1970-er jierren]] wurdt der benammen [[opbringst (jild)|jild fertsjinne]] yn 'e [[toerist]]yske sektor, û.m. mei in [[fakânsjeranch]] dêr't toeristen "[[cowboy]]" spylje kinne. It [[bedriuw]] is ek de eigner fan 'e pleatslike [[winkel]] en fan in [[kafee]]. Troch gearwurking mei befreone (lês: [[korrupt]]e) [[politisy]] yn 'e steatshaadstêd stiet Devine, dy't dochs al [[miljonêr]] is, op it punt om noch folle riker te wurden troch de oanlis fan 'e Indian Creek Dam. Dat is in [[keardaam]] yn it pleatslike rivierke, dy't it westlike diel fan Milagro op 'e nij fan wetter foarsjen moat. Devine hat hast alle lân dêre nei [[1935]] foar in prikje opkeapje kinnen fan 'e measte Latino-eigners, mar as der wer wetter komt, sil de [[priis (kosten)|priis]] fan it lân as in raket omheech sjitte. In diel fan it lân kin er dan moai mei foarse [[winst (ûndernimming)|winst]] [[ferkeap]]je, en de rest wol er brûke om in grutte [[golfbaan]] oan te lizzen dêr't er folle mear toeristen mei lûke kin. Foar de [[finansiering]] fan 'e keardaam is in [[conservancy district|wetterbeheardistrikt]] (''conservancy district'') oprjochte dat hiel Milagro omfettet. Dat betsjut dat de earme doarpsbewenners foar de bou fan 'e daam betelje moatte, en om't de wearde fan it lân neitiid sa omheech giet, sil dan ek de [[belesting]] op [[ûnreplik goed]] navenant omheech gean. Dat sil it wenjen foar harren yn Milagro ûnbetelber meitsje, sadat se twongen wêze sille om te ferhúzjen nei oare plakken en har grûn te ferkeapjen oan Devine, mei't hy de iennichste is dy't jild genôch hat om it op te keapjen. Net ien hat dat útlein oan 'e doarpsbewenners, krektoarsom: yn 'e steatshaadstêd is war dien om 'e gefolgen fan 'e bou fan 'e daam foar harren sa dizenich mooglik te hâlden. ===Ferhaal=== Dat is de stân fan saken wannear't der wat bart dat net ien foarsjen kinnen hie. Joe (eins José) Mondragón is in 36-jierrige ynwenner fan Milagro, dy't mei syn [[oarehelte|frou]] Nancy en harren trije [[bern (persoan)|bern]] yn in lyts, eigenboud [[adobe]]hûs wennet mei dêromhinne in [[hiem]] dat beskûl giet ûnder rommel fan alderhanne soarte. Joe is in oer it algemien [[wurkleazens|wurkleaze]] hantsjemuoisfeint, dy't alles reparearje kin sadat it wer wurket (alteast foar in skoftke) troch gebrûk te meitsjen fan in wiidweidich assortimint [[ark en reau]] dat er krigen, liend of [[dieverij|stellen]] hat. Yn 'e regel is er op elts willekeurich stuit dwaande mei in stikmannich lytse projekten, dy't net selden it deiljocht min ferdrage kinne. Joe hat in probleem mei gesach en in gebrek oan [[respekt]] foar de [[wet]], en [[wrok]]ket tsjin 'e [[maatskiplik]]e sitewaasje fan oerhearsking fan syn eigen [[folk]] troch rike, útlânske, blanke Amerikanen. Gauris bringt er in [[nacht]] troch yn 'e [[sel (finzenis)|sel]] yn it pleatslike [[plysjeburo]] foar [[iepenbiere dronkenheid]], [[mishanneling]] (by [[slaanderij]]) of [[dieverij]] fan [[skiep]] fan 'e Devine Company. Oars as de measte oare Latino's út Milagro hat Joe, koppich dat er is, it [[ikker|beanefjild]] fan syn [[heit]] silger oan 'e westkant fan it doarp nea ferkocht oan Devine. Op in dei, as er, nei dronken te hawwen, it âlde, fertutearze hûs fan syn âlden oan 'e westkant besiket, beslút er [[ympuls (psychology)|ympulsyf]] it beanefjild te [[yrrigaasje|yrrigearjen]] en beane oan te plantsjen. {{Plotbedjer}} It nijs oer wat Joe dien hat, giet as diggelfjoer troch Milagro en it oanbuorjende doarp Doña Luz, ferspriedt him dêrwei nei Chamisaville, it haadplak fan 'e [[county (Feriene Steaten)|county]], en berikt net folle letter de steatshaadstêd. Yn Milagro ûntjouwe har twa partijen dy't streekrjocht foarinoaroer steane. Ien groep bestiet út boargers dy't krekt as Joe wrokje tsjin 'e elite, dy't harren har wetterrjochten ûntstellen hat en in sitewaasje yn stân hâldt dy't makket dat sy nea oan har earmoede ûntkomme kinne sille, mar der krekt allinne mar djipper yn weisakje. Ta dy partij hearre û.o. Ruby Archuleta, in [[skientme|tsjeppe]], [[yntelligint]]e en fernimstige [[widdo]] dy't in [[garaazje (bedriuw)|garaazje]] anneks [[leadjitter]]sbedriuw runt; Tranquilino Jeantete, de eigner fan 'e Frontier Bar; Onofre Martínez, in ienearmige [[hannel]]er yn [[kwartskristal]]len; en de [[koppigens|koppige]] taaie Amarante Córdova, in âldman fan 93&nbsp;jier dy't as iennichste noch yn syn fertutearze [[hûs|húske]] oan 'e westkant fan it doarp wennet en dy't safolle potinsjeel deadlike [[sykte]]n en foarfallen oerlibbe hat dat er neffens it pleatslik [[byleauwe]] [[ûnstjerlikens|ûnstjerlik]] is. De oare partij bestiet út lju dy't baat hawwe by it hanthavenjen fan 'e [[status quo]]. Dy kloft stiet ûnder lieding fan Ladd Devine&nbsp;III en omfettet fierders syn [[foarman]]nen "Horsethief Shorty" Wilson en Jerry G. (Grindstaff), de [[makelder]] Bud Gleason, en Bill Koontz en Granny Smith fan 'e [[Steatsplysje fan Nij-Meksiko]]. De beide groepen binne lykwols net folslein op etnyske basis gearstald, want Eusebio Lavadie, de iennichste rike Latino-boer fan Milagro, hâldt it mei Devine, krekt as de Latino Nick Rael, dy't foar Devine de pleatslike winkel driuwt, steatsplysje Bruno Martínez, in [[soan]] fan Onofre Martínez dy't fan syn [[heit]] ferfrjemde is, en Carl Abeyta, in Latino dy't foar de [[United States Forest Service]] wurket. Ek de pleatslike [[sheriff]], de twifelriedige Bernabé Montoya, moat dwaan wat Devine him opdraacht, al leit syn hert by it ferset fan syn âlde jeugdfreon Joe Mondragón. Oan 'e oare kant hearre de earme blanke boer Ray Gusdorf en de [[monteur]] Marvin LaBlue, in [[Cajuns|Cajun]] út [[Louisiana]], dy't allebeide it Spaansk machtich binne (yn tsjinstelling ta Ladd Devine&nbsp;III en de measte oare blanken) ta de oanhingers fan Joe. De [[abbekaat]] en [[kollumnist]] Charley Bloom, dy't oarspronklik ôfkomstich is út [[Massachusetts]], wurdt tsjin wil en tank troch Joe en Ruby ek yn harren saak behelle. Hoewol't wat Joe dien hat dúdlik yllegaal is, leit de saak gefoelich. Sheriff Montoya riedt Devine sterk oan om 'e boel op syn berin te litten en neat te dwaan om oalje op it fjoer te goaien. Devine skeakelet syn politike kontakten yn 'e steatshaadstêd yn: it buro fan 'e [[yngenieur|steatsyngenieur]] (dat de Indian Creek Dam ûntwurpen hat), de [[stêf (organisaasje)|stêf]] fan 'e [[gûverneur]] en de lieding fan 'e Steatsplysje en de Forest Service. Ek út 'e steatshaadstêd wei kriget er lykwols te hearren dat it bêste is om foarearst tuike-oan te dwaan, om't de spannings oer wetterrjochten net inkeld yn Milagro spylje, mar yn it hiele noarden fan 'e steat. It soe der noch helte minder fan wurde as Joe Mondragón ta in martelder makke waard. Dêrom besykje de bûnsgenoaten fan Devine ferskate kearen op ynformele wize om 'e kwestje te ûntsenuwjen troch Joe [[omkeaping|om te keapjen]] en, as dat net wurket, him te [[yntimidaasje|yntimidearjen]]. De opljeppende Joe jaget lykwols ferskaten fan dy lju ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[geweld]] fan syn [[hiem]], ûnder wa Lavadie en Abeyta. Kyril Montana, in blanke [[resjersjeur]] fan 'e Steatsplysje mei jierren fan [[ûnderfining]] en in earsten steat fan tsjinst, mar dy't gjin Spaansk sprekt, wurdt stjoerd om 'e sitewaasje te beoardieljen. Hy mient dat er dat ûngemurken oprêdt, mar yn Milagro, dêr't eltsenien eltsenien ken, wurdt in frjemde [[auto]] fuortendaliks sinjalearre en alles dat Montana docht wurdt yn 'e rekken holden. [[Ferûntweardiging|Skandalisearre]] oer dy "[[undercover]]operaasje" organisearret Ruby Archuleta yn it pleatslik [[tsjerkegebou]] in gearkomste dêr't de heal ûnwillige Charley Bloom op har fersyk (yn it Spaansk) útleit wat in wetterbeheardistrikt is wat foar gefolgen de bou fan 'e keardaam yn 'e Indian Creek foar de ynwenners fan Milagro hawwe sil. Ruby stelt foar om in [[feriening]] yn it libben te roppen om aksje te fieren tsjin 'e bou fan 'e daam, en om in [[hantekeningepetysje]] te begjinnen, mar der wurdt besletten om foarearst de kat nochris út 'e beam te sjen. De Steatsplysje is der lykwols fan oertsjûge dat op 'e gearkomste [[revolúsjonêr]]e plannen smeid binne en dat Bloom, dy't bekend stiet as [[sosjalist]], de oanstifter dêrfan is. Underwilens hâldt Joe Mondragón allegeduerigen út dat er allinnich mar [[beane]] ferbouwe wol en besiket er Ruby en har politisearring fan 'e kwestje op in ôfstân te hâlden. Neitiid folget in perioade fan wiken wêryn't de spannings yn Milagro almar oanboazje. Devine ûntfangt [[driichbrief|driichbrieven]], in grut boerd by de kant fan 'e wei lâns dat de bou fan 'e keardaam oankundiget, [[brân|giet yn flammen op]] en der ferskine [[krús (symboal)|krusen]] by de kant fan 'e wei lâns mei Devine syn namme derop. In [[softball]]wedstryd tusken in team fan it doarp en in team fan 'e Devine Company rint op in hier nei út op algemiene [[slaanderij]]. By ûnderskate ynsidinten wurde oanhingers fan beide kanten ûnferhoeds oerfallen troch maskere keardels dy't harren in [[mishanneling|wan bruien]] jouwe. En let op in [[jûn]] fjurret immen in [[kûgel]] ôf op 'e [[sliepkeamer]] fan Joe Mondragón. Hoewol't Joe en Nancy mei de skrik frijkomme, jout dat lêste foarfal oanlieding ta in soarte fan [[wapen]]wedrin wêrby't de oanhingers fan beide partijen [[munysje]] ynslane en, as se dy noch net hiene, [[fjoerwapen]]s oanskaffe. Lang om let komt de spanning ta in hichtepunt wannear't Joe in oare doarpeling, Seferino Pacheco, delsjit by in ynsidint dat eins neat mei it bredere konflikt te krijen hat. Pacheco is in [[iensumens|iensume]], [[alkoholisme|alkoholistyske]] [[widner]] dy't inkeld it selskip hat fan syn mânske [[baarch]]. Dy baarch is de skrik fan Milagro, mei't er him troch neat en nimmen tsjinhâlde lit en om it hoartsje losbrekt. Pacheco bringt de helte fan syn tiid troch mei drinken en de oare helte mei sykjen om syn baarch. Op in dei, as de baarch wer los is, bedarret it eigensinnige bist om redens dy't er sels it bêste wit op it beanefjild fan Joe Mondragón. As it him net slagget om it bist fuort te jeien, pakt Joe syn [[gewear]] en sjit er de baarch dea ear't dy al syn beane opfrette kin. De dronken Pacheco, dy't koarte tiid letter arrivearret, rekket alhiel oerstjoer oer it ferlies fan syn [[húsdier]], lûkt syn [[revolver]] en wol Joe deasjitte. Joe besiket mei de man te redendielen, mar nei't Pacheca ferskate kearen mis sketten hat, sjit Joe werom en rekket Pacheco yn it [[boarstkas|boarst]]. De âldman wurdt yn kritike tastân nei it [[sikehûs]] brocht, wylst Joe útnaait en de omlizzende [[berchtme|bergen]] yn flechtet. [[File:Truchas-NM-May05.jpg|right|thumb|250px|[[Truchas (Nij-Meksiko)|Truchas]], yn [[Nij-Meksiko]], dêr't de [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' [[opnamen (film)|opnommen]] waard.]] Under lieding fan resjersjeur Kyril Montana en sheriff Bernabé Montoya set in [[posse comitatus|posse]] fan in man as tritich efter him oan. Dat is it idee fan Xavier Trucho, de [[haadkommissaris]] fan 'e Steatsplysje, mar Montana hat daliks al foar it ferstân dat it in sinleas krewearjen is. De fuortbeweging fan tritich man oer de mei [[nullewâld]] begroeide berchskeanten makket sa'n leven dat Joe harren al fan fierrens oankommen hearre kin. En as se him op de iene of oare ûnwierskynlike manear àl oer it mad kamen, soe de iene helte fan 'e posse beare dat se him net seagen, wylst de oare helte him op slach deasjitte soe. Op 'e [[middei (deidiel)|middei]] stjoert Montana dêrom de rest fan 'e sikers nei hûs ta en giet er op eigen manneboet fierder de bergen yn. Dêr wurdt er oanfallen troch in trijetal ûnbekende manlju. Rêden troch in hommelse [[hagel (delslach)|hagelbui]] dy't harren allegearre it sicht benimt, wit Montana op it nipperke oan 'e dea te ûntkommen en flechtet er halje-trawalje de berch ôf. Syn oanfallers blike Ruby Archuleta, har soan Eliu en har [[frijer|minner]] Claudio García te wêzen, dy't him mei sin ûntkomme litten hawwe om't se him allinnich mar [[eangst|bang meitsje]] woene. Joe syn sabeare flecht nei de bergen wie lykwols in leagen om 'e autoriteiten te mislieden. Wannear't de posse ienris goed en wol op 'en paad is, komt Joe, dy't Milagro nea ferlitten hat mar ynstee ûnderdûkt is, foar it ljocht om himsels oan te jaan by in frijwol leech buro fan 'e steatsplysje yn Doña Luz. De autoriteiten, dy't skjin har nocht fan him hawwe, binne earst fan doel om him te [[arrestaasje|arrestearjen]] en de [[kaai]] fan syn [[sel (finzenis)|sel]] by wize fan sprekken fuort te goaien, mar as der op it [[parkearterrein]] fan it buro hieltyd mear fan syn oanhingers gearkloftsje, allegearre mei gewearen op it rek efter de [[stoel|stuollen]] fan har [[pick-uptruck]]s, wurdt besletten dat it wol ta kin mei in [[ynsteatfanbeskuldigingstelling]] foar it [[sjitten|ôfsjitten]] fan in [[fjoerwapen]] binnen de [[beboude kom]]. Want tsjin alle ferwachting yn hat Pacheco syn [[ferwûning]]s oerlibbe en is er oan 'e betterjende hân. Boppedat wiene der [[tsjûge (strafrjocht)|tsjûgen]] fan 'e [[sjitpartij]], sadat der gjin twifel oer bestean kin dat Joe út [[needwar]] hannele. Hy wurdt dêrom frijlitten op persoanlike [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] (d.w.s. sûnder dat er [[boarchtocht (strafrjocht)|boarch]] hoecht te beteljen). De oanboazjende spannings soargje der lykwols foar dat de petysje tsjin 'e oanlis fan 'e keardaam, dy't Ruby Archuleta foarsteld hie, no einlings fan 'e grûn komt. Underwilens sjocht Ladd Devine&nbsp;III syn kâns skoan om fan 'e woartel fan syn probleem ôf te kommen. Wannear't eltsenien oars besteld is, stjoert er syn foarman Jerry G. mei in [[buldoazer]] om it beanefjild fan Joe Mondragón keal te skowen. Mar dat is bûten Amarante Córdova rekkene, dy't Jerry G. mei de reuseftige [[njoggentjinde-iuwsk]]e [[revolver]] dy't noch fan syn heit west hat, twingt om fan 'e buldoazer ôf te klimmen en op te sokkebaljen. Dêrnei riidt de âldman de buldoazer nei de bopperin fan 'e [[Rio Grande]] ta, dy't op dat punt troch in djippe [[kleau]] streamt. Hy is fan doel om syn lange, lange libben te beëinigjen troch de masine oer de râne fan 'e kleau te riden, mar ek diskear oerlibbet er it wer, mei't er troch in hobbel krekt foar de râne fan 'e ôfgrûn fan 'e buldoazer ôf smitten wurdt, wylst de masine sels rjocht trochriidt en yn 'e djipte ferdwynt. Nei't it stof fan alle trelit wat sakke is, wurdt Ladd Devine&nbsp;III op in gearkomste yn 'e steatshaadstêd mei de gûverneur, de steatsyngenieur en fertsjintwurdigers fan ferskate oare ynstânsjes fan 'e steatsoerheid te ferstean jûn dat er syn plannen foar de keardaam en it wetterbeheardistrikt foarearst mar yn 'e iiskast stopje moat. Yn Milagro wurdt troch Joe en syn oanhingers feestfierd, mar de oare [[moarn (deidiel)|moarns]], as er oanhelle is mei de slimste [[kater]] dy't er ea hân hat, beseft Joe ynienen dat syn beantsjes fan him wat makke hawwe dat er nea wurde wollen hie: in foaroanman. ==Tsjutting== In protte [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] hawwe derop wiisd dat net de ûnderskate [[personaazje]]s út ''The Milagro Beanfield War'', mar ynstee de beide botsende [[kultuer]]en de [[haadpersoan]]en fan it boek binne, yn 'e mande mei twa groepkes kontrastearjende [[noarmen en wearden]]. Yn 'e [[jeropide ras|blanke]] [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] kultuer is it [[yndividualisme]] (it tinken fanút it "ik") in liedende wearde, mei as [[ekonomy]]ske tûke it [[kapitalisme|frije-merkkapitalisme]]. Dat wurdt yn 'e roman fertsjintwurdige troch de Devine Company, dy't net tafallich sa hjit (''Devine'' klinkt itselde as ''Divine'', dat "godlik" betsjut). Yn 'e kultuer fan 'e [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]] is [[kollektivisme]] (it mienskipstinken) in wichtige wearde, dy't yn it boek fertsjintwurdige wurdt troch de wisberettens fan Joe Mondragón om in [[tradysje|tradisjoneel]] mienskiplik [[rjocht (privileezje)|rjocht]] (op [[yrrigaasje]]wetter) werom te winnen, en teffens troch de stipe dy't er dêrby kriget fan 'e oare doarpsbewenners. Wichtige [[tema (fiksje)|tema's]] yn ''The Milagro Beanfield War'', dy't fierhinne út 'e botsing tusken boppeneamde kultueren fuortkomme, binne [[rykdom]] en [[earmoede]], [[etnisiteit]] en [[taal]], de striid fan 'e gewoane man tsjin 'e fêstige oarder, en [[korrupsje]] mank [[ynstânsje]]s fan 'e [[oerheid]]. Hoewol't it ferhaal fan 'e roman op himsels hielendal [[fiktyf]] is, basearre [[auteur]] [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] it op 'e wurklikheid. Der wiene yn 'e earste helte en de midden fan 'e [[tweintichste iuw]] ferskate konflikten yn it noarden fan [[Nij-Meksiko]] oer wetterbeheardistrikten (''conservancy districts'') fan itselde soarte as dat yn it boek as in swurd fan Damokles boppe Milagro hinget. Sa late de oprjochting fan it Middle Rio Grande Conservancy District yn [[1925]] ta in sitewaasje wêrby't withoefolle lytse Latino-boeren harren grûn kwytrekken. Dêrtroch ûntstie in protestbeweging dêr't yn 'e twadde helte fan 'e [[1940-er jierren]] 10.000 Latino's by belutsen wiene. Yn [[1971]] laten plannen foar it Rancho del Rio Conservancy District ta de oprjochting fan 'e saneamde Tres Rios Association, in [[aksjegroep]] dy't tsjin 'e plannen agearre en yn [[1975]], nei in fiif jier duorjende [[rjocht|juridyske]] striid, troch de rjochter yn it gelyk steld waard. In oare faktor yn konflikten tusken de Latino-mienskippen en de oerheid wie yn deselde tiid de oanhâldende beheining fan [[beweiding]]srjochten op wat earder kommunaal lânbesit west hie, mar begjin tweintichste iuw troch de oerheid yn besit nommen waard en in beskerme status krige as [[natoergebiet]]. (Yn ''The Milagro Beanfield War'' spilet dat bygelyk mei it [[nasjonaal wâld (Feriene Steaten)|nasjonaal wâld]] fuortby it doarp dat no ûnder behear stiet fan 'e [[United States Forest Service]].) It ûntstellen fan tradisjonele wetterrjochten en lânrjochten wie in faktor fan belang by de [[etnysk]]e bewustwurding fan 'e [[Chicano's]], de Latino-mienskip yn Nij-Meksiko. In lieder fan 'e Chicano-beweging wie de [[garisma]]tyske [[predikant]] [[Reies López Tijerina]], waans oanhingers op [[5&nbsp;juny]] [[1967]] by de saneamde [[Oanfal op it Gerjochtsgebou yn Tierra Amarilla]] har taflecht ta [[geweld]] namen. By dat barren waard it [[gerjochtsgebou]] fan [[Rio Arriba County (Nij-Meksiko)|Rio Arriba County]] yn it doarp [[Tierra Amarilla]], twa oeren lang beset troch wapene Chicano-aktivisten dy't protestearren tsjin it ûntstellen oan 'e Chicano-befolking fan likernôch 600.000 [[pûnsmjit]] lân dat yn [[1832]] troch de [[Meksiko|Meksikaanske]] oerheid takend wie oan in José Manuel Martínez. Nei in [[sjitpartij]] wêrby't twa plysjes delsketten waarden en ien fan beiden swierferwûne rekke, pykten de aktivisten út nei de bergen. Der waard troch de autoriteiten in grutte klopjacht op harren iepene. Tijerina, fan wa't net iens wis oft er sels wol by de oanfal oanwêzich wie, waard oppakt en feroardiele ta twa jier [[finzenisstraf]]. Neffens it [[tydskrift]] ''[[Newsweek]]'' hie syn organisaasje, de [[Allianza Federal de Mercedes]] ([[Spaansk]] foar "Federale Alliânsje foar Lânrjochten") yn dy tiid sa'n 14.000 leden. [[File:Redford_Milagro_Cannes_1988.jpg|right|250px|thumb|F.l.n.rj. [[aktrise]] [[Melanie Griffith]], [[regisseur]] [[Robert Redford]] en aktrise [[Sônia Braga]] yn [[1988]] by de [[promoasje (marketing)|promoasje]] fan 'e [[The Milagro Beanfield War (film)|ferfilming]] fan ''The Milagro Beanfield War'' op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes|Ynter-nasjonaal Filmfestival fan Cannes]].]] ==Untfangst== Troch de [[literatuerkrityk|literatuerkritisy]] waard ''The Milagro Beanfield War'' oer it algemien goed ûntfongen. Sa priizge it [[fakblêd]] foar [[boekhannel]]s ''[[Kirkus Reviews]]'' de roman as "Libbener as in [[sprinkhoanne]] yn in hjitte [[stropanne]]". Ek siet it boek neffens de anonime [[resinsint]] "fol goede [[humor]]" en "[[komeedzje|komyske]] enerzjy". Yn ''Western American Literature'' ferliek Motley Deakin skriuwer [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]] omreden fan ''The Milagro Beanfield War'' sels mei sa'n grutte namme as [[John Steinbeck]], in winner fan 'e [[Nobelpriis foar de Literatuer]]. Neffens him follet de "fûnemintele earnst" fan 'e roman in "episoadyske" grappigens oan dy't tinken dochs oan 'e "Amerikaanske humor fan 'e [[Amerikaanske frontier|foargrins fan 'e beskaving]] yn it [[Wylde Westen]]". Mar net eltsenien wie sa goed te sprekken oer de faak mei [[krêftwurd]]en ôfmakke skriuwstyl fan Nichols. Yn 'e ''[[National Observer]]'' kwalifisearre Larry L. King ''The Milagro Beanfield War'' krekt as "in grut, blastich, oermjitte yngewikkeld boek dat delkomt op in [[teloarstelling]]&nbsp;– in boek dat op 'e iene of oare manear minder is as de [[optellen|som]] fan syn dielen." Yn ''[[The New York Times]]'' skreau [[Frederick Busch]]: "It besykjen fan Nichols om syn leafde foar in lânsdouwe en syn [[maatskiplik]]e noed gearfalle te litten mei syn gauris fierde [[gefoel foar humor]] is doemd om te mislearjen troch syn eigen [yn it ferhaal] altyd sichtbere hân." Ek fûn Busch it [[proaza]] slop en "sa folksk dat it misledigjend is foar it folk", wylst de [[personaazje]]s neffens him tin en [[stereotype|stereotypysk]] wiene. [[John E. Loftis]] gie yn 'e ''Rocky Mountain Review of Language and Literature'' op yngeande wize yn op sawol de roman fan Nichols as de [[resinsje]] fan Busch. Neffens him feroardiele dy lêste de roman "om 'e ferkearde redens", en moat it boek sjoen wurde as in [[allegory]] mei tsjinstelde [[kultuer]]en as [[haadpersoan]]en ynstee fan 'e troch Nichols opfierde yndividuele personaazjes. ==Ferfilming== ''The Milagro Beanfield War'' waard yn [[1988]] ûnder [[The Milagro Beanfield War (film)|deselde titel]] ferfilme. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Hollywood]]stjer [[Robert Redford]], dy't ek ien fan 'e [[filmprodusint|produsinten]] wie. De wichtichste [[rol]]len waarden fertolke troch [[Chick Vennera]] as Joe Mondragón, [[Rubén Blades]] as [[sheriff]] Bernabé Montoya, [[Sônia Braga]] as Ruby Archuleta, [[Richard Bradford (akteur)|Richard Bradford]] as Ladd Devine&nbsp;III, [[Melanie Griffith]] as syn [[oarehelte|frou]] Flossie Devine, [[Carlos Riquelme]] as Amarante Córdova en [[Christopher Walken]] as Kyril Montana. De [[film]] waard yn syn gehiel [[opnamen (film)|opnommen]] op lokaasje yn [[Truchas (Nij-Meksiko)]]. {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Nichols, John}}, ''The Milagro Beanfield War'', New York, 1974 (Random House). *[https://www.encyclopedia.com/arts/culture-magazines/milagro-beanfield-war In djipdollend artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op ''Encyclopedia.com''.] *[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Milagro_Beanfield_War_(novel) It artikel oer ''The Milagro Beanfield War'' op 'e Ingelsktalige Wikipedy.] }} {{DISPLAYTITLE:''The Milagro Beanfield War'' (roman)}} {{DEFAULTSORT:Milagro Beanfield War, The (roman)}} [[Kategory:Literêr wurk fan John Nichols]] [[Kategory:Ingelsktalige roman]] [[Kategory:Roman út 1974]] [[Kategory:Literatuer oer taal]] [[Kategory:Literatuer oer ras of etnisiteit]] [[Kategory:Literatuer oer in etnyske groep]] [[Kategory:Literatuer oer rykdom]] [[Kategory:Literatuer oer earmoede]] [[Kategory:Literatuer oer korrupsje]] [[Kategory:Literatuer oer in plysjeman]] [[Kategory:Literatuer oer in abbekaat]] [[Kategory:Literatuer oer dieverij]] [[Kategory:Literatuer oer mishanneling]] [[Kategory:Literatuer oer wetterkrapte]] [[Kategory:Literatuer oer aktivisme]] gnnkik43h7y7m5uxyar0lmf0qipp599 0 191737 1239931 1230416 2026-09-04T23:56:20Z Toweli 44927 1239931 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[2 febrewaris]] [[1791]] | berteplak = [[Plymouth (Ingelân)|Plymouth]], [[Devon]] | stoarn = [[25 augustus]] [[1836]] (45 jier) | stjerplak = San Sebastiano Curone, [[Itaalje]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = dokter, soölooch, biolooch | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''William Elford Leach''' (Hoe Gate, [[Plymouth (Ingelân)|Plymouth]], [[2 febrewaris]] [[1791]] - [[San Sebastiano Curone]], [[25 augustus]] [[1836]]) wie in Britsk [[dokter]], [[soölooch]] en marine [[biolooch]]. == Libben en wurk == Elford Leach waard berne yn Hoe Gate, Plymouth, as soan fan in abbekaat. <ref name="Damkaer">{{cite book |author=David M. Damkaer |year=2002 |title=The Copepodologist's Cabinet: A Biographical and Bibliographical History, Volume 1 |series=Memoirs of the American Philosophical Society, Volume 240 |publisher=American Philosophical Society |isbn=978-0-87169-240-5 |chapter=Adding pages |pages=131–155 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=TgUNAAAAIAAJ&pg=PA147}}</ref> Doe't er tolve wie krige er in learlingeplak yn it Devonshire and Exeter Hospital, dêr't er anatomy en skiekunde studearre. Doe sammele er al seedieren út de Plymouth Sound en lâns de kust fan [[Devon]]. Mei santjin jier sette er útein mei in stúdzje hy medisinen yn it St Bartholomew's Hospital yn [[Londen]], en einige syn oplieding oan 'e [[Universiteit fan Edinburgh]] foardat hy ôfstudearre oan 'e Universiteit fan St Andrews (dêr't er nea studearre hie). Hy waard gjin praktisearjend dokter; syn wiere ynteresse lei by de natuerwittenskippen. Hy waard assistint-bibliotekaris oan de soölogyske ôfdieling fan it [[British Museum]]. Hy oardre en sortearre de samlingen dy't, sûnt se troch [[Hans Sloane]] oan it museum skonken wiene, foar in grut part fertutearze wiene. Hy waard letter assistint-konservator fan de natuerhistoaryske ôfdieling fan it museum. Hy ûntjoech him ta in ekspert op it mêd fan skaaldieren en [[weakdieren]], mar publisearre ek oer [[ynsekten]], spinnen, tûzenpoatigen, [[sûchdieren]] en [[fûgels]]. Hy wie yn 1809 lid wurden fan de [[Linnean Society of London]]. Yn 1817 waard er keazen ta ''fellow of the Royal Society''. Leach wurke sa hurd dat syn sûnens derfan te lijen hie. Yn 1821 krige er in senuwynsinking. Hy naam it folgjende jier ûntslach by it Britsk Museum. Om oan te sterkjen naam syn âldere suster him mei op reis troch Europa. Se reizgen troch [[Frankryk]], [[Grikelân]] en [[Italië]]. Leach stoar yn de âldens fan 45 jier oan [[goalera]] yn Noard-Italië yn 1836. == Wurken == Yn it koart skoft dat er by it [[British Museum]] skreau er ûnder oaren: * ''The zoological miscellany : being descriptions of new, or interesting animals'' (1814–1817) * ''Monograph on the British Crabs, Lobsters, Prawns and other Crustacea with pedunculated eyes'' (1815–1817) * ''Systematic catalogue of the Specimens of the Indigenous Mammalia and Birds that are preserved at the British Museum'' (1816) * ''Synopsis of the Mollusca of Great Britain'' (noch net klear yn 1820 en postúm publisearre yn 1852, foltôge troch [[John Edward Gray]]) * ''Characters of a new Genus of Coleopterous Insects of the Family Byrrhidae'' yn ''Transactions of The Linnean Society of London'' (1821) == Nammejouwing == Leach stiet bekend om syn eigensinnige en soms eksintrike nammejouwing fan nije [[takson]]s. Hy neamde bygelyks sânentweintich ferskillende soarten nei syn freon John Cranch (1758-1816), ûnder oaren: * De ''Ebalia cranchii'' * ''[[Chrysichthys cranchii]]'' * ''[[Cirolana cranchi]]'' * ''[[Eualus cranchii]]'' * ''[[Pandarus cranchii]]'' Fierder joech er oan njoggen [[geslacht (taksonomy)|geslachten]] fan [[stienkrobben]] (''Isopoda'') nammen dy't in [[anagram]] binne fan ''Caroline'' of ''Carolina'': ''[[Anilocra]]'', ''[[Canolira]]'', ''[[Cirolana]]'', ''[[Conilera]]'', ''[[Nelocira]]'', ''[[Nerocila]]'', ''[[Olencira]]'', ''[[Rocinela]]'' en ''[[Livoneca|Lironeca]]'' (no ''Livoneca''). It is net bekend oft dy ferwiisden nei in besteande Caroline of gewoan fantasywurden binne.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=TgUNAAAAIAAJ&pg=PA147 {{aut|David M. Damkaer.}} "The Copepodologist's Cabinet: A Biographical and Bibliographical History, Volume 1." ''Memoirs of the American Philosophical Society'', Volume 240 (2002).], {{ISBN|978-0-87169-240-5}}.</ref> Om Leach te earjen waard de [[blauwjukkûkaburra]] (''Dacelo leachii'') nei him neamd. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Leach, William Elford}} [[Kategory:Ingelsk biolooch]] [[Kategory:Ingelsk soölooch]] [[Kategory:Ingelsk dokter]] [[Kategory:Ingelsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1791]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1836]] at8139g72isovfrhjleqte0r4l7wrp9 0 193202 1239911 1239774 2026-09-04T17:18:03Z FreyaSport 40716 13e etappe 1239911 wikitext text/x-wiki {{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026 | edysje = 81st | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = | tiidrek = [[22 augustus]] -<br>[[13 septimber]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge MC}} [[Monako]] | finishplak = [[Granada]] | totale ôfstân = 3.311 km | hichtemeters = | gem. faasje = | dielnimmers = 176 | type wedstriid = | etappe = 13 | klass1 = Reade trui | lieder1 = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]] | klass4 = Jongerein | lieder4 = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]] }} De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Premier Tech * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{USA}} EF Education–EasyPost * {{FRA}} Groupama–FDJ * {{GER}} Lidl–Trek * {{BEL}} Lotto–Intermarché * {{ESP}} Movistar * {{GBR}} Netcompany INEOS * {{SUI}} NSN * {{ESP}} Burgos Burpellet BH * {{FRA}} Cofidis * {{SUI}} Pinarello–Q36.5 |Kolom2= * {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe * {{BEL}} Soudal–Quick-Step * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{AUS}} Jayco–AlUla * {{NED}} Picnic-PostNL * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{NOR}} Uno-X * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{ESP}} Equipo Kern Pharma * {{SUI}} Tudor }} == Startplak == De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]. {{clear}} == Etappe-oersjoch == De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.<ref name="Needwaar">{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}</ref> De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}</ref>Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder |- | 22 augustus | align="center"| 1 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge MC}} [[Monako]] | 9 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 23 augustus | align="center"| 2 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge FR}} [[Manosque]] | 216 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 24 augustus | align="center"| 3 | {{Flagge FR}} [[Gruissan]] <br> {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] | 168 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> |- | 25 augustus | align="center"| 4 | {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] <br> {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] | 105 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 26 augustus | align="center"| 5 | {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] <br> [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]] | 171 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 27 augustus | align="center"| 6 | [[Alcossebre]] <br> [[Castellón de la Plana|Castellón]] | 177 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 28 augustus | align="center"| 7 | [[Vall d'Alba]] <br> [[Valdelinares]] | 150 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{NOR}} [[Andreas Leknessund]] |- | 29 augustus | align="center"| 8 | [[Puçol]] <br> [[Xeraco]] | 176 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{FRA}} [[Bryan Coquard]] | rowspan="2" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 30 augustus | align="center"| 9 | [[Villajoyosa]] <br> [[Sierra de Aitana]] | 188 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{ESP}} [[Enric Mas]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 31 augustus | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 1 septimber | align="center"| 10 | [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] <br> [[Elche de la Sierra]] | 185 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{FRA}} [[Bastien Tronchon]] | rowspan="4" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 2 septimber | align="center"| 11 | [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] <br> [[LLorca]] | 156 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 3 septimber | align="center"| 12 | [[Vera (Almería)|Vera]] <br> [[Calar Alto]] | 167 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Jakob Omrzel]] |- | 4 septimber | align="center"| 13 | [[Almuñécar]] <br> [[Loja (Spanje)|Loja]] | 193 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{BEL}} [[Wout Van Aert]] |- | 5 septimber | align="center"| 14 | [[Jaén (Spanje)|Jaén]] <br> [[Sierra de la Pandera]] | 153 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 6 septimber | align="center"| 15 | [[Palma del Río]] <br> [[Córdoba, Spain|Córdoba]] | 181 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 7 septimber | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 8 septimber | align="center"| 16 | [[Cortegana]] <br> [[Palos de la Frontera]] | 186 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 9 septimber | align="center"| 17 | [[Dos Hermanas]] <br> [[Seville]] | 189 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 10 septimber | align="center"| 18 | [[El Puerto de Santa María]] <br> [[Jerez de la Frontera]] | 33 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 11 septimber | align="center"| 19 | [[Vélez-Málaga]] <br> [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]] | 205.1 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 12 septimber | align="center"| 20 | [[La Calahorra]] <br> [[Collado del Alguacil]] | 187 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 13 septimber | align="center"| 21 | [[Granada]] <br> [[Granada]] | 99 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:80%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FF0044" |'''Reade trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Punteklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]] | bgcolor="#4682B4" |'''Berchklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#FFFF00" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#FF0000" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#A9FFA9" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>[[Callum Thornley]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Joshua Tarling]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates | ''net utrikt'' |- !2e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{NED}}<br>[[Koen Bouwman]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !3e | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> | ''net útrikt''<ref name="Needwaar" /> |- !4e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#D5E5EC" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="10" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Oscar Onley]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !5e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="8" bgcolor="#FFFF80" |{{FRA}}<br>Decathlon | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | rowspan="7" bgcolor="#A9FFA9" |{{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !8ste | {{FRA}}<br>[[Bryan Coquard]] | rowspan="6" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | {{ESP}}<br>[[Sinuhé Fernández]] |- !9e | {{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | rowspan="5" bgcolor="#D5E5EC" |{{COL}}<br>[[Santiago Buitrago]] | {{FRA}}<br>[[Pavel Sivakov]] |- !10e | {{FRA}}<br>[[Bastien Tronchon]] | {{AUT}}<br>[[Michael Gogl]] |- !11e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !12e | {{SLO}}<br>[[Jakob Omrzel]] | {{BEL}}<br>[[Wout Van Aert]] |- !13e | {{BEL}}<br>[[Wout Van Aert]] | {{DEN}}<br>[[Andreas Kron]] |- !14e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !15e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !16e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !17e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !18e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !19e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FF0044" | '''''' | bgcolor="#54FF54" | '''''' | bgcolor="#4682B4" | '''''' | bgcolor="#FFFFFF" | '''''' | bgcolor="#FFFF00" | '''''' | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Spanje}} [[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] hd6pwy9upw4att4frhj0x36n5sfbqc6 1239912 1239911 2026-09-04T17:18:42Z FreyaSport 40716 haadletters 1239912 wikitext text/x-wiki {{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026 | edysje = 81st | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = | tiidrek = [[22 augustus]] -<br>[[13 septimber]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge MC}} [[Monako]] | finishplak = [[Granada]] | totale ôfstân = 3.311 km | hichtemeters = | gem. faasje = | dielnimmers = 176 | type wedstriid = | etappe = 13 | klass1 = Reade trui | lieder1 = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]] | klass4 = Jongerein | lieder4 = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]] }} De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Premier Tech * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{USA}} EF Education–EasyPost * {{FRA}} Groupama–FDJ * {{GER}} Lidl–Trek * {{BEL}} Lotto–Intermarché * {{ESP}} Movistar * {{GBR}} Netcompany INEOS * {{SUI}} NSN * {{ESP}} Burgos Burpellet BH * {{FRA}} Cofidis * {{SUI}} Pinarello–Q36.5 |Kolom2= * {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe * {{BEL}} Soudal–Quick-Step * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{AUS}} Jayco–AlUla * {{NED}} Picnic-PostNL * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{NOR}} Uno-X * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{ESP}} Equipo Kern Pharma * {{SUI}} Tudor }} == Startplak == De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]. {{clear}} == Etappe-oersjoch == De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.<ref name="Needwaar">{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}</ref> De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}</ref>Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder |- | 22 augustus | align="center"| 1 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge MC}} [[Monako]] | 9 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 23 augustus | align="center"| 2 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge FR}} [[Manosque]] | 216 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 24 augustus | align="center"| 3 | {{Flagge FR}} [[Gruissan]] <br> {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] | 168 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> |- | 25 augustus | align="center"| 4 | {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] <br> {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] | 105 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 26 augustus | align="center"| 5 | {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] <br> [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]] | 171 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 27 augustus | align="center"| 6 | [[Alcossebre]] <br> [[Castellón de la Plana|Castellón]] | 177 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 28 augustus | align="center"| 7 | [[Vall d'Alba]] <br> [[Valdelinares]] | 150 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{NOR}} [[Andreas Leknessund]] |- | 29 augustus | align="center"| 8 | [[Puçol]] <br> [[Xeraco]] | 176 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{FRA}} [[Bryan Coquard]] | rowspan="2" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 30 augustus | align="center"| 9 | [[Villajoyosa]] <br> [[Sierra de Aitana]] | 188 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{ESP}} [[Enric Mas]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 31 augustus | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 1 septimber | align="center"| 10 | [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] <br> [[Elche de la Sierra]] | 185 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{FRA}} [[Bastien Tronchon]] | rowspan="4" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 2 septimber | align="center"| 11 | [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] <br> [[LLorca]] | 156 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 3 septimber | align="center"| 12 | [[Vera (Almería)|Vera]] <br> [[Calar Alto]] | 167 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Jakob Omrzel]] |- | 4 septimber | align="center"| 13 | [[Almuñécar]] <br> [[Loja (Spanje)|Loja]] | 193 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{BEL}} [[Wout van Aert]] |- | 5 septimber | align="center"| 14 | [[Jaén (Spanje)|Jaén]] <br> [[Sierra de la Pandera]] | 153 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 6 septimber | align="center"| 15 | [[Palma del Río]] <br> [[Córdoba, Spain|Córdoba]] | 181 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 7 septimber | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 8 septimber | align="center"| 16 | [[Cortegana]] <br> [[Palos de la Frontera]] | 186 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 9 septimber | align="center"| 17 | [[Dos Hermanas]] <br> [[Seville]] | 189 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 10 septimber | align="center"| 18 | [[El Puerto de Santa María]] <br> [[Jerez de la Frontera]] | 33 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 11 septimber | align="center"| 19 | [[Vélez-Málaga]] <br> [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]] | 205.1 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 12 septimber | align="center"| 20 | [[La Calahorra]] <br> [[Collado del Alguacil]] | 187 km | {{Piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- | 13 septimber | align="center"| 21 | [[Granada]] <br> [[Granada]] | 99 km | {{Piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFE6E6" | |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:80%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FF0044" |'''Reade trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Punteklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]] | bgcolor="#4682B4" |'''Berchklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#FFFF00" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#FF0000" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#A9FFA9" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>[[Callum Thornley]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Joshua Tarling]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates | ''net utrikt'' |- !2e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{NED}}<br>[[Koen Bouwman]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !3e | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> | ''net útrikt''<ref name="Needwaar" /> |- !4e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#D5E5EC" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="10" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Oscar Onley]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !5e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="8" bgcolor="#FFFF80" |{{FRA}}<br>Decathlon | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | rowspan="7" bgcolor="#A9FFA9" |{{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !8ste | {{FRA}}<br>[[Bryan Coquard]] | rowspan="6" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | {{ESP}}<br>[[Sinuhé Fernández]] |- !9e | {{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | rowspan="5" bgcolor="#D5E5EC" |{{COL}}<br>[[Santiago Buitrago]] | {{FRA}}<br>[[Pavel Sivakov]] |- !10e | {{FRA}}<br>[[Bastien Tronchon]] | {{AUT}}<br>[[Michael Gogl]] |- !11e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !12e | {{SLO}}<br>[[Jakob Omrzel]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !13e | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{DEN}}<br>[[Andreas Kron]] |- !14e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !15e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !16e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !17e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !18e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !19e | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFE6E6" | | bgcolor="#A9FFA9" | | bgcolor="#D5E5EC" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#FFFF80" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FF0044" | '''''' | bgcolor="#54FF54" | '''''' | bgcolor="#4682B4" | '''''' | bgcolor="#FFFFFF" | '''''' | bgcolor="#FFFF00" | '''''' | |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Spanje}} [[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 17zujhm8a0kbw2ksfcikrzaavuphzop 10 193836 1239932 1239805 2026-09-05T04:54:33Z Kneppelfreed 2013 pear taheakke 1239932 wikitext text/x-wiki {{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}} | Year = [[1 jannewaris]] [[2025]] <!-- mjitdatum --> | YearISO = 2025-01-01 <!-- mjitdatum as ISO notaasje --> }}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}} | Aldamt (gemeente) | Bad Nijeskâns = 1290 | Beerta = 2215 | Drieborg = 445 | Eexta = 1940 | Finsterwolde = 2570 | Hilligerlee = 1390 | Midwolda = 2345 | Nieuw-Beerta = 105 | Nieuwolda = 1355 | Nieuw-Scheemda = 430 | Oostwold (Aldamt) = 1460 | Scheemda = 5035 | 't Waar = 120 | Westerlee = 1495 | Wynskoat = 18865 | Feandam (gemeente) | Bareveld = 270 | Borgercompagnie = 435 | Feandam = 20165 | Ommelannerwyk = 1010 | Wildervank = 5495 | Iemsdelta | Appingedam = 10755 | Garreweer = 10 | Jukwerd = 25 | Laskwerd = 65 | Marsum = 30 | Opwierde = 75 | Solwerd = 220 | Tjamsweer = 530 | Bierum = 650 | Biessum = 55 | Borgsweer = 130 | Delfsyl = 14615 | Delfsyl-Noard = 5515 | Delfsyl-Sintrum = 885 | Delfsyl-West = 3600 | Fivelzigt = 1535 | Tuikwerd = 3080 | Eenum = 85 | Farmsum = 2295 | Garrelsweer = 400 | Garsthuizen = 185 | Godlinze = 240 | Holwierde = 840 | Huizinge = 100 | Krewerd = 70 | Leermens = 180 | Loppersum = 2115 | Losdorp = 140 | Meedhuizen = 365 | Middelstum = 1935 | Nansum = 40 | Oosterwijdwerd = 140 | Seeryp = 390 | Syldyk = 170 | Spijk = 1120 | Stedum = 765 | Termunten = 310 | Termunterzijl = 305 | Toornwerd = 60 | Uitwierde = 60 | Wagenborgen = 1715 | Westeremden = 355 | Westerwijtwerd = 65 | Wirdum = 360 | Woldendorp = 890 | 't Zandt = 570 }} }}<noinclude> == Doel == Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan Grinslânske plakken. Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]'' '''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens. <!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --> * '''Brûk dit berjocht <u>nea</u> fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] == Tapasse == Dit wurdt tapast yn: * [[Berjocht:Statistyk wenplak Grinslân ynwenners]] [[Kategory:Berjochten wenplak yn Grinslân]] [[Kategory:Plak yn Nederlân]] </noinclude> traqin4bxa06p1tti03qi6p7apux14r 0 193856 1239933 1239882 2026-09-05T04:55:53Z Kneppelfreed 2013 red 1239933 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Garreweer | ôfbylding = Garreweer.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Pleatsen yn Garreweer | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Garreweer}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Eemsdelta.svg|border|20px]] [[Iemsdelta]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = | netnûmer = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_18_39_N_6_49_13_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 19' N 6° 49' E}} | webside = [https://www.stadappingedam.nl/ontdek-appingedam/zien-doen-en-beleven/ Side stêd Appingedam] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | lat_deg = 53 | lat_min = 18 | lat_sec = 39 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 49 | lon_sec = 13 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Netherlands,_Appingedam_(Jukwerd,_Marsum,_Opwierda,_Solwerd,_Tjamsweer),_map,_around_1865-1870.jpg | ôfbyldingstekst99 = Garreweer op in kaart fan 'e eardere gemeente Appingedam om 1865 hinne | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Garreweer''' is in [[útbuorren]], besteande út in nustje pleatsen en huzen, westlik fan 'e stêd [[Appingedam]] yn 'e gemeente [[Iemsdelta]] yn 'e provinsje [[Grinslân]]. Garreweer hat {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Garreweer}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}). De útbuorren moat lykwols net betiisd wurde mei it yn deselde gemeente lizzende doarp [[Garrelsweer]]. == Skiednis == Boaiemfynsten wize op bewenning út 'e [[Romeinske tiid]]. Ynearsten konsintrearre de bewenning op guon [[wierde]]n bylâns de ouwers fan it Garreweerstermaar, dat in groeven wetterrin wie dy't it oerstallige wetter út 'e [[Skyldmar]] nei it [[Damsterdjip]] ôffierde. Troch it ôffieren fan it wetter fan de Skyldmar koe it leech lizzend efterlân oanmakke wurde. Yn 'e 13e iuw waard der yn lytse [[syl]] yn 'e mûning fan de maar oanlein. Garreweer hearde fanâlds by it [[karspel]] [[Tjamsweer]] en lei yn it legere part dêrfan. It plak waard yn [[1325]] foar it earst neamd as ''Garreaweere'', yn [[1380]] as ''Gheerwere'', yn [[1385]] ''Garawere'' en yn [[1396]] ''Garrawere''. It twadde part fan de namme, ''*weer'' betsjut [[wierde]]/terp en de earste namme. De betsjutting fan it earste part is net dúdlik. Mooglik betsjut de namme "opwurpen hichte fan de persoan Gero of ''gâra were'' - spits tarinnende hichte.<ref>G. van Berkel en K. Samplonius: [https://etymologiebank.nl/trefwoord/garreweer ''Nederlandse plaatsnamen verklaard''], 2018 yn [http://etymologiebank.nl etymologiebank.nl], stekwurd: "Garreweer"</ref> === Stins === Op it plak dêr't hjoed-de-dei ien fan de pleatsen stiet, stie yn 'e [[midsiuwen]] in [[stins]] ''Keerweer'', mooglik in ferbastering fan Garreweer, dy't [[grêft]]en dêromhinne hie. Nei alle gedachten wenne dêr de ynfloedrike [[haadling]] Gayko Gaykinga, dy't yn [[1301]] en [[1325]] neamd waard. In neikommeling fan him wie Sjabbe fan Garreweer, om 1380 hinne, dy't de erfdochter Ulske fan Oosterwijtwerd boaske. Dêrnjonken hie er de [[boarch]] [[Dykhuzen (state)|Dykhuzen]] yn besit. Harren dochter boaske yn [[1411]] mei de machtige haadling [[Fokko Ukena]] út [[Neermoor]], dy't, nei't er út [[Eastfryslân]] ferdeaun wie, him op Dykuzen weromluts. Harren wichtichste erfgenamten wiene de [[Ripperda]]'s fan Tjamsweer en Oosterwijtwerd. Yn [[1555]] waard de stins bewenne troch Frerick to Kierweer. Nei mid 16e iuw waard it hûs ôfbrutsen en letter weropboud tichter by it wetter. Dat nije hearehûs oan Stadsweg 39 waard ek wol it Hûs Garreweer neamd. Yn [[1727]] waard it hûs ferfongen troch in boarch dy't yn [[1820]] omboud waard ta in pleats. Dy pleats baarnde yn [[1932]] ôf en dêrnei waard de hjoeddeistige pleats boud. === Tsjerklik === Garreweer hat mooglik in selsstannich tsjerkedoarp west.<ref>O.D.J. Roemeling, ''[https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/22940/Roemeling_-_Heiligen_en_Heren.pdf?sequence=1 Heiligen en Heren. Studies over het parochiewezen in het noorden van Nederland vóór 1600]'', Ljouwert 2013, side 375. [https://web.archive.org/web/20190528044216/https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/22940/Roemeling_-_Heiligen_en_Heren.pdf?sequence=1 Gearchiveerd] op 28 mei 2019.</ref> Yn [[1396]] wie der in pastoar Edzeco te Garrewera of Gherdmirswere, dy't segele mei in ôfbyld fan de hillige [[Sebastiaan (hillige)|Sebastiaan]]. In parochyregister fan om 1475 hinne neamt (ynstee fan Tjamsweer) it tsjerkedoarp ''Geredinoneswer'' en yn 'e 16e iuw waar der noch sprutsen fan it tsjerkelân fan de ''Garweerster hillygen'' ûnder Tjamsweer. Oare boarnen jouwe oan dat Garreweer yn 'e kerspel fan Tjamsweer lei. Mei't sebastiaan de [[patroanhillige]] fan Tjamsweer wie, moat men dêr fan út gean dat er mei dy parochy ornearre waard. Sa't it liket waard de parochy mei de haadlingefamylje fan Garreweer idintifisearre. De Sint Walburgstsjerke en it Earmhûssittend Konvint fan Grins en de tsjerke fan Appingedam hiene grut grûnbesit yn Garreweer. == Galery == <gallery widths=220 heights=150> Garreweer - plaatsnaambord.jpg|Plaknammeboerd oan de Keerweersterweg Garreweer.jpg|Pleatsen yn Garreweer sjoen fan de Keerweersterweg ôf Garreweer - Keerweer.jpg|Pleats op it plakdêr't eartiids de stins Keerweer stien hie </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Iemsdelta}} [[Kategory:Plak yn Iemsdelta]] oeuooodfd5zdfi8hx7gfstwqz59egzf 0 193890 1239916 1239887 2026-09-04T21:20:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigingen */ kt 1239916 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brúnstútgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-rumped Bunting - Gambia (32496573672).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza affinis |Beskriuwer, jier= [[Theodor von Heuglin|Heuglin]], 1867 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brúnstútgoars''' (''Emberiza affinis'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De brúnstútgoars is in lytse (13–15 cm) goarsfûgel mei in frij tinne snaffel, in soad wyt yn it antlit en in folslein giele ûnderkant. De soarte ûnderskiedt him fan alle oare Afrikaanske goarsfûgels troch syn egaal brune rêch en it ûntbrekken fan wite wjukbannen. De koptekening liket it meast op dy fan 'e [[Somalyske goars]] (''Emberiza poliopleura''), mei bredere wite streken as by de [[gielbúkgoars]] (''Emberiza flaviventris''). == Fersprieding en systematyk == De brúnstútgoars wurdt ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n: * ''Emberiza affinis nigeriae'' – komt foar yn [[Gambia]], [[Nigearia]] en noardlik [[Kameroen]] * ''Emberiza affinis vulpecula'' – komt foar yn Kameroen, súdlik [[Tsjaad]] en it oangrinzgjende noarden fan 'e [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]] * ''Emberiza affinis affinis'' – komt foar yn [[Súd-Sûdan]], noardeastlik [[Demokratyske Republyk Kongo|Kongo-Kinshasa]], noardlik [[Oeganda]] en noardwestlik [[Kenia]]; de populaasje yn súdeastlik Sûdan en noardwestlik [[Etioopje]] heart wierskynlik ek ta dizze ûndersoarte * ''Emberiza affinis omoensis'' – komt foar yn súdlik Etioopje === Skaaiyndieling === De brúnstútgoars wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst, mar guon [[taksonomy]]ske autoriteiten hawwe ''Emberiza'' tsjintwurdich opdield yn ferskate lytsere skaaien. Dizze soarte en de oare Afrikaanske goarsfûgels wurde dêrby yn it skaai ''[[Fringillaria]]'' yndield. == Libbenswize == De brúnstútgoars komt foar yn drûge en healdrûge savannes, mar ek oan 'e rânen fan bosken by rivieren en lokaal yn 'e omkriten fan doarpen. It iten fan eksimplaren út 'e Demokratyske Republyk Kongo bestie út ynsekten, wêrûnder termiten, mar fûgels yn finzenskip ite ek sied. Oer de briedbiology is mar in bytsje bekend. Der wurdt fan útgien dat de soarte foar it meastepart in [[stânfûgel]] is. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut [[ferspriedingsgebiet]], mar nei alle gedachten nimt it oantal ôf. De ôfname is lykwols net sterk genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming|IUCN]] klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as net seldsum oant seldsum. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-rumped-bunting-emberiza-affinis BirdLife, oproppen 4 septimber 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brrbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 septimber 2026.] *[https://ebird.org/species/gobbun1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 4 septimber 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza affinis|Brúnstútgoars}} }} {{DEFAULTSORT:Brunstutgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] qk3jezbb3vahv6uhqqi3vz3iuz96lgj 0 193899 1239896 2026-09-04T12:17:30Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = bamboegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza variabilis (male s2).JPG|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Female Grey Bunting in the top of Mount Miroku.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]]..." 1239896 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bamboegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza variabilis (male s2).JPG|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Female Grey Bunting in the top of Mount Miroku.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza variabilis |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''bamboegoars''' (''Emberiza variabilis'') is in Eastaziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De bamboegoars is in frij grutte (14–17 cm), ienkleurige en blaugrize goars sûnder wyt oan 'e sturt. It mantsje is karakteristyk, foar it meastepart blaugriis, mei swarte streken op 'e mantel en swarte wjukfearren mei brede blaugrize rânen oan 'e binnenste earmpinnen en wjukdekfearren. It wyfke is donker griisbrún, mei in dúdlike koptekening: griisbrune earfearkes dy't oan 'e ûnderkant begrinzge wurde troch in swarte snorstreek, in bleekgrize streek ûnder de snor en in donkerbrune streek oan 'e sydkant fan 'e kiel. De ûnderkant is, krekt as de boppekant, frij sterk streke, mar de boppe-sturt is sûnder streken en rustbrún, wat by it fleanen goed te sjen is. == Fersprieding en systematyk == De soarte briedt yn noardeastlik [[Aazje]], fan [[Kamtsjatka]], [[Sachalin]] en de [[Koerilen]] oant [[Japan]]. Winterdeis komt er sa fier nei it suden foar as de [[Rjûkjû-eilannen]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]] of ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza variabilis variabilis'' – Sachalin en de Koerilen, en noardlik en sintraal Japan * ''Emberiza variabilis musica'' – sintraal Kamtsjatka De soarte is as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Sina]] en de [[Feriene Steaten]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Emberiza variabilis MHNT.ZOO.2011.11.219 Sibérie HdB RdN.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e bamboegoars.]] De bamboegoars komt foar yn mingde bosken en nullebosken op middelgrutte hichten, mei in ûnderbegroeiïng en strûken dy't út dwerchbamboe besteane. De soarte libbet leafst yn skaadrike gebieten, dêr't er skruten op 'e grûn nei lytse [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]] en sied siket, en ek nei lytse fruchten en beien. De fûgel begjint yn juny te brieden, mei in hichtepunt yn july. De soarte is in [[trekfûgel]]. Yn it oerwinteringsgebiet wurdt er oantroffen yn skaadrike boskgebieten en parken. === Skaaiyndieling === De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat op yn ferskate lytsere skaaien. De bamboegoars wurdt dan tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') en [[boskgoars]] (''Emberiza rustica'') yn it skaai ''[[Schoeniclus]]'' pleatst. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't stabyl is, en nei alle gedachten hat er gjin lêst fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dizze kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as lokaal frij algemien. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grybun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 septimber 2026] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-bunting-emberiza-variabilis BirdLife, oproppen 4 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/grybun eBird, oproppen 4 septimber 2026] *Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Blågrå sparv]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza variabilis}} }} {{DEFAULTSORT:Bamboegoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] 94y01jfn9htoyn1uayxm7tibnunuv7f 1239901 1239896 2026-09-04T14:22:04Z Drewes 2754 /* Skaaimerken */ - tikfl. 1239901 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bamboegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza variabilis (male s2).JPG|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Female Grey Bunting in the top of Mount Miroku.jpg|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza variabilis |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''bamboegoars''' (''Emberiza variabilis'') is in Eastaziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''), yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De bamboegoars is in frij grutte (14–17 sm), ienkleurige en blaugrize goars sûnder wyt oan 'e sturt. It mantsje is karakteristyk, foar it meastepart blaugriis, mei swarte streken op 'e mantel en swarte wjukfearren mei brede blaugrize rânen oan 'e binnenste earmpinnen en wjukdekfearren. It wyfke is donker griisbrún, mei in dúdlike koptekening: griisbrune earfearkes dy't oan 'e ûnderkant begrinzge wurde troch in swarte snorstreek, in bleekgrize streek ûnder de snor en in donkerbrune streek oan 'e sydkant fan 'e kiel. De ûnderkant is, krekt as de boppekant, frij sterk streke, mar de boppe-sturt is sûnder streken en rustbrún, wat by it fleanen goed te sjen is. == Fersprieding en systematyk == De soarte briedt yn noardeastlik [[Aazje]], fan [[Kamtsjatka]], [[Sachalin]] en de [[Koerilen]] oant [[Japan]]. Winterdeis komt er sa fier nei it suden foar as de [[Rjûkjû-eilannen]]. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]] of ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza variabilis variabilis'' – Sachalin en de Koerilen, en noardlik en sintraal Japan * ''Emberiza variabilis musica'' – sintraal Kamtsjatka De soarte is as [[dwaalgast]] waarnommen yn [[Sina]] en de [[Feriene Steaten]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Emberiza variabilis MHNT.ZOO.2011.11.219 Sibérie HdB RdN.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e bamboegoars.]] De bamboegoars komt foar yn mingde bosken en nullebosken op middelgrutte hichten, mei in ûnderbegroeiïng en strûken dy't út dwerchbamboe besteane. De soarte libbet leafst yn skaadrike gebieten, dêr't er skruten op 'e grûn nei lytse [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]] en sied siket, en ek nei lytse fruchten en beien. De fûgel begjint yn juny te brieden, mei in hichtepunt yn july. De soarte is in [[trekfûgel]]. Yn it oerwinteringsgebiet wurdt er oantroffen yn skaadrike boskgebieten en parken. === Skaaiyndieling === De soarte wurdt fanâlds yn it skaai ''[[Emberiza]]'' pleatst, mar guon autoriteiten diele dat op yn ferskate lytsere skaaien. De bamboegoars wurdt dan tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'') en [[boskgoars]] (''Emberiza rustica'') yn it skaai ''[[Schoeniclus]]'' pleatst. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje dy't stabyl is, en nei alle gedachten hat er gjin lêst fan substansjele bedrigingen. Op grûn fan dizze kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as lokaal frij algemien. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grybun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 septimber 2026] *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-bunting-emberiza-variabilis BirdLife, oproppen 4 septimber 2026 ] *[https://ebird.org/species/grybun eBird, oproppen 4 septimber 2026] *Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Blågrå sparv]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza variabilis}} }} {{DEFAULTSORT:Bamboegoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] dkrd6nvrfrt8igjbqmxniqpuzbw3m8o 0 193900 1239897 2026-09-04T12:17:52Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bamboegoars]] 1239897 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bamboegoars]] kniie8rvm4q01h1ugughnp6vycqv0ei 0 193901 1239898 2026-09-04T13:19:16Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Mantsjoerijske goars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza jankowskii - ZhenningLiu - 565726379.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza jankowskii |Beskriuwer, jier= Władysław Taczanowski|..." 1239898 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mantsjoerijske goars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza jankowskii - ZhenningLiu - 565726379.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza jankowskii |Beskriuwer, jier= [[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1888 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Mantsjoerijske goars''' (''Emberiza jankowskii'') is in bedrige Eastaziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:EmberizaJankowskiKeulemans.jpg|thumb|left|Tekening fan 'e soarte troch John Gerrard Keulemans.]] De Mantsjoerijske goars is in 16 sintimeter lange readbrune goars mei in dúdlike koptekening, dúdlike streken op 'e mantel, wite wjukbannen en in bleke ûnderkant. De fearkes by it ear binne griis, lykas ek it midden fan it boarst. It mantsje yn briedkleed hat in ovale, donker kastanjebrune plak op 'e búk. == Fersprieding en systematyk == Histoarysk kaam de Mantsjoerijske goars foar yn [[Sina]], it uterste noardeasten fan [[Noard-Koreä]] en it oangrinzgjende part fan [[Ruslân]]. Tsjintwurdich is de soarte benammen bekend út it noardeasten fan Sina en it súdeasten fan [[Mongoalje]]<ref>[https://www.ornithomedia.com/breves/decouverte-dune-population-nicheuse-de-bruants-de-jankowski-en-mongolie/?utm_source=chatgpt.com Ornithomedia: ''Découverte d’une population nicheuse de Bruants de Jankowski en Mongolie'', 25 juny 2020.]</ref>, dêr't er foarkomt yn gerslannen en strûkgebieten fan 'e tuskenbeide klimaatsône. Yn Sina binne ferskillende nij plakken mei briedpopulaasjes fêststeld. Yn it [[Russyske Fiere Easten]] briedde de soarte oant yn 'e jierren 1970, mar dêr is er sûnt net mear waarnommen. Ek yn Noard-Koreä is al jierren gjin betroubere ynformaasje oer de hjoeddeiske sitewaasje. De noch besteande populaasjes binne lyts en ferspraat, en it briedgebiet is tige fragmintearre. De Mantsjoerijske goars wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn ûndersoarten ferdield wurdt. De neiste sibben yn it skaai ''[[Emberiza]]'' binne de [[grize goars]] (''Emberiza cia''), de [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii'') en de [[greidegoars]] (''Emberiza cioides''). == Ekology == De Mantsjoerijske goars briedt yn iepen gebieten op lege hichten, meast yn gerslannen mei ferspraat steande strûken of lytse beammen op sânige boaiem. It briedseizoen rint fan ein april oant ein july. It wyfke leit fjouwer oant sân aaien, dy't 11–14 dagen bebret wurde. == Status == De Mantsjoerijske goars wurdt bedrige troch ferlies en fragmintaasje fan it leefgebiet. Eardere rûzingen fan 'e populaasje wiene basearre op beheinde ûndersiken en kamen út op mar 200–500 pearkes. Ut wiidweidiger ûndersyk die lykwols bliken dat der mear populaasjes binne as earder bekend wie. De Sineeske populaasje wurdt rûsd op sa'n 9.800 oant 12.500 yndividuen. It geskikte briedgebiet is lykwols beheind ta sa'n 280 km² en de soarte is út it grutste part fan syn eardere briedgebiet ferdwûn. De populaasje stiet dêrom noch jimmeroan ûnder druk troch habitatdegradaasje en -fragmintaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] klassifisearret de soarte as bedrige (''Endangered'', EN).<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/bird-conservation-international/article/updated-breeding-distribution-and-population-status-of-jankowskis-bunting-emberiza-jankowskii-in-china/1AA0DA8005C8A7ECD6DFD0352D0FF39B?utm_source=chatgpt.com Cambridge University Press: ''Updated breeding distribution and population status of Jankowski’s Bunting Emberiza jankowskii in China'', 14 desimber 2017]</ref> == Namme == De wittenskiplike soartenamme earet Michał Jankowski (1842–1912), in Poalsk natuerûndersiker dy't fan 1863 oant 1903 yn Sibearje wurke. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/jankowskis-bunting-emberiza-jankowskii BirdLife, oproppen 4 septimber 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 septimber 2026] *[https://ebird.org/species/rubbun1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 4 septimber 2026] *Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Aprikossparv]] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza jankowskii}} }} {{DEFAULTSORT:Mantsjoenrijske goars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 1cq9ylr7kecrh0w69p5bkh4fl5ejuaz 1239917 1239898 2026-09-04T21:22:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Namme */ kt 1239917 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mantsjoerijske goars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza jankowskii - ZhenningLiu - 565726379.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza jankowskii |Beskriuwer, jier= [[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1888 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Mantsjoerijske goars''' (''Emberiza jankowskii'') is in bedrige Eastaziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:EmberizaJankowskiKeulemans.jpg|thumb|left|Tekening fan 'e soarte troch John Gerrard Keulemans.]] De Mantsjoerijske goars is in 16 sintimeter lange readbrune goars mei in dúdlike koptekening, dúdlike streken op 'e mantel, wite wjukbannen en in bleke ûnderkant. De fearkes by it ear binne griis, lykas ek it midden fan it boarst. It mantsje yn briedkleed hat in ovale, donker kastanjebrune plak op 'e búk. == Fersprieding en systematyk == Histoarysk kaam de Mantsjoerijske goars foar yn [[Sina]], it uterste noardeasten fan [[Noard-Koreä]] en it oangrinzgjende part fan [[Ruslân]]. Tsjintwurdich is de soarte benammen bekend út it noardeasten fan Sina en it súdeasten fan [[Mongoalje]]<ref>[https://www.ornithomedia.com/breves/decouverte-dune-population-nicheuse-de-bruants-de-jankowski-en-mongolie/?utm_source=chatgpt.com Ornithomedia: ''Découverte d’une population nicheuse de Bruants de Jankowski en Mongolie'', 25 juny 2020.]</ref>, dêr't er foarkomt yn gerslannen en strûkgebieten fan 'e tuskenbeide klimaatsône. Yn Sina binne ferskillende nij plakken mei briedpopulaasjes fêststeld. Yn it [[Russyske Fiere Easten]] briedde de soarte oant yn 'e jierren 1970, mar dêr is er sûnt net mear waarnommen. Ek yn Noard-Koreä is al jierren gjin betroubere ynformaasje oer de hjoeddeiske sitewaasje. De noch besteande populaasjes binne lyts en ferspraat, en it briedgebiet is tige fragmintearre. De Mantsjoerijske goars wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, dat wol sizze dat er net yn ûndersoarten ferdield wurdt. De neiste sibben yn it skaai ''[[Emberiza]]'' binne de [[grize goars]] (''Emberiza cia''), de [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii'') en de [[greidegoars]] (''Emberiza cioides''). == Ekology == De Mantsjoerijske goars briedt yn iepen gebieten op lege hichten, meast yn gerslannen mei ferspraat steande strûken of lytse beammen op sânige boaiem. It briedseizoen rint fan ein april oant ein july. It wyfke leit fjouwer oant sân aaien, dy't 11–14 dagen bebret wurde. == Status == De Mantsjoerijske goars wurdt bedrige troch ferlies en fragmintaasje fan it leefgebiet. Eardere rûzingen fan 'e populaasje wiene basearre op beheinde ûndersiken en kamen út op mar 200–500 pearkes. Ut wiidweidiger ûndersyk die lykwols bliken dat der mear populaasjes binne as earder bekend wie. De Sineeske populaasje wurdt rûsd op sa'n 9.800 oant 12.500 yndividuen. It geskikte briedgebiet is lykwols beheind ta sa'n 280 km² en de soarte is út it grutste part fan syn eardere briedgebiet ferdwûn. De populaasje stiet dêrom noch jimmeroan ûnder druk troch habitatdegradaasje en -fragmintaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] klassifisearret de soarte as bedrige (''Endangered'', EN).<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/bird-conservation-international/article/updated-breeding-distribution-and-population-status-of-jankowskis-bunting-emberiza-jankowskii-in-china/1AA0DA8005C8A7ECD6DFD0352D0FF39B?utm_source=chatgpt.com Cambridge University Press: ''Updated breeding distribution and population status of Jankowski’s Bunting Emberiza jankowskii in China'', 14 desimber 2017]</ref> == Namme == De wittenskiplike soartenamme earet Michał Jankowski (1842–1912), in Poalsk natuerûndersiker dy't fan 1863 oant 1903 yn Sibearje wurke. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/jankowskis-bunting-emberiza-jankowskii BirdLife, oproppen 4 septimber 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 septimber 2026] *[https://ebird.org/species/rubbun1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 4 septimber 2026] *Sjoch foar oare boarnen: [[:se:Aprikossparv]] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza jankowskii}} }} {{DEFAULTSORT:Mantsjoenrijske goars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] gelgpfh7yrbvmjhlp2d653zs205mh4r 0 193902 1239899 2026-09-04T13:19:39Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Mantsjoerijske goars]] 1239899 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mantsjoerijske goars]] qlb08ounkytrlbdfueam96axqq25uqn 0 193903 1239902 2026-09-04T14:48:18Z Drewes 2754 Side makke mei "'''Gerrit Nicolaas van Haersma de With''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[24 desimber]] [[1863]] – [[Groenlo]], [[10 april]] [[1901]]) wie in Nederlânske [[boargemaster]]. == Biografy == De With wie lid fan de net-adelike tûke fan de famylje [[De With]] en de soan fan Jan Minnema van Haersma de With (1825–1904) en Antje Hoitinga Mulier (1827–1883). Yn 1890 troude er mei Amelia Gerardina van Andringa de Kempenaer (1871–1961) — lid fan de adelike tûke fan de f..." 1239902 wikitext text/x-wiki '''Gerrit Nicolaas van Haersma de With''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[24 desimber]] [[1863]] – [[Groenlo]], [[10 april]] [[1901]]) wie in Nederlânske [[boargemaster]]. == Biografy == De With wie lid fan de net-adelike tûke fan de famylje [[De With]] en de soan fan Jan Minnema van Haersma de With (1825–1904) en Antje Hoitinga Mulier (1827–1883). Yn 1890 troude er mei Amelia Gerardina van Andringa de Kempenaer (1871–1961) — lid fan de adelike tûke fan de famylje De Kempenaer en dochter fan boargemaster [[Imilius Josinus Hendrik Willem van Andringa de Kempenaer]] (1844–1895) — mei wa't er in dochter en in soan krige. Fan 1889 oant 1893 wie De With boargemaster fan [[Sleat (stêd)|Sleat]], foardat er boargemaster fan Groenlo waard. Hy stoar yn dy lêste gemeente yn syn amt doe't er noch mar 37 jier wie. Syn widdo troude yn 1914 op 'e nij mei Gerrit Willem Eekhout (1866–1931), fise-presidint fan de arrondissemintsrjochtbank fan Amsterdam en lid fan de foar in part aadlike famylje Eekhout; sy oerlibbe har earste man mei sechstich jier. Yn 1961 krige De With postúm tastimming foar in offisjele nammewiziging nei Van Haersma de With. {{Boarnen|boarnefernijing= *''Nederland's Patriciaat'' 21 (1933), s. 474. }} [[Kategory:Nederlânsk boargemaster]] [[Kategory:Boargemaster fan Sleat]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1863]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1901]] 2ki5fl2islibkgw1ru3zp0leqxe8r40 1239918 1239902 2026-09-04T21:23:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Biografy */ kt 1239918 wikitext text/x-wiki '''Gerrit Nicolaas van Haersma de With''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[24 desimber]] [[1863]] – [[Groenlo]], [[10 april]] [[1901]]) wie in Nederlânske [[boargemaster]]. == Biografy == De With wie lid fan de net-adelike tûke fan de famylje [[De With]] en de soan fan Jan Minnema van Haersma de With (1825–1904) en Antje Hoitinga Mulier (1827–1883). Yn 1890 troude er mei Amelia Gerardina van Andringa de Kempenaer (1871–1961) — lid fan de adelike tûke fan de famylje De Kempenaer en dochter fan boargemaster [[Imilius Josinus Hendrik Willem van Andringa de Kempenaer]] (1844–1895) — mei wa't er in dochter en in soan krige. Fan 1889 oant 1893 wie De With boargemaster fan [[Sleat (stêd)|Sleat]], foardat er boargemaster fan Groenlo waard. Hy stoar yn dy lêste gemeente yn syn amt doe't er noch mar 37 jier wie. Syn widdo troude yn 1914 op 'e nij mei Gerrit Willem Eekhout (1866–1931), fise-presidint fan de arrondissemintsrjochtbank fan Amsterdam en lid fan de foar in part aadlike famylje Eekhout; sy oerlibbe har earste man mei sechstich jier. Yn 1961 krige De With postúm tastimming foar in offisjele nammewiziging nei Van Haersma de With. {{Boarnen|boarnefernijing= *''Nederland's Patriciaat'' 21 (1933), s. 474. }} [[Kategory:Frysk politikus]] [[Kategory:Nederlânsk boargemaster]] [[Kategory:Boargemaster fan Sleat]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1863]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1901]] 8ivla3bgbec4mr2xxrdowb6ge4rz3o4 0 193904 1239905 2026-09-04T15:08:51Z Drewes 2754 wurk 1239905 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Wladyslaw Taczanowski.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maart]] [[1819]] | berteplak = [[Jabłonna]] | stoarn = [[17 jannewaris]] [[1890]] (70 jier) | stjerplak = [[Warsjau]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Władysław Ladislaus Taczanowski''' (1 maart 1819 – 17 jannewaris 1890) wie in [[Poalen|Poalske]] [[soölooch]] (spesifyk in [[ornitolooch]]). == Publikaasjes == * ''Birds of Poland'', 1882 * ''Ornithologie du Pérou'', 1884-1886 [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14456875 BHL] * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1871 * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1873 * ''"Les Aranéides du Perou. Famille des Attidés"'', 1879 {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Taczanowski, Wladyslaw}} [[Kategory:Poalsk soölooch]] [[Kategory:Poalsk ornitolooch]] [[Kategory:Poalsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1819]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1890]] pe0ou9ean1lbtxrdwk87nup6monsvqb 1239907 1239905 2026-09-04T16:20:43Z Drewes 2754 wurk 1239907 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Wladyslaw Taczanowski.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maart]] [[1819]] | berteplak = [[Jabłonna]] | stoarn = [[17 jannewaris]] [[1890]] (70 jier) | stjerplak = [[Warsjau]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Władysław Ladislaus Taczanowski''' (1 maart 1819 – 17 jannewaris 1890) wie in [[Poalen|Poalske]] [[soölooch]], spesifyk in [[ornitolooch]], mar beskreau ek tal fan oare taksons, wêrûnder [[reptilen]] en [[spineftigen]]. == Biografy == Taczanowski waard yn 1819 yn Jabłonna berne yn in âlde Poalske aadlike famylje. Hy wurdt beskôge as ien fan de wichtichste Jeropeeske soölogen fan de njoggentjinde ieu. Hy krige syn oplieding yn [[Parys]] en wurke by musea yn [[Wenen]], [[Berlyn]], Parys en [[Londen]]. Fan 1862 ôf (as opfolger fan [[Feliks Jarocki]]) oant syn ferstjerren yn 1890 wie er konservator fan de soölogyske ôfdieling fan de [[Universiteit fan Warsjau]]. Fan 1866 oant 1867 die Taczanowski mei oan in ekspedysje nei [[Algerije]] mei [[Anthony S. Waga]]. Hy is de beskriuwer fan 69 fûgelsoarten (wêrfan't er der 12 tegearre mei [[Hans von Berlepsch|Hans Graf von Berlepsch]] beskreaun hat), lykas de [[Kaukazyske kuorhin]] (''Lyrurus mlokosiewiczi'') en de readwjukbosktiran (''Polioxolmis rufipennis''). Ta syn eare binne in grut oantal bistesoarten nei him ferneamd, wêrûnder de Taczanowski-tinamoe (''Nothoprocta taczanowskii''), de [[Punadûker]] (''Podiceps taczanowskii''), de berchpaka (''Cuniculus taczanowskii'', in kjifdier) en ''Ladislavia taczanowskii'' (in soarte fan strielfinnige fisk). == Lidmaatskippen == [[File:Władysław Taczanowski (zoolog) (grób).JPG|thumb|upright|It grêf fan Taczanowski yn Warsjau]] Taczanowski wie lid fan it Feriening fan natuerhistoarisy fan Sint Petersburch, it Deutschen Ornithologen-Gesellschaft, de Société zoologique de France, it Zoologisch-Botanische Gesellschaft yn Wenen, de Zoological Society of London en de American Ornithologists' Union. == Publikaasjes == * ''Birds of Poland'', 1882 * ''Ornithologie du Pérou'', 1884-1886 [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14456875 BHL] * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1871 * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1873 * ''"Les Aranéides du Perou. Famille des Attidés"'', 1879 {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Taczanowski, Wladyslaw}} [[Kategory:Poalsk soölooch]] [[Kategory:Poalsk ornitolooch]] [[Kategory:Poalsk publisist]] [[Kategory:Poalske adel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1819]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1890]] dk0oaiv2qokpbi1iu2283eg0mxy2z8s 1239908 1239907 2026-09-04T16:23:53Z Drewes 2754 1239908 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Wladyslaw Taczanowski.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maart]] [[1819]] | berteplak = [[Jabłonna]] | stoarn = [[17 jannewaris]] [[1890]] (70 jier) | stjerplak = [[Warsjau]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Władysław Ladislaus Taczanowski''' (1 maart 1819 – 17 jannewaris 1890) wie in [[Poalen|Poalske]] [[soölooch]], spesifyk in [[ornitolooch]], mar beskreau ek tal fan oare taksons, wêrûnder [[reptilen]] en [[spineftigen]]. == Biografy == Taczanowski waard yn 1819 yn Jabłonna berne yn in âlde Poalske aadlike famylje. Hy wurdt beskôge as ien fan de wichtichste Jeropeeske soölogen fan de njoggentjinde ieu. Hy krige syn oplieding yn [[Parys]] en wurke by musea yn [[Wenen]], [[Berlyn]], Parys en [[Londen]]. Fan 1862 ôf (as opfolger fan [[Feliks Jarocki]]) oant syn ferstjerren yn 1890 wie er konservator fan de soölogyske ôfdieling fan de [[Universiteit fan Warsjau]]. Fan 1866 oant 1867 die Taczanowski mei oan in ekspedysje nei [[Algerije]] mei [[Anthony S. Waga]]. Hy is de beskriuwer fan 69 fûgelsoarten (wêrfan't er der 12 tegearre mei [[Hans von Berlepsch|Hans Graf von Berlepsch]] beskreaun hat), lykas de [[Kaukazyske kuorhin]] (''Lyrurus mlokosiewiczi'') en de readwjukbosktiran (''Polioxolmis rufipennis''). Ta syn eare binne in grut oantal bistesoarten nei him ferneamd, wêrûnder de Taczanowski-tinamoe (''Nothoprocta taczanowskii''), de [[Punadûker]] (''Podiceps taczanowskii''), de berchpaka (''Cuniculus taczanowskii'', in kjifdier) en ''Ladislavia taczanowskii'' (in soarte fan strielfinnige fisk). == Lidmaatskippen == [[File:Władysław Taczanowski (zoolog) (grób).JPG|thumb|left|upright|It grêf fan Taczanowski yn Warsjau]] Taczanowski wie lid fan it Feriening fan natuerhistoarisy fan Sint Petersburch, it Deutschen Ornithologen-Gesellschaft, de Société zoologique de France, it Zoologisch-Botanische Gesellschaft yn Wenen, de Zoological Society of London en de American Ornithologists' Union. == Publikaasjes == Kar-ut: * ''Birds of Poland'', 1882 * ''Ornithologie du Pérou'', 1884-1886 [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14456875 BHL] * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1871 * ''"Les Aranéides de la Guyane française," Horae Societatis entomologicae Rossicae'', 1873 * ''"Les Aranéides du Perou. Famille des Attidés"'', 1879 {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Taczanowski, Wladyslaw}} [[Kategory:Poalsk soölooch]] [[Kategory:Poalsk ornitolooch]] [[Kategory:Poalsk publisist]] [[Kategory:Poalske adel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1819]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1890]] 1ktzda53l0a12hpdilnz6qce2b8jr70 0 193905 1239909 2026-09-04T16:30:47Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = greidegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza cioides (0s1).JPG|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza cioides eating seed.JPG|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza c..." 1239909 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = greidegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Emberiza cioides (0s1).JPG|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Emberiza cioides eating seed.JPG|250px]]<br>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza cioides |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1843 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''greidegoars''' (''Emberiza cioides'') is in Aziatyske fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Emberiza cioides young.JPG|thumb|left|Juvenyl.]] De greidegoars is in likernôch 15,5 sintimeter lange goars. It folwoeksen mantsje hat in foar it meastepart rustbrún liif mei donkere streken op 'e rêch. De dúdlik tekene kop is brún, mei in wite wynbraustrek, snorstreek en kiel, en griiseftige kanten fan 'e hals. De poaten binne brúnrôze en de sturt hat wite bûtenste sturtfearren. It folwoeksen wyfke liket op it mantsje, mar is doffer en bleker, mei in minder dúdlike koptekening. === Rop en sang === De greidegoars sjongt in flugge en koarte rige lûden fanôf in ferhege sitplak. De rop bestiet út in rige fan maksimaal fjouwer skerpe toanen. == Fersprieding en systematyk == De greidegoars wurdt ferdield yn fiif [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Emberiza cioides tarbagataica'' – in [[trekfûgel]] dy't yn bercheftige gebieten fan [[Sintraal-Aazje]] briedt. Hy oerwinteret sa fier nei it suden as noardlik [[Mongoalje]]. * ''Emberiza cioides cioides'' – briedt fan 'e noardwestlike [[Altaiberchtme]] oant [[Transbaikal]] en Mongoalje. * ''Emberiza cioides weigoldi'' – briedt fan it easten fan Transbaikalje oant [[Mantsjoerije]], noardlik [[Liaoning]] en [[Noard-Koreä]]. * ''Emberiza cioides castaneiceps'' – briedt yn súdlik en sintraal [[Koreä]] en eastlik [[Sina]]. * ''Emberiza cioides ciopsis'' – in trekfûgel dy't yn 'e súdlike [[Koerilen]] en op 'e [[Japan]]ske eilannen briedt. Hy oerwinteret nei it suden ta oant súdlik [[Honsjû]].<ref>[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A26957F3 Avibase, oproppen 4 septimber 2026. ]</ref> Der binne ferskate waarnimmingen út Jeropa, mar it wurdt net wierskynlik achte dat dizze fûgels Jeropa op natuerlike wize berikt hawwe. === Sibskip === De greidegoars is nau besibbe oan sawol de [[grize goars]] (''Emberiza cia'') as de [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii''). == Ekology == De soarte komt foar yn drûge en iepen gebieten, lykas strûkgebieten, lânbougebieten, gerslannen en iepen bosklânskippen. De fûgel bout syn nêst leech yn in strûk of streekrjocht op 'e grûn, dêr't it wyfke trije oant fiif aaien yn leit. De aaien wurde alve dagen bebret. De jongen kinne alve dagen nei it útkommen fleane. De pearkes binne [[Monogamy|monogaam]] en keare alle jierren werom nei itselde briedgebiet. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt nei alle gedachten net bedrige troch substansjele bedrigings. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as frij algemien oant pleatslik algemien. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/meadow-bunting-emberiza-cioides BirdLife, 4 septimber 2026.]] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/meabun1/cur/introduction Birds of the World, 4 septimber 2026.]] * [https://ebird.org/species/meabun1/KR?continue eBird, 4 septimber 2026.]] * Sjoch foar referinsjes/boarnen: [[:se:Ängssparv]] ---- <references/> ---- {{Commonscat|Emberiza cioides|Greidegoars}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] d5b7rrxbt2tvej826cgw5eaflq46fyp 0 193906 1239910 2026-09-04T16:31:46Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Greidegoars]] 1239910 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Greidegoars]] r5xddr71mg7hvhcc0zoy1h0g5gtcnr4 6 193907 1239922 2026-09-04T21:37:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Marije-eilânske mûs (''Peromyscus madrensis''). Eigenmakke ôfbylding. 1239922 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Marije-eilânske mûs (''Peromyscus madrensis''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} fz0xztgg3r0sy8lxvv1zpft25rkurhj 0 193908 1239925 2026-09-04T22:12:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1239925 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Marije-eilânske mûs |Ofbyld= [[File:INaturalist_photo_3447351.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') |Skaai= [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') |Wittenskiplike namme= Peromyscus madrensis |Beskriuwer, jier= [[C. Hart Merriam|Merriam]], 1898 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Marije-eilânske mûs (Peromyscus madrensis).png|center|250px]] }} De '''Marije-eilânske mûs''' of '''Tres-Maríasmûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus madrensis'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus''). Dit bistke is yn [[Meksiko]] [[endemysk]] op 'e [[Marije-eilannen]]. It is in [[nachtdier]] mei in [[omnivoar]] dieet. Hoewol't de Marije-eilânske mûs by syn ûntdekking yn [[1898]] rûnom op 'e eilannen foarkaam, is er troch minskllik tadwaan yn 'e knipe kommen. De [[IUCN]] klassifisearret dizze [[soarte]] as [[bedrige soarte|bedrige]]. ==Taksonomy== De Marije-eilânske mûs waard foar it earst yn [[1898]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de foaroansteande [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mammalooch]] [[C.&nbsp;Hart Merriam]]. Fan 'e [[wittenskiplike namme]] dy't er it bistke joech, ''Peromyscus madrensis'', betsjut de skaainamme ''Peromyscus'' yn it [[Gryksk]] safolle as "mûs mei learzens oan", wat ferwiist nei de ljochter kleure ([[bealch]] en) [[poat]]en fan 'e [[soarte]]n yn dit [[skaai (taksonomy)|skaai]]. It soartspesifike diel, ''madrensis'', is [[Latyn]] en betsjut "fan de mem", in ferwizing nei it eilân [[María Madre (eilân)|María Madre]], dat ferneamd is nei [[Marije, de mem fan Jezus]]. Lange tiid waard de Marije-eilânske mûs as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[strewelmûs]] (''Peromyscus boylii'') beskôge, en pas yn [[1977]] krige er erkenning as in selsstannige [[soarte]]. Tsjintwurdich wurdt in nauwere sibskip mei de [[Nayaritmûs]] (''Peromyscus simulus'') fermoede, dy't deunby op it [[fêstelân]] fan [[Meksiko]] foarkomt. De beide soarten moatte har eigen wegen gien wêze yn it [[Pleistoseen]], doe't de Marije-eilânske mûs op 'e [[Marije-eilannen]] isolearre rekke fan 'e [[populaasje (biology)|populaasje]] op it fêstelân. It is net alhiel dúdlik hoe't dat krekt yn syn wurk gien is. It is mooglik dat de [[foarâlden]] fan 'e Marije-eilânske mûs op wrakhout of [[driuwtille]]n de eilannen oer see berikt hawwe, mar it kin ek wêze dat se de eilannen mei drûge poatsjes berikt hawwe doe't it [[seenivo]] yn 'e [[iistiden]] folle leger stie en de Marije-eilannen troch in [[lânbrêge]] mei it fêstelân ferbûn wiene. ==Fersprieding== De Marije-eilânske mûs is [[endemysk]] op 'e [[Marije-eilannen]] of Tres Marías ("Trije Marijen"), in lytse [[arsjipel]] dy't deun foar de westkust fan [[Meksiko]] yn 'e [[Stille Oseaan]] leit. De trije grutste eilannen, [[María Madre (eilân)|María Madre]], [[María Magdalena (eilân)|María Magdalena]] en [[María Cleofas (eilân)|María Cleofas]], binne ferneamd nei [[Marije, de mem fan Jezus]], [[Marije Magdalena]], resp. [[Marije fan Klopas]], trije [[bibel]]ske persoanen út it [[Nije Testamint]]. De arsjipel heart ta de steat [[Nayarit]]. ==Uterlike skaaimerken== De Marije-eilânske mûs is mânsk foar in mûs, mei de grutte fan in lytse [[echte rotten|rôt]]. It soe in foarbyld fan [[eilânreuzegroei]] wêze kinne, al is dat noch net alhiel dúdlik. Dit bist hat trochinoar in kop-romplingte fan 21–25&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 10–13&nbsp;sm. Oer it gewicht is gjin ynformaasje bekend. De [[ear (anatomy)|earkes]] binne frij lyts, wylst de [[each]]jes grut, rûn en [[swart]] binne. De [[wyfke]]s hawwe 6&nbsp;[[oer]]kes. De [[pels]] hat op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]] en [[side (anatomy)|siden]]) in [[ljochtbrune]] oant [[readbrune]] [[kleur]]. Op nei de ûnderrêch sit in dizenige streek fan dûnkerder [[hier (begroeiïng)|hier]]. De ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[kiel]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en [[poat]]sjes) binne [[witich]]. De [[sturt]] is fierhinne keal, mar de [[hûd]] is dêr dúdlik dûnkerder oan 'e boppekant as oan 'e ûnderkant. De útein (it lêste trêdepart) is ienkleurich [[dûnkerbrún]]. Eksimplaren fan it eilân María Cleofas binne grutter as yndividuën fan María Madre. Yn ferhâlding ta oare soarten wytpoatmûzen is de Marije-eilânske mûs grutter fan stal, mei in langere sturt, lytsere earen en in koartere [[penis]]. It is lykwols de iennichste wytpoatmûs op 'e [[Marije-eilannen]] en kin sadwaande net mei oare soarten betize wurde. [[File:Islas_Maria.png|left|250px|thumb|In [[lânkaart]] fan 'e [[Marije-eilannen]], dêr't de Marije-eilânske mûs foarkomt.]] ==Biotoop== Marije-eilânske mûzen komme benammen foar yn [[tropysk wâld]] dat net fersteurd is troch [[minsklik]]e aktiviteiten, yn 't bysûnder yn it heger leine binnenlân fan 'e eilannen. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e Marije-eilânske mûs is noch net sa'n protte bekend. Krekt as hast alle oare [[wytpoatmûzen]] is it in [[nachtdier]]. De oeren fan [[dei]]ljocht bringt er oer it algemien troch yn syn nêst, dat er oanleit op beskutte plakken, lykas ûnder omfallen [[beam]]men of yn [[rots]]spjalten. Wat syn dieet oanbelanget, is de Marije-eilânske mûs in [[omnivoar]] dy't fret wat der beskikber is, ôfhinklik fan 'e [[jiertiid|tiid fan 't jier]]. Hoewol't er datoangeande swier linet op [[plant]]aardich guod, lykas [[sied (plant)|sieden]], [[frucht (plant)|fruchten]] en [[nút (frucht)|nuten]], follet er syn menu oan mei [[ynsekten]], [[spinnen (bisten)|spinnen]] en oar [[wringeleas]] [[dierte]]. ==Status== De Marije-eilânske mûs hat de [[IUCN-status]] fan "[[bedrige soarte|bedrige]]". Doe't de soarte yn [[1898]] foar it earst beskreaun waard, kaam er op 'e [[Marije-eilannen]] rûnom foar. Mar yn [[1991]], doe't er ûndersyk dien waard nei de sitewaasje, bliek de [[populaasje (biology)|populaasje]] gâns tebekrûn te wêzen. De oarsaken foar dy weromgong wiene net iens sasear minsklike aktiviteiten op 'e eilannen, mar ynstee troch de minske yntrodusearre [[eksoat]]en, te witen: de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus''), [[harten]] en [[geit]]en. De swarte rôt [[konkurrinsje (biology)|konkurrearret]] mei de Marije-eilânske mûs om fretten en libbensromte, wylst it [[weidzjen]] fan 'e harten en geiten de [[fegetaasje]] op 'e eilannen danich oantaast hat. Op María Madre, it iennichste troch minsken bewenne eilân fan 'e arsjipel, wie de Marije-eilânske mûs yn [[1991]] fierhinne ferkrongen troch de swarte rôt, sadat er dêr seldsum wurden wie en inkeld noch libbe yn 'e ûnherberchsumste kriten. Op it eilân María Magdalena liek de Marije-eilânske mûs doe al hielendal [[útstjerren (biology)|útstoarn]] te wêzen, wylst it der optilde fan 'e rotten. Op María Cleofas en it lytse eilantsje [[San Juanito (eilân)|San Juanito]], oan 'e beide úteinen fan 'e eilannestring, kamen Marije-eilânske mûzen noch wol in protte foar om't dêr't gjin rotten libje. ==Undersoarten== De Marije-eilânske mûs is in [[monotypyske soarte]], wat ynhâldt dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Tres_Marías_Island_mouse ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Tres-Marías-Hirschmaus ''Quellen'', op dizze side], ---- {{commonscat|Peromyscus madrensis}} }} {{DEFAULTSORT:Maije-eilanske mus}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Wytpoatmûs]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] jr2fypc1gsqucqj7oyrr5spy5pvvowm 0 193909 1239926 2026-09-04T22:13:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Marije-eilânske mûs]] 1239926 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marije-eilânske mûs]] f329hyh3dniau6vy8ls1jrgdnj7euwc 0 193910 1239927 2026-09-04T22:13:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Marije-eilânske mûs]] 1239927 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marije-eilânske mûs]] f329hyh3dniau6vy8ls1jrgdnj7euwc 0 193911 1239928 2026-09-04T22:14:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Marije-eilânske mûs]] 1239928 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marije-eilânske mûs]] f329hyh3dniau6vy8ls1jrgdnj7euwc 0 193912 1239929 2026-09-04T22:14:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Marije-eilânske mûs]] 1239929 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marije-eilânske mûs]] f329hyh3dniau6vy8ls1jrgdnj7euwc 0 193913 1239930 2026-09-04T22:14:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Marije-eilânske mûs]] 1239930 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marije-eilânske mûs]] f329hyh3dniau6vy8ls1jrgdnj7euwc 0 193914 1239934 2026-09-05T05:49:45Z Kneppelfreed 2013 Side makke mei "{{Universele ynfoboks stêd | namme = Laskwerd | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Laskwerd}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak =..." 1239934 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Laskwerd | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Laskwerd}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Eemsdelta.svg|border|20px]] [[Iemsdelta]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = | netnûmer = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_17_49_N_6_51_05_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 18' N 6° 51' E}} | webside = [https://www.stadappingedam.nl/ontdek-appingedam/zien-doen-en-beleven/ Side stêd Appingedam] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | lat_deg = 53 | lat_min = 17 | lat_sec = 49 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 51 | lon_sec = 5 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Netherlands,_Appingedam_(Jukwerd,_Marsum,_Opwierda,_Solwerd,_Tjamsweer),_map,_around_1865-1870.jpg | ôfbyldingstekst99 = Laskwerd op in kaart fan 'e eardere gemeente Appingedam om 1865 hinne | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Laskwerd''' is in útbuorren yn 'e gemeente [[Iemsdelta]] yn 'e provinsje [[Grinslân]] en leit justjes súdlik fan de stêd [[Appingedam]], dêr't er ek offisjeel ûnder falt. Laskwerd leit oan de Tolweg en bestiet út in pear pleatsen en de [[poldermûne]] de ''Olinger Koloniemolen'' oan oare kant fan it kanaal [[De Groeve (kanaal)|De Groeve]]. Laskwerd hat {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Laskwerd}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == Om Schildweg 3 en 5 hinne stie eartiids it [[foarwurk]] '''t Groot Laskwerd'' fan it kleaster Feldwerd (yn [[Oldenklooster (Iemsdelta)|Oldenklooster]]), letter ferparte yn de pleatsen Grut en Lyts Lasquerd. Laskwerd waard foar it earst neamd as ''Lumscwerth'' yn [[1295]], dêrnei as ''Lasquert'' (1422), ''Leesquart'' (1491), ''Lutke Lasquert'' (1576) en ''Grothe lasquerdt'' (1597). De [[wierde]] fan Grut-Laskwerd foel fanâlds ûnder it [[karspel]] [[Tjamsweer]], dy fan Lyts-Laskwerd ûnder [[Siddebuorren]]. It lânguod lei foar in part oer de Groeve yn it Olingerhamrik en foar in part yn it Siddebuorsterhamrik. Neffens Wobbe de Vries is de namme ôflaat fan de [[Aldfrysk]]e plantenamme ''*liask'' (de plant iris of liis) mei de útgong ''-werd'' (wierde/terp).<ref>Wobbe de Vries, ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:006516000:00316 Groninger plaatsnamen]'', Grins 1946, side 304, 325.</ref><ref>G. van Berkel en K. Samplonius: [https://etymologiebank.nl/trefwoord/laskwerd ''Nederlandse plaatsnamen verklaard''], 2018 yn [http://etymologiebank.nl etymologiebank.nl], stekwurd: "Lakwerd"</ref> Yn 'e omkriten dêr fuortendaliks omhinne komme [[toponimen]] foar, lykas: ''in den Oert'', ''bij de Plassen'', ''De Teugen'', ''Lange Teugen'' en ''Dwarsteugen''. De namme Teugen komt fan it Aldfryske wurd ''tiuch'', dêr't lykas by de plaknamme [[Tjuchem]] miene lân mei ornearre waard. In part fan it gebiet lei aardich leech; yn [[1597]] waard der sprutsen oer ''zeeckere onlanden ofte hoenlanden'' [= healân?] ''van den Grove aff uuth het oosten totten Oerts wrynge'' [= hikke] ''int westen aldoe rontomme int water veel meer ende diepen nu onder water''. De kleasterpleats waard al oan 'e ein fan de [[midsiuwen]] opspjalte yn trije grutte pachtpleatsen fan elts goed 40 bunder. Yn 'e 19e iuw bestie Laskwerd noch hieltyd út trije steatlike pleatsen. In fjirde pleats lei yn it streekje Twiezel oan oare kant de Groeve. Om it gebiet better te ûntwetterjen waarden yn 'e 19e iuw twa mûnepolders ynrjochte. De pleatsen fan Grut-Laskwerd ferhuzen om 1900 hinne nei de trochgeande dyk (de hjoeddeistige Tolweg). De midsiuwske wierde waard ferlitten, de sleatten deromhinne waarden tichtsmiten. De wierde is in [[argeology]]sk monumint. === Syl === Noardeastlik fan Laskwerd lei al om 1400 hinne de ''Buxzijl'' (''Buczijl'', ek ''Bocxzijl'', ''in de Buchsell''), in lytse [[slûs]] ([[syl]]) dêr't de Bolhamstersleat (ek Boerhamstersleat) út it Woldmeer troch yn de Groeve útmûne. De slet fierde faaks ek wetter oan út Tjuchem en Siddebuorren oer it Gaarmaar. It gebiet en de bewenning njonken de slûs foelen ûnder het karspel Siddebuorren. It kleaster [[Heveskeskleaster|Easterwierrum]], dat grut besit yn Siddebuorren en [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]] hie, hie dêr yn [[1598]] in [[heerd]] lân fan 20 bunder.<ref>Wiersum, E., ‘[https://www.dbnl.org/tekst/_bij005192401_01/_bij005192401_01_0005.php ''De bezittingen van de drie Groningsche commanderijen in het laatst van de 16de eeuw'']’, yn: ''Bijdragen en Mededeelingen van het Historisch Genootschap'' 45 (1924), siden 1-31, hjir side 20.</ref> Dêr kin fan ôflaat wurde dat it kleaster belang hie by it ûntwetterjen troch it slûske hinne. De bewenners fan de ''Buckzijl, Bugtzijl'' of ''Buxel'' wurde yn de tsjerkeboeken fan Siddebuorren gauris neamd. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Iemsdelta}} [[Kategory:Plak yn Iemsdelta]] 38y6j5kv6abdb55u8htbug1r63yi9jc 1239935 1239934 2026-09-05T05:53:45Z Kneppelfreed 2013 /* Skiednis */ noch wat 1239935 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Laskwerd | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Laskwerd}} <small>({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86165NED/table?ts=1787691659662 CBS]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Eemsdelta.svg|border|20px]] [[Iemsdelta]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = | netnûmer = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_17_49_N_6_51_05_E_scale:12500_type:city_region:NL|53° 18' N 6° 51' E}} | webside = [https://www.stadappingedam.nl/ontdek-appingedam/zien-doen-en-beleven/ Side stêd Appingedam] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | lat_deg = 53 | lat_min = 17 | lat_sec = 49 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 51 | lon_sec = 5 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Netherlands,_Appingedam_(Jukwerd,_Marsum,_Opwierda,_Solwerd,_Tjamsweer),_map,_around_1865-1870.jpg | ôfbyldingstekst99 = Laskwerd op in kaart fan 'e eardere gemeente Appingedam om 1865 hinne | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Laskwerd''' is in útbuorren yn 'e gemeente [[Iemsdelta]] yn 'e provinsje [[Grinslân]] en leit justjes súdlik fan de stêd [[Appingedam]], dêr't er ek offisjeel ûnder falt. Laskwerd leit oan de Tolweg en bestiet út in pear pleatsen en de [[poldermûne]] de ''Olinger Koloniemolen'' oan oare kant fan it kanaal [[De Groeve (kanaal)|De Groeve]]. Laskwerd hat {{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|Laskwerd}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Grinslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == Om Schildweg 3 en 5 hinne stie eartiids it [[foarwurk]] '''t Groot Laskwerd'' fan it kleaster Feldwerd (yn [[Oldenklooster (Iemsdelta)|Oldenklooster]]), letter ferparte yn de pleatsen Grut en Lyts Lasquerd. Laskwerd waard foar it earst neamd as ''Lumscwerth'' yn [[1295]], dêrnei as ''Lasquert'' (1422), ''Leesquart'' (1491), ''Lutke Lasquert'' (1576) en ''Grothe lasquerdt'' (1597). De [[wierde]] fan Grut-Laskwerd foel fanâlds ûnder it [[karspel]] [[Tjamsweer]], dy fan Lyts-Laskwerd ûnder [[Siddebuorren]]. It lânguod lei foar in part oer de Groeve yn it Olingerhamrik en foar in part yn it Siddebuorsterhamrik. Neffens Wobbe de Vries is de namme ôflaat fan de [[Aldfrysk]]e plantenamme ''*liask'' (de plant iris of liis) mei de útgong ''-werd'' (wierde/terp).<ref>Wobbe de Vries, ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:006516000:00316 Groninger plaatsnamen]'', Grins 1946, side 304, 325.</ref><ref>G. van Berkel en K. Samplonius: [https://etymologiebank.nl/trefwoord/laskwerd ''Nederlandse plaatsnamen verklaard''], 2018 yn [http://etymologiebank.nl etymologiebank.nl], stekwurd: "Lakwerd"</ref> Yn 'e omkriten dêr fuortendaliks omhinne komme [[toponimen]] foar, lykas: ''in den Oert'', ''bij de Plassen'', ''De Teugen'', ''Lange Teugen'' en ''Dwarsteugen''. De namme Teugen komt fan it Aldfryske wurd ''tiuch'', dêr't lykas by de plaknamme [[Tjuchem]] miene lân mei ornearre waard. In part fan it gebiet lei aardich leech; yn [[1597]] waard der sprutsen oer ''zeeckere onlanden ofte hoenlanden'' [= healân?] ''van den Grove aff uuth het oosten totten Oerts wrynge'' [= hikke] ''int westen aldoe rontomme int water veel meer ende diepen nu onder water''. Ek de namme ''Meedland'' (ferlykje [[miedlân]], fier/efter leech lizzend healân) westlik fan Laskwerd docht dêroan tinken. De kleasterpleats waard al oan 'e ein fan de [[midsiuwen]] opspjalte yn trije grutte pachtpleatsen fan elts goed 40 bunder. Yn 'e 19e iuw bestie Laskwerd noch hieltyd út trije steatlike pleatsen. In fjirde pleats lei yn it streekje Twiezel oan oare kant de Groeve. Om it gebiet better te ûntwetterjen waarden yn 'e 19e iuw twa mûnepolders ynrjochte. De pleatsen fan Grut-Laskwerd ferhuzen om 1900 hinne nei de trochgeande dyk (de hjoeddeistige Tolweg). De midsiuwske wierde waard ferlitten, de sleatten deromhinne waarden tichtsmiten. De wierde is in [[argeology]]sk monumint. === Syl === Noardeastlik fan Laskwerd lei al om 1400 hinne de ''Buxzijl'' (''Buczijl'', ek ''Bocxzijl'', ''in de Buchsell''), in lytse [[slûs]] ([[syl]]) dêr't de Bolhamstersleat (ek Boerhamstersleat) út it Woldmeer troch yn de Groeve útmûne. De slet fierde faaks ek wetter oan út Tjuchem en Siddebuorren oer it Gaarmaar. It gebiet en de bewenning njonken de slûs foelen ûnder het karspel Siddebuorren. It kleaster [[Heveskeskleaster|Easterwierrum]], dat grut besit yn Siddebuorren en [[Oostwold (Aldamt)|Oostwold]] hie, hie dêr yn [[1598]] in [[heerd]] lân fan 20 bunder.<ref>Wiersum, E., ‘[https://www.dbnl.org/tekst/_bij005192401_01/_bij005192401_01_0005.php ''De bezittingen van de drie Groningsche commanderijen in het laatst van de 16de eeuw'']’, yn: ''Bijdragen en Mededeelingen van het Historisch Genootschap'' 45 (1924), siden 1-31, hjir side 20.</ref> Dêr kin fan ôflaat wurde dat it kleaster belang hie by it ûntwetterjen troch it slûske hinne. De bewenners fan de ''Buckzijl, Bugtzijl'' of ''Buxel'' wurde yn de tsjerkeboeken fan Siddebuorren gauris neamd. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Iemsdelta}} [[Kategory:Plak yn Iemsdelta]] 9xttoh7zpeqtldbl00pxpxnxo8uuubs