Dokkum

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Dokkum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492</id>
    <revision>
      <id>1240034</id>
      <parentid>1227092</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30760" sha1="bu6d1nfhlgfawk97k21i9u40gt2r3b2" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Dokkum, stadhuis.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''Stedhûs''
| wapen                       = [[Ofbyld:Flag of Dokkum.svg|border|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Dokkum wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 9,77 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 9,24 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,53 km²
| befolkingstichtens          = 1.388 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 754 (oerlevering)
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|356}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|361}} 
| postkoade                   = 9100-9103
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_19_31_N_5_59_56_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 19' N 5° 59' E}}
| webside                     = [https://www.dokkum.nl/ dokkum.nl]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =   
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 19
| lat_sec                     = 31
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 59
| lon_sec                     = 56
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = ''Lokaasje Dokkum yn Fryslân''
| ôfbylding99                 = Map NL Dongeradiel Dokkum.png 
| ôfbyldingstekst99           = ''Himrik Dokkum (grien) yn 'e eartiidske gemeente Dongeradiel''
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
{{Of|de stêd Dokkum|it eardere gemeente|Dokkum (gemeente)}}
'''Dokkum''' (útsprutsen as: {{IPA|dɔkm}}) is in [[stêd]] yn 'e [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Dokkum leit noardlik fan [[Damwâld]], noardeastlik fan [[Rinsumageast]], eastlik fan [[Sibrandahûs (Dantumadiel)|Sibrandahûs]], súdeastlik fan [[Boarnwert]] en [[De Lytse Jouwer]], súdlik fan [[Ealsum]] en [[Hantumerútbuorren]], súdwestlik fan [[Wetsens]], [[Nijewier]] en [[Mitselwier]], westlik fan [[Eastrum]] en noardwestlik fan [[Wâlterswâld]] en [[Driezum]]. 

It sintrum fan 'e stêd leit tusken de [[Grêft|grêften]] op de twa âlde [[Terp|terpen]], dêr't Dokkum op boud is. Dokkum is ien fan 'e alve [[Fryske stêden]]. 

Dokkum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners. 

== Skiednis==
Foar de oarsprong fan de namme Dokkum binne ferskate ferklearrings. Guon tinke in kombinaasje en gearlûking fan de Fryske manljusnamme 'Docko' dy't hjir in hiem hân hawwe soe. Oaren assosjearje Dokkum mei 'Tockingen', dat is in 'delsetting oan in tocht of stream'. Om Dokkum hinne binne [[terp]]en mei prehistoaryske grêven, dat de omkriten hawwe in lange skiednis fan bewenning.

Neffens de tradysje waard op 5 juny 754 de apostel Bonifatius mei 52 gesellen by Dokkum troch heidenske Friezen fermoarde. Dat jier waard yn 2004 by de fiering fan 1250 jier Dokkum brûkt as it stiftingsjier fan 'e stêd. Oare nammen yn 'e skiednis oangeande Dokkum soene Tochingen (1150, 1158), Doccinga (1000), Dockum (12e en 13e iuw), Dockum (1224), Dochem (1326), Doccum (1335) en Dockinga (1486) west ha. 

[[Ofbyld:Bonifatiusbyld by de Bonifatiuskapel, Dokkum.jpg|thumb|left|''Bonifatiusbyld by de Bonifatiuskapel'']]
Dokkum wurdt dus folle letter as it jier fan 'e moard op de hillige biskop foar it earst neamd. Yn 'e [[Vita Bonifatii|beskriuwing]] fan [[Bonifatius]] fan [[Willibald fan Eichstätt]] út likernôch [[766]] wurdt de namme Dokkum net neamd. Dêryn wurdt ''in loco qui Dockinga dictur'' skreaun, itjinge 'yn in plak dat Dockinga hjit' betsjut.&lt;ref&gt;H. Halbertsma (2000), &quot;Frieslands oudheid, side 308''.&lt;/ref&gt; Oare farianten binne ûnder mear ''Villa Nocdac'' en ''Dockynchirica''. Der bestiet yn alle gefallen twifel oer de fraach oft Dokkum wier it plak west hat dêr't de apostel deadien waard. Yn ien fan 'e vita's stie nammentlik 'Dockynchirica oan 'e igge fan 'e Burdina'. Om 't de biskop in hiel oar missygebiet en fierder neat yn Fryslân te sykjen hie, wurdt der troch guon fanút gien dat dêrmei [[Dúntsjerk]] oan 'e Bourrebeek ornearre wurdt.  

Op it plak dêr't Bonifatius deadien wêze soe, waard om [[760]] hinne in oan him wijde tsjerke stifte, dêr't [[Liudger]] en [[Willehad]] ek oan ferbûn west hawwe. De delsetting op in terp ûntwikkele him frijwat hurd troch syn geunstige lizzing oan in krusing fan in lânwei mei in see-earm. Ien fan de greeflike tollen kaam dêr te lizzen en de hartoggen fan [[Brunoanen|Brunswyk]] joegen Dokkum rjocht fan muntslach yn de [[11e iuw]]. Dy munten binne werom fûn yn de [[Skandinaavje|Skandinavyske]]- en Baltyske lannen en sels op [[Yslân]] en yn de [[Oeral (berchtme)|Oeral]] oan ta. Yn 'e folle [[midsiuwen]] ûntjoech Dokkum him mei syn ynternasjonale hannelsbetrekkingen en merkfunksje ta in ûnôfhinklik plak, los fan de gritenij Dongeradiel. Yn [[1298]] krige Dokkum nei [[Starum]], [[Harns (stêd)|Harns]] en [[Drylts]] as fjirde stêd fan [[Fryslân]] [[Stedsrjocht|stedsrjochten]]. 

Earder, yn [[1214]], preke [[Olivier fan Keulen]] yn Dokkum de [[krústocht]], dêr't dan ek Dokkumers oan meidiene. Dy skiednis wurdt troch in [[heale moanne]] op it [[wapen fan Dokkum]] yn oantinken hâlden. Yn 'e [[Grutte Fryske Oarloch]] giet it [[Alliearden (Grutte Fryske Oarloch)|Alliearde]] leger ûnder lieding fan [[Fokko Ukena]] op Dokkum oan ([[1418]]). Nei inkele skermutselingen mei de [[Skieringers|Skieringer]] ferdigeners jouwe dy har oer en is de stêd oermastere. Dokkum wurdt brânskat en de stêd militêr útskeakele. 

It ierst bekende stedssegel fan Dokkum waard yn [[1491]] makke. It segel hat in ôfbylding fan de parochytsjerke wijd oan [[Martinus fan Toers|Sint Martinus]]. Inkelde tsientallen jierren fierder yn de tiid wie Dokkum útwoeksen ta in mienskip fan sa'n 1400 minsken &lt;ref&gt;Dijkstra, J., 2003: ''Archeologisch onderzoek aan de Koningstraat te Dokkum''. ADCrapport 204,
Bunschoten.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grid.let.rug.nl/~welling/maps/dockum/dokkum.html]&lt;/ref&gt;

[[Ofbyld:Dokkumvroeger.jpg|thumb|left|''Kaart út 1649 (Joan Blaeu)'']]
Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] tsjin [[Spanje]] wie Dokkum in wichtige pion yn de striid. De stêd waard yn [[1572]] in pear dagen troch de [[Geuzen]] ynnommen. Dokkum waard dêr mei de [[Waalske fury|Dokkumer Fury]] fan 'e troepen fan [[Caspar de Robles]] swier foar straft; de stêd waard plondere en in soad hûzen waarden yn 'e brân stutsen. Nei [[1579]], doe't Dokkum him oansleat by de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]], begûn in tiidrek fan rêst.

[[Ofbyld:2023 Dokkum, it Admiraliteitshûs.jpg|thumb|left|2023 Dokkum, it Admiraliteitshûs]]
Yn eardere jierren hie de stêd in iepen ferbining mei de see, it [[Dokkumer Grutdjip]]. Yn [[1597]] fêstige de [[Fryske Admiraliteit]] him yn Dokkum. Fan dêrút waarden alderlei saken foar de befeiliging fan de hannelsfeart en oarlochfiering mei Spanje op see regele. Dokkum wie fan grut strategysk belang, wat ek bliken die út de oanlis fan de [[stedswâl]]en yn de jierren [[1581]]-[[1582]].

Dochs bleau de Admiraliteit net lang yn Dokkum. Troch it tichtslykjen fan it [[Grutdjip]] moast yn [[1644]] it kantoar nei [[Harns (stêd)|Harns]] ferhûzje. Yn [[1729]] waard de iepen ferbining mei de [[Lauwerssee]] definityf ôfsluten troch de oanlis fan de [[Dokkumer Nije Silen]]. Dy syl ferfong teffens de âlde 16e-iuwske seeslûs ûnder de Syl. Dokkum ûntjoech him hieltyd mear ta in op it lân oriïntearre stêd. Troch de hege kosten fan de oanlis fan de [[Strobosser Trekfeart]] yn de jierren 1654-1656 gie Dokkum fallyt. Dokkum stie en stiet yn 'e lokale tradysje bekend as &quot;Earm Dokkum&quot;.

[[Ofbyld:20200612 Bonifatiuskapel Dokkum.jpg|thumb|260px|Bonifatiusboarne]]
Yn 1860 begûn [[Sonnema|Fedde Sonnema]] syn distillearderij en likeurstokerij yn Dokkum, tsjintwurdich noch altyd bekend fan [[Sonnema Bearenburch]]. It âlde fabrykje stiet noch altyd oan it pleintsje, dat nei Sonnema [[Sonnemapleintje]] ferneamd is.

Yn de [[19e iuw|njoggentjinde iuw]] ûntstie in tanimmend romtegebrek yn Dokkum. Dat kaam mei't de fêstingwâlen de groei nei bûten behinderen, yn it skoatsfjild fan de kanonnen op de bastions mocht nammentlik net boud wurde. Alle nijbou waard yn 'e binnenstêd opproppe, wat late ta it ferlies fan in soad histoaryske gebouwen. De binnenstêd fan Dokkum waard - as ien fan de earste plakken yn Nederlân - yn [[1974]] útroppen ta [[beskerme stedsgesicht]]. (Sjoch ek: [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]]).

Foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] stoppe der ek in trein yn Dokkum, it [[Dokkumer Lokaeltsje]]. De passazjierstsjinst is al yn [[1936]] opheft, it frachtferfier earst healwei de santiger jierren, mar dochs is by mannich Dokkumer it Dokkumer lokaaltsje in bekend ding. Sa is der in kroech yn Dokkum mei de namme &quot;Dokkumer lokaaltsje&quot;, en kinne in protte Dokkumers it liet oer it treintsje. Yn 2008 wiene der plannen foar it opnij oanlizzen fan dy ferbining, mar dy giene net troch.

Oant [[1984]] wie Dokkum ek [[Dokkum (gemeente)|in selsstannige gemeente]]. Troch in gearfoeging mei de gemeenten [[West-Dongeradiel|West]]- en [[East-Dongeradiel]] ûntstie de gemeente [[Dongeradiel]]. By de [[gemeentlike weryndieling]] dy't per [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[2019]] trochfierd waard, kaam Dokkum as haadplak by de nije fúzjegemeente [[Noardeast-Fryslân]] te hearren. Dokkum hat altyd [[haadplak]] west fan Dongeradiel en is dat sûnt [[2019]] ek fan Noardeast-Fryslân.

=== Dokkum 1250 jier (754-2004)  ===
Om't Dokkum yn [[754]] foar it earst yn 'e skiednis neamd wurdt, waard dat jier as stiftingsjier keazen. Yn 2004 wie dat 1250 jier lyn en dat waard yn Dokkum mei tal fan aktiviteiten fierd, ûnder oaren de stedsfeesten, dy't ienris yn 'e fjouwer jier fierd wurde, waarden dat jier ekstra grut útpakt. Ek ferskynde in standertwurk oer de skiednis fan Dokkum: ''Skiednis fan Dokkum, hert fan noardlik [[Eastergoa]]''.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:De Zijl 1 Dokkum.jpg|thumb|260px|''De Syl'']]
Ein [[20e iuw]] is der in soad restaurearre yn Dokkum. Mei jild fan de [[Jeropeeske Uny]] is de binnenstêd opnij fluorre en binne der ferskate keunstwurken oanbrocht. Ek partikulier is der in soad oan de stêd opknapt. Foarbylden dêrfan binne de Kofjebrânerij oan 'e Legewei en it halsgevelhûs 'De Gouden Hân' oan de Fleismerk.
* It [[Stedhûs fan Dokkum]] is in gebou út [[1610]] dat letter noch útwreide en ferboud waard. 
* It [[It Admiraliteitshûs|Admiraliteitshûs]] waard boud yn [[1618]] en wie it plak dêr't de Fryske en Grinzer [[Admiraliteit|Admiraliteiten]] gearkame. It is tsjintwurdich in museum.
* Foar it stedhûs oer steane op it plak fan it eardere [[blokhûs]] trije [[17e iuw|17e-iuw]]ske huzen. Tsjintwurdich sitte der winkels yn.

=== Bonifatiusstêd ===
[[Ofbyld:2023 Dokkum, Bonifatiusbier.jpg|thumb|260px|''Bonifatiusbier'']]
De stêd profilearret him sterk as de stêd dêr't Sint-Bonifatius, de apostel fan 'e Dútsers, de martlersdea stoar. Der is in kuierrûte troch it sintrum fan Dokkum mei 10 keunstobjekten, dy't elts in ferhaal om de biskop hinne fertsjintwurdiget. Súd fan it sintrum is it Bonifatiuspark mei in kapel, in [[krúswei]], it byld dat prinses [[Beatrix fan de Nederlannen|Beatrix]] yn 1962 ûnthulle en de boarne, dy't neffens in leginde ûnstie nei't it hynder fan Bonifatius op de grûn stampe. De boarne wie iuwenlang wichtich foar de wetterfoarsjenning fan Dokkum en fral de bierbrouwerijen yn 'e stêd hiene in soad oan it skjinne wetter fan 'e boarne.&lt;ref&gt;[https://www.bonifatiuskapel.nl/Historie.html Side Bonifatiuskapel, oproppen 30 augustus 2023]&lt;/ref&gt; Yn 1876 hold de lêste Dokkumer brouwer der mei op, mar yn 2016 waard mei it brouwen fan Bonifatiusbier de tradysje wer oppakt.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/612008/dockumer-biergilde-komt-na-150-jaar-weer-samen Omrop Fryslân, 22 febrewaris 2016]&lt;/ref&gt; 

=== Monumintale tsjerken ===
* De skiednis fan 'e [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|protestantske]] [[Grutte of Sint-Martinustsjerke (Dokkum)|Grutte of Sint-Martinustsjerke]] giet werom op de 10e iuw, mar waard fuort nei de [[reformaasje]] op it plak fan in foargonger yn 1590 boud.  
* De [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] [[Sint-Bonifatiustsjerke (Dokkum)|Sint-Bonifatiustsjerke]] datearret fan 1871 en waard neffens ûntwerp fan [[Pierre Cuypers]] boud as ien fan 'e [[neogoatyske tsjerken yn Fryslân]]. De tsjerke hat in 47 meter hege toer. By de bou stoarte dy toer yn, mar waard wer opboud. 
* De [[Bonifatiuskapel (Dokkum)|Bonifatiuskapel]] waard yn 1934 by de Bonifatiusboarne boud yn it Bonifatiuspark.
* Oan 'e Legedyk stiet de [[Tsjerke fan de Feriene Kristlike Gemeente|Tsjerke fan 'e Feriene Kristlike Gemeente]], in neffens ûntwerp fan [[Theo Romein]] yn 1852 boude tsjerke fan de [[mennisten]] en [[remonstranten]] yn Dokkum. 

=== Waach ===
[[Ofbyld:Grand Café de Waegh, Dokkum.jpg|thumb|260px|''De Waach'']]
De [[Waach (Dokkum)|Waach]] is boud yn [[1754]], krekt 1000 jier nei de stifting fan Dokkum. It gebou hat 4 Ioanyske [[pilaster]]s mei byldhoude stedswapens en in klokkoepel. 

Op de gevel stiet de tekst ''waekt en weeght'' fanwegen de twaliddige funksje dy't it earder hie. Alderearst waard dêr de suvel woegen en as twadde wiene dêr soldaten legere. Tsjintwurdich sit der in restaurant yn de waach.

=== Stedswâlen===
[[Ofbyld:2023 Dokkumer bolwurken mei de twa bolwurkmûnen.jpg|thumb|260px|''Dokkumer bolwurken'']]
Der binne fiif stedswâlen om Dokkum boud, de [[bolwurk]]en. Om dy bolwurken lei wetter. De iennichste yngongen om yn Dokkum te kommen wienen fjouwer poarten: Hanspoarte, Healemoannepoarte, Wâldpoarte en de Ealsumerpoarte. Om 21.55 waarden klokken let as warskôging dat de poarten ticht giene. Minsken bûten Dokkum hienen dan noch fiif minuten de tiid om der yn te kommen. De bolwurken binne noch altyd goed te sjen omdat se noch yntakt binne. Ek no noch wurde om 21.55 yn Dokkum de klokken let om dy tradysje yn eare te hâlden. Op de bolwurken steane ek de mûnen [[Seldenrêst (Dokkum)|Seldenrêst]] en [[De Hoop (Dokkum)|De Hoop]].

=== Wettertoer ===
[[Ofbyld:Overzicht van de watertoren gezien vanaf de openbare weg - Dokkum - 20421411 - RCE.jpg|thumb|260px|''Wettertoer'']]
De [[Wettertoer (Dokkum)|wettertoer fan Dokkum]] ([[1957]]) is ien fan de twa Fryske weropboumonuminten dy't yn 2007 troch de [[Rykstsjinst foar Archeology, Kultuerlânskip en Monuminten]] op de [[List fan nije ryksmonuminten (2007)|list fan ryksmonuminten út de weropbouperioade]] komd is. 

Arsjitekt fan de toer is de Ljouwerter [[Jo Vegter]]. Boppe-yn de 37 meter hege toer soe destiids in restaurant komme mar dat is der nea fan kaam.

== Stedsyndieling ==
[[Ofbyld:Dokkum-plaats-OpenTopo.jpg|thumb|left|''Topografyske kaart fan Dokkum'']]
Yn it sintrum fan Dokkum leit binnen de bolwurken de histoaryske binnenstêd. Dokkum hat him yn de [[20e iuw]] oan alle siden bûten de bolwurken útwreide. Der binne tal fan wenwiken bykaam:

* Fonteinslannen (besuden de binnenstêd )
* Jantsjessee polder (súdkant)
* Koailannen (súd-eastkant)
* It Fûgellân (eastkant)
* Weeshúslannen (noardkant)
* Huoddemakkerspolder (súdwestkant)
* Wâldhoarne (westkant)
Fierders binne der ek noch twa yndustryterreinen:
* Hegediken (eastkant, noard fan de [[Strobosser Trekfeart]])
* [[Betterwurd]] (westkant)
[[Ofbyld:Dokkumtrijeterpen.jpg|thumb|260px|De Trije Terpen]]
=== De Trije Terpen (nijbouwyk) ===
Súdwestlik fan Dokkum wurdt de nijbouwyk [https://www.nieuwwonenfryslan.nl/nieuws/marktonderzoek-uitbreiding-trije-terpen-in-dokkum/6656 De Trije Terpen] oanlein. Yn 'e wyk komt in grut ferskaad oan wentes. De wyk sil yn trije fazen boud wurde mei yn 'e midden in wyksintrum. De wyk grinzet oan Suderskâns (Zuiderschans), in winkel- en bedriuwegebiet en de Wâldherne (Woudhorne).

== Mienskip ==
Yn Dokkum wurdt njonken [[Frysk]] en [[Nederlânsk]] ek [[Stedsk]] praat. Dokkumers wurde ek wol grenaten neamd.&lt;ref&gt;List mei skelnammen foar plakken en ynwenners fan Fryske plakken, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker&lt;/ref&gt;  In Dokkumer spesjaliteit is [[Dockumer kofje]].

De stêd ûnderhâldt sûnt 1954 kontakten mei Crediton, it berteplak fan Bonifatius. Yn 1988 waard mei it plak in freonskipsakte ûndertekene. Mei Fulda, it plak dêr't Bonifatius begroeven waard, hat de stêd yn 2013 mei de ûndertekening fan oarkonde in stêdebân sletten.&lt;ref&gt;[https://www.noardeast-fryslan.nl/stedenband-fulda Gemeente Noardeast-Fryslân]&lt;/ref&gt; 

=== Tsjerken ===
[[Ofbyld:2023 Dokkum, Martinus- of Grutte Tsjerke.jpg|thumb|260px|''Grutte Tsjerke'']]
* [https://baptistengemeentedokkum.nl/ Frije Baptistengemeente Nehemia]
* [https://www.dokkum-driesum.gkv.nl/ Grifformeard Tsjerke-frijmakke Dokkum-Driezum]
* [https://cgkdokkum.nl/ Kristlik Grifformearde Tsjerke Dokkum]
* [https://dore-dokkum.nl/ Kristlike gemeente fan Mennisten en Remonstranten]
* [https://dokkum-aalzum-wetsens.protestantsekerk.net/ PKN Dokkum-Ealsum-Wetsens]
* [https://paxchristi.frl/ Roomsk-katolike parochy Pax Christi]

=== Skoallen ===
{|
|valign=top|
* Basisûnderwiis:
** [https://www.cbsebenhaezer.com/ Kristlike basisskoalle Eben Haëzer]
** [https://www.bron-arlanta.nl/ Kristlike basisskoalle De Boarne]
** [https://www.hoeksteen-arlanta.nl/ Kristlike basisskoalle De Hoekstien]
** [https://cbsderegenboog.net/ Kristlike basisskoalle De Reinbôge]
** [https://www.deschakel-dokkum.nl/ Skoalle mei de Bibel De Skeakel]
** [https://www.bonischool.nl/ Katolike Jenaplanskoalle Sint-Bonifatius] 
** [https://www.burgerschool-dokkum.nl/ Iepenbiere basisskoalle Burgerskoalle]
** [https://www.nvh-dokkum.nl/ Iepenbiere basisskoalle Nynke van Hichtum]
|valign=top|
* Fuortset ûnderwiis:
** [[Dockinga Kolleezje|Kristlike skoallemienskip Dockinga Kolleezje]] ([https://www.dockinga.nl/locaties/vmbo-vakschool/ vmbo-VAKskoalle], [https://www.dockinga.nl/locaties/vmbo-gt/ vmbo-gt], [https://www.dockinga.nl/locaties/havo-vwo/ havo/vwo])
** [https://www.piterjelles.nl/daltondokkum/ Piter Jelles Dalton Dokkum]
* Middelber beropsûnderwiis
** [https://www.firda.nl/locaties/birdaarderstraatweg Firda Birdaarderstraatweg - Dokkum]  
|-
|
|
|}
De kristlike baisskoalle Groen van Prinsterskoalle waard yn 2018 sletten.&lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/58884/Afscheid_basisschool_Groen_van_Prinsterer_Dokkum.html Wâldnet, 18 july 2018]&lt;/ref&gt;

=== Sûnenssoarch ===
[[Ofbyld:Dokkum, medysk Sintrum De Sionsberch.jpg|thumb|260px|''De Sionsberch'']]
* [[De Sionsberch]] is in medysk sintrum yn Dokkum, dat oarspronklik yn 1956 as tradisjoneel sikehûs mei help fan 'e tsjerken oprjochte waard. Tusken 2014 en 2016 moast De Sionsberch ticht fanwegen in faillisemint troch falend management.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2005708-ziekenhuis-in-nood-door-falend-management NOS, 25 novimber 2014,]&lt;/ref&gt; Yn 2016 waard De Sionsberch wer as sintrum foar poliklinyske soarchferliening iepene, dat in grut tal tsjinsten en spesjalisten ferliend en foar de regio Noardwest-Fryslân fan grut belang is.&lt;ref&gt;[https://www.in-dokkum.nl/content/feestelijke-officiele-opening-sionsberg/ Side Dokkum]&lt;/ref&gt; Underdiel fan de Sionsberch is in lytsskalich soarchpension.&lt;ref&gt;[https://www.in-dokkum.nl/content/zorgpension-dokkum-in-sionsberg-klaar-voor-herstelzorg/ Side Dokkum, opropppen 29 augustus 2023]&lt;/ref&gt;    
* [https://www.zuidoostzorg.nl/locaties/de-waadwente De Waadwente] is in grut ferpleechhûs foar yntra- en ekstramurale soarch.
* Yn 'e wyk Fûgellân stiet it soarchsintrum [https://www.elkander.frl/dongeraheem Dongerahiem]
=== Ferienings ===
{|
|valign=top|
* [https://www.facebook.com/BCOostergo/ Badmintonclub Oostergo]
* [https://www.bvarrows.nl/ Basketbalvereniging Arrows] 
* [http://www.federatiedongeradeel.nl/ Keatsferiening Dongeradiel] 
* [https://www.facebook.com/VVzangenkleur/?locale=nl_NL Folièreferiening Sang en Kleur]
* [https://www.deroekendvc.nl/ Follybalvereniging De Roeken/DVC]
* [https://www.friesevogelwachten.nl/nl/vogelwachten/zoek-je-vogelwacht Fûgelwacht Dokkum]
* [https://www.vvdokkum.nl/ Fuotbalferiening Dokkum]
* [[Be Quick Dokkum|Fuotbalferiening CSV Be Quick Dokkum]] 
* [https://www.joyforpeople.nl/ Gospelkoar Joy for People]
|valign=top|
* [https://mannenkoorprorege.nl/ Kristlik Manljuskoar Pro Rege Dokkum]
* [http://www.oranjedokkum.nl/ Kristlike Muzykferiening Fanfare Oranje Dokkum]
* [https://www.kvdegranaet.nl/ Kuofbalferiening De Granaet]
* [https://www.loopgroepdokkum.nl/ Ringroep Dokkum]
* [https://www.harmoniedokkum.nl/ Steedlike Harmony Dockum]
* [http://www.oud-dockum.nl/category/nieuws/ Stifting Dokkum]
* [https://www.tcdokkum.nl/ Tennis Klub Dokkum]
* [https://www.turnengymsportdokkum.nl/tg-en-gd/historie/ Turn- en Gymnastykferiening Adundo]
* [https://www.vocalgroupstim.nl/ Vocal Group Stim]
|}

[[Ofbyld:IJsfontein.jpg|thumb|260px|''Iisfontein'']]
=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1899 || 1920 || 1930 || 1940 || 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1995 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 4.006 || 4.105 || 3.574 || 4.895 || 5.049 || 5.877 || 7.247 || 9.886 ||11.704 || 12.510 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier ||  2000 || 2010 || 2015 || 2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 12.800 ||  12.490 || 12.565|| 12.675
|}
[[Ofbyld:Dokkum - Klein Diep.jpg|thumb|260px|Lyts Djip]]
== Berne ==
&lt;!-- RANGSKIKKING NEI BERTEJIER --&gt;
{|
|valign=top|
* [[Reyner Bogerman]] (± [[1470]]-nei [[1566]]), humanist
* [[Gemma Frisius]] ([[1508]]-[[1555]]), wittenskipper
* [[Cornelius Kempius]] (± [[1520]]-[[1589]]), skiedskriuwer
* [[Julius fan Beyma]] ([[1539]]-[[1598]]), abbekaat en riedshear
* [[Lieuwe fan Aitzema]] ([[1600]]-[[1669]]), diplomaat, skiedsskriuwer
* [[Govert Dircksz Camphuysen]] ([[1624]]-[[1672]]), skilder
* [[Folkert Bock]] ([[1632]]-1696), keunstskilder
* [[Ulrik Huber]] ([[1636]]-[[1694]]), rjochtsgelearde
* [[Titia Brongersma]] (± [[1650]]-± [[1700]]), dichteres
* [[Jacobus Canter Visscher]] ([[1692]]-[[1735]]), dûmny
* [[Anna Folkema]] ([[1695]]-[[1768]]), graveur
* [[Adriaan Bergsma]] ([[1702]]-[[1780]]), abbekaat en politikus
* [[Johannes Casparus Bergsma]] ([[1746]]-[[1793]]), rjochtsgelearde
* [[Age Wijnalda]] ([[1712]]), Nederlânsk menniste learaar
* [[Jacob Bonga]] ([[1758]]-[[1848]]), lânskipskilder
* [[Reinder van Kleffens]] ([[1760]]-[[1838]]), bestjoerder
* [[Hebelius Potter]] ([[1768]]-[[1824]]), publisist
* [[Daam Fockema]] ([[1771]]-[[1855]]), abbekaat en skriuwer
* [[Aldert Jacobs van der Poort]] ([[1771]]-[[1807]]), keunstskilder
* [[Sjoerd Bonga]] ([[1794]]-[[1865]]), keunstskilder
* [[Gosling Tjeerds Posthuma]] ([[1800]]-[[1832]]), keunstskilder
* [[Gijsbertus Schot]] ([[1810]]-[[1889]]), politikus
* [[Douwe Lubach]] ([[1815]]-[[1902]]), medikus
* [[Dirk Postma]] ([[1818]]-[[1890]]), earste dûmny [[Grifformearde Tsjerken yn Súd-Afrika|GKSA]]
* [[Gerrit Vlaskamp]] ([[1834]]-[[1906]]), túnarsjitekt
|valign=top|
* [[Hendrik Bruining]] ([[1850]]-[[1925]]), berneboekeskriuwer
* [[Izaak Gosses]] ([[1873]]-[[1940]]), skiedkundige
* [[Gijsbertus Schot]] ([[1810]]-[[1889]]), liberaal politikus
* [[Johannes Klazes Dijkstra]] ([[1893]]-[[1977]]), frisiast
* [[Piet Oberman]] ([[1908]]-[[1972]]), fersetslieder WO II
* [[Jacobus Knol]] ([[1936]]-[[2023]]), skriuwer
* [[Rein Jan Hoekstra]] ([[1941]]-[[2025]]), jurist, lid fan de [[Ried fan Steat]]
* [[Bauke van der Woude]] ([[1949]]-[[2023]]), sjonger en tekstskriuwer. 
* [[Kie Ellens]] ([[1956]]), byldzjend keunstner
* [[Jan Posthuma]] ([[1963]]), follybalynternational 
* [[Syb van der Ploeg]] ([[1966]]), sjonger fan [[De Kast]]
* [[Baukje Zijlstra]] ([[1967]]), skriuwster en oersetster
* [[Ruben van Gogh]] ([[1967]]), dichter
* [[Sybe I. Rispens]] ([[1969]]), publisist, wittenskipper
* [[Syde van der Ploeg]] ([[1975]]), [[dirigint]]
* [[Sipke Jan Bousema]] ([[1976]]), presintator 
* [[Saskia Appel]] ([[1977]]), skriuwster
* [[Afke Boven]] ([[1980]]), programmamakster, presintatrise
* [[Johan van der Veen]] ([[1981]]), sjonger [[Twarres]] 
* [[Dewi Pechler]] ([[1983]]), sjongster
* [[Geart Tigchelaar]] ([[1987]]), skriuwer, oersetter
* [[Ilse Kraaijeveld]] ([[1990]]), swimster
* [[Esther de Jong]] ([[1994]]), sjongeres
* [[Akke Marije Marinus]] ([[1995]]), model 
* [[Femke Wiersma]] ([[1984]]), [[BoerBoargerBeweging|BBB]]-politikus
|}
[[Ofbyld:2023 Dokkum, roomsk-katolike Martinus- en Bonifatius en gesellentsjerke.jpg|thumb|260px|''Roomske Martinus- en Bonifatius en gesellentsjerke'']]
=== Eveneminten ===
* [[Admiraliteitsdagen]], [[Nautyske Myl fan Dokkum]]
* [[Alvestêdetocht]] en dêrfan ôflate eveneminten: [[Alvestêde Fytsfjouwerdaagse]], [[Alvestêde Oldtimer Rally]], [[Alvestêde Roeimaraton]], [[Alvestêde Ultrarin]], [[Alvestêdekuiertocht]], [[Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub]], [[Alvestêdetocht op de Fyts]], [[Autopedalvestêdetocht]], [[SUP 11 City Tour]], [[Non-stop 11 Stêde Seekajak Prestaasjetocht]], [[Trekkeralvestêdetocht]]
* [https://www.dokkum.nl/agenda-dokkum/bonifatiusdagen-2/ Bonifatiusdei] mei in plechtige prosesje 
* [https://www.facebook.com/dokkemopenair/ Dokk'em Open Air]
* [https://www.chdokkum.nl/ Nasjonaal Concours Hippique]
* [https://www.facebook.com/people/Jaarmarkt-Dokkum/100081766178595/?locale=et_EE&amp;paipv=0&amp;eav=AfZgMVAF1wQLRKwdHOE4sv7dL6kwMRlq4UsG7g-12LxHY6k0kiTFjyfNZBFEmEpihOE&amp;_rdr Jiermerk Dokkum]

&lt;small&gt;[https://www.dokkum.nl/agenda-dokkum/ Sjoch aginda op de hiemside Dokkum]&lt;/small&gt;

=== Musea / teäters ===
* [https://www.museumdokkum.nl/ Museum Dokkum]
* [https://sensedokkum.nl/ Sense Dokkum]
* [https://filmhuis-dokkum.nl/ Filmhûs Dokkum]

== Ynfrastruktuer ==
=== Ferbinings ===
Dokkum hie yn it ferline in iepen ferbining nei see troch it [[Dokkumer Djip]]. Yn [[1596]] waard dêr dan ek de [[Fryske Admiraliteit]] oprjochte. Mar om [[1645]] hinne gie de Admiraliteit nei [[Harns (stêd)|Harns]], en Dokkum rûn tebek wat de seefeart oanbelanget, oant yn [[1729]] in dyk tsjin it gefaar fan de [[Lauwerssee]] oanlein waard dy't Dokkum hielendal fan de see ôfsluet.

Fan 1645 oant [[1656]] is de [[Strobosser Trekfeart]] groeven yn opdracht fan de stêd Dokkum om de ferbining mei [[Grins (stêd)|Grins]] te ferbetterjen. Troch de hege kosten kaam Dokkum yn grutte finansjele problemen.

Tusken [[1901]] en [[1936]] hie Dokkum ek in ferbining mei Ljouwert oer it spoar. It stasjon fan it saneamde [[Dokkumer Lokaeltsje]] lei doedestiids tusken Dokkum en [[Ealsum]]. Ferskate strjitnammen ferwize noch nei dy tiid, sa as de ''Stasjonswei'', ''Stasjonsstrjitte'' en ''By 't Stasjon''. Wat westliker leit no it busstasjon dêr't de bussen ôfsette nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Drachten]] en [[Bûtenpost]].

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Dokkum]].

=== Bustsjinst ===
Troch Dokkum rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 51:''' [[Lauwerseach]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia Dokkum
* '''Line 52:''' [[Peazens (plak)|Peazens]] - Dokkum
* '''Line 55:''' [[Drachten]] - Dokkum fia [[Feanwâlden]]
* '''Line 56:''' Dokkum - [[Holwert]]
* '''Line 60:''' Dokkum - Ljouwert fia [[Ternaard]] en [[Stiens]]
* '''Line 63:''' Dokkum - [[Bûtenpost]] fia [[Kollum]]
* '''Line 355:''' Dokkum - [[Boalsert]] fia Ljouwert
* '''Line 356:''' Dokkum - Drachten fia Feanwâlden

De buslinen dy't troch Dokkum ride wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. Dokkum hat in busstasjon.

== Stêdebân ==
* {{Flagge DE}} [[Fulda]] (stêdebân)
* {{Flagge UK}} [[Crediton]] (freonskipsbân)

== Publikaasjes ==
* {{Aut|Meindert Schroor}} &quot;Geschiedenis van Dokkum. Hart van noordelijk Oostergo&quot;

== Sjoch ek ==
* [[Dokkum (gemeente)]]
* [[Fryske stêden]]
* [[Fryske gemeenten]]
* [[List fan boargemasters fan Dokkum]]
* [[Slach by Dokkum (1418)|Slach by Dokkum]]

== Ofbylden stêd ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:De IJsherberg, Dokkum.jpg|''Iisherberch''
Ofbyld:Zuiderbollwerk 95, Dokkum.jpg|''Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Zuiderbolwerk 51 Dokkum.jpg|''Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Zuiderbolwerk 51 Dokkum (detail).jpg|''Gevelstien [[Brêgewachtershûs (Dokkum)|Brêgewachtershûs]] Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Keppelstraat 40 Dokkum.jpg|''[[Kollumer Fearhûs]] Keppelstrjitte 40''
Ofbyld:Baantjesbolwerk Woldpijp Dokkum.jpg|''Baantjesbolwurk mei Woldpiip''
Ofbyld:Dokkum, Grootdiep. 20-09-2021. (actm.).jpg|''Grutdjip''
Ofbyld:Dokkum - Klein Diep.jpg|''Lytsdjip''
Ofbyld:Halvemaanspoort 15 17 Dokkum.jpg|''Healemoannepoarte 15-17''
Ofbyld:Halvemaanspoort 15 17 Dokkum (detail).jpg|''Gevelstien Healemoannepoarte 15-17''
Ofbyld:2023 Dokkum, Fleismerk 33.jpg|''Fleismerk 33''
Ofbyld:2023 Dokkum, Hurdridersgrêft.jpg|''Hurdridersgrêft''
&lt;/gallery&gt;

== Bylden ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Bonifatiuskapel Dokkum, Monumint foar Titus Brandsma.jpg|''Titus Brandsmamonumint'' 
Ofbyld:Bonifatiuspomp Dokkum.jpg|''Bonifatiuspomp''
Ofbyld:De Skelp Gerrit Terpstra Dokkum.jpg|''De Skelp'' troch Gerrit Terpstra
Ofbyld:Monument burgemeester Albert Jonker Dokkum.jpg|''Monumint foar boargemaster Albert Jonker''
Ofbyld:Drie figuren door Jaap van der Meij Dokkum.jpg|''Trije figueren'' troch Jaap van der Meij
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
* [https://www.dokkum.nl/ Webstee Dokkum/Dongeradiel]
----
{{Commonscat|Dokkum}}
}}

{{Koördinaten|53_19_31_N_5_59_56_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 20' NB, 5° 60' EL}}

{{Alve stêden provinsje Fryslân}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Dokkum| ]]
[[Kategory:Stêd yn Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dokkum (gemeente)]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]</text>
      <sha1>bu6d1nfhlgfawk97k21i9u40gt2r3b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8 april</title>
    <ns>0</ns>
    <id>592</id>
    <revision>
      <id>1239990</id>
      <parentid>1182204</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ snypsnaren</comment>
      <origin>1239990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="mauq2549tqbxs82etq795ega74dr05m" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1946]] - Lêste gearkomste fan de [[Folkebûn]].
* [[1965]] - It [[Fúzjeferdrach]] fan de [[Jeropeeske Uny]] wurdt tekene.
* [[1993]] - [[Masedoanje (lân)|Masedoanje]] wurdt lid fan de [[Feriene Naasjes]].
* [[1994]] - [[Poalen]] freget om tatreding ta de [[Europeeske Uny]].
* [[2005]] - Yn [[Fatikaanstêd]] wurdt de útfeart fan [[Paus Johannes Paulus II]] hâlden.

== Berne ==
* [[1818]] - kening [[Kristiaan IX fan Denemark]] († [[1906]])
* [[1824]] - [[Sofy fan Oranje-Nassau]], gruthartoginne-gemalinne fan [[Saksen-Weimar-Eisenach]] († [[1897]])
* [[1872]] - [[Anton Molkenboer]], Nederlânske keunstner († [[1960]])
* [[1875]] - kening [[Albert I fan Belgje]] († [[1934]])
* [[1904]] - [[Dirk de Zee]], Fryske politikus († [[1985]])
* [[1905]] - [[Bernt Evensen]], Noarske reedrider († [[1979]])
* [[1907]] - [[Johannes Hendrikus Zelle]], Fryske predikant († [[1983]])
* [[1912]] - [[Sonja Henie]], Noarske keunstrydster († [[1969]])
* [[1913]] - [[Anwar Mesbah]], Egyptyske gewichtheffer († [[1998]])
* [[1918]] - [[Betty Ford]], Amerikaanske presidintsfrou († [[2011]])
* [[1919]] - [[Piet Post]], Fryske oargelist, dirigint en komponist († [[1979]])
* [[1929]] - [[Jacques Brel]], Flaamske sjonger en komponist († [[1978]])
* [[1935]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânske heechlearaar humane genetika († [[2022]])
* [[1938]] - [[Kofi Annan]], Ganeeske diplomaat en siktaris-generaal fan 'e [[Feriene Naasjes]] († [[2018]])
* [[1941]] - [[Vivienne Westwood]], Britske moadeûntwerpster († [[2022]])
* [[1944]] - [[Burny Bos]], Nederlânske filmprodusint, akteur en skriuwer († [[2023]])
* [[1958]] - [[Maarten Ducrot]], Nederlânske hurdfytser en sportferslachjouwer
* [[1959]] - [[Ruud Hendriks]], Nederlânske sjoernalist en presintator
* [[1976]] - [[Tieme Klompe]], Nederlânske fuotballer
* [[1979]] - [[Alexi Laiho]], Finske sjonger en gitarist († [[2020]])
* [[1960]] - [[John Schneider]], Amerikaanske akteur en countrysjonger
* [[1946]] - [[Henk Prins]], Fryske gûchelder
* [[2002]] - [[Skai Jackson]], Amerikaanske aktrise

== Ferstoarn ==
* [[1629]] - [[Willem Teellinck]], Nederlânsk predikant (* [[1579]])
* [[1835]] - [[Wilhelm von Humboldt]], Dútsk natoerûndersiker (* [[1767]])
* [[1938]] - [[Willem van Schaik]], Frysk keunstskilder en tekener (* [[1874]])
* [[1941]] - [[Minne Hoekstra]], Frysk maratonrider en earste alvestêdetochtwinner (* [[1884]])
* [[1973]] - [[Pablo Picasso]], Spaansk keunstskilder (* [[1881]])
* [[2006]] - [[Gerard Reve]], Nederlânsk skriuwer (* [[1923]])
* [[2010]] - [[Teddy Scholten]], Nederlânsk sjongster en presintatriste (* [[1926]])
* [[2013]] - [[Margaret Thatcher]], premier fan it [[Feriene Keninkryk]] († [[1925]])
* 2013 - [[Judith Boer]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1935]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|8 April}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:April|08]]</text>
      <sha1>mauq2549tqbxs82etq795ega74dr05m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Songs from a Room</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3578</id>
    <revision>
      <id>1239987</id>
      <parentid>1093287</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1239987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="3v31rpu35un7wlsn65xkey20gynunyy" xml:space="preserve">{{Album
| ôfbylding                       = 
| ôfbyldingstekst                 = 
| ôfbyldingsbreedte               = 
| namme                           = Songs from a Room
| artyst                          = [[Leonard Cohen]]
| taal                            = [[Ingelsk]]
| sjenre                          = [[Folk (muzyk)|Folk]]
| útbrocht                        = [[7 april]] [[1969]]
| opnommen                        = Columbia Studio A&lt;br&gt;oktober [[1968]]
| doer                            = 35:38
| label                           = Columbia
| produsint                       = [[Bob Johnston]]
| ferkocht                        = 
| albumlisten                     = {{Flagge NL}} Album top 100 - 12 
| prizen                          = 
| sertifisearre                   = {{CANf}} goud,&lt;br&gt;{{GBRf}} sulver
| foarich album                   = ''[[Songs of Leonard Cohen]]''&lt;br&gt;([[1967]])
| dit album                       = ''[[Songs from a Room]]''&lt;br&gt;([[1969]])
| folgjend album                  = ''[[Songs of Love and Hate]]''&lt;br&gt;([[1971]])
}}'''Songs from a Room''' is it twadde album fan de [[Kanada|Kanadeeske]] poëet en sjonger [[Leonard Cohen]]. It ferskynde yn 1969 ûnder produksje fan [[Bob Johnston]] by [[Columbia Records]]. Guon fine dat it album net de kwaliteit hellet fan syn debútalbum [[Songs of Leonard Cohen]].

It iepeningsnûmer, ''Bird on a Wire'' is troch in grut ferskaat oan oare artysten op de plaat setten. Alle nûmers op it album binne skreaun troch Cohen, útsein ''&quot;The Partisan&quot;'' dat fan de hân fan it duo Anna Marly en Hy Zaret is.

==Spyllist==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! nû.
! titel
! skriuwers
! doer
|-
|1.
|Bird on the Wire
|[[Leonard Cohen]]
|3:28
|-
|2.
|Story of Isaac
|Cohen
|3:38
|-
|3.
|A Bunch of Lonesome Heroes
|Cohen
|3:18
|-
|4.
|The Partisan&quot; (Hy Zaret, Anna Marly)
|Cohen
|3:29
|-
|5.
|Seems So Long Ago, Nancy
|Cohen
|3:41
|-
|6.
|The Old Revolution
|Cohen
| 4:50
|-
|7.
|The Butcher
|Cohen
|3:22
|-
|8.
|You Know Who I Am
|Cohen
|3:32
|-
|9.
|Lady Midnight
|Cohen
|3:01
|-
|10.
|Tonight Will Be Fine
|Cohen
|3:53
|-
|11.&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(bonusnûmerr)''&lt;/small&gt;
|Like a Bird (Bird on the Wire)
|Cohen
|3:21
|-
|12.&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(bonusnûmer)''&lt;/small&gt;
|Nothing to One (You Know Who I Am)
|Cohen
|2:17
|}


== Keppeling om utens ==
* [http://www.leonardcohen.com/music.cgi?album_id=2 It album op Leonard Cohen.Com] (mei de platehoes en alle teksten)

[[Kategory:Muzikaal wurk fan Leonard Cohen]]
[[Kategory:Album út 1969]]
[[Kategory:Folksmuzykalbum]]
[[Kategory:Popalbum]]
[[Kategory:Ingelsktalich album]]</text>
      <sha1>3v31rpu35un7wlsn65xkey20gynunyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldwâld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4220</id>
    <revision>
      <id>1240035</id>
      <parentid>1225600</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1240035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12267" sha1="ngla89fp5hqdc6wkmnb2cspljvso8ae" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2023 Tsjerke fan Aldwâld (1).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:Aldwâld vlag.svg|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Aldwâld wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Aldwâld}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 9,11 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 8,84 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,27 km² &lt;/br&gt;
| befolkingstichtens          = 92 ynw./km²
| stêdekloft                  =      
| hichte                      = 
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    =         
| postkoade                   =
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_16_56.11_N_6_6_53.41_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 16' N 6° 6' E}} 
| webside                     = [https://aldwald.nl/db/ aldwald.nl]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =     
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 16
| lat_sec                     = 56.11
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 6
| lon_sec                     = 53.41
| lon_dir                     = E
}}
'''Aldwâld''' is in [[doarp]] yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Aldwâld leit noardeastlik fan [[De Trieme]] en [[Feankleaster]], eastlik fan [[Westergeast (Kollumerlân)|Westergeast]] en westlik fan [[Kollum]].

De [[buorskip]]pen [[De Dellen]], [[De Wurden]], [[Hústernoard]], [[Aldwâldmersyl]] en [[Ter Lune]] hearre ek by Aldwâld.

Aldwâld hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Aldwâld}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Aldwâld is lykas de namme al oanjout in tige âld doarp en waard mooglik al yn 'e 10e of 11 iuw stifte. Yn 1444 waard it doarp 'Oldewolde' neamd, yn 1480 'Oldwaldt' en yn 1505 'Oldwoldt'. De namme 'Altwalt' yn 1543 is in folslein Fryske fariant. 

It doarp leit op de noardlike râne fan 'e Wâlden. Fierder nei it noarden leit it lânskip fan de eardere kwelders. It doarp ûntstie as in doarp mei lintbebouwing oan in dyk, dy't de kavels leadrjocht trochsnijd. Dat patroan ûntstie mei it lânoanmeitsjen yn 'e 11e en 12e iuw. De namme en it wapen mei dêrop trije iken ferwize nei de boskrike omjouwing fan it doarp.&lt;ref&gt;{{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/Kollumerland en Nieuw Kruisland, De Monumenten van Geschiednis en Kunst, 1989. Side 149.&lt;/ref&gt; De iik is ien fan de meast bekende beammen op de sângrûn en wie eartiids fan ekonomysk belang as heechweardich boumateriaal en de bast foar de learloaierij. 

De namme [[De Wygeast]] (wide hichte), in buorskip dy't tsjintwurdich rekkene wurdt ta Aldwâld, soe tsjutte kinne op in âld [[Heidendom|heidensk]] [[Offerritueel|offerplak]]. Of De Wygeast ek in âldere bewenning kend hat as Aldwâld is net te bewizen, ek al hawwe geasten faak in âldere bewenning as de oangrinzende sângrûn. Yn 'e 19e iuw binne Aldwâld en De Wygeast nei inoar ta groeid. 

Aldwâld hearde oant de gemeentlike weryndieling yn 2019 by de gemeente [[Kollumerlân en Nijkrúslân|Kollumerlân]].

=== De tsjerke ===
[[Ofbyld:Doarpstsjerke fan Aldwâld.jpg|thumb|left|''Letgoatyske doarpstsjerke'']]
De  tsjerke datearret út de 14e iuw en waard foar in part boud fan it materiaal fan de foargonger. Fanwegen de lokaasje fan de noardlike tagong yn it meast westlike [[travee]] en de fynst fan pún westlik fan de tsjerke, wurdt der fanút gien dat de tsjerke noch in travee langer west hat. De toer waard yn 'e 18e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch in [[dakruter]]. Yn de [[18e iuw]] is de tsjerke, nei de moade fan dy tiid, bepleistere. By de lêste restauraasje is de pleisterlaach wer ferwidere en de âlde stien wer te sjen. &lt;ref&gt;{{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/Kollumerland en Nieuw Kruisland, De Monumenten van Geschiednis en Kunst, 1989. Side 155, 156.&lt;/ref&gt; 

Yn de tsjerke hingje in tal [[Rouboerd|roubuorden]] fan de Van Doma's, Broersma's en [[Fan Heemstra's]]. Dy lju binne net yn Aldwâld begroeven, de van Heemstra's hawwe dy út Kollum meinommen. Ek stiet der in opfallende [[hearebank]] fan de Fan Heemstra's.

Oan de noardkant stiet de eardere pastorij út [[1806]]. Der is yn 'e rin fan de tiid it nedige oan ferboud. Op it tsjerkhôf binne twa [[grêfkelder]]s fan de famyljes Fan Heemstra en [[Fan Limburg Stirum]].

Oan de tsjerke is in tinkstien oanbrocht foar [[Jan Binnes]] (Kloosterman), in boer út Aldwâld dy't ien fan de lieders wie fan it [[Kollumer Oproer]] yn jannewaris 1797. Jan Binnes waard op [[18 febrewaris]] [[1797]] op in grouwélige wize ûnthalze op 'e [[Brol]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

=== Allemastate en Eysmastins ===
[[Ofbyld:2023 Aldwâld, Allemastate (foarein).jpg|thumb|left|''Allemastate'']]
Op de Wygeast stiet de [[Allemastate]], no in pleats mei de efterein nei de wei. Neffens [[Arnoldus Johannes Andreae|Andreae]] soe de [[state]] stifte wêze troch Redmer Allema dy't yn [[1495]] as ''kastelein van Oostbroeksterland'' (Kollumerlân) foarkomt. Fan it oarspronlike stiennen hûs is de dikke noardmuorre oer. De westmuorre fan it wenhûs bestiet út ôfbraak-[[kleastermop]]pen. Boukundich ûndersyk hat bliken dien dat der wierskynlik boud is op âldere fûneminten, dy't neffens guonts fan in eardere sealstins west hawwe kinne. At dat sa is, dan soe dy as [[14e iuw|14e-iuw]]sk datearre wurde moatte.

Op de Wygeast lei neffens Andreae ek Eysmastins, dy't yn de [[15e iuw]] neamd wurdt. Benner Eysma ferset him yn [[1467]] tsjin it bûn mei Grins. De [[stins]] waard yn [[1468]] fernield. Yn [[1571]] wurdt it plak Eysmahiem neamd&lt;ref&gt;{{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/Kollumerland en Nieuw Kruisland, De Monumenten van Geschiednis en Kunst, 1989. Side 155, 156.&lt;/ref&gt;

=== Sint-Pitersgat ===
Op Sint-Pitersdei ([[22 febrewaris]] [[1651]]) sloech in swiere stoarm de [[Aldwâldmer Syl]] oan it [[Dokkumer Djip]] fuort. In tinkstien fertelt it ferhaal oer de wetterfloed. It djippe gat dat dêr ûnstie wurdt no it [[Mâllersgraefsgat]] neamd. De namme Mâllersgraefsgat komt fan de Ingelske greve [[Donough MacCarty|Donough MacCarty greve Clancarthy]], dy't as balling út [[Ingelân]] yn Aldwâld yn [[1698]] telâne kaam. Hy kocht it doe al besteande hûs oan it Pitersgat. De greve hie al in wyld libben efter de rêch en dat sette hy dêr troch. Letter hat er it eilân [[Rottum (eilân)|Rottum]] kocht en dêr gie it noch mâler. It hûs, dat mei ien ferdjipping ferlege is, stiet der noch yn 'e beammen ferskûle. Yn 'e folksmûle wurdt it de Boarch neamd. Wat tichter nei Aldwâld ta, is der de ''Mâle Grevesbrêge''.

=== Hûsternoard ===
==== Bûterfabryk &quot;''Huis ter Noord''&quot; 1899 - 1996 ====
[[Ofbyld:Huisternoordaldwald.png|thumb|left|''Bûterfabryk Huis ter Noord yn de 30-er jierren fan de 20e iuw'']]
Yn Aldwâld hat [[molkfabryk]] Hûsternoard de 100 jier krekt net fol makke. Yn [[1899]] waard de koöperaasje troch in 20-tal boeren stifte. Baron van Heemstra fan [[Fogelsanghstate]] út [[Feankleaster]] stie in stik grûn oan de [[Strobosser Trekfeart]] ôf foar de bou fan it fabryk. Tsjintwurdich wurdt it gebou brûkt foar rekreaasje.

==== Mûne ====
Yn july 1858 waard der in [[Nôtmûne|nôt-]] en [[pelmûne]] by Hûsternoard boud (eigner Drewes Kooi út Kollum). Dêr kaam yn 'e jierren 1920 in diselmotor yn. It bedriuw hat oant ±1950 bestien; doe is de boppebou fan de mûne sloopt.&lt;ref&gt;{{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/Kollumerland en Nieuw Kruisland, De Monumenten van Geschiednis en Kunst, 1989. Side 162.&lt;/ref&gt;

== Mienskip ==
[[Ofbyld:2023 Aldwâld, Multyfunksjoneel Akkomodaasje 'Hústerwâld'.jpg|thumb|260px|''MFA 'Hústerwâld' '']]
Aldwâld hat in multyfunksjonele akkomodaasje mei de namme 'Hústerwâld'. De doarpskrante [https://doarpskranteopehichte.nl/index.php|'Op 'e Hichte'] ferskynt elts fearnsjier. Aldwâld hat in [https://aldwald.nl/db/?fbclid=IwAR3VXUeqFPsCwgNSM99hDr_Z1rAlsOzLlGt4iGYkjxkyg7MzEUq9tFaHxN0 doarpsbelang] en it doarpsliet 'Us plakje grûn' waard yn 1937 troch Jacob de Boer skreaun.  

=== Tsjerke ===
* [https://oudwoude-westergeest.protestantsekerk.net/ PKN-gemeente Aldwâld-Westergeast]

=== Skoalle ===
[[Ofbyld:2023 Aldwâld, kristlike skoalle De Tarissing.jpg|thumb|260px|''Kristlike basisskoalle De Tarissing'']]
* [https://detarissing.pcbodantumadiel.nl/ Kristlike basisskoalle 'De Tarissing']

Oant 2015 stie yn Aldwâld de âldste iepenbiere skoalle fan Fryslân. Al sûnt 1581 waard dêr lesjûn.&lt;ref&gt;[https://aldwald.nl/web/basisschool.htm Side Aldwâld]&lt;/ref&gt; De skoalle waard yn 1997 nei baron Van Heemstra neamd, dy't de skoalle ek stifte hie. Nei't sluting al eardere drige yn 2005, kaam der yn 2015 definityf in ein oan it iepenbiere ûnderwiis yn Aldwâld. 
&lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/12403/Oudste_school_van_Friesland_dicht.html Wâldnet, 25 novimber 2005]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/school-oudwoude-blijft-definitief-open/98171/ RTV NOF, 22 april 2006]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:2023 Aldwâld, pastorij.jpg|thumb|260px|''Passtorij'']]
=== Ferienings ===
* [https://www.uitvaartverenigingoudwoude.nl/ Begraffenisferiening Aldwâld]
* [https://oudwoude.friesevogelwachten.nl/nl Fûgelwacht Aldwâld]
* [https://www.facebook.com/groups/422573061138738/ Fuotbalferiening WTOC]
* [https://www.aldwald.nl/web/ijsclub.htm Iisklub Aldwâld]
* [https://www.facebook.com/sangersjongers/ Popkoar De Sangersjongers]
* [https://aldwald.nl/web/toneel.htm Toanielferiening 'Bienze Westra']

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 2013 || 2015 || 2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 235 || 858 || 825 || 830
|}
''&lt;small&gt;(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/klooster-lidlum/ Alle Cijfers].)&lt;/small&gt;''

=== Berne ===
* [[Jan Binnes]] (1744-1797), lieder Kollumer Oproer
* [[Frederik Willem Jacob van Aylva van Pallandt]] (1826-1906), politikus
* [[Bienze Westra]] (1920-1982), toanieloersetter
* [[Rense Westra]] (1946-2015), akteur 
* [[Hennie Dijk]] (1953), keunstner

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
By Aldwâld rint de [[Provinsjale wei 358|N358]].

=== Strjitten ===
Allemawei – [[Jan Binnes]]wei - Dellenswei – Foarwei - De [[Wygeast]] – Eysmastrjitte -Feersma Hoekstrastrjitte - Foarwei – [[Hústernoard]] – Jasmyn - Lange ikker – Pastorijehof – Prunus -
Ribes – Simmerwei – Swartewei - Wâlddyk.

=== Wetter ===
Súdlik fan it doarp rint de [[Strobosser Trekfeart]] en noardlik fan it doarp rint de [[Nije Swemmer]].

=== Bustsjinst ===
Troch Aldwâld rint de folgjende busline:

* '''Line 62:''' [[Bûtenpost]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[Kollum]] en [[Feanwâlden]]


De busline troch Aldwâld wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].{{boarnen|boarnefernijing=
*  [https://www.aldwald.nl/frame.htm  Ynformaasje oer skiednis en foarsjennings yn de ‘Doarpsfisy 2002’]
-------
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Aldwâld}}
}}

{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Aldwâld| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Kollumerlân]]</text>
      <sha1>ngla89fp5hqdc6wkmnb2cspljvso8ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Easternijtsjerk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4874</id>
    <revision>
      <id>1240041</id>
      <parentid>1225531</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11398" sha1="shvlpfi00oij11atkyvtspolccww6xe" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2023 Sicht op Easternijtsjerk.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:Easternijtsjerk vlag.svg|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Easternijtsjerk wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Easternijtsjerk}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 6,68 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 6,65 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,03 km² &lt;/br&gt;
| befolkingstichtens          = 139 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_22_46.2_N_6_03_08.5_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 22' N 6° 03' E}}
| webside                     = [https://www.oosternijkerk.com/site/ oosternijkerk.com]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =     
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 22
| lat_sec                     = 46.2
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 03
| lon_sec                     = 08.5
| lon_dir                     = E
}}
'''Easternijtsjerk''' (pleatslik ek: ''Nijtsjerk'' of ''Oasternijtsjerk'') is in doarp yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Easternijtsjerk leit noardlik fan [[Nijewier]], eastlik fan [[Ternaard]], súdlik fan [[Nes (Noardeast-Fryslân)|Nes]], súdwestlik fan [[Peazens-Moddergat]], westlik fan [[Moarre]] en [[Ljussens]] en noardwestlik fan [[Mitselwier]]. 

De [[Buorskip|buorskippen]] [[Berchhuzen]], [[Bollingwier]] en [[Langgrou]] hearre ek by Easternijtsjerk. 

Easternijtsjerk hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Easternijtsjerk}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners. 

== Skiednis ==
=== De ûntsteansskiednis ===
Easternijtsjerk hat gjin [[terp]]. It is fanâlds in [[lintdoarp]]. Dat soe der op wize kinne dat it doarp earst yn de [[11e iuw]] ûntstien is. Doe wiene der diken lein om fan de oerstreamings ôf te wêzen. By dat bedykjen wiene foaral de [[kleaster]]s belutsen. Sa is it ek te ferklearjen dat hast alle grûn yn Easternijtsjerk kleastergrûn wie. Alle wichtige kleasters hienen yn Easternijtsjerk besit. Der wie mar ien pleats dy't net fan in kleaster wie.

It measte besit wie yn hannen fan de [[norbertinen]]. De kleasters bebuorken har grûn, as it mar heal koe, sels. It sprekt dan ek fansels dat der in [[úthôf (kleaster)|úthôf]] wie en dat de tsjerke ek betsjinne waard troch de norbertinen.

Der is net sa folle bekend oer it ûntstean fan Easternijtsjerk. De earste boarne dêr't it doarp yn neamd wurdt, is út 1224 ''Nova Ecclesia''. Yn 1500 waard it fernijd as ''nija tzercka'', yn 1660 as ''Nieukerk'', yn 1664 as ''Nijkerck'' en yn 1786 as ''Nieuwkerk'' of ''Ooster Nykerk''. Yn de 20e iuw wie de offisjele namme in skoft ''Nijkerk'', mar letter waard it dochs wer ''Oosternijkerk''.

Sûnt [[2019]] leit Easternijtsjerk yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]], dêrfoar lei it yn de gemeente [[Dongeradiel]] en foar [[1984]] lei it doarp yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[East-Dongeradiel]].

=== De Sesiliatsjerke ===
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, Sint-Sesiliatsjerke.jpg|thumb|left|''Sint-Sesiliatsjerke'']]
{{apart|Sesiliatsjerke (Easternijtsjerk)}}
De toer is út de [[13e iuw]]. It is in swiere bakstiennen toer mei in [[sealdak]]. Under it sealdak binne der nissen oanbrocht. Fan de tsjerke sels is it koar it âldste; it soe ek 13e-iuwsk en in oerbliuwsel wêze kinne fan in eardere kleasterkapel. Yn de [[16e iuw]] is it letgoatyske skip yn twa fasen boud. Yn de tsjerke is aardich [[rokoko]]meubilêr te finen. 

It oargel is yn 1814 boud troch [[J.A. Hillebrand]], in oargelbouwer dy't út Dútslân kaam. Hy hat ek oargels foar de tsjerken fan [[Drachten]], [[Feanhuzen (Noardenfjild)|Feanhuzen]], [[Marrum]], [[Nijewier]], [[Raerd]] en [[Sutfen (stêd)|Sutfen]] boud.&lt;ref&gt;[https://www.orgelsite.nl/tag/j-a-hillebrand/ Orgelsite, oproppen 19.09.2020]&lt;/ref&gt; 

De klok is opnij getten yn [[1909]] fan de âlde út [[1668]] dy't makke wie troch [[Jurjen Balthasar]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

=== De grifformearde tsjerke ===
{{apart|De Bining (Easternijtsjerk)}}
Oan de Langgrousterwei stiet de eardere grifformearde tsjerke út 1890. Ek Easternijtsjerk is doedestiids net ûntkommen oan it spjalt dat yn dy tiid troch de tsjerke gien is, de [[Doleânsje]]. Yn 2006 kamen de herfoarme gemeente en grifformearde tsjerke wer by inoar troch de fúzje en foarming fan de [[PKN|protestanske]] gemeente fan Easternijtsjerk. Simmer 2020 waard de tsjerke troch dy gemeente ôfstjitten út reden fan ferminderjende tsjerkegong.

=== Doetiids ===
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Ofbyld:Easter Nytsjerk Boate-hoeke 1926.jpg|''De Boatehoeke yn 1926''
Ofbyld:Ooster Nijkerk 1953.jpg|''De hoeke yn 1953''
Ofbyld:Foeke Sjoerds Skoalle, O - Nijkerk 1964.jpg|''De Foeke Sjoerdsskoalle yn 1964''
&lt;/gallery&gt;

== Mienskip ==
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, Ropsterwei 5 (Donia Sathe).jpg|thumb|260px|''Donia Sathe'']]
It doarpshûs fan Easternijtsjerk hjit 'De Terp'. Yn 2022 is útein set mei de bou fan in nij doarpshûs.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/start-nieuwbouw-dorpshuis-de-terp-in-oosternijkerk/581175/ RTV Noardeast Fryslân]&lt;/ref&gt; Der is in feriening foar Doarpsbelang mei in aktiviteitenkommisje. De 'Doarpsskille' is it nijsbledsje fan Easternijtsjerk. 

=== Tsjerke ===
* Protestantske gemeente &gt;asternijtsjerk ([https://www.pg-oosternijkerk.nl/ webstee]) 

=== Skoalle ===
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, kristlike basisskoalle 'De Wrâldwizer'.jpg|thumb|260px|''De Wrâldwizer'']]
Yn it doarp waard yn 2022 de nije kristlike basisskoalle 'De Wrâldwizer' iepene. Ek bern út [[Nes (Noardeast-Fryslân)|Nes]], [[Nijewier]] en [[Wetsens]] geane nei dy skoalle. Njonken in skoalle is der ek romte foar berneopfang, de GGD, in bibleteek en muzyksintrum Opus 3.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1151321/een-nieuw-schoolgebouw-in-krimpgebied-oosternijkerk-opent-de-wraldwizer Omrop Fryslân, 3 maaie 2022]&lt;/reF&gt;

=== Ferienings ===
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, (eardere) grifformearde tsjerke.jpg|thumb|260px|''Eardere grifformearde tsjerke'']]
Der binne in soad buertferienings: Ald Tún, Bollingwier, Buorfinne, Buorren I  en II, Doktersfiif, Foeke Sjoerdsstrjitte, Grienewei, Langgrousterwei, de Terp, Lou Sânen, de Lyts Ein, Mûnewei, Nijbuorren en Ropsterwei.
{|
|valign=top|
* SSS - gymnastyk
* [[Fuotbalferiening Ropta Boys]]
* [[Brassband UDI Easternijtsjerk]]
* De Lêste slach - keatsen
* Nocht en wille - klaverjasssen
|valign=top|
* Iisferiening
* 't Terpke - darten
* MK Waadrinners
* de Bûnte Flinters - toaniel
|}
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, kategisaasjelokaal oan de Foeke Sjoerdsstrjitte.jpg|thumb|260px|''Kategisaasjelokaal It Koetshûs'']]
=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2013 || 2014 || 2015  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 1104 || 1022 || 922 || 896 || 825 || 910 || 948 || 953 || 940 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || 2021 || 2022
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 935 || 940 || 930 || 955 || 945 || 940 || 930
|}

=== Berne ===
* [[Willem van der Woude]] (1876-1974), wiskundige en heechlearaar.
* [[Binne Roorda]] (1898–1945), teolooch en fersetsstrider.
* [[Freerk Postmus]] (1921-1944), bouboer en fersetsstrider
* [[Dirk Torensma]] (1899–1992), boargemaster.
* [[Johannes Tilkema]] (1916–1992), politikus.
* [[Froukje Annema]]-Noordenbos (Easternijtsjerk 1941 - [[Rottefalle]] 1998), Frysk skriuwster.
* [[Anders Rozendal]] (1946-), Frysk skriuwer.

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
By Easternijtsjerk rint de [[Provinsjale wei 358|N358]].

=== Bustsjinst ===
Troch Easternijstjerk rint de folgjende busline:

* '''Line 52:''' [[Dokkum]] - [[Peazens (plak)|Peazens]]

De busline troch Easternijtsjerk wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].

[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, kafee op 'e Boatehoeke.jpg|thumb|260px|''Earder kafee op 'e Boatehoeke'']]

=== Strjitten ===
De doarpskearn fan it doarp leit benammen oan de De Buorren, Griene Wei, Ald Tún en de Mûnewei. In nijbouwyk yn Easternijtsjerk út de jierren 1960 en 1970 krige de namme Doktersfiif. Dat wie de greide foar it hynder fan ûnder oare dokter Ferhman, dy't dêr flak foar oer wenne. De lêste nijbou hat súdlik fan it doarp mei plan 'Lou Sânen' plakfûn.
[[Ofbyld:2023 Easternijtsjerk, de Buorren.jpg|thumb|260px|''De Buorren'']]
{|
|valign=top|
* '''t Oogh''
* ''Ald Each'' 
* ''Ald Tún'' 
* ''Bartenswei'' 
* ''Berchhuzen''  
* ''Bollingwier'' - buorskip [[Bollingwier]]
* ''De Buorfinne'' 
* ''De Buorren''
* ''De Fiver'' 
* ''De Lyts Ein'' 
* ''De Terp'' 
* ''Doktersfiif''
|valign=top|
* ''Foeke Sjoerdsstrjitte'' - skoalmaster en doarpsrjochter [[Foeke Sjoerds]]
* ''Grienewei'' 
* ''Grytsjewei'' 
* ''Langgrousterwei'' - nei it buorskip [[Langgrou]]
* ''Lou Sânen'' 
* ''Mûnewei'' 
* ''Nijbuorren'' 
* ''Ropsterwei'' - de dyk nei [[Ropta]]
* ''Sjoarda'' 
|}

== Publikaasje ==
* {{Aut|Jan Swart}} &quot;In doarp yn 'e Noardeasthoeke : Easternijtsjerk tusken 1740 en 1940&quot; (Ljouwert : Fryske Akademy. ISBN 90-6171-818-X, 1995).

== Ferskaat ==
* Op it doarpswapen, dat ôflaat is fan it wapen fan Nes steane in wynhûn en roazen. Se komme fan de famylje Sjoorda. De oargelpiip is ûntliend oan in eardere tsjerkepatroan, de hillige [[Sesilia fan Rome|Sesilia]] dy't in oargel as attribút hat en patroanhillige is fan de tsjerkemuzyk.
* Oan de súdeastrâne fan it doarp stiet in [[Wynmotor Easternijtsjerk|Amerikaanske wynmotor]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

== Keppeling om utens ==
* [https://www.oosternijkerk.com/ Webstee Easternijtsjerk]
{{koördinaten|53_22_43_N_6_3_13_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 23' NB, 6° 3' EL}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Easternijtsjerk}}
}}

{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Easternijtsjerk| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn East-Dongeradiel]]</text>
      <sha1>shvlpfi00oij11atkyvtspolccww6xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eanjum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4961</id>
    <revision>
      <id>1240040</id>
      <parentid>1227314</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Butsjinst */</comment>
      <origin>1240040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13829" sha1="8x3lpvlnk0kkn7yraa3jrnn4b9tpilx" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2022 Eanjum, sicht op it doarp.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''It doarp fanút it súdwesten'' 
| wapen                       = [[Ofbyld:Anjum vlag.svg|border|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Anjum wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Eanjum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 20,43 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 19,74 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,69 km² &lt;/br&gt;
| befolkingstichtens          = 58,25 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   =
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_22_29_N_6_7_38_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 22' N 6° 7' E}} 
| webside                     = [http://www.anjumweb.nl/ Oer Eanjum]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 22
| lat_sec                     = 29
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 7
| lon_sec                     = 38
| lon_dir                     = E
}}
'''Eanjum''' is in [[doarp]] dat yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]] leit. Eanjum leit noardeastlik fan [[Mitselwier]] en [[Jouswier]], eastlik fan [[Moarre]] en [[Ljussens]], súdeastlik fan [[Peazens-Moddergat]], súdwestlik fan [[Lauwerseach]], westlik fan [[De Skâns-Oostmahorn]] en noardlik fan [[Ie (Noardeast-Fryslân)|Ie]] en [[Ingwierrum]]. 

De buorskippen [[Jewier]], [[Stiem]], [[Iesumasyl]], [[Esonbuorren]] en [[Teard]] hearre ek by Eanjum. Earder hearde [[De Skâns (doarp)|De Skâns-Oostmahorn]] ek by Eanjum mar dat is sûnt [[2008]] in selsstannich [[doarp]].

Eanjum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Eanjum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
De namme fan it doarp is faaks te ferklearjen as hiem fan de Ano's of Aninga's. In oare ferklearring soe Hanjum (hoeke) wêze kinne. Der wurdt tocht dat yn de omkriten fan Eanjum al fier foar de jiertelling bewenning west hat.
[[Ofbyld:Atlas Schoemaker-FRIESLAND-DEEL1-1322RR-Friesland, Anjum.jpeg|thumb|220px|left|Anjum yn it begjin fan de 18e iuw ([[Atlas Schoemaker]]-Fryslân-diel 1)]]
De terp fan Eanjum is oanlein op in doe al besteande [[kwelderwâl]] en yn de rin fan de tiid hieltyd grutter wurden. It doarp hat faak fan wetterfloeden te lijen hân. De [[Alderheljenfloed (1570)]] hat hûnderten slachtoffers easke en by de [[Krystfloed (1717)|Krystfloed fan 1717]] binne der 53 minsken ferdronken. 

Yn 1997 helle it oars sa rêstige Eanjum it lanlike nijs troch de fynst fan twa liken yn de tún fan it âlde stasjon, dat yn dy tiid tsjinst dy as pensjon. De manlju wiene al in skoftke fermist en wiene troch in misdriuw om it libben kommen. Foar de moard waard de pensjonhâldster, dy't de bynamme de 'heks fan Eanjum' of de 'satan fan Moddergat' krige, nei in lange rjochtsaak feroardiele ta seis jier finzenis en tbs. De Nederlânske histoarikus [[Han Israëls]] skreau it boek ''Moord in Anjum'' oer dy saak. Yn 2022 hat ek de sjoernaliste [[Margriet Brandsma]] ûnder de titel ''De heks van Anjum'' oer dyselde saak skreaun.

Oant [[1984]] lei it doarp yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[East-Dongeradiel]]. Fan 1984 oant [[2019]] makke Eanjum diel út fan de gemeente [[Dongeradiel]] dy't yn 2019 opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

=== De Fan Holdinga's ===
[[Ofbyld:State Holdinga te Anjum in Oost-Dongeradeel, RP-T-00-1840.jpg|thumb|left|220px|''Holdingastate'' tekene troch [[Cornelis Pronk]]]]
[[Ofbyld:2022 Eanjum, pleats Nij Holdinga.jpg|thumb|260px|''De pleats dy't nei de ôfbraak boud waard op it terrein fan Holdingastate'']]
Stamheit wie Gabe, yn [[1449]] grytman fan Eastdongeradiel. De bekendste Fan Holdinga hat Gabes pakesizzer [[Botte fan Holdinga|Botte]] (±1500 - Emden, 1577) west. Hy hat him dwaande hâlden mei it [[Rjocht yn Fryslân|Fryske rjocht]]. Hy moast útwike nei [[Emden]]. In oare jurist hat Wilcko Bottes (±1540-1595) west. Hy hat yn [[Leuven]] studearre en wie lid fan it '[[Ferbûn fan de Eallju]]'. Ek dy is útwykt nei Emden. Nei [[1580]] hat er riedshear west by it [[Hof fan Fryslân]].
Mei Wilcko's dochter Doed(t) (1569-1646), troud west mei [[Keympe fan Donia|Kempo fan Harinxma á Donia]] en letter mei Georg Wolfgang baron thoe Schwartzenberg, binne de Fan Holdinga's útstoarn. Erfgenamten fan har, dêr't in protte grytman fan west hawwe, bewennen doe de [[Holdingastate (Eanjum)|Holdingastate]]. &lt;ref&gt; {{Aut|J. H. Brouwer e.a.}}, Encyclopedie van Friesland, 1953.&lt;/ref&gt; Yn [[1831]] is de Holdingastate, dy't beskreaun waard as in gebou, dat yndruk makke, sloopt. De pleats Ny Holdinga stiet no op it plak fan de eardere sate.

== Gebouwen ==
=== De Michaeltsjerke ===
[[Ofbyld:20080801 Church Anjum NL.jpg|thumb|260px|''De [[Michaeltsjerke (Eanjum)|Michaeltsjerke]] (2008)'']]
{{Apart|Michaeltsjerke (Eanjum)}}
De tsjerke wie foar de reformaasje wijd oan Sint-Michaël en hjit ek tsjintwurdich wer Sint-Michaeltsjerke. Der sitte noch stikken [[dowestien]] yn de toer en yn de noardmuorre fan in âldere lytsere tsjerke. De [[Michaeltsjerke (Eanjum)|Michaeltsjerke]] is ien kear flink ferlinge mei [[kleastermop]]pen dy't as 13e-iuwsk datearre binne. Ek yn lettere iuwen hawwe der in soad ferbouwings west. Yn 1681 waard de toer fernield yn in swiere stoarm. Yn 1972/73 is de toer, en yn 1975 de rest fan de tsjerke restaurearre. Doe hat men de bouskiednis yngeand bestudearje kind. 

Yn de tsjerke is noch in goatysk [[sakramintshúske]]. Der is ek in grêfkelder fan de famylje [[Fan Holdinga]]. Under yn de toer, dy't twa klokken hie, is it saneamde '[[hûnegat]]' (út begjin [[18e iuw]]) dy't as finzenis brûkt is. De grutte klok is út 1618 is getten troch [[Hans Falck fan Neurenberch|Hans Falck]] út Ljouwert; de lytsere briek yn 1943 en is foardere troch de Dútske besetter.

=== It stasjon ===
[[Ofbyld:Stasjon eanjum.jpg.wiki.jpg|thumb|260px|''It stasjon fan Eanjum. Wannear't de foto makke is, is net bekend.'']]
Eanjum wie fan 1912 oant 1936 it einpunt fan it spoar fan Ljouwert oer Dokkum, it [[Dokkumer Lokaaltsje]]. It stasjonsgebou en de lokomotiveloads binne noch as wenhûs yn gebrûk.

=== Mûnen ===
[[Ofbyld:2022 Eanjum, nôtmûne 'De Iendracht'.jpg|thumb|260px|''Mûne [[De Iendracht (Eanjum)|De Iendracht]] (2022)'']]
{{Apart|De Iendracht (Eanjum)}}
{{Apart|De Goes (mole)}}
Yn Eanjum hat al in hiel skoft in mûne stien. De earste, in mûne dy't troch in [[hynder]] oandreaun waard, wurdt al yn it ''[[Register van Aanbreng]]'' fan 1511 neamd. Yn 1639 wurdt in wynmûne neamd. Op 24 maaie 1889 waard dy troch wjerljocht troffen. De mûnder hat doe út ûnderdielen fan in oalje- en in seachmûne út Ljouwert in nijenien bouwe litten. Dat is ''[[De Iendracht (Eanjum)|De Eendragt]]'' wurden.
Yn 1965 hat de gemeente Eastdongeradiel de mûne oernaam en dy yn [[1971]]-[[1972|72]] restaurearje litten. De mûne is no in museum foar âld ark en eksposysjeromte foar Eanjumer keunstners.

Njonken de Iendracht stiet op it doarpsgebiet yn de buorskip Iezumasyl noch [[De Goes (mole)|De Guos]], in muonts út healwei de 19e iuw. 

=== Bestjoer ===
Sûnt [[2019]] leit Eanjum yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]], dêrfoar lei it yn de gemeente [[Dongeradiel]] en foar [[1984]] lei it doarp yn sawol de [[gritenij]], letter [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[East-Dongeradiel]]. 

=== Ferskaat ===
Njonken Nij Holdinga oan de Singel 4 is de [[Kop-hals-romppleats]] oan de Healbeamswei 12 in [[ryksmonumint]]. Oan de Foarstrjitte 18 stiet in ryksmonumint út 1630.		

== Mienskip ==
[[Ofbyld:080801_War_Memorial_Anjum_NL.jpg|thumb|260px|''Oarlochsmonumint (2008)'']]
It doarpshûs fan Eanjum hjit 'De Dobbe'.
[[Ofbyld:2022 Eanjum, dûbele wente Foarstrjitte 14-14a.jpg|thumb|260px|''Dûbele wente Foarstrjitte 14-14a'']]
=== Tsjerke ===
* PKN Anjum. 
Yn it ramt fan de gearfoeging fan de herfoarme gemeente en grifformearde tsjerke ta de PKN-gemeente waard de grutte grifformearde tsjerke fan Eanjum, dy't nei de brân fan de âlde tsjerke yn 1969 boud wie, yn 2016 tydlik sletten. De PKN-gemeente fan Eanjum iepene op snein 25 maart 2018 nei in ferbouwing troch de NAM in lytsere tsjerkeseal yn it MFA-kompleks oan de Mûnebuorren en hâldt om de wike dêr tsjinst. De oare sneinen wurde tsjinsten yn de Michaeltsjerke holden. 

=== Ferieningen ===
* De Kolkensjongers - doarpskoar
* Halleluja - fanfare
* [[Fuotbalferiening Eanjum|VV Anjum]] - fuotbal
* Oranjeferiening Anjum
* Keatsferiening Anjum
* Fûgelwacht Anjum en omkriten

=== Skoalle ===
* Kristlike basisskoalle 'De Eker'.  Yn 2016 fierde 'De Eker' syn 150-jierrige bestean.

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[1954]] || [[1959]] || [[1964]] || [[1969]] || [[1974]] || [[1999]] || [[2002]] || [[2003]] || [[2004]] || [[2014]] || [[2015]] 
|-
| 1571 || 1445 || 1408 || 1357 || 1224 || 1167 || 1145 || 1150 || 1155 || 1065 || 1130  
|-
! [[2016]] || [[2017]] || [[2018]] || [[2019]] || [[2020]] || [[2021]] || [[2022]]
|-
| 1140 || 1140 || 1135 || 1140 ||  1155 || 1155 || 1150
|}

=== Berne ===
* [[Botte fan Holdinga]] (1500-1577), ealman
* [[Wilco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1664-1704)|Wilco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg]] (1664-1704), grytman
* [[Menzo Pieter Kingma Boltjes]] (1880-1934), arts
* [[Syds Lieuwes Sijtsma]] (1886-1939), politikus
* [[Sibe van Aangium]] (pseudonym fan Hendrik Steen, 1895-1953), skriuwer en dûmny
* [[Pieter Taekes van der Herberg]] (1906-1965), jurist en fersetsman
* [[Menno Bandstra]] (1917-1996), dammer
* [[Harke Iedema]] (1940), organist 

=== Bekende ynwenners ===
* Ds. [[J. J. A. Ploos van Amstel]] (sûnt 1866)
* [[Menzo Pieter Kingma Boltjes]] (10 juny [[1880]] - 6 oktober [[1944]])
* Ds. Hendrik Steen (*Eanjum, [[21 novimber]] [[1895]], skriuwersnamme: [[Sibe van Aangium]]) 

==== Ds. Sipke Huismans ====
{{Apart|Sipke Huismans}}
Yn 1901 waard [[Sipke Huismans]] (1873-1924) beroppen yn de grifformearde tsjerke fan Eanjum. De Eanjumers wisten eins net hoe't se mei him omgean moasten. Teologysk wie Huismans lykas syn gemeente behâldend en hy skaaide de kant út fan [[Abraham Kuyper]], mar wat it Frysk oanbelanget pike hy der út en hied er net in soad meistanners. De nije dûmny prate [[Frysk]] wat yn dy tiid tige ûngewoan wie. De tsjerkerie ferbea Huismans om yn 'e tsjerke en de konsistoarje Frysk te praten.

Huismans hat besocht om de [[Fryske beweging]] in djippere grûnslach te jaan. Hy wie ien fan de earsten dy't der op oantreau om it Frysk in eigen ynstitút te jaan. Dêr is fier nei syn dea de [[Fryske Akademy]] út fuort kommen. Huismans wie ek yn [[1908]] mei [[Anders Minnes Wijbenga]] ien fan de stifters en de earste foarsitter fan it [[Kristlik Frysk Selskip]]. Yn 1916 krige Huismans in berop nei [[Zevenhoven]], dat er oannommen hat. Yn 1924 is er yn [[Doetinchem]] ferstoarn en begroeven yn syn berteplak [[Loaiïngea]].&lt;ref&gt;[https://www.huismans24.nl/Fryslan.pdf PDF By it grêf fan ... Sipke Huismans, Doeke Sijens]&lt;/ref&gt;

Yn 1927 kaam de bondel ''&quot;Ta in Tinkstien&quot;'' út mei it sammele wurk fan Huismans, besoarge troch syn freon en meistrider dr. [[G.A. Wumkes]].

== Ynfrasruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
By Eanjum rint de [[Provinsjale wei 361|N361]].

=== Butsjinst ===
Troch Eanjum rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 51:''' [[Lauwerseach]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[Dokkum]]
* '''Line 355:''' Dokkum - [[Boalsert]] fia Ljouwert

De busline troch Eanjum wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Eanjum]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/ De Dongeradelen, 1983 (ynventarisaasje en beskriuwing monuminten), haadstik Anjum.
* {{Aut|Harke Iedema}} - ''Van Anigheim tot Anjum'' (1977)
* {{aut|Han Israëls}}, ''Moord in Anjum. Te veel niet gestelde vragen'' (mei Hans Crombag &amp; Paul Acda), [[De Haach]]: ''Boom Juridische uitgevers'' 2008.)
*[http://www.anjumfoto.nl/ Alde foto's fan Eanjum]
*[https://www.kolkensjongers.nl/ Oer de Kolkensjongers]
*[http://www.lauwersmeerkoerier.nl/html/nl/atotz/molens/eendracht/html Oer de mûne]
*[http://stationsweb.brinkster.net/station.asp?station=anjum It stasjon]
*[http://www.friesland-digitaal.eu/Dongeradeel/Anjum/Anjum.html Oer de skiednis]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Eanjum}}
}}

{{Koördinaten|53_22_29_N_6_7_38_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 22' NB, 6° 8' EL}}

{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Eanjum| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn East-Dongeradiel]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]]</text>
      <sha1>8x3lpvlnk0kkn7yraa3jrnn4b9tpilx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brantgum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5154</id>
    <revision>
      <id>1240039</id>
      <parentid>1211130</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Strjitten */</comment>
      <origin>1240039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11556" sha1="92zs9yg2uy8zojuxpcg6zo0s45dgn9r" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Brantgum, strjitwei fan Dokkum nei Holwert.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = ''De strjitwei dy't it doarp midstwa snijd''
| wapen                       = [[Ofbyld:Brantgum vlag.svg|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Brantgum wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Brantgum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 3,59 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 3,58 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,01 km² &lt;/br&gt;
| befolkingstichtens          = 68 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   =
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_21_7_N_5_55_52_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 21' N 5° 55' E}}
| webside                     =  [http://brantgum.com/ Side fan Brantgum]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =     
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 21
| lat_sec                     = 7
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 55
| lon_sec                     = 52
| lon_dir                     = E
}}
'''Brantgum''' is in [[doarp]] dat yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]] leit. Brantgum leit súdeastlik fan [[Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Waaksens]] en [[Holwert]], súdwestlik fan [[Hantum]] en noardwestlik fan [[Foudgum]].

De buorskip [[Fjildbuorren]] heart ek by Brantgum.

Brantgum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Brantgum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.   

== Skiednis ==
Neffens [[argeology]]ske fynsten is Brantgum om it begjin fan de jiertelling ûntstien. Ien ferklearring fan de namme is: 'hiem fan Brant'. Oaren tinke dat de namme ôflaat is fan in famyljenamme, Brantinga of Brandinga.

Brantgum waard yn [[1450]] neamd yn de trou-akte fan Aede Keijmpes Jongema Teytsma en Harka Eijsingha; in Liwa Homma's soan bringt 12 âlde skylden &quot;rente uit Brantgum' yn. Yn [[1491]] wie it doarp belutsen by in bûn dat de stêd Grins sleat mei in grut tal [[kleaster]]s en [[haadling]]en yn [[Eastergoa]] ûnder lieding fan abt [[Jehannes fan Dokkum]] en Menne Jaerla út [[Wetsens]]. Yn 1539 wie Brantgum belutsen by in proses tsjin it kleaster [[Klaarkamp]] oer it ûnderhâld fan de hege brêge oer de [[Dokkumer Ie]]. It gie om in bedrach fan 250 goudgûnen en Aebe Sjucksma út [[Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Waaksens]] wie ien fan de riedsleden fan de easkers.

Yn [[1700]] wienen hast alle Brantgumer boeren pachters. Eigners wienen bûten it doarp wenjende aadlike grutgrûnbesitters lykas Aylva, Harinxma en Camstra. Allinnich Rinse Jans en de bruorren Jacob en Lieuwe Lieuwes wiene eigner fan harren pleats. Hja wienen besitter fan it grutte [[Monsmasate]] en dat soe de fierdere tiid sa bliuwe. Nei de [[Frânske tiid]] feroare de tastân folslein. De rol fan de adel wat grûnbesit oanbelange wie sa goed as dien. Yn 1818 hienen noch mar fjouwer pleatsen in aadlike eigener. Nije nammen as Memerda, Terpstra en Hannema dûkten op.

Yn 1867 stifte ds. [[Rinse Posthumus]] (sjoch ek [[Waaksens (Dongeradiel)|Waaksens]]) in bibleteek. De kosten wienen, om't der gjin Nutsdepartemint wie, foar de tsjerkfâden fan Brantgum en Waaksens. By it 25-jierrich bestean hie de bibleteek 2500 boeken yn 'e útlien.

=== Holwerter Seis ===
Tegearre mei de doarpen [[Holwert]], [[Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Waaksens]], [[Raard]], [[Foudgum]] en [[Boarnwert]] foarmet Brantgum de [[Holwerter Seis]]. Dit wien de doarpen dy op de rûte lein fan [[Kleaster Klaarkamp]] nei [[It Amelân]].

=== Gemeente ===
Sûnt [[2019]] leit Brantgum yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]], dêrfoar lei it yn de gemeente [[Dongeradiel]] en foar [[1984]] lei it doarp yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[West-Dongeradiel]]. 

=== Nije wei ===
Troch de oanlis fan in nije wei fan [[Holwert]] nei [[Dokkum]] wurdt it doarp yn twa parten ferdield omdat de nije wei rjocht oer de terp lein is.

== Gebouwen ==

=== De states ===

==== Mennerdastate ====
[[Ofbyld:Brantgum Mennerdastate 2010.jpg|thumb|Mennerdastate yn 2010]]
[[Mennerdastate]] lei noardeastlik fan it doarp yn de hjoeddeiske [[buorskip]] [[Fjildbuorren]].

De state wurde foar it earst neamd yn [[1511]]. Yn it stik tekst wurde skreaun dat Adzert Mennerden bewenner wie mei syn frou Auck Stania. Yn de jierren [[1700]], [[1718]] en [[1832]] wurde Mennerdastate ek neamd. Yn dy jierren wurde der skreaun dat de state gjin bysûnderheid hie, sa as in grêft of in hege wier. Wannear’t de state sloopt is, is net bekent.

Op it terrein fan de state stiet hjoed-de-dei in [[Stjelp|stjelppleats]].

=== De tsjerke ===
[[File:Brantgum, Katharinatsjerke.jpg|thumb|250px|''Katharinatsjerke'']]
{{apart|Tsjerke fan Brantgum}}
De tsjerke wie oan [[Katarina fan Aleksanderje|Sint-Katarina]] wijd en is yn de [[12e iuw]] boud. It oansjen fan de tsjerke fan no is ûntstien nei de restauraasje fan 1876-1877. Doe is ek de toer boud. By de restauraasje yn [[1973]] waarden ûnder de bepleistering muorredielen fan  [[dowestien]] ûntdutsen. 

== Doarpswapen ==
'Yn sulver in rjochterskeanbalke, linksboppe mei in leelje en rjochtsûnder in seisspeakich rêd, alles fan keel, de balke beladen mei in pinsiel fan goud mei de stâle nei ûnderen ta rjochte'. De balke is ôflaat fan it wapen fan Westdongeradiel en ferwiist ek nei de wei dy't it doarp midstwa snijt. It pinsiel is in oantinken oan de skilder Ids Wiersma. It rêd is it symboal fan de hillige Catharina, de eardere [[patroanhillige]]. De leelje komt út it wapen fan de famylje Rinnerda.

== Mienskip ==
Oan de Roasterwei stiet mienskipshûs [[De Terpring]]. Sûnt [[Simmer 2000]] wurde der geregeldwei [[iepenloftspul]]len opfierd. Foar de bern is der alle jierren in Tintekamp.

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 ||  1974 || 2004 || 2015 || 2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 376 || 327 || 248 || 235 || 236 || 250 || 230 || 235
|}

=== Tsjerke ===
Der is in herfoarme gemeente Brantgum-Waaksens dy't oansletten is by de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]. De twa tsjerken fan Brantgum en Waaksens binne ûnderbrocht by de protestantske stifting Silean. Dy stifting draacht der sûnt 2018 soarch foar dat tsjerken ûnderholden wurde en ek foar de takomst de funksje as tsjerkegebou yn stân bliuwt.&lt;ref&gt;[https://www.anbi-s.nl/stichting-silean/ Stifting Silean]&lt;/ref&gt;

=== Ferienings ===
* Feriening Doarpsbelangen Brantgum-Foudgum-Waaksens
* Feriening Fûgelwacht Brantgum-Raard e.o. 
* Alles oan de hang - keatsen. Sjoch ek: [[Alles oan de hang]])
* Biljertferiening
* Frouljusferiening
[[File:Brantgum, wenhûs Roasterwei.jpg|thumb|250px|''Krusing Ids Wiersmastrjitte/Roasterwei'']]
=== Skoalle ===
Brantgum hie al betiid in skoalle. Ien fan de prysters wie ek skoalmaster. Hy hie foar it ûnderhâld fan de skoalle lân. Dat skoallân hat letter ûnder behear fan de tsjerkfâden oant yn de 19de iuw bestien. Nei [[1580]] bleauwen de skoalmasters. Wat opfalt is dat de skoalmasters hiel lang net by de offisjele tsjerke hearden. Yn 1889 boude de gemeente in nije skoalle en de bân tusken tsjerke en skoalle waard doe ferbrutsen.

Yn 2015 ferlear Brantgum de iennige skoalle, de iepenbiere Ids Wiersmaskoalle. Yn 't lêst hie de skoalle noch mar 25 bern. [[Ids Pjutten]] is it pjutteboartersplak fan it doarp.&lt;ref&gt;https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/49769/Basisschool_in_Brantgum_wordt_woonhuis.html Wâldnet, 30 oktober 2015]&lt;/ref&gt;
[[File:Brantgum, stelp Roasterwei.jpg|thumb|250px|''Roasterwei'']]
=== Iepenloftspullen ===
Sûnt Simmer 2000 wurde der faker iepenloftspullen hâlden. Yn 2007 wûn de ploech twa [[Gouden Gurbe]]s, ien foar de bêste oanklaaiïng en foar de Publykspriis.

* [[2019]] - ''De lêste floed'' ([[Baukje van Hijum]])
* [[2015]] - ''De Ferskoppeling'' (Baukje van Hijum en Atsje Lettinga)
* [[2011]] - ''Cupido'' (Baukje van Hijum)
* [[2007]] - ''Swart mar leaflik'', (Baukje van Hijum)
* [[2004]] - ''Relikwy fan de mieden'' (S.Joostema)
* [[2000]] - ''De Trochgong fan Jierren'' (Baukje van Hijum)

== Berne ==
[[Ofbyld:Stânbyld Ids Wiersma Brantgum.wiki.jpg|''It byldsje fan Gosse Dam''|frame|left]]
Brantgum is it berteplak fan [[Ids Wiersma]], dy't dêr [[21 juny]] [[1878]] berne waard. Yn it doarp waard in strjitte nei Ids Wiersma neamd en der kaam in stânbyldsje fan him fan [[Gosse Dam]]. Men is dwaande om in fêst betinkingsplak foar Ids Wiersma yn te rjochtsjen en syn neilitten wurk in goed plak te jaan.

[[Tony Feitsma]] waard op 18 jannewaris 1928 op in pleats yn Brantgum berne. Feitsma wie warber foar de Fryske Beweging, it Frysk en de taal yn it offisjele ferkear. Feitsma ferstoar op 9 augustus 2009 en waard op it hôf fan Brantgum begroeven. 
Op [[2 septimber]] [[2018]] organisearre it [[Feitsma Fûûns fwar it Frysk]] yn 'e [[tsjerke fan Brantgum]] in [[betinking]] fan Tony Feitsma, mei as namme it [[Bûter yn 'e Brij Festival 2018]].&lt;ref&gt;[https://lc.nl/friesland/Biografie-Tony-Feitsma-over-twee-jaar-klaar-23504754.html Ljouweerter Krante, 2 septimber 2018]&lt;/ref&gt;

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale wei ===
Troch Brantgum rint de [[Provinsjale wei 356|N356]].

=== Bustsjinst ===
Troch Brantgum rint de folgjende busline:

* '''Line 56:''' Dokkum - Holwert

De busline troch Brantgum wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===

* ''De Jister'' - 
* ''Dokkumerwei'' - de wei fan [[Holwert]] nei [[Dokkum]]
* ''Fjildbuorren'' - it buorskip [[Fjildbuorren]]
* ''Fjildbuorsterwei'' - de wei nei de buorskip Fjildbuorren
* ''Ids Wiersmastrjitte'' - fernaam nei [[Ids Wiersma]]
* ''Lytse Buert'' - 

* ''Koopmanswei'' - 
* ''Miedwei'' - 
* ''Ringwei'' - 
* ''Roasterwei'' - 
* ''Stimhûsstrjitte'' - fernaam nei it eardere [[Stimhúske|stimhûs]]
* ''Strjitwei -'' 

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.nofriesland.nl/brantgum/ Webstee fan Brantgum]
* [http://www.ngw.nl/b/brantgum.htm Oer it doarpswapen]
* [http://kerken.eldoc.ub.rug.nl/root/B/Brantgum/ Oer de restauraasje fan it tsjerke]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Brantgum}}
}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Brantgum| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn West-Dongeradiel]]</text>
      <sha1>92zs9yg2uy8zojuxpcg6zo0s45dgn9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boarnwert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5171</id>
    <revision>
      <id>1240037</id>
      <parentid>1221005</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1240037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8264" sha1="9gnpgef3zdw7jcjv9ifwo947b9kudc9" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge|
Ofbyld= [[File:Map NL Dongeradiel Boarnwert.png|300px]] |
Flagge= [[File:Bornwird vlag.svg|border|80px]] |
Wapen= [[File:Boarnwert wapen.svg|60px]] |
Ynwennertal= 120 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/bornwird/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt; |
Oerflak= 4,32 km², wêrfan: &lt;br&gt; lân: 4,24 km² &lt;br&gt; wetter: 0,08 km² &lt;/br&gt;   |
Befolkingstichtens=  |
Stêdekloft= |
Hichte= |
Lân= |
Bestj. ienh. 1= Lân |
Namme bestj. ienh. 1= [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]|
Bestj. ienh. 2= Provinsje |
Namme bestj. ienh. 2= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] |
Bestj. ienh. 3= Gemeente  |
Namme bestj. ienh. 3=  [[File:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] |
Bestj. ienh. 4= |
Namme bestj. ienh. 4= |
Stifting= |
Tiidsône= [[UTC]] +1 |
Simmertiid= UTC +2 |
Koördinaten= {{Koördinaten yn tekst|53_20_02.9_N_5_57_16.1_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 20' N 5° 57' E}}  |
Webside= [https://www.raard-eo.nl/yn-de-doarpen/ Side Raard e.o.] |
}}
'''Boarnwert''' is in doarp dat yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]] leit. Boarnwert leit noardeastlik fan [[Raard]], súdeastlik fan [[Foudgum]] en noardwestlik fan [[Dokkum]].

De buorskippen [[Boarnwerterhoeke]], [[Betterwurd]] (diel) en [[Boarnwerthuzen]] hearre ek by Boarnwert.

Yn 2024 hie Boarnwert 110 ynwenners.[https://allecijfers.nl/woonplaats/boarnwert/]

Fanâlds wurdt Boarnwert rekkene ta de [[Holwerter Seis]].

== Namme ==
Boarnwert hie in frij grutte [[terp]], dy't grutter wie as dy fan de buordoarpen [[Foudgum]] en [[Brantgum]]. De terp is hjir ek foar in part ôfgroeven. Oan de ringwei is noch te sjen hoe grut oft de terp west hat.

Der wurdt tocht dat de doarpsnamme 'terp oan it wetter' betsjut. Dat soe kinne want oan 'e noardkant hat de [[Boarnwerter Mar]] lein. Dy mar, in reidpoel, is yn [[1853]] drûchlein.

== Gebouwen ==
=== De Tsjerke ===
[[Ofbyld:Boarnwert, Marijetsjerke 2.jpg|thumb|250px|left|''Marijetsjerke'']]
Yn Boarnwert wurdt yn de [[Kleaster Fulda|twadde Fuldalist]] ([[945]]) ''Brunnenuurt'' neamd. Der wurdt wol tocht dat de tsjerke dy't der doe stie oan [[Bonifatius]] wijd wie. De tsjerke dy't der no stiet is wijd oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]]. Soks barde wol faker mei it wikseljen fan eigendom, dan krige de tsjerke ek in oare [[patroanhillige]].

Yn [[1845]] wie de toer der net mear en waard de klok yn in klokkestoel oan it westwurk hongen. De tsjerke hat ea in rûne [[absis]] hân út ± 1200. Sûnt 1816 is de eastlike muorre fan de tsjerke rjocht sletten. Op de westgevel stiet in [[dakruter]] út [[1884]] mei dêryn in klok út [[1653]], getten troch [[Eppe van den Arck]]. It dak fan de tsjerke is foar in part belein mei muontsen en nonnen (holle en bolle dakpannen). De noardlike yngongspartij is fersierd mei in ynswinke halsgevel út 1751 en Frysk opskrift, dy't út de eardere pastorije op [[De Lytse Jouwer]] kaam.

By it boukundich ûndersyk fan [[1979]] binne oerbliuwsels fan [[fresko]]'s fûn op de oergong fan skip nei absis. Yn de tsjerke binne noch âlde sarken te finen. De moaiste is dy fan Frans fan Aylva en Rixt fan Unia. Dy is makke troch [[Benedictus Gerbrands]] fan wa't mear sarken bewarre bleaun binne. Fierders binne noch sarken fan dûmnys te finen. De tsjerke is oerdroegen oan de [[Stifting Alde Fryske Tsjerken]].

=== Staten ===

==== Minnoltsmastate ====
[[Minnoltsmastate]] stie eastlik fan Boarnwert oan de Parallelwei. De state wurde ek wol ''Sitsemastate'' of ''Aylvastate'' neamd.

Yn de 17e iuw wurdt er beskreaun as in ''fraaye plaats''. In bekende bewenner hat Juw fan Aylva west. Yn 1547 ferstoar dêr Luts Minnoltsma, de frou fan [[Sijdtje fan Aylva]]. Sijdtje wie grytman fan West-Dongeradiel (1517) en olderman fan Dokkum (1543), te fergelykjen mei wat no in wethâlder is, beneamd troch [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]].

Op it plak fan Minnoltsmastate stiet no in [[kop-hals-romppleats]]. In dyk neist it alde state terrein is neamd nei de famylje namme Aylva.

==== Bornhuysterastate ====
[[Bornhuysterastate]] stie fier eastlik fan it doarp yn de [[buorskip]] [[Boarnwerthuzen]]. De state wurde ek wol ''Bornhuystera'' of ''Borndahusen'' neamd.

De state is wierskynlik yn de [[14e iuw]] boud. De state waard yn [[1422]] troch Azeghe to Borndahusen bewenne en yn [[1511]] troch Lolcke Heslinga en Werp [[Donia]]. Wannear't de state sloopt is, is net bekend.

==== Haniastate ====
[[Haniastate (Boarnwert)|Haniastate]] stie fier eastlik fan it doarp yn de buorksip [[Boarnwerthuzen]].

De state waard nei alle gedachten yn de [[14e iuw]] boud. De state waard yn [[1700]] troch Gerryt van Cammingha bewenne en yn [[1832]] troch [[Pieter Cats]]. Ek ha de famyljes Sypsma en Hania yn de Haniastate wenne. Wannear’t de state sloopt is, is net bekend.
[[Ofbyld:1, overzicht - Bornwirdhuizen - 20038607 - RCE.jpg|thumb|De pleats op it terrein fan Hania State yn 1981]]
Op it omgrêfte terrein fan de Haniastate stiet no in [[kop-hals-romppleats]]. 

==== Ripperdastate ====
Ripperdastate stie súdlik fan de [[Marijetsjerke (Boarnwert)|tsjerke fan Boarnwert]]. Súdlik fan de tsjerke stiene 2 states. Ripperdastate wie de meast westlike.

De state wurdt foar it earst neamd yn [[1422]] yn in stik tekst oer wichtige persoanen út [[Dongeradiel]]. Yn [[1422]] waard de state troch Ryppert Rypperde bewenne, yn [[1444]] troch [[Ripperda|Abbo Ripperda]], yn [[1640]] troch Aleff Aggama, yn [[1698]] troch [[Fan Aylva|Esaias van Aylva]] en yn [[1728]] waard de state troch Folkert Sjoerds bewenne. Yn [[1728]] stie de state der net mear, mar stie der in pleats.

Op it terrein fan de state stiet no ek noch in pleats.

==== Oare staten ====
Súdlik fan de tsjerke leit noch in alde [[Hege wier|stinswier]]. Wat dêr krekt op dy stinswier stien hat is net bekent.

== Buorskippen ==
Oan de [[Alde Peazens]] leit de buorskip [[Boarnwerterhuzen|Boarnwerthuzen]]. De namme ''Boarnwerthuzen'' wiist der op dat it plak jonger is as Boarnwert. In pear terpen rjochtfeardigje de konklúzje dat de buorskip al ûntstie foar de oanlis fan diken, dat soe dan om en de by [[1100]] west hawwe.

Fanâlds foel ek [[Betterwurd]] ûnder Boarnwert, no falt der noch mar in lyts diel fan Betterwurd ûnder Boarnwert, it grutste diel fan de buorskip heart by Dokkum. Betterwurd en Boarnwert foarmen eartiids mei-inoar de njoggende stim yn de gritenij [[Westdongeradiel]].

[[Boarnwerterhoeke]] leit by de krusing fan de Raarderwei, Spriens en De Tange. Op Boarnwerterhoeke stiet de eardere [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] tsjerke út 1916 fan de arsjitekt [[Ane Nauta]]. De tsjerke is no de tsjerke fan de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|protestantske]] gemeente fan Boarnwert en [[Raard]]. Dêr stiet foar de doarpen Boarnwert, Raard en Foudgum ek de basisskoalle 'Bernewird'.

=== Befolkingsferrin ===

* [[1954]] - 145
* [[1959]] - 139
* [[1964]] - 145
* [[1974]] - 108
* [[2004]] - 110
* [[2013]] - 110
* [[2014]] - 110
* [[2015]] - 115
* [[2016]] - 120
* [[2017]] - 120
* [[2018]] - 120
* [[2019]] - 120
* [[2020]] - 125

* [[2021]] - 120

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale wei ===
Troch it doarp rint [[Provinsjale wei 356|N356]].

=== Bustjinst ===
Troch Boarnwert rint de folgjende busline:

* '''Line 56''': [[Dokkum]] - [[Holwert]]

De busline troch Boarnwert wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
* ''Aylvastrjitte'' - 
* ''Betterwurd'' - buorskip [[Betterwurd]]
* ''Boarnwerterhuzen'' - buorskip [[Boarnwerterhuzen]]
* ''De Herne'' - herne betsjut 'hoeke'
* ''De Keegen'' -
* ''Foudgumerwei'' - nei it doarp [[Foudgum]]
* ''Tsjerkepaad'' - paad nei de tsjerke
* ''Parallelwei'' - wei parallel oan de [[Provinsjale wei 356|N356]]
* ''Raarderwei'' - nei it doarp [[Raard]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.aldefrysketsjerken.nl/bornwird.html Mear oer de tsjerke.]
* {{Aut|Herma M. van den Berg}}, Noordelijk Oostergo/De Dongeradelen, 1983.
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Boarnwert}}
}}

{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Boarnwert| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn West-Dongeradiel]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]</text>
      <sha1>9gnpgef3zdw7jcjv9ifwo947b9kudc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ternaard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5246</id>
    <revision>
      <id>1240033</id>
      <parentid>1210014</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13963" sha1="5mq22bh4ciqlzmg41mafux98nczfh7w" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = De Kerk van Ternaard.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = ''Grutte Tsjerke''
| wapen                       = [[Ofbyld:Ternaard vlag.svg|90px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Ternaard wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ternaard}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 10,42 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 10,39 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,04 km² &lt;/br&gt;
| befolkingstichtens          = 125 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   =
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_22_50_N_5_57_50_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 22' N 5° 57' E}}
| webside                     = [https://ternaard.nu/ ternaard.nu]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            =
| ôfbylding3                  =     
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 22
| lat_sec                     = 50
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 57
| lon_sec                     = 50
| lon_dir                     = E
}}
'''Ternaard''' is in doarp dat yn de gemeente [[Noardeast-Fryslân]] leit. Ternaard leit noardlik fan [[Hantum]], eastlik fan [[Holwert]], westlik fan [[Wierum]] en besuden de [[Waadsee]]. Op {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}} hie Ternaard {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ternaard}} &lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners. De doarpskearn leit om de krusing fan de Aldbuorren ([[Provinsjale wei 358|N358]]), Stasjonswei, Holwerterdyk ([[Provinsjale wei 358|N358]]) en de Opslach.  

De buorskippen [[Teyebuorren]], [[Fiskbuorren]], [[Fiifhuzen (Ternaard)|Fiifhuzen]] en [['t Skoar|It Skoar]] (gruttendiels) hearre ek by Ternaard. Earder hearde [[Trijeboerehuzen]] (doe mei de namme Uylsmahorn) ek by Ternaard.  

== Skiednis ==
=== It ûntstean ===
Hoe't Ternaard krekt ûntstien is, is net dúdlik. It koe in [[terpdoarp]] wêze, om't der al [[terp]]en west hawwe, mar dat kinne ek terpen west hawwe dêr't mar ien pleats op stie. Ek falt op dat wêr yn guon terpdoarpen it tsjerkhôf heech boppe it lân leit, it tsjerkhôf fan Ternaard hast net boppe it meanfjild útkomt. 

=== De namme ===
It komôf fan de namme is ek net wis. De earst skreaune namme wie 'Tunenfurt' yn de earste [[Kleaster Fulda|Fuldalist]] (twadde helte [[8e iuw]]). Letter waarden ek noch de nammen ''Tunawert'', ''Thunewerd'', ''Tonauwer'', ''Tijnnawerdt'', ''Tennaard'' en ''Tonnaard'' brûkt. It earste part, 'Tunen' kin fan mear as ien namme ôflaat wêze. Der wurdt tocht aan de Germaanske god [[Thonar]] of Donar. Mei de wurden ''furt'', ''wert'' en ''werdt'' waard [[terp]] bedoeld. In mooglikheid is ek dat it komt fan de flaainamme ''Tonne'' of ''Tonno'' foar [[Antonius]].

=== Bestjoer ===
[[Ofbyld:Overzicht exterieur - Ternaard - 20207712 - RCE.jpg|thumb|left|''Eardere plysjeburo (lofts), eardere pastorij fan de herfoarme tsjerke (midden) en earder gemeentehûs fan [[West-Dongeradiel]] (rjochts), 1981'']]
Ternaard wie earder it haadplak fan de gritenij West-Dongeradiel en nei de [[gemeentewet]] fan [[1851]] fan dy [[gemeente (bestjoer)|gemeente]]. Ternaard hie de twadde stim yn de gritenij mei 45 stimmende pleatsen. It belang fan it doarp blykt der ek út dat de [[Aylva]]'s benammen yn Ternaard mear as ien state hienen.'

Nei de weryndieling fan 1984 lei Ternaard yn de gemeente [[Dongeradiel]], dêr't [[Dokkum]] it haadplak fan waard. Sûnt [[2019]] leit Ternaard yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]] 

== It doarpswapen ==
De skeane wite streep is ôflaat fan it âlde [[wapen]] fan West-Dongeradiel. De stjer jout oan dat it plak in haadplak wie en de Frânske leelje komt út it wapen fan de Aylva's. Harren slot Herwey hat by Ternaard stien. Yn it eardere gemeentehûs hinget in portret fan baron [[Hans Willem fan Aylva]] ([[1633]]-[[1691]]) fan [[Ferdinand Bol]].

== Gebouwen ==
=== Tsjerken ===
==== Grutte tsjerke ====
{{Apart|Grutte Tsjerke (Ternaard)}}
[[Ofbyld:Oorlogsmonument Ternaard.jpg|thumb|260px|''It oarlochsmonumint by de tsjerke'']]
Der is wol tocht dat de eardere tsjerke fan Ternaard yn de tsjintwurdige buorskip [[Fiskbuorren]] stien hat en dat der, fanwegen it gefaar fan de [[Waadsee]], doe fierderop in nije tsjerke boud is, mar bewiis is der net. Yn de [[15e iuw]] wurde pastoars út Ternaard neamd en Ritske Jelmera (Cammingha) seit yn syn testamint út dy tiid dat er dêre doopt is. Se nimme dêrom oan dat der om 1400 hinne al in wichtige tsjerke west ha moat.
[[Ofbyld:De Kerk van Ternaard.JPG|thumb|Grutte Tsjerke fan Ternaard yn 2015.]]
De tsjerke, sa't dy der no stiet, is yn de [[16e iuw]] boud yn [[Gotyk|letgoatyske]] styl. De toer, yn dekorative [[Eklektisisme|eklektisistyske]] styl, is der yn [[1871]] kommen, nei't ferskate reparaasjes oan de âlde it ferfal net mear keare koene.

De tsjerke hat in midden-[[17e iuw|17e-iuw]]sk ynterieur. Om de [[preekstoel]], mei snijwurk fan [[Durk Embderveld]], is it fjouwerkant mei in koperen doopbôge. Opfallend is de grutte [[hearebank]] fan de Aylva's. 

Om 1660 hinne krige de oargelbouwer [[Arnold Bader]] de opjefte om in oargel foar Ternaard te bouwen. Nei syn ferstjerren hat syn soan Tobias it wurk ôfmakke. Wa't de opdrachtjouwer west hat is net wis. Wol moat it in Aylva west hawwe: Op de balustrade steane 32 wapens fan de foarâlden fan de stifter.

Yn [[1864]] krigen L. van Dam &amp; Zn. de opjefte om in oargel nei de moade fan dy tiid te bouwen. Lokkigerwize is de kast fan it eardere oargel bewarre bleaun. Yn 'e rin fan de tiid binne ek yn it oargel fan Van Dam wer feroarings oanbrocht.

De twa liedklokken binne makke troch [[Jacob Noteman]] en [[Pieter Izaäk Overney|Petrus Overney]] (1675).

==== Lytse Tsjerke (grifformearde tsjerke) ====
De grifformearde tsjerke út 1921 is in ûntwerp fan [[Ane Nauta]]. 

==== De [[fermanje]] ====
[[Ofbyld:Voorgevel - Ternaard - 20207679 - RCE.jpg|thumb|De Fermanje fan Ternaard yn 1981.]]
De minniste gemeente fan Ternaard is gearfoege mei dy fan [[Holwert]]. It gebou is bestean bleaun. Der waarden oant novimber 2007 Bibelske printen útstald yn dit 'bibelmuseum'. Nei 2007 is it tsjerkegebou omboud ta in wenhûs.

=== It stasjon ===
[[Ofbyld:Ternaard - Station (6 juni 2009).jpg|thumb|260px|''Stasjon Ternaard hjoed-de-dei'']]
Ternaard hat in [[Stasjon Ternaard|treinstasjon]] hân oan de eardere [[Spoarwegen|spoarline]] [[Dokkumer Lokaeltsje|Ljouwert - Eanjum]]. It stasjon waard iepene op [[2 oktober]] [[1901]] en waard sletten foar passazjiers yn de lêste moanne fan 1940, dêrnei is it noch foar frachtferfier brûkt.

=== De staten ===
==== Aylvastate ====
[[Aylvastate (Ternaard)|Aylvastate]] lei yn it doarp súdeastlik fan de [[Grutte Tsjerke (Ternaard)|tsjerke]] oan de [[Nes (Noardeast-Fryslân)|Nesserwei]].

Yn [[1658]] waard de Aylvastate boud troch [[Douwe fan Aylva]] foar syn soan Ernst Sicco [[fan Aylva]]. Dy kaam op it plak, dêr't de buorkerij &quot;De Spyker&quot; stie, justjes eastlik fan de tsjerke. De namme &quot;Spyker&quot; is in ferbastering fan it Latynske ''spicarium'', dat nôtskuorre betsjut.

It gebou waard yn [[1882]] sloopt en gau dêrnei waard der in moderne notariswente boud dy't “Aylva Slot” neamd waard. Nei't dy wente ek ôfbrutsen waard, waard der letter in fersoargingshûs op it plak boud mei de namme “De Spiker”.

==== Helbadastate ====
[[Helbadastate]] lei fier súdlik fan it doarp by de krusing fan de [[Hantum|Hantumerwei]] en [[Seepma|Seepmawei]].

Wannear't Helbadastate boud waard, is net bekend. Wol is bekend dat it yn [[1718]] beskreaun waard as in &quot;moaie bourkerij&quot;. Om [[1980]] hinne stie dêr in buorkerij mei de namme Helbada. Yn [[2010]] waard der in modern wenhûs boud.

==== Herweystate ====
[[Herweystate]] lei krekt súdlik fan de Nijbuorren; oan de Stasjonswei.

Herweystate waard nei alle gedachten yn de [[15e iuw]] boud. Hy waard foar it earst neamd yn [[1425]]. Herweystate wie ien fan de wichtige staten yn Ternaard. De state waard yn [[1818]] ôfbrutsen en der stiene doe 2 hûzen en in skuorre. Der waard in nij hûs op it plak boud troch in [[notaris]] út [[Dokkum]]. Dat hûs waard yn [[1894]] ek wer ôfbrutsen. Nei de lêste sloop waard it terrein ferkavele.
Begjin 20e iuw waard it [[Stasjon Ternaard|treinstasjon fan Ternaard]] op in part fan it terrein boud.

==== Peymastate ====
[[Peymastate (Ternaard)|Peymastate]] lei fier eastlik fan Ternaard yn in Ternaarder eksklave yn de himrik fan [[Hantumhuzen]].

De state ûntstie yn de 16e iuw. It terrein fan Peymastate wie wol 35 hektare grut. De state waard bewenne troch de famylje ''Fan Peyma''. It grutte terrein fan de state waard letter ferdield oer ferskillende famyljes. Yn [[1832]] waard de state ôfbrutsen, mar it terrein bleau by de himrik fan Ternaard hearren. Nei in weryndeling nei [[1930]] kaam it terrein by de himrik fan Hantumhuzen.

==== Reinsmastate ====
[[Reinsmastate]] lei yn it midden fan it doarp op in hûsterp westlik fan de [[Grutte Tsjerke (Ternaard)|tsjerke]].

De state waard foar [[1400]] boud. Tusken 1400 en [[1624]] hat der op it plak fan de Reinsmastate in [[stins]], hûs, skuorre en plantaazje stien. Yn 1624 waard it ferkocht en nei alle gedachten tusken 1624 en [[1698]] ôfbrutsen omdat der yn [[1700]] sprutsen waard oer in &quot;prachtbourkerij&quot;.

It lân fan Reinsmastate lei yn Ternaard oan de râne fan it doarp dat eins [[Pastorijegoed|pastorijgoed]] west hawwe soe. It is dus mooglik dat Reinsmastate der earder stien hat as de tsjerke.

==== Oare staten ====
Yn Ternaard stiene ek noch Oenemastate, [[Sibetsmastate]] en Ydlaardstate, mar oer dy 3 staten is net in soad bekend.

Wol is der bekend dat Sibetsmastate en Ydlaardstate oan [['t Skoar|It Skoar]] stien ha, noardlik fan it doarp.

== Ternaard doetiids ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Ofbyld:Zuid-oostgevel - Ternaard - 20207680 - RCE.jpg|De herfoarme tsjerke fan Ternaard (Grutte Tsjerke), 1974
Ofbyld:Stationsgebouw van Ternaard 1925.jpg|Stasjon fan Ternaard, (jiertal net bekend)
Ofbyld:Voorgevel - Ternaard - 20207679 - RCE.jpg|De fermoanje fan Ternaard, 1981
Ofbyld:Aanzicht - Ternaard - 20207717 - RCE.jpg|Aldbuorren 1, mei sigarewinkeltsje en kapper, 1965
Ofbyld:Aanzicht - Ternaard - 20207719 - RCE.jpg|Doarpskearn út it noardwesten wei sjoen (lofts: Aldbuorren, rjochts: Stasjonswei), 1965
Ofbyld:Aanzicht nummer 1 - Ternaard - 20207713 - RCE.jpg|De Groedse 1 en 3 mei sigarewinkeltsje (lofts) en de waard (rjochts), 1965
&lt;/gallery&gt;

== Mienskip ==
Ternaard hat in feriening foar Doarpsbelang dy't syn gearkomsten hat yn Doarpshûs [[Tunawerth]]. Yn Ternaard is in pjutteboartersplak, in basisskoalle en in húsartsepraktyk. Der is ek in bustsjinst nei [[Dokkum]] en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

=== Tsjerke ===
* [https://www.pkn-ternaard.nl/ PKN-gemeente Ternaard].

=== Skoalle ===
* Prot.-kristlike basisskoalle [https://harspit-arlanta.nl/ It Harspit].

=== Ferienings ===
* Christelijke Muziekvereniging Euphonia - [[Muzykkorps|muzyk]]
* Dorpshuis Tunawerth - [[biljerten]] en [[Doarpshûs|doarpshus]]
* SVT - [[gymnastyk]] en [[follybal]]
* Nooit Gedacht - [[reedriden]]
* It Moat Kinne - [[keatsen]]
* [https://vvternaard.nl/ V.V. Ternaard] - [[fuotbal]]
* [https://tennisternaard.nl/ TennisTernaard] - [[tennis]]
* Vereniging voor Volksvermaak - folksfermeits
* Vereniging Dorpsbelangen Ternaard - doarpsbelang
* Stichting 't Groene Hart van Ternaard - [[jeu de boules]] en camping
* Vereniging voor Volkstuintjes - folkstún

=== Befolking ===
* [[1954]] - 1.483
* [[1959]] - 1.443
* [[1964]] - 1.320
* [[1969]] - 1.436
* [[1974]] - 1.365
* [[2013]] - 1.447
* [[2014]] - 1.430
* [[2015]] - 1.425
* [[2016]] - 1.405
* [[2017]] - 1.380
* [[2018]] - 1.325
* [[2019]] - 1.295
* [[2020]] - 1.255
* [[2021]] - 1.295

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
Troch it doarp rint de [[Provinsjale wei 358|N358]].

=== Bustsjinst ===
Troch Ternaard rint de folgjende busline: 

* '''Line 60''': [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[Dokkum]] fia Ternaard en [[Stiens]]

De busline troch Ternaard wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. 

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Ternaard]].

== Sjoch ek ==
* [[Ternaarder Feart]]
* [[Stasjon Ternaard]]
* [[Fryske doarpen]]
* [[Ternaarder Polder]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.ternaard.info/ Webstee Ternaard]
* [http://www.ternaard.nu/ Webstee Ternaard]
* [http://www.dongeradeel.nl/infotype/webpage/view.asp?objectID=282 Webstee gemeente Dongeradiel]
* [http://stationsweb.brinkster.net/station.asp?station=Ternaard  Oer stasjon Ternaard]
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Ternaard}}
}}

{{koördinaten|53_22_50_N_5_57_50_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 23' NB, 5° 58' EL}}

{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Ternaard| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn West-Dongeradiel]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]</text>
      <sha1>5mq22bh4ciqlzmg41mafux98nczfh7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6348</id>
    <revision>
      <id>1240036</id>
      <parentid>1224050</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9770" sha1="ga9err6timkxh5q6w9dibc5i23sa23l" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Hoofdstraat in Blije (Noardeast-Fryslân).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''Haadstrjitte''
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Blije}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 12,73 km², wêrfan: &lt;br&gt; lân: 12,67 km² &lt;br&gt; wetter: 0,06 km² &lt;br&gt; 
| befolkingstichtens          = 65 ynw./km² 
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 9171
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_21_05.6_N_5_51_40.8_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 21' N 5° 51' E}}
| webside                     = [https://blija.nu/ Side fan Blije]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 21
| lat_sec                     = 05.6
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 51
| lon_sec                     = 40.8
| lon_dir                     = E
}}
'''Blije''' is in doarp dat yn de gemeente [[Noardeast-Fryslân]] leit. Blije leit noardlik fan [[Ginnum]], noardeastlik fan [[Hegebeintum]] en [[Ferwert]], súdlik fan de [[Waadsee]] en súdwestlik fan [[Holwert]].

De buorskippen [[Boatebuorren]], [[Farebuorren]] en [[Easterbeintum]] hearre ek by Blije. Earder hearde [[Tsjissebuorren]] ek by Blije, mar dy buorskip bestiet net mear.

Blije hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Blije}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Etymology ==
De âldst bekende namme fan it doarps is 'Blytha' yn de 13e iuwske libbensbeskriuwing fan abt [[Freark fan Hallum]](† 1173). De betsjutting fan Blytha soe wêze: ''Doarp yn 't slyk''. Oaren tinke oan &quot;Blij&quot; (rêstich) en &quot;a&quot; (wetter), ''doarp oan rêstich wetter''. Neffens in oare ferklearring betsjut de namme ''blinkend slik''.&lt;ref&gt;Karel F. Gildemachter, Friese Plaatsnamen (Fryske Akademy) ISBN 978 90 330 064 3&lt;/ref&gt;

== Koarte skiednis ==
De âldst bekende [[grytman]] fan Ferwerderadiel hiet Tjaard fan Blije. 

De tsjerke en it tsjerkhôf lizze op in tige lege terp. De âlde bebouwing fan it doarp leit wat ôfsidich fan de tsjerke oan in krúspunt fan wegen nei [[Holwert]], [[Ferwert]] en ferspraad lizzende [[state]]s. Oan dy diken is de measte bebouwing ûntstien. By dat krúspunt wie it haventsje fan de [[Blijer Feart]]. Op in ôfgroeven terpke leit [[Farebuorren]] oan de Blijer Feart dat op de [[Schotanusatlas|Schotanuskaart]] fan 1684 al foarkomt. 

Alear stie Blije bekend foar syn flaaksbou. Der waard wol sein dat der yn Blije foar it earst mei begûn wie. Teffens wie der in [[sûkerei]]fabrykje dat yn 1927 tekene is troch [[Ids Wiersma]].

Sûnt [[2019]] leit Blije yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Foar dy tiid lei it [[doarp]] yn sawol de [[gritenij]] as de gemeente [[Ferwerderadiel]].

=== De herfoarme tsjerke ===
[[Ofbyld:Sint-Nicolaaskerk (Blije).jpg|thumb|left|250px|''Sint-Nikolkaastsjerke'']]
{{Apart|Nikolaastsjerke (Blije)}}
De tsjerke wie foar de [[reformaasje]] wijd oan [[Nikolaas fan Myra|Sint-Nikolaas]]. De toer moat yn 'e [[13e iuw]] boud wêze. Yn 1741 is er ferhege of is der in nij [[sealtek]] opsetten. De [[Gotyk|letgoatyske]] tsjerke moat om 1540 hinne boud wêze as in ferfanging fan in eardere tsjerke. It meubilêr stamt út de [[18e iuw]]. Yn de tsjerke lizze in pear sarken út de [[renêssânse]]. Dêrûnder falt ek de portretsark fan [[Vincent Lucas]].

=== De Stinzen ===
Blije hat fjouwer [[Stins|stinzen]] hân: [[Aebinga State (Blije)]], [[Unema State]], [[Scheltema State (Blije)|Scheltemastate]] en [[Monsma State (Blije)|Monsma State]]. Fan de lêste twa is neat mear bekend. Fan Aebinga is bekend dat yn 1510 Sjoerd fan Aebinga troud is mei Beits Humalda. Sûnt dy tiid neamden se harren Aebinga fan Humalda. It slachte is útstoarn mei Idsert Aebinga van Humalda (1754-1834). Aebinga van Humalda wie yn 'e geunst by kening [[Willem I fan Nederlân|Willem I]] en sa waard er gûverneur fan Fryslân. Hy hie niget oan de Fryske taal.

Fan de Unema's is Janko fan Unema bekend. Hy hat him tige ward tsjin de Saksers en [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk|Karel V]]. [[Grutte Pier]] hat him sels noch ris út syn finzenskip befrije moatten. Letter hat er him ûnderwurpen oan Karel V. Dy betroude it net hielendal en hat Unema earst mar ris in skoft fêst setten. Yn 1547 binne de Unema's útstoarn en in Unema State yn hannen fan de Aylva's kommen. Ek dizze staten binne ôfbrutsen. It plak fan Aebinga en Unema is noch oan te wizen.

=== Blije Bûtendyks ===
Yn Blije hie it [[wetterskip]] &quot;[[Blije Bûtendyks]]&quot; in kantoar. Dat wetterskip wie it lytste fan Fryslân (en Nederlân) en hie sa'n 100 hektare lân oan de waadkant fan it doarp.

== Mienskip ==
Under Blije falle [[Farebuorren]] (oan de [[Blijer Feart]]), [[Easterbeintum]] en [[Boatebuorren]]. It doarpsfeest mei optocht wurdt organisearre troch de Aktiviteitekommisje.
[[Ofbyld:Blijer Bellefleur Frans Ram Blija.jpg|thumb|260px|Monumintsje &quot;Blijer Bellefleur&quot; (Frans Ram)]]
=== Befolking ===
In ynwenner fan Blije wurdt Blijer of Blijster neamd. Blijers waarden eartiids foar &quot;Blijer Bellefleuren&quot; útskolden. De namme Blijer bellefleur is ferbûn oan in apelras dat yn Blije tylt waard. It apelras ferdwûn yn de 20e iuw, mar is fan âld intmateriaal op 'e nij kweekt.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnof.nl/te-zien-in-nr-106-biodiversiteit-en-blijer-bellefleur/528048/ RTV NOF, 24 maaie 2021]&lt;/ref&gt; Yn 2015 waarden yn it ramt fan it opfleurjen fan it doarp yn it sintrum in tal Bellefleur-fruitbeammen plante.&lt;ref&gt;[https://www.landschapsbeheerfriesland.nl/nieuws/566-oplevering-project-romte-foar-blije.html Landschapsbeheer Friesland, 12 maaie 2015]&lt;/ref&gt; In keunstwurk fan [[Frans Ram]] betinkt de eartiidske tylt fan de Blijster bellefleur.&lt;ref&gt;[https://www.keunstwurk.nl/kunstobjecten/blijer-bellefleur/ Keunstwurk, oproppen 15 maart 2022]&lt;/ref&gt;

=== Befolkingsferrin ===
Neffens de folkstelling fan 1744 wiene der 472 ynwenners. [[Abraham Jacob van der Aa|Van der Aa]] komt om 1840 hinne op 990. De &quot;Ensyklopedy fan Fryslân&quot; (1958) jout 1250 oan, op 1 jannewaris 2014 wiene dat 839 ynwenners. It ynwennertal fan Blije hat te lijen hân fan jimmeroan minder wurk yn 'e lânbou.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 ||  1974 || 2005 || 2008 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 1228 || 1184 || 1103 || 1028 || 1065 || 850 || 870 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 2015 ||2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 835 || 845
|}

=== Tsjerklik libben ===
Blije hat trije tsjerken:
 
* [[Nikolaastsjerke (Blije)|Herfoarme gemeente]] Blije-Hegebeintum ([[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]])
* Grifformearde tsjerke 'De Haven' 
* [[Grifformeard-frijmakke tsjerke (Blije)|Grifformeard-frijmakke tsjerke]]

Blije hie eartiids ek in [[Minnistetsjerke (Blije)|Fermanje]]. Dy tsjerke is yn 1935 sletten, mar likernôch trijefearn fan it gebou bestiet noch. Yn 1835 is der troch [[Hendrik de Cock]] in [[Ofskieding fan 1834|ôfskieden]] gemeente oprjochte, dy't yn 1843 gearfoege is mei dy fan [[Ferwert]]. Yn 1860 is der wer op 'e nij in ôfskieden gemeente oprjochte. Dy is letter wer opgien yn de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|Grifformearde Tsjerken]]. Sûnt 1946 is der yn Blije ek in [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|Frijmakke Grifformearde Tsjerke]]. In protte foarmannen fan de frijmakken kamen út Blije of hienen dêr bannen mei. 

=== Ferienings ===
[[Ofbyld:Blije, Farrewei.jpg|thumb|260px|''Farrewei'']]
* [[Fuotbalferiening Blije]] - fuotbal
* [[Follybalferiening Blije]] - follybal
* [[De Slykstappers]] - shantykoar
* Waza-ari - judo
* Us Nocht - keatsen
* SVKV - gymnastyk

==== Sport en rekreaasje ====
Troch it doarp rint de Jeropeeske [[kuierrûte E9]], ek wol [[North Sea Trail]] of [[Frysk Kustpaad]] neamd. De E9 rint bylâns de kust fan [[Portugal]] nei de [[Baltyske steaten]].

== Ynfrastruktuer ==

=== Provinsjale Wei ===
Troch Blije rint de [[Provinsjale wei 357|N357]].

=== Bustsjinst ===
Troch Blije rint de folgjende busline:

* '''Line 60:''' [[Dokkum]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[Ternaard]] en [[Stiens]]

De busline troch Blije wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. 

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Blije]].

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.blija.nu/ Webstee fan Blije]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Blije}}
}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Blije| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Ferwerderadiel]]</text>
      <sha1>ga9err6timkxh5q6w9dibc5i23sa23l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douwe Egberts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10006</id>
    <revision>
      <id>1239988</id>
      <parentid>1139796</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skiednis */ update</comment>
      <origin>1239988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3846" sha1="8y5ftr1p2mpzri3susuq89fz8feugk0" xml:space="preserve">{{Of|de it bedriuw Douwe Egberts|de persoan|Douwe Egberts (persoan)}}
[[File:DE utrecht ingang.jpg|thumb|It DE-fabryk yn Utert, 2002]]
[[Ofbyld:De oude tabaks- en koffiefabrie van Douwe Egberts te Joure. 1920.jpg|thumb|Tabak- en kofjefabryk DE op De Jouwer, ±1920]]
'''Douwe Egberts''' (of '''DE''') is in ûndernimming dy't kofje, tee en oare libbensmiddels ferwurket en ferhannelet.

In protte minsken yn [[Nederlân]] sparje de punten fan DE, dy't útknipt wurde moatte fan de pakken kofje en dy't ek op pakjes tee en potten oploskofje sitte (moccona). De punten kinne ynwiksele wurde tsjin artikels yn spesjale winkels, faak mei bybeteljen. 

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Joure De Witte Os.jpg|right|thumb|Joure: ''De Witte Os'']]
De ûndernimming is ûntstien doe't [[Egbert Douwes]] fan syn bertedoarp [[Jiskenhuzen]] nei it tichtby lizzende [[De Jouwer]] ferhuze om dêr op [[11 maart]] [[1753]] in winkel te begjinnen mei de namme ''[[De Witte Os]]''. Yn [[1780]] waard it bedriuw oerdroegen oan syn âldste soan Douwe Egberts, it bedriuw hat noch altyd syn namme. It bedriuw hold him dwaande mei de bewurking &lt;!-- en it meleren --&gt; fan [[kofje]], [[tee (drank)|tee]] en [[tabak]].
* Yn [[1948]] begûn it bedriuw mei de ferkeap yn [[Belgje]]. Dêrnei folgen ek [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Denemarken]]. 
* Yn [[1968]] waard der in [[hâldstermaatskippij]] (''holding'') oprjochte, ''Douwe Egberts Keninklike''.
* Yn [[1969]] waard [[Kanis &amp; Gunnink]] oernommen.
* Yn [[1978]] waard DE oernommen troch de [[Sara Lee Corporation]].
* Yn [[1987]] waard [[Duyvis]] oernommen.
* Yn [[1989]] waard [[Van Nelle]] oernommen.
* Yn [[1998]] waarden de mei tabak annekse bedriuwsûnderdielen ferkocht oan [[Imperial Tobacco]].
* Yn [[2001]] waard [[DE Café]] oprjochte.
* Yn [[2006]] waard op 16 septimber [[Nasjonale Buorljudei]] opsetten.
* Yn [[2011]] waard Coffee Company oernaam.
* Yn [[2012]] kaam DE los fan Sara Lee en waard wer in selsstannich bedriuw ûnder de namme D.E Master Blenders 1753 NV
* Maart [[2013]] die JAB in bod op alle oandielen.
* Op 26 oktober 2013 ferdwûn D.E Master Blenders 1753 NV wer fan de beurs.
* Maaie [[2014]] wurdt de fúzje mei de kofjeäktiviteiten fan [[Mondelēz International|Mondelez]] oankundige.
* Yn maaie 2015 waard de fúzje mei de kofjeaktiviteiten fan Mondelez ôfrûne. 
* Yn desimber 2019 waard de fúzje mei Peet's Coffee bekend makke.

== Merken ==
* Douwe Egberts (kofje)
* [[Pickwick]] (tee)
* [[Kanis &amp; Gunnink]] (kofje)
* [[Van Nelle]] (kofje)
* [[Senseo]] (kofje-apparaat; tegearre mei [[Keninklike Philips Electronics N.V.|Philips]])
* [[Douwe Egberts Coffee Systems]] (drankenfoarsjenning) 
* [[Douwe Egberts Coffee Care]] (drankenfoarsjenning)
* [[Piazza d'Oro]] (espresso)
* [[Cafitesse]] (kofjekonsintraten en systemen)
* [[Moccona]] (oploskofje)
* [[Laurentis]]
* [[Drum (tabak)|Drum]] (tabak)

== Kofjekrisis ==
Neffens it bedriuw sels hat DE in 'belied rjochte op it duorsum ferbetterjen fan de ekonomyske en sosjale posysje fan lytse boeren'. 

Yn in ûndersyk fan [[Oxfam International]] nei de bydragen fan de fjouwer grutte ynternasjonale kofjebaarnders ([[Nestlé]], [[Kraft]], Sara Lee en [[Procter &amp; Gamble]]) oan it oplossen fan de wrâldwide ''[[kofjekrisis]]'' skoarde Sara Lee lykwols it minst.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.de.nl/ Douwe Egberts]
* [http://www.koffiecoalitie.nl/koffie/publish/index.php/index.php  Sara Lee/Douwe Egberts skoart it leechst fan alle kofjebaarnders]
* [http://www.de.nl/WelkomBijDouweEgberts/Duurzamekoffie/Oarspronglân/ Douwe Egberts - Duorsum ûndernimme - Oarspronglannen]
}}

[[Kategory:Douwe Egberts| ]]
[[Kategory:Bedriuw op De Jouwer]]
[[Kategory:Kofje]]
[[Kategory:Tee]]
[[Kategory:Merknamme]]
[[Kategory:Fryske itenswareprodusint]]
[[Kategory:Nederlânske itenswareprodusint]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1753]]</text>
      <sha1>8y5ftr1p2mpzri3susuq89fz8feugk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reade reager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11741</id>
    <revision>
      <id>1240011</id>
      <parentid>1237077</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6870" sha1="rryoq2k6xmbdff13ffaqk4p1f4kucqg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=reade reager
|Ofbyld= [[File:2010-kabini-purple-heron.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Ardea purpurea - Purple Heron XC135429.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje= [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai= [[reagers]] (''Ardea'') 
|Wittenskiplike namme= Ardea purpurea
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''reade reager''' of poarperreager (''Ardea purpurea'') is in [[fûgel]] út de famylje fan de [[reagers]], en út it skift fan de [[pilekaaneftigen]].

== Foarkommen ==
De reade reager is likernôch 79 sm grut. 

== Fersprieding ==
Súd- en Súdeast-Jeropa om de [[Middellânske See]] hinne, yn 'e [[Donaudelta]] en yn [[Afrika]]. Fryslân hat alle jieren inkelde briedpearen, en dêrmei is Fryslân it noardlikste briedgebiet foar de reade reager. Yn augustus-septimber trekke de fûgels nei súdlike streken. De reade reager wurdt sûnt 2016 net mear als bedrige besjoun en stiet dêrom net mear op de Nederlânse [[Reade list fan fûgels]].

== Iten ==
De reade reagers frette benammen fisk yn heldere wetters.

==Taksonomy==
De reade reager hat fjouwer ûndersoarten:
* ''Ardea purpurea purpurea'' - Midden-, Súd en Súdeast-Jeropa, Aazje, Afrika
* ''Ardea purpurea bournei'' - [[Kaapverdje]], ek wol as aparte soarte ''Ardea bournei'' besjoun (&quot;Kaapverdyske reager&quot;)
* ''Ardea purpurea madagascariensis'' - Madagaskar
* ''Ardea purpurea malinensis'' - Súdeast-Aazje


&lt;gallery&gt;
Image:Ardea purpurea.jpg
File:Ardea purpurea MHNT.ZOO.2010.11.53.1.jpg|thumb|Aaien fan ''Ardea purpurea''
&lt;/gallery&gt;

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reager]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>rryoq2k6xmbdff13ffaqk4p1f4kucqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1768</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18182</id>
    <revision>
      <id>1239989</id>
      <parentid>846330</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1239989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="dtiea6jw42co3yqp6egbtpmzio6xqit" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
* [[3 febrewaris]] - De Britske dissidint [[John Wilkes]] komt werom út Frânske ballingskip en wurdt feestlik ynhelle yn Londen.
* [[25 augustus]] - De 'Endeavour' ûnder kommando fan [[James Cook]] begjint oan de earste grutte reis nei de Pasifiks.
* [[25 septimber]] - De Osmaanske sultan [[Mustafa III]] ferklearret de oarloch oan it Russyske Ryk, de [[Russysk-Turkske Kriich (1768-1774)]], omdat de Russen massamoard op de befolking fan [[Balta (Mehedinţi)|Balta]] begien hawwe soene.

== Berne ==
* [[28 jannewaris]] - [[Freark VI fan Denemark]], kening fan Denemark en Noarwegen († [[1839]]) 
* [[21 maart]] - [[Jean Baptiste Joseph Fourier]], [[Frankryk|Frânske]] wis- en natuerkundige 
* [[13 maaie]] - [[Willem Bartel van der Kooi]], Fryske keunstskilder († [[1836]])
* [[30 maaie]] - [[Obe Sikkes Bangma]], Fryske wis- en seefeartkundige († [[1829]])
* [[1 desimber]] - [[Harmen Thieden Ament]], Nederlânske notaris, apteker en patriot († [[1839]])

== Ferstoarn ==
* [[8 juny]] - [[Johann Winckelmann]], Dútske keunsthistoarikus en archeolooch. Hy wurdt wol beskôge as de heit fan de [[archeology]]. (* [[1717]])
* [[4 july]] - [[Willem van Haren (dichter)|Willem van Haren]], Fryske dichter, politikus en diplomaat (* [[1710]])
* [[8 oktober]] - [[Anna Folkema]], Fryske graveur en skilderesse beïerdige (* [[1695]])

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1768| ]]
[[Kategory:18e iuw]]</text>
      <sha1>dtiea6jw42co3yqp6egbtpmzio6xqit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Museum Sorgdrager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20143</id>
    <revision>
      <id>1239983</id>
      <parentid>1187467</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>oare plaatsjes</comment>
      <origin>1239983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3894" sha1="j7ib05cnbod7kumgsikr0ggz94jbhx0" xml:space="preserve">{{Ynfoboks museum
| namme                       = Museum Sorgdrager
| ôfbylding                   = Museum_sorgdrager_-1508854191.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = ''Museum Sorgdrager yn Hollum''
| flagge-logo                 = 
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Ameland.svg|border|20px|Flagge fan It Amelân]] [[It Amelân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Hollum]]
| adres                       = Herenweg
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_26_18_N_5_38_28_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 26' N 5° 38' E}}
| sels yn te foljen0          = 
| namme sels yn te foljen0    = 
| ôfkoarting                  = 
| histoaryske namme           = 
| ferneamd nei                = 
| type                        = [[Kultuerhistoarysk]]
| wurkmêd                     = Skiednis fan It Amelân
| oprjochting                 = 
| oprjochter                  = 
| oerflak                     = 
| besikers                    = 
| netwurken                   = 
| sels yn te foljen1          = 
| namme sels yn te foljen1    = 
| sels yn te foljen2          = 
| namme sels yn te foljen2    = 
| sels yn te foljen3          = 
| namme sels yn te foljen3    = 
| namme gebou                 = 
| type gebou                  = Kommandeurswente
| arsjitekt                   = 
| boujier                     = [[1751]]
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| namme sels yn te foljen4    = 
| sels yn te foljen5          = 
| namme sels yn te foljen5    = 
| sels yn te foljen6          = 
| namme sels yn te foljen6    = 
| webside                     = [https://amelandermusea.nl/reserveren/cultuurhistorisch-museum-sorgdrager/ amelandermusea.nl]
| mapname                     = Hollum
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 26
| lat_sec                     = 18
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 38
| lon_sec                     = 28
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje yn Hollum
}}'''Museum Sorgdrager''' is in kultuerhistoarysk museum yn [[Hollum]] op [[It Amelân]]. Tema is de kultuer op eilân It Amelân dat eartiids frijwat isolearre lei. 

It museum bestiet út in kommandeurswente, in yn 1751 troch Pieter Cornelis Sorgdrager yn Hollum boude ''Sorgdragershuuske''. Kommandeurs wienen kapiteins fan ûnder oare keapfardijskippen en walfiskfarders. Ien fan de keamers is ynrjochte as stylkeamer sa't dy der yn [[1751]] útsjoen hat. Op de boppeferdjipping is in tentoanstelling oer Amelanner folkskeunst.

Yn de museumpleats der njonken wurdt middels in eksposysje mear omtinken jûn oan de walfiskfangst en oan it ûntstean fan It Amelân.
It museum is ek útgongspunt fan kuiertochten troch Hollum en der wurde teffens lêzingen hâlden.

&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
museum_sorgdrager_-1508854191.jpg
Harpunenkanone vor dem Museum Sorgdrager, Hollum (Ameland).jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Interieur van het Museum Sorgdrager foto 6.jpg|Ynterieur, samling
Interieur in Museum Sorgdrager foto 1.jpg|Ynterieur, samling
&lt;/gallery&gt;
 
== Sjoch ek ==
* [[List fan Fryske musea]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|Museum Sorgdrager}}
}}

[[Kategory:Hollum]]
[[Kategory:Museum yn Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje mei ûnbekend jier fan oprjochting]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 20e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk út 1751]]
[[Kategory:Hûs op It Amelân]]</text>
      <sha1>j7ib05cnbod7kumgsikr0ggz94jbhx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardeast-Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119678</id>
    <revision>
      <id>1240032</id>
      <parentid>1221989</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Spoar */</comment>
      <origin>1240032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21314" sha1="istkqxb4v5pgunsmsy671hu4mng62jb" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente yn Nederlân
|namme=Noardeast-Fryslân
|ôfbyld=Lauwerssluizen_03.JPG
|ôfbyldtekst=De [[R.J. Cleveringslûzen]], tusken de [[Waadsee]] en de [[Lauwersmar]] (2007).
|flagge=Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg
|wapen=Noardeast-Fryslân (wapen).png
|wapentekst=Wapen fan Noardeast-Fryslân
|kaart=Noardeast-Fryslân (2019).png
|kaart1=Gem-Noardeast-Fryslan-OpenTopo.jpg
|provinsje=[[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
|haadplak=[[Dokkum]]
|oerflak=516,45 km²
|lân=374,67 km²
|wetter=140,78 km²
|ynwennertal={{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Noardeast-Fryslân}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
|befolkingstichtens=121,8 / [[km²]]
|gemeenteried={{Gemeenteried Noardeast-Fryslân}}
|boargemaster=[[Johannes Kramer]]
|list=[[FNP]]
|oprjochte=2019
|tiidrek1=oant 1851
|yndieling_tiidrek1=[[File:Dokkum wapen.svg|10px]] [[Dokkum (gemeente)|Gemeente Dokkum]] &lt;br&gt;[[File:Oostdongeradeel wapen.svg|10px]] [[Gritenij East-Dongeradiel]]&lt;br&gt; [[File:Coat_of_arms_of_Ferwerderadeel.svg|10px]] [[Gritenij Ferwerderadiel]] &lt;br&gt;[[File:Kollumerland_wapen.svg|10px]] [[Gritenij Kollumerlân]]&lt;br&gt; [[File:Westdongeradeel wapen.svg|10px]] [[Gritenij West-Dongeradiel]] &lt;br&gt;[[File:Coat_of_arms_of_Dantumadeel.svg|10px]]&amp;nbsp;[[Gritenij&amp;nbsp;Dantumadiel]]&amp;nbsp;(diel)
|tiidrek2=1851-1984
|yndieling_tiidrek2=[[File:Flagge fan Dokkum.PNG|border|20px]] [[Dokkum (gemeente)|Gemeente Dokkum]] &lt;br&gt;[[File:Flagge fan Eastdongeradiel.PNG|border|20px]] [[East-Dongeradiel|Gem. East-Dongeradiel]] &lt;br&gt;[[File:Flagge fan Ferwerderadiel.png|border|20px]] [[Ferwerderadiel|Gem. Ferwerderadiel]] &lt;br&gt;[[File:Kollumerland c.a. flag.svg|20px]] [[Kollumerlân|Gem. Kollumerlân]] &lt;br&gt;[[File:Flagge fan Westdongeradiel.PNG|border|20px]] [[West-Dongeradiel|Gem. West-Dongeradiel]]&lt;br&gt;[[File:Flagge fan Dantumadiel.png|20px]] [[Dantumadiel|Gem.&amp;nbsp;Dantumadiel]]&amp;nbsp;(diel)
|tiidrek3=1984-2019
|yndieling_tiidrek3=[[File:Flag of Dongeradeel.svg|border|20px]] [[Dongeradiel|Gem. Dongeradiel]] &lt;br&gt;[[File:Flagge fan Ferwerderadiel.png|border|20px]] [[Ferwerderadiel|Gem. Ferwerderadiel]] &lt;br&gt;[[File:Kollumerland c.a. flag.svg|20px]] [[Kollumerlân|Gem. Kollumerlân en Nijkrúslân]]
|tiidrek4=
|yndieling_tiidrek4=
|tiidrek5=
|yndieling_tiidrek5=
|ferkearsieren=[[N355]],&amp;nbsp;[[N356]],&amp;nbsp;[[N357]],&amp;nbsp;[[N358]],&amp;nbsp;[[N361]]
|netnûmer=0511, 0518, 0519, 0594, 058
|postkoade=9170–9199, 9291–9299, 9851–9853
|webstee=[https://www.noardeast-fryslan.nl/fy www.noardeast-fryslan.nl]
|kolleezje=[[FNP]], GbNF, [[CU]], [[CDA]]}}
'''Noardeast-Fryslân''' ([[Kollumerlânsk]], [[Pompstersk]] en [[Nederlânsk]]: ''Noordoost-Friesland''; [[Dokkumersk]] en [[Kollumersk]]: ''Noardoast-Frysland''&lt;ref&gt;{{Aut|[[Pieter Duijff|Duijff, Pieter]]}}, ''Wurdlisten fan 'e Fryske Stedsdialekten'', Ljouwert, 1998 (Fryske Akademy), ISBN 9 06 17 18 600, s. 66, 114, 116.&lt;/ref&gt;) is in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] yn it [[noardeasten]] fan [[Fryslân]]. Dizze gemeente ûntstie by in [[gemeentlike weryndieling]] op [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[2019]] út 'e eardere gemeenten [[Dongeradiel]], [[Ferwerderadiel]] en [[Kollumerlân en Nijkrúslân]].&lt;ref&gt;[https://www.kollumerland.nl/actueel/nieuws_3195/item/noardeast-fryslan-nieuwe-gemeentenaam-dfk_10213.html ''Noardeast-Fryslân nieuwe gemeentenaam'', op de gemeentlike webside fan Kollumerlân.]&lt;/ref&gt; Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie Noardeast-Fryslân {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Noardeast-Fryslân}} ynwenners (boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]).

==Namme==
De [[namme]] 'Noardeast-Fryslân' waard op [[30 maart]] [[2017]] fêststeld troch de [[gemeenteried]]en fan [[Dongeradiel]], [[Ferwerderadiel]] en [[Kollumerlân en Nijkrúslân]], nei't dêroer in [[referindum]] holden wie ûnder de ynwenners fan 'e trije gemeenten. By dy folksriedplachting waarden trije nammen oan it [[elektoraat]] foarlein; de oare beiden, dy't it ôfleine tsjin 'Noardeast-Fryslân', wiene 'Dokkumerlân' en 'Ie- en Lauwerslân'. De gemeente hat offisjeel gjin Nederlânske namme.

==Skiednis==
Oarspronklik wie it de bedoeling dat behalven [[Dongeradiel]], [[Ferwerderadiel]] en [[Kollumerlân en Nijkrúslân]] ek de gemeente [[Dantumadiel]] opgean soe yn Noardeast-Fryslân. De neamde fjouwer gemeenten fúzjearren dêrta op [[amtner|amtlik]] nivo op [[1 jannewaris]] [[2017]]. Dantumadiel loek him lykwols letter werom út 'e plande [[bestjoer]]like fúzje.&lt;ref&gt;[http://www.nieuwedockumercourant.nl/nieuws/55404/inwoners-dantumadiel-denken-mee-over-nieuwe-burgemeester/ {{Aut|Kommerie, J.}}, ''Inwoners Dantumadiel denken mee over nieuwe burgemeester'', yn: de ''Dokkumer Krante'', 19 april 2017.]&lt;/ref&gt; 

Sadwaande bleau Dantumadiel ek nei [[1 jannewaris]] [[2019]], doe't Noardeast-Fryslân ûntstie, selsstannich, mar sûnder eigen [[amtner|amtlike organisaasje]]. De gemeente behold in [[gemeenteried]], in eigen [[kolleezje fan boargemaster en wethâlders]] en in eigen [[gemeentesekretaris]], mar makke fierders gebrûk fan 'e [[amtner]]s fan Noardeast-Fryslân.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Fierant, Tim}}, ''Dokkum wijst Damwâld de deur'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 18 novimber 2021, s. 23}}&lt;/ref&gt; Dat wie foar net ien fan beide gemeenten in befredigjende sitewaasje. Dantumadiel woe mear sels beslisse en Noardeast-Fryslân ûnderfûn de soarch foar Dantumadiel as in bongel oan 'e foet.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;/&gt; Yn [[2020]] rûn de gearwurking troch [[argewaasje]] yn Dantumadiel hast op 'e non, mar it spul waard delbêde troch foar dy gemeente binnen it amtlik apparaat fan Noardeast-Fryslân in fêst team amtners gear te stallen.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;/&gt;

Ynstee dat soks de gearwurking flot loek, smiet it nije swierrichheden op. Yn Dantumadiel befoel it dusdanich goed, dat men útwreiding fan it team hawwe woe. Yn Noardeast-Fryslân soarge it foar in wy-sy-tsjinstelling binnen de eigen amtnerij dêr't men net bliid mei wie.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;/&gt; Der waard in ûnôfhinklik ûndersyk útfierd troch Advysburo Van de Laar út [[Eindhoven]], dat konkludearre dat Dantumadiel de eigen groeiende ambysjes nei ûnderen bystelle moat en dat Noardeast-Fryslân fleksibeler omgean moat mei de gearwurking.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;/&gt; Foar beide gemeenten wie dat in brêge te fier. Ynstee waard besletten in punt te setten efter de gearwurking: nei in twajierrige oergongsperioade hat Dantumadiel fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[2024]] ôf wer in eigen amtnerij.&lt;ref name=&quot;wijstdedeur&quot;/&gt;

==Plakken==
De gemeente Noardeast-Fryslân bestiet út ien [[stêd]] ([[Dokkum]]) en 52 [[doarp]]en (offisjele wenkearnen). Dokkum is fierwei it grutste plak en fanwegen syn min ofte mear sintrale lizzing waard it ek it [[haadplak]] en [[bestjoer]]ssintrum fan Noardeast-Fryslân.

=== Doarpen en stêd ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+
!Plaknamme
!Oantal ywenners
|-
|[[Aldwâld]]
|820
|-
|[[Augsbuert-Lytsewâld]]
|80
|-
|[[Blije]]
|840
|-
|[[Boarnwert]]
|110
|-
|[[Boerum]] ([[Frysk]] en [[Kollumerlânsk]]; [[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Burum'')
|615
|-
|[[Brantgum]]
|240
|-
|[[Burdaard]]
|1.175
|-
|[[Dokkum]]
|13.040
|-
|[[Ealsum]] ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Aalsum'')
|115
|-
|[[Eanjum]]
|1.160
|-
|[[Eastrum]]
|180
|-
|[[Easternijtsjerk]]
|930
|-
|[[Feankleaster]]
|110
|-
|[[Ferwert]]
|1.830
|-
|[[Foudgum]]
|70
|-
|[[Ginnum]]
|90
|-
|[[Hallum]]
|2.670
|-
|[[Hantum]]
|390
|-
|[[Hantumerútbuorren]]
|70
|-
|[[Hantumhuzen]]
|220
|-
|[[Hegebeintum]]
|85
|-
|[[Holwert]]
|1.590
|-
|[[Ie (Noardeast-Fryslân)|Ie]]
|835
|-
|[[Ingwierrum]]
|570
|-
|[[Jannum]]
|53
|-
|[[Jislum]]
|65
|-
|[[Jouswier]]
|40
|-
|[[Kollum]]
|5.790
|-
|[[Kollumersweach]]
|2.987
|-
|[[Lichtaard]]
|59
|-
|[[Ljussens]]
|390
|-
|[[De Lytse Jouwer]]
|60
|-
|[[Marrum]]
|1.385
|-
|[[Mitselwier]]
|860
|-
|[[Moddergat]]
|220
|-
|[[Moarre]]
|235
|-
|[[Muntsjesyl]] ([[Kollumerlânsk]]: ''Muntjeziel''; [[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Munnekezijl'')
|476
|-
|[[Nes (Noardeast-Fryslân)|Nes]]
|365
|-
|[[Nijewier]]
|370
|-
|[[Peazens (plak)|Peazens]]
|210
|-
|[[De Pomp]] ([[Frysk]] en [[Pompstersk]]; [[Nederlânsk]], Frysk en offisjeel: ''Kollumerpomp'')
|470
|-
|[[Raard]]
|215
|-
|[[Reitsum]]
|135
|-
|[[Sweagerbosk]]
|535
|-
|[[Ternaard]]
|1.325
|-
|[[De Trieme]]
|325
|-
|[[Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Waaksens]] ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Waaxens'')
|40
|-
|[[Wânswert]]
|219
|-
|[[Warfstermûne]] ([[Kollumerlânsk]]: ''Warfstermeul''; [[Nederlânsk]]: ''Warfstermolen'')
|200
|-
|[[Westergeast (Kollumerlân)|Westergeast]]
|625
|-
|[[Wetsens]]
|55
|}
De ywenners komme út 2024, boarne: https://allecijfers.nl/

=== Buorskippen ===
De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Noardeast-Fryslân: [[Ald Terp]], [[Aldwâldmersyl]], [[Bartlehiem]] (diels), [[Barwegen]], [[Beintemahûs (buorskip)|Beintemahûs]], [[Berchhuzen]], [[Betterwurd]], [[Bierum (Hantumerútbuorren)|Bierum]], [[Boarnemear]], [[Boarnwerterhoeke]], [[Boarnwerthuzen]], [[Boatebuorren]], [[Bollingwier]], [[Brânbuorren]], [[Bûnte Hûn]], [[Bûterherne]], [[De Dellen]], [[Dykshoarne (Noardeast-Fryslân)|Dykshoarne]], [[Elba (buorskip)|Elba]], [[Farebuorren]], [[Fetse (buorskip)|Fetse]], [[Fiifhuzen (Hallum)|Fiifhuzen]], [[Fiifhuzen (Ternaard)|Fiifhuzen]], [[Fiskbuorren]], [[De Fjellingen]], [[Fjildbuorren]], [[Grut Midhuzen]], [[Hallumerhoeke]], [[Hanenburch (buorskip)|Hanenburch]], [[Hantumerhoeke]], [[Healwei]], [[Hoarnwier]], [[Hústernoard]], [[Iesumasyl]], [[Jewier]], [[Kahoal (Blije)|Kahoal]], [[Keallesturt]], [[Keatlingwier]], [[De Kegen]], [[Keimpewier]], [[Kletterbuorren]], [[Koaterhuzen]], [[De Kolk (buorskip)|De Kolk]], [[Kollumer Aldsyl]], [[Kopkewier]], [[Krabbuorren]], [[Langgrou]], [[Leechlân]], [[De Leechte (buorskip)|De Leechte]], [[Lyts Midhuzen]], [[Lytse Leard]], [[Lytse Wier]], [[Medwert]], [[Memert]], [[Mûnebuorren (Ingwierrum)|Mûnebuorren]], [[Nesser Grou]], [[Nijhûs]], [[Nijlân (Ingwierrum)|Nijlân]], [[De Oere]], [[Pantsjewier]], [[Raarderterp]], [[De Reidswâl]], [[De Ryp (buorskip)|De Ryp]], [[Ropta]], [[Sânbulten]], [[Sânhuzen (Noardeast-Fryslân)|Sânhuzen]], [[Sibrandahûs (Noardeast-Fryslân)|Sibrandahûs]], [[De Skâns (buorskip)|De Skâns]], [[Skernehuzen]], [[It Skoar]], [[Spriens]], [[Stiem]], [[It Stienfek]], [[Stienharst]], [[Sudermieden]], [[Swarte Mosk]], [[Teard]], [[Ter Lune]], [[Tergrêft]], [[Terstêd]], [[Teyebuorren]], [[De Tibben]], [[Tilbuorren]], [[Tiltsjebuorren]], [[Trijeboerehuzen]], [[Tsjessens]], [[Tsjissebuorren]], [[Utlân]], [[Weard (buorskip)|Weard]], [[Weardebuorren]], [[De Weide]], [[Westerbuorren (Noardeast-Fryslân)|Westerbuorren]], [[Westernijtsjerk]], [[Wie]], [[De Wygeast]], [[De Wym]], [[De Wurden]] en [[Wurdsterterp]].

==Taal==
Yn Noardeast-Fryslân wurde behalven [[Frysk]] en [[Nederlânsk]] ek twa [[Stedsk]]e [[dialekt]]en ([[Dokkumersk]] en [[Kollumersk]]) sprutsen, mei dêropta twa [[Nedersaksysk]]e [[dialekt]]en, te witten: [[Kollumerlânsk]] en [[Pompstersk]]. 

Op [[10&amp;nbsp;septimber]] [[2020]] besleat de [[gemeenteried]] fan Noardeast-Fryslân op foarstel fan 'e [[FNP]]-fraksje unanym ta de ynfiering fan [[Frysk]]talige [[plaknamme]]n yn 'e hiele gemeente. Foartiid wiene inkeld de offisjele plaknammen yn it âlde [[Ferwerderadiel]] Frysktalich, wylst yn it eardere [[Dongeradiel]] en [[Kollumerlân]] [[Nederlânsk]]talige plaknammen offisjeel wiene.&lt;ref&gt;{{Aut|Fierant, Tim}}, ''Noardeast krijgt Friese plaatsnamen'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 11 septimber 2020, s. 24.&lt;/ref&gt;

== Flaggen en wapens ==

=== Wapens ===
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Aldwâld wapen.svg|[[Wapen fan Aldwâld]]
Ofbyld:Lytsewâld wapen.svg|[[Wapen fan Augsbuert-Lytsewâld]]
Ofbyld:Boarnwert wapen.svg|[[Wapen fan Boarnwert]]
Ofbyld:Boerum wapen.svg|[[Wapen fan Boerum]]
Ofbyld:Brantgum wapen.svg|[[Wapen fan Brantgum]]
Ofbyld:De Lytse Jouwe wapen.svg|[[Wapen fan De Lytse Jouwer]]
Ofbyld:Kollumerpomp wapen.svg|[[Wapen fan De Pomp]]
Ofbyld:Oostmahorn Wapen.svg|[[Wapen fan De Skâns-Oostmahorn]]
Ofbyld:De Trieme wapen.svg|[[Wapen fan De Trieme]]
Ofbyld:Dokkum wapen.svg|[[Wapen fan Dokkum]]
Ofbyld:Aalsum wapen.svg|[[Wapen fan Ealsum]]
Ofbyld:Anjum wapen.svg|[[Wapen fan Eanjum]]
Ofbyld:Easternijtsjerk wapen.svg|[[Wapen fan Easternijtsjerk]]
Ofbyld:Eastrum wapen.svg|[[Wapen fan Eastrum]]
Ofbyld:Feankleaster wapen.svg|[[Wapen fan Feankleaster]]
Ofbyld:Fertwert wapen.svg|[[Wapen fan Ferwert]]
Ofbyld:Foudgum wapen.svg|[[Wapen fan Foudgum]]
Ofbyld:Hallum wapen.svg|[[Wapen fan Hallum]]
Ofbyld:Hantum wapen.svg|[[Wapen fan Hantum]]
Ofbyld:Hantumhuzen wapen.svg|[[Wapen fan Hantumhuzen]]
Ofbyld:Hegebeintum wapen.svg|[[Wapen fan Hegebeintum]]
Ofbyld:Holwerd wapen.svg|[[Wapen fan Holwert]]
Ofbyld:Ee wapen.svg|[[Wapen fan Ie]]
Ofbyld:Engwierum wapen.svg|[[Wapen fan Ingwierrum]]
Ofbyld:Jouswier wapen.svg|[[Wapen fan Jouswier]]
Ofbyld:Kollum dorpswapen.svg|[[Wapen fan Kollum]]
Ofbyld:Kollumerzwaag wapen.svg|[[Wapen fan Kollumersweach]]
Ofbyld:Lioessens wapen.svg|[[Wapen fan Ljussens]]
Ofbyld:Marrum-Westernijtsjerk wapen.svg|[[Wapen fan Marrum-Westernijtsjerk]]
Ofbyld:Mitselwier wapen.svg|[[Wapen fan Mitselwier]]
Ofbyld:Moarre wapen.svg|[[Wapen fan Moarre]]
Ofbyld:Muntsjesyl wapen.svg|[[Wapen fan Muntsjesyl]]
Ofbyld:Nes (Noardeast-Fryslân) wapen.svg|[[Wapen fan Nes (Noardeast-Fryslân)|Wapen fan Nes]]
Ofbyld:Nijewier wapen.svg|[[Wapen fan Nijewier]]
Ofbyld:Peazens-Moddergat wapen.svg|[[Wapen fan Peazens-Moddergat]]
Ofbyld:Raard wapen.svg|[[Wapen fan Raard]]
Ofbyld:Sweagerbosk wapen.svg|[[Wapen fan Sweagerbosk]]
Ofbyld:Ternaard wapen.svg|[[Wapen fan Ternaard]]
Ofbyld:Waaksens (Dongeradeel) wapen.svg|[[Wapen fan Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Wapen fan Waaksens]]
Ofbyld:Warfstermûne wapen.svg|[[Wapen fan Warfstermûne]]
Ofbyld:Westergeast wapen.svg|[[Wapen fan Westergeast]]
Ofbyld:Wetsens wapen.svg|[[Wapen fan Wetsens]]
Ofbyld:Wierum (Friesland) wapen.svg|[[Wapen fan Wierum]]
&lt;/gallery&gt;

=== Flaggen ===
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Aldwâld vlag.svg|[[Flagge fan Aldwâld]]
Ofbyld:Augsbuurt vlag.svg|[[Flagge fan Augsbuert-Lytsewâld]]
Ofbyld:Bornwird vlag.svg|[[Flagge fan Boarnwert]]
Ofbyld:Burum vlag.svg|[[Flagge fan Boerum]]
Ofbyld:Brantgum vlag.svg|[[Flagge fan Brantgum]]
Ofbyld:Hiaure vlag.svg|[[Flagge fan De Lytse Jouwer]]
Ofbyld:Kollumerpomp vlag.svg|[[Flagge fan De Pomp]]
Ofbyld:Oostmahorn vlag.svg|[[Flagge fan De Skâns-Oostmahorn]]
Ofbyld:De Triemen vlag.svg|[[Flagge fan De Trieme]]
Ofbyld:Vlagdokkum.png|[[Flagge fan Dokkum]]
Ofbyld:Aalsum vlag.svg|[[Flagge fan Ealsum]]
Ofbyld:Anjum vlag.svg|[[Flagge fan Eanjum]]
Ofbyld:Easternijtsjerk vlag.svg|[[Flagge fan Easternijtsjerk]]
Ofbyld:Eastrum vlag.svg|[[Flagge fan Eastrum]]
Ofbyld:Veenklooster vlag.svg|[[Flagge fan Feankleaster]]
Ofbyld:Ferwert vlag.svg|[[Flagge fan Ferwert]]
Ofbyld:Foudgum vlag.svg|[[Flagge fan Foudgum]]
Ofbyld:Vlag Hallum.png|[[Flagge fan Hallum]]
Ofbyld:Hantum vlag.svg|[[Flagge van Hantum]]
Ofbyld:Hantumhuizen vlag.svg|[[Flagge fan Hantumhuzen]]
Ofbyld:Hegebeintum vlag.svg|[[Flagge fan Hegebeintum]]
Ofbyld:Holwerd vlag.svg|[[Flagge fan Holwert]]
Ofbyld:Ie vlag.svg|[[Flagge fan Ie]]
Ofbyld:Ingwierrum vlag.svg|[[Flagge fan Ingwierrum]]
Ofbyld:Jouswier vlag.svg|[[Flagge fan Jouswier]]
Ofbyld:Kollum vlag.svg|[[Flagge fan Kollum]]
Ofbyld:VlagKollumerzwaag.svg|[[Flagge fan Kollumersweach]]
Ofbyld:Lioessens vlag.svg|[[Flagge fan Ljussens]]
Ofbyld:Marrum vlag.svg|[[Flagge fan Marrum-Westernijtsjerk]]
Ofbyld:Metslawier vlag.svg|[[Flagge fan Mitselwier]]
Ofbyld:Moarre vlag.svg|[[Flagge fan Moarre]]
Ofbyld:Munnikenzijl vlag.svg|[[Flagge fan Muntsjesyl]]
Ofbyld:Nes (Dongeradiel) vlag.svg|[[Flagge fan Nes (Noardeast-Fryslân)|Flagge fan Nes]]
Ofbyld:Nijewier vlag.svg|[[Flagge fan Nijewier]]
Ofbyld:Paesens and Moddergat vlag.svg|[[Flagge fan Peazens-Moddergat]]
Ofbyld:Raard vlag.svg|[[Flagge fan Raard]]
Ofbyld:Sweagerbosk vlag.svg|[[Flagge fan Sweagerbosk]]
Ofbyld:Ternaard vlag.svg|[[Flagge fan Ternaard]]
Ofbyld:Waaxens vlag.svg|[[Flagge fan Waaksens (Noardeast-Fryslân)|Flagge fan Waaksens]]
Ofbyld:Warfstermûne vlag.svg|[[Flagge fan Warfstermûne]]
Ofbyld:Westergeast (Noardeast-Fryslân) vlag.svg|[[Flagge fan Westergeast]]
Ofbyld:Wetsens vlag.svg|[[Flagge fan Wetsens]]
Ofbyld:Wierum vlag.svg|[[Flagge fan Wierum]]
&lt;/gallery&gt;

=== Oare wapens en flaggen ===
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Oostmahoorn-Esonstad wapen.svg|[[Wapen fan Esonstêd]]
Ofbyld:Esonstad vlag.svg|[[Flagge fan Esonstêd]]
Ofbyld:Bartlehiem wapen.svg|[[Wapen fan Bartlehiem]]
&lt;/gallery&gt;De plakken [[Blije]], [[Burdaard]], [[Ginnum]], [[Hantumerútbuorren]], [[Jannum]], [[Jislum]], [[Lichtaard]], [[Reitsum]] en [[Wânswert]] ha gjin wapen of flagge.

== Ferkear en Ferfier ==
=== Wegen ===
Noardeast-Fryslân hat in oantal N-wegen binnen de gemeente dy’t funksjonearje as wichtige ferkearsaders troch de regio hinne. Dizze N-wegen binne:
* [[N356]]: [[Nyegea]] - [[Dokkum]] (wurdt koart ûnderbrutsen troch N361 by Dokkum) - [[Holwert]]
* [[N357]]: [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[Holwert]]
* [[N358]]: [[Fryske Peallen]] - [[Bûtenpost]] - [[Holwert]]
* [[N361]]: [[Tytsjerk]] - [[Dokkum]] - [[Lauwerseach]] - [[Winsum (Grinslân)|Winsum Gr.]] - [[Grins (stêd)|Grins]]
* [[N910]] (Trekwei): [[Gerkeskleaster]] - [[Dokkum]]

De boppesteande N-wegen slute op harren beurt oan op de gruttere ferkearsaders: [[A7]] / [[A31]] / [[A32]]

=== Iepenbaar Ferfier ===
De gemeente hat fansels in grut tal ferskillende iepenbierferfierslinen – tefolle om allegear op te neamen. Dêrom hjir in seleksje fan in pear wichtige ferbiningen binnen de gemeente:

===== Bus =====
* '''Line 51:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] – [[Readtsjerk]] – [[Dokkum]] – [[Eanjum]] – [[Lauwerseach]] (foar de fear nei it eilân [[Skiermûntseach]])
* '''Line 66:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] – [[Holwert]] Feardam (foar de fear nei it eilân [[It Amelân]])
* '''Line 355 (HOV):''' [[Boalsert]] – [[Wommels]] – [[Dokkum]] – [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
* '''Line 356 (HOV):''' [[Dokkum]] – [[Feanwâlden]] – [[Drachten]]

==== Boat====
* [[Holwert]] Feardam – [[It Amelân]]
* [[De Skâns-Oostmahorn]] – [[Skiermûntseach]]

==== Spoar ====
* '''Line RE1 (Sneltrein):''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] – [[Feanwâlden]] – [[Bûtenpost]] – [[Grins (stêd)|Grins]]
* '''Line RS1 (Stoptrein):''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] – [[Stasjon Ljouwert-Kammingabuorren|Ljouwert-Kammingabuorren]]– [[Hurdegaryp]] – [[Feanwâlden]] – [[De Westereen]] – [[Bûtenpost]] – [[Grypskerk]] – [[Súdhorn]] – [[Grins (stêd)|Grins]]

==Polityk==
Waarnimmend [[boargemaster]] fan Noardeast-Fryslân wie it earste jier [[Haijo Apotheker]] fan [[D66]]. Begjin [[jannewaris]] [[2020]] is er opfolge wurden troch de eardere [[FNP]]-[[deputearre]] [[Johannes Kramer]].

De [[gemeenteried]] fan Noardeast-Fryslân bestiet út 29 sitten. Op [[21 novimber]] [[2018]] fûnen der fanwegen it oprjochtsjen fan 'e nije gemeente (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings plak foar de gemeenterie fan Noardeast-Fryslân. De útslach fan dy en lettere [[ferkiezing]]s wie sa:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-right:2em; text-align:right&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| [[politike partij|partij]]
! colspan=&quot;3&quot;| ferkiezings 2018 &lt;ref&gt;[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20181121/684840 Gemeenteraad 21 november 2018], Kiesraad&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;3&quot;| ferkiezings 2022 &lt;ref&gt;[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/GR20220316/715723 Gemeenteraad 16 maart 2022], Kiesraad&lt;/ref&gt;
|-
! [[ferkiezing|stimmen]]
! %
! [[gemeenteried|sitten]]
! [[ferkiezing|stimmen]]
! %
! [[gemeenteried|sitten]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[FNP]]
| 2.633
| 16,0%
| '''5'''
| 4.643
| 23,5%
| '''8'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[S!N]] &lt;ref&gt;S!N = Sosjaal yn Noardeast-Fryslân&lt;/ref&gt;
| 2.188
| 13,3%
| '''4'''
| 4.299
| 21,8%
| '''7'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[CDA]]
| 3.763
| 22,9%
| '''7'''
| 2.769
| 14,0%
| '''4'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[KristenUny]]
| 2.062
| 12,6%
| '''4'''
| 2.286
| 11,6%
| '''4'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[BVNL]] &lt;ref&gt;BVNL = Belang van Nederland&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| 1.660
| 8,4%
| '''2'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[PvdA]]
| 1.570
| 9,6%
| '''3'''
| 1.436
| 7,3%
| '''2'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[GBNF]] &lt;ref&gt;GBNF = Gemeentebelangen Noardeast-Fryslân&lt;/ref&gt;
| 1.068
| 6,5%
| '''2'''
| 1.121
| 5,7%
| '''1'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[VVD]]
| 1.931
| 11,8%
| '''3'''
| 909
| 4,6%
| '''1'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Actief Lokaal]]
| 
| 
| 
| 321
| 1,6%
| '''0'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Waddenpartij]]
| 257
| 1,6%
| '''0'''
| 296
| 1,5%
| '''0'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[ELP-NEF]] &lt;ref&gt; ELP-NEF = Earste Lokale Partij Noardeast-Fryslân&lt;/ref&gt;
| 947
| 5,8%
| '''1'''
| 
| 
| 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | ûnjildich &amp; blanko
| 46
| 0,3%
| 
| 57
| 0,3%
| 
|-
! totaal
! style=&quot;text-align:right&quot; | 16.465
! 
! style=&quot;text-align:right&quot; | 29
! style=&quot;text-align:right&quot; | 19.797
! 
! style=&quot;text-align:right&quot; | 29
|-
! [[opkomst]]persintaazje
!
! 46,4%
! 
!
! 54,5%
!
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Noardeast-Fryslân}}
}}

{{GemeentenFryslân}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Noardeast-Fryslân| ]]
[[Kategory:Gemeente yn Fryslân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2019]]</text>
      <sha1>istkqxb4v5pgunsmsy671hu4mng62jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goarsfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147999</id>
    <revision>
      <id>1240022</id>
      <parentid>1239956</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famylje- en skaaiopbou */ op alfabet set</comment>
      <origin>1240022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5226" sha1="3ryhe19p72ei7zc52j6fd20q47wktaw" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk|ôfbylding=Gulspurv.jpg|namme11=[[sjongfûgels]] (''Passeri'')|namme14=[[goarzen]] (''Emberiza'')|takson14=[[skaai (taksonomy)|skaai]]:|namme13='''goarsfûgels''' (''Emberizidae'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825&lt;/small&gt;|takson13=[[famylje (taksonomy)|famylje]]:|namme12=(''[[Passeroidea]]'')|takson12=[[boppefamylje]]:|takson11=[[ûnderskift]]:|ôfbyldingsbreedte=|namme9=[[moskeftigen]] (''Passeriformes'')|takson9=[[skift]]:|namme5=[[fûgels]] (''Aves'')|takson5=[[klasse (taksonomy)|klasse]]:|namme1=|takson1=|ôfbyldingstekst=Gielfink (''Emberiza citrinella'')|beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 (skaai) }}
De '''goarzen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Emberiza'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[sjongfûgels]] fan 'e [[Alde Wrâld]] (Jeropa, Aazje, Afrika) yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. It is it iennichste [[Skaai (taksonomy)|skaai]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). Foarhinne waarden ta de goarsfûgels ek de goarseftigen fan 'e [[Nije Wrâld]] (de Amearika’s) rekkene, mar dy binne as aparte famylje ''[[Passerellidae]]'' ([[Amerikaanske goarzen]]) ôfsplist. Ek de [[iisfink]] en de [[sniefink]], dy't fuorhinne by de goarsfûgels rekkene waarden, binne no yn in eigen famylje [[snie- en iisfinken]] (''Calcariidae'') ûnderbrocht. De goarzen binne yn guon dingen ferlykber mei de [[finken]], en inkelde goarzesoarten wurde yn it Frysk ek 'fink' neamd.

== Foarkommen en iten ==
De goarzen binne yn it algemien lytse, yn haadsaak brune fûgeltsjes, faak streke oan 'e boppekant. De foar- en ûnderkante kinne griis, wyt, giel, readeftich of swarteftich wêze. De kop fan it mantsje is faak swart-wyt of swart-giel streekt, en dêrom wurde de pleatselik bekende soarten yn it [[Afrikaansk]] 'Streepkoppies' neamd. De goarzen hawwe in koarte, stevige, puntige snaffel. Bûten it briedseizoen binne de measte goarzen siediters; yn it briedseizoen libje sy foaral fan ynsekten.

== Fersprieding ==
De goarzen libje meast yn iepen of healiepen terreinen: gerslân, reidlân, somplân, strúken, savannen en boskiggen. De measte goarssoarten nimme yn oantal ôf, en bygelyks de [[wylgegoars]] (''E. aureola'') is slim bedrige. De noardlikste soarten, dy't ek yn Laplân en Noard-Sibearje foarkomme, binne de [[gielfink]], [[wytkopgoars]], [[lytse goars]], [[boskgoars]] en [[reidmosk]]. De yn Nederlân, en Fryslân, meast foarkommende soarten binne de [[gielfink]] en de [[reidmosk]].

== Famylje- en skaaiopbou ==
It skaai hat 44 soarten. Guon soarten wurde troch taksonomyske autoriteiten ta aparte skaaien rekkene: ''Miliaria'', ''Fringillaria'' en ''Schoeniclus''.

* ''Famyje'': '''Emberizidae''' ([[goarsfûgels]])
** ''Skaai'': '''Emberiza''' ([[goarzen]]), 44 soarten:
*** [[bamboegoars]] (''Emberiza variabilis'')
*** [[berchgoars]] (''Emberiza tahapisi'')
*** [[boskgoars]] (''Emberiza rustica'')
*** [[brúneargoars]] (''Emberiza fucata'')
*** [[brúnkopgoars]] (''Emberiza bruniceps'')
*** [[brúnstútgoars]] (''Emberiza affinis'')
*** [[gielbraugoars]] (''Emberiza chrysophrys'')
*** [[gielbûkgoars]] (''Emberiza flaviventris'')
*** [[gielfink]] of [[gielgoars]] (''Emberiza citrinella'')
*** [[gielkielgoars]] (''Emberiza elegans'')
*** [[greidegoars]] (''Emberiza cioides'')
*** [[griiskielgoars]] (''Emberiza goslingi'')
*** [[grize goars]] (''Emberiza cia'')
*** [[hûsgoars]] (''Emberiza sahari'')
*** [[Japanske maskergoars]] (''Emberiza personata'')
*** [[Kaapske goars]] (''Emberiza capensis'')
*** [[kastanjegoars]] (''Emberiza rutila'')
*** [[koarnmosk]] (''Emberiza calandra'', ek ''Miliaria calandra'')
*** [[laaiblauwe goars]] (''Emberiza siemsseni'', ek ''Latoucheornis siemsseni'')
*** [[ljurkgoars]] (''Emberiza impetuani'')
*** [[lytse goars]] (''Emberiza pusilla'')
*** [[Mantsjoerijske goars]] (''Emberiza jankowskii'')
*** [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana'')
*** [[okerstútgoars]] (''Emberiza yessoensis'')
*** [[Pallasgoars]] (''Emberiza pallasi'')
*** [[reidmosk]] (''Emberiza schoeniclus'')
*** [[rotsgoars]] (''Emberiza godlewskii'')
*** [[rustgoars]] (''Emberiza caesia'')
*** [[Sibearyske maskergoars]] (''Emberiza spodocephala'')
*** [[sirlgoars]] (''Emberiza cirlus'')
*** [[Smyrnagoars]] (''Emberiza cineracea'')
*** [[Sokotragoars]] (''Emberiza socotrana'')
*** [[Somalyske goars]] (''Emberiza poliopleura'')
*** [[stiengoars]] (''Emberiza buchanani'')
*** [[streke goars]] (''Emberiza striolata'')
*** [[sulverkopgoars]] (''Emberiza stewarti'')
*** [[swartkopgoars]] (''Emberiza melanocephala'')
*** [[swartwanggoars]] (''Emberiza cabanisi'')
*** [[swevelgoars]] (''Emberiza sulphurata'')
*** [[Tibetaanske goars]] (''Emberiza koslowi'')
*** [[toefgoars]] (''Emberiza lathami'')
*** [[Tristramgoars]] (''Emberiza tristrami'')
*** [[wylgegoars]] (''Emberiza aureola'')
*** [[wytkopgoars]] (''Emberiza leucocephalos'')

== Keppelings om utens ==
*[http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List, Version 11.1, jan. 2021]
*[http://www.avionary.info Avionary, 50 Language Palaearctic Bird Names, Version 4.1, juny 2020]

{{CommonsBalke|Emberiza|''Emberiza''}}
[[Kategory:Goars| ]]
[[Kategory:Goarsfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>3ryhe19p72ei7zc52j6fd20q47wktaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bob Richards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168400</id>
    <revision>
      <id>1239985</id>
      <parentid>1161370</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Hy wie ek politikus</comment>
      <origin>1239985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2337" sha1="6zbhlcg01vsifmppbva359ucs0bcrx1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| namme                = Bob Richards
| ôfbylding            = Bob Richards.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = Bob Richards om en de by 1950
| bynamme              = ''Springende Dûmny''
| echte namme          = Robert Eugene Richards
| nasjonaliteit        = {{USAnasj}}
| bertedatum           = [[20 febrewaris]] [[1926]]
| berteplak            = [[Champaign (Illinois)|Champaign]]
| stjerdatum           = [[26 febrewaris]] [[2023]]
| stjerplak            = [[Waco (Teksas)|Waco]]
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 1.78 m 
| gewicht              = 75 kg 
| sport                = [[Atletyk]]
| ûnderdiel            = [[Heechljeppen]]&lt;br&gt;Tsienkamp
| trener               = 
| 1etitel              =
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 1948|Londen 1948]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 1952|Helsinki 1952]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 1956|Melbourne 1956]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = 
| karriêre-ein         = 
| prestaasjes          = [[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] [[Olympyske Spullen]] 1952, 1956&lt;br&gt;[[Ofbyld:Bronze medal icon.svg|20px]] 1x [[brûnzen medalje|brûns]] [[Olympyske Spullen]] 1948
}}
'''Robert Eugene (Bob) Richards''' ([[Champaign (Illinois)|Champaign]], [[Illinois]], [[20 febrewaris]] [[1926]] – [[Waco (Teksas)|Waco]] [[Teksas]], [[26 febrewaris]] [[2023]]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] heechljepper, mearkamper en politkus. Hy die trije mei oan de [[Olympyske Spullen|Olympyske Winterspullen]] (yn [[Atletyk op de Olympyske Winterspullen 1948|1948]], [[Atletyk op de Olympyske Winterspullen 1952|1952]] en [[Atletyk op de Olympyske Winterspullen 1956|1956]]). Hy waard twa kear Olympysk kampioen by it heechljeppen en behelle ien kear in brûnzen medalje op dit ûnderdiel.

Bob Richards ferstoar op 26 febrewaris 2023, yn 'e âldens fan 97 jier.

{{Stobbe|atleet}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Bob Richards}}
}}

{{DEFAULTSORT:Richards, Bob}}
[[Kategory:Amerikaansk heechljepper]]
[[Kategory:Amerikaansk mearkamper‎]]
[[Kategory:Amerikaansk Olympysk kampioen]]
[[Kategory:Amerikaansk politikus]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1926]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2023]]</text>
      <sha1>6zbhlcg01vsifmppbva359ucs0bcrx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Oerisel ynwennertallen wenplakken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>174959</id>
    <revision>
      <id>1240030</id>
      <parentid>1239538</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2400" sha1="2vj3s24weipod3tj86ano30ocd24gsg" xml:space="preserve">{{ {{{subst|}}}#if: {{{TXT|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{TXT}}}
| Year = [[1 jannewaris]] [[2023]] &lt;!-- mjitdatum --&gt;
| YearISO = 2022-01-01 &lt;!-- mjitdatum as ISO notaasje --&gt;
}}|}}{{ {{{subst|}}}#if: {{{POP|}}} |{{ {{{subst|}}}#switch: {{{POP}}}
| Albergen = 3669
| Aldemerk = 2610
| Baarlo = 60
| Baars = 125
| Basse = 265
| Belt-Schutsloot = 605
| Beuningen (Oerisel) = 1000
| Blankenham = 320
| Bloksyl = 1395
| De Bult = 530
| Eesveen = 610
| Follenhove = 4370
| Fleringen (Oerisel) = 948
| Geesteren (Oerisel) = 4269
| Giteren = 2865
| Glane (Nederlân) = 505
| Harbrinkhoek = 1588
| Iselham = 85
| Sint-Janskleaster = 2520
| Kalenberch = 225
| Kallenkote = 335
| De Kúnder = 925
| Langeveen = 1278
| Lemele = 1570
| Losser = 13730
| De Lutte = 3970
| Manderveen = 648
| Mariaparochie = 294
| Marijenkampen = 170
| Nederland (Oerisel) = 20
| Oldenzaal = 31778
| Ommen = 13200
| Onna = 310
| Ossensyl = 570
| Overdinkel = 4155
| Paaslo = 405
| De Pol (Stienwikerlân) = 260
| Reutum = 1272
| Rossum (Oerisel) = 2323
| Scheerwolde = 620
| Stienwyk = 17495
| Stienwikerwâld = 1890
| Tuk (Nederlân) = 2165
| Tubbergen = 5900
| Vilsteren = 380
| Wanneperveen = 1730
| Wetering (Oerisel) = 175
| Willemsoard (Stienwikerlân) = 880
| Witte Paarden = 220
| Zuidveen = 620
| Vasse (Nederlân) = 1001
| Weerselo = 3141
}}
}}&lt;noinclude&gt;
== Doel ==
Dit berjocht is dêrfoar ornearre om 1× of 2× it jier oan te passen sa't de ynwennertallen automatysk oanpast wurde yn de ynfoboksen op eltse side fan Oeriselske plakken.

Boarne ynwennertallen: [https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895], Tabel: ''Kearnsifers wiken en buerten, {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}},'' Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen en ''[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Alle Cijfers]''

'''Tink der om:''' Der binne gjin tûzental skiedingstekens; dat om rekkenjen mei de getallen mooglik te meitsjen, lykas it berekkenjen fan de sekuere befolkingstichtens.

&lt;!-- boarne: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85318NED/table?ts=1683167734895 --&gt;

* '''Brûk dit berjocht &lt;u&gt;nea&lt;/u&gt; fuortendaliks op siden.''' Brûk dan: [[Berjocht:Statistyk wenplak Oerisel ynwenners]]

== Tapasse ==
Dit wurdt tapast yn:
* [[Berjocht:Statistyk wenplak Oerisel ynwenners]]

[[Kategory:Berjochten wenplak yn Oerisel]]
[[Kategory:Plak yn Nederlân]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vj3s24weipod3tj86ano30ocd24gsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siefersheim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175558</id>
    <revision>
      <id>1239984</id>
      <parentid>1157917</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Stikje skiednis</comment>
      <origin>1239984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="tcej048n7slk0druw2f36xoow3s5tmk" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2024 Siefersheim, skoalgebou (no mienskipshûs) en kriichsmonumint.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = Mienskipshûs en kriichsmonumint.
| wapen                       = [[Ofbyld:DEU Siefersheim COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 1.258 &lt;small&gt;(31.12.2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistischebibliothek.de/mir/servlets/MCRFileNodeServlet/RPHeft_derivate_00008227/A1033_202222_hj_G.pdf Rheinland Pfalz, Statistisches Landesamt: Statistische Berichte, 2024]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 6,28 km²
| befolkingstichtens          = 200 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 153 meter boppe seenivo
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rynlân-Palts]]
| bestjoerlike ienheid 2      = lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Alzey-Worms]]
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 55599
| tiidsône                    = 	
| simmertiid                  =	
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|49_47_51_N_7_57_23_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|49° 47' N 7° 51' E}}   
| webside                     = [https://www.siefersheim.de/ www.siefersheim.de]
| mapname                     = Rynlân-Palts 
| lat_deg                     = 49
| lat_min                     = 47
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 57
| lon_sec                     = 23
| lon_dir                     = E
}}
'''Siefersheim''' is in [[Ortsgemeinde]] yn 'e [[Landkreis|lânkring]] [[Alzey-Worms]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Rynlân-Palts]].

It plak leit yn 'e [[ferbânsgemeente]] [[Wöllstein (Verbandsgemeinde)|Wöllstein]]. 

== Skiednis ==
It doarp waard foar it earst yn histoaryske boarnen neamd yn 1254.

As gefolch fan de Koalysjeoarloggen makke Siefersheim fan 1798 oant 1814 diel út fan [[Frankryk]]; nei it [[Kongres fan Wenen]] (1815) waard it ûnderdiel fan de nij foarme provinsje Ryn-Hessen binnen it Gruthartochdom Hessen (Hessen-Darmstadt), dat nei de Novimberrevolúsje fan 1918 oergie yn de Folkssteat Hessen.

Nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard Siefersheim — dat yn de Frânske besettingssône lei — yn 1946 ûnderdiel fan de nij foarme dielsteat [[Rynlân-Palts]].
 
== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
2024 Siefersheim, protestantske tsjerke.jpg|Protestantske tsjerke.
2024 Siefersheim, roomske Sint-Martinustsjerke.jpg|Sint-Martinustsjerke.
Ajaxturm-02.jpg|Ajax-toer.
&lt;/gallery&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Siefersheim}}
}}
[[Kategory:Plak yn Rynlân-Palts]]
[[Kategory:Gemeente yn Rynlân-Palts]]</text>
      <sha1>tcej048n7slk0druw2f36xoow3s5tmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roastkat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186203</id>
    <revision>
      <id>1239995</id>
      <parentid>1234219</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>dan dizze ek</comment>
      <origin>1239995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9843" sha1="kehkx3ywsis3vp4w6lbaa283g65y2yg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=roastkat
|Ofbyld= [[File:Rusty_spotted_cat_1.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[rôfdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[kateftigen]] (''Felidae'') 
|Skaai= [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') 
|Wittenskiplike namme= Prionailurus rubiginosus 
|Beskriuwer, jier= [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|I. Geoffroy Saint-Hilaire]], [[1834]] 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de roastkat (Prionailurus rubiginosus).png|center|250px]]
}}
De '''roastkat''' of '''rustkat''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Prionailurus rubiginosus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kateftigen]] (''Felidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[lytse katten]] (''Felinae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Dit bist komt foar op it [[Yndysk subkontinint]] en yn [[Sry Lanka]]. It is de lytste kateftige yn [[Aazje]] en de op ien nei lytste fan 'e hiele wrâld. De roastkat is in [[nachtdier]] mei in [[karnivoar]] dieet, dêr't noch net sa'n soad ûndersyk nei dien is. De [[IUCN]] klassifisearret de roastkat as gefoelich.

==Taksonomy==
De roastkat waard foar it earst yn [[1834]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Frankryk|Frânske]] [[mammalooch]] [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]], dy't him dêrby basearre op in [[spesimen]] út [[Pondicherry]], ien fan 'e lêste restanten fan 'e [[koloanje]] [[Frânsk-Ynje]], oan 'e súdeastkust fan it [[Yndysk subkontinint]]. De [[wittenskiplike namme]] dy't troch Geoffroy Saint-Hilaire oan it bist meijûn waard, wie ''Felis rubiginosa'', mei't it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''Felis'', dat no foar de [[wylde katten]] brûkt wurdt, doe noch in soarte sammelbak wie foar alle [[kateftigen]]. It skaai fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') waard yn [[1858]] yntrodusearre troch de [[Ruslân|Russyske]] [[soölooch]] [[Nikolaj Severtsov]].
[[File:Rustyspottedcatskull.png|left|thumb|250px|In [[yllustraasje]] fan 'e [[plasse]] fan in roastkat.]]

De [[lêste mienskiplike foarâlder]] fan 'e loaihoarskatten libbe nei alle gedachten tusken de 8,2&amp;nbsp;miljoen en 4,5&amp;nbsp;miljoen&amp;nbsp;[[jier]] lyn op it [[fêstelân]] fan [[Aazje]]. Undersyk nei sawol it [[mitogondriaal DNA]] as it [[nukleêr DNA]] fan 'e loaihoarskatten wiist út dat de roastkat de earste [[soarte]] wie dy't him fan 'e loaihoarskatten ôfspjalte, tusken likernôch 6,5&amp;nbsp;miljoen en 3,4&amp;nbsp;miljoen&amp;nbsp;jier lyn yn. De folgjende soarten dy't har ôfspjalten, wiene de [[platkopkat]] (''P.&amp;nbsp;planiceps''), en doe de [[fiskjende kat]] (''P.&amp;nbsp;viverrinus''), wêrnei't de [[Bingaalske loaihoarskat]] (''P.&amp;nbsp;bengalensis'') en de [[Sûndaloaihoarskat]] (''P.&amp;nbsp;javanensis'') oerbleaune as naust besibbe [[sustersoarte]]n.

==Fersprieding==
It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e roastkat beslacht it grutste part fan it [[Yndysk subkontinint]] en teffens hiel [[Sry Lanka]]. Op it [[fêstelân]] rint it areaal fan dit bist fan 'e súdpunt fan [[Yndia]] alhiel oan 'e [[Himalaya]] ta yn [[Kasjmier]] en westlik [[Nepal]], en fan [[Gûdjarat]] yn it westen oant [[Orissa]] yn it easten.

==Uterlike skaaimerken==
De roastkat is lytser as in [[hûskat]] (''Felis catus''). It is feitliks de lytste [[kateftige]] fan [[Aazje]] en de op ien nei lytste fan 'e wrâld, nei de [[swartpoatkat]] (''Felis nigripes'') út [[Súdlik Afrika]]. De roastkat hat trochinoar in kop-romplingte fan 35–48&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 15–30&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 900&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]] oant 1,6&amp;nbsp;[[kg]]. De [[sturt]] is boarstelich en likernôch heal sa lang as de kop-romplingte.
[[File:Rostkatze_Zoo_Berlin.JPG|right|thumb|250px|In roastkat.]]

De [[pels]] fan 'e roastkat bestiet út koarte [[hier (begroeiïng)|hierren]] en hat in [[read|rodzich]] [[grize]] grûnkleur. De [[rêch]] en [[side (anatomy)|siden]] binne oerdutsen mei [[roastbrune]] spikkels. Twa [[swart]]ige streken rinne fan 'e sydkanten fan 'e [[noas]] by de binnenste [[eachhoeke]]n lâns oer de [[foarholle]] en nei de [[nekke]] ta. Dêrtuskyn begjinne op 'e foarholle nochris fjouwer, justjes tinnere swartige streken dy't boppe de nekke einigje. It [[kin]], de [[kiel]], it [[boarstkas|boarst]], de [[bealch]] en de binnenkant fan 'e [[poat]]en binne [[witich]] mei lytse brune spikkels. De sturt en de bûtenkant fan 'e poaten binne effens rodzich griis.

==Biotoop==
Roastkatten komme benammen foar yn [[leafwâld]]en, wêrûnder sawol wiete [[tropyske reinwâlden]] as drûgere [[berchwâld]]en. Se libje ek op 'e [[savanne]] en yn iepen [[gerslân]] of [[steppe]] mei hjir en dêr wat [[strewelleguod]] en in protte [[rots]]eftige gebieten. It tinken mank [[mammalogen]] is lykwols dat dit bist ôfwêzich is yn [[nullewâld]]en. 
[[File:Rusty_spotted_cat_2,_crop.jpg|left|thumb|250px|In roastkat yn syn natuerlik [[habitat]].]]

==Hâlden en dragen==
Der is noch net sa'n protte bekend oer de [[ekology]] en it [[hâlden en dragen]] fan roastkatten. Yn finzenskip binne dizze bisten foar it meastepart [[nachtdier|by nacht aktyf]], mar soms komme se ek oerdeis eefkes koart op 'e lapen. Yn it wyld binne roastkatten hast altyd by [[tsjuster]] waarnommen, tusken de ein fan 'e [[jûnsskimer]] en it begjin fan 'e [[moarnsdage]] yn. Oerdeis binne ferskate yndividuën waarnommen by it rêsten yn [[beam]]men en [[grot]]ten. De roastkat liket ek yn beammen te [[klimmen]] om oan gruttere [[rôfdier]]en te ûntsnappen. Yn finzenskip spuiten sawol [[mantsje]]s as [[wyfke]]s mei [[urine]] om har [[territoarium (biology)|territoarium]] ôf te setten mei [[rookflagge]]n.

De roastkat hat gjin fêste [[peartiid]], mar kin him it jier rûn [[fuortplantsje]]. De [[maartsk]]ens fan it wyfke hâldt 5&amp;nbsp;[[dagen]] oan en de [[pearing]] duorret oer it algemien mar koart. It tinken is dat dat in [[evolúsje|evolúsjonêre]] oanpassing is om it wyfke yn har tiid fan kwetsberens te beskermjen tsjin gruttere rôfdieren. Neitiid giet it mantsje syn eigen wei wer en hat dan fierders neat mear mei it fuortplantingsproses út te stean. De [[draachtiid]] duorret 65–70&amp;nbsp;dagen, wêrnei't it wyfke op in beskut plak 1–2&amp;nbsp;jongen smyt. Dy wurde [[blinens|blyn]] en helpleas [[berne]] en weagje op dat stuit mar 60–77&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Se wurde mei 35–42&amp;nbsp;dagen [[ôfwûn]] en binne mei justjes minder as 1&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt;&amp;nbsp;[[jier]] [[geslachtsryp]]. De [[libbensferwachting]] fan roastkatten bedraacht yn finzenskip maksimaal 12&amp;nbsp;jier, mar dat sil yn it wyld grif in stik leger lizze.
[[File:Prionailurus_rubiginosus_9-Parc_des_f%C3%A9lins.JPG|right|thumb|230px|In roastkattejong yn it [[Parc des Félins]] yn it [[Frankryk|Frânske]]  [[Lumigny-Nesles-Ormeaux]].]]
[[File:Rustyspottedcat,_crop.jpg|right|thumb|230px|In roastkat yn 'e [[Anaimalaiheuvels]].]]

==Fretten==
De roastkat is in [[karnivoar]] dy't benammen [[kjifdieren]], lytse [[fûgels]] en [[fûgelpiken]] fret, mar dêrnjonken ek [[hagedis]]sen, [[kikkerts]] en [[ynsekten]] lytsman makket. Dit bist [[jacht (aktiviteit)|jaget]] yn haadsaak op 'e [[grûn]] en makket dêrby flugge, hommelse bewegings om syn [[proai]] te gripen.

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e roastkat binne gruttere [[rôfdier]]en, lykas de [[tiger]] (''Panthera tigris''), it [[loaihoars]] (''Panthera pardus''), de [[karakal]] (''Caracal caracal'') en de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus''). Ek ferskate soarten [[rôffûgels]] en [[ûlen]] foarmje in gefaar, benammen foar jongen en healwoeksen eksimplaren.

==Status==
De roastkat hat de [[IUCN-status]] fan &quot;gefoelich&quot;. Dat betsjut dat er noch net [[bedrige soarte|bedrige]] wurdt, mar dat der wol goed om dit bist tocht wurde moat. De wichtichste bedrigings foar de roastkat binne [[habitatferlies]] troch [[ûntbosking]] en de útwreiding fan it [[lânbou|lânbou-areaal]], sawol op [[Sry Lanka]] as op it [[fêstelân]] fan [[Aazje]]. Hoewol't der ferskate waarnimmings fan roastkatten west hawwe yn [[kultuerlânskip]]pen, is it ûnbekend ynhoefier't dit bist him oan 'e oanwêzigens fan 'e [[minske]] yn syn wengebiet oanpasse kin. Yn guon gebieten wurdt de roastkat [[jacht (aktiviteit)|bejage]] foar syn [[pels]] of om't er troch [[boer]]en as skealik [[ûngedierte]] sjoen wurdt, ek al bestiet der gjin hurd bewiis foar dat roastkatten it op [[plomfee]] foarsjoen hawwe (mei't oar [[fee]] fiersten te grut foar harren is).

De [[populaasje (biology)|populaasje]] fan 'e roastkat yn [[Yndia]] is ûnder Taheakke&amp;nbsp;I opnommen yn it [[CITES]]-[[ferdrach]], dat it near leit op 'e ynternasjonale [[hannel]] yn (dielen fan) 'e beskreaune bistesoarten. De populaasje yn Sry Lanka is opnommen ûnder Taheakke&amp;nbsp;II.

==Undersoarten==
Der binne 2 &lt;small&gt;(stân fan saken yn 2018)&lt;/small&gt; erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e roastkat (''Prionailurus rubiginosus''):
*de Yndyske roastkat (''P. r. rubiginosus'' &lt;small&gt;[[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]], 1834&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(de [[nominaat]]; op it [[fêstelân]] fan it [[Yndysk subkontinint]])&lt;/small&gt;
*de Srylankaanske roastkat (''P. r. phillipsi'' &lt;small&gt;[[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1939&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;(yn [[Sry Lanka]])&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rusty-spotted_cat ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Prionailurus rubiginosus}}
}}

[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Loaihoarskat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]</text>
      <sha1>kehkx3ywsis3vp4w6lbaa283g65y2yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slange-earn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187794</id>
    <revision>
      <id>1240014</id>
      <parentid>1237335</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8351" sha1="q5tmygss7qfeexfykbgyq414z37bg7l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = slange-earn
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|250px]]
|lûd           =
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje       = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai         = [[slange-earnen]] (''Circaetus'')
|Wittenskiplike namme= Circaetus gallicus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[Ofbyld:CircaeutusGallicusIUCN2019-2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]  
}}
}}
De '''slange-earn''' (''Circaetus gallicus'') is ien fan 'e seis soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[slange-earnen]] (''Circaetus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[haukfûgels]] (''Accipitridae'').

== Ferskining ==
De slange-earn wurdt 62 oant 69 sm lang en hat in spanwiidte fan 1,62 oant 1,78 m. De fûgel hat in ûle-eftige kop mei grutte giele eagen. Se binne te werkennen oan 'e ljochte kleur ûnder de wjukken, ûnderbrutsen troch griisbrune bannen. De boppedielen binne griisbrún. It kin, de kiel en it boppeboarst binne bleek ierdebrún. De sturt hat trije of fjouwer bannen.

== Fersprieding ==
De slange-earn is de iennige soarte yn syn skaai dy't foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]] ynstee fan [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. Hy briedt fan noardwestlik Afrika en súdwestlik Europa noardlik oant de [[Golf fan Finlân]] oant de [[Balkasjmar]], noardwestlik [[Sina]] en noardlik en noardwestlik [[Mongoalje]]; súdlik oant [[Lyts-Aazje]] troch de [[Levant]], de súdlike [[Kaukasus]] en noardlik en westlik [[Iran]]. Isolearre populaasjes wurde fûn op it [[Yndysk subkontinint]]
en op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] fan [[Lombok]] oant [[Timor]]. De westlike populaasjes migrearje ein septimber-oktober nei de [[Sahel]] yn Afrika en komme yn april-maaie werom. De eastlike populaasjes bliuwe yn súdlik Aazje of migrearje nei [[Súdeast-Aazje]], guon nei de [[Grutte Sûnda-eilannen]].

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* ''C. g. gallicus'' (Gmelin, JF, 1788) – súdwest Europa oant Sintraal-Aazje, noardwestlik Sina en Yndia
* ''C. g. sacerdotis'' Ng, NSR, Christidis, Olsen, Norman &amp; Rheindt, 2017 – [[Lytse Sûnda-eilannen]].

=== Nederlân ===
De fûgel wurdt hjoed-de-dei hast alle jierren yn Nederlân sjoen yn leechfeangebieten en op heidefjilden, lykas boppe it [[Dwingelderfjild]] en it [[Fochtelerfean]]. Mei't de populaasje yn Frankryk groeit, wurdt oannommen dat de fûgel yn 'e takomst ek as briedfûgel yn Nederlân foarkomt.&lt;ref&gt;[https://stats.sovon.nl/stats/soort/2560 SOVON, oproppen 23 novimber 2025.]&lt;/ref&gt;

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Biancone con preda.jpg|thumb|left|Slange-earn mei proai.]]
De proaien fan 'e fûgel bestiet meast út reptilen, benammen slangen, mar ek hagedissen. Se reitsje somtiden betiizge mei gruttere slangen en fjochtsje op 'e grûn. Ek jeie se op lytse sûchdieren oant de grutte fan in knyn, selden op fûgels en grutte ynsekten.

Oer it generaal is de fûgel tige stil. By gelegenheden jout er in ferskaat oan muzikale fluittoanen. By it brieden leit er mar ien aai. Hy kin oant 17 jier wurde.

== Status ==
De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2021) fanwegen syn tige grutte ferspriedingsgebiet, grutte populaasje en de oer it generaal stabile ûntwikkeling.Yn Europa wurdt it oantal briedpearen op 20.000 rûsd. De totale populaasje soe neffens in rûzing út 50.000 oant 100.000 folwoeksen fûgels bestean. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/short-toed-snake-eagle-circaetus-gallicus BirdLife, oproppen 22 novimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/shteag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8372FFBAA4080FBB Avibase, oproppen 22 novimber 2025.]
* Foar oare boarnen, sjoch [[:de:Gaukler (Vogel)]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Circaetus gallicus|Slange-earn}}
}}
{{DEFAULTSORT:Slange-earn}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Slange-earn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>q5tmygss7qfeexfykbgyq414z37bg7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardske geal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188135</id>
    <revision>
      <id>1240009</id>
      <parentid>1236575</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6760" sha1="p9q7ao2x6l8h73depzlb4r418fa798v" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Noardske geal
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Соловейко східний у міському парку.jpg|250px]]
|lûd         = [[Ofbyld:Singing of the Luscinia.ogg|250px]]
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje     = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'')
|Skaai       = [[gealtsjes]] (''Luscinia'')
|Wittenskiplike namme= Luscinia Luscinia
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:LusciniaLusciniaIUCN.svg|250px]]{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}
De '''Noardske geal''' (''Luscinia Luscinia'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[gealtsjes]] (''Luscinia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'').

== Ferskining ==
De Noardske geal wurdt 15 oant 17 sintimeter lang en hat in soad fan 'e gewoane geal. De Noardske geal is wat grutter, donkerder en minder readbrún. Ek de sang is oars: de Noardske geal hat in ratteljende sang, wylst de geal in melodieuze en fluitsjende sang hat. Ek út it genetysk ûndersyk hat bliken dien dat it dúdlik om twa ferskillende soarten giet en sels de foarkar foar habitat is oars: de Noardske geal kiest foar fochtige bosken, wylst de gewoane geal leaver de strûken, de boskrânen en tunen opsiket.
[[Ofbyld:Az Ócsai Madárvárta 2017 nyarán 13.jpg|thumb|left|Ringjen fan in Noardske geal.]]
Yn it fjild falt it lykwols net altiten ta om de gewoane geal en de Noardske geal útinoar te hâlden. By it ringjen of by it finen fan in dea eksimplaar is it ûnderskied wol betrouber fêst te stellen: de bûtenste hânpin fan in gewoane geal is altiten langer as de hândekfearren, wylst dy by de Noardske geal altiten koarter is.

== Fersprieding ==
Wylst de gewoane geal yn West- en Súd-Europa foarkomt, libbet de Noardske geal yn East- en Noard-Europa fan [[Denemark]] en it noarden fan [[Dútslân]] yn it westen oant djip yn [[Ruslân]] mei de [[Ob]] as eastlike grins. Yn augustus en septimber trekke de Noardske gealen nei it easten fan [[Afrika]] en yn april of maaie komme se werom yn harren briedgebieten. Opfallend is dat de meast westlike fûgels in oare rûte werom nimme. 

Yn it westlike grinsgebiet fan it briedgebiet fan Denemark nei it súdeasten oant de [[Swarte See]] is in smelle stripe, dêr't de gewoane geal en de Noardske geal tagelyk foarkomme, mar wol elk yn it eigen habitat. 

== Hâlden en dragen ==
De Noardske geal nêstelet op tsjustere, fochtige plakken tichteby de grûn. It nêst wurdt boud troch it wyfke en is makke fan drûge blêden, strie, woartels, tûkjes en moas en somtiden hier. Yn it bekerfoarmige nêst wurde yn maaie fjouwer of fiif brune aaikes lei en troch it wyfke útbret. De aaien komme nei trettjin oant fjirtjin dagen út, wylst de jongen mar alve oant tolve dagen yn it nêst bliuwe. Se ferlitte it nêst foardat se fleane kinne.

Noardlike nachtegalen ite meast lytse ynvertebraten lykas ynsekten, spinnen, wjirms en yn 'e lette simmer ek lytse fruchten lykas beien.

== Status ==
De Noardske geal hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De oantallen fan 'e populaasje wurde rûsd op 15 oant 24 miljoen folwoeksen fûgels (2021) en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne stiet de Noardske geal as net bedrige (''Least Concern'', 2025) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/thrnig1/cur/introduction Birds of the World, oproppen op 3 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6EC667529FB53E43 Avibase, oproppen op 3 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/thrnig1/GB Ebird, oproppen op 3 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Luscinia Luscinia|Noardske geal}}
}}
{{DEFAULTSORT:Noardske geal}}
[[Kategory:Gealtsje]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>p9q7ao2x6l8h73depzlb4r418fa798v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heideljurk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188456</id>
    <revision>
      <id>1240006</id>
      <parentid>1212973</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="7y9opi63grqi0bsxl7kmhcnoifvmva5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Heideljurk
|Ofbyld       = [[File:Lullula arborea (Ján Svetlík).jpg|250px]]
|lûd          = [[File:Woodlark (Lullula arborea) (W1CDR0001500 BD8).ogg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'')
|Skaai        = [[heideljurken]] (''Lullula'') 
|Wittenskiplike namme= Lullula arborea
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart     =[[File:LullulaArborea.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''heideljurk''' (''Lullula arborea'') is in [[fûgel]] yn it monotypyske [[Skaai (taksonomy)|skaai]] heideljurken (''Lullula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De fûgel libbet op sângrûn en komt yn [[Fryslân]] as [[briedfûgel]] allinnich yn it súdeasten en op 'e [[Waadeilannen]] foar.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Woodlark (Lululla arborea), Serra de São Mamede, Portugal (47658349692).jpg|thumb|left|Fûgel yn Portegal.]]
Beamljurken wurde likernôch 15 sm lang en binne brune fûgels mei in koarte sturt. Oars as by de gewoane ljurk binne de siden fan 'e sturt net wyt mar ljochtbrún. De soarte hat in brede krêmkleurige wynbraustreek dy't fier nei efter giet. De boppedielen binnne gielbrún mei donkere streken. Op 'e wjukrâne by de wjukbocht is in donker plak mei in wite râne. De ûnderkant is ljocht mei wat streekjes op it boarst en de kiel. De snaffel is finer as dy fan 'e ljurk en de poaten binne fleiskleurich. Juvenilen binne bûnter en ha gjin lange streken op 'e rêch.

== Fersprieding ==
De heideljurk waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1758 troch Linnaeus ûnder de wittenskiplike namme ''Alauda arborea'' en dy sette de soarte tegearre mei de gewoane ljurk yn it skaai ''Alauda''. In 1829 sette Johann Jakob Kaup de heideljurk yn it [[Monotypyske skaai|monotypysk]] skaai ''Lullula'', dêr't er oant de dei fan hjoed noch hieltiten is ûnderbrocht. Genetyske stúdzjes wize út dat de heidljurk de sustersoarte is fan 'e skaaien ''Alauda'' en ''Galerida''. 

De heideljurk briedt yn in grut diel fan Europa, fan súdlik [[Skandinaavje]] oant noardlik [[Afrika]] en eastlik oant yn Europeesk Ruslân en [[Turkmenistan]]. De noardlike en súdeastlike populaasjes binne [[trekfûgel]]s, wylst de meast westlike en súdlike populaasjes [[stânfûgel]]s binne.

Meast wurdt de heideljurk yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende fersprieding:

* ''Lullula arborea arborea'' (noardlike heidlurk) – de nominaatfoarm briedt yn Europa oan yn [[Portegal]], Noard-[[Spanje]], Noard-[[Itaalje]], de noardlike [[Balkan]], Noardwest-[[Roemeenje]] en de [[Oekraïne]].
* ''Lullula arborea pallida'' (Zarudny, 1902), ynklusyf de ''flavescens'' (Ehmcke, 1903) en de ''wettsteini'' (Niethammer, 1943), briedt fan Súd-Europa oant de [[Krim]],  de [[Kaukasus]] en Turkmenistan.

=== Nederlân ===
Oant yn 'e 19e iuw wie de fûgel yn Nederlân net in soad te sjen. Om 1900 hinne begûn de heideljurk syn opmars as breidfûgel yn 'e dunen en dêrnei wreide de fûgel him op 'e sângrûn út. Sûnt 1985 is de populaasje yn Nederlân foars tanommen. De briedpopulaasje fan 'e heideljurk wurdt yn Nederlân op likernôch 5200 oant 6600 (2018-2020) rûsd, lytsere oantallen oerwinterje yn Nederlân, meast yn 'e dunen. De rest fan 'e Nederlânske populaasje oerwinteret yn Súdwest-Europa. De grutste konsintraasjes binne yn 'e dunen oan 'e kust, yn [[Drinte]], op 'e [[Feluwe]], it easten fan [[Noard-Brabân]] en it noarden fan [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] te finen. Yn [[Fryslân]] komt de fûgel allinnich yn it súdeasten en op 'e [[Waadeilannen]] foar.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Lullula arborea MHNT.jpg|thumb|thumb|left|Aaien.]]
It nêst wurdt oer generaal makke fan gers, woartels, moas en plantemateriaal yn in kûltsje yn 'e grûn. It brieden begjin ier, de earste aaien wurden somtiden al foar maart lein. Meastentiids wurde der trije oant fiif aaien lein. It wyfke briedt de wyfeftige aaien mei brune plakjes yn 13 oant 15 dagen út. Beide âlders fuorje de jongen en de jonge fûgeltsjes ferlitte it nêst nei in lytse twa wiken. De famylje bliuwt de hiele simmer oant yn 'e hjerst byinoar. De heideljurk kin yn in jier meardere kearen briede.

Lykas oare soarten yn 'e famylje is de heideljurk as folwoeksen fûgel fral fegetarysk, mar yn it briedseizoen yt er ek middelgrutte ynsekten. It dieet bestiet foar it measte út sied en ynsekten lykas krobben, miggen en motten. 

== Status ==
De heideljurk hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] klassifisearret him as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. De wrâldpopulaasje wurdt op likernôch 5 miljoen oant 10 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2018).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9740 SOVON, oproppen 13 desimber 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/woodlark-lullula-arborea BirdLife, oproppen 13 desimber 2025.]
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/boomleeuwerik Fûgelbeskerming, oproppen 13 desimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lullula arborea|Heideljurk}}
}}
[[Kategory:Heideljurk]]
[[Kategory:Ljurkfûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>7y9opi63grqi0bsxl7kmhcnoifvmva5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rôlder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189423</id>
    <revision>
      <id>1240012</id>
      <parentid>1237195</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9492" sha1="mlb6lebfxssjmqe3rmhw1cfnuakfc1e" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme            = rôlder
|Ofbyld           = [[Ofbyld:Sitting Pretty (21117370206).jpg|250px]]
|lûd              = 
|Ryk              = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme           = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse           = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift            = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje          = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae)
|Skaai            = [[rôlders]] (''Coracias'') 
|Wittenskiplike namme= Coracias garrulus
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart         = [[Ofbyld:CoraciasGarrulusIUCN2019-2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF8080}} mooglik útstoarn
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]  
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''rôlder''' (''Coracias garrulus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). It is de iennige Europeeske fertsjintwurdiger fan 'e famylje.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Arrival (47961559816).jpg|thumb|Arrival (47961559816)|thumb|left|Fûgel by it nêst.]]
De rôlder is likernôch like grut as in [[ka]] en wurdt likernôch 31 oant 32 sm lang, in spanwiidte fan 52 oant 58 sm en 127 oant 154 gram swier. De fûgel hat in grutte kop mei in krêftige, swarte snaffel. It fearrekleed is grienblau mei djipblau op 'e lytse wjukdekfearren, stút en dielen fan 'e ûnderwjukken. De fûgel hat in De fûgel hat in readbrune rêch en de wjukpunten en de boppekant fan 'e sturt binne swart. Yn 'e flecht is er noch opfallender, om't de swarte wjukfearren ôfsteken tsjin it heldere blau. Hy fleant fluch en krêftich. 

Juvenilen binne doffer en ha in ljochtere brune rêch.

== Ferskining ==
De rôlder komt foar yn Súd- en East-Europa en yn [[Aazje]] fan [[Turkije]] en [[Irak]] oan West-[[Sina]] en [[Pakistan]]. It is in [[trekfûgel]] dy't yn augustus of septimber nei [[Afrika]] migrearret en yn april oant maaie werom komt yn it briedgebiet. It oantal rôlders yn Europa is ôfnommen mei't de lânbou feroare en grutskaliger waard. Oant yn 'e 19e iuw brieden rôlders ek yn [[Sweden]], wylst se dêr hjoed-de-dei net mear foarkomme.    

Der binne twa [[ûndersoarte]]n:

* ''C. g. garrulus'': fan noardlik Afrika en sintraal en súdlik Europa oant [[Iran]] en súdwestlik [[Sibearje]].
* ''C. g. semenowi'': fan Irak oant westlik Pakistan, de westlike [[Himalaya]] en sintraal [[Kazachstan]].

Der is gjin bewiis dat de fûgel lykas yn Denemark of Dútslân ea yn Nederland in lânseigen fûgel west hat. Nederlân lei oan 'e râne fan it ferspriedingsgebiet. De soarte komt út en troch yn Nederlân as [[dwaalgast]] foar. 

== Hâlden en dragen ==
De fûgel hat in foarkar foar iepen, drûge gebieten mei hjir en dêr grutte, âlde beammen. Dêrnjonken moat der foldwaande dea hout wêze, dy't in goed habitat biede foar ynsekten. De fûgel is oerdei aktyf en wurdt meast waarnommen op in tûke of kabel op 'e strún nei in proai op 'e grûn.
[[Ofbyld:Coracias garrulus MHNT ZOO 2010 11 161 Seville HdB.jpg|thumb|left|Aaien.]]
Rôlders wurdt allinnich foar in koart skoft yn pearkes of lytse kloften sjoen. It nêst wurdt boud yn gatten fan âlde beammen, leafst yn ikebeammen, espen of bûkebeammen, mar ek yn dinnebeammen. In lechsel bestiet út fjouwer oant seis wite aaien. Faak brûkt er âlde nêsten fan [[spjochten]]. De aaien wurde yn sawat 18 dagen útbret, meast troch it wyfke. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it likernôch 30 dagen dat se útfleane kinne.

== Status ==
[[Ofbyld:European Rollers (Coracias garrulus) couple (35701392221).jpg|thumb|260px|Pearke yn Frankryk.]]
De wrâldpopulaasje wurdt op 100.000–500.000 fûgels rûsd, dêrfan libbet likernôch 40% yn Europa. Earder waard tocht dat de soarte yn Europa in skerpe delgong meimakke. Nije ynformaasje foar de Europeeske Reade List fan Fûgels fan 2015 wol ha dat de populaasje minder slim ôfnimt as earder oannommen, mei in ôfname fan sa'n 5-20% yn trije generaasjes (BirdLife International 2015). De fûgel hat in negative trend yn 'e [[Baltikum|Baltyske lannen]] en is útstoarn yn Sweden (19e iuw), [[Denemark]] (1868) en [[Dútslân]] (iere 20e iuw), mear resint ek yn dielen fan Sintraal-Europa. Bedrigingen foar de fûgel binne de yntinsivearring fan 'e lânbou en it ferdwinen fan it tradisjonele lânskip. Oant 2015 waard de fûgel troch de [[IUCN]] as kwetsber op 'e [[Reade list]] klassifisearre, sûnt wurdt de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2019) beöardiele.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-roller-coracias-garrulus BirdLife, oproppen 20 jannewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurrol1/RW Ebird, oproppen 20 jannewaris 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7451A628C39538C5 Avibase, oproppen 20 jannewaris 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Coracias garrulus|rôlder}}
}}
{{DEFAULTSORT:rolder}}
[[Kategory:Rôlder]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>mlb6lebfxssjmqe3rmhw1cfnuakfc1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spaanske mosk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189529</id>
    <revision>
      <id>1240015</id>
      <parentid>1237373</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6886" sha1="as9glthvxj99m76m0ccozs3bnbpgrom" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = Spaanske mosk
|Ofbyld        =  [[Ofbyld:Spanish Sparrow (Passer hispaniolensis) (53656357860).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Spanish sparrow (Passer hispaniolensis) female ringed Malta.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd           =
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje       = [[moskfûgels]] (''Passeridae'')
|Skaai         = [[mosken]] (''Passer'') 
|Wittenskiplike namme= Passer hispaniolensis
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[Ofbyld:SpanishSparrowMap.svg|250px]]&lt;br&gt;Ferspriedingsgebiet neffens ûndersoarte en hybridisaasje.
}}
De '''Spaanske mosk''' (''Passer hispaniolensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[mosken]] (''Passer'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[moskfûgels]] (''Passeridae'').

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Cotek Ebûr.jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]]
It mantsje fan 'e soarte is ienfâldich te ûnderskieden fan 'e [[húsmosk]] (''Passer domesticus''). De soarten binne mei 14 oant 16 sm like grut, mar de Spaanske mosk hat lykas de [[fjildmosk]] in kastanjebrune kroan. Yn 'e briedtiid hat it mantsje lykas de húsmosk in donkere slabbe, mar nei ûnder ta giet dat by de Spaanske mosk oer yn swarte streekjes. Ek op 'e rêch is it mantsje swart streke (dêr't de húsmosk swart en brún streke is). Fierder hat de Spaanske mosk in smelle wite wynbraustreek en wite wangen, dat by de húsmosk griis is sûnder wynbraustreek. Winterdeis bliuwe de swarte streken op it boarst en de búk, mar redusearre oanwêzich. It wyfke is dêrfoaroer yn it fjild dreech te ûnderskieden fan 'e húsmosk.

== Fersprieding ==
Oars as de namme tinken docht komt de fûgel net algemien en oeral yn Spanje foar. Der binne twa [[ûndersoarte]]n:

* ''P. h. hispaniolensis'' ([[Ibearysk skiereilân]], oanbuorjende eilannen yn 'e [[Atlantyske Oseaan]], Noardwest-[[Afrika]] en Súdeast-[[Europa]] oant yn westlik [[Turkije]].
* ''P. h. transcaspicus'' ([[Midden-Easten]] oant yn it suden fan [[Kazachstan]], [[Afganistan]] en it westen fan [[Sina]]).

It habitat bestiet út gebieten mei wetter en in soad strûken en beammen, faak by delsettings. Dêr't de húsmosk ôfwêzich is, lykas op [[Malta]], [[Sardynje]], [[Madeira]] en de [[Kanaryske Eilannen]], nimt de Spaanske mosk syn plak yn bewenne gebieten yn. De ûndersoarte ''P. h. transcaspicus'' komt ek foar yn drûgere gebieten en yn [[Afganistan]] oant 2750 m boppe seenivo. De fûgels trekke winterdeis nei Noard-Afrika, it [[Arabysk skiereilân]] en [[Yndia]].

Noardlik fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in seldsume [[dwaalgast]].

De Spaanske mosk is tige nau besibbe oan 'e húsmosk. Yn dielen dêr't de soarten byinoar komme, [[Hybride (biology)|kruse]] se faak, wêrtroch't tuskenfoarmen ûntsteane. Oant koartlyn waard it takson ''italiae'' ek faak as in hybride foarm tusken de Spaanske mosk en de hûsmosk behannele. [[DNA]]-stúdzjes befêstigje dat, mar ''italiae'' is reproduktyf isolearre fan sawol de húsmosk as de Spaanske mosk en dêrom wurdt er no as de [[Italjaanske mosk]] (''Passer italiae'' ) as in aparte soarte behannele.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Passer hispaniolensis hispaniolensis MHNT.ZOO.2010.11.208.jpg|thumb|left|Aaikes.]]
Yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet komt de Spaanske mosk njonken de húsmosk foar. Beide soarten briede yn kultuerlânskip, mar de Spaanske mosk liket in foarkar te hawwen foar wietere gebieten. De Spaanske mosk briedt heech yn beammen yn koloanjes, somtiden brûkt er ek nêsten fan grutte fûgels fan bygelyks earrebarren en rôffûgels.  

Lykas oare mosken yt er benammen sied, mar ek mei fruit en oar plantemateriaal. De jongen wurde meast mei ynsekten fuorre.
== Status ==
De populaasjegrutte waard yn 2015 op rûchwei 61 oant 131,5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. De ûntwikkeling fan 'e soarte is lykwols ôfnimmend. De Spaanske mosk stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2019) klassifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spanish-sparrow-passer-hispaniolensis Birdlife, oproppen 25 jannewaris 2024.]
* [https://ebird.org/species/spaspa1 Ebird, oproppen 25 jannewaris 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5A8E09A18B86D140 Avibase, oproppen 25 jannewaris 2024.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Passer hispaniolensis|Spaanske mosk}}
}}
{{DEFAULTSORT:Spaanske mosk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Mosk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>as9glthvxj99m76m0ccozs3bnbpgrom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rotsmosk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189613</id>
    <revision>
      <id>1240013</id>
      <parentid>1237201</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5905" sha1="le9kkz8gnnoh76b24652h2rp27uawob" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = rotsmosk
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;
|lûd          = [[Ofbyld:Gorrión chillón (Petronia petronia).mp3|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje      = [[moskfûgels]] (''Passeridae'')
|Skaai        = [[rotsmosken]] (''Petronia'') 
|Wittenskiplike namme= Petronia petronia
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''rotsmosk''' (''Petronia petronia'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan ' e [[rotsmosken]] (''Petronia'').

== Ferskining ==
De rotsmosk is in grutte en krêftige moskfûgel fan 15 oant 17 sintimeter en in spanwiidte fan 21 oant 23 sintimeter. Underskiedend is in tige dúdlike rjemmekleurige wynbraustreek en in fletsere streek oer de krún. Op 'e rêch hat de soarte sânkleurige streken en de sturt is brún mei ljochte plakjes. De donkere fearren fan 'e wjukken ha ljochte rânen. De ûnderkant is ljocht mei lange grize streken. Op 'e kiel hat er in giel plak, dy't net altiten goed te sjen is. Dat plak is belangryk yn it briedseizoen om de status te markearjen. De skaaien binne lyk oan inoar.

== Fersprieding ==
De rotsmosk wurdt yn Súd-[[Europa]] en Noard-[[Afrika]] eastlik troch it noardlike [[Midden-Easten]] oant [[Mongoalje]] oantroffen. It [[Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]] (IOC) ferdielt de fûgel yn sân [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Petronia petronia petronia'' – [[Kanaryske Eilannen]] en [[Madeira]], lykas ek Europa eastlik oant [[Bulgarije]] en fierder yn westlik [[Anatoalje]].
* ''Petronia petronia barbara'' – Noard-Afrika fan [[Marokko]] oant [[Algerije]], [[Tuneezje]] en westlik [[Lybje]].
* ''Petronia petronia puteicola'' – súdlik [[Turkije]] oant súdlik [[Syrje]] noardlik [[Israel]] en [[Jordaanje]].
* ''Petronia petronia exigua'' – Sintraal-Turkije oant de noardlike Kaukasus, noardlik [[Irak]] en noardlik [[Iran]].
* ''Petronia petronia kirhizica'' - Beneden-Wolga nei de Turgay-delling yn [[Kazachstan]] en de [[Aralmar]].
* ''Petronia petronia intermedia'' – Transkaspyske regio oant Iran, noardlik [[Afganistan]], [[Pamir]] en westlik [[Kunlunberchtme]].
* ''Petronia petronia brevirostris'' – eastlik Sibearje oant Mongoalje, noardwestlik [[Mantsjoerije]] en noardlik [[Sichuan]] yn súdwestlik [[Sina]].

De fûgel is benammen in [[stânfûgel]], yn it easten foar in part in [[trekfûgel]]. Nei it brieden ferspriedt de soarte him wat en yn 'e winter siket er legere gebieten. Benoarden syn ferspriedingsgebiet is er in tige seldsume dwaalgast.

== Ekology ==
De rotsmosk libbet yn beamleaze lânskippen, fan woastyneftige steppes oant rotsige hellingen en ravinen. Yn Spanje komt er ek faak foar yn iepen bosk- of parklânskip mei bygelyks ''Pinus pinaster''. Hy wurdt ek faak sjoen op syk nei iten yn lânbougebieten, wyngerds, olivebosken, om âlde gebouwen hinne en yn guon gebieten tichtby minsken. De rotsmos yt benammen sied, mar ek lytse beien en yn it briedseizoen ek termiten en kevers.
[[Ofbyld:Petronia petronia MHNT.ZOO.2007.11.210.jpg|thumb|left|Aaikes.]]
De fûgel briedt fan maaie oant augustus yn pearen of yn losse koloanjes. It wyfke leit fjouwer oant sân aaien yn in suterich gersnêst yn in rotsspjalt of yn in gat yn in gebou.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt oannommen dat de populaasje groeit. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt op 21,6 oant 46,7 miljoen folwoeksen fûgels rûsd.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sparrow-petronia-petronia Birdlife, oproppen 28 jannewaris 2024.]
* [https://ebird.org/species/rocpet1/GE Ebird, oproppen 28 jannewaris 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F8748F12A35515B1 Avibase, oproppen 28 jannewaris 2024.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Petronia petronia|Rotsmosk}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rotsmosk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rotsmosk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>le9kkz8gnnoh76b24652h2rp27uawob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wylde kanarje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190862</id>
    <revision>
      <id>1240020</id>
      <parentid>1237683</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6515" sha1="hzldt8972344nsjd1u1603azdcpl5cp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = wylde kanarje
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Щедрик, Київська обл..jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:European serin (Serinus serinus) female.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;/small&gt;
|lûd       = [[Ofbyld:Serinus serinus - European Serin XC483089.mp3|250px]]
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai     = [[kanarjes]] (''Serinus'')
|Wittenskiplike namme= Serinus serinus
|Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]], 1766)
|IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart  = [[Ofbyld:SerinusSerinusIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt; {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''wylde kanarje''' (''Serinus serinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). It is ien fan 'e lytste Europeeske finkefûgels en hy is nau besibbe oan 'e [[kanarje]] fan 'e [[Kanaryske Eilannen]], dêr't ús hûskanarje fan ôfstamt. 

== Ferskining ==
De wylde kanarje is in knobsk fûgeltsje fan likernôch 11 oant 12 sm lang. Hy hat in koarte, tsjokke snavel en in opfallende giele stút. It mantsje hat in heldergiel boarst, kiel en foarholle, mei donkere streekjes op 'e fanken en rêch. De rest fan it fearrekleed is griengiel mei brune streken.

It wyfke en de jonge fûgels binne folle bleker en grizer fan kleur, mei folle minder giel en mear streken oer it hiele lichem. De sang fan it mantsje is in tige flugge, kwetterjende rige fan hege toanen.

== Fersprieding en systematyk ==
Oarspronklik kaam de wylde kanarje allinnich foar yn it gebiet om de [[Middellânske See]], mar yn 'e rin fan 'e 20e iuw hat de soarte him stadichoan nei it noarden ta útwreide. Hjoed-de-dei briedt de fûgel yn it grutste part fan Europa, fan [[Spanje]] oant de [[Baltyske steaten]] en [[Wyt-Ruslân]].
Se oerwinterje meastentiids yn Súd-Europa of Noard-Afrika, al bliuwe yn sêfte winters guon fûgels hingjen. De soarte is [[monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

== Nederlân ==
Nederlân leit oan 'e noardwestlike kant fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte. Yn [[Nederlân]] is de wylde kanarje in seldsume briedfûgel, dy't foaral yn it suden en easten fan it lân fûn wurde kin. Sûnt de jierren 1990 is de soarte nei in skoft fan opgong wer yn oantallen ôfnommen. It oantal briedpearkes wurdt tsjintwurdich op 10 oant 20 briedpearkes rûsd.    

== Hâlden en dragen ==
De wylde kanarje libbet leafst yn iepen lânskippen mei ferspreide beammen, lykas parken, tunen, begraafplakken en wyngerds. It binne tige beweechlike fûgels dy't faak boppe yn 'e beammen of op elektrisiteitstried sitte te sjongen.
[[Ofbyld:Serinus serinus Nest with eggs.jpg|thumb|left|Nêst mei aaikes.]]
It iten bestiet benammen út lytse sied fan krûden en gers, mar yn 'e briedtiid wurde der ek wol ynsekten oan 'e jongen fuorre. It nêst is in tige lyts, kreas bousel fan moas en gers, faak goed ferstoppe oan 'e útein fan in tûke. De fûgel briedt yn Nederlân fan april oant july by ien lechsel en oant augustus by twa lechsels, dat meastentiids út 3 oant 5 aaikes witige aaikes mei brune puntsjes bestiet. De [[ynkubaasjetiid]] duorret 12 oant 13 dagen en nei 15 oant 18 dagen nei it útkommen fan 'e aaikes ferlitte de fûgels it nêst.  

== Status ==
De wylde kanarje stiet as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Hoewol't de oantallen yn guon regio's wat skommelje, is de totale populaasje yn Europa grut en it ferspriedingsgebiet noch altiten grut.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-serin-serinus-serinus, BirdLife oproppen 30 maart 2026.]
*[https://stats.sovon.nl/stats/soort/16400 Sovon, oproppen 30 maart 2026.]
*[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/europese-kanarie#:~:text=Deze%20Zuid%2DEuropese%20soort%20is,van%20rinkelende%20en%20trillende%20klanken Fûgelbeskerming, oproppen 30 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Serinus serinus|Wylde kanarje}}
}}
{{DEFAULTSORT:wilde kanarje}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kanarje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>hzldt8972344nsjd1u1603azdcpl5cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feale gier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191269</id>
    <revision>
      <id>1240005</id>
      <parentid>1235167</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="1hskgcdcrhadvj7qfgeek79wiqonatj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = feale gier
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Buitre leonado 1.jpg|250px]]
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje   = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai     = [[gieren]] (''Gyps'') 
|Wittenskiplike namme= Gyps fulvus
|Beskriuwer, jier= [[Franz Josef Habizl|Habizl]], 1783
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Gyps fulvus distribution map.png|250px]]
}}
De '''feale gier''' (''Gyps fulvus'') is in grutte rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is ien fan 'e grutste sweeffûgels fan Jeropa en stiet bekend om syn bûtengewoane sweeffermogen. De soarte spilet in wichtige rol yn 'e natoer troch karkassen fan deade bisten op te romjen.

== Skaaimerken ==
De feale gier is in grutte fûgel mei in spanwiidte fan 230 oant 280 sintimeter. De lichemslingte leit tusken de 95 en 110 sintimeter, en it gewicht fariëarret meast tusken de 6 en 10 kilogram.

It lichem en de wjukken binne sânkleurich oant ljochtbrún (feal), mei dúdlik donkerdere slachpinnen. Lykas oare gieren út it skaai hat er in lytse kop mei koarte, wite dûnsfearkes en in opfallende wite kraach oan 'e basis fan 'e nekke. De snaffel is krêftich en heakfoarmich, geskikt om fleis fan karkassen ôf te skuorren.

== Fersprieding en habitat ==
[[Ofbyld:Gänsegeier (Gyp fulvus) Kolonie in der Region Solsona, Katalonien. Spanien.jpg|thumb|left|Fûgels yn Kateloanje.]]
De feale gier komt foar yn berchgebieten fan Súd-Jeropa (benammen [[Spanje]], [[Frankryk]] en de [[Balkan]]), [[Noard-Afrika]] en parten fan it [[Midden-Easten]] en [[Sintraal-Aazje]]. It is gjin echte [[trekfûgel]], mar benammen jonge fûgels kinne oer grutte ôfstannen doarmje. De lêste tiid wurde se simmerdeis ek faker boppe Nederlân sjoen. Yn 'e simmer fan 2025 wiene der twa eksimplaren yn Fryslân te sjen, dêr't in soad minsken op ôf kamen.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17545959/fugelleafhawwers-togje-nei-kubaard-foar-bysundere-besiker-een-waar-spektakel Omrop Fryslân, Fûgelleafhawwers tôgje nei Kûbaard foar bysûndere besiker: &quot;Een waar spektakel&quot;, 13 juny 2025.]&lt;/ref&gt; 

Fan 'e feale gier wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend. Se ferskille net hiel folle faninoar, mar de ferskillen sitte benammen yn 'e grutte en de kleur fan 'e fearren, ôfhinklik fan it ferspriedingsgebiet:

* ''Gyps fulvus fulvus'': de nominaatfoarm (de oarspronklike soarte sa't dy it earst beskreaun is). Komt foar yn it grutste part fan it leefgebiet: Noard-Afrika en Súd-Jeropa (lykas Spanje, Frankryk en de Balkan) oant yn it Midden-Easten, Turkije en de Kaukasus. 
* ''Gyps fulvus fulvescens'', ûndersoarte yn 1869 beskreaun troch Hume. Komt foar yn it eastlike diel fan it ferspriedingsgebiet, fan Afganistan en Pakistan oant yn it noarden fan Yndia (de Himalaya). Dizze fûgels binne faak wat ljochter fan kleur (it wurd fulvescens betsjut ek &quot;wat gielich&quot; of &quot;fealich&quot;) en se binne oer it algemien wat grutter en robúster as de Jeropeeske fariant.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Gryphon vulture (Gyps fulvus) in flight 2.jpg|thumb|left|Feale gier yn 'e flecht.]]
De feale gier is in spesjalisearre iesiter. Hy siket fan grutte hichtes nei karkassen fan bygelyks skiep, geiten, harten en kij. Troch termyk (opstiigjende waarme loft) kin er oerenlang sweve mei in minimaal enerzjyferbrûk.

De soarte is tige sosjaal en libbet faak yn groepen. As ien gier in karkas fynt, komme oaren út de omkriten der ek gau op ôf. By it fretten ûntstiet faak sterke konkurrinsje, wêrby't de fûgels sissende en pûstende lûden meitsje om harren plak te ferdigenjen.

Feale gieren briede meastentiids yn koloanjes op steile rotswanden of kliffen. It nêst is ienfâldich fan tûken en gers, faak yn in hoale of op in rotsrâne.
It wyfke leit ien aai yn it jier, meast tusken jannewaris en maart. Beide âlden briede it aai yn likernôch 50 dagen út en fersoargje it jong dêrnei sa’n trije oant fjouwer moannen, oant it útfleant.

== Status ==
Mei de feale gier giet it yn Jeropa wer wat better as yn it ferline. Troch beskermingsmaatregels en werynfieringsprogramma’s yn gebieten dêr’t de soarte ferdwûn wie (lykas de [[Alpen]] en it [[Sintraal Massyf]] yn Frankryk), is de populaasje stabyl oant groeiend. De soarte stiet dêrom as net bedrige (Least Concern) op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/griffon-vulture-gyps-fulvus BirdLife, oproppen 23 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurgri1 Ebird, oproppen 23 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgri1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Gyps fulvus|feale gier}} 
}}
[[Kategory:Gier]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>1hskgcdcrhadvj7qfgeek79wiqonatj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iesgier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191539</id>
    <revision>
      <id>1240008</id>
      <parentid>1235719</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9020" sha1="3c6sjfw4rm9ro3xns8e9aairrhz8oab" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = Iesgier
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Egyptian Vulture in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 04.jpg|250px]]
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'')
|Famylje   = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
|Skaai     = [[iesgieren]] (''Neophron'')
|Wittenskiplike namme= Neophron percnopterus
|Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]], 1758)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Neophron percnopterus distribution.png|250px]]&lt;/span&gt;&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#FF6600}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00BB00}} [[briedfûgel]]
}}
De '''iesgier''' (''Neophron percnopterus'') is in middelgrutte [[rôffûgel]] út 'e famylje fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). It is de iennichste libbene soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai fan 'e [[iesgieren]] (''Neophron''). Yn 'e Aldheid waard dizze fûgel yn [[Egypte]] as hillige fereare en troch farao's beskerme.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Birds Garden of Isfahan (28).jpg|thumb|left|Fûgels yn Isfahan.]]
De iesgier is in relatyf lytse gier mei in lingte fan 58 oant 70 cm en in wjukspanne fan 155 oant 170 cm. It fearrekleed fan folwoeksen fûgels is foar it grutste part wyt, mei útsûndering fan 'e slachpinnen oan 'e wjukken, dy't djipswart binne. De kop is keal en hat in felle giele kleur, dy't by opwining oranje-read wurde kin. De snaffel is smel en hat in swarte punt. Opfallend is de rûge kraach fan fearren yn 'e nekke. 

Jonge fûgels binne hielendal donkerbrún en dogge der trije oant fiif jier oer om de wite kleuren te krijen.

== Fersprieding ==
De iesgier hat in grut ferspriedingsgebiet dat rint fan it [[Middellânske Seegebiet]] en dielen fan [[Afrika]] oant yn [[Súd-Aazje]]. Yn tsjinstelling ta in protte oare gieren is de iesgier in [[trekfûgel]]; de populaasjes út [[Jeropa]] lûke yn 'e winter nei gebieten súdlik fan 'e [[Sahara]].

=== Undersoarten ===
Yn it skaai fan 'e iesgieren wurde trije [[ûndersoarte]]n ûnderskaat:

*''N. p. percnopterus'' (de nominaatfoarm): Dizze komt foar yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet, fan Súd-Jeropa en Noard-Afrika oant yn Noard-Yndia. De populaasjes út it noarden binne trekfûgels dy't yn Afrika oerwinterje.
*''N. p. ginginianus'': Dit is de lytste fan 'e trije ûndersoarten. Dizze fûgel komt foar op it [[Yndiaaske subkontinint]] en is te werkennen oan in snaffel dy't hast hielendal giel is (ynstee fan mei in swarte punt).
*''N. p. majorensis'' (de Kanaryske iesgier): Dizze ûndersoarte is beheind ta de [[Kanaryske Eilannen]] (foaral [[Fuerteventura]] en [[Lanzarote]]). It is de grutste fan 'e trije en it binne stânfûgels; se bliuwe it hiele jier op 'e eilannen.

== Ekology en gedrach ==
[[Ofbyld:Neophron-1.jpg|thumb|left|Fûgel mei proai.]]
De iesgier is in yntelliginte allefretter. Njonken it iten fan kadavers, fret er ek ynsekten, lytse sûchdieren en aaien fan oare fûgels. De iesgier stiet bekend om syn gebrûk fan stiennen as ark: hy siket in gaadlike stien út om op it aai fan in [[strúsfûgel]] te smiten oant de skaal barst. Se wurde sjoen by jiskebulten en slachthuzen, mar libje ek yn iepen, drûge lânskippen en bergen.

Oars as de measte gieren dy't yn beammen harren nêst bouwe, briedt de iesgier leaver op rotsen en yn lytse hoalen yn kliffen. It nêst is in sleauwe bult tûken, beklaaid mei wol, hier en resten fan kadavers. It wyfke leit meastal twa aaien, dy't wyt oant ljochtbrún binne mei swiere brúnreade plakken. Beide âlden briede de aaien yn sa'n 42 dagen út.

== Status ==
De iesgier hat de status bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn Jeropa is de populaasje yn 'e lêste 40 jier mei 50% ôfnommen. Yn lannen as [[Itaalje]] wie it eartiids in gewoane fûgel oan 'e [[Tyrreenske See|Tyrreenske kust]] dy't keppels fee folge, mar tsjin 2008 wienen dêr noch mar acht oant njoggen pearkes oer yn 'e regio's [[Sisylje]], [[Basilikata]] en [[Kalaabrje]]. Wichtichste oarsaken binne fergiftiging, ferlies fan leefgebiet en fersteuring fan 'e nêstplakken. Yn Aazje binne de oantallen rap troch fergiftiging (benammen troch it medisyn diclofenac) ôfnommen. Oare bedrigingen foarmje de elektrisiteitsmêsten en jacht.

Yn lannen dêr't de populaasje hast ferdwûn is, wurde fûgels yn finzenskip fokt om se letter yn it wyld út te setten. It Centro Rapaci Minacciati is in Italjaansk sintrum dat spesjalisearre is yn it fokken fan 'e iesgier. Sûnt 2004 wurde dêr alle jierren jonge fûgels frijlitten yn it suden fan Itaalje (Kalaabrje en Basilikata).

It LIFE Egyptian Vulture-projekt is ien fan 'e grutste ynternasjonale projekten dat rjochte is op 'e folsleine trekrûte fan 'e fûgel. Om't it gjin sin hat de fûgel yn Jeropa te beskermjen as er yn Afrika fergiftige wurdt, wurket dit projekt gear mei lannen yn it Midden-Easten en Afrika om gefaarlike elektrisiteitsmêsten oan te passen en fergiftiging tsjin te gean. Ek wurde giererestaurants oanlein dêr't de fûgels feilich ite kinne.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.lifegyptianvulture.it/en/ LIFE Egyptian vulture project]
* [https://www.lifegyptianvulture.it/aree-di-progetto/centro-rapaci-minacciati/ Centro Rapaci Minacciati.]
* [https://4vultures.org/ Vulture Conservation Foundation (4vultures.org)]
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/egyptian-vulture-neophron-percnopterus BirdLife International, oproppen 2 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/egyvul1 eBird, oproppen 2 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/egyvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Neophron percnopterus}}
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Iesgier]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>3c6sjfw4rm9ro3xns8e9aairrhz8oab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sparwer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191567</id>
    <revision>
      <id>1240016</id>
      <parentid>1237374</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10701" sha1="i8u9iy21fsi301zewulmef0slzhzqax" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = sparwer
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Accipiter nisus, male, Scotland (50668986272).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female Sparrowhawk in the rain! (49557947612).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[falkeftigen]] (''Accipitriformes'')
|Famylje    = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
|Skaai      = [[sparwers]] (''Accipiter'')
|Wittenskiplike namme= Accipiter nisus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} stânfûgel
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} trekfûgel&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} wintergast
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''sparwer''' (''Accipiter nisus'') is in lytse [[rôffûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). De soarte is wiidferspraat oer de [[Alde Wrâld]] en stiet bekend om syn spesjalisearre jachttechniken op lytse [[sjongfûgel]]s.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Sparrowhawk - Accipiter nisus2.jpg|thumb|left|Sparwer.]]
Sparwers ha koarte, rûne wjukken en in lange sturt, wat him tige manûvrearber makket tusken de beammen. Der is in grut ferskil yn it formaat tusken de geslachten ([[seksuele dimorfy]]): it wyfke is oant 25% grutter as it mantsje en kin wol twa kear sa swier wêze. It mantsje hat in wjukspanne fan 59 oant 64 sm, in wyfke hat in wjukspanne fan 67 oant 80 sm.

It mantsje hat in laai-eftige blau-grize boppekant en in ûnderkant mei fine, oranje-brune dwersstreken. It wyfke is oan 'e boppekant griisbrún en hat op 'e ljochte ûnderkant donkergrize oant brune streken. Beide geslachten hawwe opfallende giele eagen en lange, tinne giele poaten mei skerpe klauwen.

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De sparwer komt foar yn grutte dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en it noarden fan [[Afrika]]. Ofhinklik fan it leefgebiet wurde der sân [[ûndersoarte]]n ûnderskieden:
* ''A. n. nisus'': De nominaatfoarm dy't yn Jeropa en West-Aazje oant de [[Jenisej]] foarkomt.
* ''A. n. nisorius'': Komt foar yn [[Ierlân]] en [[Grut-Brittanje]].
* ''A. n. wolterstorffi'': In lytsere en donkerder foarm op [[Sardynje]] en [[Korsika]].
* ''A. n. punicus'': De grutste ûndersoarte dy't yn it noardwesten fan Afrika libbet.
* ''A. n. granti'': In lytse ûndersoarte fan [[Madeira]] en de [[Kanaryske Eilannen]].
* ''A. n. melanschistos'': Komt foar yn 'e [[Himalaya]] en it Tibetaansk Heechlân.
* ''A. n. nisosimilis'': De eastlike foarm dy't yn Sintraal- en East-Aazje libbet.

== Nederlân ==
Yn Nederlân is de sparwer tsjintwurdich in algemiene fûgel, mar dat hat net altyd sa west. Om 1970 hinne wie de stân yn Nederlân sakke nei mar 250 briedpearen troch it fergiftige bestridingsmiddels (lykas [[DDT]]) yn 'e lânbou. Nei it ferbod op dy middels folge in rap werstel. De fûgel wreide syn briedgebiet út fan 'e sângrûn nei de leechlizzende klaaigebieten en sels nei de grutte stêden. 

Dochs is der sûnt it jier 2000 wer in delgong te sjen, benammen op 'e hegere grûn. Yn Nederlân sakke it oantal fan sa'n 5.000 pearen yn 2000 nei likernôch 2.500 yn 2020. Redenen hjirfoar binne ûnder oare:
* Predaasje: De weromkomst fan 'e [[hauk]], dy't de nêsten fan sparwers plonderet.
* boskbehear: It omsetten fan jonge produksjebosken yn iepen natoergebieten, wêrtroch't habitat ferlern giet. 
* Iten: In tekoart oan proaifûgels op earme grûn.

== Fergeliking mei de hauk ==
De sparwer wurdt faak betiizge mei de hauk (''Accipiter gentilis''). De wichtichste ferskillen binne:
* Grutte: De sparwer is in stik lytser; in wyfke-sparwer is likernôch sa grut as in hauk-mantsje.
* Silhûet: De sparwer hat in rjochtere sturt mei skerpe hoeken, wylst de hauk in rûne sturt hat.
* Poaten: De sparwer hat tinne, giele poaten (&quot;potleadpoaten&quot;), de hauk hat folle dikkere en krêftiger poaten.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus Forst Jungfernheide 080610.jpg|thumb|Nêst mei jonge sparwers.]]
Sparwers binne spesjalisearre yn it fangen fan lytse fûgels, lykas [[mosken]], [[miezen]] en [[finken]]. Se jeie faak mei in ferrassingsoanfal, wêrby't se leech by de grûn of oer hagen hinne fleane om harren proai oer it mad te kommen. Tunen binne populêre jachtgebieten, benammen dêr't fûgelfoerplanken steane.

Se bouwe harren nêst meastentiids yn beammen yn in ticht stikje bosk. It wyfke leit trije oant seis aaien. It mantsje soarget yn 'e briedtiid foar it iten, wylst it wyfke op it nêst bliuwt om de jongen te beskermjen.

== Status en bedrigingen ==
[[Ofbyld:Accipiter nisus 2 (Martin Mecnarowski).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tsjechje.]]
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de sparwer de status net bedrige. Dochs hat de populaasje yn 'e 20e iuw in swiere klap krigen troch it gebrûk fan bestridingsmiddels lykas [[DDT]]. Dizze gifstoffen soargen derfoar dat de aaiskalen sa tin waarden, dat se ûnder it brieden brutsen. Sûnt it ferbod op dizze middels is de stân wer flink tanommen. Hjoed-de-dei binne botsingen tsjin glês en it ferlies fan gaadlik briedgebiet de grutste bedrigingen. De IUCN beskôget de populaasje as stabyl.

== Etymology ==
De namme sparwer is ôflaat fan it Aldheechdútske ''Sparwâri'', in gearstalling fan ''sparo'' (mosk) en ''aro'' (earn). De betsjutting is dus letterlik &quot;moskearn&quot;. Dat ferwiist nei de spesjalisearre jacht fan dizze rôffûgel op lytse sjongfûgels. Yn it Ingelsk is de namme ''Sparrowhawk'' op 'e selde wize opboud.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-sparrowhawk-accipiter-nisus BirdLife International, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurspa1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 3 maaie 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurspa1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Accipiter nisus}}
}}
[[Kategory:Sparwer]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>i8u9iy21fsi301zewulmef0slzhzqax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pongmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191778</id>
    <revision>
      <id>1240010</id>
      <parentid>1236956</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedriging */ kt</comment>
      <origin>1240010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9603" sha1="s1luq3bz9n4648i3hdxrvtbjl8wfkfy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>s1luq3bz9n4648i3hdxrvtbjl8wfkfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hûpe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191784</id>
    <revision>
      <id>1240007</id>
      <parentid>1235664</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9743" sha1="qgy9yka1w84cjak1ynb6nzhj53bh1ba" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = hûpe
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Upupa epops Madrid 01.jpg|260px]]
|260px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Upupa epops · XC135728.ogg|260px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[noashoarnfûgeleftigen]] (''Bucerotiformes'') 
|Famylje      = [[hûpefûgels]] (''Upupidae'')
|Skaai        = [[hûpen]] (''Upupa'') 
|Wittenskiplike namme = Upupa epops
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Upupa distribution.png|center|260px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=''epops- &amp; senegalensis/waibeli'':&lt;br&gt;{{Color box|#FF8000}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;''africana'':&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;ferspriedingsgebiet [[Madagaskarhûpe]]&lt;br&gt;{{Color box|#808000}} 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''hûpe''' (''Upupa epops'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hûpefûgels]] (''Upupidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard yn 1758 publisearre troch [[Carolus Linnaeus]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Botbotik.jpg|thumb|left|Fûgel yn súdeast Turkije.]]
De hûpe is maklik te werkennen oan it readbrune fearrekleed en de lange túf mei swarte punten, dy't opset wurde kin as de fûgel him opwynt. De sturt en de wjukken binne swart en tekene mei brede wite streken. De snaffel is lang en tin. In opfallend skaaimerk is de sterke stank dy't it bist ferspriedt; dat komt oan 'e iene kant om't it nêst nea skjinmakke wurdt (itensresten en dong bliuwe efter) en oan 'e oare kant om't it wyfke in klier hat oan 'e basis fan har sturt (de stútklier), dy't yn 'e briedtiid in swiere stank ferspriedt. De fûgel hat dêrfandinne de bynamme drekhoanne. De rop fan 'e hûpe klinkt as hûp, hûp, en hoewol't de rop net lûd is, is dy dochs op grutte ôfstân te hearren. De lingte bedraacht 26 oant 28 sm en it gewicht is sa'n 75 gram.

== Fersprieding ==
De hûpe komt foaral foar yn it tuskenbeide en subtropyske diel fan Europa, fan iepen bosk oant gerssteppes en woastyneftich biotoop. It [[Ibearysk Skiereilân]] is fierwei it wichtichste briedgebiet. Hûpen wurde fral yn stienrike gebieten oantroffen, op muorren en om ruïnes hinne. Se oerwinterje yn Súd-Jeropa en [[Afrika]].

Der wurde acht ûndersoarten ûnderskieden:

* ''U. e. epops'': fan noardwestlik Afrika en Europa oant it súdlike diel fan Sintraal-[[Ruslân]], noardwestlik [[Sina]] en noardwestlik [[Yndia]].
* ''U. e. saturata'': fan eastlik Ruslân oant [[Koreä]], [[Japan]], sintraal Sina en [[Tibet]].
* ''U. e. ceylonensis'': sintraal en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]].
* ''U. e. longirostris'': fan noardeastlik Yndia oant súdlik Sina, [[Yndosina]] en noardlik [[Malakka]].
* ''U. e. major'': [[Egypte]].
* ''U. e. senegalensis'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Somaalje]].
* ''U. e. waibeli'': fan [[Kameroen]] oant noardwestlik [[Kenia]] en noardlik [[Uganda]].
* ''U. e. africana'': fan [[Kongo-Kinsjasa]] oant yn Kenia en súdlik oant yn [[Súd-Afrika]].

=== Nederlân ===
[[Ofbyld:Wiedehopf im Flug.jpg|thumb|left|De hûpe by it nêst.]]
Oant it begjin fan 'e 20e iuw briede de hûpe ek yn Nederlân. Dêrnei folge in tiid fan delgong, oant yn 'e jierren 1940 en 1950 de oantallen wer tanamen. Om 1974 hinne wie de fûgel lykwols as briedfûgel op 'e ferdwûn en folgen der allinnich noch waarnimmingen. Sûnt 2012 briedt de hûpe wer yn Nederlân, earst yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en letter ek op 'e [[Feluwe]]. De oantallen binne stadichoan ta, mar binne lykwols noch lyts.&lt;ref&gt;[https://www.gld.nl/nieuws/8181004/terugkeer-van-de-bijna-uitgestorven-hop Gelderland,nl: ''Terugkeer van de bijna uitgestorven hop''.]&lt;/reF&gt; 

== Libbenswize ==
Syn iten bestiet foaral út grutte ynsekten, regenwjirms, (neakene) slakken en spinnen, mar ek hagedissen steane op it menu.

== Briedgedrach ==
[[Ofbyld:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|thumb|left|Aaien.]]
It nêst wurdt boud yn in holte fan in âlde beam, dêr't it wyfke likernôch 5 aaien yn leit. It wyfke en de jongen ferdigenje har tsjin fijannen troch dy mei in stjonkende floeistof te bespuitsjen. It aai fan 'e hûpe is blau-griis oant grien-brún fan kleur. De kleur is ôfhinklik fan it wyfke: troch fet út de stútklier op it aai oer te bringen, wurdt it oarspronklik blau-grize aai mear grien-brún. Dat fet wurdt by it brieden streekrjocht oerbrocht of troch de fearren op it boarst. De stof hat troch syn bakteariële gearstalling in anty-mikrobiële wurking, dy't it aai beskermet tsjin ynfeksjes. Hoe donkerder de stof, wat mear &quot;goede&quot; baktearjes de stof befettet en wat better it wurket.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard troch [[BirdLife International]] yn 2015 rûst op 5-10 miljoen fûgels, wêrfan't de Europeeske populaasje sa'n 1,3 miljoen oant 2,76 miljoen pearkes telde. Op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''), mar der wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne, fral troch jacht en ferneatiging fan habitat. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoopoe/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/hoopoe?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-hoopoe-upupa-epops BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Upupa epops}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hupe}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Hûpe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>qgy9yka1w84cjak1ynb6nzhj53bh1ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dwerchearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192286</id>
    <revision>
      <id>1240004</id>
      <parentid>1235107</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="bhddfoa34w0yr8a4hxe350jbudj4cvu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Dwerchearn
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Booted Eagle resting on the ground (49501804681).jpg|250px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Booted Eagle.ogg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[dwerchearnen]] (''Hieraaetus'') 
|Wittenskiplike namme= Hieraaetus pennatus
|Beskriuwer, jier= ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:HieraaetusPennatusIUCNver2018 2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] (briedgebiet)&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;/small&gt;
}}
De '''dwerchearn''' (''Hieraaetus pennatus'', synonym: ''Aquila pennata'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'').

== Skaaimerken ==
De fûgel is 46 oant 52 sentimeter lang en hat in spanwiidte fan 110 oant 135 sentimeter, wat sawat it formaat fan in [[mûzefalk]] is. Yn 'e flecht lykje de wjukken lykwols folle rjochthoekiger en hawwe se dúdlike &quot;fingers&quot; (slachpinnen) oan 'e úteinen lykas by de gruttere earnen. 
[[Ofbyld:B3 Booted eagle.jpg|thumb|left|Donkere morf.]]
De dwerchearn is tige fariabel fan kleur en hat in ljochte en in donkere foarm. De measte fûgels fertsjintwurdigje de ljochte foarm. De ûnderkant fan 'e romp en de foarste helte fan 'e wjukken (de wjukdekfearren) binne hiel ljocht, fariearjend fan krêmwyt oant ljochtgriis. De slachpinnen binne donkergriis oant swart. De kop en de rêch binne ljochtbrún en op 'e skouders sitte faak twa opfallende ljochte, hast wite plakken.
 
De donkere foarm is fan ûnder hast hielendal donker en de romp en de wjukdekfearren binne donkerbrún oant readbrún. Der rint in noch donkerder brede bân oer de midden fan 'e wjukken. Opfallend is dat de fingers oan 'e úteinen faak wer wat ljochter lykje. Fan boppe is dizze foarm hast folslein donkerbrún lykas de gewoane mûzefalk, mar dan mei in folslein befearre &quot;broek&quot; oan 'e poaten.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: left; margin: 0 1em 1em 0;&quot;
|+ '''Kleurfoarmen fan 'e dwerchearn'''
|-
! Ljochte foarm !! Donkere foarm
|-
| style=&quot;text-align: center; vertical-align: top; width: 260px;&quot; | [[Ofbyld:Booted Eagle (Hieraaetus pennatus) (53561356780).jpg|250px]]
| style=&quot;text-align: center; vertical-align: top; width: 260px;&quot; | [[Ofbyld:Booted Eagle (Hieraaetus pennatus) (53726446640).jpg|250px]]
|-
| style=&quot;vertical-align: top; font-size: 90%;&quot; | 
* '''Romp en wjukdekfearren:''' witich oant ljochtgriis.
* '''Slachpinnen:''' donkergriis oant swart.
* '''Skaaimerk:''' dúdlik twakleurich uterlik yn 'e flecht.
| style=&quot;vertical-align: top; font-size: 90%;&quot; | 
* '''Romp en wjukdekfearren:''' donkerbrún oant waarm readbrún.
* '''Slachpinnen:''' donker mei in noch tsjusterdere bân oer de wjuk.
* '''Skaaimerk:''' sjocht der fan ûnder hast hielendal ienkleurich donker út.
|}{{Clear}}

== Fersprieding ==
Dwerchearnen komme foar yn [[Súd-Europa|Súd-]] en [[East-Europa]]. Bûten Europa libje se yn [[Lyts-Aazje]] en fierder nei West- en Sintraal-Aazje oant yn [[Mongoalje]] en West-[[Sina]]. It is foar it grutste part in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei it suden lûkt, rjochting [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] of it [[Yndyske subkontinent]]. Yn Súd-Afrika libbet in aparte populaasje dy't dêr it hiele jier troch bliuwt ([[stânfûgel]]s).

It leefgebiet bestiet út mingde leaf- en dinnebosken dy't grinzgje oan grutte iepen flakten, yn heuvellânskippen en bergen. Se libje oant 2000 meter op 'e [[Balkan]], 2700 meter yn [[Noard-Afrika]] en sels oant 3000 meter yn it [[Himalayaberchtme]].

=== Foarkommen yn West-Europa ===
Yn West- en Noard-Jeropa is de dwerchearn in swalker. Yn 1995 hat foar it earst in pearke bret yn [[Dútslân]]. Yn Nederlân wurdt de dwerchearn sûnt 1992 hast alle jierren waarnommen.

=== Undersoarten ===
De dwerchearn wurdt ûnderferdield yn fjouwer erkende ûndersoarten:
* ''Hieraaetus pennatus harterti'' (Sushkin, 1906) – komt foar yn Sintraal-Aazje, fan Kazachstan oant Mongoalje en East-Sina.
* ''Hieraaetus pennatus milvoides'' (Jerdon, 1939) – komt foar yn it Yndyske subkontinent en omlizzende gebieten.
* ''Hieraaetus pennatus minisculus'' (Clancey, 1980) – in aparte populaasje fan stânfûgels dy't foarkomt yn Súd-Afrika.
* ''Hieraaetus pennatus pennatus'' (Gmelin, 1788) – de nominaatfoarm; briedt yn Súd-Europa, Noard-Afrika en West-Aazje en oerwinteret benammen yn Afrika besuden de Sahara.

De ferskillen tusken de ûndersoarten ha fral mei de grutte en de fersprieding te meitsjen. Yn it gefal fan 'e Súdafrikaanske ûndersoare spilet ek it trekgedrach in rol. Alle ûndersoarten ha sawol in ljochte as in donkere foarm. Dat is in genetyske fariaasje dy't by alle populaasjes foarkomt.    

== Hâlden en dragen ==
De dwerchearn yt fûgels en lytse sûchdieren. De proaien wurde yn in tige rappe dûkflecht fanút de loft grepen.

Ein april of begjin maaie leit it wyfke meastentiids twa aaien. De aaien binne wyt fan kleur mei wat ljochtbrune of grize plakken. It brieden duorret 37 oant 40 dagen. It wyfke nimt it grutste part fan it brieden foar har rekken en it mantsje jaget op 'e proaien en bringt it iten nei it nêst ta.
As de jongen út it aai komme, bliuwt it wyfke de earste pear wiken op it nêst om de piken waarm te hâlden en te fuorjen mei it iten dat it mantsje bringt. Nei likernôch 50 oant 54 dagen (ein july of begjin augustus) fleane de jonge fûgels út. Hja wurde dêrnei noch twa oant trije wiken troch de âlden fuorre.

== Status ==
De dwerchearn hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch is de kâns op útstjerren hiel lyts. De Europeeske populaasje wurdt op 23.300 oant 30.300 pearkes rûsd, wat op 46.600 oant 60.500 folwoeksen fûgels delkomt (BirdLife International). Rûchwei foarmet Europa 31% fan it totale ferspriedingsgebiet. Op basis dêrfan wurdt útgien fan in totale wrâldpopulaasje fan 150.000 oant 195.000 folwoeksen fûgels, al is der fierder ûndersyk nedich. De Noardafrikaanske populaasje wurdt rûsd op likernôch 10.000 pearkes (20.000 folwoeksen fûgels). 

Oannommen wurdt dat de trend fan 'e populaasje stabyl is. De IUCN kategorisearret de dwerchearn dêrom as net bedrige (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/booted-eagle-hieraaetus-pennatus BirdLife International, oproppen 3 juny 2026.]
* [https://ebird.org/species/booeag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 3 juny 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/booeag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 3 juny 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Dwergarend/Index.html Eaglewach, oproppen 3 juny 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Hieraaetus pennatus|dwerchearn}}
}}
{{DEFAULTSORT:dwerchearn}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dwerchearn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>bhddfoa34w0yr8a4hxe350jbudj4cvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkopmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192897</id>
    <revision>
      <id>1240018</id>
      <parentid>1237531</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7464" sha1="bcfyktc9lj1j0snh2bhzaamz9dtx15q" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = swartkopmies
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]]
|lûd       = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]]
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje   = [[miesfûgels]] (''Paridae'')
|Skaai     = [[grize miezen]] (''Poecile'')
|Wittenskiplike namme=Poecile palustris
|Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[File:Poecile palustris distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]]
}}
De '''swarkopmies''' (''Poecile palustris'', [[synonym (taksonomy)|synonym]]: ''Parus palustris'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]](''Paridae'').

== Skaaimerken ==
De fûgel hat likernôch it formaat fan in [[blaumies]] en liket wat uterlik oanbelanget in hiel soad op 'e [[reidmies]] (''Poecile montanus''), mar de sang is dúdlik oars. De twa soarten wurde dêrom as twillingsoarten beskôge. By de swartkopmies ûntbrekt de ljochte baan op de earmpinnen. Hy hat in glânzgjende kap en in lytsere swarte slabbe op 'e kiel. De ûnderkant is griiswyt. De fûgel hat in swarte snaffel en blaugrize poaten. Foar it ûnderskied mei de reidmies is it lûd belangryk.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ferliking swartkopmies en reidmies.&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Sumpfmeise1.jpg|Swartkopmies
Poecile montanus kleinschmidti 2 (cropped).jpg|Reidmies.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en habitat ==
De swartkopmies komt yn it grutste part fan Jeropa it hiele jier foar, útsein [[Ierlân]], [[Yslân]], Noard-[[Skandinaavje]], [[Spanje]] en [[Portegal]]. Swartkopmiezen libje yn leafbosken en mingde bosken, parken en gruttere tunen mei genôch beammen en strûken. It tal briedpearkes yn Nederlân yn 'e perioade 2018-2020 bedroech 14.000-17.000, wylst it oantal oerwinterjende swartkopmiezen op 40.000 oant 50.000 rûsd wurdt. Sûnt 1984 is der yn Nederlân in groei fan 'e populaasje. Yn [[Fryslân]] briedt it fûgeltsje fral yn it súdeasten fan 'e provinsje en yn [[Gaasterlân]].

De swartkopmies wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n:

* ''P. p. dresseri'': [[Wales]], sintraal en súdlik [[Ingelân]] en westlik [[Frankryk]].
* ''P. p. palustris'': fan [[Skandinaavje]] oant it noardlik [[Ibearysk Skiereilân]], eastlik oant [[Poalen]], de [[Balkan]] en [[Grikelân]].
* ''P. p. italicus'': [[Frankryk|Frânske]] [[Alpen]], [[Itaalje]] en [[Sisylje]].
* ''P. p. stagnatilis'': fan eastlik Jeropa oant it súdlike [[Oeral]]gebiet en noardwestlik [[Turkije]].
* ''P. p. kabardensis'': de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije.
* ''P. p. brevirostris'': it súdlike diel fan Sintraal- en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]], [[Mantsjoerije]], [[Liaoning]] en uterst noardlik [[Koreä]].
* ''P. p. ernsti'': [[Sachalin]].
* ''P. p. hensoni'': de súdlike [[Koerilen]] en noardlik [[Japan]].
* ''P. p. jeholicus'': noardlik Hebei en noardlik Koreä.
* ''P. p. hellmayri'': eastlik Sina en súdlik Koreä.

== Hâlden en dragen ==
Yn 'e maitiid en iere simmer bestiet it iten benammen út ynsekten, ynsektelarven, spinnen en oare lytse bistkes. Yn 'e lette neisimmer stiet der ek sied op it menu. Se lizze somtiden sels in foarried sied oan tusken beamkoarsten. It is ek in regelmjittige besiker fan foertafels.
[[Ofbyld:Barátcinege fészke 2011 Pilisszentiván.jpg|thumb|left|Aaikes.]]
De nêsten wurde boud yn beamholtes of oare natuerlike holtes of yn nêstkasten. It lechsel bestiet út seis oant njoggen wite aaien mei in pear brune plakjes. De briedtiid duorret likernôch 13 dagen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 13,6 en 24,2 miljoen folwoeksen fûgels.

De tebekgong fan 'e soarte wurdt ferklearre troch feroarings yn syn libbensomjouwing. De swartkopmies hat relatyf grutte territoaria, wat him kwetsber makket as it lânskip mear fragmintearre rekket. Om't de soarte sa honkfêst is, wurde lijerige populaasjes ek net oanfolle fanút oare gebieten.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marsh-tit-poecile-palustris Birdlife]

* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifmees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/martit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ]
* [https://ebird.org/species/martit2/NL eBird, oproppen 9 july 2026.]
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/glanskop Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Poecile palustris}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grize mies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>bcfyktc9lj1j0snh2bhzaamz9dtx15q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alpenkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192928</id>
    <revision>
      <id>1240003</id>
      <parentid>1234743</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7700" sha1="2a4bexi7rua8qvt5gnczkwj39iegh9g" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = Alpenkrie
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Red-billed chough (Pyrrhocorax pyrrhocorax).jpg|250px]]
|lûd       = [[File:Chough (Pyrrhocorax pyrrhocorax) (W PYRRHOCORAX PYRRHOCORAX R1 C17).ogg|250px]]
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje   = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')
|Skaai     = [[berchkrieën]] (''Pyrrhocorax'')
|Wittenskiplike namme= Pyrrhocorax pyrrhocorax
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart   = [[Ofbyld:Chough range map.png|center|250px]]
}}
De '''Alpenkrie''' (''Pyrrhocorax pyrrhocorax'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'').

== Skaaimerken ==
De 37 oant 41 sm lange fûgel hat swartblauwe fearren, reade poaten en in bûge, reade snaffel. De spanwiidte is 68 oant 80 sm en de wjukken binne frij stomp en djip fingere. Se hawwe in frij koarte, rjocht ôfsniene sturt. 

Juvenilen ha in koartere brúngiele snaffel en in doffere swart fearrekleed. De poaten binne faak skier read. 

De Alpenkrie ûnderskiedt him fan 'e besibbe [[Alpenka]] troch de langere reade snaffel (by juvenilen koarter en bêzje-oranje) en yn 'e flecht troch seis (yn stee fan fiif) djip fingere slachpinnen. Syn sturt is breder en koarter. De punt fan 'e wjuk komt oant de sturt, wylst dy by de Alpenka dúdlik útstekt. 

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ferskillen Alpenkrie / Alpenka &lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Red-billed chough.png|Alpenkrie.
Pyrrhocorax-graculus-0016-a.jpg|Alpenka.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De Alpenkrie komt it hiele jier foar yn Noard-Afrika, West-, Sintraal- en East-Aazje en Europa, benammen yn [[Spanje]], [[Portegal]], Súd-[[Frankryk]], Súd-[[Itaalje]], [[Grikelân]], [[Normandje]], [[Ierlân]] en it súdwesten fan [[Grut-Brittanje]]. Dizze fûgel libbet yn berchtmes en oan rotskusten of by stienôfgravingen. 

Der wurde acht [[ûndersoarte]]n ûnderskieden:

* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax pyrrhocorax'': de [[Britske Eilannen]].
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax erythroramphos'': fan it [[Ibearysk Skiereilân]] oant [[Switserlân]] en Sintraal-[[Itaalje]].
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax barbarus'': noardwestlik [[Afrika]] en de [[Kanaryske Eilannen]].
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax docilis'': fan súdeastlik [[Europa]] oant [[Afganistan]] en [[Pakistan]].
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax centralis'': Sintraal-Aazje.
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax himalayanus'': de [[Himalaya]], noardlik [[Yndia]] en westlik [[Sina]].
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax brachypus'': noardeastlik en eastlik Sina.
* ''Pyrrhocorax pyrrhocorax baileyi'': noardlik en sintraal [[Etioopje]].

De Alpenkrie (Pyrrhocorax pyrrhocorax) waard foar it earst beskreaun troch [[Carl Linnaeus]] yn syn tsiende edysje fan &quot;Systema Naturae&quot; yn 1758 as ''Upupa pyrrhocorax''. De soarte waard yn 1771 troch Marmaduke Tunstall yn syn &quot;Ornithologia Britannica&quot; nei it hjoeddeiske skaai, ''Pyrrhocorax'', ferpleatst. De skaainamme is ôflaat fan it [[Gryksk]]e ''pyrrhos'' (&quot;mei in kleur as fjoer&quot;) en ''korax'' (&quot;[[raven]]&quot;). It ienige oare lid fan dit skaai is de Alpenka (Pyrrhocorax graculus); der binne [[Krusing (biology)|hybriden]] tusken de Alpenkrie en de Alpenka bekend.

Tradisjoneel waard tocht dat de krieën (''Corvus'') en de kaen (''Coloeus'') de neiste sibben fan 'e berchkrieën wiene, mar resintere genetyske stúdzjes hawwe suggerearre dat de berchkrieën basaal binne oan in groep Aziatyske ekstersoarten (''[[Crypsirina]], [[Dendrocitta]], [[Platysmurus]], [[Temnurus]]''), of, neffens it meast resinte ûndersyk, sels basaal binne oan 'e hiele famylje fan 'e kriefûgels (''Corvidae'').

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Red-billed Chough (Pyrrhocorax pyrrhocorax) (49305559322).jpg|thumb|left|Alpenkrie yn  'e flecht.]]
De Alpenkrie is in net skouwe fûgel en maklik benei te kommen. Bûten briedtiid is de fûgel sosjaal ehn faak yn groepen te sjen. Se nêstelje by brek oan geskikte briedplakken ek yn koloanjes, somtiden tegearre mei de Alpenka. De briedgebieten fan 'e Alpenkrie binne de steile wanden yn berchtmes of steile rotskusten. It nêst wurdt op in rotsrâne of yn in nissen fan ruïnes of gebouwen boud. It lechsel bestiet út 3 oant 5 aaien.
  
De soarte siket it iten op 'e grûn. It dieet bestiet út [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]] en beien. Lykas de oare soarte yn it skaai is de Alpenkrie in akrobatyske fleander. Mei grut gemak makket de alpenkrie rolbewegingen en dûzeljende dûkflechten;  hy kin ek hookstrooks in folslein oare kant op fleane.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 rûsd op 0,85 oant 1,97 miljoen folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-billed-chough-pyrrhocorax-pyrrhocorax BirdLife, oproppen 11 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/rebcho1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 11 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebcho1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 july 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Pyrrhocorax pyrrhocorax|Alpenkrie}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Berchkrie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]</text>
      <sha1>2a4bexi7rua8qvt5gnczkwj39iegh9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túfljurk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193128</id>
    <revision>
      <id>1240019</id>
      <parentid>1236430</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12862" sha1="psdnr61mqmnoyjuriohk7sjpqnzbxq4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = túfljurk
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Crested Lark (22026336489).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae'')
|Skaai    = [[túfljurken]] (''Galerida'') 
|Wittenskiplike namme= Galerida cristata
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:GaleridaCristataIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
}}
De '''túfljurk''' of '''toefljurk''' (''Galerida cristata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ljurkfûgels]] (''Alaudidae''). De soarte komt foar op drûch lân fan [[Jeropa]] eastlik oant [[Nepal]] en [[Sina]]. Oant de jierren 1980 briede de [[soarte (taksonomy)|soarte]] ek yn [[Nederlân]], mar as [[briedfûgel]] is de soarte útstoarn lykas ek yn in soad oare gebieten yn it meast westlike ferspriedingsgebiet.

== Skaaimerken ==
De túfljurk wurdt 17 oant 19 sintimeter lang en is wat grutter as de gewoane ljurk. De fûgel is griisbrún. Lykas de gewoane ljurk hat er in spitse túf, mar dy fan 'e túfljurk is langer en ek te sjen as de túf plat op 'e achterholle leit. De túfljurk is fierder faak wat ljochter as de gewoane ljurk en hat gjin ljochte rânen oan efterwjuk en sturt. Ek binne de streken oer it boarst wat minder skerp. De ûnderwjukken en de dekfearren fan 'e boppesturt ha meastentiids in kastanjebrune gloed. De lingte fan 'e snaffel ferskilt wat ûndersoarte oanbelanget. 
&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden túfljurk en gewoane ljurk&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Crested lark (Galerida cristata carthaginis) Gabes.jpg|Túfljurk
Skowronek, Flommen (cropped).jpg|Gewoane ljurk
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
== Fersprieding ==
De túfljurk is fan oarsprong in bewenner fan steppes en healwoestinen. De túfljurk is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn it grutste part fan [[Portegal]] oant noardeastlik [[Sina]] en eastlik [[Yndia]] en yn [[Afrika]] sa fier súdlik as [[Niger]]. De túfljurk wurdt selden bûten syn briedplakken waarnommen.

Wis is dat de soarte sûnt healwei de njoggentjinde iuw ek yn Nederlân briede nei't de soarte syn ferspriedingsgebiet nei it noarden ta útwreide. Yn 'e 20e iuw kolonisearre de túfljurk ek stêden en briede er hjir en dêr oan 'e rânen fan stosân, skrale heide en agrarysk kultuerlân. Om 1975 wie de Nederlânske populaasje al oer it hichtepunt hinne, mar brieden der noch altiten sa'n 4.000 pearen. Dat oantal naam rap ôf oant 425 om 1990 hinne en minder as 100 sûnt 1997. Hjoed-de-dei is de soarte as briedfûgel út Nederlân ferdwûn. It lêste wisse suksesfolle briedgeval fûn plak op in bedriuweterrein yn [[Fenlo]]. Feroarings yn 'e bou en ferlies oan braaklizzend terrein hawwe nei alle gedachten de grutste oarsaak west fan 'e delgong. Ek op oare plakken yn West- en Sintraal-Jeropa is de soarte hast folslein ferdwûn. 

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte is ferdield yn in grut tal [[ûndersoarte]]n. AviList werkent net minder as 36, mei de folgjende ferdieling: 

* ''Galerida cristata pallida'' - [[Ibearysk Skiereilân]]
* ''Galerida cristata cristata'' – súdlik [[Skandinaavje]] en [[Frankryk]] eastlik oant [[Oekraïne]] en [[Hongarije]]
* ''Galerida cristata neumanni'' - west-sintraal [[Itaalje]]
* ''Galerida cristata apuliae'' - Súd-Itaalje en [[Sisylje]]
* ''Galerida cristata meridionalis'' – eastlik [[Kroaasje]] oant sintraal [[Grikelân]] en westlik [[Turkije]]
* ''Galerida cristata cypriaca'' - eilannen fan [[Karpatos]], [[Rhodos]] en [[Syprus]]
* ''Galerida cristata tenuirostris'' – eastlik Hongarije en [[Roemeenje]] oant súdlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] en [[Kazachstan]]
* ''Galerida cristata caucasica'' – eilannen yn 'e eastlike [[Egeyske See]], noardlik Turkije en súdlik [[Kaukasus]]
* ''Galerida cristata kleinschmidti'' - noardwestlik [[Marokko]]
* ''Galerida cristata riggenbachi'' – westlik Marokko ([[Casablanca]] oant de Sous-delling)
* ''Galerida cristata randonii'' – Hauts Plateaux yn eastlik Marokko en noardwestlik [[Algerije]]
* ''Galerida cristata macrorhyncha'' – súdlik Marokko en noardwestlik Algerije súdlik fan 'e [[Sahara-Atlas]] oant west-sintraal [[Mauretaanje]]
* ''Galerida cristata carthaginis'' - noardeastlik Marokko oant noardlik [[Tuneezje]]
* ''Galerida cristata arenicola'' – noardeastlik Algerije, súdlik Tuneezje en noardwestlik [[Lybje]]
* ''Galerida cristata festae'' - kust noardeastlik Lybje
* ''Galerida cristata brachyura'' – yn it binnenlân fan noardeastlik Lybje oant súdlik [[Irak]] en it noardlik [[Arabysk Skiereilân]]
* ''Galerida cristata helenae'' - súdeastlik Algerije en súdwestlik Lybje
* ''Galerida cristata jordansi'' - Noard-[[Niger]] ([[Aïr]]-bergen)
* ''Galerida cristata nigricans'' - Noard-[[Egypte]] (delta fan 'e [[Nyl]])
* ''Galerida cristata maculata'' - Sintraal-Egypte
* ''Galerida cristata halfae'' - súdlik Egypte en noardlik [[Sûdan]]
* ''Galerida cristata altirostris'' - eastlik Sûdan en [[Eritreä]]
* ''Galerida cristata somaliensis'' - noardlik [[Somaalje]], súdlik [[Etioopje]] en noardlik [[Kenia]]
* ''Galerida cristata balsaci''- kust fan Mauretaanje
* ''Galerida cristata senegallensis'' - Mauretaanje, [[Senegal]] en [[Gambia]] nei Niger
* ''Galerida cristata alexanderi'' – noardlik [[Nigearia]] oant westlik Sûdan en noardeastlik [[Demokratyske Republyk Kongo]]
* ''Galerida cristata isabellina'' - Sintraal-Sûdan
* ''Galerida cristata cinnamomina'' - westlik [[Libanon]] en noardwestlik [[Israel]]
* ''Galerida cristata zion'' – súdlik Turkije, [[Syrje]] oant noardeastlik Israel
* ''Galerida cristata subtaurica'' - Sintraal-Turkije oant súdwestlik [[Turkmenistan]] en noardlik Iran
* ''Galerida cristata magna'' - Sintraal-Iran en Sintraal-Turkmenistan oant noardwestlik [[Pakistan]], [[Kazachstan]], súdlik [[Mongoalje]] en noardwestlik [[Sina]]
* ''Galerida cristata leautungensis'' - noardeastlik en eastlik Sina
* ''Galerida cristata coreensis'' - [[Koreä|Koreaansk skiereilân]]
* ''Galerida cristata lynesi'' - Noard-Pakistan
* ''Galerida cristata tardinata'' - súdlik Arabysk Skiereilân
* ''Galerida cristata chendoola'' – sintraal en eastlik Pakistan oer westlik en noardlik [[Yndia]] oant súdlik [[Nepal]]

== Hâlden en dragen ==
Túfljurken sjonge heech yn 'e loft op likernôch 30 oant 60 m boppe de grûn. De gewoane ljurk sjongt ek sa, mar ek as er opstiicht, wylst de túfljurk of allinnich op grutte hichte of op 'e grûn sjongt. De flecht is yn in patroan fan weagen. 

It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, faak op braaklizzend terrein en oan rânen fan stêden. De nêsten besteane út wat dea gers en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fiif brune aaikes mei spikkels, lykas dy fan 'e ljurk. De aaien komme nei 11 oant 12 dagen út en de piken ferlitte al ier it nêst nei likernôch acht dagen. Se fleane út as se 15 oant 16 dagen âld binne. Ornaris wurde der yn it jier twa lechsels grutbrocht.    
[[Ofbyld:Crested lark (Galerida cristata brachyura).jpg|thumb|left|Túfljurk yn Jordaanje.]]
It iten fan túfljurken bestiet benammen út sied fan nôt lykas hjouwer, weet en koarn, mar se ite ek ynsekten, benammen krobben. It iten wurdt fan 'e grûn socht of opgroeven. 

== Status ==
De túfljurk stiet op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearreas 'net bedrige' (''Least Concern'') Rûzingen fan 'e wrâldpopulaasje ferskille tusken 172.000.000 oant 238.000.000 folwoeksen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken 34.300.000 oant 47.500.000 folwoeksen fûgels (20% fan 'e wrâldpopulaasje) rûsd ([[BirdLife International]], 2021). Sûnt de jierren 1980 wurdt der yn Jeropa in delgong fan 'e populaasje fêststeld, itjinge oanlieding is om der fanút te gean dat de soarte oer de hiele wrâld efterút giet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/9720 SOVON, oproppen 26 july 2026.]
* [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifleeuwerik Fûgelbeskerming, oproppen 26 july 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/crested-lark-galerida-cristata BirdLife, oproppen 26 july 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/crelar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 july 2026.]
* [https://ebird.org/species/crelar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 26 july 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Galerida cristata}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tufljurk}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Túfljurk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>psdnr61mqmnoyjuriohk7sjpqnzbxq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Spanje 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193202</id>
    <revision>
      <id>1239976</id>
      <parentid>1239912</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>14e etappe</comment>
      <origin>1239976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11889" sha1="1bo2wpxpg2u69chs268hmhct0x1qlnb" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 14
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]] in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{NOR}} [[Andreas Leknessund]]
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{FRA}} [[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{FRA}} [[Bastien Tronchon]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Jakob Omrzel]]
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{BEL}} [[Wout van Aert]]
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{GER}} [[Marco Brenner]]
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:80%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;Decathlon
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!8ste
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Sinuhé Fernández]]
|-
!9e
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Santiago Buitrago]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Pavel Sivakov]]
|-
!10e
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bastien Tronchon]]
| {{AUT}}&lt;br&gt;[[Michael Gogl]]
|-
!11e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!12e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Jakob Omrzel]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!13e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Andreas Kron]]
|-
!14e
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Marco Brenner]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Kevin Vermaerke]]
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>1bo2wpxpg2u69chs268hmhct0x1qlnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239986</id>
      <parentid>1239976</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ynterpunksje</comment>
      <origin>1239986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11890" sha1="d7kpm4ps2azxmimr945iisq4rve97v5" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 14
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]], in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{NOR}} [[Andreas Leknessund]]
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{FRA}} [[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{FRA}} [[Bastien Tronchon]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Jakob Omrzel]]
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{BEL}} [[Wout van Aert]]
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{GER}} [[Marco Brenner]]
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:80%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;11&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;Decathlon
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!8ste
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Sinuhé Fernández]]
|-
!9e
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Santiago Buitrago]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Pavel Sivakov]]
|-
!10e
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bastien Tronchon]]
| {{AUT}}&lt;br&gt;[[Michael Gogl]]
|-
!11e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!12e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Jakob Omrzel]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!13e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Andreas Kron]]
|-
!14e
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Marco Brenner]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Kevin Vermaerke]]
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>d7kpm4ps2azxmimr945iisq4rve97v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239991</id>
      <parentid>1239986</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>15e etappe</comment>
      <origin>1239991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11847" sha1="2sfzybtn11168tffx0swq5ctpqnna5s" xml:space="preserve">{{Aktueelsport}}{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026
| edysje            = 81st
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = 
| tiidrek           = [[22 augustus]] -&lt;br&gt;[[13 septimber]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge MC}} [[Monako]]
| finishplak        = [[Granada]]
| totale ôfstân     = 3.311 km
| hichtemeters      = 
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 176 
| type wedstriid    = 
| etappe            = 15
| klass1            = Reade trui
| lieder1           = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]]
| klass4            = Jongerein
| lieder4           = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]]
}}

De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' wurdt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Premier Tech
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{USA}} EF Education–EasyPost
* {{FRA}} Groupama–FDJ
* {{GER}} Lidl–Trek
* {{BEL}} Lotto–Intermarché
* {{ESP}} Movistar
* {{GBR}} Netcompany INEOS
* {{SUI}} NSN
* {{ESP}} Burgos Burpellet BH
* {{FRA}} Cofidis
* {{SUI}} Pinarello–Q36.5
|Kolom2=
* {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe
* {{BEL}} Soudal–Quick-Step
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{AUS}} Jayco–AlUla
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{NOR}} Uno-X
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{ESP}} Equipo Kern Pharma
* {{SUI}} Tudor
}}

== Startplak ==
De start is yn [[Monako]], in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]].
{{clear}}

== Etappe-oersjoch ==
De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot;&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder
|-
| 22 augustus
| align=&quot;center&quot;| 1
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge MC}} [[Monako]]
| 9 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 23 augustus
| align=&quot;center&quot;| 2
| {{Flagge MC}} [[Monako]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Manosque]] 
| 216 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 24 augustus
| align=&quot;center&quot;| 3
| {{Flagge FR}} [[Gruissan]] &lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]]
| 168 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
| 25 augustus
| align=&quot;center&quot;| 4
| {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] &lt;br&gt; {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]]
| 105 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 26 augustus
| align=&quot;center&quot;| 5
| {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] &lt;br&gt; [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]]
| 171 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 27 augustus
| align=&quot;center&quot;| 6
| [[Alcossebre]] &lt;br&gt; [[Castellón de la Plana|Castellón]]
| 177 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 28 augustus
| align=&quot;center&quot;| 7
| [[Vall d'Alba]] &lt;br&gt; [[Valdelinares]]
| 150 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{NOR}} [[Andreas Leknessund]]
|-
| 29 augustus
| align=&quot;center&quot;| 8
| [[Puçol]] &lt;br&gt; [[Xeraco]]
| 176 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{FRA}} [[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 30 augustus
| align=&quot;center&quot;| 9
| [[Villajoyosa]] &lt;br&gt; [[Sierra de Aitana]]
| 188 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 31 augustus
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 1 septimber
| align=&quot;center&quot;| 10
| [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] &lt;br&gt; [[Elche de la Sierra]]
| 185 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{FRA}} [[Bastien Tronchon]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}} [[Enric Mas]]
|-
| 2 septimber
| align=&quot;center&quot;| 11
| [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] &lt;br&gt; [[LLorca]]
| 156 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| {{GBR}} [[Matthew Brennan]]
|-
| 3 septimber
| align=&quot;center&quot;| 12
| [[Vera (Almería)|Vera]] &lt;br&gt; [[Calar Alto]]
| 167 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Jakob Omrzel]]
|-
| 4 septimber
| align=&quot;center&quot;| 13
| [[Almuñécar]] &lt;br&gt; [[Loja (Spanje)|Loja]]
| 193 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{BEL}} [[Wout van Aert]]
|-
| 5 septimber
| align=&quot;center&quot;| 14
| [[Jaén (Spanje)|Jaén]] &lt;br&gt; [[Sierra de la Pandera]]
| 153 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| {{GER}} [[Marco Brenner]]
|-
| 6 septimber
| align=&quot;center&quot;| 15
| [[Palma del Río]] &lt;br&gt; [[Córdoba, Spain|Córdoba]]
| 181 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| {{BEL}} [[Wout van Aert]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 7 septimber
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''Rêstdei'''
|-
| 8 septimber
| align=&quot;center&quot;| 16
| [[Cortegana]] &lt;br&gt; [[Palos de la Frontera]]
| 186 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 9 septimber
| align=&quot;center&quot;| 17
| [[Dos Hermanas]] &lt;br&gt; [[Seville]]
| 189 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 10 septimber
| align=&quot;center&quot;| 18
| [[El Puerto de Santa María]] &lt;br&gt; [[Jerez de la Frontera]]
| 33 km
| {{Piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 11 septimber
| align=&quot;center&quot;| 19
| [[Vélez-Málaga]] &lt;br&gt; [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]]
| 205.1 km
| {{Piktogram etappe|heuvel}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 12 septimber
| align=&quot;center&quot;| 20
| [[La Calahorra]] &lt;br&gt; [[Collado del Alguacil]]
| 187 km
| {{Piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
| 13 septimber
| align=&quot;center&quot;| 21
| [[Granada]] &lt;br&gt; [[Granada]]
| 99 km
| {{Piktogram etappe|flak}}
|
|bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:80%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; |'''Reade trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Punteklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; |'''Berchklassemint'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]]
|-
! 1ste
|  {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Callum Thornley]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Joshua Tarling]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates
| ''net utrikt''
|-
!2e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Koen Bouwman]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!3e
| ''Gjin winner''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
| ''net útrikt''&lt;ref name=&quot;Needwaar&quot; /&gt;
|-
!4e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;12&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;[[Oscar Onley]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!5e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;10&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;Decathlon
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| rowspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |{{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!8ste
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bryan Coquard]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Sinuhé Fernández]]
|-
!9e
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Enric Mas]]
| rowspan=&quot;7&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Santiago Buitrago]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Pavel Sivakov]]
|-
!10e
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Bastien Tronchon]]
| {{AUT}}&lt;br&gt;[[Michael Gogl]]
|-
!11e
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Matthew Brennan]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Ethan Hayter]]
|-
!12e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Jakob Omrzel]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
|-
!13e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Andreas Kron]]
|-
!14e
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Marco Brenner]]
| {{USA}}&lt;br&gt;[[Kevin Vermaerke]]
|-
!15e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Wout van Aert]]
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Andreas Leknessund]]
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFE6E6&quot; |
| bgcolor=&quot;#A9FFA9&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FF0044&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#4682B4&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''''''
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; | ''''''
| 
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{Navigaasje Omgong fan Spanje}}

[[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>2sfzybtn11168tffx0swq5ctpqnna5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weerselo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193786</id>
    <revision>
      <id>1239992</id>
      <parentid>1239539</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1239992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="noq3f0a6247sl9nj4ic6ejv9eptswbn" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                      = Weerselo
| ôfbylding                  = 2026 Weerselo (It Stift), protestantske tsjerke.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = Stiftstsjerke.
| flagge                     = Weerselo vlag.svg
| wapen                      = Weerselo wapen.svg
| ynwennertal                = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Weerselo}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
| oerflak                    = 18,6 km²,&lt;br&gt;dêrfan lân: 18,58 km²&lt;br&gt;dêrfan wetter: 0,02 km²
| befolkingstichtens         = 
| stêdekloft                 = 
| hichte                     = 
| lân                        = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1     = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|20px|border]] [[Oerisel]]
| bestjoerlike ienheid 2     = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Dinkellân]]
| boargemaster               = 
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = 
| postkoade                  = 
| tiidsône                   = 
| simmertiid                 = 
| koördinaten                = 
| webside                    = [https://www.weerseloonsdorp.nl/ Weerselo]
| mapname = Oerisel
| mapwidth =
| lat_deg = 52
| lat_min = 21
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 6
| lon_min = 51
| lon_sec = 0
| lon_dir = E
| tekst by posysjekaart      = Lizzing fan Weerselo yn Oerisel
| ôfbylding99                = 
| ôfbyldingstekst99          = Lokaasje fan Weerselo yn de gemeente Dinkellân
}}
'''Weerselo''' is in doarp yn 'e [[Oerisel]]ske gemeente [[Dinkellân]]. Weerselo hat {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Weerselo}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt; ynwenners.

Weerselo is ek in eardere gemeente. Yn 2001 is de gemeente fusearre mei de gemeenten [[Denekamp]] en [[Ootmarsum]] ta de gemeente Dinkellân. De buorskip [[Het Sticht]] (It Stift) by Weerselo is in beskerme doarpsgesicht. De sânstiennen stiftstsjerke dêre is sûnt de [[Reformaasje]] yn gebrûk bleaun by de lytse [[Kalvinisme|kalvinistyske]] gemeente.

== Skiednis ==
De oarsprong fan 'e namme Weerselo giet werom op it yn 'e 12e iuw stifte kleaster, dat hjoed-de-dei bekendstiet as It Stift Weerselo. Yn 'e neite fan it kleaster hat him yn 'e rin fan 'e tiid in bewenne kearn foarme, dy't útgroeide ta it tsjerkedoarp Weerselo. Yn it Twintsk-Nedersaksysk wurdt it doarp &quot;Weersel&quot; neamd. Aldere skriuwwizen fan Weerselo binne: Werslo (1170), Weersle (1381), Weersele (1395), Weersloe (1517), Werselo (1591), Weerseloo (1883) en Weerselo (1903). ''Lo'' betsjut bosk. It earste part fan it wurd ferwiist nei alle gedachten nei it Aldnederlânske wurd ''wers'', dat ''woest'' betsjut.

Al yn 'e 16e iuw setten minsken har benammen oan 'e eastlike kant fan it kleaster yn it noch rûge gebiet nei wenjen. Dat gebiet hiet yn it begjin ''De Velthuiser'' en krige letter de namme de ''Nijstad''.&lt;ref&gt;[https://www.canonvannederland.nl/nl/overijssel/twente/weerselo/dorp-en-gemeente ''Canon van Nederland'', oproppen 30 augustus 2026.]&lt;/ref&gt; 

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:2026 Weerselo, it Stift.jpg|thumb|left|It stift.]]
It doarp Weerselo is ûntstien út it eardere stift. Eins is de namme fan Weerselo net allinne Weerselo, mar it Stift-Weerselo. Dat betsjut dat Weerselo in part is fan 'e âldere kearn It Stift. Op it stift stiet in protestantske tsjerke dy't troch in soad toeristen besocht wurdt.

It foar it grutste part roomsk-katolike Weerselo hat de parochytsjerke yn 'e hjoeddeiske kearn fan Weerselo. De tsjerke is wijd oan 'e hillige [[Remigius fan Reims|Remigius]]. Op it oanbuorjende tsjerkhôf lizze twa identifisearre oarlochsgrêven en fiif net-identifisearre grêven.

Benoarden it doarp, al leit er yn 'e gemeente Tubbergen en heart er by it noch noardliker lizzende [[Reutum]], stiet de nôtmûne De Vier Winden. Dizze mûne wurdt ek wol de Weerseloër Mûne neamd.

== Gemeente Weerselo ==
[[Ofbyld:2026 Weerselo, âlde gemeentehûs.jpg|thumb|left|Alde gemeentehûs.]]
Yn 1811 waard it âlde rjochteramt Oldenzaal opdield yn trije gemeenten: de stêd Oldenzaal en de gemeenten [[Losser]] en Weerselo. Yn it gefal fan Weerselo waarden de acht [[boeremarken|marken]] [[Deurningen]], [[Dulder]], [[Gammelke]], [[Hasselo]], [[Klein-Driene]], [[Lemselo]], [[Rossum (Oerisel)|Rossum]] en [[Volthe]], dy't yn 'e omkriten leine, gearfoege ta de nije gemeente. 

Troch de gearfoeging fan dizze marken ûntstie ien fan 'e gruttere plattelânsgemeenten fan Nederlân. Yn dizze eardere gemeente Weerselo leine boppedat ek noch de tsjerkedoarpen [[Saasveld]], Deurningen en Rossum. Dizze kearnen binne ûntstien nei de ynfal fan 'e biskop fan [[Prinsbisdom Múnster|Múnster]], [[Bernhard fan Galen]], yn 1665. Doe krigen de katoliken de kâns om har as saneamde staasjes fan 'e parochy Oldenzaal ôf te skieden. Saasveld en Deurningen waarden troch deselde pryster betsjinne, en ek Rossum foarme tegearre mei De Lutte in eigen staasje. Benammen yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw fûn yn dizze tsjerkedoarpen in soad nijbou plak.

It Stift Weerselo wie it sintrum, en dêr waard ek it earste gemeentehûs boud. Sa waard Weerselo ek de namme fan 'e nije gemeente.

== Gemeentlike weryndielingen ==
Yn 'e rin fan 'e tiid hat de gemeente Weerselo in soad grûngebiet ôfstean moatten oan 'e gemeente Hengelo en letter ek oan 'e gemeente Oldenzaal. By de gemeentlike weryndieling yn it jier 2001 waarden Weerselo, Ootmarsum en Denekamp gearfoege ta de nije gemeente Dinkellân.
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Weerselo}}
}}
{{GemeenteDinkellân}}
[[Kategory:Plak yn Oerisel]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Nederlân]]
[[Kategory:Dinkellân]]</text>
      <sha1>noq3f0a6247sl9nj4ic6ejv9eptswbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkopgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193797</id>
    <revision>
      <id>1240017</id>
      <parentid>1239582</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kosovo</comment>
      <origin>1240017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6511" sha1="g95ccu6x49xf4otscnmbgi9vqeyacsx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = swartkopgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Red-headed Bunting(Emberiza bruniceps) (73446) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza melanocephala
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1841
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:EmberizaMelanocephalaIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
}}
De '''swartkopgoars''' (''Emberiza melanocephala'') is in fûgel út 'e famylje fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). De soarte briedt yn it eastlike [[Middellânske See]]gebiet en [[West-Aazje]]. Winterdeis lûkt er benammen nei [[Yndia]] en omlizzende lannen. By útsondering wurdt de fûgel ek benoarden syn gewoane ferspriedingsgebiet waarnommen, wêrûnder ek op [[Skiermuontseach|Skier]] en yn it gebiet fan 'e [[Lauwersmar]].&lt;ref&gt;[https://waarneming.nl/species/1588/observations/? Waarneming.nl]&lt;/ref&gt;

De swartkopgoars is tige nau besibbe oan 'e [[brúnkopgoars]] en is, útsein yn it briedkleed fan it mantsje, yn prinsipe itselde as dy soarte. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige.

== Skaaimerken ==
De swartkopgoars hat in lange sturt en is likernôch 17 sintimeter lang. De snaffel is koanysk en ljochtgriis.

It folwoeksen mantsje hat in giele ûnderkant en in swarte krún. De rêch en de stút binne sûnder streken en readbrún. It fearrekleed fan it wyfke is in blekere fariant fan dat fan it mantsje, mei in ljochtere ûnderkant, in griisbrune rêch en in griiseftige kop.

De jonge fûgel liket op it wyfke. Sawol it wyfke as de jonge fûgel kinne dreech fan 'e nau besibbe brúnkopgoars te ûnderskieden wêze. Lokaal kruse beide soarten meiïnoar.

== Fersprieding ==
De swartkopgoars is in [[trekfûgel]] dy't briedt fan súdeastlik Europa ôf, yn [[Grikelân]], eastlik [[Itaalje]] en [[Turkije]], en fierder eastlik oant yn [[Iran]]. Mooglik briedt de soarte ek yn it oangrinzgjende [[Pakistan]].

De soarte oerwinteret benammen op it [[Yndyske subkontinint]]. By de trek passearje lytse oantallen it [[Arabyske Skiereilân]].

Yn [[West-Europa]] en [[Noard-Afrika]] is de swartkopgoars seldsum, mar wurdt er geregeld waarnommen. Ek yn Aazje is de soarte bûten it gewoane ferspriedingsgebiet fêststeld, ûnder mear yn 'e omkriten fan 'e [[Baikalmar]]. Yn East-Aazje is er benammen waarnommen yn [[Koreä]], súdlik [[Japan]] en de Sineeske provinsje [[Fujian]], mar ek yn [[Tailân]], [[Laos]], [[Hongkong]], de [[Filipinen]] en op [[Borneo]].

== Systematyk ==
De swartkopgoars waard yn 1769 wittenskiplik as soarte beskreaun troch de Italjaanske natoerûndersiker [[Giovanni Antonio Scopoli]]. De soartenamme ''melanocephalus'' betsjut „swartkop”, fan it [[Gryksk]]e ''melas'' (swart) en ''kephale'' (kop).

=== Sibskip en skaaiyndieling ===
De swartkopgoars en de brúnkopgoars binne tige nau besibbe oan inoar. Ut [[DNA]]-ûndersyk die bliken dat se, tegearre mei de [[túfgoars]], in eigen [[klade]] foarmje dy't relatyf fier besibbe is oan 'e oare soarten fan it skaai ''Emberiza''. De túfgoars waard fanâlds yn it eigen skaai ''Melophus'' pleatst.

Ferskillende taksonomyske autoriteiten binne op twa ferskillende manieren mei dizze resultaten omgien. Meastal wurdt de túfgoars by it skaai ''Emberiza'' yndield, wylst oare autoriteiten de swartkopgoars en de brúnkopgoars yn in eigen skaai, ''Granativora'', pleatse.

== Ekology ==
De swartkopgoars briedt yn iepen, strûkrike biotopen en yn lânbougebieten, ornaris fan seenivo oant lokaal 2.000 meter hichte. De fûgel leit yn 'e regel sa'n fjouwer oant seis aaien yn in nêst dat yn in beam of strûk boud wurdt.

Yn 'e tiid dat de jongen fuorre wurde, bestiet it iten benammen út ynsekten. Yn 'e rest fan it jier yt de soarte foaral sied.

De swartkopgoars ferlit de briedgebieten oan 'e ein fan july en yn augustus. De fûgels fleane dan frij streekrjocht nei it súdeasten en kinne al yn augustus of septimber yn 'e oerwinteringsgebieten oankomme. Dêr komme se foar by kultivearre fjilden en yn tichte strûken, dêr't se nachts rêste. Yn maart en april ferlitte se de oerwinteringsgebieten wer en lûke se nei it noardwesten.

== Status en bedrigingen ==
De swartkopgoars hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, wêrfan't de ûntwikkeling net dúdlik is. Op grûn dêrfan klassifisearret de IUCN de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 7,6 en 27,5 miljoen briedende fûgels.

Yn Europa naam de soarte tusken 1970 en 1990 sterk yn tal ôf. Dy efterútgong wurdt yn ferbân brocht mei feroarings yn 'e lânbou, lykas it fuortheljen fan hagen en strûken yn dielen fan it ferspriedingsgebiet, it yntinsive gebrûk fan bestridingsmiddels en feroarings yn it lângebrûk. 
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-bunting-emberiza-melanocephala BirdLife, 31 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blhbun1/cur/introduction Birds of the World, 31 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/blhbun1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 31 augustus 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza melanocephala|Swartkopgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Swartkopgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>g95ccu6x49xf4otscnmbgi9vqeyacsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rustgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193917</id>
    <revision>
      <id>1239993</id>
      <parentid>1239944</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>of</comment>
      <origin>1239993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4365" sha1="nu3emywv8w96pzj0vmpuxkjmoyv86z4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Sokotragoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza caesia 118530556.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza caesia
|Beskriuwer, jier= [[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1827
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Emberiza caesia 2.jpg|250px]]
}}
De '''rustgoars''' of '''roastgoars''' (''Emberiza caesia'') is in [[fûgel]] dy't ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] heart. De fûgel briedt lâns kustgebieten yn it eastlike part fan 'e [[Middellânske See]] en oerwinteret benammen yn [[Sûdan]] yn [[Afrika]]. Ut en troch wurdt er noardlik fan syn ferspriedingsgebiet waarnommen. De rustgoars is nau besibbe oan 'e [[nôtfink]] en de [[stiengoars]]. De [[IUCN]] klassifisearret him as net bedrige (''Least Concern'', LC).

== Skaaimerken ==
De fûgel wurdt likernôch 14 oant 15,5 sintimeter lang en is wat lytser as de [[nôtfink]], dêr't er wat foarm en fearrekleed oanbelanget op liket. It briedende mantsje ferskilt fan 'e nôtfink troch de grize kop, dy't net oliifkleurich is, en syn oranjekleurige snorstreek en kiel ynstee fan 'e gielkleurige. De dúdlike [[eachring]] is wyt, net giel. De boppesturt is effen readbrún en oars as de streke grize boppesturt fan 'e nôtfink. It wyfke liket op it mantsje, mar is minder fel fan kleur.

== Fersprieding en systematyk ==
De rustgoars briedt oan kustgebieten oan 'e eastlike kant fan 'e [[Middellânske See]], mear bepaald yn súdwestlik [[Albaanje]], it grutste part fan [[Grikelân]], [[Kreta]], it grutste part fan it kustgebiet fan westlik en súdlik [[Turkije]], [[Syprus]], westlik [[Syrje]], [[Libanon]], westlik [[Jordaanje]], noardlik [[Israel]], [[Palestina]] en mooglik ek noardwestlik [[Irak]]. Winterdeis trekt er nei Sûdan, dêr't er sawol oan 'e kust as oan 'e [[Nyl]]delling foarkomt. Alteast earder waard er ek yn [[Eritreä]] waarnommen. Guon eksimplaren binne ek oantroffen yn súdlik [[Egypte]] en noardwestlik en súdwestlik [[Saûdy-Araabje]].

De rustgoars is in seldsume dwaalgast yn [[West-Jeropa]]. 

=== Sibskip ===
De rustgoars is tige besibbe oan 'e [[nôtfink]] (''Emberiza hortulana''). Tegearre mei de [[Smyrnagoars]] (''Emberiza cineracea'') en [[stiengoars]] (''Emberiza buchanani'') foarmet de rustgoars in sustergroep yn it skaai.

== Ekology ==
De rustgoars briedt op sinnige hellingen dêr't strûken steane. Hy libbet benammen lâns de kust of op eilannen, en briedt meast op in legere hichte as de tige besibbe stiengoars. De fûgel leit fjouwer oant seis aaien yn in nêst dat op 'e grûn boud wurdt. Simmerdeis yt de fûgel ynsekten en de rest fan it jier libbet er fan sied.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]]. De ûntwikkeling fan 'e populaasje is lykwols net dúdlik. In tige hoeden rûzing giet út fan 271.000 oant 531.000 folwoeksen fûgels.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cretzschmars-bunting-emberiza-caesia BirdLife, 5 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/crebun2/cur/introduction Birds of the World, 5 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/crebun2 eBird, 5 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Emberiza caesia|rustgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:rustgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]</text>
      <sha1>nu3emywv8w96pzj0vmpuxkjmoyv86z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philipp Jakob Cretzschmar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193921</id>
    <revision>
      <id>1239997</id>
      <parentid>1239949</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografy */ kt</comment>
      <origin>1239997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3507" sha1="3w97dxt4zgw78fy1j2puz6dv1c1gqjh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Cretzschmar Philipp Jacob 1786-1845.png
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[11 juny]] [[1786]]
| berteplak                    = [[Sulzbach (Taunus)|Sulzbach]]
| stoarn                       = [[4 maaie]] [[1845]] (58 jier)
| stjerplak                    = [[Frankfurt am Main]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[dokter]], [[natuerlike histoarje|natuurûndersiker]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = It beskriuwen fan sa'n tritich nije soarten, ''Atlas zu der Reise im nördlichen Afrika''
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Philipp Jakob Cretzschmar''' ([[11 juny]] [[1786]] – [[4 maaie]] [[1845]]) wie in Dútske [[dokter]] en [[natuerûndersiker]].

== Biografy ==
Cretzschmar wie de soan fan dûmny Otto Cretzschmar en syn frou Anna Katharina (berne Eberhardt). Philipp Cretzschmar begûn yn 1804 yn Würzburg mei in stúdzje natuerlike histoarje en studearre letter genêskunde yn [[Halle (Saale)]]. Hoewol't er troch [[Napoleon]] skrast waard, gie er yn 1807 werom nei Würzburg, dêr't er eksamen die en promovearre. Yn 1808 waard er legerdokter yn it Frânske leger en naam er diel oan de [[Slach by Wagram]]. Oant 1813 tsjinne er as rezjimintsdokter — earst by in Frânske militêre ienheid en dêrnei by it [[rezjimint]] fan it [[Gruthartochdom Würzburg]], dat yn [[Spanje]] focht.

Letter wurke er as sjirurch yn [[Wenen]] en [[Parys]], en úteinlik fêstige er him mei in medyske praktyk yn [[Frankfurt am Main]]. Hy spesjalisearre him yn [[anatomy]] en [[soölogy]] oan it Senckenberg Medysk Ynstitút. Hy troude mei Katharina Josephina Müller.

Tegearre mei [[Eduard Rüppell]] wied er ien fan de oprjochters fan de Senckenbergischen Naturforschenden Gesellschaft (SNG). Yn 1817 waard er direkteur fan dat ynstitút en dat bleau er oant syn dea.

Hy publisearre ûnder mear de resultaten fan in Afrika-ekspedysje dêr't Rüppell oan dielnommen hie. Hy fersoarge de ornitologyske ôfdieling fan Rüppell syn ''Atlas zu der Reise im nördlichen Afrika'' (Atlas fan de reis yn Noard-Afrika), dy't tusken 1826 en 1828 yn ôfleverings yn Frankfurt útkaam. Dêrtroch waard Cretzschmar de autoriteit foar 19 earder net beskreaun fûgelsoarten, wêrûnder de [[gielskouderpappegaai]] (''Poicephalus meyeri''), de [[rustgoars]] (''Emberiza caesia''), de [[Nubyske trap]] (''Neotis nuba'') en de Maquissjonger (''Scotocerca inquieta'').&lt;ref&gt;{{en}} {{aut|F. Gill, M. Wright D. &amp; Donsker}} (2014) - [http://www.worldbirdnames.org/ IOC World Bird Names (version 4.3)]&lt;/ref&gt; De eksimplaren fan Cretzschmar foarmen de basis fan de kolleksje fan it Senckenberg Natuurhistoarysk Museum yn Frankfurt.

{{Commonscat}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
Dit artikel of in eardere ferzje dêrfan is basearre op it artikel [[:de:Philipp Jakob Cretzschmar]] fan de Dútsktalige Wikipedy.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Cretzschmar, Philipp Jakob}}
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk dokter]]
[[Kategory:Dútsk militêr yn de Napoleontyske Oarloggen]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1786]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1845]]</text>
      <sha1>3w97dxt4zgw78fy1j2puz6dv1c1gqjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tristramgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193922</id>
    <revision>
      <id>1239998</id>
      <parentid>1239950</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1239998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="7huxyg4cr2wpwg6p578lfkvpcebzs0y" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = tristramgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Emberiza tristrami from iNaturalist photo 144291592 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai    = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza tristrami
|Beskriuwer, jier= [[Robert Swinhoe|Swinhoe]], 1870
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''tristamgoars''' of '''Tristrams goars''' (''Emberiza tristrami'') is in in [[Aazje|Aziatyske]] fûgel Aziatyske fûgel yn it skaai fan 'e goarzen [[goarzen]] (''Emberiza'') en de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e goarsfûgels (''Emberizidae''), dy't heart ta it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').   
== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Tristram's Bunting 9849.jpg|thumb|left|Tristamgoars.]]
De tristamgoars is in lytse (14–15 sm), ûnderskiedende en kompakte goars mei in streke kop. It mantsje yn it briedkleed is goed te werkennen oan 'e swarte kop  en wite wynbraustreken, eardekfearkes, krúnstreek en snorstreek. Bûten de briedtiid is it mantsje doffer, wêrby't de swarte fearren wite punten hawwe en it wyt mear nei it bêzje giet. It wyfke hat in ferlykber kleed, mar hat in bêzje-wite kiel, ljochtbrune wangen en in ljochtbrún team en brune streken op  'e siden en it boarst.

== Fersprieding en systematyk ==
De tristamgoars briedt fan noardeastlike Sina (fan de [[Lytse Hinggan]] en de rivier de [[Zeja (rivier)|Zeja]] yn [[Heilongjiang]]) eastlik nei it meast súdeastlike part fan [[Sibearje]] ([[Amoer (kraj)|Amoerlân]] en it [[Kustterritoarium]], ynklusyf [[Sichote-Alin]]) en [[Noard-Koreä]]. Winterdeis ferhuzet er nei it súdeastlike [[Sina]] (súdeastlik [[Yunnan]] eastlik nei [[Fujian]], ek [[Hunan]] en it eastlike [[Sichuan]]) en wurdt er seldsum yn Noard-Birma, Noardwest-Tailân, Noard-Laos en Noard-Fjetnam waarnommen.

=== Sibskip ===
De soart wurdt as [[monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderskied makke wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

Tradisjoneel wurdt de soarte yn it skaai ''Emberiza'' yndield, mar guon autoriteiten dielen dat skaai op yn meardere lytsere skaaien. De tristamgoars wurdt yn dat gefal tegearre mei bygelyks de [[reidmosk]] en de [[boskgoars]] ta it skaai ''Schoeniclus'' rekkene.

== Ekology ==
De tristamgoars wurdt yn bosk oantroffen yn tichte ûnderbegroeiïng, oan 'e boskrânen en yn jonge bosk tusken 900 en 2.525 meter hichte. It iten bestiet út sawol planten as ynsekten. It brieden set útein oan 'e ein fan maaie of begjin fan juny, wylst de trek yn septimber begjint.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje te lijen hat fan krimp, mar net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] neamt de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar yn geskikt biotoop soe de fûgel frij gewoan wêze.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme fan 'e tristramgoars earret de Britske [[ornitolooch]] en pryster [[Henry Baker Tristram]] (1822-1906).

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/tristrams-bunting-emberiza-tristrami BirdLife, oproppen 5 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/tribun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/tribun1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 5 septimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza tristrami}}
}}

{{DEFAULTSORT:Tristramgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>7huxyg4cr2wpwg6p578lfkvpcebzs0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sirlgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193924</id>
    <revision>
      <id>1240000</id>
      <parentid>1239954</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>etymology namme</comment>
      <origin>1240000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5299" sha1="jybr0i96m8wer11cp65ficqldhu7ylr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = boskgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -female-8 (1).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Cirl Bunting Song With Chiffchaff.ogg|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza cirlus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Emberiza cirlus distribution map.jpg|250px]]
}}
De '''sirlgoars''' (''Emberiza cirlus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. It is in [[stânfûgel]] dy't foarkomt yn [[Súd-Europa]] en [[Noard-Afrika]]. De namme komt, sawol yn it [[Frysk]] as yn it [[Latyn]] fan 'e [[Italjaansk]]e [[onomatopee]] ''cirlo'' ([[útspr.]]: [ˈʧirlo], &quot;tsjyr-loo&quot;), dy't ôfkomstich is út it [[dialekt]] fan [[Bologna]]. De [[IUCN]] klassifisearret de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as net bedrige.

== Skaaimerken ==
De sirlgoars docht tinken oan in lytse [[gielfink]]. De fûgel wurdt 15 oant 16,5 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 22 oant 22,5 sintimeter mei in stevige snaffel dy't karakteristyk is foar in siediter. It mantsje hat in ljochtgiele kop mei in swarte krún, eachstreek en kiel, in grieneftige boarstbân oer de fierders giele ûnderkant, en in sterk streke brune rêch. It wyfke liket mear op 'e [[gielfink]], mar hat in streke griisbrune boppesturt en kastanjebrune skouderfearren.

== Fersprieding ==
De sirlgoars is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn Súd-Europa, op 'e eilannen yn 'e [[Middellânske See]] en yn [[Noard-Afrika]]. De soarte komt foar yn alle soarten iepen gebieten mei strûken of beammen, mar hat in foarkar foar sinnige hellingen. Hy wurdt komselden noardlik fan syn ferspriedingsgebiet waarnommen.

De soarte wurdt ornaris as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Emberiza cirlus nest eggs.jpg|thumb|left|Nêst.]]
De sirlgoars is te finen yn in lânskip mei lytse perselen en in soad ôfwikseling, mei hege beammen en tichte strewellen, fan iepen bosk en grutte parken oant sinnerike drûge hellingen. Hy mijd lykwols de neite fan minsken en grutte lânbouflakten. Simmerdeis libbet de sirlgoars fan ynsekten lykas gaanders, dêr't er ek syn jongen mei fuorret. Winterdeis libbet er fan sied fan stoppelikkers en braaklizzend lân en feefoer. Hy foarazjearret winterdeis by foarkar yn kloften.

It nêst wurdt op 'e grûn boud, goed ferside yn tichte hagen of strûken. De briedtiid is fan april oant mids septimber, mei twa oant fiif aaien per lechsel en oant trije lechsels yn ien seizoen.

De sirlgoars is honkfêst. By it foerazjearjen beweecht er him simmerdeis selden fierder as 250 meter, en winterdeis oant twa kilometer.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat er yn oantal tanimt. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). Yn Europa wurdt rûsd dat der tusken de knap 2,5 miljoen en hast 4,5 miljoen pearkes briede. Om't Europa mear as 95% fan it ferspriedingsgebiet útmakket, komt dit likernôch oerien mei de hiele wrâldpopulaasje.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cirl-bunting-emberiza-cirlus BirdLife, oproppen 5 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/cirbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/cirbun1/TR eBird, oproppen 5 septimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza cirlus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sirlgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]</text>
      <sha1>jybr0i96m8wer11cp65ficqldhu7ylr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240001</id>
      <parentid>1240000</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>formulearring oars</comment>
      <origin>1240001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="279o6kjm9l752r3ncol9b5mgsrawrml" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = boskgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -female-8 (1).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Cirl Bunting Song With Chiffchaff.ogg|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza cirlus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Emberiza cirlus distribution map.jpg|250px]]
}}
De '''sirlgoars''' (''Emberiza cirlus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. It is in [[stânfûgel]] dy't foarkomt yn [[Súd-Europa]] en [[Noard-Afrika]]. De namme komt, sawol yn it [[Frysk]] as yn it [[Latyn]], fan it [[Italjaansk]]e wurd ''cirlo'' ([[útspr.]]: [ˈʧirlo], &quot;tsjyr-loo&quot;), út it [[dialekt]] fan [[Bologna]], dat de [[fûgelsang|sang]] fan 'e fûgel [[onomatopee|neibeart]]. De [[IUCN]] klassifisearret de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as net bedrige.

== Skaaimerken ==
De sirlgoars docht tinken oan in lytse [[gielfink]]. De fûgel wurdt 15 oant 16,5 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 22 oant 22,5 sintimeter mei in stevige snaffel dy't karakteristyk is foar in siediter. It mantsje hat in ljochtgiele kop mei in swarte krún, eachstreek en kiel, in grieneftige boarstbân oer de fierders giele ûnderkant, en in sterk streke brune rêch. It wyfke liket mear op 'e [[gielfink]], mar hat in streke griisbrune boppesturt en kastanjebrune skouderfearren.

== Fersprieding ==
De sirlgoars is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn Súd-Europa, op 'e eilannen yn 'e [[Middellânske See]] en yn [[Noard-Afrika]]. De soarte komt foar yn alle soarten iepen gebieten mei strûken of beammen, mar hat in foarkar foar sinnige hellingen. Hy wurdt komselden noardlik fan syn ferspriedingsgebiet waarnommen.

De soarte wurdt ornaris as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Emberiza cirlus nest eggs.jpg|thumb|left|Nêst.]]
De sirlgoars is te finen yn in lânskip mei lytse perselen en in soad ôfwikseling, mei hege beammen en tichte strewellen, fan iepen bosk en grutte parken oant sinnerike drûge hellingen. Hy mijd lykwols de neite fan minsken en grutte lânbouflakten. Simmerdeis libbet de sirlgoars fan ynsekten lykas gaanders, dêr't er ek syn jongen mei fuorret. Winterdeis libbet er fan sied fan stoppelikkers en braaklizzend lân en feefoer. Hy foarazjearret winterdeis by foarkar yn kloften.

It nêst wurdt op 'e grûn boud, goed ferside yn tichte hagen of strûken. De briedtiid is fan april oant mids septimber, mei twa oant fiif aaien per lechsel en oant trije lechsels yn ien seizoen.

De sirlgoars is honkfêst. By it foerazjearjen beweecht er him simmerdeis selden fierder as 250 meter, en winterdeis oant twa kilometer.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat er yn oantal tanimt. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). Yn Europa wurdt rûsd dat der tusken de knap 2,5 miljoen en hast 4,5 miljoen pearkes briede. Om't Europa mear as 95% fan it ferspriedingsgebiet útmakket, komt dit likernôch oerien mei de hiele wrâldpopulaasje.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cirl-bunting-emberiza-cirlus BirdLife, oproppen 5 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/cirbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/cirbun1/TR eBird, oproppen 5 septimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza cirlus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sirlgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]</text>
      <sha1>279o6kjm9l752r3ncol9b5mgsrawrml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240002</id>
      <parentid>1240001</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1240002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5364" sha1="e5upxiokwpq50rbtcslfakjtyhjq0q9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = boskgoars
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -female-8 (1).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd        = [[Ofbyld:Cirl Bunting Song With Chiffchaff.ogg|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje    = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'')
|Skaai      = [[goarzen]] (''Emberiza'')
|Wittenskiplike namme = Emberiza cirlus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Emberiza cirlus distribution map.jpg|250px]]
}}
De '''sirlgoars''' (''Emberiza cirlus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. It is in [[stânfûgel]] dy't foarkomt yn [[Súd-Europa]] en [[Noard-Afrika]]. De namme komt, sawol yn it [[Frysk]] as yn it [[Latyn]], fan it [[Italjaansk]]e wurd ''cirlo'' ([[útspr.]]: [ˈʧirlo], &quot;tsjyr-loo&quot;), út it [[dialekt]] fan [[Bologna]], dat de [[fûgelsang|sang]] fan 'e fûgel [[onomatopee|neibeart]]. De [[IUCN]] klassifisearret de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as net bedrige.

== Skaaimerken ==
De sirlgoars docht tinken oan in lytse [[gielfink]]. De fûgel wurdt 15 oant 16,5 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 22 oant 22,5 sintimeter mei in stevige snaffel dy't karakteristyk is foar in siediter. It mantsje hat in ljochtgiele kop mei in swarte krún, eachstreek en kiel, in grieneftige boarstbân oer de fierders giele ûnderkant, en in sterk streke brune rêch. It wyfke liket mear op 'e [[gielfink]], mar hat in streke griisbrune boppesturt en kastanjebrune skouderfearren.

== Fersprieding ==
De sirlgoars is in [[stânfûgel]] dy't briedt yn Súd-Europa, op 'e eilannen yn 'e [[Middellânske See]] en yn [[Noard-Afrika]]. De soarte komt foar yn alle soarten iepen gebieten mei strûken of beammen, mar hat in foarkar foar sinnige hellingen. Hy wurdt komselden noardlik fan syn ferspriedingsgebiet waarnommen.

De soarte wurdt ornaris as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat er net yn [[ûndersoarte]]n opdield wurdt.

== Ekology ==
[[Ofbyld:Emberiza cirlus nest eggs.jpg|thumb|left|Nêst.]]
De sirlgoars is te finen yn in lânskip mei lytse perselen en in soad ôfwikseling, mei hege beammen en tichte strewellen, fan iepen bosk en grutte parken oant sinnerike drûge hellingen. Hy mijd lykwols de neite fan minsken en grutte lânbouflakten. Simmerdeis libbet de sirlgoars fan ynsekten lykas gaanders, dêr't er ek syn jongen mei fuorret. Winterdeis libbet er fan sied fan stoppelikkers en braaklizzend lân en feefoer. Hy foarazjearret winterdeis by foarkar yn kloften.

It nêst wurdt op 'e grûn boud, goed ferside yn tichte hagen of strûken. De briedtiid is fan april oant mids septimber, mei twa oant fiif aaien per lechsel en oant trije lechsels yn ien seizoen.

De sirlgoars is honkfêst. By it foerazjearjen beweecht er him simmerdeis selden fierder as 250 meter, en winterdeis oant twa kilometer.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat er yn oantal tanimt. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). Yn Europa wurdt rûsd dat der tusken de knap 2,5 miljoen en hast 4,5 miljoen pearkes briede. Om't Europa mear as 95% fan it ferspriedingsgebiet útmakket, komt dit likernôch oerien mei de hiele wrâldpopulaasje.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cirl-bunting-emberiza-cirlus BirdLife, oproppen 5 septimber 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/cirbun1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 5 septimber 2026 ]
*[https://ebird.org/species/cirbun1/TR eBird, oproppen 5 septimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Emberiza cirlus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sirlgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]</text>
      <sha1>e5upxiokwpq50rbtcslfakjtyhjq0q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkielgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193926</id>
    <revision>
      <id>1240021</id>
      <parentid>1239967</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1240021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="6hillhwrv2t3xg96i5lc559qjeckweg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = swartkielgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Amphispiza bilineata -Arizona -USA -cactus-8.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[Swartkielgoarzen]] (''Amphispiza'') 
|Wittenskiplike namme = Amphispiza bilineata
|Beskriuwer, jier=  ([[John Cassin|Cassin]], 1850)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Amphispiza bilineata map.svg|250px]]{{Color box|#ff6600}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]]
}}
De '''swartkielgoars''' (''Amphispiza bilineata'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]]. Hy komt foar yn strûkwoastinen yn it súdwestlike diel fan 'e [[Feriene Steaten]] oant yn it sintrale diel fan [[Meksiko]] ta. De soarte nimt yn oantal ôf, mar de wrâldpopulaasje wurdt net as bedrige beskôge.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Black-throated Sparrow (Amphispiza bilineata).jpg|thumb|left|Swartkielgoars.]]
De swartkielgoars is in lytse oant middelgrutte (12–14,5 sm) Amerikaanske goars mei in karakteristyk fearrekleed. De kop is kreas tekene mei in donker wang en in donkere krún, in wite wynbrau- en kielstreek, en in breed swart plak op 'e kiel, dat smeller wurdt oant oer it boarst. De boppekant is ljocht griiseftich, de ûnderkant ljochter. Yn 'e flecht binne wite hoeken te sjen op 'e swarte sturt.

== Fersprieding en systematyk ==
De swartkielgoars wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Amphispiza bilineata bilineata'' – noardlik en sintraal [[Teksas]] oant noardeastlik [[Meksiko]] (eastlik [[Coahuila]], [[Nuevo León]] en [[Tamaulipas]])
* ''Amphispiza bilineata opuntia'' – súdeastlik [[Colorado]] oant eastlik [[Nij-Meksiko]], westlik Teksas en noardwestlik Coahuila
* ''Amphispiza bilineata deserticola'' – drûge westlike dielen fan it sintrale diel fan 'e Feriene Steaten oant noardlik [[Baja California]], eilannen yn 'e [[Golf fan Kalifornje]] en noardwestlik [[Chihuahua (steat)|Chihuahua]]
* ''Amphispiza bilineata bangsi'' – de Cape-regio yn it súdlike diel fan Baja California en oanswettende eilannen
* ''Amphispiza bilineata tortugae'' – it eilân [[La Tortuga]] (Golf fan Kalifornje)
* ''Amphispiza bilineata carmenae'' – [[Isla del Carmen]] (Golf fan Kalifornje)
* ''Amphispiza bilineata belvederei'' – [[Isla Cerralvo]] (Golf fan Kalifornje)
* ''Amphispiza bilineata cana'' – [[Isla San Esteban]] (Golf fan Kalifornje)
* ''Amphispiza bilineata pacifica'' – drûge dielen fan noardwestlik Meksiko (súdlik [[Sonora]], noardlik [[Sinaloa]] en [[Tiburón]])
* ''Amphispiza bilineata grisea'' – it westlike diel fan it sintrale diel fan Meksiko ([[Chihuahua (steat)|Chihuahua]] oant súdlik [[Coahuila de Zaragoza|Coahuila]], noardlik [[Jalisco]], súdwêstlik [[Tamaulipas]])

De ûndersoarte ''carmenae'' wurdt faak opnommen yn ''bangsi''.

== Taksonomy ==
De swartkielgoars wurdt yn it skaai ''Amphispiza'''yndield, dat er earder dielde mei de nau besibbe [[Kalifornyske goars]] (''Artemisiospiza belli'') en [[Nevadagoars]] (''Artemisiospiza nevadensis''), dy't earder as ien en deselde soarte beskôge waarden. [[DNA]]-stúdzjes litte lykwols sjen dat dy beide soarten fier fan 'e swartkielgoars ôf steane. 

Earder waarden de Amerikaanske goarzen ta de goarsfûgels (''Emberizidae'') fan 'e [[Alde Wrâld]] rekkene. Ut ferskate genetyske stúdzjes die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't mooglik tichter by de [[Amerikaanske sjongfûgels]] (''Parulidae''), [[troepiaalfûgels]] (''Icteridae'') en ferskate soartearme famyljes stiet, dy't [[Endemisme|endemysk]] binne foar it [[Karibysk Gebiet]].

== Hâlden en dragen ==
De swartkielgoars libbet yn drûge strûkwoastinen en wurdt meastentiids yn pearkes of lytse groepkes sjoen. De fûgel briedt yn april en maaie, mar soms al sa betiid as febrewaris.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de oantallen nimme nei alle gedachten ôf, al is dat noch net sa slim om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 62 miljoen folwoeksen yndividuen.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''fucata'' fan 'e brúneargoars betsjut &quot;readferve&quot;, nei it [[Latyn]]ske ''fucare'', &quot;read farve&quot;.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-throated-sparrow-amphispiza-bilineata BirdLife, 6 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bktspa/cur/introduction Birds of the World, 5 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/bktspa?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 5 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Amphispiza bilineata|swartkielgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:swartkielgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkielgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>6hillhwrv2t3xg96i5lc559qjeckweg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkielgoarzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193930</id>
    <revision>
      <id>1240023</id>
      <parentid>1239971</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarte */ kt</comment>
      <origin>1240023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="g8aservw5dwbrbnp9c3lwvzmivd48ib" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding         = Black-throated sparrow Rodrigues' Feeders 4.13.22 DSC 3279.jpg
| ôfbyldingsbreedte =
| ôfbyldingstekst   = [[swartkielgoes]] (''Amphispiza bilineata'')
| takson1           = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1            = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2           = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2            = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3           = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3            = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4           = [[skift]]:
| namme4            = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5           = [[famylje]]:
| namme5            = [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae'')
| takson6           = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6            = '''swartkielgoarzen''' (''Amphispiza'')
| beskriuwer, jier  = [[Elliott Coues|Coues]], 1874
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''swartkielgoarzen''' (''Amphispiza'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]]. It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en bestiet allinnich út de [[soarte (taksonomy)|soarte]] [[swartkielgoars]]. De fûgel komt foar yn it súdwestlik part fan [[Noard-Amearika]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]]. 

== Skaaimerken ==
De swartkielgoes is in lytse sjongfûgel mei in opfallend swart kin en masker, in wite wynbrau en griisbrune boppedielen.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Amphispiza bilineata.jpg|120px]] || [[swartkielgoars]] || ''Amphispiza bilineata'' || Feriene Steaten en Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-throated-sparrow-amphispiza-bilineata ''Amphispiza bilineata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Amphispiza bilineata|Swartkielgoarzen}}
}}
[[Kategory:Swartkielgoars| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>g8aservw5dwbrbnp9c3lwvzmivd48ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240026</id>
      <parentid>1240023</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1240026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2041" sha1="n32tmai56obuh4ywr59nmqqhfbfou54" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding         = Black-throated sparrow Rodrigues' Feeders 4.13.22 DSC 3279.jpg
| ôfbyldingsbreedte =
| ôfbyldingstekst   = [[swartkielgoes]] (''Amphispiza bilineata'')
| takson1           = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1            = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2           = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2            = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3           = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3            = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4           = [[skift]]:
| namme4            = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5           = [[famylje]]:
| namme5            = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
| takson6           = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6            = '''swartkielgoarzen''' (''Amphispiza'')
| beskriuwer, jier  = [[Elliott Coues|Coues]], 1874
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''swartkielgoarzen''' (''Amphispiza'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]]. It skaai is [[Monotypysk takson|monotypysk]] en bestiet allinnich út de [[soarte (taksonomy)|soarte]] [[swartkielgoars]]. De fûgel komt foar yn it súdwestlik part fan [[Noard-Amearika]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]]. 

== Skaaimerken ==
De swartkielgoes is in lytse sjongfûgel mei in opfallend swart kin en masker, in wite wynbrau en griisbrune boppedielen.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Amphispiza bilineata.jpg|120px]] || [[swartkielgoars]] || ''Amphispiza bilineata'' || Feriene Steaten en Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-throated-sparrow-amphispiza-bilineata ''Amphispiza bilineata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Amphispiza bilineata|Swartkielgoarzen}}
}}
[[Kategory:Swartkielgoars| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>n32tmai56obuh4ywr59nmqqhfbfou54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Amerikaanske goars</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193931</id>
    <redirect title="Kategory:Amerikaanske goarsfûgel" />
    <revision>
      <id>1239980</id>
      <parentid>1239969</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="p15s5jnacmb7m9r4dvxjntwj5o4pnew" xml:space="preserve">{{Commonscat|Amphispiza|''Amphispiza''}}
[[Kategory:Goarsfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>p15s5jnacmb7m9r4dvxjntwj5o4pnew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239981</id>
      <parentid>1239980</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="qxc22f5epdbzi3hqy6u61mcudsxq7wp" xml:space="preserve">{{Commonscat|Passerellidae|''Passerellidae''}}
[[Kategory:Goarsfûgel]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]</text>
      <sha1>qxc22f5epdbzi3hqy6u61mcudsxq7wp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240025</id>
      <parentid>1239981</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>dit wie in dûbluere. Ik haw de kategory leechmakke en trochwiisd.</comment>
      <origin>1240025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="6n2nkjm6qxdzpnt0711ag7uyweq9gbv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>6n2nkjm6qxdzpnt0711ag7uyweq9gbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Junko's</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193932</id>
    <revision>
      <id>1239979</id>
      <parentid>1239970</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1239979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3860" sha1="ijkhsd26fbeicdch7pn51pgndamqy9c" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Dark-eyed Junco (Oregon) (14557821416).jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[donkereach junco]] (''Junco hyemalis'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift]]:
| namme4               = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5              = [[famylje]]:
| namme5               = [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae'')
| takson6              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6               = '''junco's''' (''Junco'')
| beskriuwer, jier     = [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1831
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''junco's''' (''Junco'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]]. It skaai bestiet út ferskate soarten lytse, griis- en brúnkleurige sjongfûgels dy't foar it meastepart yn [[Noard-Amearika|Noard-]] en [[Midden-Amearika]] foarkomme. De [[typesoarte]] is de [[donkereachjunco]] (''Junco hyemalis'').

De namme junco komt út it [[Spaansk]] en betsjut reid (fan it [[Latyn]]ske ''iuncus'', dat reid betsjut). De [[Dútslân|Dútske]] [[biolooch]] [[Johann Georg Wagler]] joech it skaai yn 1831 de namme, mar de soarten yn it skaai hâlde har eins komselden op yn sompige gebieten tusken reid en komme yn 'e regel yn in drûger habitat foar.  

== Skaaimerken ==
Junco's binne te werkennen oan harren faak opfallende wite bûtenste sturtfearren, in karakteristyk dat by it fleanen goed sichtber is. De ferskillende soarten hawwe fakentiden in grize of brune kop en boppekant mei in ljochtere ûnderkant.

== Soarten ==
It skaai fan 'e juncos bestiet út de fjouwer of fiif erkende soarten. Guon taksonomen behannelje de Kalifornyske junco ek wol as [[ûndersoarte]]:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Dark-eyed Junco (51041796211).jpg|120px]] || [[donkereachjunco]] || ''Junco hyemalis'' || [[Noard-Amearika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dark-eyed-junco-junco-hyemalis ''Junco hyemalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Junco insularis Pau Aleixandre.jpg|120px]] || [[Gûadalûpjunco]] || ''Junco insularis'' || It noardlik part fan [[Isla Guadalupe]] ([[Meksiko]]) || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guadalupe-junco-junco-insularis ''Junco insularis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Yellow-eyed Junco.jpg|120px]] || [[gieleachjunco]] || ''Junco phaeonotus'' || Súdwestlike [[Feriene Steaten]] oant Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-eyed-junco-junco-phaeonotus ''Junco phaeonotus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Junco bairdi, Sierra de la Laguna, Baja California Sur 1.jpg|120px]] || [[Kalifornyske junco]] || ''Junco bairdi'' || [[Baja California Sur]] (Meksiko) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/baja-california-junco-junco-bairdi ''Junco bairdi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Volcano Junco - Cerro de la Muerte - Costa Rica MG 6764 (26073174254).jpg|120px]] || [[fulkaanjunco]] || ''Junco vulcani'' || [[Kosta Rika]] en [[Panama]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/volcano-junco-junco-vulcani ''Junco vulcani'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Junco|Juncos}}
}}
[[Kategory:Junco| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goars]]</text>
      <sha1>ijkhsd26fbeicdch7pn51pgndamqy9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240024</id>
      <parentid>1239979</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1240024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="lxilnh17iare82kw41zxnozpdwttv3x" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding            = Dark-eyed Junco (Oregon) (14557821416).jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = [[donkereach junco]] (''Junco hyemalis'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift]]:
| namme4               = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5              = [[famylje]]:
| namme5               = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
| takson6              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6               = '''junco's''' (''Junco'')
| beskriuwer, jier     = [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1831
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''junco's''' (''Junco'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]]. It skaai bestiet út ferskate soarten lytse, griis- en brúnkleurige sjongfûgels dy't foar it meastepart yn [[Noard-Amearika|Noard-]] en [[Midden-Amearika]] foarkomme. De [[typesoarte]] is de [[donkereachjunco]] (''Junco hyemalis'').

De namme junco komt út it [[Spaansk]] en betsjut reid (fan it [[Latyn]]ske ''iuncus'', dat reid betsjut). De [[Dútslân|Dútske]] [[biolooch]] [[Johann Georg Wagler]] joech it skaai yn 1831 de namme, mar de soarten yn it skaai hâlde har eins komselden op yn sompige gebieten tusken reid en komme yn 'e regel yn in drûger habitat foar.  

== Skaaimerken ==
Junco's binne te werkennen oan harren faak opfallende wite bûtenste sturtfearren, in karakteristyk dat by it fleanen goed sichtber is. De ferskillende soarten hawwe fakentiden in grize of brune kop en boppekant mei in ljochtere ûnderkant.

== Soarten ==
It skaai fan 'e juncos bestiet út de fjouwer of fiif erkende soarten. Guon taksonomen behannelje de Kalifornyske junco ek wol as [[ûndersoarte]]:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Dark-eyed Junco (51041796211).jpg|120px]] || [[donkereachjunco]] || ''Junco hyemalis'' || [[Noard-Amearika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dark-eyed-junco-junco-hyemalis ''Junco hyemalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Junco insularis Pau Aleixandre.jpg|120px]] || [[Gûadalûpjunco]] || ''Junco insularis'' || It noardlik part fan [[Isla Guadalupe]] ([[Meksiko]]) || [[Ofbyld:IUCN-EN.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guadalupe-junco-junco-insularis ''Junco insularis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Yellow-eyed Junco.jpg|120px]] || [[gieleachjunco]] || ''Junco phaeonotus'' || Súdwestlike [[Feriene Steaten]] oant Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-eyed-junco-junco-phaeonotus ''Junco phaeonotus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Junco bairdi, Sierra de la Laguna, Baja California Sur 1.jpg|120px]] || [[Kalifornyske junco]] || ''Junco bairdi'' || [[Baja California Sur]] (Meksiko) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/baja-california-junco-junco-bairdi ''Junco bairdi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Volcano Junco - Cerro de la Muerte - Costa Rica MG 6764 (26073174254).jpg|120px]] || [[fulkaanjunco]] || ''Junco vulcani'' || [[Kosta Rika]] en [[Panama]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/volcano-junco-junco-vulcani ''Junco vulcani'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Junco|Juncos}}
}}
[[Kategory:Junco| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>lxilnh17iare82kw41zxnozpdwttv3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donkereachjunko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193934</id>
    <revision>
      <id>1239977</id>
      <timestamp>2026-09-06T13:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ik ha by dizze soarte foar de Ingelske namme keazen om oer te setten om't de soarte grutte farianten yn kleur hat. Dêrom fûn ik de Nederlânske namme net sa geskikt.</comment>
      <origin>1239977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6951" sha1="ia5okhubzemm1iaybi1sf572z8rd3cx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Donkereachjunco
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Junco hyemalis hyemalis CT1 (cropped).jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Junco hyemalis - Dark-eyed Junco XC109855.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[Junco's]] (''Amphispiza'') 
|Wittenskiplike namme = Junco hyemalis
|Beskriuwer, jier=  [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Junco hyemalis map.svg|250px]]{{Color box|#ff9955}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]]&lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}
De '''donkereachjunco''' (''Junco hyemalis'') is in Noardamerikaanske [[sjongfûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Fringilla hyemalis'' publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. It ferspriedingsgebiet fan 'e donkereachjunco beslacht hast hiel [[Noard-Amearika]], op it midden en suden fan [[Meksiko]] nei. Der wurde ferskate [[ûndersoarte]]n ûnderskieden.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Dark-eyed junco (21840).jpg|thumb|left|Nominaatfoarm.]]
De donkereachjunco wurdt likernôch 13 oant 17 cm lang. De [[nominaatfoarm]] fan 'e soarte hat in grize kop en boppekant fan it boarst, in wite bûk en tsjusterdere, griisbrune wjukken. De bûtenste sturtfearren binne wyt, wêrtroch't de fûgel by it fleanen goed te werkennen is. De snaffel is rôze fan kleur. De kleur is by de mantsjes oer it algemeen dúdliker ûntwikkele as by de wyfkes.

De [[ûndersoarte]]n fan 'e fûgel fertoane lykwols tige grutte kleurfariaasjes, sadat it liket as binne it hiele oare soarten, wylst se genetysk allegear ta deselde soarte hearre. 

== Fersprieding ==
De donkereachjunco libbet yn mingde bosken en nullebosken fan 'e tuskenbeide sône. De fûgel komt in soad foar yn parken en tunen, foaral as er winterdeis byfuorre wurdt troch minsken. It ferspriedingsgebiet beslacht hast de hiele Feriene Steaten, ynklusyf [[Alaska]], [[Kanada]], en in part fan it noarden fan Meksiko. De noardlike populaasjes lûke yn 'e winter nei it suden om yn it gebiet om 'e [[Golf fan Meksiko]] te oerwinterjen. Simmerdeis komme de fûgels ek foar oant djip yn de Arktyske sône, yn it noarden fan Kanada, wylst se dêrhinne lûke om te brieden.

Ut en troch wurde dwaalgasten fan 'e soarte op 'e [[Britske Eilannen]] waarnommen. De fûgel is yn 2015 as [[dwaalgast]] fotografearre yn [[Grinslân]]. 

== Undersoarten ==
Der wurde 15 ûndersoarten ûnderskieden:

* ''J. h. aikeni'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. hyemalis'' – Alaska, noardlik, sintraal en eastlik Kanada, de noardlik-sintrale en noardeastlike Feriene Steaten.
* ''J. h. carolinensis'' – de eastlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. cismontanus'' – binnenlânsk westlik Kanada.
* ''J. h. oreganus'' – súdeastlik Alaska en westlik-sintrale [[Britsk-Kolumbia]] (westlik Kanada).
* ''J. h. shufeldti'' – de kust fan súdwestlik Britsk-Kolumbia en de kust fan de noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. montanus'' – binnenlânsk súdwestlik Kanada en binnenlânsk noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. thurberi'' – súdlik [[Oregon]] en noardwestlik [[Kalifornje]].
* ''J. h. pinosus'' – sintraal en súdlik Kalifornje.
* ''J. h. pontilis'' – [[Sierra Juárez]] (noardlik [[Baja California]] yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. townsendi'' – [[Sierra San Pedro Mártir]] (noardlik Baja California yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. mutabilis'' – súdwestlik Kalifornje en súdlik [[Nevada]].
* ''J. h. mearnsi'' – súdwestlik en súdlik-sintraal Kanada en de noardlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. caniceps'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. dorsalis'' – [[Arizona]], Nij-Meksiko en westlik [[Teksas]].

Der wurde fjouwer kleurgroepen ûnderskieden: 
* de ''slate-colored''-groep (mei û.o. de nominaatfoarm): in donkergrize kop, hals en boppekant, en in wite bûk. Dizze ûndersoarten komme benammen yn it noarden en easten fan Noard-Amearika foar.
* de ''Oregon''-groep (bgl. ''oreganus'' en ''shufeldti''): dizze hawwe in opfallende swarte of donkergrize kop dy't skerp ôfstekt tsjin in readebrune rêch en flanken. Dizze ûndersoarten libje yn it westen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel.
* de ''Pink-sided'' en ''White-winged'' farianten (bgl. ''mearnsi'' en ''aikeni''): fûgels mei in ljochtere, mear bêzjekleurige of brune rêch en wat subtilere grize of bleke tinten op 'e kop, bytiden mei wite streekjes op 'e wjukken.
* De ''gray-headed''-groep (bgl. ''caniceps''): fûgels mei in ljochtere grize kop mei in dúdlike, rustkleurige of kastanjebrún plak op 'e rêch.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Kleurgroepen&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Dark-eyed junco (21840).jpg|Nominaatfoarm&lt;br&gt;(''Slate-colored''-groep)
Dark-eyed Junco (48216361306).jpg|''J.h oreganus''&lt;br&gt;(''Oreganus''-groep)
Junco hyemalis mearnsi 116674975.jpg|''J.h. mearnsi''&lt;br&gt;(''Pink-sided''-groep)
Dark-eyed Junco (Junco hyemalis caniceps) (20163235670).jpg|''J.h. caniceps''&lt;br&gt;(''gray-headed''-groep)
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Hâlden en dragen  ==
Yn it briedseizoen foarmje de fûgels pearkes. Se bouwe tegearre fan planten en hier in skaalfoarmich, likernôch 10 sm grut nêst op 'e grûn of yn 'e legere begroeiïng fan beammen of strûkguod, goed ferstoppe tusken grien. Yn it briedseizoen kin in wyfke meardere kearen aaien lizze. De aaien binne grizich oant ljochtblau fan kleur en brún oant griis spikkele. Nei 12 oant 13 dagen brieden komme de aaien út. De jongen fleane nei 11 oant 14 dagen út.

De donkereachjunco foerazjearret op 'e grûn, dêr't er nei ynsekten en sied siket.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2019 op 220 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dark-eyed-junco-junco-hyemalis BirdLife, 6 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/daejun/cur/introduction Birds of the World, 5 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/daejun/US-NH?continue eBird, 5 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Junco hyemalis|Donkereachjunco}}

}}
{{DEFAULTSORT:Donkereachjunco}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Junco]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]</text>
      <sha1>ia5okhubzemm1iaybi1sf572z8rd3cx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1239982</id>
      <parentid>1239977</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>stikje red.</comment>
      <origin>1239982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6953" sha1="0t3uek9wb7qa8ezn64olkvp2724svvw" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Donkereachjunco
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Junco hyemalis hyemalis CT1 (cropped).jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Junco hyemalis - Dark-eyed Junco XC109855.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[Junco's]] (''Amphispiza'') 
|Wittenskiplike namme = Junco hyemalis
|Beskriuwer, jier=  [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Junco hyemalis map.svg|250px]]{{Color box|#ff9955}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]]&lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}
De '''donkereachjunco''' (''Junco hyemalis'') is in Noardamerikaanske [[sjongfûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Fringilla hyemalis'' publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. It ferspriedingsgebiet fan 'e donkereachjunco beslacht hast hiel [[Noard-Amearika]], op it midden en suden fan [[Meksiko]] nei. Der wurde ferskate [[ûndersoarte]]n ûnderskieden.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Dark-eyed junco (21840).jpg|thumb|left|Nominaatfoarm.]]
De donkereachjunco wurdt likernôch 13 oant 17 cm lang. De [[nominaatfoarm]] fan 'e soarte hat in grize kop en boppekant fan it boarst, in wite bûk en donkerdere, griisbrune wjukken. De bûtenste sturtfearren binne wyt, wêrtroch't de fûgel by it fleanen goed te ûnderskieden is. De snaffel is rôze fan kleur. De kleur is by de mantsjes oer it algemeen dúdliker ûntwikkele as by de wyfkes.

De [[ûndersoarte]]n fan 'e fûgel fertoane lykwols tige grutte kleurfariaasjes, sadat it liket as binne it hiele oare soarten, wylst se genetysk allegear ta deselde soarte hearre. 

== Fersprieding ==
De donkereachjunco libbet yn mingde bosken en nullebosken fan 'e tuskenbeide sône. De fûgel komt in soad foar yn parken en tunen, foaral as er winterdeis byfuorre wurdt troch minsken. It ferspriedingsgebiet beslacht hast de hiele Feriene Steaten, ynklusyf [[Alaska]], [[Kanada]], en in part fan it noarden fan Meksiko. De noardlike populaasjes lûke yn 'e winter nei it suden om yn it gebiet om 'e [[Golf fan Meksiko]] te oerwinterjen. Simmerdeis komme de fûgels ek foar oant djip yn de Arktyske sône, yn it noarden fan Kanada, wylst se dêrhinne lûke om te brieden.

Ut en troch wurde dwaalgasten fan 'e soarte op 'e [[Britske Eilannen]] waarnommen. De fûgel is yn 2015 as [[dwaalgast]] fotografearre yn [[Grinslân]]. 

== Undersoarten ==
Der wurde 15 ûndersoarten ûnderskieden:

* ''J. h. aikeni'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. hyemalis'' – Alaska, noardlik, sintraal en eastlik Kanada, de noardlik-sintrale en noardeastlike Feriene Steaten.
* ''J. h. carolinensis'' – de eastlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. cismontanus'' – binnenlânsk westlik Kanada.
* ''J. h. oreganus'' – súdeastlik Alaska en westlik-sintrale [[Britsk-Kolumbia]] (westlik Kanada).
* ''J. h. shufeldti'' – de kust fan súdwestlik Britsk-Kolumbia en de kust fan de noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. montanus'' – binnenlânsk súdwestlik Kanada en binnenlânsk noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. thurberi'' – súdlik [[Oregon]] en noardwestlik [[Kalifornje]].
* ''J. h. pinosus'' – sintraal en súdlik Kalifornje.
* ''J. h. pontilis'' – [[Sierra Juárez]] (noardlik [[Baja California]] yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. townsendi'' – [[Sierra San Pedro Mártir]] (noardlik Baja California yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. mutabilis'' – súdwestlik Kalifornje en súdlik [[Nevada]].
* ''J. h. mearnsi'' – súdwestlik en súdlik-sintraal Kanada en de noardlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. caniceps'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. dorsalis'' – [[Arizona]], Nij-Meksiko en westlik [[Teksas]].

Der wurde fjouwer kleurgroepen ûnderskieden: 
* de ''slate-colored''-groep (mei û.o. de nominaatfoarm): in donkergrize kop, hals en boppekant, en in wite bûk. Dizze ûndersoarten komme benammen yn it noarden en easten fan Noard-Amearika foar.
* de ''Oregon''-groep (bgl. ''oreganus'' en ''shufeldti''): dizze hawwe in opfallende swarte of donkergrize kop dy't skerp ôfstekt tsjin in readebrune rêch en flanken. Dizze ûndersoarten libje yn it westen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel.
* de ''Pink-sided'' en ''White-winged'' farianten (bgl. ''mearnsi'' en ''aikeni''): fûgels mei in ljochtere, mear bêzjekleurige of brune rêch en wat subtilere grize of bleke tinten op 'e kop, bytiden mei wite streekjes op 'e wjukken.
* De ''gray-headed''-groep (bgl. ''caniceps''): fûgels mei in ljochtere grize kop mei in dúdlike, rustkleurige of kastanjebrún plak op 'e rêch.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Kleurgroepen&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Dark-eyed junco (21840).jpg|Nominaatfoarm&lt;br&gt;(''Slate-colored''-groep)
Dark-eyed Junco (48216361306).jpg|''J.h oreganus''&lt;br&gt;(''Oreganus''-groep)
Junco hyemalis mearnsi 116674975.jpg|''J.h. mearnsi''&lt;br&gt;(''Pink-sided''-groep)
Dark-eyed Junco (Junco hyemalis caniceps) (20163235670).jpg|''J.h. caniceps''&lt;br&gt;(''gray-headed''-groep)
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Hâlden en dragen  ==
Yn it briedseizoen foarmje de fûgels pearkes. Se bouwe tegearre fan planten en hier in skaalfoarmich, likernôch 10 sm grut nêst op 'e grûn of yn 'e legere begroeiïng fan beammen of strûkguod, goed ferstoppe tusken grien. Yn it briedseizoen kin in wyfke meardere kearen aaien lizze. De aaien binne grizich oant ljochtblau fan kleur en brún oant griis spikkele. Nei 12 oant 13 dagen brieden komme de aaien út. De jongen fleane nei 11 oant 14 dagen út.

De donkereachjunco foerazjearret op 'e grûn, dêr't er nei ynsekten en sied siket.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2019 op 220 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dark-eyed-junco-junco-hyemalis BirdLife, 6 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/daejun/cur/introduction Birds of the World, 5 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/daejun/US-NH?continue eBird, 5 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Junco hyemalis|Donkereachjunco}}

}}
{{DEFAULTSORT:Donkereachjunco}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Junco]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]</text>
      <sha1>0t3uek9wb7qa8ezn64olkvp2724svvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240028</id>
      <parentid>1239982</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1240028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6993" sha1="l53a7lh93niql7phwtvunp773lekltp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Donkereachjunco
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Junco hyemalis hyemalis CT1 (cropped).jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Junco hyemalis - Dark-eyed Junco XC109855.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[Junco's]] (''Amphispiza'') 
|Wittenskiplike namme = Junco hyemalis
|Beskriuwer, jier=  [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Junco hyemalis map.svg|250px]]{{Color box|#ff9955}} [[brieden (fûgels)|briedgebiet]]&lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}
De '''donkereachjunco''' (''Junco hyemalis'') is in Noardamerikaanske [[sjongfûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Fringilla hyemalis'' publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. It ferspriedingsgebiet fan 'e donkereachjunco beslacht hast hiel [[Noard-Amearika]], op it midden en suden fan [[Meksiko]] nei. Der wurde ferskate [[ûndersoarte]]n ûnderskieden.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Dark-eyed junco (21840).jpg|thumb|left|Nominaatfoarm.]]
De donkereachjunco wurdt likernôch 13 oant 17 cm lang. De [[nominaatfoarm]] fan 'e soarte hat in grize kop en boppekant fan it boarst, in wite bûk en donkerdere, griisbrune wjukken. De bûtenste sturtfearren binne wyt, wêrtroch't de fûgel by it fleanen goed te ûnderskieden is. De snaffel is rôze fan kleur. De kleur is by de mantsjes oer it algemeen dúdliker ûntwikkele as by de wyfkes.

De [[ûndersoarte]]n fan 'e fûgel fertoane lykwols tige grutte kleurfariaasjes, sadat it liket as binne it hiele oare soarten, wylst se genetysk allegear ta deselde soarte hearre. 

== Fersprieding ==
De donkereachjunco libbet yn mingde bosken en nullebosken fan 'e tuskenbeide sône. De fûgel komt in soad foar yn parken en tunen, foaral as er winterdeis byfuorre wurdt troch minsken. It ferspriedingsgebiet beslacht hast de hiele Feriene Steaten, ynklusyf [[Alaska]], [[Kanada]], en in part fan it noarden fan Meksiko. De noardlike populaasjes lûke yn 'e winter nei it suden om yn it gebiet om 'e [[Golf fan Meksiko]] te oerwinterjen. Simmerdeis komme de fûgels ek foar oant djip yn de Arktyske sône, yn it noarden fan Kanada, wylst se dêrhinne lûke om te brieden.

Ut en troch wurde dwaalgasten fan 'e soarte op 'e [[Britske Eilannen]] waarnommen. De fûgel is yn 2015 as [[dwaalgast]] fotografearre yn [[Grinslân]]. 

== Undersoarten ==
Der wurde 15 ûndersoarten ûnderskieden:

* ''J. h. aikeni'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. hyemalis'' – Alaska, noardlik, sintraal en eastlik Kanada, de noardlik-sintrale en noardeastlike Feriene Steaten.
* ''J. h. carolinensis'' – de eastlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. cismontanus'' – binnenlânsk westlik Kanada.
* ''J. h. oreganus'' – súdeastlik Alaska en westlik-sintrale [[Britsk-Kolumbia]] (westlik Kanada).
* ''J. h. shufeldti'' – de kust fan súdwestlik Britsk-Kolumbia en de kust fan de noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. montanus'' – binnenlânsk súdwestlik Kanada en binnenlânsk noardwestlike Feriene Steaten.
* ''J. h. thurberi'' – súdlik [[Oregon]] en noardwestlik [[Kalifornje]].
* ''J. h. pinosus'' – sintraal en súdlik Kalifornje.
* ''J. h. pontilis'' – [[Sierra Juárez]] (noardlik [[Baja California]] yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. townsendi'' – [[Sierra San Pedro Mártir]] (noardlik Baja California yn noardwestlik Meksiko).
* ''J. h. mutabilis'' – súdwestlik Kalifornje en súdlik [[Nevada]].
* ''J. h. mearnsi'' – súdwestlik en súdlik-sintraal Kanada en de noardlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. caniceps'' – de westlik-sintrale Feriene Steaten.
* ''J. h. dorsalis'' – [[Arizona]], Nij-Meksiko en westlik [[Teksas]].

Der wurde fjouwer kleurgroepen ûnderskieden: 
* de ''slate-colored''-groep (mei û.o. de nominaatfoarm): in donkergrize kop, hals en boppekant, en in wite bûk. Dizze ûndersoarten komme benammen yn it noarden en easten fan Noard-Amearika foar.
* de ''Oregon''-groep (bgl. ''oreganus'' en ''shufeldti''): dizze hawwe in opfallende swarte of donkergrize kop dy't skerp ôfstekt tsjin in readebrune rêch en flanken. Dizze ûndersoarten libje yn it westen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel.
* de ''Pink-sided'' en ''White-winged'' farianten (bgl. ''mearnsi'' en ''aikeni''): fûgels mei in ljochtere, mear bêzjekleurige of brune rêch en wat subtilere grize of bleke tinten op 'e kop, bytiden mei wite streekjes op 'e wjukken.
* De ''gray-headed''-groep (bgl. ''caniceps''): fûgels mei in ljochtere grize kop mei in dúdlike, rustkleurige of kastanjebrún plak op 'e rêch.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Kleurgroepen&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Dark-eyed junco (21840).jpg|Nominaatfoarm&lt;br&gt;(''Slate-colored''-groep)
Dark-eyed Junco (48216361306).jpg|''J.h oreganus''&lt;br&gt;(''Oreganus''-groep)
Junco hyemalis mearnsi 116674975.jpg|''J.h. mearnsi''&lt;br&gt;(''Pink-sided''-groep)
Dark-eyed Junco (Junco hyemalis caniceps) (20163235670).jpg|''J.h. caniceps''&lt;br&gt;(''gray-headed''-groep)
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Hâlden en dragen  ==
Yn it briedseizoen foarmje de fûgels pearkes. Se bouwe tegearre fan planten en hier in skaalfoarmich, likernôch 10 sm grut nêst op 'e grûn of yn 'e legere begroeiïng fan beammen of strûkguod, goed ferstoppe tusken grien. Yn it briedseizoen kin in wyfke meardere kearen aaien lizze. De aaien binne grizich oant ljochtblau fan kleur en brún oant griis spikkele. Nei 12 oant 13 dagen brieden komme de aaien út. De jongen fleane nei 11 oant 14 dagen út.

De donkereachjunco foerazjearret op 'e grûn, dêr't er nei ynsekten en sied siket.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2019 op 220 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dark-eyed-junco-junco-hyemalis BirdLife, 6 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/daejun/cur/introduction Birds of the World, 5 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/daejun/US-NH?continue eBird, 5 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Junco hyemalis|Donkereachjunco}}

}}
{{DEFAULTSORT:Donkereachjunco}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Junco]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]</text>
      <sha1>l53a7lh93niql7phwtvunp773lekltp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Junco hyemalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193935</id>
    <redirect title="Donkereachjunco" />
    <revision>
      <id>1239978</id>
      <timestamp>2026-09-06T13:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Donkereachjunco]]</comment>
      <origin>1239978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="j9r9bwjcigs9x46c8iy6nwcfr7adtnq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Donkereachjunco]]</text>
      <sha1>j9r9bwjcigs9x46c8iy6nwcfr7adtnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roastgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193936</id>
    <redirect title="Rustgoars" />
    <revision>
      <id>1239994</id>
      <timestamp>2026-09-06T21:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Rustgoars]]</comment>
      <origin>1239994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="m7ev7igr5o95nrlmb3c353mun9x3pcw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Rustgoars]]</text>
      <sha1>m7ev7igr5o95nrlmb3c353mun9x3pcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rustkat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193937</id>
    <redirect title="Roastkat" />
    <revision>
      <id>1239996</id>
      <timestamp>2026-09-06T21:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Roastkat]]</comment>
      <origin>1239996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="75amej8ctxiknn35dxl4xoo92ezezxe" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Roastkat]]</text>
      <sha1>75amej8ctxiknn35dxl4xoo92ezezxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tristrams goars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193938</id>
    <redirect title="Tristramgoars" />
    <revision>
      <id>1239999</id>
      <timestamp>2026-09-06T21:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Tristramgoars]]</comment>
      <origin>1239999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="b7lds7si2d0iuub873urlzflo7dc3b9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tristramgoars]]</text>
      <sha1>b7lds7si2d0iuub873urlzflo7dc3b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Junko's</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193939</id>
    <revision>
      <id>1240027</id>
      <timestamp>2026-09-06T22:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ping|RomkeHoekstra}} Sille we der mar net &quot;junko's&quot; fan meitsje? Ik fyn it in bytsje raar eagjen om foar in fûgelnamme de útlânske c deryn te hâlden. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>1240027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="n9hl6r15i7dp2cv7rf39i9gau0x0l8d" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Sille we der mar net &quot;junko's&quot; fan meitsje? Ik fyn it in bytsje raar eagjen om foar in fûgelnamme de útlânske c deryn te hâlden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 sep 2026, 00.06 (CEST)</text>
      <sha1>n9hl6r15i7dp2cv7rf39i9gau0x0l8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:GemeenteTubbergen</title>
    <ns>10</ns>
    <id>193940</id>
    <revision>
      <id>1240029</id>
      <timestamp>2026-09-07T07:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot; ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |  [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|30px|border]] ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; |  [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |  [[Ofbyld:Tubbergen vlag.svg|30px|border]] |- | align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Haadplak''':&lt;br&gt;Tubb...&quot;</comment>
      <origin>1240029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="9v2ywzrwcdn71aafouswe2ywvncpuq6" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |  [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|30px|border]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; |  [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |  [[Ofbyld:Tubbergen vlag.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Haadplak''':&lt;br&gt;[[Tubbergen]]&lt;br&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Doarpen''':&lt;br&gt;[[Albergen]] • [[Fleringen (Oerisel)|Fleringen]] • [[Geesteren (Oerisel)|Geesteren]] • [[Harbrinkhoek]] •  [[Langeveen]] • [[Manderveen]] • [[Mariaparochie]] (foar in part) • [[Reutum]]   • [[Vasse (Nederlân)|Vasse]] 
|- style=&quot;text-align:right;&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Buorskippen''':&lt;br&gt;[[Hezingen]] • [[Haarle (Tubbergen)|Haarle]] • [[Hezingen]] • [[Klossehoek]] • [[Mander (Tubbergen)|Mander]] • [[West-Geesteren]] • 
|-
|colspan=&quot;2&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteTubbergen}}
|}&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Oerisel|Tubbergen]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v2ywzrwcdn71aafouswe2ywvncpuq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vasse (Nederlân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193941</id>
    <revision>
      <id>1240031</id>
      <timestamp>2026-09-07T08:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks plak (2026) | namme                      = Vasse | ôfbylding                  = 2026 Vasse, Joazef en Pankratsiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte          =  | ôfbyldingstekst            = Joazef- en Pantkratsiustsjerke | flagge                     =  | wapen                      =  | ynwennertal                = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Vasse (Nederlân)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(eksklusyf Hezingen en...&quot;</comment>
      <origin>1240031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="bi7as4e6coni9ojx6o0fd4hs1umvups" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                      = Vasse
| ôfbylding                  = 2026 Vasse, Joazef en Pankratsiustsjerke.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = Joazef- en Pantkratsiustsjerke
| flagge                     = 
| wapen                      = 
| ynwennertal                = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Vasse (Nederlân)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(eksklusyf Hezingen en Mander)  
| oerflak                    = 7,78 km²
| befolkingstichtens         = 
| stêdekloft                 = 
| hichte                     = 
| lân                        = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1     = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|20px|border]] [[Oerisel]]
| bestjoerlike ienheid 2     = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]]
| boargemaster               = 
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = 
| postkoade                  = 
| tiidsône                   = 
| simmertiid                 = 
| koördinaten                = 
| webside                    = [https://sites.google.com/dorpsraadvasse.nl/dorpsraadvasse/nieuws Doarpsried Vasse]
| mapname = Oerisel
| mapwidth = 
| lat_deg = 52
| lat_min = 26
| lat_sec = 06.3
| lat_dir = N
| lon_deg = 6
| lon_min = 49
| lon_sec = 54
| lon_dir = E
| tekst by posysjekaart      = Lizzing fan Vasse yn Oerisel
| ôfbylding99                = Map NL - Tubbergen - Vasse.png
| ôfbyldingstekst99          = Lokaasje fan Vasse yn de gemeente Tubbergen
}}
'''Vasse''' is in doarp yn 'e [[Twinte|Twintske]] gemeente [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Oerisel]]. Vasse hat likernôch 1.000 ynwenners. De ynwenners fan Vasse binne foar it meastepart roomsk-katolyk. De mienskip fan Vasse is sterk ferweve mei dy fan 'e buorskippen [[Hezingen]] en [[Mander (Tubbergen)|Mander]]. Yn 'e karnavalstiid hat it doarp de bynamme ''Spekscheetersdoarp''. Ek de karnavalsferiening draacht dy namme.  

== Beskriuwing ==
Vasse leit yn ien fan 'e âldst bewenne gebieten fan Nederlân. De ferskate grêffjilden yn it tichteby lizzende Mander en it Lädderke (yn 'e rjochting fan [[Reutum]]) binne dêr stille tsjûgen fan. It bekendste grêfheuvelgebiet is it Vasser Grêffjild, dat út 20 grêfheuvels bestiet dy't út de tiid fan 4000 oant 2500 jier f.Kr. datearje. By opgravings yn 'e tweintichste iuw binne opmerklike fynsten dien, lykas de saneamde &quot;man fan Mander&quot;. Dy fynsten wurde yn it museum &quot;Twentse Welle&quot; yn [[Ynskedee]] útstald.

Oan 'e wei nei Hezingen stie oan 'e foet fan 'e Tutenberg eartiids in tichelwurk fan 'e Lipper stienbakker Deppe, dêr't yn fjildûnen stiennen bakt waarden. Hjoed-de-dei stiet dat fabryk oer de grins by [[Uelsen]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[lânkring]] [[Greefskip Bentheim (Landkreis)|Bentheim]].  

== Toerisme ==
Troch de lizzing yn it Twintske esselânskip, ôfwiksele mei houtwâlen, bosk en heide, is Vasse in goed útgongspunt foar kuier- en fytstochten. De omlizzende natuergebieten, lykas de delling fan 'e Mosbeek, it Streu en de Springendelling, binne dêr tige geskikt foar.
[[Ofbyld:2026 Wettermûne fan Bels (Mander).jpg|thumb|left|Wettermûne fan Bels yn it buorskip Mander by Vasse.]]
Vasse hat ek in eigen mountainbikerûte. Dizze rûte mei in lingte fan 49,9 kilometer komt lâns de meast bysûndere plakken yn it heuvelige lânskip yn en om Manderveen, Mander, Vasse, Hezingen, Nutter en Ootmarsum. De rûte krúst natuergebieten lykas de delling fan 'e Mosbeek, it Streu en it Springendelling. De rûte makket diel út fan it Mountainbikenetwurk Twente en wurdt oanjûn mei rûtebuordsjes.

De roomske Sint-Joazef en Pankratsiustsjerke is in neogoatysk ûntwerp fan 'e arsjitekt J.G.J. van Roosmalen.

Oan 'e trochgeande dyk yn 'e rjochting fan Ootmarsum stiet de wettermûne De Mast. Oare wettermûnen binne dy fan Bels yn Mander en Frans yn Hezingen.  

== Tarreputten fan Vasse ==
[[Ofbyld:Teerputten Vasse 2021 a.jpg|thumb|left|Tarreputten fan Vasse, 2021]]
Op likernôch oardel kilometer besuden Vasse lizze de saneamde tarreputten, mei in mienskiplik oerflak fan likernôch 24.000 m². Oant yn 'e jierren 1970 fan 'e tweintichste iuw waard hjir gemysk ôfeart stoart yn in eardere sânôfgraving.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Vasse}}
}}
{{GemeenteTubbergen}}
[[Kategory:Plak yn Oerisel]]
[[Kategory:Tubbergen]]</text>
      <sha1>bi7as4e6coni9ojx6o0fd4hs1umvups</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uelsen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193942</id>
    <revision>
      <id>1240038</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks plak (2026) | namme                     = Uelsen | ôfbylding                 = 2026 Sicht op Uelsen.jpg | ôfbyldingsbreedte         =  | ôfbyldingstekst           =  | flagge                    = Flagge Uelsen.svg | wapen                     = Wappen Uelsen.png | ynwennertal               = 5.930 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/default.asp Landesamt für Statistik, Niedersachsen]&lt;/ref&gt; | oerflak                   =...&quot;</comment>
      <origin>1240038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4882" sha1="c0s6muxvd42o319a579w74j04uzfr3l" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                     = Uelsen
| ôfbylding                 = 2026 Sicht op Uelsen.jpg
| ôfbyldingsbreedte         = 
| ôfbyldingstekst           = 
| flagge                    = Flagge Uelsen.svg
| wapen                     = Wappen Uelsen.png
| ynwennertal               = 5.930 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/default.asp Landesamt für Statistik, Niedersachsen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                   = 
| befolkingstichtens        = 
| stêdekloft                = 
| hichte                    = 
| lân                       = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1    = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2    = lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Greefskip Bentheim (Landkreis)|Greefskip Bentheim]]
| boargemaster              = 
| stêdsyndieling            = 
| stifting                  = 
| postkoade                 = 
| tiidsône                  = 
| simmertiid                = 
| koördinaten               = 
| webside                   = [https://www.uelsen.de/ Samtgemeinde Uelsen]&lt;br&gt;[https://www.heimatverein-uelsen.de/ Heimatverein Uelsen]
| mapname                   = Nedersaksen
| mapwidth                  = 
| lat_deg                   = 52
| lat_min                   = 30
| lat_sec                   = 00
| lat_dir                   = N
| lon_deg                   = 6
| lon_min                   = 53
| lon_sec                   = 00
| lon_dir                   = E
| tekst by posysjekaart     = &lt;small&gt;Lizzing fan Uelsen yn Nedersaksen&lt;/small&gt;
| ôfbylding99               = 
| ôfbyldingstekst99         = 
}}
'''Uelsen''' is in gemeente yn 'e [[lânkring]] [[Greefskip Bentheim (Landkreis)|Greefskip Bentheim]] yn it westen fan [[Nedersaksen]] tichteby de [[Nederlân]]ske grins, [[Dútslân]]. It is it haadplak fan 'e [[Samtgemeinde Uelsen]].

==Skiednis ==
[[Ofbyld:2026 Uelsen ústalde fynsten yn it âlde riedshûs.jpg|thumb|left|Utstalde fynsten yn it âlde riedshûs]]
Yn Uelsen binne grutte urnefjilden út de brûnstiid en izertiid (12e oant 6e iuw f.Kr.) fûn, itjinge betsjut dat de krite al hiel lang bewenne wurdt. Om it jier 800 hinne krige it plak in earste tsjerke. De krite waard troch [[Werenfridus fan Elst|Werenfridus]], in meiwurker fan [[Willibrord]] yn Fryslân, kristene. Yn 1131 waard Uelsen foar it earst neamd yn in oarkonde fan 'e [[[[Prinsbisdom Utert||biskop fan Utert]]; it wie doe ûnderdiel fan Twinte en foel sa formeel ûnder Utert en it [[Hillige Roomske Ryk]].
[[Ofbyld:2026 Uelsen, evangelysk-grifformearde tsjerke.jpg|thumb|left|De evangelysk-protestantske tsjerke fan Uelsen.]]
Yn 1312 kaam Uelsen yn hannen fan 'e greven fan Bentheim. De [[Reformaasje]] waard yn Uelsen tusken 1544 ([[Lutheranisme|lutersk]]) en 1588 ([[Kalvinisme|kalvinistysk]]) trochfierd. Under keizer [[Karel V]] waard yn 1546 de grins fêstlein, wêrmei’t Uelsen bestjoerlik loskeppele waard fan 'e Nederlannen. Doch bleau de bân mei Nederlân hiel sterk: Yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] waard yn 1580 yn 'e bosken fan Uelsen swier fochten tusken Spaanske en Nederlânske troepen. De [[Tritichjierrige Kriich]] (1618–1648), de [[pest]] (1636) en de oanfallen fan 'e [[Múnster]]ske biskop '[[Kristoffel Bearend fan Galen|Bommen Bearend]]' op Nederlân (1655, 1672) brochten in soad lijen en ellinde. De bekearing nei it katolisisme fan 'e greve yn 1668 feroare neat oan it feit dat de mearderheid fan 'e befolking grifformeard bleau. 

Yn 'e jierren 1830 gyngen in soad bewenners oer mei de [[Ofskieding fan 1834|Ofskieding]]. Dizze 'âld-reformearden' hienen it Nederlânsk as tsjerketaal en oant de ein fan 'e 19e iuw wie dat ek de skoalletaal. Sels yn 1933 waard der yn 'e tsjerken noch yn it Nederlânsk preke en songen. De [[nazy]]'s ferbeane dat letter, mar de âld-grifformearden yn Uelsen bleaune har, lykas ek yn [[Emlichheim]], tsjin de [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalistyske]] ideology fersetten. 

Nei in tiidrek fan befolkingskrimp yn 'e 19e iuw troch ferhuzing nei tekstylstêden of emigraasje nei Nederlân en Amearika, ûntwikkele it plak har yn 'e 20e iuw mei nije foarsjenningen. Sûnt 1974 is Uelsen it bestjoerlik sintrum fan 'e Samtgemeinde Uelsen.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
2026 Uelsen, Ald-grifformearde tsjerke.jpg|Ald-grifformearde tsjerke.
2026 Uelsen, byld fan in lapkepoep.jpg|Byld fan in [[lapkepoep]].
2026 Uelsen, riedshûs.jpg|Alde riedshûs.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery&gt;
2026 Uelser mûne.jpg|Mûne fan Uelsen.
2026 Uelsen, wettermûne.jpg|Wettermûne.
2026 Uelsen, Nordbeck-mûne.jpg|Nordeck-wettermûne.
&lt;/gallery&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel in oersetting fan in part fan 'e Dútske side oer it ûnderwerp, sjoch foar referinsjes op [[:de:Ulesen]]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Uelsen}}
}}
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>c0s6muxvd42o319a579w74j04uzfr3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240042</id>
      <parentid>1240038</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ofbylden */</comment>
      <origin>1240042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4882" sha1="f9kn8cb54yqzabackyrn2fno5g1wkvc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                     = Uelsen
| ôfbylding                 = 2026 Sicht op Uelsen.jpg
| ôfbyldingsbreedte         = 
| ôfbyldingstekst           = 
| flagge                    = Flagge Uelsen.svg
| wapen                     = Wappen Uelsen.png
| ynwennertal               = 5.930 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/default.asp Landesamt für Statistik, Niedersachsen]&lt;/ref&gt;
| oerflak                   = 
| befolkingstichtens        = 
| stêdekloft                = 
| hichte                    = 
| lân                       = {{DE}}
| bestjoerlike ienheid 1    = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2    = lânkring
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Greefskip Bentheim (Landkreis)|Greefskip Bentheim]]
| boargemaster              = 
| stêdsyndieling            = 
| stifting                  = 
| postkoade                 = 
| tiidsône                  = 
| simmertiid                = 
| koördinaten               = 
| webside                   = [https://www.uelsen.de/ Samtgemeinde Uelsen]&lt;br&gt;[https://www.heimatverein-uelsen.de/ Heimatverein Uelsen]
| mapname                   = Nedersaksen
| mapwidth                  = 
| lat_deg                   = 52
| lat_min                   = 30
| lat_sec                   = 00
| lat_dir                   = N
| lon_deg                   = 6
| lon_min                   = 53
| lon_sec                   = 00
| lon_dir                   = E
| tekst by posysjekaart     = &lt;small&gt;Lizzing fan Uelsen yn Nedersaksen&lt;/small&gt;
| ôfbylding99               = 
| ôfbyldingstekst99         = 
}}
'''Uelsen''' is in gemeente yn 'e [[lânkring]] [[Greefskip Bentheim (Landkreis)|Greefskip Bentheim]] yn it westen fan [[Nedersaksen]] tichteby de [[Nederlân]]ske grins, [[Dútslân]]. It is it haadplak fan 'e [[Samtgemeinde Uelsen]].

==Skiednis ==
[[Ofbyld:2026 Uelsen ústalde fynsten yn it âlde riedshûs.jpg|thumb|left|Utstalde fynsten yn it âlde riedshûs]]
Yn Uelsen binne grutte urnefjilden út de brûnstiid en izertiid (12e oant 6e iuw f.Kr.) fûn, itjinge betsjut dat de krite al hiel lang bewenne wurdt. Om it jier 800 hinne krige it plak in earste tsjerke. De krite waard troch [[Werenfridus fan Elst|Werenfridus]], in meiwurker fan [[Willibrord]] yn Fryslân, kristene. Yn 1131 waard Uelsen foar it earst neamd yn in oarkonde fan 'e [[[[Prinsbisdom Utert||biskop fan Utert]]; it wie doe ûnderdiel fan Twinte en foel sa formeel ûnder Utert en it [[Hillige Roomske Ryk]].
[[Ofbyld:2026 Uelsen, evangelysk-grifformearde tsjerke.jpg|thumb|left|De evangelysk-protestantske tsjerke fan Uelsen.]]
Yn 1312 kaam Uelsen yn hannen fan 'e greven fan Bentheim. De [[Reformaasje]] waard yn Uelsen tusken 1544 ([[Lutheranisme|lutersk]]) en 1588 ([[Kalvinisme|kalvinistysk]]) trochfierd. Under keizer [[Karel V]] waard yn 1546 de grins fêstlein, wêrmei’t Uelsen bestjoerlik loskeppele waard fan 'e Nederlannen. Doch bleau de bân mei Nederlân hiel sterk: Yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]] waard yn 1580 yn 'e bosken fan Uelsen swier fochten tusken Spaanske en Nederlânske troepen. De [[Tritichjierrige Kriich]] (1618–1648), de [[pest]] (1636) en de oanfallen fan 'e [[Múnster]]ske biskop '[[Kristoffel Bearend fan Galen|Bommen Bearend]]' op Nederlân (1655, 1672) brochten in soad lijen en ellinde. De bekearing nei it katolisisme fan 'e greve yn 1668 feroare neat oan it feit dat de mearderheid fan 'e befolking grifformeard bleau. 

Yn 'e jierren 1830 gyngen in soad bewenners oer mei de [[Ofskieding fan 1834|Ofskieding]]. Dizze 'âld-reformearden' hienen it Nederlânsk as tsjerketaal en oant de ein fan 'e 19e iuw wie dat ek de skoalletaal. Sels yn 1933 waard der yn 'e tsjerken noch yn it Nederlânsk preke en songen. De [[nazy]]'s ferbeane dat letter, mar de âld-grifformearden yn Uelsen bleaune har, lykas ek yn [[Emlichheim]], tsjin de [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalistyske]] ideology fersetten. 

Nei in tiidrek fan befolkingskrimp yn 'e 19e iuw troch ferhuzing nei tekstylstêden of emigraasje nei Nederlân en Amearika, ûntwikkele it plak har yn 'e 20e iuw mei nije foarsjenningen. Sûnt 1974 is Uelsen it bestjoerlik sintrum fan 'e Samtgemeinde Uelsen.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
2026 Uelsen, Ald-grifformearde tsjerke.jpg|Ald-grifformearde tsjerke.
2026 Uelsen, byld fan in lapkepoep.jpg|Byld fan in [[lapkepoep]].
2026 Uelsen, riedshûs.jpg|Alde riedshûs.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery&gt;
2026 Uelser mûne.jpg|Mûne fan Uelsen.
2026 Uelsen, wettermûne.jpg|Wettermûne.
2026 Uelsen, Nordbeck-mûne.jpg|Nordeck-wettermûne.
&lt;/gallery&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel in oersetting fan in part fan 'e Dútske side oer it ûnderwerp, sjoch foar referinsjes op [[:de:Uelsen]]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Uelsen}}
}}
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>f9kn8cb54yqzabackyrn2fno5g1wkvc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>