Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 436 1240719 1240570 2026-09-14T00:14:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240719 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] ûntfangt it lêste synjaan fan 'e [[romtesonde]] ''[[Pioneer 10]]'', dy't him op dit stuit op in ôfstân fan goed 12 miljard [[km]] fan 'e [[Ierde]] befynt. ;febrewaris *[[1 febrewaris|1]] - By de weromkear yn 'e [[atmosfear]] fan 'e [[Ierde]], oan 'e ein fan 'e missy [[STS-107]], falt de [[space shuttle]] [[Space Shuttle Columbia|''Columbia'']] boppe [[Teksas]] útinoar. Alle 7 [[astronaut]]en oan board (6 [[Feriene Steaten|Amerikanen]] en in [[Israel]]iër) komme om. *[[4 febrewaris|4]] - De [[Federale Republyk Joegoslaavje]] hâldt op te bestean. Yn it plak dêrfan wurdt it [[Steatebûn fan Servje en Montenegro]] oprjochte. *[[15 febrewaris|15]] - Oeral yn 'e wrâld wurde [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] holden tsjin 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ynvaazje fan Irak (2003)|ynvaazje fan Irak]], dy't sa massaal binne, dat se as grutste anty-oarlochsdemonstraasje út 'e [[skiednis]] fan 'e wrâld opnommen wurde yn it ''[[Guiness Book of Records]]''. *[[19 febrewaris|19]] - By de [[fleanramp fan Kerman]] stoart in [[militêr]] [[fleantúch]] fan it type [[Iljûsjin Il-76]] del bûten de [[Iraan]]ske [[stêd]] [[Kerman (stêd)|Kerman]], wêrby't 275 [[minske]]n omkomme. * [[21 febrewaris|21]] - Yn [[Fryslân]] ferskynt foar it earst it [[tydskrift]] ''[[Farsk]]''. *[[26 febrewaris|26]] - Yn [[Sûdaan]] begjint de [[Oarloch yn Darfoer]], nei't [[rebel]]legroepen yn [[Darfoer]] it yn 'e kant sette tsjin 'e [[diktatuer]] fan [[presidint]] [[Omar al-Basjir]] yn [[Kartûm]]. *[[27 febrewaris|27]] - De [[Bosnyske Serven|Bosnysk-Servyske]] [[politika]] [[Biljana Plavšić]] wurdt troch it [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]] ta 11 jier [[finzenisstraf]] feroardiele foar har mandéligens oan [[oarlochsmisdie]]den dy't begien binne ûnder de [[Bosnyske Oarloch]]. ;maart *[[8 maart|8]] - By [[Malteesk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Malta]] foàr. *[[12 maart|12]] - De progressive [[Servje|Servyske]] [[premier]] [[Zoran Đinđić]] wurdt yn [[Belgrado]] by in oanslach [[fermoarde]] troch [[Zvezdan Jovanović]], in earder lid fan 'e [[geheime tsjinst|geheime plysje]] fan 'e [[Federale Republyk Joegoslaavje]]. *[[12 maart|12]] - De [[SARS-pandemy|SARS-epidemy]] wreidet him út fan [[Hongkong]] nei [[Fjetnam]]. De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) lit in wrâldwide warskôging útgean. *[[20 maart|20]] - It begjin fan 'e [[Irakoarloch]]: de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Spanje]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Poalen]] fiere mei stipe fan û.m. [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]] en de [[Feriene Arabyske Emiraten]] de [[ynvaazje fan Irak (2003)|ynvaazje fan Irak]] út. *[[23 maart|23]] - By [[Sloveensk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny en de NATO (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en de [[NATO]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Sloveenje]] yn beide gefallen foàr. ;april *[[9 april|9]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] nimme nei de [[Slach om Bagdad (2003)|Slach om Bagdad]] yn it ramt fan 'e [[ynvaazje fan Irak (2003)|ynvaazje fan Irak]] de [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] yn. Dêrmei meitsje se in ein oan it [[Baätpartij (Irak)|Baätrezjym]] fan [[diktator]] [[Saddam Hoessein]]. *[[11 april|11]]-[[13 april|13]] - By [[steatsgreep yn Fenezuëla (2002)|in steatsgreep]] yn [[Fenezuëla]] wurdt [[presidint]] [[Hugo Chávez]] ôfset en [[finzen]] nommen. Foar him yn 't plak wurdt [[Pedro Carmona]] presidint. As de [[befolking]] fan 'e Fenezolaanske [[haadstêd]] [[Caracas]] tsjin it nije rezjym yn [[opstân]] komt en de [[plysje]] dy rebûlje om 'e nocht besiket te ûnderdrukken, wit de Presidinsjele Garde, dy't trou bleaun is oan Chávez, it [[Miraflorespaleis]] te weroverjen sûnder dat der in skot lost wurdt. It rezjym fan Carmona stoart dêrnei yn as in kaartehûs en Chávez wurdt wer presidint. *[[12 april|12]] - By [[Hongaarsk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan de [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Hongarije]] foàr. *[[14 april|14]] - De fêstlizzing fan it [[minsklik]] [[genoom]], yn it ramt fan it [[Human Genome Project]], komt ree, wêrby't 99% fan it minsklik genoom mei in wissichheid fan 99,99% fêststeld wurdt. ;maaie *[[11 maaie|11]] - By [[Litousk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Litouwen]] foàr. *[[12 maaie|12]] - By [[oanslaggen yn Ar-Riaad (2003)|in rige oanslaggen]] troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op in wenmienskip foar bûtenlanners yn 'e [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[haadstêd]] [[Ar-Riaad]] komme 30 [[minske]]n om. *[[17 maaie|17]] - By [[Slowaaksk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Slowakije]] foàr. * [[17 maaie|17]] - Yn [[Fryslân]] wurdt it [[Houkesleat Akwadukt|Akwadukt Houkesleat]] offisjeel iepene. *[[21 maaie|21]] - By [[ierdbeving fan Bûmerdes (2003)|in swiere ierdbeving]] yn [[Algerije]] komme 2.200 [[minske]]n om. ;juny *[[1 juny|1]] - [[Belgje]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[8 juny|8]] - By [[Poalsk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Poalen]] foàr. *[[10 juny|10]] - De [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Ontario]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[14 juny|14]] - By [[Tsjechysk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Tsjechje]] foàr. *[[30 juny|30]] - De stridende partijen yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] tekenje in [[frede]]sakkoart. Dêrmei komt nei fiif jier in ein oan 'e [[Twadde Kongoleeske Oarloch]], dy't nei skatting oan 3,8 miljoen [[minske]]n it libben koste hat. ;july *[[5 july|5]] - De [[SARS-pandemy]], dy't op syn hichtepunt yn 37 [[lân|lannen]] hearske, wurdt betwongen ferklearre troch de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO). Yn totaal binne der 8.273 [[minske]]n [[sykte|siik]] rekke, dy't dat yn 775 gefallen net oerlibbe hawwe. *[[8 july|8]] - De [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[24 july|24]] - Yn it ramt fan 'e [[Regionale Helpmissy op de Salomonseilannen]] stjoere ferskate [[lân|lannen]] yn 'e [[Stille Súdsee]], ûnder lieding fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[troepen]] nei de [[Salomonseilannen]] om dêr oarder werom te bringen, nei't der [[geweld]] útbrutsen is tusken ûnderskate [[etnyske groep]]en. * [[25 july|25]] - Krekt as yn [[2002]] wint [[Snits (stêd)|Snits]] it [[SKS]]-[[skûtsjesilen]]. * [[28 july|28]] - [[Dútslân]] meldt dat de [[sânbank]] [[Kachelotplatte]] net mear ûnder wetter komt; it is in nij [[Waadeilannen|Waadeilân]] wurden. ;augustus *[[5 augustus|5]] - By de [[bomoanslach op it Marriott Hotel yn Djakarta|bomoanslach op it Marriott Hotel]], troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en yn 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[haadstêd]] [[Djakarta]], komme 12 [[minske]]n om. * [[6 augustus|6]] - [[Wytmarsum]] wint mei [[Jacob Zaagemans]], [[Chris Anema]] en [[Gert Jan Meekma]] de [[Freulepartij]] yn [[Wommels]]. * [[25 augustus|25]]-[[27 augustus|27]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de 11-jierige [[Lusanne van der Gun]] út [[Aldeberkeap]] op ljochskyndei [[ûntfierd]]. Trije [[dagen]] letter wurdt syn yn [[Fenlo]] frijlitten. *[[11 augustus|11]] - De [[NATO]] nimt it befel oer fan 'e [[International Security Assistance Force]], de [[fredesmacht]] yn [[Afganistan]]. Dit is de earste grutte [[militêr]]e operaasje ea dy't de NATO bûten [[Jeropa]] útfiert. *[[18 augustus|18]] - De [[Twadde Liberiaanske Boargeroarloch]] einiget mei de oerwinning fan 'e [[rebel]]len. Der komt in ein oan 'e [[diktatuer]] fan [[presidint]] [[Charles Taylor]], dy't yn [[Nigearia]] yn [[ballingskip]] giet. *[[20 augustus|20]] - By [[bomoanslach op it Canal Hotel yn Bagdad|in bomoanslach]] op it [[haadkertier]] fan 'e [[Feriene Naasjes]] yn 'e [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] falle 23 [[dea]]den, ûnder wa de spesjale FN-gesant yn Irak, de [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[diplomaat]] [[Sergio Vieira de Mello]], en de koördinator fan [[UNICEF]] yn Irak, de [[Kanada|Kanadees]] [[Christopher Klein-Beekman]]. *[[27 augustus|27]] - De [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]] [[opposysje (planeten)|stiet tichter by]] de [[Ierde]] as ea yn 'e lêste 60.000 [[jier]]. *[[27 augustus|27]] - De [[Underhannelings fan de Seis Partijen]] begjinne, tusken [[Noard-Koreä]], [[Súd-Koreä]], de [[Feriene Steaten]], de [[Folksrepublyk Sina]], [[Ruslân]] en [[Japan]]. It doel is om in [[frede|freedsume]] oplossing te finen foar it Noardkoreaanske [[atoombom|nukleêre programma]]. ;septimber * [[5 septimber|5]] - Yn [[Fryslân]] wurdt in 65-jierige man út [[Ryptsjerk]] oanholden, dy't yn 't ferhear tajout de dieder te wêzen fan 'e [[ûntfiering]] fan [[Lusanne van der Gun]]. *[[10 septimber|10]] - De [[Sweden|Sweedske]] [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[Anna Lindh]] wurdt yn in [[warehûs]] yn [[Stokholm]] [[fermoarde|deastutsten]] troch de [[Servje|Servyske]] [[nasjonalist]] [[Mijailo Mijailović]]. *[[14 septimber|14]] - By [[Estysk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Estlân]] foàr. *[[15 septimber|15]] - Yn [[Ciudad Perdida]], yn [[Kolombia]], [[Untfiering|ûntfiere]] [[rebel]]len fan it [[Nasjonaal Befrijingsleger (Kolombia)|Nasjonaal Befrijingsleger]] (ELN) 8 bûtenlânske [[toerist]]en, dy't nei 100 [[dagen]] as resultaat fan [[ûnderhanneling]]s tusken de ELN en it Kolombiaanske [[regear]] frijlitten wurde sille. *[[20 septimber|20]] - By [[Letsk referindum oer lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2003)|in referindum]] oer lidmaatskip fan 'e [[Jeropeeske Uny]] stimt de mearderheid fan 'e [[befolking]] fan [[Letlân]] foàr. ;oktober *[[5 oktober|5]] - De [[Israel]]yske [[loftmacht]] fiert op [[Syrje|Syrysk]] grûngebiet it [[bombardemint fan Ain as-Saheb]] út, op wat nei bewearings fan it Israelyske regear in basis fan 'e [[Palestina|Palestynske]] militante [[organisaasje]] [[Islamityske Djihaad (organisaasje)|Islamityske Djihaad]] wêze soe. * [[12 oktober|12]] - Op [[De Haule]] wurdt [[Fokko Werkman]] deastutsen yn syn hûs weromfûn. *[[15 oktober|15]] - [[Sina]] lansearret syn earste [[romtefeart|bemanne romteskip]], de [[Shenzou&nbsp;5]]. *[[24 oktober|24]] - De [[Concorde]] makket syn lêste [[kommersje]]le flecht. Dêrmei komt in ein oan it tiidrek fan [[ferkearsfleantugen]] dy't [[lûdsbarriêre|flugger as it lûd]] geane. ;novimber * [[1 novimber|1]] - De [[Frankryk|Frânsman]] [[Jean-Claude Trichet]] folget de [[Nederlân|Nederlanner]] [[Wim Duisenberg]] op as [[presidint]] fan de [[Jeropeeske Sintrale Bank]] * [[2 novimber|2]] - [[Annamarie Thomas]] wint de 1500 meter op it [[NK ôfstannen]]. * [[8 novimber|8]] - De 100e side fan de [[Haadside|Fryske Wikipedy]] wurdt skreaun: [[Gysbert Japiks]]. *[[12 novimber|12]] - By [[bomoanslach yn Nasirijah (2003)|in bomoanslach]] op it [[haadkertier]] fan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[militêre plysje]] yn it [[Irak|Iraakske]] [[Nasirijah]] komme 17 Italjaanske [[militêr]]en en 9 Iraakske [[boarger]]s om. * [[13 novimber|13]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de [[Gysbert Japixcpriis]] útrikt oan [[skriuwer]] [[Willem Tjerkstra]]. *[[15 novimber|15]] en [[20 novimber|20]] - By de [[bomoanslaggen yn Istanbûl (2003)|bomoanslaggen yn Istanbûl]], troch [[islamisme|islamistyske]] [[terrorist]]en op 2 [[synagoge]]n, in filiaal fan 'e [[HSBC|HSBC-bank]] en it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]] yn de [[Turkije|Turkske]] [[stêd]] [[Istanbûl]], komme 57 [[minske]]n om. *[[23 novimber|23]] - De [[Georgje|Georgyske]] [[presidint]] [[Edûard Sjevardnadze]] treedt ôf nei't as gefolch fan [[stimbusfraude]] by de [[Georgyske parlemintsferkiezings (2003)|parlemintsferkiezings]] de [[Roazerevolúsje]] útbrutsen is. ;desimber *[[13 desimber|13]] - De [[Irak|Iraakske]] [[diktator]] [[Saddam Hoessein]], dy't sûnt de [[ynvaazje fan Irak (2003)|oerweldiging fan syn lân]] yn begjin [[april]] ûnderdûkt sitten hat, wurdt yn [[Ad-Dâr]] troch [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] [[Operaasje Red Dawn|ûntdutsen en oppakt]]. * [[17 desimber|17]] - De [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] stelle de [[Gerrit Benner Priis]] yn. *[[19 desimber|19]] - [[Lybje]] stimt deryn ta om alle materialen, [[apparatuer]] en plannen te ferneatigjen dy't rjochte binne op 'e ûntwikkeling fan [[massaferneatigingswapen]]s. *[[23 desimber|23]] - By de [[gasramp fan Chuandongbei]] komme by in [[eksploazje]] op it [[Chuandongbei]]-[[ierdgas]]fjild, by [[Chongqing]] yn [[Sina]], teminsten 234 [[minske]]n om. *[[26 desimber|26]] - By [[ierdbeving fan Bam (2003)|in swiere ierdbeving]] yn 'e omkriten fan 'e [[Iraan]]ske [[stêd]] [[Bam (Iran)|Bam]] komme mear as 40.000 [[minske]]n om. == Berne == * [[7 desimber]] - prinsesse [[Catharina-Amalia fan de Nederlannen]], dochter fan kroanprins [[Willem-Alexander fan de Nederlannen]] en [[Máxima Zorreguieta]] ;''datum ûnbekend'' * [[Else Talsma]], Frysk aktrise == Ferstoarn == ;jannewaris * [[8 jannewaris|8]] - [[Franz Drappier]], Waalsk striptekener (* [[1948]]) ;febrewaris * [[7 febrewaris|7]] - [[Hessel Posthuma jr.]], Frysk politikus (* [[1920]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Teake Hoekema]], Frysk heechlearaar (* [[1923]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Leo Brouwer (boargemaster)|Leo Brouwer]], Frysk boargemaster (* [[1924]]) ;maart * [[7 maart|7]] - [[Kor Onclin]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1918]]) * [[10 maart|10]] - [[Joop Smits]], Nederlânsk telefyzjeomropper (* [[1926]]) * [[19 maart|19]] - [[C.O. Jellema|Cornelius Onno Jellema]], Nederlânsk dichter (* [[1936]]) * [[24 maart|24]] - [[Jan-Just Bos]], Nederlânsk roeier, botanikus en presintator (* [[1939]]) ;april * [[21 april|21]] - [[Nina Simone]], Amerikaansk muzikante (* [[1933]]) * [[26 april|26]] - [[Yun Hyon-seok]], Súdkoreaansk skriuwer en miskerjochte-aktivist (* [[1984]]) ;maaie * [[15 maaie|15]] - [[June Carter]], Amerikaansk sjongster (* [[1929]]) * [[24 maaie|24]] - [[Jaap Goeman Borgesius]], Nederlânsk politikus (* [[1929]]) ;juny * [[12 juny|12]] - [[Gregory Peck]], Amerikaansk akteur (* [[1916]]) * [[29 juny|29]] - [[Katharine Hepburn]], Amerikaansk aktrise (* [[1907]]) ;july * [[1 july|1]] - [[N!xau ǂToma]], Namibysk akteur (* [[1943]]) * [[16 july|16]] - [[Alie van den Bos]], Nederlânsk turnster (* [[1902]]) * [[25 july|25]] - [[Ludwig Bölkow]], Dútsk loftfeartpionier (* [[1912]]) * [[27 july|27]] - [[Bob Hope]], Amerikaansk akteur (* [[1903]]) ;augustus * [[2 augustus|2]] - [[Willem Wilmink]], Nederlânsk skriuwer (* [[1936]]) * [[4 augustus|4]] - [[James Welch (skriuwer)|James Welch]], Amerikaansk skriuwer (* [[1940]]) * [[16 augustus|16]] - [[Ype Schaaf]], Frysk predikant en sjoernalist (* [[1930]]) * [[30 augustus|30]] - [[Charles Bronson]], Amerikaansk akteur (* [[1921]]) ;septimber * [[12 septimber|12]] - [[Johnny Cash]], Amerikaansk sjonger (* [[1932]]) * [[22 septimber|22]] - [[Johan Stekelenburg]], Nederlânsk fakbûnsbestjoerder en politikus (* [[1941]]) ;oktober * [[6 oktober|6]] - [[Joop Bakker]], Frysk politikus (* [[1921]]) * [[12 oktober|12]] - [[Fokko Werkman]], Frysk moardslachtoffer (* [[1969]]) ;novimber * [[6 novimber|6]] - [[Rie Mastenbroek]], Nederlânsk swimster (* [[1919]]) * [[10 novimber|10]] - [[Pieter Scheen]], Nederlânsk keunsthanneler en publisist (* [[1916]]) * [[20 novimber|20]] - [[Benny Odinga]], Frysk politikus (* [[1919]]) * [[22 novimber|22]] - [[Mario Beccaria]], Italjaansk politikus (* [[1920]]) * [[30 novimber|30]] - [[Dirk Flentrop]], Nederlânsk oargelbouwer (* [[1910]]) ;desimber * [[7 desimber|17]] - [[Ad van Seijen]], Frysk skriuwer (* [[1922]]) ===Bisten=== * [[14 febrewaris]] - [[Dolly (skiep)|Dolly]], it earste kloande skiep (* [[1996]]) * [[12 desimber]] - [[Keiko (orka)|Keiko]], orka út 'e film ''Free Willy'' (* ±[[1977]]) ==Literatuer== ;romans * [[Jim Butcher]], ''[[Death Masks]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Explorer (roman)|Explorer]]'' * [[Kristen Britain]], ''[[First Rider's Call]]'' * [[J.K. Rowling]], ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[Paladin of Souls]]'' * [[Katharine Kerr]], ''[[Snare (roman)|Snare]]'' * [[Elizabeth Moon]], ''[[Trading in Danger]]'' ;novelles * [[Ronald Giphart]], ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]'' ==Films== {{Kolommen2 |Kolom1= * ''[[American Pie 3: The Wedding]]'' * ''[[Bad Santa]]'' * ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]'' * ''[[Charlie's Angels: Full Throttle]]'' * ''[[Far, Far Away Idol]]'' * ''[[Hulk (film)|Hulk]]'' * ''[[Kill Bill: Volume 1]]'' * ''[[The Lord of the Rings: The Return of the King]]'' * ''[[Lost in Translation (film)|Lost in Translation]]'' |Kolom2= * ''[[Master and Commander: The Far Side of the World]]'' * ''[[The Matrix Reloaded]]'' * ''[[The Matrix: Revolutions]]'' * ''[[Mystic River (film)|Mystic River]]'' * ''[[The Rundown]]'' <small>(ek bekend as ''Welcome to the Jungle'')</small> * ''[[Seabiscuit (film)|Seabiscuit]]'' * ''[[Terminator 3: Rise of the Machines]]'' * ''[[Under the Tuscan Sun (film)|Under the Tuscan Sun]]'' }} ==Tillefyzje== * ''[[Charlie's Angels: Animated Adventures]]'' * ''[[Star Wars: Clone Wars (tillefyzjesearje út 2003)|Star Wars: Clone Wars]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2003| ]] [[Kategory:21e iuw]] df27mjdybeu319imjydcbim8ttsl9rr 0 453 1240717 1214778 2026-09-14T00:13:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240717 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2000-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân Volendam]] komme by in hommels útbrekkende [[brân]] yn Café De Hemel yn [[Volendam]] 14 [[minske]]n om en reitsje nochris 350 oaren [[ferwûne]]. * [[5 jannewaris|5]] - It [[Wikipedy:Skiednis_fan_Wikipedia|Wikipedia-projekt]] begjint, mei de [[:en:Main_Page|Ingelsktalige Wikipedy]]. *[[13 jannewaris|13]] - By [[ierdbeving yn El Salvador (jannewaris 2001)|in swiere ierdbeving]] yn [[El Salvador]] komme 944 [[minske]]n om. *[[16 jannewaris|16]] - [[Laurent Kabila]], de [[diktator]] fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], wurdt [[fermoarde]] troch ien fan syn eigen [[liifwacht]]en. *[[20 jannewaris|20]] - [[George W. Bush]] wurdt [[ynauguraasje|plechtich ynwijd]] as de 43e [[presidint fan 'e Feriene Steaten]]. *[[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Filipinen]] einiget de [[impeachment|ôfsettingsproseduere]] tsjin [[presidint]] [[Joseph Estrada]] yn 'e [[Twadde People Power-revolúsje]], dy't syn [[fise-presidint]]e [[Gloria Macapagal Arroyo]] oan 'e macht bringt. *[[26 jannewaris|26]] - By [[ierdbeving yn Gûdjarat (2001)|in swiere ierdbeving]] yn 'e [[Yndia]]aske dielsteat [[Gûdjarat]] komme mear as 12.000 [[minske]]n om. * [[27 jannewaris|27]] - Yn 'e [[autonoom gebiet|autonome]] [[republyk]] [[Sansibar]] iepenje [[Tanzania]]anske feilichheidstroepen it fjoer op [[demonstranten]] dy't protestearje tsjin 'e grutskalige [[stimbusfraude]] en wiidfersprate [[yntimidaasje]] ûnder de [[ferkiezings]] fan [[desimber]] [[2000]]. Hjirby komme 35 [[minske]]n om it libben en reitsje 600 oaren [[ferwûne]]. Neitiid ûntflechtsje in protte Sansibarezen op [[fisker]]sboaten Tanzania en sykje beskûl yn 'e buorlannen. ;febrewaris *[[9 febrewaris|9]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dûkboat]] de [[USS Greeneville (SSN-772)|USS ''Greeneville'']] bringt yn 'e neite fan 'e [[Hawaï-eilannen]] by fersin it [[Japan]]ske [[fisker]]sskip de ''[[Ehime-Maru]]'' ta sinken. * [[10 febrewaris|10]] - [[Rintje Ritsma (reedrider)|Rintje Ritsma]] wurdt yn [[Boedapest]] foar de fjirde kear wrâldkampioen [[reedriden]] Oer-alles. *[[12 febrewaris|12]] - De [[romtesonde]] [[NEAR Shoemaker|NEAR ''Shoemaker'']] lânet op [[433 Eros]] en wurdt dêrmei it earste romteskip dat op in [[asteroïde]] lânet. *[[13 febrewaris|13]] - By [[ierdbeving yn El Salvador (febrewaris 2001)|in swiere ierdbeving]] yn [[El Salvador]] komme teminsten 400 [[minske]]n om. *[[16 febrewaris|16]] - Yn it ramt fan 'e [[Iraakske ûntwapeningskrisis]] fiere [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[bommesmiter]]s [[bombardemint]]en út op [[Irak]] om 'e [[loftdoelferdigening]] fan dat [[lân]] út te skeakeljen. * [[22 febrewaris|22]] - Yn [[Ingelân]] wurdt yn in [[slachthûs]] by [[baarch|bargen]] [[tongblier]] fêststeld: dat is it begjin fan 'e [[Tongblierkrisis]], dy't it [[Feriene Keninkryk]], [[Nederlân]] en dielen fan [[Frankryk]] oant ein [[juny]] yn syn greep hâlde sil. *[[29 febrewaris|29]] - By de [[treinramp fan Great Heck]], yn noardlik [[Ingelân]], komme 10 [[minske]]n om en reitsje 82 oaren [[ferwûne]]. ;maart *[[2 maart|2]] - Yn [[Afganistan]] begjinne de [[Taliban]] mei de ferneatiging fan 'e [[monumint]]ale [[Boeda's fan Bamiyan]]. *[[23 maart|23]] - It âlde [[Ruslân|Russyske]] [[romtestasjon]] [[Mir (romtestasjon)|Mir]] wurdt út syn [[baan (astronomy)|baan]] om 'e [[Ierde]] helle en stoart del yn 'e [[Stille Súdsee]] by [[Fidzjy]]. ;april *[[1 april|1]] - By it [[Hainan-ynsidint]] komt in [[Sina|Sineeske]] [[Shenyang J-8]]-[[strieljager]] yn 'e [[loft]] sa deunby in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[radarfleantúch]], dat se inoar reitsje. It radarfleantúch is twongen en meitsje in [[needlâning]] op it Sineeske [[eilân]] [[Hainan]]. De [[bemanning]] wurdt dêrnei troch de Sineeske autoriteiten fêstholden. *[[1 april|1]] - [[Nederlân]] fiert as earste lân yn 'e wrâld it [[homohoulik]] yn. *[[1 april|1]] - De eardere [[Federale Republyk Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[presidint]] [[Slobodan Milošević]] jout him oer oan 'e [[plysje]] om troch it ynternasjonale [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]] berjochte te wurden foar [[oarlochsmisdie]]den. *[[11 april|11]] - De [[bemanning]] fan it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[radarfleantúch]] dat in [[needlâning]] makke hat op it [[Sina|Sineeske]] [[eilân]] [[Hainan]], wurdt nei hûs ta stjoerd. Dêrmei komt in ein oan it [[Hainan-ynsidint]]. * [[11 april|11]] - De [[tongblier]] brekt ek út yn Fryslân, op in buorkerij yn [[Ie (Dongeradiel)|Ie]] en in dei letter yn [[Eanjum]]. *[[28 april|28]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[miljonêr]] [[Dennis Tito]] set mei de [[Ruslân|Russyske]] ''[[Sojûz TM-32]]'' út it [[Kosmodroom fan Bajkonoer]], yn [[Kazachstan]], ôf nei it [[Ynternasjonaal Romtestasjon]] (ISS). Hy is de earste [[romtetoerisme|romtetoerist]]. ;maaie *[[6 maaie|6]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[miljonêr]] [[Dennis Tito]] keart mei de ''[[Sojûz TM-31]]'' fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon]] (ISS) werom nei de [[Ierde]] en beëiniget dêrmei de alderearste [[romtetoerisme|romtefakânsje]]. *[[7 maaie|7]] - Yn 'e [[Bosnje|Bosnyske]] [[stêd]] [[Banja Luka]] wurdt besocht en meitsje in begjin mei de weropbou fan 'e ferwuostge [[Ferhadija-moskee]]. De [[seremoanje]], dêr't 300 [[Bosnyske Moslims]] op jierren foar útnûge binne, rint lykwols út op in fiasko as der in opskuor ûntstiet fan [[nasjonalistysk]]e [[Bosnyske Serven]] dy't de Moslims mei stiennen bekûgelje en op harren yn slane. *[[24 maaie|24]] - De [[Sjerpa's|Sjerpa]] [[Temba Tsheri]] wurdt mei 16 jier de jongste [[persoan]] ea dy't de top fan 'e [[Mount Everest]] berikt hat. *[[24 maaie|24]] - By de [[ramp yn de Versailles-trouseal]] komme yn [[Jeruzalim]] 23 [[minske]]n om en reitsje 380 lju [[ferwûne]] as de trêde [[ferdjipping]] fan in [[gebou]] fan fjouwer ferdjippings ynstoart. ;juny *[[1 juny|1]] - De [[moard op de Nepaleeske keninklike famylje]] wurdt útfierd troch [[kroanprins]] [[Dipendra fan Nepal|Dipendra]], dy't mei in [[mitrailleur]] it fjoer iepenet op syn eigen [[famylje (besibskip)|famyljeleden]] en dêrby 10 [[minske]]n deadet, ynkl. syn [[heit]], [[kening]] [[Birendra fan Nepal]]. Dipendra, dy't neitiid [[selsmoard|de hân oan himsels slacht]], stjert trije dagen letter yn it [[sikehûs]] oan syn selstabrochte [[ferwûning]]s. *[[1 juny|1]] - In [[selsmoardoanslach]]dogger fan 'e militante [[Palestina|Palestynske]] [[Hamas]]beweging bringt 21 [[minske]]n om by in [[bomoanslach]] op de Dolphinarium-[[diskoteek]] yn 'e [[Israel]]yske [[stêd]] [[Tel Aviv]]. *[[5 juny|5]]-[[9 juny|9]] - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske Stoarm Allison|Allison]] smyt 900&nbsp;[[mm]] [[rein (delslach)|rein]] út oer de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[stêd]] [[Houston]], wêrby't 22 [[minske]]n omkomme en foar mear as [[$]]5 miljard oan skea oanrjochte wurdt. *[[7 juny|7]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[George W. Bush]] ûndertekenet de [[Economic Growth and Tax Relief Reconciliation Act of 2001]], de earste yn in rige [[belesting]]ferlegings dêr't inkeld de [[rykdom|riken]] fan profitearje, de saneamde [[belestingferlegings fan Bush]]. *[[23 juny|23]] - By [[ierdbeving yn súdlik Perû (2001)|in swiere ierdbeving]] yn súdlik [[Perû]], fan 8,4 op 'e [[skaal fan Richter]], folge troch in ferwuostgjende [[tsûnamy]], komme teminsten 75 [[minske]]n om en reitsje 2.687 lju [[ferwûne]]. ;july *[[2 july|2]] - It earste kompakte [[keunsthert]] wurdt ymplantearre by de [[Feriene Steaten|Amerikaan]] [[Robert Tools]]. *[[3 july|3]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Vladivostok Air-flecht 352]] stoart koart foar de lâning op 'e [[lofthaven]] fan 'e [[Sibearje|Sibearyske]] [[stêd]] [[Irkûtsk]] del, wêrby't 145 [[minske]]n omkomme. *[[7 july|7]] - It [[rasse-opskuor fan Bradford (2001)|rasse-opskuor fan Bradford]] brekt út yn 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[stêd]] [[Bradford (Ingelân)|Bradford]] nei't leden fan it [[rasisme|rasistyske]] [[Nasjonaal Front (Feriene Keninkryk)|Nasjonaal Front]] in man fan [[Súd-Aazje|Súdaziatysk]] [[komôf]] delstekke by in [[bar]]. *[[16 july|16]] - De [[Russyske Federaasje]] en de [[Folksrepublyk Sina]] slute it [[Sineesk-Russysk Freonskipsferdrach (2001)|Sineesk-Russysk Freonskipsferdrach]]. *[[20 july|20]]-[[22 july|22]] - Yn it [[Itaalje|Italjaanske]] [[Genua (stêd)|Genua]] fynt de [[27e G8-top]] plak. De [[anty-globalisearringsbeweging]] organisearret massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] dy't útrinne op in konfrontaasje mei de [[plysje]]. De demonstrant [[Carlo Giuliani]] wurdt dêrby deade troch in plysjeman. Ferskate oaren reitsje slim [[ferwûne]] by in plysje-oanfal op in skoallegebou dat troch de demonstranten as [[haadkertier]] brûkt wurdt. *[[24 july|24]] - De [[Tamyl Tigers]] fiere de [[oanfal op de Ynternasjonale Lofthaven Bandaranaike]] út yn 'e [[Sry Lanka|Srylankaanske]] [[stêd]] [[Kolombo (stêd)|Kolombo]]. Dêrby wurdt foar [[$]]500 miljoen oan skea oanrjochte. *[[24 july|24]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[Simeon II fan Saksen-Coburg-Gotha]], dy't as [[bern (persoan)|bern]] de lêste [[kening]] fan Bulgarije wie, ynsward as de [[demokratysk]] keazen 48e [[premier]] fan it [[lân]]. ;augustus *[[1 augustus|1]] - [[Roy Moore]], in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[rjochter]] fan it [[Heechgerjochtshôf fan Alabama]], lit in plakette mei dêrop de [[Tsien Geboaden]] oanbringe yn syn heechgerjochtsgebou. Dat liedt ta in [[rjochtsaak]] wêrby't er twongen wurdt om dy plakette fuort te heljen en úteinlik ek ta syn eigen ôfsetting as rjochter. *[[9 augustus|9]] - By de [[bomoanslach op in Sbarro-restaurant yn Jeruzalim]] fiert in militante [[Palestina|Palestyn]] in [[selsmoardoanslach]] út op in [[restaurant]] yn [[Jeruzalim]], wêrby't 15 [[minske]]n omkomme en 130 lju [[ferwûne]] reitsje. *[[10 augustus|10]] - By de [[treinoanslach yn Angoala (2001)|oanslach op in trein]] yn [[Angoala]], troch de [[rebel]]lebeweging [[UNITA]] yn it ramt fan 'e [[Angoleeske Boargeroarloch]], komme 252 [[minske]]n om. *[[25 augustus|25]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[sjongster]] [[Aaliyah]] en ferskate meiwurkers fan har [[platemaatskippij]] komme om as [[dea fan Aaliyah|harren oerladen fleantúch delstoart]], koart nei it opstiigjen fan it [[Fleanfjild Marsh Harbour]], yn 'e [[Bahama's]]. ;septimber *[[3 septimber|3]] - Yn 'e [[Noard-Ierlân|Noardierske]] [[haadstêd]] [[Belfast (Noard-Ierlân)|Belfast]] begjinne militante [[protestantisme|protestanten]] yn it ramt fan it [[skeel oer Holy Cross]] in besingeling fan de [[roomsk-katolisisme|roomske]] Holy Cross-[[basisskoalle]] foar [[famke]]s. De kommende 11 [[wike]]n moatte roomske [[âldelju]] harren [[dochter]]s nei skoalle bringe tusken in dûbele hage fan [[opskuorplysje]] troch dy't de hûnderten skellende en flokkende protestantske demontranten op in ôfstân hâldt. *[[9 septimber|9]] - Yn noardlik [[Afganistan]] wurdt [[Achmed Sjah Massûd]], de lieder fan 'e [[Noardlike Alliânsje]], dy't tsjin 'e [[islamisme|islamistyske]] [[diktatuer]] fan 'e [[Taliban]] fjochtet, by in oanslach [[fermoarde]] troch [[terrorist]]en fan [[al-Qaida]] dy't harren foardogge as in [[tillefyzje]]ploech. *[[9 septimber|9]] - By de [[metanoltrageedzje fan Pärnu]] komme yn 'e [[Estlân|Estyske]] [[provinsje]] [[Pärnu (provinsje)|Pärnu]] 68 [[minske]]n om troch [[metanol]]fergiftiging. *[[10 septimber|10]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[minister]] fan Definsje [[Donald Rumsfeld]] jout in [[taspraak]] oer de [[$]]2,3 biljoen yn 'e [[begrutting]] fan syn [[ministearje]] dy't weirekke is. Hy wiist de [[burokrasy]] fan it [[Pentagon (Washington, D.C.)|Pentagon]] oan as de grutste bedriging foar de [[Feriene Steaten]]. *[[11 septimber|11]] - By de [[oanslaggen op 11 septimber 2001]] brûke [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terroristen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] [[ferkearsfleantugen]] as [[wapen]]s troch se te [[fleantúchkaping|kapen]] en yn [[gebou]]wen te fleanen. [[American Airlines-flecht&nbsp;11]] en [[United Airlines-flecht 175]] boarje har yn 'e noarder- en sudertoer fan it [[World Trade Center (New York)|World Trade Center]], in [[kantoargebou]] yn [[New York (stêd)|New York]]. Beide [[wolkekliuwer]]s reitsje dêrby sa slim skansearre dat se net folle letter ynstoarte. [[American Airlines-flecht 77]] boarret him yn it [[Pentagon (Washington, D.C.)|Pentagon]], it [[gebou]] fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje]], yn [[Washington, D.C.]] In fjirde fleantúch, [[United Airlines-flecht 93]], stoart del yn in fjild by [[Shanksville (Pennsylvania)|Shanksville]], yn [[Pennsylvania]], as de passazjiers tsjin de kapers yn opstân komme. Der falle yn totaal 2.996 [[dea]]den, ynkl. 19 dieders. *[[18 septimber|18]]-[[12 oktober]] - By de [[myltfjoeroanfallen (2001)|myltfjoeroanfallen]] yn 'e [[Feriene Steaten]], stjoere [[terrorist]]en [[brieven]] mei [[myltfjoer]]spoaren oan ferskate [[media]]bedriuwen: [[ABC (Amerikaanske stjoerder)|ABC]], [[CBS (stjoerder)|CBS]], [[NBC]], de ''[[New York Post]]'' en de ''[[National Enquirer]]''. Der komme 5 [[minske]]n om en nochris 17 lju reitsje ynfektearre. *[[20 septimber|20]] - Yn in [[taspraak]] foar de beide huzen fan it [[Amerikaanske Kongres]] ropt de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[George W. Bush]] de "[[Oarloch tsjin it Terrorisme]]" út. *[[21 septimber|21]] - Yn 'e [[Frankryk|Frânske]] [[stêd]] [[Toulouse]] ûntploft it [[gemy]]fabryk [[AZF (fabryk)|AZF]], wêrby't 29 [[minske]]n omkomme en mear as 2.500 lju [[ferwûne]] reitsje. *[[27 septimber|27]] - By it [[Bloedbad fan Zug]] sjit [[Friedrich Leibacher]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Zug (Switserlân)|Zug]] 18 [[minske]]n del, fan wa't 14 omkomme, ear't er [[selsmoard|himsels tekoart docht]]. ;oktober *[[1 oktober|1]] - [[Kasjmier]]eeske militanten dogge in [[oanslach op de wetjaande assimblee fan Djammû en Kasjmier|in oanslach]] op it [[parlemint]] fan 'e [[Yndia]]aske steat [[Djammû en Kasjmier]]. Dêrby komme 38 [[minske]]n om. *[[2 oktober|2]] - De [[Switserlân|Switserske]] [[loftfeartmaatskippij]] [[Swissair]] freget beskerming tsjin [[bankrot]] oan en set alle [[fleantugen]] oan 'e grûn. Dêrtroch geane 230 plande flechten net troch en komme wrâldwiid 18.000 passazjiers fêst te sitten. *[[4 oktober|4]] - It [[Ruslân|Russyske]] [[ferkearsfleantúch]] [[Siberia Airlines-flecht 1812]] stoart ûnderweis fan [[Novosibirsk]] yn [[Sibearje]] nei [[Tel Aviv]] yn [[Israel]] del boppe de [[Swarte See]]. Dêrby komme 78 [[minske]]n om. *[[7 oktober|7]] - De [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Spanje]], [[Itaalje]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] begjinne de [[Oarloch yn Afganistan]] tsjin it [[Taliban]]-rezjym dêre, dat [[Osama bin Laden]], it brein efter de [[oanslaggen op 11&nbsp;septimber 2001]] wegeret út te leverjen. *[[8 oktober|8]] - By de [[ramp op de Lofthaven Linate]] komme yn tichte [[mist]] in [[Cessna]]-[[sakefleantúch]] en in [[ferkearsfleantúch]] fan [[Scandinavian Airlines]] mei-inoar yn botsing op in [[lâningsbaan]] op 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[Lofthaven Linate]], by [[Milaan]]. Alle 114 ynsittenden fan beide fleantugen en 4 minsken op 'e [[lofthaven]] komme om. *[[19 oktober|19]] - It [[skip]] de ''[[SIEV X]]'' komt ûnderweis nei [[Krysteilân]] te sinken, wêrby't 353 [[minske]]n [[ferdrinke]]. *[[23 oktober|23]] - Yn [[Noard-Ierlân]] set it [[paramilitêr]]e [[Ierske Republikeinske Leger]] (IRA) útein mei ûntwapening. *[[23 oktober|23]] - [[Apple Ltd|Apple]] yntrodusearret de [[iPod]]. *[[25 oktober|25]] - [[Microsoft]] yntrodusearret it [[software|kompjûterprogramma]] [[Windows XP]]. *[[26 oktober|26]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[George W. Bush]] ûndertekenet de [[USA PATRIOT Act]], dy't de [[feilichheidstsjinst]]en yn it ramt fan 'e [[Oarloch tsjin it Terrorisme]] foech jout om op alderhanne manearen ynbrek te meitsjen op 'e [[privacy]] fan [[boarger]]s. ;novimber *[[4 novimber|4]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Michelle|Michelle]] treft [[Kuba]] en fernielt dêr de [[rispinge]]. Tûzenen minsken reitsje dakleas. *[[7 novimber|7]] - De [[Belgje|Belgyske]] nasjonale [[loftfeartmaatskippij]] [[Sabena]] giet [[fajyt]]. *[[10 novimber|10]] - Swiere [[rein (delslach)|rein]] soarget yn [[Algerije]] foar [[ierdferskowing]]s, wêrby't 900 [[minske]]n omkomme. *[[12 novimber|12]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[American Airlines-flecht 587]] stoart del yn 'e [[New York (stêd)|New&nbsp;Yorkske]] [[wyk]] [[Queens]], wêrby't alle 260 ynsittenden en 5 [[minske]]n op 'e grûn omkomme. *[[12 novimber|12]] - Yn it ramt fan 'e [[Oarloch yn Afganistan]] lûke de [[Taliban]] harren nei swiere [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bombardemint]]en werom út 'e [[Afganistan|Agaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]]. * [[13 novimber|13]] - Earste [[ôflevering]] fan ''[[Baas boppe Baas]]'', in [[dramarige]] fan [[Omrop Fryslân]]. *[[14 novimber|14]] - [[Troepen]] fan 'e [[Noardlike Alliânsje]], dy't stipe wurdt troch de [[Feriene Steaten]], kinne yn it ramt fan 'e [[Oarloch yn Afganistan]] sûnder swierrichheden de [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] besette, dy't twa dagen earder ferlitten is troch de tebekwikende [[Taliban]]. ;desimber *[[2 desimber|2]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bedriuw]] [[Enron]] giet [[fajyt]]. Dit is it grutste [[bankrot]] yn 'e [[skiednis fan 'e Feriene Steaten]]. *[[13 desimber|13]] - By [[oanfal op it parlemint fan Yndia (2001)|in terroristyske oanfal]] op it [[parlemint]] fan [[Yndia]] komme 12 [[minske]]n om. As [[Yndia]] it buorlân [[Pakistan]] fan mandéligens oan de oanslach beskuldiget, liedt dit barren ta de [[Yndiaask-Pakistaanske Krisis (2001-2002)]]. *[[19 desimber|19]] - Yn it ramt fan 'e [[Grutte Depresje fan Argentynje (1998-2002)]] brekt yn 'e [[Argentynje|Argentynske]] [[haadstêd]] [[Buenos Aires]] de [[Desimberopskuor]] út as it [[regear]] de [[bankrekken]]s fan 'e [[boarger]]s befriest. *[[22 desimber|22]] - De [[Afganistan|Afgaanske]] [[presidint]] [[Boerhannûdin Rabbani]], it haad fan it [[regear]] dat ynsteld is troch de [[Noardlike Alliânsje]], draacht syn amt oer oan [[Hamid Karzai]], dy't presidint wurdt fan in oergongsregear dêr't ek oare groepearrings yn fertsjintwurdige binne. *[[22 desimber|22]] - De [[islamisme|islamistyske]] ekstremist [[Richard Reid]] besiket it [[ferkearsfleantúch]] [[American Airlines-flecht 63]] delstoarte te litten troch [[eksplosiven]] ûntploffe te litten dy't er ferburgen hat yn syn [[skoech]]. Dat mislearret, en hy wurdt [[arrestaasje|arrestearre]]. *[[29 desimber|29]] - By [[Mesa Redonda-brân|in brân]] yn it [[winkelsintrum]] Mesa Redonda, yn 'e [[Perû]]viaanske [[haadstêd]] [[Lima]], komme teminsten 291 [[minske]]n om. == Berne == ;maart * [[6 maart|6]] - [[Aryana Engineer]], Kanadeesk aktrise ;july * [[18 july|18]] - [[Ella Ballentine]], Kanadeesk aktrise ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Froukje Veenstra]], Nederlânsk sjongster ===Bisten=== * [[14 july]] - [[Delta Paramount]], ferneamde fokbolle († [[2015]]) == Ferstoarn == ;jannewaris * [[9 jannewaris|9]] - [[Carol W. Voges]], Nederlânsk yllustrator en skriuwer (* [[1925]]) * [[28 jannewaris|28]] - [[Ike Nienhuis]], Frysk reedrydster (* [[1921]]) ;febrewaris * [[7 febrewaris|7]] - [[King Moody]], Amerikaansk akteur (* [[1929]]) * [[17 febrewaris|17]] - [[Rink van der Velde]], Frysk skriuwer en sjoernalist (* [[1932]]) ;maart * [[5 maart|5]] - [[Aad van Dulst]], Nederlânsk boargemaster (* [[1929]]) * [[22 maart|22]] - [[Sabiha Gökçen]], Turksk gefjochtspiloat (* [[1913]]) * [[28 maart|28]] - [[Helge Ingstad]], Noarsk archeolooch en skriuwer (* [[1899]]) ;april * [[16 april|16]] - [[Horace Gwynne]], Kanadeesk bokser (* [[1912]]) * [[19 april|19]] - [[Sjoerd Span]], Frysk boer en sportbestjoerder (* [[1915]]) * [[29 april|29]] - [[Barend Biesheuvel]], premier fan Nederlân (* [[1920]]) ;maaie * [[6 maaie|6]] - [[René Bondoux]], Frânsk skermer (* [[1905]]) * 6 - [[Ruurd Klazes Bakker]], Frysk politikus (* [[1921]]) * [[7 maaie|7]] - [[Joseph Greenberg]], Amerikaansk taalkundige (* [[1915]]) * [[24 maaie|24]] - [[Hylkje Goïnga]], Frysk skriuwster (* [[1930]]) * [[25 maaie|25]] - [[Paladine Roye]], Amerikaansk keunstner (* [[1946]]) ;juny * [[21 juny|21]] - [[John Lee Hooker]], Amerikaansk bluesmuzikant (* [[1917]]) * 21 - [[Carroll O'Connor]], Amerikaansk akteur en komyk (* [[1924]]) * [[30 juny|30]] - [[Giancarlo Brusati]], Italjaansk skermer (* [[1910]]) * 30 - [[Jeanne Roos]], Nederlânsk omropster (* [[1916]]) ;juny * [[11 july|11]] - [[Herman Brood]], Nederlânsk muzikant en byldzjend keunstner (* [[1946]]) * [[30 july|30]] - [[Wladimir de Vries]], Nederlânsk byldhouwer (* [[1917]]) ;july * [[9 july|9]] - [[Arie van Vliet]], Nederlânsk baanhurdfytser (* [[1916]]) ;augustus * [[7 augustus|7]] - [[Yme van der Meer]], Aldste persoan fan Fryslân (* [[1893]]) * [[9 augustus|9]] - [[Abe Bonnema]], Frysk arsjitekt (* [[1926]]) * [[22 augustus|22]] - [[Tatjana Averina]], Russysk reedrydster (* [[1950]]) ;septimber * [[3 septimber|3]] - [[Pauline Kael]], Amerikaansk filmkritika (* [[1919]]) * [[4 septimber|4]] - [[Jan Haite Riemersma]], Frysk politikus (* [[1919]]) * [[5 septimber|5]] - [[Garmant Nico Visser]], Frysk sosjolooch en dichter (* [[1910]]) * [[5 septimber|5]] - [[Bernardus Nieuwenhuis]], Frysk keunstskilder (* [[1912]]) * [[16 septimber|16]] - [[Donald Hume]], Amerikaansk roeier (* [[1915]]) * [[19 septimber|19]] - [[Albert Sustring]], Frysk edelsmid, bestjoerder, publisist en frisiast (* [[1903]]) ;oktober * [[2 oktober|2]] - [[Ysbrand Ypma]], Frysk skiedkundige (* [[1907]]) * [[5 oktober|5]] - [[Egbert van 't Oever]], Nederlânsk reedrydtrener (* [[1927]]) * [[14 oktober|14]] - [[Netty Rosenfeld]], Nederlânsk programmamakster en nijslêzer (* [[1921]]) * [[15 oktober|15]] - [[Johan Jansen]], Frysk keatser (* [[1931]]) * [[20 oktober|20]] - [[Patricia Locke]], Amerikaansk ûnderwiiskundige en aktiviste (* [[1928]]) ;novimber * [[17 novimber|17]] - [[Cristiaan Frederik Jan Antonides]], Nederlânsk Dûmny en publisist (* [[1924]]) * [[21 novimber|21]] - [[Fokke Middendorp]], Stellingwerfsk folkekundige, skiedkundige en publisist (* [[1905]]) * [[21 novimber|21]] - [[Saakje Huisman]], Frysk skriuwster (* [[1951]]) * [[29 novimber|29]] - [[George Harrison]], Ingelsk gitarist (* [[1943]]) ;desimber * [[5 desimber|5]] - [[William Roberts]], Ingelsk atleet (* [[1912]]) * [[21 desimber|21]] - [[Cees Egas]], Frysk politikus (* [[1913]]) * [[23 desimber|23]] - [[Jelle Zijlstra]], premier fan [[Nederlân]] (* [[1918]]) ==Literatuer== ;romans * [[Juliet Marillier]], ''[[Child of the Prophecy]]'' * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[The Curse of Chalion]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Defender (roman fan C.J. Cherryh)|Defender]]'' * C.J. Cherryh, ''[[Hammerfall (roman)|Hammerfall]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Fool Moon (roman)|Fool Moon]]'' * Jim Butcher, ''[[Grave Peril]]'' ==Films== * ''[[American Pie 2]]'' * ''[[Black Hawk Down (film)|Black Hawk Down]]'' * ''[[Jurassic Park III]]'' * ''[[A Knight's Tale]]'' * ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' * ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' * ''[[Pearl Harbor (film)|Pearl Harbor]]'' * ''[[Planet of the Apes (film út 2001)|Planet of the Apes]]'' * ''[[Rush Hour 2]]'' * ''[[Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party]]'' * ''[[Swordfish (film)|Swordfish]]'' * ''[[The Wedding Planner]]'' ==Tillefyzje== * ''[[Star Trek: Enterprise]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2001| ]] [[Kategory:21e iuw]] mdnmom0y5l9thbv3phl919gso5x120w 0 1905 1240706 1231802 2026-09-13T23:04:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Literatuer */ + 1240706 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == * [[26 jannewaris]] - [[Michigan]] wurdt as 26e [[Amerikaanske steat|steat]] talitten ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske Uny]]. * [[20 juny]] - [[Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk|Fiktoaria]] wurdt [[keninginne]] fan it [[Feriene Keninkryk]]. * [[29 july]] - It (twadde) [[Ferdrach fan St. Peters (1837)|Ferdrach fan St. Peters]] wurdt sletten tusken de [[Feriene Steaten]] en de [[Odjibwe (folk)|Odjibwe]]-[[Yndianen]]. Hjirby steane de [[Boppemarder Tsjippewa]], de [[Mississippy-Tsjippewa]], de [[Plonderder-Tsjippewa]] en de [[Mille Lacs-Yndianen]] in grut diel fan noardlik [[Wiskonsin]] en in diel fan eastlik-sintraal [[Minnesota]] oan 'e Feriene Steaten ôf. == Berne == ;maart * [[18 maart|18]] - [[Grover Cleveland]], presidint fan de [[Feriene Steaten]] († [[1908]]) ;maaie * [[27 maaie|27]] - [[Wild Bill Hickok]], Amerikaansk gokker, revolverman en ikoan fan it Wylde Westen († [[1876]]) ;july * [[9 july|9]] - [[Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt (1837-1900)|Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt]], Frysk jonkhear, aventuerier en ''socialite'' († [[1900]]) ;septimber * [[5 septimber|5]] - [[Jan van Swinderen]], Frysk politikus en boargemaster († [[1902]]) * [[16 septimber|16]] - kening [[Peter V fan Portegal]] († [[1861]]) ;oktober * [[7 oktober|7]] - [[Newton Earp]], Amerikaansk boer en timmerman († [[1928]]) * [[27 oktober|27]] - [[Edward Gustave Mathey]], Frânsk-Amerikaansk militêr († [[1915]]) * [[29 oktober|29]] - [[Abraham Kuyper]], Nederlânsk teolooch en politikus († [[1920]]) * [[31 oktober|31]] - [[Wigger Arnoldus Peereboom]], Frysk notaris en steatelid († [[1894]]) ;novimber * [[23 novimber|23]] - [[Johannes Diderik van der Waals]], Nederlânsk natuerkundige († [[1923]]) ;desimber * [[24 desimber|24]] - [[Elizabeth fan Eastenryk-Hongarije]] (Sissi), keizerinne-gemalinne fan [[Eastenryk]] en keninginne-gemalinne fan [[Hongarije]] († [[1898]]) ;''datum ûnbekend'' *[[Gat-yn-'e-Dei]] (''Hole-in-the-Day''), opperhaad fan 'e [[Odjibwe (folk)|Odjibwe]] († [[1916]]) *[[Mitch Bouyer]], Amerikaansk gids en tolk († [[1876]]) *[[John Grass]], opperhaad fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] († [[1918]]) *[[Tippu Tip]], Sansibareesk slavekeapman en ûntdekkingsreizger († [[1905]]) == Ferstoarn == * [[7 febrewaris]] - kening [[Gustaaf IV Adolf fan Sweden]] († [[1778]]) * [[19 febrewaris]] - [[Georg Büchner]], Dútsk skriuwer (* [[1813]]) * [[20 juny]] - kening [[Willem IV fan it Feriene Keninkryk]] († [[1765]]) * [[5 oktober]] - [[Hortense de Beauharnais]], keninginne-gemalinne fan [[Keninkryk Hollân|Hollân]] († [[1783]]) * [[19 oktober]] - [[Hendrik Doeff]], Nederlânsk koloniaal bestjoerder (* [[1781]]) ==Literatuer== ;koarte ferhalen * [[Robert Southey]], ''[[Goldilocks and the Three Bears]]'' <small>(yn it [[Frysk]] bekend as ''Goudlokje'' of: ''Goudhierke en de Trije Bearen'')</small> * [[Hans Christian Andersen]], ''[[Den Lille Havfrue]]'' <small>(oerset yn it Frysk as ''De Lytse Wetterfaam'')</small> {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1837| ]] [[Kategory:19e iuw]] h3lw8vygew74xxsvv26ab2l5fe3vqph 0 2007 1240646 1240634 2026-09-13T13:50:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 ôfbylden njonkeninoar 1240646 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Tubbergen | ôfbylding = 2026 Sint-Pankratsiusbasilyk fan Tubbergen.jpg | ôfbyldingstekst = Sint-Pankratsiusbasilyk | flagge = | wapen = | lân = [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Oerisel]] | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeenteyndieling = [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Tubbergen}} <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>Sintraal Buro foar de Statistyk, 2023.</ref> | oerflak = 17,67 km²,<br>dêrfan lân 17,62 km²<br>dêrfan wetter 0,04 km² | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = 7651 | netnûmer = 0546 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = | mapname = Oerisel | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 24 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 46 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} {{Of|it doarp Tubbergen|de gemeente Tubbergen|Tubbergen (gemeente)}} '''Tubbergen''' (Nedersaksysk: ''Tubbe'', ''Tubbege'', ''Tubbig'' en ''Tubbarng'n'' is in doarp yn it noarden fan [[Twinte]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Oerisel]]. It is ek it haadplak fan 'e [[Tubbergen (gemeente)|gemeente mei deselde namme]]. Tubbergen hat {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Tubbergen}} {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}}) ynwenners. == Namme == In faak foarkommende ferklearring foar de namme Tubbergen is dat dy 'tusken de bergen' betsjut. It is lykwols net dúdlik oft dy ferklearring wol doocht. De namme waard yn it ferline ek skreaun as ''Tubberg'', ''Tuberghe'' en ''Ubbergen''. == Kultuer == [[Ofbyld:20060703 Schaepman beeld Tubbergen.jpg|thumb|left|Mgr. Herman Schaepman.]] * De [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[Sint-Pankratsiusbasilyk (Tubbergen)|Sint-Pankratsiusbasilyk]] bestiet út in swiere [[gotyk|goatyske]] toer en in [[neogotyk|neogoatysk]] [[Skip (tsjerke)|skip]] neffens ûntwerp fan [[Alfred Tepe]]. De tsjerke hat brânskildere [[glês-yn-leadrút|glês-yn-leadruten]], makke troch fiif generaasjes fan 'e glêskersfamylje Nicolas. Op 5 jannewaris 2000 waard de tsjerke troch paus [[Jehannes Paulus II]] ferheft ta [[basilyk]]. * Oan 'e râne fan Tubbergen, boppe op 'e Tubbergske [[Ies (geografy)|Ies]], stiet sûnt 1927 it stânbyld fan mgr. dr. [[Herman Schaepman|Schaepman]]. It is in wurk fan 'e byldhouwer [[August Falise]]. == Evenminten == * Alle jierren wurdt it keunstbarren "Glasrijk Tubbergen" holden. * De Tubbergske Folks- en Skuttersfeesten wurde alle jierren yn it twadde wykein fan septimber organisearre. Dêrby wurdt de skutter dy't de houten fûgel fan in mêst sjit ta Skutterskening fan Tubbergen kroand. * [[Rock am Esch]] is in muzykfestival dat yn it lêste wykein fan augustus holden wurdt. Op dat festival trede bands út de regio en fan dêrbûten op; it festival lûkt inkelde tûzenen besikers. {{clearleft}} == Ofbylden == <gallery mode="nolines" widths="150" heights="150" perrow="4"> Tubbergen, glêskeunst foar it gemeentehûs.jpg|Gemeentehûs. Tubbergen, riedshûs.jpg|Alde riedshûs. Tubbergen, protestantske tsjerke.jpg|Protestantske tsjerke. </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tubbergen}} }} {{GemeenteTubbergen}} [[Kategory:Plak yn Tubbergen]] [[Kategory:Gemeente yn Oerisel]] 6c23mbd32q3r5m5aqslot0g7xemshp0 0 2379 1240738 1222575 2026-09-14T10:11:21Z Omarius257 58207 /* */ 1240738 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Solar System True Color FY.png|thumb|upright=1.5|Us sinnestelsel, mei de sinne en de planeten]] In '''sinnestelsel''' is stelsel fan in [[Stjer (himellichem)|stjer]] en in tal fan [[planeet|planeten]]; yn it bysûnder fan ús [[sinne]] mei de planeten deromhinne. Fierders kinne lytsere [[himellichem]]s, as [[dwerchplaneet|dwerchplaneten]], [[planetoïde]]n, [[moanne (himellichem)|moannen]] en [[komeet|kometen]], noch in part fan in sinnestelsel wêze. == Planeten == It sinnestelsel hat 8 [[planeet|planeten]]: [[Merkuerius (planeet)|Merkuerius]], [[Fenus (planeet)|Fenus]], de [[Ierde]], [[Mars (planeet)|Mars]], [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], [[Saturnus (planeet)|Saturnus]], [[Uranus (planeet)|Uranus]] en [[Neptunus (planeet)|Neptunus]]. == Mear planeten == Der wurdt faak praat oer mooglike oare planeten. * As útlis fan in ôfwiking yn de baan fan Merkurius waard oannaam dat der noch in planeet tichter by de sinne wêze moast, dy't [[Fulkanus]] neamd waard. [[Albert Einstein]] berekkene lykwols mei syn [[relativensteory]] dat de tiid-romte-ferfoarming troch de sinne, ferantwurdlik wie foar dy ôfwiking. * Tusken Mars en Jupiter leit de [[astroïdegurdle]]. Om't de [[Titius-Bode wet]] oanjout dat dêr in planeet wêze moat is oannaam dat hjir ea in planeet west hat, dêr't de astroïden fan tebek binne. Mar no wurdt ek wol tocht dat him op dy ôfstân allinnich in dwerchplaneet, [[Seres]] ûntwikkele hat. * De dwerchplaneet [[Pluto (planeet)|Pluto]] op de râne fan de [[Kuipergurdle]] waard oant [[2006]] beskôge as de njoggende planeet fan it sinnestelsel. * De gruttere planeten hawwe moannen dy't grutter binne as in lytse planeet. == Dwerchplaneten == Njonken de acht planeten binne der yn ús sinnestelsel noch in tal dwerchplaneten. Yn de astroidengurl is dat Seres, yn de Kuipergurl binne dat Pluto en Charon en djipper yn de gurl binne der noch mear, mûglik in lytse sechtich. == Astroïden == Yn it sinnestelsel binne meardere gurls mei astroïden ensfh. Benammen binne der de Astroidengurl, de [[Kuipergurl]], en de [[Oort-wolk]], mar der binne mear. Dizze plakken wurde ek sjoen as oarsprong fan de kometen. == Kometen == [[Komeet|Kometen]] (ek sturtstjer) hawwe in baan dy tige elliptysk is, en dêr't se op it fierste punt fier fan de sinne mei binne. In komeet as de [[komeet fan Halley]] komt frij gau wer werom (76 jier), mar der binne ek kometen dy't in baan hawwe fan tûzen jier of langer. == Meteoren == {{twifel}} In astroïde of in komeet dy't troch de [[dampkring]] komt hjit in [[meteoar]]. Troch de [[wriuwing]] fan de lucht wurdt de meteoar sa hyt dat er begjint de gloedzjen. Dêrtroch is er fan de ierde ôf te sjen as in ljocht yn 'e loft. Faak baarnt in meteoar op dy manear hielendal fuort wylst er noch yn de dampkring is. At in meteoar al op de ierde komt, hjit er in [[meteoaryt]]. == Molkenpaad == It sinnestelsel is in part fan in spiraalfoarmich [[stjerrestelsel]], it [[Molkenpaad]], dat sa'n 200 miljard stjerren grut is. It grutste part fan dizze stjerren is part fan in [[spiraalearm]], mar de sinne is dat net. Hie dat al sa west dan wie troch de [[strieling]] fan [[supernova]]'s op Ierde hast gjin [[libben]] mooglik west. == Keppelings om utens == * [http://www.michaelschultz.de/index_en.html Sinnestelsel] {{noat|Dútsk}} * [https://www.solarviews.com Solarviews] [[Kategory:Sinnestelsel| ]] [[Kategory:Planetestelsel]] [[Kategory:Sinne]] tejvpp8qr5vu6ofwpg84bivcx69leqn 0 2428 1240670 1225493 2026-09-13T15:58:22Z Anoniem-NOF 39410 /* Doarpen en flekke */ 1240670 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Smellingerlân | ôfbyld = [[File:De nieuwe vaart in Drachten.JPG|300px]] <br><small>De nije [[Drachtsterfeart]] yn [[Drachten]].</small> | flagge = [[File:Smallingerland flag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Smallingerland wapen.svg|60px]]<br><small>[[Wapen fan Smellingerlân]]</small> | lokaasje = [[File:Map - NL - Municipality code 0090 (2009).svg|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Fred Veenstra]] ([[CDA]]) | haadplak = [[Drachten]] | grutste plak = [[Drachten]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Smellingerlân}}<small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 472,3 / [[km²]] | oerflak = 126,17 km² | wêrfan lân = 118,24 km² | wêrfan wetter = 7,93 km² | tal stêden = | tal doarpen = 14 | ferkearsieren = [[Rykswei 7|A7]], [[Wâldwei|A31]], [[N381]] | oprjochte = [[1851]] | perioade 1 = oant 1851 | namme perioade 1 = [[File:Smallingerland wapen.svg|10px]] [[Gritenij Smellingerlân]] | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0512, 0566 | postkoades = 8497, 9201–9223 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [http://www.smallingerland.nl/ www.smallingerland.nl] }} '''Smellingerlân''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Smallingerland'') is in [[Fryske gemeenten|gemeente]] yn it easten fan [[Fryslân]]. Op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} hie dizze gemeente {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Smellingerlân}}&nbsp;ynwenners (boarne:[[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]). Smellingerlân hat in [[oerflak]] fan 126,17 km², wêrfan 7,93 km² wetter. == Skiednis == [[File:Kaart van de grietenij Smallingerland Smallingerland de negende grietenije van Oostergo (titel op object), RP-P-AO-2-23A-9-1.jpg|thumb|250px|left|Lânkaart, om 1700 hinne. ]] Het gebiet fan Smellingerlân hat sûnt de lêste [[iistiid]] altyd bewenne west, sa hat bliken dien út fynsten fan de Peinder dokter [[Johannes Siebinga]]. De namme "Smellingerlân" komt fan it plak [[Smelle Ie]], dêr't al foar 1326 in [[kleaster]] wie, dat lang it wichtichste plak yn de omkriten waard. Yn [[1392]] waard al sprutsen fan "Smellingheradele in de Leppa", mei Smelle Ie as sit fan de [[grytman]]. Archeologysk ûndersyk hat oan it ljocht brocht dat der in migraasje fan westlik Smellingerlân nei eastliker dielen west hat. Itselde ferskynsel hat plak fûn yn [[Opsterlân]] en [[Tytsjerksteradiel]]. Yn de [[Kraanlannen]] en de [[Flearbosk]] binne spoaren fan (fersprate) bewenning fûn en ek de ôfgroeven terpkes [[Klûsewier]] en Komwier tsjûgje fan mear bewenning foar de [[15e iuw]]. Ynklinking fan fean, [[sâltwinning út leechfean]] en tichtslykjen fan de [[Middelsee]] sille de oarsaak west hawwe fan it hieltyd wieter wurden fan it westlik part fan Smellingerlân. Yn de perioade 1150-1250 binne der dan ek tsjerken op de eastliker, hegere, grûnen stifte. Yn de [[midsiuwen]] hearde Smellingerlân, de meast súdlike gritenij fan [[Eastergoa]], ta it [[Aartsbisdom Utert (Roomsk-Katolike Tsjerke)|bisdom Utert]]. Yn de striid tusken [[Skieringers en Fetkeapers]] wie Smellingerlân by de lêsten oansluten en hat it in soad te lijen hân fan plonderingen. De [[reformaasje]] sette hjir fral troch nei it ynnimmen fan [[Grins (stêd)|Grins]] yn 1594. Yn de [[17e iuw]] wie it haadplak [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]]. Yn dy iuw, yn [[1641]], waard ek de [[Drachtster Feart (wetter)|Drachtster kompanjonsfeart]] groeven, as in feanfeart. De ferfeanting wie gjin súkses, mar waard wol trochset en troch de feart krige dat gebiet in stimulâns, dêr't de flekke [[Drachten]] út fuort kaam, it hjoeddeiske haadplak. De [[gritenij]] Smellingerlân waard yn [[1851]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] nei de ynfiering yn Nederlân fan de [[Gemeentewet]] fan [[Thorbecke]]. By de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[1984]] stie Smellingerlân it súdlike diel fan [[De Alde Feanen]] ôf oan 'e nije gemeente [[Boarnsterhim]]. == Plakken == De gemeente Smellingerlân telt 14 wenplakken. It haadplak is de [[Drachten]]. De Nederlânske plaknammen binne de offisjele. === Doarpen en flekke === De folgjende doarpen en flekke ([[Drachten]]) lizze yn de gemeente Smellingerlân: {| class="wikitable sortable" |+ !Fryske plaknamme !Nederlânske plaknamme !Oantal ynwenners |- |[[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]] |''Oudega'' |1.665 |- |[[Boarnburgum]] |''Boornbergum'' |1.825 |- |[[Drachten]] |''Drachten'' |45.505 |- |[[Drachtster Kompenije]] |''Drachstercompagnie'' |1.265 |- |[[De Feanhoop]] |''De Veenhoop'' |255 |- |[[Goaiïngahuzen]] |''Goëngahuizen'' |55 |- |[[De Houtigehage]] |''Houtigehage'' |940 |- |[[Koartehimmen]] |''Kortehemmen'' |190 |- |[[Nyegea]] |''Nijega'' |455 |- |[[De Pein]] |''Opeinde'' |1.790 |- |[[De Rottefalle]] |''Rottevalle'' |1.425 |- |[[Smelle Ie]] |''Smalle Ee'' |55 |- |[[De Tike]] |''De Tike'' |335 |- |[[De Wylgen]] |''De Wilgen'' |625 |} De sifers komme út it jier 2024, fan https://allecijfers.nl/. === Buorskippen === De folgjende [[Buorskip|buorskippen]] lizze yn de gemeente Smellingerlân: [[Bûtenstfallaat|Bûtensfallaat]], [[Dammen]], [[Eibertsgeasten]], [[Flearbosk]], [[De Folgeren]], [[Galhoeke]], [[De Geasten]], [[De Kletten]], [[Klûsewier]], [[De Koai (Smellingerlân)|De Koai]], [[Luchtenfjild]], [[Middelbuorren (Nyegea)|Middelbuorren]], [[Nijtap]], [[Noarderein]], [[Opperbuorren]], [[Puntpeal (buorskip)|Puntpeal]], [[Sânbuorren (Smellingerlân)|Sânbuorren]], [[Sytebuorren]], [[Stienbergen (Smellingerlân)|Stienbergen]], [[It Súd]], [[Suderheide (Drachten)|Suderheide]], [[De Tijen]], [[Utein]], [[It West]], [[Westerein (Nyegea)|Westerein]] en [[Wierren]]. === Mar === Op 'e grins fan [[Tytsjerksteradiel]] en Smellingerlân leit in mar fan 300 [[bunder]]. De mar wurdt [[De Leien (wetter)|De Leijen]] neamd. == Taal == Smellingerlân is in foar it meastepart [[Frysk]]talige gemeente. It is foar 60% fan de ynwenners de memmetaal. Foar it [[Nederlânsk]] jild dit foar 34%, it [[Stellingwerfsk]] 2% en it [[Stedsk]] 2%. De oare 2% fan de ynwenners hat in útlânske taal as memmetaal.<ref>*{{aut|Noordhoff Atlasproducties}} (2009). ''De Bosatlas van Fryslân'' - Een ontdekkingsreis door Fryslân in kaarten en beelden. Noordhoff Atlas Producties. Side 274. ISBN 9789001779047</ref> == Wapens en flaggen == === Wapens === <gallery> Ofbyld:Aldegea (Smellingerlân) wapen.svg|[[Wapen fan Aldegea (Smellingerlân)]] Ofbyld:Boornbergum wapen.svg|[[Wapen fan Boarnburgum]] Ofbyld:Coat of Arms of De Feanhoop.svg|[[Wapen fan De Feanhoop]] Ofbyld:Houtigehage wapen.svg|[[Wapen fan De Houtigehage]] Ofbyld:De Pein wapen.svg|[[Wapen fan De Pein]] Ofbyld:De Rottefalle wapen.svg|[[Wapen fan De Rottefalle]] Ofbyld:De Tike wapen.svg|[[Wapen fan De Tike]] Ofbyld:De Wylgen wapen.svg|[[Wapen fan De Wylgen, Smelle Ie en Bûtensfallaat]] Ofbyld:Drachten wapen.svg|[[Wapen fan Drachten]] Ofbyld:Drachtster Kompenije wapen.svg|[[Wapen fan Drachtster Kompenije]] Ofbyld:Coat of Arms of Goëngahuizen.svg|[[Wapen fan Goaiïngahuzen]] Ofbyld:Koartehimmen wapen.svg|[[Wapen fan Koartehimmen]] Ofbyld:Nijegea wapen.svg|[[Wapen fan Nyegea]] </gallery> === Flaggen === <gallery> Ofbyld:Aldegea (Smellingerlân) vlag.svg|[[Flagge fan Aldegea (Smellingerlân)|Flagge fan Aldegea]] Ofbyld:Boornbergum en Kortehemmen vlag.svg|[[Flagge fan Boarnburgum en Koartehimmen]] Ofbyld:De Feanhoop vlag.svg|[[Flagge fan De Feanhoop]] Ofbyld:De Houtigehage vlag.svg|[[Flagge fan De Houtigehage]] Ofbyld:De pein vlag.svg|[[Flagge fan De Pein]] Ofbyld:Rottevalle vlag.svg|[[Flagge fan De Rottefalle]] Ofbyld:Tieke vlag.svg|[[Flagge fan De Tike]] Ofbyld:De Wilgen vlag.svg|[[Flagge fan De Wylgen, Smelle Ie en Bûtensfallaat]] Ofbyld:Drachten vlag.svg|[[Flagge fan Drachten]] Ofbyld:Drachtster Kompenije vlag.svg|[[Flagge fan Drachtster Kompenije]] Ofbyld:Goëngahuizen vlag.svg|[[Flagge fan Goaiïngahuzen]] Ofbyld:Nijega vlag.svg|[[Flagge fan Nyegea]] </gallery> ==Polityk== De [[gemeenteried]] fan Smellingerlân bestiet út 31 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018: {| class="wikitable" |- ! style="text-align:left;" rowspan="2"| [[politike partij|partij]] ! style="text-align:right;" colspan="2"|<small>ferkiezings 2018<ref>Utslaggen Ljouwerter Krante, 18 maart 2022, s. 27.</ref></small> ! style="text-align:right;" colspan="2"|<small>ferkiezings 2022<ref>Utslaggen Ljouwerter Krante, 18 maart 2022, s. 27.</ref></small> |- ! style="text-align:right;"|<small>%</small> ! style="text-align:right;"|<small>sitten</small> ! style="text-align:right;"|<small>%</small> ! style="text-align:right;"|<small>sitten</small> |- | [[Earste Lokale Partij|ELP]] |style="text-align:right;"| 19,3 |style="text-align:right;"| 7 |style="text-align:right;"| 12,5 |style="text-align:right;"| 4 |- | [[KristenUny]] |style="text-align:right;"| 13,2 |style="text-align:right;"| 4 |style="text-align:right;"| 13,6 |style="text-align:right;"| 4 |- | [[CDA]] |style="text-align:right;"| 12,9 |style="text-align:right;"| 4 |style="text-align:right;"| 14,2 |style="text-align:right;"| 5 |- | [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] |style="text-align:right;"| 11,4 |style="text-align:right;"| 4 |style="text-align:right;"| 11,9 |style="text-align:right;"| 4 |- | [[Smellingerlânsk Belang|Smell. Belang]] |style="text-align:right;"| 9,1 |style="text-align:right;"| 3 |style="text-align:right;"| 9,0 |style="text-align:right;"| 3 |- | [[VVD]] |style="text-align:right;"| 7,8 |style="text-align:right;"| 2 |style="text-align:right;"| 8,2 |style="text-align:right;"| 3 |- | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] |style="text-align:right;"| 7,0 |style="text-align:right;"| 2 |style="text-align:right;"| 9,5 |style="text-align:right;"| 3 |- | [[D66]] |style="text-align:right;"| 6,6 |style="text-align:right;"| 2 |style="text-align:right;"| 6,9 |style="text-align:right;"| 2 |- | [[GrienLinks]] |style="text-align:right;"| 6,5 |style="text-align:right;"| 2 |style="text-align:right;"| 7,1 |style="text-align:right;"| 2 |- | [[FNP]] |style="text-align:right;"| 3,6 |style="text-align:right;"| 1 |style="text-align:right;"| 5,2 |style="text-align:right;"| 1 |- | oare partijen |style="text-align:right;"| 0,0 |style="text-align:right;"| 0 |style="text-align:right;"| 1,8 |style="text-align:right;"| 0 |- | ûnjildich & blanko |style="text-align:right;"| 0,5 |style="text-align:right;"| - |style="text-align:right;"| 0,5 |style="text-align:right;"| - |- | opkomst/totaal sitten |style="text-align:right;"| <small>61,2%</small> |style="text-align:right;"| <small>31</small> |style="text-align:right;"| <small>53,8%</small> |style="text-align:right;"| <small>31</small> |- |} == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Fryske gemeenten]] * [[List fan boargemasters fan Smellingerlân]] == Keppeling om utens == * [http://www.smallingerland.nl/ Webstee fan de gemeente] * [https://www.smelneserfskip.nl Webstee Smelne's Erfskip] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * {{EvF|Smallingerland}} * {{Aut|P. van Schaik, J. J. Spahr van der Hoek (red)}}, ''Geschiedenis van Smallingerland''. De Tille, Ljouwert. 1976 }} {{CommonsBalke|Smallingerland}} {{GemeentenFryslân}} {{Smellingerlân}} [[Kategory:Smellingerlân| ]] [[Kategory:Gemeente yn Fryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]] jwidw1e0tby12ad1wjj0h8og1b0tlf8 0 3129 1240661 1226743 2026-09-13T15:26:57Z Anoniem-NOF 39410 /* Iepenbier Ferfier */ 1240661 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Sloten 02.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Sleat | wapen = [[Ofbyld:Flagge fan Sleat.PNG|100px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Sloten (Fr) wapen 1918 HRvA.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sleat}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/31/kerncijfers-wijken-en-buurten-2021</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan De Fryske Marren.png|20px]] [[De Fryske Marren]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8556 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_53_40_N_5_38_43_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 54' NB, 5° 39' EL}} | webside = [https://sloten.nl sloten.nl] | ôfbylding2 = Panorama of Sloten 2.JPG | ôfbyldingstekst2 = Oerbliuwsel fan de stedswâl | ôfbylding3 = Molen Sloten 06c.JPG | ôfbyldingstekst3 = Nôtmûne by de wetterpoarte | mapname = Fryslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 52 | lat_min = 52 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 38 | lon_sec = 43 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Gaasterlân Sleat Sleat.png | ôfbyldingstekst99 = It stedsgebiet fan Sleat yn de eardere gemeente Gaasterlân-Sleat | ôfbyldingsbreedte99 = }} {{Of|de stêd Sleat|de eardere gemeente|Sleat (gemeente)}} '''Sleat''' ([[Nederlânsk]]: ''Sloten'') is in [[stêd]] yn de [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[De Fryske Marren]]. Sleat leit tichteby de dernei ferneamde [[Sleattemer Mar]], tusken [[De Lemmer]] en [[Balk]] yn. Mei {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sleat}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}) is it de lytste fan de [[Fryske stêden|Fryske alve stêden]]. Fan [[1851]] oant de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[1984]] wie [[Sleat (gemeente)|Sleat in selsstannige gemeente]], op de grins fan [[Gaasterlân]], [[Doanjewerstâl]] en [[Lemsterlân]]. Dêrnei hearde it oant [[1 jannewaris]] [[2014]] ta de gemeente [[Gaasterlân-Sleat]]. <br><br> == Skiednis == [[Ofbyld:1664_Sloten.JPG|thumb|left|280px|Histoaryske kaart en stedsgesicht fan Sleat út [[1664]]]] Sleat is ûntstien út in sterkte dy't yn de [[13e iuw]] boud waard dêr't it wetter fan [[Snits]] nei [[Teakesyl]] krúst waard troch de wei fan [[Gaasterlân]] nei [[Doanjewerstâl]]. De delsetting stie by in [[stins]] fan de famylje Van Harinxma thoo Slooten, en wurdt op in oarkunde fan [[30 augustus]] [[1426]] as stêd neamd. By de stêd hawwe in oantal fjildslaggen west, yn [[1420]] en [[1496]]. Yn [[1523]] is it stedsje as lêste Fryske fêstiging yn hannen fallen fan de erfgenamten fan de greven fan Hollân. By it belis fan Sleat yn [[1523]], dêr't Fryske en Gelderske troepen legere wienen, is de Hollânske ealman [[Jan fan Wassenaar]] deadlik ferwûne rekke. De ealman wie de lêste Hollander dy't omkaam yn de striid om de hearskippij oer Fryslân. Sleat lei oan de wichtige wetterferbining fan [[Snits (stêd)|Snits]] nei de [[Sudersee]] en sa fierder nei de [[Hânze|hânzestêden]] oan de [[Isel]]. Yn Sleat kruse dy wetterwei mei de lândyk fan [[Dútslân]] nei [[Starum]]. Op dy krusing koe dêr dus tol hefd wurde en strategyske kontroles hâlde. De lânwei rûn oer [[Doanjewerstâl]] oer de gaasten (sânrêgen) oer Sleat, dêr't de wetterwei te oerbrêgjen wie, nei [[Gaasterlân]] en sa fierder nei Starum, dat yn de midsiuwen al in grutte en wichtige hannelsstêd wie. Yn [[1581]] krige Sleat fiif bastions en fjouwer poarten: twa wâlpoarten en twa wetterpoarten oan beide kanten fan It Djip. De poarten binne boud foar de tolheffing. Ek yn de [[Tachtichjierrige Kriich]] foarme Sleat in wichtige kaaiposysje. De Spanjerts hawwe it stedsje noch besocht te feroverjen troch manskippen te ferstopjen yn in bierskip. De list mislearre. Oan de ein fan de [[Twadde Wrâldkriich]] bliezen de Dútsers de brêge oer de [[Ie (Gaasterlân-Sleat)|Ie]] op om de fuortgong fan Kanadeeske troepen te fertraagjen. Yn [[1984]] kaam der in ein oan 'e gemeentlike selsstannichheid fan Sleat. It gie doe op yn 'e nije gemeente [[Gaasterlân-Sleat]], dêr't ek it eardere [[Gaasterlân]] ta kaam te hearren. Mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[2014]] waard Gaasterlân-Sleat gearfoege mei [[Lemsterlân]], [[Skarsterlân]] en it doarp [[Terherne]] út [[Boarnsterhim]] ta de nije gemeente [[De Fryske Marren]]. Tsjintwurdich is Sleat net mear fan strategysk belang. It stedsje lûkt no in soad wettersporters, deitoeristen en misken dy't in oangename wenomjouwing sykje. Oan de súdkant fan it stedsje is yn de jierren 70 in [[jachthaven]] oanlein dêr't ek inkelde wettersportbedriuwen sitte. Ek stiet der yn it stedsje in grutte fabryk dy't diel útmakket fan Sleat, in bedriuw dat feefoer makket foar jongfee. En fierders is der yn de omkriten in soad feehâlderij dy't tige wichtich is foar de lokale ekonomy. De oarspronklike bewâling fan it stedsje is suver hielendal beholden en de oarspronklike struktuer fan Sleat is ek hast hielendal yntakt. De festing wie ûntwurpen troch de bekende festingbouwer [[Menno van Coehoorn]], dy't yn it tichtby lizzende [[Wikel (Gaasterlân-Sleat)|Wikel]] begrioeven leit. Sleat wie yn festingtermen de ideale stêd, har foarm hat in soad fan in sipel, it stedsje wurdt dan ek wol de "sipelstêd" neamd. It stedsje is ek ien fan de stimpelplakken fan de [[Alvestêdetocht]]. == Mienskip == [[Ofbyld:Sloten4.jpg|thumb|right|200px|Ut de Lemsterpoarte wei]] [[Ofbyld:Sloten1.jpg|thumb|right|200px|Hearresleat mei [[herfoarme tsjerke (Sleat)|Herfoarme tsjerke]]]] [[Ofbyld:Stadhuis museum Sloten 01.JPG|thumb|200px|[[Stedhûs fan Sleat|Earder stedhûs]], no [[Museum Stedhûs]]]] Sleat hat in feriening foar Pleatslik belang. De Poarte is it sosjaal-kultureel sintrum. De Klinkert is de basisskoalle fan de stêd. === Sportferienings === * [[Fuotbalferiening Sleat]] * Tennisklup Sleat * Gymferiening T.H.O.R. (''Tot Heil Onzere Ribbenkast'') * Iisklup ''de Eendracht'' * Wettersportferiening Sleatemermar * Dartklup Sleat * Piksjit-klup * Biljertferiening Sleat === Kultuer === * Frouljussjongkoar 'De Sleattemer Kaaien' * Muzykferiening Stêd Sleat * [[Sipelsneon]], de jiermerk op de lêste sneon fan juny. === Ynwenners === * [[1954]] - 737 * [[1959]] - 706 * [[1964]] - 707 * [[1969]] - 724 * [[1974]] - 713 * [[2004]] - 760 * [[2014]] - 760 * [[2021]] - 710 == Monuminten == * it earder [[stedhûs fan Sleat|stedhûs]] út [[1759]], wêryn't no de Aldheidkeamer sit; * [[herfoarme tsjerke (Sleat)| herfoarme tsjerke]] út [[1647]]; * pastorij * katolike [[Frederikustsjerke (Sleat)|Frederikustsjerke]] * ferskate âlde antike wenhuzen út de [[17e iuw]] en de [[18e iuw]]; * twa wetterpoarten: de Lemster- en Snitserpoarte; * wetterwei It Djip mei grêftepanden * [[De Kaai (mole)|De Kaai]], de nôtmole út [[1755]] (oant 2006 gewoanwei Nôtmole neamd). By de nôtmole [[De Kaai]] stiet in âld [[kanon (oarlochswurktúch)|kanon]] dat yn it seizoen elke freedtejûn ôfsketten wurdt troch de [[skutterij|stedsskutterij]] fan Sleat. == Lytste stêdsje fan de wrâld == Neffens Albert Hendriks <ref>''LC, 13 juny 2008, side 14''. </ref> fan it "toeristenburo Friesland Holland" is Sleat de lytste stêd fan de wrâld en net it [[Belgje|Belgyske]] [[Durby]] dat op dit stuit de namme hat de lytste te wêzen. Hy komt ta dizze konkluzje as er it oantal ynwenners, it oerflak en de struktuer fan de stêden mei inoar fergeliket. Yn Nederlân meitsje ek it [[Gelderlân|Gelderske]] [[Bronkhorst]], it Siuwske [[Sint Anna ter Muiden]] en it Gelderske [[Staverden]] oanspraak op de titel lytste stêd fan de wrâld. == Ferskaat == * Yn de simmer wurdt eltse freed in kanûn ôffjurre troch de [[skutterij]] fan Sleat. Eltse simmer hâldt Sleat [[Sipelsneon]]. * Yn [[2010]] waard mei akteurs neispile dat it Spaanske leger yn [[1588]] besocht temûk in bierskip fol soldaten it stedshert yn te kringen. Se wurde ier genôch ûntdekt en nei is striid ferballe. == Ynfrastruktuer == === Bustsjint === Troch Sleat rint de folgjende busline: * '''Line 41''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] De busline troch Sleat wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Alle [[Strjitten yn de stêd Sleat|strjitten yn Sleat]]. == Sjoch ek == * [[Sleat (gemeente)]] * [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]] * Slach by Sleat: ** [[Slach by Sleat (1420)|Slach by Sleat]] yn 1420 ** [[Slach by Sleat (1496)|Slach by Sleat]] yn 1496 * [[VV Sleat]] * [[Fryske stêden]] * [[Fryske gemeenten]] * [[List fan boargemasters fan Sleat]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.sloten.nl Webstee fan Sleat] <small>''Nederlânsk''</small> * [http://www.stadsloten.nl/ âlde ansichten gemeente Gaasterlân-Sleat] * [https://www.destadsomroeper.nl/ website oer "de Stedsomropper", it stedsblêd fan Sleat] <references/> }} {{CommonsBalke|Sloten, Friesland}} {{koördinaten|52_53_40_N_5_38_43_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 54' NB, 5° 39' EL}} {{Alve stêden provinsje Fryslân}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Sleat| ]] [[Kategory:Stêd yn Fryslân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Sleat (gemeente)]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] [[Kategory:Plak stifte yn de 13e iuw]] 15kxek6j9ebgod3978tifgsdislu970 0 4230 1240659 1182321 2026-09-13T15:20:06Z Anoniem-NOF 39410 /* Berne */ 1240659 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2024 Sint-Nyk, Sint-Nikolaastsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = ''Sint-Nikolkaastsjerke.'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sint-Nyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8521 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_55_24_N_5_44_33_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 55' N 5° 44' E}} | webside = [https://www.desintnykster.nl/component/icagenda/1275-vrienden-van-amstel-live/2024-01-21-00-00?Itemid=101 desintnykster.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 55 | lat_sec = 24 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 44 | lon_sec = 33 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Skarsterlân Sint Nyk.png | ôfbyldingstekst99 = ''Himrik fan Sint-Nyk yn 'e gemeente Skarsterlân.'' | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Sint-Nyk''' is in [[doarp]] yn 'e [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[De Fryske Marren]]. It leit tusken de [[mar]]ren en [[bosk]]en fan it [[suden]] fan 'e [[provinsje]] yn en de [[himrik]] omfiemet in diel fan 'e [[kust|noardkust]] fan 'e [[Tsjûkemar]], ynklusyf it [[rekreaasje]]gebiet [[De Ulesprong (Sint-Nyk)|De Ulesprong]]. Under it doarp falle ek de [[buorskip]]pen [[De Rylst]], [[Finkebuorren]], [[De Heide (buorskip)|De Heide]], [[Hústerheide]] en [[De Noed]]. Sint-Nyk hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sint-Nyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. ==Skiednis== De âldste fermelding fan it doarp is út 1399 ûnder de namme ''Sinte Nyclaesga''. Om 't der [[dowestien]] op it tsjerkhôf fûn is, wurdt der fanút gien dat der al om 1100 hinne in tsjerke stien hat. Sint-Nyk is fan oarsprong in streekdoarp op in nochal lange sânrêch. Oan yn 'e 19e iuw wie der net in soad bebouwing, dy't fral bestie út pleatsen en wat wenten oan 'e dyk nei De Lemmer. Noardlik fan it doarp lei boulân, súdlike healân. [[Ofbyld:2024 Sint-Nyk, betinkingsstien 'Doanjewerstal moat bliuwe'.jpg|thumb|left|''Betinkingsstien oan it ferset tsjin de gemeentlike weryndieling fan 1984.'']] It doarp lei oant 1984 yn 'e gemeente [[Doanjewerstâl]], dêr't sint-Nyk it grutste plak (maar net it haadplak) wie. Nei fûl ferset fan it doarp waard de gemeente yn dat jier yn 'e gruttere gemeente [[Skarsterlân]] opnommen. Op in swerfstien oan 'e Tsjerkestrjitte steane ek hjoed-de-dei noch de wurden ''Doanjewerstâl moat bliuwe''. === Tsjerke === By de [[reformaasje|herfoarming]] gie yn 1580 de pastoar fan Sint-Nyk, Nicolaus Hollandinus, yn ballingskip en de [[Midsiuwen|midsiuwske]] Nikolaastsjerke gie mei it tsjerkhôf en de besittings fan de pastorij oer nei de protestanten, ek al bleau Sint-Nyk in roomsk doarp. De hjoeddeiske protestantske tsjerke is in gebou út de 18e iuw, dat de midsiuwske tsjerke fanwegen brekfalligens ferfong. Yn it tuorke hinget noch in klok út 1467, dy't ea foar de tsjerke fan [[Legemar]] getten waard. Sûnt de reformaasje holden de roomsen de missen yn in [[skûltsjerke]] op 'e Heide. It duorre oant 1835 dat der in echte roomske tsjerke boud waard, in [[wettersteatstsjerke]] dy't yn 1885 ferfongen waard troch de hjoeddeiske [[Neogotyk|neogoatyske]] [[Sint-Nikolaastsjerke (Sint-Nyk)|Sint-Nikolaastsjerke]]. By de tsjerke is ek in [[lourdesgrot (Sint-Nyk)|lourdesgrot]]. Op it roomske begraafplak stiet in ienfâldich monumint ta neitins fan 'e 73 [[Pauslike Soeaven|soeaven]] út Fryslân. === Van Eijsinga === {{Apart|Van Eysinga}} De Vegelinbosken yn 'e omjouwing binne eartiids oanlein troch [[Johan Vegelin fan Claerbergen]], dy't troud wie mei in dochter fan grytman [[Allard fan Boerum]] en Katarina Johanna fan Eysinga. Nei syn ferstjerren liet er in soad grûn en de bosk nei oan syn pakesizzer, jonkhear [[Frâns Julius Johan fan Eysinga (1752-1828)|Frâns fan Eysinga]]. De Eysinga's stiften ek de Slotpolder eastlik fan it doarp. Fan 1785 oant 1926 bemealle oan de súdlike kant fan de opfeart in grutte muonts de polder.<ref>[https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-02892-a Molendatabase]</ref> Oant 1757 hat Sint-Nyk ek noch in standermûne hân, dy't op 'e hoeke fan 'e Lemmerwei en de Geastwei stie. Jonkhear Frans Johan Julius van Eysinga kocht yn 1886 in stik lân mei bosken yn Sint-Nyk oan. Syn fjouwer dochters erfden it besit en lieten yn 1907 ûnder de namme Wilhelmina-oard in rêsthûs bouwe neffens in ûntwerp fan H.H. Kramer yn Sjalet- en Art-Nouveaustyl. De famylje Van Eysinga hat in grutte ynfloed hân op de ûntwikkeling fan Sint-Nyk; ta neitins binne ferskillende strjitnammen ferneamd nei famyljeleden. == Mienskip == It Sint-Nykster [https://www.pb-sintnyk.nl/ Pleatslik Belang] is op 1 maart 1905 oprjochte. Yn it [https://www.zalencentrum-sintnyk.nl/ sealesintrum Sint-Nyk] wurde in soad aktiviteiten organisearre. Alle moannen ferskynt it doarpsblêd ''De Zakenman''. [https://www.facebook.com/jeugdspoar/?locale=nl_NL Jeugdspoar] organisearret aktiviteiten foar de jongerein. === Tsjerken === [[Ofbyld:Overzicht van de zuidgevel en westgevel - Sint Nicolaasga - 20425515 - RCE.jpg|thumb|260px|''Protestantske tsjerke.'']] * [https://pkn-openoed.nl/ PKN Op 'e Noed] * [https://dechristoffel.nl/sint-nicolaasga/ Sint-Kristoffelparochy] === Skoalle === * [https://www.itklimmerbled.nl/ Roomsk-katolike basisskoalle It Klimmerblêd] * [https://depaedwizer-meilan.nl/ Kristlike basisskoalle De Paedwizer] [[Ofbyld:2024 Sint-Nyk, Boschoord.jpg|thumb|260px|''Boschoord.'']] === Ferienings === [[Ofbyld:2024 Sint-Nyk, Wapen fan Fryslân.jpg|thumb|260px|''Wapen fan Fryslân.'']] {| |valign=top| * [https://www.hsvstnyk.nl/ Angelsportferiening Sint-Nyk] * [https://www.snvv.nl/ Folleybalferiening] * [https://joure.friesevogelwachten.nl/nl Fûgelwacht De Jouwer] * [[Fuotbalferiening Renado]] * [https://psvdeoorsprong.nl/ Hynstesportferiening De Oarsprong] * [https://www.kvdeoorsprong.nl/ Keatsferiening De Oarsprong] |valign=top| * [https://dechristoffel.nl/sint-nicolaasga/koren/ Nikolaaskoar en Meiïnoar] * [https://www.greensetters.nl/ Tennisferiening De Greensetters] * [https://jeugdkoorunderdetoer.nl/ Roomsk jongereinkoar Under de Toer] * [https://www.headammers.nl/ Shantykoar De Headammers] * [https://toanielstnyk.nl/ Toanielselskip Sint-Nyk] * [https://www.facebook.com/wsvstnic/ Wettersportferiening Sint-Nyk] |} === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 1999 || 2004 || 2022 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 304 || 2.208 || 2.168 || 2.254 || 2.348 || 2.532 || 3.121 || 3.268 ||3.340 |} <small>Boarne 1840: [https://www.plaatsengids.nl/ Plaatsengids.nl]</small> === Evenminten === * Op 'e earste tongersdei fan septimber wurdt de Sint Nykster Merke fierd mei de [https://www.allegorischeoptocht.nl/ Allegoaryske Optocht]. * Alle jierren wurde yn [[july]] yn it [[rekreaasje]]gebiet [[De Ulesprong (Sint-Nyk)|De Ulesprong]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Tsjûkemar]] it [[muzykfestival]] [[Beachrockers Festival]] holden. === Berne === * [[Krista van Velzen]] (15 septimber 1974), Nederlânsk politika (SP) == Ynfrastruktuer == Oer de [[N927]] is Sint-Nyk goed berikber mei de auto, en hat it doarp nei it easten in ferbining mei de [[A6]]. Oer it wetter hat it doarp fia de [[Sint-Nykster Feart]] ferbining mei de [[Tsjûkemar]]. Yn it ferline lei Sint-Nyk oan in spoarline fan [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] oer [[De Jouwer]] nei [[De Lemmer]]. === Bustsjinst === Troch Sint-Nyk rint de folgjende busline: * '''Line 41''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] De busline troch Sint-Nyk wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Alle [[strjitten yn Sint-Nyk]]. == Ferskaat == * Histoarysk hawwe ynwenners fan Sint-Nyk en [[De Jouwer]] it net goed op elkoar stean. Hjoed-de-dei bestiet der noch altyd in anty-De Jouwer sintimint yn it doarp. Sa wurde der grappen makke oer Jousters. Oarsom jildt soks wat minder. De tradisjonele skelnamme foar Sint-Nyksters is bargesnuten. == Sjoch ek == [[Fryske doarpen]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.sintnykstermerke.nl Oer de allegoaryske optocht] * [http://www.tresoar.nl/vanderaa/index.php?sub=Doniawerstal Tresoar, Van der Aa: Doniawarstal (ûnder Nicolaasga (St.))] * {{aut|Mars}} - "Frisia Catholica V: De parochy St.Nicolaasga", side 6 * {{aut|Van Berkel, Samplonius}} - ''Nederlandse Plaatsnamen Herkomst en historie'', Prisma útjefte, side 410 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint-Nicolaasga|Sint-Nyk}} }} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Sint-Nyk| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Doanjewerstâl]] htlz7twx2vffs635vvimd55kju99qhz 0 4978 1240658 1240496 2026-09-13T15:12:34Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240658 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Lemmer, Koartestreek mei Tsjerke oan it Dok.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Koartestreek mei Tsjerke oan it Dok'' | wapen = [[Ofbyld:Flag of Lemsterland.svg|border|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Lemmer wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Lemmer}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/hallum/#:~:text=Woonplaats%20Hallum%20telt%201.273%20unieke,1.442%20auto's%20en%20236%20bedrijfsvestigingen. Alle Cijfers (it neamde ynwennertal is ynklúsyf it bûtengebiet fan Eanjum.)]</ref> | oerflak = 22,58 km², wêrfan: <br> lân: 19,22 km² <br> wetter: 3,36 km² </br> | befolkingstichtens = 540 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:De Friese Meren vlag.svg|20px]] [[De Fryske Marren]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|6}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|359}} | postkoade = 8530-8532 | netnûmer = 0514 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_50_41.7_N_5_42_37.8_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 50' N 5° 42' E}} | webside = [https://www.lemmer.net/ Nijs fan De Lemmer] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 50 | lat_sec = 41.7 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 42 | lon_sec = 37.8 | lon_dir = E }} '''De Lemmer''' is in plak ([[flekke]]) yn de gemeente [[De Fryske Marren]] en wie it haadplak fan de eardere gemeente [[Lemsterlân]]. It is ien fan de drokste wettersportplakken fan [[Fryslân]]. De flekke hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Lemmer}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). De Lemmer hat in sintrumfunksje foar Súdwest-Fryslân en it noardlik part fan [[Flevolân]]. Westlik fan de Lemmer begjint it [[Prinses Margrietkanaal]]. Op [[Teakesyl]], goed oardel kilometer westlik fan De Lemmer, stiet it wrâlderfgoed [[Yr. D.F. Woudagemaal|Woudagemaal]]. Oan de Plattedyk leit dêr ek in [[Joadsk begraafplak (Teakesyl)|joadsk tsjerkhôf]]. [[Ofbyld:Lemmer-OpenTopo.jpg|thumb|260px|Plattegrûn fan De Lemmer]] == Skiednis == De earste Lemsters fêstigen har op it plak dêr't de Rien en de Sylroede byinoar komme. Wannear't se dat krekt diene is net bekend. De Lemmer wurdt oan it begjin fan de [[14e iuw]] neamd, mar earder al, yn [[1228]], komt de namme "Lenna" foar yn stikken fan de biskop fan [[Utert (stift)|Utert]]. Nei alle gedachten kin der in link lein wurde nei de namme "Lammerbroeke", dy't yn [[1165]] foarkomt as in eardere foarm fan "[[Lemsterhoeke]]". Dat wie in lytse festing westlik fan De Lemmer, dy't om 1400 hinne troch de Hollanners ferwoaste waard. De festing is net op 'e nij boud, mar it plak en de namme binne noch altyd yn swang, benammen by skippers en fiskers. Stadichoan waard it plakje oan de [[Sudersee]] grutter. Troch de lizzing wie it in daalders plakje foar keaplju en ambachtslju. De Lemmer wie troch syn lizzing lykwols ek kwetsber. It hat ferskate kearen ûnder de ynfloed fan Hollân stien. Dat barde ûnder oaren yn [[1107]] doe't greve [[Willem I fan Hollân]] yn [[Eastersee]] in boarch bouwe liet yn ferbân mei de striid tsjin de hear fan [[De Kuunder]]. Op De Lemmer stie letter ek in kastiel. Dat waard yn [[1422]] boud troch [[Jan fan Beieren]], dy't troch de [[Skieringers]] as beskermhear nei [[Fryslân]] helle wie. Hy waard ek wol "Jan sûnder Genede" neamd en hy sil op De Lemmer moai wis gjin populêr man west hawwe. Ek [[Karel fan Egmond]], hartoch fan Gelre bemuoide him mei Fryslân. Hy liet yn [[1521]] op De Lemmer in blokhûs sette dat er twa jier letter oan de Boergonjers ferlear. Hoe't it kastiel, de boarch en it blokhûs der útsjoen hawwe is net bekend. De Lemmer hat ek noch ûnder Spaanske ynfloed stien. Yn de [[Tachtichjierrige Oarloch]], om krekt te wêzen yn [[1581]], oermasteren dy tagelyk mei [[Sleat (stêd)|Sleat]] it doarp. Krap 100 jier letter yn [[1672]] besocht ek [[Bernhard von Galen]], biskop fan Münster De Lemmer ûnder syn bewâld te krijen, mar dy misje mislearre. [[Ofbyld:De Lemmer, âlde riedshûs oan de Dimpte Grêft.jpg|thumb|250px|left|Ald riedshûs oan de Dimpte Grêft]] Yn [[1799]] falle de Ingelsken del op De Lemmer. Der wie oarloch tusken [[Ingelân]] en [[Frankryk]] en de Republyk bleau net bûten skot. Ingelske oarlochskippen farden de Sudersee op: [[Inkhuzen]], [[Medemblik (plak)|Medemblik]] en [[Starum]] waarden troch harren beset. Koart dêrnei kamen se op De Lemmer oan. It Lemster beurtskip, wêrmei't de ûndernimmende Poppe Jans al mannich tocht nei Amsterdam makke hie, waard by [[Urk]] oermastere. De opfarrenden waarden nei Starum brocht. Op [[24 septimber]] ferskynden twa Ingelske oarlochskippen foar de haven fan De Lemmer. Kaptein [[James Boorder]] gie ûnder dekking fan in wite flagge yn in sloep oan wâl om mei de bestjoerder te ûnderhanneljen. In fûle stoarm needsake him om oan wâl te oernachtsjen. Trije dagen letter kaam er werom en easke De Lemmer op foar de Ingelsken, alle laden skippen ynbegrepen. By wegering soe De Lemmer oan grús sketten wurde. De bestjoerders wiisden it lykwols ôf. Se hiene betrouwen yn de 500 swier wapene Bilkers dy't op De Lemmer delstrutsen wiene. Der wie lykwols gjin hâlden oan. Oardel oere nei't de Ingelsken begûn wiene mei it besjitten fan De Lemmer, waard de flagge op 'e tsjerketoer setten as teken fan oerjefte. == Mienskip == [[Ofbyld:De Lemmer, Turfland 1 fanút de Flevostrjitte.jpg|thumb|260px|Flevostrjitte]] De krante [https://lemsternijs.nl/ Lemsternijs] fersoarget it nijs fan De Lemmer en omkriten === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2014 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 4.608 || 4.704 || 5.001 || 6.041 || 6.791 || 10.110 || 10.375 |} === Ferienings === [[Ofbyld:De Lemmer, Polderdyk.jpg|thumb|260px|Polderdyk]] [[Ofbyld:De Lemmer, Sint-Willibrordustsjerke.jpg|260px|thumb|Sint-Willibrordustsjerke]] ==== Sport ==== * DWOTS - Minytrampoline * Gymnastykferiening Pegasus * Kuorbalferiening De Lemmer * Badmintonferiening De Lemmer * Tennisferiening Ready Again * Foljebalferiening LVC * Iisferiening Preamkeskouwers * Fuotbalferiening [[CVVO]] De Lemmer [https://www.cvvo.nl] * [[Fuotbalferiening De Lemmer]] * [http://www.mhclemmer.nl/ Hockeyclub MHC Lemmer] * Iisferiening Lemmer ==== Muzyk ==== * Nederlânsk herfoarme koar Cantemus Dominum * Muzyk- en sjongferiening Excelsio * Lemster Manljuskoar * === Tsjerken === * [[Tsjerke oan it Dok]] (PKN) * [[Sint-Willibrordustsjerke (De Lemmer)|Sint-Willibrordustsjerke]] (Roomsk) * Eben-Haëzer (protestantske gemeente op grifformearde grûnslach) * Nij-Apostolyske tsjerke * Baptistegemeente * Apostolysk Genoatskip * Grifformearde tsjerke (yn it ramt fan de foarming fan de PKN-gemeente yn 2019 bûten gebrûk steld). === Evenminten === [[Ofbyld:De Lemmer, Lemsterslûs.jpg|thumb|260px|Lemsterslûs]] [[Ofbyld:Overzicht achterzijde vanaf de dijk - Lemmer - 20341383 - RCE.jpg|thumb|260px|Woudagemaal]] * Alle jierren wurdt de ''Lemsterwike'' holden, dit is in wike mei eveneminten wêr't sa'n 85.000 minsken yn 't jier op ôf komme. * Alle jierren yn [[augustus]] wurdt sûnt [[2010]] op it [[strân]] fan De Lemmer it [[muzykfestival]] [[Glemmer Beach]] holden. === Berne === * [[Rienk van Veen]] (1865-1929), politikus * [[Roelof Klein]] (1877-1960), roeier, earste Nederlânske gouden medaljewinner op de Olympyske Spullen. * [[Jan Pen]] (1921-2010), ekonoom * [[Pieter Verhoeff]] (1938-2019), regisseur * [[Jack de Vries]] (1968), foarljochter, [[spindoctor]] en steatssekretaris fan definsje. * [[Rintje Ritsma (reedrider)|Rintje Ritsma]] (1970), hurdrider ("de bear fan De Lemmer") * [[Wieteke Cramer]] (1981), hurdrydster * [[Epke Zonderland]] (1986), turner == Musea == * It [[Yr. D.F. Woudagemaal]] ynformearret oer de krêft fan wetter en steam en de wurking fan it gemaal. It Woudagemaal is yn 1998 troch [[UNESCO]] útroppen ta [[wrâlderfgoed]]. * Eartiids siet [[Aldheidkeamer Lemster Fiifgea]] oan de Dimpte grêft ûnder it âlde gemeentehûs, no sit it oan de Nijbuorren. It jout omtinken oan de eardere Sudersee, de feanterij en it museum hat in grutte kolleksje keunst-ierdewurk fan de eardere Lemster ierdewurkfabryk fan Cornelis Steenstra. * Oan de Kadyk is it Dûkmuseum. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Oer De Lemmer rinne de folgjende buslinen: * '''Line 41:''' De Lemmer - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] * '''Line 48:''' De Lemmer - It Hearrenfean fia [[Sint-Jânsgea]] * '''Line 77:''' De Lemmer - [[Emmeloard]] * '''Line 315:''' Emmeloard - [[Grins (stêd)|Grins]] fia It Hearrenfean De buslinen 41, 48 en 315 oer De Lemmer wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. Busline 77 wurdt fersoarge troch [[RRReis]]. === Strjitten === Alle [[strjitten op De Lemmer]]. == Ferskaat == * De [[Lemster aak]] (in tradisjonele platboaiem) komt fan De Lemmer. ''[[De Groene Draeck]]'', it sylskip fan keninginne Beatrix, is in Lemster aak. == Sjoch ek == * [[List fan plakken oan of yn de eartiidske Sudersee]] * [[List fan gemeentlike monuminten op De Lemmer]] == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:De Lemmer, Tsjerke oan it Dok.jpg|''[[Tsjerke oan it Dok]] (PKN)'' Ofbyld:De Lemmer, 'de Lemster Fiskerman'.jpg|thumb|''De Lemster Fiskerman'' Ofbyld:De Lemmer, Langestreek 22.jpg|''Ryksmonumint oan de Langestreek'' Ofbyld:Sluis Rien Lemmer 01.JPG|''[[Rienslûs]]'' Ofbyld:De Lemmer, stoarmpeal.jpg|''Stoarmpeal'' Ofbyld:Vuurtoren Lemmer 10c.JPG|''Fjoertoer'' Ofbyld:De Lemmer, Aldeslûs 9.jpg|thumb|''Aldeslûs 9'' Ofbyld:De Lemmer, Nijbuorren, ferbouwing fan de eadere grifformearde tsjerke.jpg|''Nijbuorren mei de eadere grifformearde tsjerke'' </gallery> == Keppeling om utens == * [https://www.hartvanlemmer.nl/ Side 'Hert fan Lemmer' oer de aktiviteiten op 'e Lemmer] * [https://oudlemmer.nl/nieuws/artikel/Geschiedenis#:~:text=De%20eerste%20Lemsters%20vestigden%20zich,de%20bisschop%20van%20Aartsbisdom%20Utrecht. Stifting 'Oud Lemmer'] * [https://www.offringa.nl/lemmer.htm Side fan Dick Offinga oer De Lemmer] {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://www.lemmer.net/ Nijs fan De Lemmer] *[http://www.lemsterland.nl/ Webstek Lemsterlân] *[http://www.lemsteraakfotohielke.nl/ Oer de Lemster Aak] *[http://www.zuidfriesland.nl/ Krante Súdwest Fryslân] *[https://www.woudagemaal.nl/ Yr. Woudagemaal] *[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:1fMrpcQzr4AJ:www.spanvis.nl/Straatnamen%2520zijn%2520ook%2520Monumenten/index2.htm Oer de strjitnammen op De Lemmer] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lemmer|De Lemmer}} }} {{De Fryske Marren}} {{Koördinaten|52_50_40_N_5_42_43_E_type:city(10054)_zoom:15_region:NL|52° 51' N, 5° 43' EL}} {{DEFAULTSORT:Lemmer, De}} [[Kategory:De Lemmer| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Lemsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] bn50wmcs7m6gpqkvnv1qst58t4ol5cf 0 5217 1240689 1238315 2026-09-13T20:11:25Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240689 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 De Gordyk, Opsterlânske Kompanjonsfeart, Tsjerkewâl en Mûnewâl.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Gorredijk vlag.svg|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Gorredijk wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 13,30 km², wêrfan: <br> - lân: 13,13 km² <br> - wetter: 0,17 km² | befolkingstichtens = 558 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_00_10.0_N_6_03_50.3_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 00' N 6° 03' E}} | webside = [http://www.degordykster.nl/category/nieuws/ Degordykster.nl] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 00 | lat_sec = 10.0 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 03 | lon_sec = 50.3 | lon_dir = E }} '''De Gordyk''' (útspraak: 'De Gerdyk' of 'De Gedyk')<ref>[http://www.degordykster.nl/gordyk-of-gerdyk-gordykster-of-gerdykster/ De Gordykster.nl, oproppen 17 febrewaris 2023]</ref> is in [[flekke]] oan de [[N392]] yn de gemeente [[Opsterlân]]. De Gordyk ûnstie as [[feankoloanje]] en wurdt fan de [[Opsterlânske Kompanjonsfeart]] midstwa snien. It doarp hat in grut winkelbestân en leit oan de [[Turfrûte]], dy't simmerdeis foar in soad toerisme soarget. By De Gordyk hearre ek de buorskippen [[Koartsweagen]] en [[Easterein (Opsterlân)|Easterein]]. It is wat ynwennertal oanbelanget it grutste plak fan de gemeente Opsterlân, al stiet it gemeentehûs fan de gemeente yn it folle lytsere [[Beetstersweach]]. De Gordyk hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == [[Ofbyld:Tsjerke fan Koartsweagen (Marijetsjerke).jpg|thumb|left|''De [[Marijetsjerke (Koartsweagen)|Marijetsjerke]] fan Koartsweagen, no in buorskip mar eartiids it memmedoarp fan 'e Gordyk'']] De Gordyk ûnstie op it doarpsgebiet fan Koartsweagen, tsjintwurdich in buorskip fan 'e Gordyk mar it wie it memmedoarp en it bestie al yn 'e 11e iuw. Eartiids lei De Gordyk midden yn 'e grutte [[Fean|heechfeangebieten]] fan Súdeast-Fryslân. It lân waard bewenne troch boeren dy't [[bokweet]], [[hjouwer]], [[rogge]], earte, beanen, [[flaaks]] en krûden ferbouden. Fierders holden hja skiep en bijen. Kij waarden noch net folle holden. De Koartsweachster boeren sille faaks harren hea foar in diel helle hawwe út de lege lannen tusken [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] en [[Terwispel]]. Ek sille hja wol stikjes heide oanmakke hawwe yn en by de [[Gorrefeanen]], dy't yn de rjochting fan it hjoeddeiske [[Jobbegea]] leinen. Dy Gorrefeanen waarden yn de [[17e iuw]] troch de Hearen Kompanjons [[Turfstekke|ôfgroeven]]. Benammen Jonker Dekema hie dêr in soad besit; [[Jonkerslân]] hie likegoed Dekema's lân hjitte kind. It ôfgraven fan it fean soarge foar in soad wurk en luts in soad minsken nei de doe tin befolke gebieten. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, klokgevels oan de Haadstrjitte.jpg|thumb|left|''18e-iuwske gevels oan de Haadstrjitte'']] Foar it ferfier fan [[Turf (brânstof)|turf]] wie in kanaal nedich, dat yn 1630 foar it earst neamd waard. It trochgraven fan de Hegedyk wurdt as offisjeel begjin fan de feankoloanje De Gordyk sjoen. Der wie in hûs by de "Hooge wech" en al gau waarden dêr mear hûzen by boud. Oer it gat yn de dyk kaam in [[heechhout (brêge)|heechhout]], dêr't turfskipkes mei strykte mêst ûndertroch farre koenen. Yn 1633 is sprake fan: ''"Seeckere huijs, seuen roede lang en twee voet breet, staende te corteswagen bij de hoogewech en de Heerensloot"''. Sa ûntstie De Gordyk tusken 1630-1640 as in feankoloanje tusken Koartsweagen en Terwispel op it krúspunt fan de Hege wei fan De Lemmer nei Grins en de Opsterlânske Kompanjonsfeart, dy't groeven waard om de Gorrefeanen oan te meitsjen. Yn 1673 waard fanwegen de strategyske lizzing foar de ferdigening fan Fryslân om de earste bebouwing fan De Gordyk in skâns oanlein. De kosten dêrfan moasten de ynwenners sels betelje. It kulturele sintrum "De Skâns" hat dêr syn namme oan oerholden. === Flekke === [[Ofbyld:Gorredijk - Postcard.jpg|thumb|left|''De Gordyk, 1914'']] De Gordyk is in saneamde [[flekke]] en wie yn it ferline in plak dêr't guod ynfierd, opslein en ferhannele waard. In bynamme foar Gordyksters is dan ek "hantsjeklappers". It doarp krige al gau in grutte middenstân en in sintrumfunksje foar de omkriten en ek de status fan flekke. Sûnt [[1694]] ôf is der alle wiken merk yn it doarp. Ek wie der in 'e maaitiid en de hjerst in feemerk. De boeren brochten harren bûter nei de Bûterwaach, no in kantoar, en harren nôt nei de Korenbeurs. Oant de jierren 1980 stie de [[Gordykster Merke]] noch bekend om syn feehannel. Mei de groei fan it plak groeide ek de yndustry. Der hawwe trije skipswerven, in touslaggerij, twa [[kalkûne]]n en fabriken foar it meitsjen fan berneweinen en lânbou-ark west. Troch de iuwen hinne bleau it memmedoarp Koartsweagen dêrfoaroer in boeredoarp. Der wie yn de regio eartiids grutte earmoede en yn it boek "Lopen met Van Lennep" fan [[Geert Mak]] wurdt De Gordyk in ''no go area'' neamd, in rovershoale. De persoanen ([[Jacob van Lennep]] en [[Dirk van Hogendorp (1797-1845)|Dirk van Hogendorp]]) yn it boek kamen op harren tocht net fierder as [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]].<br> [[Domela Nieuwenhuis]] hie letter in soad oanhing in Súdeast-Fryslân en hat op útnoeging fan Rindert van Zinderen Bakker (1845-1927) regelmjittich op 'e Gordyk te sprekken west yn it gebou fan de sosjalisten. De Gordyk hat lang in 'read' doarp west. === Joadske mienskip en Twadde Wrâldoarloch === [[Ofbyld:2023 De Gordyk, joadsk monumint oan de Tsjerkewâl 1.jpg|thumb|''Joadsk monumint'']] Om't foar joaden op 'e Gordyk gjin beheinings wiene om harren dêr nei wenjen te setten, ûntstie der sûnt 1775 ek in joadske mienskip op 'e Gordyk. Om [[1800]] hinne wie de groep grut genôch foar in eigen gemeente; der waard yn Koartsweagen oan de Dwersfeart in stik lân oankocht foar in [[Joadsk Begraafplak (De Gordyk)|begraafplak]] en yn [[1817]] waard ek in [[synagoge]] boud. It tal joaden wie om 1870 hinne op syn heechst, doe't De Gerdyk sa'n 180 joadske ynwenners hie. Tsjin it ein fan de [[njoggentjinde iuw|19e iuw]] waard de mienskip aloan lytser en flak foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] wennen der noch mar alve joaden op 'e Gordyk.<ref>[https://www.gorredijk-historie.nl/page/view/310/de-joodse-geschiedenis-van-gorredijk Skiednis fan 'e Gordyk: Joadske skiednis fan 'e Gordyk]</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] hiene tsientallen joaden yn en om De Gordyk in ûnderdûkersplak, mar der binne 14 Gordykster joaden nei de [[ferneatigingskamp]]en deportearre. De joadske gemeente is yn [[1947]] opheft en gearfoege mei dy fan [[Joadske gemeente Ljouwert|Ljouwert]]. De synagoge is ôfbrutsen yn [[1953]]; wol hat de gemeente Opsterlân it joadske begraafplak noch yn ûnderhâld. Sûnt 1956 betinkt in stien oan de Tsjerkewâl 1 mei in fers fan [[Freark Dam]] de joadske slachtoffers.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2098/gorredijk-joods-monument 4en5mei.nl]</ref> Fierder binne der by de hûzen fan de 14 joadske slachtoffers [[stroffelstien]]nen lein. {| class="wikitable" style="width:450px" |+ Joadsk ynwennertal De Gordyk en omkriten |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1798 || 1809 || 1840 || 1869 || 1899 || 1930 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 39 || 70 || 153|| 186 || 137 || 47 <ref>Webstee [[Joadsk Histoarysk Museum]]</ref> |} Ofsjoen fan dat drama bleau it yn 'e oarloch relatyf rêstich op De Gordyk, alhoewol't der frijwat minsken yn it ferset aktyf wienen. Underwizer [[Jan Eisenga]] waard 5 maaie 1942 deasketten om't er as stipe oan de [[Maaiestaking]] de heiten en memmen oprôp om de bern fan skoalle thús te hâlden. Oan de foarjûn fan de befrijing hat der noch sjitterij west om de brêge yn de Haadstrjitte, dy't ferneamd is nei de doe omkommen [[Gerke Numan]]. Yn de besettingstiid waarden yn de omkriten ek in oantal [[Alliearden|alliearde]] fleantugen delsketten. In Amerikaanske bemanning fan seis persoanen waard beïerdige op it tsjerkhôf fan De Gordyk. === Eardere mûnen === Om 1900 hinne stiene der noch seis yndustrymûnen: * De [[nôtmûne]] De Morgenster op it terrein fan de Metaalyndustry De Jong B.V. * In [[houtseachmûne]] oan de Mûnewâl fan Van der Sluis en Posthuma (dy mûne stiet no yn [[Makkingea]]). * De twadde nôtmûne oan de Mûnewâl. * In runmûne, dêr't ikebast meald waard ta run foar de [[learloaierij]], stie oan de Tsjerkewâl. * De tredde nôtmûne De Vlieger stie oan 'e ein fan de Brouwers­wâl. * Dêr't no in wei lâns de Miente rint, stie nôtmûne De Hoop. De wei is hjir nei neamd. Tusken de hjoeddeiske Badwei en de feart stie sûnt 1870 ek noch in [[spinnekop]] op it Mûntsjelân. It spinnekopke wie in besteand mûntsje dat earder noch op in oar plak stien hie en rekke yn de jierren 1922-1923 bûten gebrûk. Yn 1925 ferhûze it mûntsje nei it [[Nederlânsk Iepenloftmuseum|Iepenloftmuseum]] fan Arnhim, dêr't de spinnekop noch jimmeroan stiet.<ref>[https://www.gorredijk-historie.nl/page/view/16/molens-uit-het-verleden gorredijk-historie.nl]</ref> == Mienskip == [https://skans.nl/| De Skâns] is it multyfunksjonele sintrum foar it doarp. It doarp hat in [https://www.pbgorredijk.nl/ Pleatslik Belang]. De streekkrante fan De Gordyk hjit De Woudklank. === Tsjerken === [[Ofbyld:2023 De Gordyk, de fûnenminten fan de eardere herfoarme tsjerke.jpg|thumb|260px|''De fûneminten fan de eardere herfoarme tsjerke'']] De histoaryske tsjerke fan 'e Gordyk út 1683 oan 'e Tsjerkewâl rekke yn 1972 bûten gebrûk en is yn 1987 oant de fûneminten ôfbrutsen. De fermanje fan 'e Gordyk oan de Stasjonswei út 1939 is yn 2019 sletten. Fierder hawwe de folgjende tsjerkegenoatskippen op 'e Gerdyk in eigen tsjerke: * De [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|protestantske]] [https://www.ontmoetingskerkgorredijk.nl/ Moetingstsjerke] * De protestantske 'Marijetsjerke' (Koartsweagen) * De [[katolisisme|roomske]] [https://www.claravanassisi.nl/index.php/parochie/gorredijk/locatie-gorredijk webstee Klara fan Assisyparochy|Kristus Ljocht fan 'e Wrâld-tsjerke] De [[Jehova's Tsjûgen]] hawwe in fergadergebou op 'e Gordyk. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, evangelisaasjegebou Eben Haëzer oan de Brouwerswâl 58.jpg|thumb|260px|''Earder evangelisaasjegebou Eben Haëzer oan de Brouwerswâl 58'']] === Skoallen === * iepenbiere basisskoalle [https://schoolloevestein.nl/ Loevestein] * prot.kristlike basisskoalle [https://pcbs-librije.nl/school De Librije] * iepenbiere basisskoalle [https://basisschooldetreffer.nl/ De Treffer] * iepenbiere middelbere skoalle [https://www.singelland.nl/bhs-gorredijk Boargemaster Harmsma] De basisskoallen De Tsjerne en De Vlieger binne sûnt 2015 ûnderbrocht yn in nije skoalle yn de wyk Loevestein. Sûnt 2018 hat de basisskoalle Flambou Trimbeets de namme De Treffer. === Ferienings === Der binne wol alve buertferienings: Boppewei, De Brouwer, Efter de Skoalle, Heerenacker/Langewal, De Klokkestoel, Koartswegen, It Labyrint, Loevestein, Mouterij/Rattelwacht, Spinnerij en Tsjerkewâl. Der binne ferskillende boartersplakken op 'e Gordyk. {| |valign=top| * Koar: Evergreen- en Shantykoor De SkânsVrouwen * Koar: [https://www.arsmusica.nu/aanbod/koor Femmes Vocales] * Koar: [https://skans.nl/frysk-sjongkoor-gorredijk/ Frysk Sjongkoar] * [https://www.facebook.com/popkoor/?locale=nl_NL Koar: Full Sound ] * Koar: Yntertsjerklik Koar De Gordyk * Natoer: [https://www.geaflecht.nl/ Feriening Natuerbeskerming Geaflecht] * Natoer: [https://www.facebook.com/p/Vogelwacht-Gorredijk-eo-100064430635912/? Fûgelwacht De Gordyk e.o.] * Sport: [https://www.badmintonclubgorredijk.nl/ Badmintonklub] * Sport: [https://bcgorredijk.nl/ Biljertklub] * Sport: [https://www.facebook.com/vvrevagorredijk/?locale=nl_NL Follybalferiening Reva] * Sport: [[Fuotbalferiening De Gordyk]] |valign=top| * Sport: [https://www.stanfriesgorredijk.nl/ Gymnastykferiening Stânfries] * Sport: Hynstesportferiening [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064584376963 De Skarruters], [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064584376963 De Lytse Fjildruters], [https://skansruters.nl/ De Skânsruters] * Sport: [https://www.facebook.com/ijsbaan.haldmoed/?locale=nl_NL Iisklub Hâld Moed] * Sport: [https://jvkodokan.webnode.nl/ Judoferiening Kodokan] * Sport: [https://www.ldodk.nl/ Kuorbalferiening LDODK] * Sport: [https://wrotters.com/ Rugbyklub De Wrotters] * Sport: Swim- en Poloklub Isis * Sport: [https://ltcgorredijk.nl/ Tennisklub] * Oars: [https://hsvitstikelbearske.mijnhengelsportvereniging.nl/ Angelsportferiening It Stikelbearske] * Oars: [https://17010.bridge.nl/ Bridgeklub] |} [[Ofbyld:2023 De Gordyk, keunswurk 'Levende Ent' fan Jaap van der Meij (1923-1999).jpg|thumb|260px|Keunswurk ''Levende Ent'' fan [[Jaap van der Meij]]]] ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [http://www.degordyk.nl/sportverenigingen.html hiemside fan it doarp])</small>'' === Berne === <!-- RANGSKIKKING NEI BERTEJIER --> * [[Roelof Kuipers]] (28 augustus 1855-1922), arsjitekt * [[Tjeerd Kuipers]] (21 desimber 1857-1942), arsjitekt * [[Evert Rinsema]] (1880–1958), skriuwer/dichter * [[Willem Hielkema]] (1887- 1944), sjoernalist, skriuwer, tekener * [[Sjoerd van der Schaaf]] (1906-2006), sjoernalist, dichter en skriuwer * [[Riemkje Geveke]] (1915-2006), earste Nederlânske froulike opnamelieder fan grammofoanplaten * [[Hans de Jong]] (1921–2010), waarman by [[Omrop Fryslân]] en de NCRV * [[Gerrit Tasma]] (1926-2009), oersetter/regisseur fan toanielstikken * [[Tine Mersmann|Trijntje Hinke (Tine) Mersmann]] (1946–2012), byldhouwer * [[Tjitze Vogel]] (1958-), komponist * [[Jannick de Jong]] (1987), gersbaan- en speedwaykûreur * [[Arjen Bergsma]] (1989-), fuotballer * [[Reina Anema]] (1993-), reedrydster === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969* || 1974 || 2004 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 2.225 || 2.800 || 3.145 || 4.994 || 5.477 || 6.780 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 7.384 || 7.325 |} <small>''(* nei gearfoeging mei Koartsweagen)''</small> == Stapperij == Begjin 1900 wienen der op De Gordyk mear as 100 (lytse) (húskeamer) kroegen en waard der op De Gordyk in eigen drank broud: [[Gerard Brons]] [[bearenburch]] en [[jenever]]. De brouwerij siet yn de Haadstrjitte en Brons bestiet noch altiten, mar wurdt no makke troch Boomsma BV yn Ljouwert. Yn de jierren 1970 hie De Gordyk it kafee "Double Barrel", dy útgeansgelegenheid is lykas diskoteek "de Overtoom" op itselde bedriuwenterrein sluten. De measte jongerein út De Gordyk geane no te "stappen" op It Hearrenfean, Drachten, Grins en bytiden ek Sânhuzen en Mearum. Yn it sintrum binne der noch in pear kroegen en inkelde ytgelegenheden. [[Ofbyld:2023 De Gordyk, Brouwerswâl.jpg|thumb|260px|260px|''Brouwerswâl'']] == Museum == [[Ofbyld:2023 De Gordyk, streekmuseum.jpg|thumb|260px|''Museum Opsterlân'']] It Streek[[museum Opsterlân]] sit oan de Haadstrjitte. It wapen fan Opsterlân is ynstraten foar dit streekmuseum. == Ekonomy == Ut doarpen fan 'e omkriten wei komme minsken faak nei De Gordyk foar wurk, winkels en de supermerken. De Gerdyk hat de winkelferiening ''WHI''. It parkearen is fergees yn it sintrum. Gruttere bedriuwen binne ûnder oare Rinsma, timmerfabryk de Vries en Van Wijnen Bou. De RVS-produksjeôfdieling fan Stork RVS is ticht. Stork Fryslân - as ûntwerper en leveransier fan yndampers en drûgers - is oernomd troch Tetra Pak en yn febrewaris 2009 oergien nei It Hearrenfean. Wol is der noch it technologysintrum "CRO" - nije Tetra Pak-namme "PDC" oan de Wetterwille. Baarsma Wine Group is yn 2018 nei Zoetermeer ferhûze. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch De Gordyk rinne de folgjende buslinen: * '''Line 20:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Drachten]] en De Gordyk * '''Line 26:''' [[Akkrum]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] fia De Gordyk * '''Line 104:''' [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] - [[Ien]] fia De Gordyk en [[Haulerwyk]] De buslinen troch De Gordyk wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Ofbyld:2023 De Gordyk, Mûnewâl.jpg|thumb|260px|''Mûnewâl'']] De Gordyk is mei de Brouwerswâl, Mûnewâl, en Langewâl oarspronklik as in lintdoarp bylâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart oanlein. De feart wurdt kruse troch de Haadstrjitte. Buerten as it Leantsje, De Helling en De Vlecke binne begjin jierren 1970 boud. Yn de jierren 1980 binne strjitten oanlein as de Spinnerij, Brouwerij, Wolkjimmerij, Weverij, Mouterij en Kûperij. Lêste projekt is plan Nij Loevestein, dat yn meardere fazes oplevere wurdt. Dy wyk bringt De Gordyk en Lippenhuzen tichter nei elkoar ta. Troch de útwreiding fan 'e Gordyk is Koartsweagen oan De Gordyk fêstgroeid. Sjoch fierder: de [[strjitten yn De Gordyk]]. == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Gorredijk brug 04.JPG|[[Slûzen en keardamen yn Fryslân|''Slûs en brêge'']] Ofbyld: Waag Gorredijk 16c.JPG|[[Waachgebouwen yn Fryslân|''It eartiidske waachgebou'']] Ofbyld:Gorredijk begraafplaats 11.JPG|''Bierhúske'' 2023 De Gordyk, Haadstrjitte 42.jpg|''Klokhûsgevel Haadstrjitte'' </gallery> == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. * [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]] * [[De Frije Wiken]]. == Publikaasje(s) == * {{Aut|Commissie 350 jaar Gorredijk}} "De Vlecke Gorredyck" (1981) * {{Aut|Hans de Jong}} "Gorredijk in Vogelvlucht - Feiten en gedachten" * {{Aut|Hans de Jong}} Üit het album van Gorredijk" (1993) * {{Aut|Hans de Jong}} "Gorredijk te kijk" * {{Aut|L. van der Veen}} "Gorredijk van 1900 tot nu. De ontwikkeling van een voormalige Veenkolonie in woord en beeld" == Keppeling om utens == * [https://www.gorredijk-historie.nl/ Side Skiednis oer De Gordyk] * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100063618878355 FB-side De Gordyk Histoarje] * [https://www.visitgorredijk.nl/ Visit Gorredijk] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.pbgorredijk.nl/ Webstee fan De Gordyk] * {{Aut|J.J. Spahr van der Hoek en Joh. Frieswijk}} - ''De Vlecke Gorredyck'', Fryske Akademy Ljouwert (2000) <references/> ---- {{Commonscat|Gorredijk|de Gordyk}} }} {{Koördinaten|53_0_12_N_6_4_11_E_type:city_scale:66000_region:NL|53° 0' NB, 6° 4' EL}} {{Opsterlân}} {{DEFAULTSORT:Gordyk, De}} [[Kategory:De Gordyk| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân]] [[Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân]] 4t04mmq2dzcjzf2gm0zmus8pmq54uh8 0 6796 1240685 1181626 2026-09-13T20:01:12Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240685 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 Bakkefean, slús Bakkefeanster Feart.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Bakkefeanster Feart'' | wapen = [[Ofbyld:Bakkeveen vlag.svg|80px]] &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Ofbyld:Bakkefean wapen.svg|40px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Bakkefean}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 20,34 km², wêrfan: <br> - lân: 20,25 <br> - wetter: 0,09 km² | befolkingstichtens = 93 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_04_49.9_N_6_15_23.5_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 04' N 6° 15' E}} | webside = [https://www.bakkeveen.nl/ Side Bakkefean] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 04 | lat_sec = 49.9 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 15 | lon_sec = 23.5 | lon_dir = E }} '''Bakkefean''' is it meast eastlike [[doarp]] fan de [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Opsterlân]] súdeastlik fan [[Drachten]]. Yn 'e [[himrik]] fan Bakkefean leit ek de [[buorskip]] [[Allardseach]]. Oan de Allartseagerdyk leit it trijeprovinsjepunt, dêr't de grinzen fan Fryslân, [[Grinslân]] en [[Drinte]] gearkomme. Bakkefean is in [[brinkdoarp]]. De brink leit yn it sintrum fan it doarp. Bakkefean hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Bakkefean}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Troch't Bakkefean op in âlde sânrêch leit en boppedat by in trochgong yn it fean, luts it plak al sûnt de [[Stientiid]] ferkear. It doarp waard it earst yn [[1231]] neamd, doe't de Fryske helptroepen fan de [[Biskoppen fan Utert|biskop fan Utert]] en [[Drinte]]n dêr in fjildslach útfochten hienen. Yn de [[13e iuw]] wenne hjir de kluzener [[Doda]]. Syn neifolgers ferienigen harren mei [[kleaster Mariëngaard]] en sa ûntstie de [[úthôf (kleaster)|úthôf]] Mariengaard, leveransier fan [[turf (brânstof)|turf]]. Yn de [[Tachtichjierrige Oarloch]] (1583) waard it doarp, mei de tsjerke, troch de Spanjerts ferwoaste. It hjoeddeistige Bakkefean is ûntstien oan de feart by de feanûntginning yn [[1660]]. It is dêrtroch in echt streekdoarp. Besuden en súdwestlik fan in dobbe oan de Miumer, krekt efter de Bakkefeanster dunen, binne restanten fan in fol-midsiuwsk doarp fûn. It doarp moat al foar 1230 ferdwûn wêze. Fan [[1932]] oant [[1988]] stie de [[Folkshegeskoalle Allardseach]] yn 'e [[buorskip]] [[Allardseach]], dy't yn 'e [[himrik]] fan Bakkefean leit. === Twadde Wrâldoarloch === [[Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|thumb|left|Oarlochsmonumint]] Mei njoggen oaren waard keunstner [[Hendrik Nicolaas Werkman]] yn 1945 yn Bakkeveen fusillearre troch in Dútsk fjoerpeloton, trije dagen foar de befrijing fan Noard-Nederlân. De redenen foar syn arrestaasje en eksekúsje binne noait goed dúdlik wurden. Hy leit begroeven op it begraafplak fan Bakkefean en yn it doarp stiet in monumint as oantinken oan de tsien fusillearden. === Skâns en Slotpleats === [[Ofbyld:De Slotplaats, Bakkeveen.JPG|thumb|left|De 'Slotpleats']] Yn de slotpleatsbosk leit de [[Stjerreskâns (Bakkefean)|Stjerreskâns]], in seishoekige [[skâns]] dy't grif yn de [[18e iuw]] oanlein is. It fermoeden bestiet dat hy nea in militêre funksje hân hat en foar oefendoeleinen oanlein is, alhoewol't de skâns oan de iuwenâlde Beakendyk leit; yn eardere tiden ien fan de pear heger lizzende trochgongen op de moerassige rûte fan de Fryske stêden nei Drinte. Dat soe betsjutte kinne dat de Stjerreskâns wol in ferdigeningsfunksje hân hat. Neist de neamde Stjerreskâns leit in grutte, ûndjippe heidemar. Winterdeis as der riden wurde kin is it iis al gau fertroud en kin der op dizze stjerrebaan riden wurde tsjin de boskrâne fan de Slotpleatsbosk. It histoaryske lângoed de [[Slotpleats]] datearret út [[1818]]. Tsjintwurdich is it in teehûs en it startpunt fan de ekskurzjes fan [[Natuermonuminten]] yn de bosken by Bakkefean. Efter de Slotpleats stiet it âlde koetshûs dat nei in renovaasje as VVV-kantoar brûkt wurdt. De Slotpleats sels is yn 2006 restaurearre en de tunen en hôven om it lânhûs binne yn âlde swidens opknapt. == Mienskip == Bakkefean hat in [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/verenigingen/plaatselijk-belang/ Pleatslik Belang] en it doarpsblêd hjit De Slúswachter. In doarpshûs hat Bakkefean net. === Tsjerke === [[Ofbyld:2023 Bakkefean, eardere herfoarme tsjerke.jpg|thumb|260px|''De eardere herfoarme tsjerke'']] * [https://www.itkeningsfjild.nl/ PKN It Keningsfjild] === Skoallen === * Iepenbiere basisskoalle [https://oanrin.nl/ De Oanrin] * Kristlike basisskoalle [https://betrouwen.nl/ Betrouwen] * Pjutteboartersplak [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/verenigingen/dunkabouter De Dúnkabouters] [[Ofbyld:2023 Bakkefean, Weverswâl 13.jpg|thumb|260px|''Weverswâl'']] [[Ofbyld:2023 Bakkefean, hûzen oan de Bakkefeanster Feart.jpg|thumb|260px|''Bakkefeanster Feart'']] === Ferienings === {| |valign=top| * [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/verenigingen/volkstuinvereniging-de-twakamp/ Folkstúnferiening De Twakamp] * [https://www.facebook.com/events/sporthal-de-holten-marum/volleybal-volleybalvereniging-bakkeveen/1826041147421062/?locale=nl_NL Follybalferiening Bakkefean] * [[VV Bakkefean|Fuotbalferiening Bakkefean]] * [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/sportverenigingen/gymnastiek/ Gymnastykferiening Kwiek] * [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/hvb/ Histoaryske Feriening Bakkefean] * [https://www.bakkeveen.nl/2019/03/dorpskoor-de-dunsjongers/ Koar de Dúnsjongers] * [https://www.natuur-bakkeveen.nl/wiewezijn.php Natoerferiening Bakkefean] |valign=top| * [https://www.bakkeveen.nl/2017/01/popkoor-bakkeveen-2/ Popkoar Bakkefean] * [https://www.schaakclub-bakkeveen.nl/ Skaakklub Bakkefean] * [https://www.facebook.com/stichtingcavia/ Stifting Cavia] * [https://survivalbakkeveen.nl/ Survivalklub Bakkefean] * [https://ltcdundelle.nl/ Tennisferiening Dúndelle] * [http://www.nijbigjin.nl/ Toanielselskip Nij Begjin] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.bakkeveen.nl/bakkeveen/sportverenigingen/ hiemside fan it doarp])</small>'' === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2005 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 453 ||1032 || 1110 || 1133 || 1224 || 1350 || 2034 || 1915 || 1875 |} === Berne === * [[Tjeerd Halbes]] (1740-1800), lânbesitter en politikus * [[Nicolaas Anne van Wijk]] (1899-1967), VVD-politikus, boargemaster * [[Riemer van der Velde]] (1940), foarsitter fuotbalklup * [[Eddy Schurer]] (1964), hurdfytser * [[Folkert Idsinga]] (1971), VVD-politikus * [[André van Tuinen]] (1974), fuotballer * [[Walt Klink]] (2002), akteur<ref>[https://www.e-talenta.eu/members/profile/walt-klink talenta.eu]</ref> === Eveneminten === * [https://dodofestival.nl/ Dodo festival] (augustus) * [https://www.facebook.com/vlobak/ Iepenloft Rommelmerk] (ienris yn 'e moanne, april-novimber) * [https://www.facebook.com/SDorpsfeestBakkeveen/ Doarpsfeest] (juny) == Gea en rekreaasje == [[Ofbyld:2023 Bakkefean, Bakkefeanske Dunen (2).jpg|thumb|260px|''Bakkefeanske Dunen'']] Bakkefean leit middenyn in boskryk gebiet mei ôfwikseljende heide- en sânflakten dy't op de grins mei Grinslân en Drinte lizze. Eastlik fan it doarp leit [[It Mandefjild]]; oant 1925 ta in grut heidefjild oant de Drintske grins ta, mar doe foar it grutste part oanmakke. In trijetal organisaasjes beheart de gebieten: [[Natuermonuminten]], [[Steatsboskbehear]] en [[It Fryske Gea]]. Ut in skieppekoai op de oangrinzjende heide fan [[Allardseach]] wei wurdt de heide fan Bakkefean troch in skieppekudde beweide. Der rinne ek Exmoor-ponnys en Skotske Heechlanners frij yn it heidegebiet om. Bakkefean leit yn it eastlike streamgebiet fan it rivierke [[De Boarn|Keningsdjip]] dat eastlik fan Bakkeveen ûntspringt. De beekdelte fan dit Keningsdjip wurdt opnij ynrjochte wêrby't de beek syn oarspronklike kronkeling weromkrije sil. Bakkeveen stiet tsjintwurdich foaral bekend as rekreaasjegebiet mei attraksje- en fakânsjeparken. Troch it toerisme hat Bakkefean in goed foarsjenningsnivo lykas in grutte supermerke en goede busferbinings mei [[Drachten]] en [[Assen]]. Der is no ek in spesjaal boskpaad foar rolstuollen. It paad is sawat 1.5 km. lang en begjint en einicht by de útsjochtoer flakby it swimbad [[Dúndelle]]. === Attraksjes === * [https://www.bakkeveen.nl/zien-doen/doolhofpark/ Doalhôfpark] mei útsjochtoer * [[Dúndelle]] - iepenloftswimbad * [https://www.bakkeveen.nl/2003/07/atelier-t-mandeskar/ 't Mandeskar] - atelier, feantershúske en in bysûndere tún. == Ofbylden == <Gallery> Ofbyld:2023 Bakkefean, PKN-tsjerke De Mande (PKN-gemeente It Keningsfjild).jpg|''PKN-tsjerke De Mande'' Ofbyld:2023 Bakkefean, Bakkefeanster Feart.jpg|''Bakkefeanster Feart'' Ofbyld:2023 Bakkefean, pleatske oan 'e Houtwâl.jpg|''Houtwâl'' Ofbyld:2023 Bakkefean, Weverswâl 32.jpg|''Weverswâl'' </gallery> == Publikaasje(s) == {{Aut|Gerard smit}} "Het Groote Mandeveld" (2021) == Ferskaat == * [[Madurodam]] hat it gebou fan de [[Folkshegeskoalle Allardseach]] yn 't lyts. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Bakkefean rinne de folgjende buslinen: * '''Line 14:''' [[Drachten]] - [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] fia Bakkefean * '''Line 84:''' Drachten - [[Assen]] fia [[Haulerwyk]] * '''Line 104:''' [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] - [[Ien]] fia [[De Gordyk]] en Haulerwyk De buslinen troch Bakkefean wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Alle [[strjitten yn Bakkefean]]. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Bakkeveen|Bakkefean}} }} {{koördinaten|53_4_54_N_6_15_26_E_type:city_scale:29000_region:NL|53° 5' NB, 6° 15' EL}} {{Opsterlân}} [[Kategory:Bakkefean| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân]] 7emzaq5hksl4ixnjc32ap31ia1lu4bo 0 6800 1240671 1224566 2026-09-13T16:01:14Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240671 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 Boarnburgum, protestantske tsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Protestantske tsjerke fan Boarnburgum'' | wapen = [[Ofbyld:Boornbergum en Kortehemmen vlag.svg|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Boornbergum wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boarnburgum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 8,53 km², wêrfan: <br> - lân: 8,31 km² <br> - wetter: 0,22 km² </br> | befolkingstichtens = 220 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_04_58.4_N_6_02_45.7_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 04' N 6° 02' E}} | | webside = [https://www.boarnburgum.nl/ Side fan Boarnburgum-Koartehimmen] | ôfbylding2 = Map NL Smellingerlân Boarnburgum.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje Boarnburgum (grien) yn 'e gemeente Smellingerlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 04 | lat_sec = 58.4 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 02 | lon_sec = 45.7 | lon_dir = E }} '''Boarnburgum''' is in doarp yn de gemeente [[Smellingerlân]] dat súdwestlik oan [[Drachten]] grinzget. Mei [[Koartehimmen]] foarmet Boarnburgum in [[twillingdoarp]]. Yn it west fan it doarp lizze in gebiet mei boerebedriuwen en de Boarnburgumerpetten. Boarnburgum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boarnburgum}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == [[Ofbyld:Schotanus-Hemminga-Veencompagnie.jpg|thumb|left|''Schotanuskaart út 1718'']] Mei [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]] is Boarnburgum it âldste plak fan Smellingerlân. It earste diel fan de namme ferwiist nei [[De Boarn]]. It twade diel ferwiist nei de hichte dêr't it plak op leit. It plak ûnstie dus op in drûch stik grûn oan of by De Boarn. Der wurdt ek wol tocht dat it doarp westliker lein hat, tichter by de [[Boarn]] of in sydrivierke dêrfan. === Himrik === It gebiet dat ûnder it doarp foel wie eartiids folle grutter en lei tusken de Postbrêge oer it rivierke de [[Drait (wetter)|Drait]] oant fier yn it westen ta de [[Botmar]]. Njonken de buorren om de tsjerke hinne mei It Efterom leine der yn 'e himrik ferskillende [[buorskip]]pen, dy't letter doarpen waarden: [[Goaiïngahuzen]], [[De Flearbosk]], [[De Wylgen]] en [[Smelle Ie]]. [[De Feanhoop]] ûntstie doe't yn de 19e iuw de [[Beetster Feart]] groeven waard mei't de feanterij goed op gong kaam. Oan de ein fan de feart by de slûs setten har jimmeroan mear minsken nei wenjen. En de measte petgatten waarden wer as brûkber boerelân oanmakke. [[Ofbyld:2023 Boarnburgum, útwreiding Middelgeast.jpg|thumb|left|''Utwreiding Middelgeast'']] Sûnt [[1955]] krigen De Wylgen, Smelle Ie, De Feanhoop en Goaiïngahuzen de status fan doarp, mar it memmedoarp Boarnburgum is noch altyd it sintrum fan it westlik part fan de gemeente Smellingerlân. It doarp groeide yn de 20e iuw nei it noarden ta. Mei it lêste plan Middelgeast fierder rjochting De Wylgen is in lúks útwreidingsplan mei wetterpartijen oan it doarp tafoege. === Tsjerken === De [[dowestien]]nen fan de midsiuwske doarpstsjerke wize op it ûntstean fan Boarnburgum foar [[1200]]. Unbekend is wêr't de tsjerke foar de [[reformaasje]] oan wijd wie, mar Otto Derk Jan Roemeling neamde [[Sebastiaan (hillige)|Sint-Sebastianus]] as mooglike [[beskermhillige|patroanhillige]].<ref>Otto Derk Jan Roemeling, Heiligen en Heren, side 48</ref> Yn Sinteklaasnacht 1733 stoarte de [[sealtektoer]] fan de âlde tsjerke yn. De doe weropboude tsjerke waard yn 1871 op 'e nij ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke. Yn de yn 1980 restaurearre tsjerke stiet in 17e-iuwske iken preekstoel en om de preekstoel lizze âlde sarken, dy't ûnder de houten flier fûn binne.<ref>[https://www.boarnburgum.nl/boornbergum-en-kortehemmen/geschiedenis-boornbergum/ Doarpsside Boarnburgum, oproppen 25 maaie 2023]</ref> Yn 1911 krige Boarnburgum ek in [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] tsjerke. De grifformearde tsjerke is net mei de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]] meigien en is no ien fan de [[Fuortsette Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|Fuortsette Grifformearde tsjerken yn Nederlân]]. == Mienskip == [[Ofbyld:2023 Boarnburgum, doarpshûs 't Bynt.jpg|thumb|260px|''Doarpshûs 't Bynt'']] Boarnburgum hat mei [[Koartehimmen]] in feriening foar doarpsbelangen. 't Bynt is it doarpshûs. De doarpskrante [[Boarnhimster Bining]] ferskynt fjouwer kear yn 't jier. De stifting BOA organisearret in soad aktiviteiten. === Tsjerken === [[Ofbyld:Boarnburgum, Easterbuorren, fuortsette grifformearde tsjerke.jpg|thumb|260px|''Fuortsette Grifformearde tsjerke'']] {{Apart|Protestantske tsjerke fan Boarnburgum}} {{Apart|Fuortsette grifformearde tsjerke (Boarnburgum)}} * [https://www.pg-boornbergum-kortehemmen.nl/ PKN-gemeente Boarnburgum-Koartehimmen] * [https://www.gk-boornbergum.nl/ Fuortsette Grifformearde tsjerke Boarnburgum-Koartehimmen] === Skoallen === * [https://www.finneblom.nl/ Iepenbiere basisskoalle De Finneblom] * [https://www.pcbobydeboarne.nl/ Protestantsk-kristlike basisskoalle By de Boarne] === Ferienings === Boarnburgum hat in soad buertferienings. * Bernekoar The Young Source * Biljertklub Trefpunt * Bridgeklub 't Troefke * [https://www.facebook.com/LooftdenheerBoornbergum Fanfare Looft den Heer] * [https://www.facebook.com/foarutboornbergum/ Iisklub Foarút] * Toanielferiening Us Fertier * [https://sc-boornbergum80.nl/ Sportklub Boarnburgum '80] ([[SC Boarnburgum '80|fuotbal]], gymnastyk, kuorbal, tennis en follybal) ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.boarnburgum.nl/culturele-verenigingen/ hiemside fan it doarp])</small>'' [[Ofbyld:2023 Boarnburgum, wâldhûske Westerbuorren 35.jpg|thumb|260px|''Wâldhûske Westerbuorren 35'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" ! 1840 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 ||1999 || 2002 || 2003 || 2015 || 2020 |- | 328 || 821 || 809 || 833 || 888 || 1324 || 1307 || 1336 || 1689 || 1773 |} (''<small>Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/luxwoude/ Alle Cijfers]</small>'') [[Ofbyld:2023 Boarnburgum, Westerbuorren.jpg|thumb|260px|''Westerbuorren'']] === Berne === * [[Willem Wilstra]] (1940), sjoernalist en skriuwer * [[Arjan Wietze Jongsma|Arjan Jongsma]] (1995), musikus === Kabouterpaad === Yn in boskje besuden Boarnburgum is foar de bern in kabouterpaad útset. Frijwilligers hawwe in lytse rûte makke mei kabouterkes, dy't bern opdrachtjes jouwe. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Boarnburgum rint de folgjende busline: * '''Line 23''': [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Drachten]] fia [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] De busline troch Boarnburgum wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Anemoan, 't Herntsje, Blêdlok, Boerekrookje, Boerestreek, Bosschawei, Bûtenom, Bysitterskamp, De Lege Ein, De Middelgeast, Ds Van Apeldoornwei, Eabekamp, Easterbuorren, Efterom, [[It Mear (dyk)|It Mear]], Jouke Jochemswei, Krite, Ljippeblom, Nijewei, Skeanewei, Skoallefinne, Suderom, Tijmen de Boerwei, [[Titelroas]], Westerbuorren, Wiegersmawei. == Publikaasje(s) == * {{Aut|Jochum Dykstra}} "It Boereboek" (2006) * {{Aut|Jochum Dykstra}} "Bylden út de Skiednis fan Boarnburgum" (2015) * {{Aut|Jochum Dykstra}} "Winkels yn Boarnburgum" (2018) == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [https://www.facebook.com/tbynt/?locale=nl_NL FB-side doarpshûs 't Bynt] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{commonscat|Boornbergum|Boarnburgum}} }} {{koördinaten|53_5_2_N_6_2_44_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 5' NB, 6° 3' EL}} {{Smellingerlân}} [[Kategory:Boarnburgum| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] h4uk61anqqzu7byzeujii62m1g2ccyi 0 6866 1240663 1220564 2026-09-13T15:32:19Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240663 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Sondel, de Hervormde kerk RM15935 IMG 2606 2018-04-19 13.24.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = PKN-tsjerke [[De Haven (Sondel)|De Haven]] | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sondel}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 9,63 km² (9,31 km² lân, 0,32 km² wetter) | befolkingstichtens = 42 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|359}} | postkoade = 8565 | netnûmer = 0514 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{koördinaten yn tekst|52_52_16.5_N_5_35_54.5_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 52' NB 5° 36' EL}} | webside = [http://riedo.nl/ Webside Sondel] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 52 | lat_min = 52 | lat_sec = 16.5 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 35 | lon_sec = 54.5 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_NL_Gaasterlân_Sleat_Sondel.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Sondel (grien) yn de eardere gemeente Gaasterlân-Sleat | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Sondel''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], eastlik fan de bosken. Oan de súdkant fan Sondel lizze de grutte [[pleats]]en dy't grinzgje oan de seedyk dêr’t de [[Iselmar]] efter leit. Westlik fan Sondel lizze de [[Gaasterlân (krite)|Gaasterlânske]] bosken, besuden leit it natoergebiet "[[Sondeler Leien|de Leien]]". Yn de himrik fan it doarp leit de buorskip [[Delbuorren]] en in part fan de buorskip [[Teakesyl]]. Sondel hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sondel}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == [[File:Sondel, Jacobus Boomsmastrjitte 5, pleats mei bakhûs.jpg|thumb|260px|Pleats Jacobus Boomsmastrjitte 5]] It doarp Sondel is tusken 1200 en 1300 ûntstien en ûntlient syn namme oan in sânich plak by in boskje. Yn âlde geskriften wurdt it ek ''Sendel, Senderaland, Sindel, Syndel, Sonderaland, Sundel en Sûndel'' neamd. Yn 1429 hat der in fjildslach west by Sondel tusken [[Skieringers en Fetkeapers]]. Yn Sondel stie it ferneamde slot [[Beuckenswyk]]. Hjoed-de-dei stiet op it stee in pleats mei twa grutte wapenstiennen út de eardere iuwen. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] wie dêr in Dútsk barakkekamp mei ôfhark- en radarapparatuer en twa militêre stellingen. == Mienskip == It doarp hat in feriening foar [https://riedo.nl/dorpsbelang/ Doarpsbelang] dy't syn gearkomsten hat yn it doarpshûs [https://riedo.nl/de-bining/ De Bining]. Sûnt 2004 is der in feestkommisje. Fjouwer kear yn 't jier ferskynt it boekje "Praat". === Skoalle === De [[basisskoalle]], kristlike bassiskoalle "Op 'e Terp", dy't yn 1921 iepene waard, waard yn 2020 sletten. Der is in pjutteboarterplak, "Hummelterp". === Tsjerke === {{Apart|De Haven (Sondel)}} De Haven is de eardere [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] tsjerke fan Sondel. Sûnt 2007 is it ien fan de trije tsjerken fan de [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]-Aldemardum-Nijemardum-Sondel. De tsjerke datearret út de 19e iuw en ferfong in âlder tsjerkegebou. De skiednis fan de tsjerke giet werom op in grutte tsjerke út de 12e of 13e iuw, dy't oan de apostel [[Andréas (apostel)|Andréas]] wijd wie. === Ferienings === [[File:Sondel, pleats oan de Beuckenswykstrjitte 8.jpg|thumb|260px|Pleats Beuckenswykstrjitte 8]] * [https://riedo.nl/histoarysk-sondel/ Histoarysk Sondel] * Toanielferiening "It Begjin" * Begraffenisferiening "De Laatste Eer" * [https://riedo.nl/biljartclub-sondel/ Biljertklub Sondel] * [https://riedo.nl/bilsjongers-2014/ Bilsjongers] - koar * "De Tsjasker" - toulûken === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 382 || 488 || 466 || 284 || 249 || 390 || 400 |} === Berne yn Sondel === * [[Pieter Boomsma]] (1941), predikant * [[Freark Smink]] (1948), akteur, toanielspiler en regisseur * [[Jacobus Q. Smink]] (1954-2024), skriuwer en ûnderwizer === Eveneminten === De [[Sondeler Bil]] is in middenstânsbeurs foar de Súdwesthoeke dy't om de twa jier yn Sondel holden wurdt. == Ferskaat == * Oan de Noarderreed, tichteby de [[Bremer Wyldernis]], is in selspluktún. It Gaasterlânsk Streekmuseum is yn 'e Eppinga Sate fêstige. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Sondel rint de folgjende busline: * '''Line 44''': [[Boalsert]] - [[Snits]] fia [[Gaasterlân (krite)|Gaasterlân]] De busline troch Sondel wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === * ''Beamkamp'', nei in allinnichsteand bosk * ''Beuckenswijkstrjitte'', nei it eardere slot [[Beuckenswijk]] * ''Delbuorsterwei'', paad nei [[Delbuorren]]. * ''It Gaestdykje'', nei de [[geastgrûn]] dêr't it dykje op leit * ''Heechpaed'', in heger lizzend earder sânpaad * ''Jacobus Boomsmastrjitte'', nei Jacobus Boomsma, in fersetstrider yn 'e Twadde Wrâldkriich * ''Krúspaed'', nei in krusing fan diken * ''De Leijen'', nei de [[Sondeler Leien]] * ''Noarderreed'', * ''Sondelerdyk'', in âlde [[slieperdyk]] om tsjin it wetter fan de [[Sudersee]] te beskermjen * ''Sondelerleane'', earder 'Sintel'' neamd, eartiids in sânpaad * ''[[Swaaigat]]'', nei de eardere haven oan de [[Sondeler Feart]] == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Slach by Sondel]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.riedo.nl Webstee Sondel digitaal] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sondel}} }} {{koördinaten|52_52_16.5_N_5_35_54.5_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 52' NB 5° 36' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Sondel| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Gaasterlân (gemeente)]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] fsbcoglh84tex74y0yypym8kj31qxcn 0 6867 1240667 1227663 2026-09-13T15:50:34Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240667 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Wijckel_Wikel.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Komboerd fan Wikel | wapen = [[Ofbyld:Wijckel vlag.svg|100px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Wikel wapen.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Wikel}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 11,71 km² (9,37 km² lân, 2,34 km² wetter) | befolkingstichtens = 55 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|359}} | postkoade = 8563 | netnûmer = 0514 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{koördinaten yn tekst|52_53_19_N_5_37_17_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 53' NB, 5° 37' EL}} | webside = https://www.wikel.nl/ | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 52 | lat_min = 53 | lat_sec = 19 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 37 | lon_sec = 17 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map_NL_Gaasterlân_Sleat_Wikel.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Wikel (grien) yn de eardere gemeente Gaasterlân-Sleat | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Wikel''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], súdlik fan de [[Sleattemer Mar]] tusken [[Balk]] en [[Sleat (stêd)|Sleat]]. Yn de himrik fan it doarp lizze de buorskippen [[De Bargebek]] en [[Iwert]]. Wikel hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Wikel}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == Yn [[1132]] wurdt it doarp foar it earst neamd as ''Wicle'', ''Wycle'' of ''Wile''. Dy boarne is yn in kopij út [[1245]] oerlevere. Yn [[1422]] komme ''Wickell'' en ''Wycla'' foar. Yn [[1664]] komt ''Wyckel'' op 'e kaart foar en yn [[1700]] ''Wykel''. It twadde part fan de namme wurdt yn ferbân brocht mei ''*lo''/''*la'' (iepen plak yn 'e bosk) en it earste in persoansnamme Wike.<ref>{{Cite web |url=https://etymologiebank.nl/trefwoord/wijckel |titel=''Friese plaatsnamen. Alle steden, dorpen en gehuchten'' |auteur=Karel F. Gildemacher |útjouwer=[http://etymologiebank.nl etymologiebank.nl] |datum=2007}}</ref> It gebiet súdeastlik fan de [[De Luts]] yn [[Balk]] en westlik fan [[De Ie (De Fryske Marren)|De Ie]] yn [[Sleat (stêd)|Sleat]] hearde oarspronklik ta de himrik fan Wikel. == Tsjerke == [[Ofbyld:Wijckel Friesland imp 008.JPG|thumb|left|[[Fêste Boarchtsjerke]]]] Yn de buorren stiet de [[Fêste Boarchtsjerke]], de herfoarme tsjerke út de [[14e iuw]]. Doe wie it in [[krústsjerke]], no in [[sealtsjerke]] dy't wijd wie oan [[Gregoarius fan Toers|Sint-Gregoarius]]. De liedklok is fan [[1388]]. Yn de tsjerke leit it prielgrêf fan baron [[Menno van Coehoorn]] (1641-1702) de ferneamde festingbouwer. It leit tusken de grêfstiennen fan syn soannen Hindrik Casimir (†&nbsp;1756) en Gozewijn Theodoor (†&nbsp;1736). En stiennen foar in skoansoan fan Gozewijn Theodoor fan Coehoorn, Frederik Willem fan Limburg Stirum (†&nbsp;1747) en Menno syn dochter Geertruyd Alegonde (†&nbsp;1737). Oan de râne fan Wikel leit it oan de Menno van Coehoornbosk. Yn dy bosk, ek wol de "Du Toursbosk" neamd, stie fan likernôch [[1680]] oant [[1811]] it slot [[Meerenstein]] fan de baron Van Coehoorn. Dêr steane ek in soad stinzeplanten. De bosk wurdt beheard troch [[It Fryske Gea]]. {{Clearleft}} == Mienskip == [[Ofbyld:Irene school nu Dorpshuis Wijckel.JPG|260px|thumb|Doarpshûs Irene, dat foar 1992 in skoalgebou wie]] [[Ofbyld:20190627 Zicht op Wijckel vanuit het zuidwesten1 met Vaste Burchtkerk.jpg|260px|thumb|Sicht op Wikel út id súdwesten wei]] [[Ofbyld:20190627_Zicht_op_Wijckel_vanuit_het_zuiden3_met_Vaste_Burchtkerk.jpg|260px|thumb|Wikel]] Yn [https://www.wikel.nl/images/pdf/Dorpshuis%20Irene%20Info.pdf Doarpshûs Irene] hat de feriening foar [https://www.wikel.nl/index.php/dorpsbelang Doarpsbelang] syn gearkomsten. Om 'e twa jier wurdt it Wikelerfeest organisearre. Op it iepen plak yn de bosk leit no de iisbaan. === Tsjerke === * [https://wijckel.protestantsekerk.net/ PKN-gemeente Wikel] === Ferienings === * "De Kromme Keu" - biljerten * "Fanfare Melodia Wijckel" - muzyk * "Oan Set" - damjen en skaken * [https://www.kvdtg.nl/ DTG] - kuorbal * "De Bargebeck" - toanielferiening * [https://www.wikel.nl/images/pdf/verenigingen/Informatie-tennisvereniging-Sleat.pdf Sleat] - tennisferiening * [http://www.uitvaartverenigingwijckel.nl/ De Laatste Eer] - útfeartferiening Wikel * [https://www.facebook.com/ijsclubvancoehoornwijckel Van Coehoorn] - iisklup === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2008 !! 2012 !! 2023 |- | 890 || 862 || 836 || 757 || 706 || 707 || 681 || 650 |} === Berne yn Wikel === * [[Edzard van der Laan]], dokter en fersetsstrider * [[Pieter Leffertstra]], politikus * [[Marike van Dijk]], muzikante * [[Marrit Leenstra (reedrydster)|Marrit Leenstra]], reedrydster === Ferneamde (âld-)ynwenner === * [[Menno fan Coehoorn]] == Ferskaat == * Yn 2005 ferskynde der in boek oer de skiednis fan Wikel. * Yn it tichteby lizzende natoergebiet de Sânpoel stiet ek in [[Sânpoel (mole)|tsjasker]]. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Wikel rinne de folgjende buslinen: * '''Line 41''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] * '''Line 44''': [[Boalsert]] - [[Snits]] fia [[Gaasterlân (krite)|Gaasterlân]] De buslinen troch Wikel wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === * ''Bargebekwei'': yn 'e folksmûle komt de namme [[De Bargebek]] oan in stik lân dy't op 'e kaart in foarm fan in bargesnút hat. Sûnt 1846 stie der op de trijesprong it hearehûs ''Jachtlust''. * ''Bonnebrekkenwei'': neamd nei de yn 'e omkriten lizzende natoergebiet de Bonnebrekken. * ''De Iedyk'': fan [[Teakesyl]] nei Sleat rint it farwetter De Ie en is dus de dyk by De Ie del. * ''De Vinkebuorren'':neamd nei de persoan Vinke dy't dêr wenne. * ''Dokter Hattinkstrjitte'': nei twa geslachten Hattink dy't as húsdokter yn Wikel wurksum wiene. Hendrikus Hattink (1865-1942) wie húsdokter fan 1890 oant 1930 en syn soan Jan Hendrik Hattink (1900-1964) wie dat fan 1930 tot 1964. * ''Du Toursstraat'': nei de âlde namme fan de Van Coehoornbosk. * ''Festing'': nei in festing, mooglik om't Menno Fan Coehoorn in festingbouwer wie. * ''Gaestfjûrwei'': nei de pleats “It Gaestfjûr”. Dy pleats hat yn 'e Twadde Wrâldkriich in grutte rol spile by wapendroppings. De pleats waard yn 1945 yn brân stutsen en yn 1954 weropboud. * ''Heerenhoogweg'': ''Heerenhoogh'' is op al op âlde kaarten te finen. * ''[[Iwert]]'': op âlde kaarten is de namme Ybert (Ieburd) te finen. Burd betsjut ouwer. De Ybert wie de namme fan de ouwer fan De Ie. Yn 'e folksmûle waard de namme Ybert omfoarme ta Iwert. * ''Jachthavendyk'': de dyk nei de jachthaven. * ''Jachtlustweg'': nei it hearehûs ''Jachtlust'' yn 'e buorskip De Bargebek. * ''Jeen Hornstraweg'': nei Jeen Hornstra (1900-1945) dy't op in pleats oan dy dyk wenne. Yn 'e kriich waard er troch de Dútsers arrestearre om't se fermoeden dat er wapens ferburgen hie. Op 17 maart 18945 waard er yn [[Dunegea]] fusillearre. * ''Lunenburgpaed'': Pieter Lunenburg wie de grutte foarfjochter en stifter fan de Grifformearde Tsjerke Wikel. * ''Lynbaan'': nei in eardere touslaggerij en lynbaan. * ''Lytse Jerden'': nei de streek Lytse Jerden * ''[[Meerenstein]]'': nei it bûtenferbliuw fan de famylje fan Menno fan Coehoorn. * ''Menno van Coehoornweg'': nei Menno, baron fan Coehoorn (1641-1704). * ''Munnikeleane'': de leane is part fan de rûte dêr't eartiids muontsen fan [[Starum]] nei it [[kleaster fan Aduard]] rûnen. * ''Sânmar'': op âlde kaarten komt de namme ''Zandmeer'' foar. * ''Suderséwei'': nei de eardere [[Sudersee]]. * ''Vogelzangwei'': nei de begoede famylje Vogelzang == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [https://www.wikel.nl/ Webside fan Wikel] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ------------- * [https://www.geschiedenisgaasterland.nl/straatnamen/ Histoarysk Wurkferbân Gaasterlân] * {{Wikiwurdboek|Wikel}} }} {{CommonsBalke|Wijckel}} {{Koördinaten|52_53_19_N_5_37_17_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 53' NB, 5° 37' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Wikel (plak)| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Gaasterlân (gemeente)]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] mx2di56aaabhde0jlt01spzyf6uwmxi 0 6875 1240672 1227865 2026-09-13T16:29:16Z Anoniem-NOF 39410 /* Ferkear en Ferfier */ 1240672 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Het Carillon in Drachten aan het einde van de nieuwe Drachtster vaart.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = It Kariljon en de nije [[Drachtster Feart (wetter)|Drachster Feart]] | wapen = [[Ofbyld:Drachten_vlag.svg|border|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Drachten_wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachten}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})<ref>Sjoch: [https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/85039NED?q=Heerenveen Kerncijfers wijken en buurten 2021 (CBS)].</ref></small> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = 3 m. boppe seenivo | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = 17e iuw | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Europa E-wei|22}} {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|7}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|31}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|381}} | postkoade = 9200-9207 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_6_32_N_6_5_7_E_type:city(746000)_region:NL-FR|<small>53° 7′ NB, 6° 5′ EL</small>}} | webside = [http://www.smallingerland.nl Webstee Drachten] | ôfbylding2 = 20180722_017_drachten.jpg | ôfbyldingstekst2 = [[Pappegaaiebuert]] | ôfbylding3 = Drachten-plaats-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst3 = Topografyske kaart fan Drachten (2014) | mapname = Fryslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 53 | lat_min = 6 | lat_sec = 32 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 5 | lon_sec = 7 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Smellingerlân Drachten.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Drachten | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} [[Ofbyld:Joods en zigeuner oorlogs monument in Drachten.JPG|thumb|[[Joaden]] en [[Roma (folk)|Roma]] monumint in Drachten]] '''Drachten''' is it haadplak fan de gemeente [[Smellingerlân]] en is mei {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachten}} ynwenners ek it grutste plak fan de gemeente. It is in [[flekke]] yn it easten fan de provinsje Fryslân mei mear as 22.000 arbeidsplakken. Nei Ljouwert is Drachten it twadgrutste plak fan de provinsje [[Fryslân]]. De namme 'Drachten', foarhinne 'Dragten', is nei alle gedachten ôflaat fan 'Drait'. De [[Drait (wetter)|Drait]] wie en is in streamke dat útkaam yn de [[Smelle Ie]]. It gebiet eastlik fan it plak hie in soad heechfean. [[Noarder Drachten]] (noardeast de Drait) is nei de oanlis fan de [[Drachtster Feart (wetter)|Drachtster Feart]] yn [[1641]] mei [[Suder Drachten]] (súdeast de Drait) útgroeid ta Drachten. == Skiednis == {{Apart|Skiednis fan Drachten}} Drachten is ûntstien oan 'e eastside fan it rivierke 'De Drait'. Om it jier 1200 hinne waard der in lytse stiennen tsjerke set (op it plak fan de hjoeddeiske tsjerke [[De Arke (Drachten)|'de Arke']]). Dy tsjerke is sa'n 200 jier brûkt, oant it opkommend wetter de minsken fierder nei it easten dreau. Dêr ûntstienen [[Noarder Drachten]] en [[Suder Drachten]]. Om [[1550]] hinne wie de Hollânske feanreserve op. [[Turf (brânstof)|Turf]] wie in wichtige enerzjyboarne wurden foar partikulieren en yndustry en der waard ûnder oaren sjoen nei ûntginningsmooglikheden yn Fryslân. It ferlet fan it hurd waaksjende Hollân yn de [[17e iuw]] wie lykwols grutter as dat Fryslân leverje koe. Yn 1641 gienen de boeren fan Noarder Drachten en Suder Drachten in oerienkomst oan mei begoedige lju út [[De Haach]], de 'Drachtster Kompanjons'. Ien fan dy jildsjitters wie sakeman [[Passchier Hendriks Bolleman]] út De Haach. Yn de oerienkomst waard fêstlein dat de turf út Smellingerlân allinne ornearre wie foar de Hollânske yndustry. Foar it ferfier mei skippen waard de [[Drachtster Kompanjonsfeart]], de [[Dwersfeart (Drachten)|Dwersfeart]] en guon [[Wyk (sydkanaal)|wiken]] oanlein. 800 arbeiders hawwe in jier lang oan 't dollen en kroadzjen west om dat klear te krijen. Op it plak dêr't de nije feart en de âlde wei fan noard- nei Súd-Drachten elkoar krústen ûntstie Drachten. Der ûntstienen yn it gebiet ek skipshellingen, herbergen, winkels, touslaggerijen, ensafuorthinne. It ekonomyske súkses fan de turfdollerij duorre lykwols net sa lang (it hat sels laat ta Passchier Bolleman's fallisemint). Doe't it [[ferfeantsje]]n dien wie, bleaune earme arbeiders efter; guon waarden gernier, mar de measten wienen net sa gelokkich.<br /> It hat oant begjin [[19e iuw]] duorre ear't de beide Drachtens offisjeel ien bestjoerlike ienheid foarmen.<ref>{{Aut|P. van Schaik, dr. J. J. Spahr van der Hoek (red)}}, ''Geschiedenis van Smallingerland. De Tille - Ljouwert, 1976.</ref> Om [[1830]] waard der in gemeentehûs set en ferhuzen in soad notabelen fan [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]] nei Drachten. Drachten hat nea [[stedsrjochten]] krige, dat it is noch hieltyd in flekke (allinnich troch grutte, yndustry en iepenbiere foarsjenningen wurdt Drachten faak in stêd neamd). Begjin jierren fyftich fan de [[20e iuw]] hie it plak tsientûzen ynwenners. Yn [[1950]] kaam der in fabryk fan [[Philips]] wêrnei't it tal ynwenners hurd omheech gie. == Religy == Drachten hat lange tiid de grutste [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] gemeente fan Nederlân hân. Yn Drachten stiet de [[Frije Baptistegemeente Bethel]]. Dy [[baptisme|baptistegemeente]] is ûnder dûmny [[Orlando Bottenbley]] bot groeid. Neist dy tsjerke binne noch in soad tsjerklike denominaasjes yn Drachten fertsjintwurdige, lykas grifformearde tsjerken, herfoarme gemeenten, de [[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]], de roomsk-katolike tsjerke, [[Pinksterbeweging|pinkstergemeenten]] ensafuorthinne. Troch it [[asylsikerssintrum]] is der ek in lytse [[Islaam|moslim]]-mienskip. <gallery mode="packed" heights="100px"> Ofbyld:Drachten - Hervormde kerk.jpg|[[Grutte Tsjerke (Drachten)|Grutte tsjerke]] Gereformeerde_kerk_en_pastorie_Drachten_01.JPG|[[Sudertsjerke (Drachten)|Sudertsjerke]] Drachten, Fermanje.jpg|[[Minnistetsjerke (Drachten)|Minnistetsjerke]] Bethel, Drachten.jpg|[[Betheltsjerke (Drachten)|Betheltsjerke]] Aanzicht_vanuit_het_noordoosten_-_Drachten_-_20419225_-_RCE.jpg|[[Godlike Ferlossertsjerke]] De_fontein_(Drachten).jpg|[[De Fontein (Drachten)|De Fontein]] Drachten_Noordoost,_de_Oase_foto2_2015-05-10_13.15.jpg|[[De Oase (Drachten)|De Oase]] </gallery></center> == Wiken == {{Apart|Wiken en buerten yn Drachten}} {| |- | width="50%" valign="top" | *[[Drachten Sintrum]] *[[Drachten Noardeast|Noardeast]] *[[De Bouwen]] *[[De Swetten]] *[[De Wiken]] *[[De Peppel]] *[[De Venen]] *[[De Singels]] *[[De Drait (wenwyk)|De Drait]] *[[De Folgeren (wenwyk)|De Folgeren]] | width="50%" valign="top" | *[[De Trisken]] *[[De Sâning]] *[[Moarrepark]] *[[Finnepark]] *[[Himsterhout]] *[[Burmaniapark]] *[[Drachtster Feart (wenwyk)|Drachtster Feart]] *[[Frijburch]] (yn ûntwikkeling) *[[Drachten East]] (takomstige wyk) *[[Drachten Súd]] (takomstige wyk) |} <gallery mode="packed" heights="150px"> Drachten 6.09614E 53.11089N.jpg|Satellytfoto fan Drachten Ofbyld:De_Marke_Drachten.jpg|De Marke/Riedhûsplein Hoogbouw_en_ingang_parkeergarage_Van_Knobelsdorffplein_Drachten.jpg|Van Knobelsdorffplein Tjaardaflats_Drachten.jpg|Tjaardaflats </gallery></center> == Wapen en flagge == {|style="float: leftt; margin: 10px; border: 1px #CCCCCC solid; background:#F9F9F9" |- |align="middle" | [[Ofbyld:Drachten wapen.svg|153x103px|Wapen fan Drachten]] |align="middle" | [[Ofbyld:Drachten vlag.svg|153x103px|Flagge fan Drachten]] |- |colspan="2" align="middle" | <small>Wapen en flagge fan Drachten</small> |} Drachten fiert in wapen mei sulveren eftergrûn mei trije swarte [[Turf (brânstof)|turven]] deryn, pleatst twa-ien. In ienfâldich wapen dat ferwiist nei it [[Feanterij|feantsjen]]. Op de Nederlânske-Herfoarme tsjerke fan 1743 is op 'e toer in wynwizer setten: trije turven mei in kroane derop en by elkoar holden troch in bânmotyf yn "régence"-styl. Op fersyk fan de stifting ''[[Twee Gebroeders (Drachten)|It Drachtster skûtsje: De Twee Gebroeders]]'' is der in flagge makke foar de flekke Drachten, yn ferbân mei de iepening fan de skouboarch De Lawei. De stifting hie al in rûge skets makke mei de wynwizer deryn. De [[Fryske Rie foar Heraldyk]] hat it idee mei beide hannen oanpakt en hat dat ferwurke yn de flagge. Dy kin no sa omskreaun wurde: Twa likelange banen; de boppeste read mei dêrop de giele wynwizer fan de Herfoarme Tsjerke, te witten trije turven mei in kroan fan trije fleurons en twa pearels, by elkoar bûn troch bannen yn régence-styl; de ûnderste besteande út sân likehege banen fan wyt en swart ensafh... Sa is besocht op in evenredige wize Drachten út te byldzjen: "in fleurige flekke, ûntstien út de ferfeaning." == Ynfrastruktuer == [[Ofbyld:Qbuzz 2603-III.JPG|thumb|Bus fan Drachten nei Ljouwert]] [[File:Roundabout Us.jpg|thumb|Keunstwurk fan [[Hans Mes]] op rotonde [[Hegewei (Smellingerlân)|Noarderhegewei]] by it Philipsfabryk]] === Auto === Drachten leit oan de [[autosneldyk]] [[Rykswei 7|A7]] tusken [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Grins (stêd)|Grins]], oan de [[Rykswei 31|N31]] nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en oan de [[N381]] nei [[Emmen]] (Drinte). === Iepenbier Ferfier === ==== Treinferbining ==== Drachten is ien fan de pear gruttere Nederlânske plakken sûnder [[trein]]ferbining, en nei alle gedachten sels it grutste Nederlânske plak sûnder spoarferbining (fan hokfoar soart spoar dan ek, brûkt as net-brûkt); de [[Philipsline|spoarline Grins - Drachten]], (in âlde tramline dy't nei de [[Twadde Wrâldoarloch|oarloch]] foar frachtferfier brûkt is) is yn [[1985]] sluten. Dêryn hie feroaring komme kinnen at it [[Suderseespoar]] tusken [[Skiphol]] en [[Grins (stêd)|Grins]] oanlein wie, mar dat is net bard. Plannen fan in ''lightrail''-ferbining mei Grins en [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] binne ek net trochgien. ==== Bustsjinst ==== Troch Drachten rinne de folgjende busline: '''Streekbussen:''' * '''Line 12:''' [[Bûtenpost]] - Drachten fia [[Surhústerfean]] * '''Line 13:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - Drachten fia Surhústerfean * '''Line 14:''' Drachten - [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] fia [[Bakkefean]] * '''Line 20:''' Ljouwert - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia Drachten en [[De Gordyk]] * '''Line 21:''' Ljouwert - Drachten fia [[Burgum]] * '''Line 23:''' It Hearrenfean - Drachten fia [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] * '''Line 27:''' It Hearrrenfean - Drachten fia [[Akkrum]] en [[Beetstersweach]] * '''Line 55:''' [[Dokkum]] - Drachten fia [[Feanwâlden]] * '''Line 84:''' Drachten - [[Assen]] fia [[Haulerwyk]] '''Snelbussen:''' * '''Line 304:''' [[Grins (stêd)|Grins]] - Drachten * '''Line 314:''' Grins - Drachten * '''Line 315:''' [[Emmeloard]] - Grins fia Drachten * '''Line 320:''' Ljouwert - It Hearrenfean fia Drachten * '''Line 324:''' It Hearrenfean - Grins fia Drachten * '''Line 356:''' Dokkum - Drachten fia Feanwâlden * '''Line 380:''' Drachten - Assen fia Easterwâlde De buslinen troch Drachten wurde fersoarge troch [[Qbuzz]], sawol bussen fan de [[Konsesjes yn it Nederlânsk iepenbier ferfier|konsesje Fryslân as de konsesje Grinslân-Drinte]]. === Fleanfjild === Drachten hat ek in fleanfjildsje: [[Fleanfjild Drachten]], in earder ''airstrip'' fan Philips. === Wetterwegen === Nei it yndustryterrein de Haven rint de ''Farwei Drachten''. Dy farwei is ferbûn mei it [[Prinses Margrietkanaal]] en sa mei it lanlike farwegenet. === Fytsbrêgen === Yn it foarjier fan 2006 waarden yn Drachten twa unike [[fytsbrêge]]n iepene: * ''De Ring'' is in fytsbrêge oer de autosneldyk A7 en is in mienskiplik projekt fan de gemeenten Smellingerlân en [[Opsterlân]]. [[Ofbyld:Fietsbrug De Slinger.jpg|thumb|right|250px|''De Slinger'']] * ''De Slinger'' is in fytsbrêge oer de [[Hegewei (Smellingerlân)|Suderhegewei]] fan de Oerstesingel ôf nei de Ikesingel. Mei de 240 meter lingte is it de grutste fytsbrêge yn Noard-Nederlân. De brêge is boppe in rotonde boud en dy beide soargje tegearre foar in goede trochstreaming fan it ferkear. Eardat de rotonde oanlein waard moasten fytsers en fuotgongers fia in oerstekplak mei ferkearsljochten oer it krúspunt hinne. Dat levere in soad files op, omdat it krúspunt flakby de ôfrit fan de autodyk leit. De brêge sels is frij steil te neamen, wat in pear problemen opleveret foar âlderein en bern. Gelokkich is der yn it midden fan de brêge in útsjochplak makke, dêr't op it oare ferkear delsjoen wurde kin. Om it platfoarm is in stek mei spilen. Dêrboppe sit noch in grutte kegel dy de totale híchte fan de brêge 30 meter makket. Jûns is de hiele fytsbrêge ferljochte. == Yndustry == Sûnt [[1950]] sit yn Drachten in fabryk fan it [[Nederlân]]ske elektroanikakonsern [[Philips]], dêr't de wrâldferneamde ''[[Philishave]]''-[[skearapparaat|skearapparaten]] makke wurde. It fabryk begûn yn [[1950]] mei 14 meiwurkers. Underwilens wurkje der twatûzen minsken. Yn Drachten is ek it grutste [[yndustryterrein]] fan [[Noard-Nederlân]]: Yndustryterrein de Haven. Oan de oare kant fan Drachten is súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]], oan de súdwestkant fan [[knooppunt Drachten]] is yndustryterrein [[Asân-Súd]] oanlein, alhoewol't dat terrein feitlik yn de gemeente [[Opsterlân]] leit. Oan de noardeastkant fan it knooppunt Drachten leit yndustryterrein [[Asân-Noard]]. == Kultuer en rekreaasje == [[Ofbyld:De Lawei in Drachten.JPG|thumb|left|[[De Lawei (teater)|Teäter De Lawei]]]] [[Ofbyld:Drachten, monumentaal pand aan de Noordkade 52 GM0090-31 foto4 2015-05-10 13.36.jpg|250px|thumb|Monumintaal pân yn it sintrum fan Drachten]] Drachten hat in grut en modern teäter: ''[[De Lawei (teater)|De Lawei]]'' en in jongereinsintrum/poppoadium [[Iduna (Drachten)|Iduna]] . It ''[[Museum Dr8888]]'', sit yn in âld [[kleaster]]. It toant wurk fan Fryske keunstners as [[Pier Pander]] en [[Sjoerd de Roos]], en hat dêrneist oar wurk fan [[De Styl]]-keunstner [[Theo van Doesburg]], syn Drachtster geastbesibben de bruorren [[Evert Rinsema|Evert]] en [[Thijs Rinsema]], en de [[Dada]]-keunstner [[Kurt Schwitters]]. Yn Drachten is noch altyd in wenwyk te finen dy't skildere is neffens in ûntwerp fan Van Doesburg út [[1921]]. Fanwegens de primêre kleuren dy't Van Doesburg foarskreau, wurdt de wyk de ''Papegaaiebuert'' neamd.<br /> Drachten hat fierders in subtropysk swimparadys mei in 50 meter wedstriidbad. [[Breedtesport]] kin yn Drachten treflik barre yn ferskate sportakkommodaasjes. Dêrneist is der in grut oanbod foar handikaptensport, en sporten as karate, honkbal, bôge- en gewearsjitten. Drachten docht ek mei oan it [[skûtsjesilen]], mei twa skûtsjes :''d'Halve Maen'' en ''Drachten''. It útgeanslibben spilet him benammen ôf op De Kaaien, in buert yn it sintrum, dat opdield is yn twa strjitten: Noard- en Súdkaai. De buert leit oan sintrum-west en grinzet oan de wiken: Noardeast, De Bouwen en De Wiken eastlik. De Kaden is sawol winkelgebiet as útgeanssintrum. De Kaden hat meardere kafees / bars, coffeeshops, diskoteken, pizzeria's, restaurants en snackbars. Ek binne der dart-bowling-en poalsintra. It is de grutste útgeansstrjitte fan Drachten. === Blauwe wei === [[Ofbyld:Drachten - Carillon.png|thumb|right|250px|''It kariljon fan Drachten'' <br />Ut ierde binnen wy berne<br /> It fjoer stutsen wy út de grûn<br /> Ta wolfeart woe it wetter ús drage<br /> De loft hat it tankliet ús jûn]] As tarieding op de oanlis fan de Drachtster Feart yn in Moleneind ûntwurp keunstner [[Henk Hofstra]] in symboalyske blauwe wei mei in ôfmjitting fan tsien by tûzen meter. Dêryn ferskynt yn it wyt de tekst ''[[Wetter is libben]]'', wat teffens de titel fan it keunstwurk is. Dat late ta in soad protest fan de omwenners, omdat se hjir foarôf net of kwealik fan op 'e hichte brocht binne. Ek koste it tydlike projekt de gemeente in bedrach fan € 37.500. De blauwe wei levere Drachten wol in oantal berjochten yn de nasjonale en ek ynternasjonale parse op. == Sport == Drachten hat in subtropysk swimparadys, De Welle, mei in 50 meter wedstriidbad. Breedtesport kin yn Drachten dien wurde yn meardere sportakkommodaasjes. Dêrneist is der in ferskaat oanbod fan handikaptesport, en sporten as karate, honkbal, bôge- en gewearsjitten. Drachten hat sûnt 2005 ek in eigen skeelerbaan. Drachten docht ek mei oan it [[skûtsjesilen]], mei twa skûtsjes: ''d'Halve Maen'' en ''Drachten''. Sportferienings: {{Kolommen3 |Kolom1= * Atletykferiening AV Impala * Badmintonklup Drachten * Basketbalferiening Penta * Bowlingferiening Drachten * Bridgeclub Drachten * Dart Club de Kaden Drachten * DGC (Drachtster Gymnastiek Combinatie) * D.L.T.C. (Drachtster Lawn Tennis Club) * [[Drachten Diamonds|Honkbal en Softbalferiening Drachten Diamonds]] * Drachtster Schaak Club *[[Drachtster Swim & Polo Club]] * Futsal Dragten * Hânbalferiening Sertorius Drachten * Hockey [[Graspiepers]] |Kolom2= * Kuorbalferiening Drachten/Van der Wiel * Rugby Club Drachten * [[Fuotbalferiening SCS]] * Skeelerclub Drachten * Sportskoalle Yu Jang (Tang Soo Do karate) * STC De Kluners * [[SV Drachten]] (Sjitsportferiening) * Tafeltennisferiening Drachten * [[Follybal]]feriening [[Turfstekkers-Drachten]] * [[Fuotbalferiening ONB]] * [[Fuotbalferiening Drachten]] * [[Fuotbalferiening Drachtster Boys]] * Hurdfytsferiening Drachten }} == Befolking == Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] is Drachten hurd groeid. Yn 1950 krige Drachten syn 10.000e bewenner. De histoaryske befolkingsûntjouwing fan Drachten: <timeline> ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = width:850 height:275 left:50 bottom:18 AlignBars = justify Colors = id:canvas value:rgb(0.98,0.98,0.98) id:grid1 value:rgb(0.8,0.8,0.8) id:grid2 value:gray(0.8) id:bars value:rgb(0.75,0.75,0.75) id:text value:rgb(0.5,0.5,0.5) BackgroundColors = canvas:canvas DateFormat = yyyy Period = from:0 till:50000 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0000 gridcolor:grid1 plotData= color:g width:32 mark:(line,white) align:center fontsize:S color:bars bar:1849 from:start till:4500 text:4.448 bar:1869 from:start till:5200 text:5.245 bar:1920 from:start till:5300 text:5.334 bar:1947 from:start till:9200 text:9.249 bar:1954 from:start till:11100 text:11.052 bar:1959 from:start till:15900 text:15.902 bar:1964 from:start till:21800 text:21.752 bar:1969 from:start till:29000 text:28.972 bar:1974 from:start till:35100 text:35.092 bar:2004 from:start till:42400 text:42.420 bar:2009 from:start till:44600 text:44.629 bar:2012 from:start till:44900 text:44.940 bar:2017 from:start till:45200 text:45.186 TextData = pos:(75,205) fontsize:XL textcolor:text text:Befolkingsûntjouwing fan Drachten </timeline> == Freonskipsbân mei Gobabis == Yn [[2010]] bestie de bân mei [[Gobabis]] 15 jier. Yn dy tiid binne ferskate projekten opset mei jildlike- en saakkundige stipe fan [[Smellingerlân]]. Beide gemeenten hawwe omtinken jûn oan saken as: húsfestjen, ferwurking fan smoargens, ferbettering fan de brânwacht, it foarkommen fan [[HIV]]/[[Aids]] en it opsetten fan kompjûterûnderwiis. Guon projekten hawwe al laat ta ferbetterings, benammen ûnder de meast earmen. Ut tank hat de gemeente Gobabis, by gelegenheid fan it 15 jierrich jubileum fan de bân, in nije wenwyk nei wethâlder Jan Rozema neamd, de 'Rozema Heights'.<ref>Breeduit. ''15 jaar Gobabis en Smallingerland'', 4 maart 2010</ref> == Strjitten == * De [[strjitten yn Drachten]]. * {{Aut|Oostra, Jolt}}, ''Drachtster namen, toponomie van Drachten'', 1987. == Berne yn Drachten == [[Ofbyld:Fedde Schurer.jpg|thumb|150px|[[Fedde Schurer]]]] [[Ofbyld:Gerrit Hiemstra.png|thumb|150px|[[Gerrit Hiemstra]]]] [[Ofbyld:Jack de Vries, Den Haag Veteranendag 2009, by FaceMePLS.jpg|thumb|150px|[[Jack de Vries]]]] [[Ofbyld:Iris-kroes-1385073664.jpg|thumb|[[Iris Kroes]]]] <!-- RANGSKIKKING NEI BERTERJIER --> *[[Binne Bolleman van der Veen]] ([[24 maart]] [[1818]] – [[1892]]), auteur *[[Ietje Kooistra]] (8 jannewaris 1861 – [[Apeldoorn]], 25 augustus 1923), pedagoge en direktrise fan de Rykskweekskoalle foar Underwizeressen *[[Pier Pander]] (1864–1919), byldhouwer *[[A.A. Verdenius]] (7 maart 1876 - Arnhim 18 oktober 1950), auteur *[[Thijs Rinsema]] (18 juny 1877 – Smellingerlân, 1 maart 1947), keunstner en skuonmakker *[[S.H. de Roos]] ([[14 septimber]] [[1877]] - Haarlim, [[3 april]] 1962), letterûntwerper, boekfersoarger en keunstner *[[Evert Rinsema]] (1880-?), dichter en skuonmakker, broer fan Thijs Rinsema *[[Fedde Schurer]] ([[25 july]] [[1898]] - It Hearrenfean [[19 maart]] [[1968]]), Frysk dichter *[[Sieuwert Bruins Slot]] ([[8 jannewaris]] [[1906]] - Haarlim, 4 april 1972), Nederlânsk politikus ([[ARP]]) en haadredakteur fan deiblêd [[Trouw (krante)|Trouw]] *[[Gerben Sonderman]] ([[29 desimber]] [[1908]] — Hagestown, Maryland, Feriene Steaten, 20 oktober 1955),testpiloat by [[Fokker]], persoanlik fleaner fan [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|prins Bernhard]] *[[Sjoerd Leiker]] ([[28 maaie]] [[1914]] – Hoarn [[15 desimber]] [[1988]]), auteur *[[Ellen de Thouars]] ([[11 april]] [[1915]] – [[Amsterdam]], [[14 july]] 1997), aktrise *[[Jan Frearks van der Bij]] ([[4 novimber]] [[1922]] - [[5 maart]] [[2013]]), keunstner *[[Harry Kuitert]] ([[11 novimber]] [[1924]]), Nederlânsk teolooch *[[Klaas de Jong Ozn.]] ([[27 febrewaris]] [[1926]] - [[28 febrewaris]] [[2011]]), steatssiktaris Underwiis en Wittenskippen (1978-1981) *[[Jan Lammers (sprinter)|Jan Lammers]] ([[30 septimber]] [[1926]] - [[1 septimber]] [[2011]]), sprinter *[[Willem Velema]] ([[15 novimber]] [[1929]] - [[18 april]] [[2019]]), [[heechlearaar]], [[Dûmny|predikant]] en [[teolooch]] *[[Reinder van der Leest]] ([[29 juny]] [[1933]]), auteur *[[Anne Woudwijk]] ([[11 maaie]] [[1952]]), byldhouwer *[[Auke Herrema]] ([[16 desimber]] [[1956]]), yllustrator, cartoonist *[[Gerrit Hiemstra]] ([[19 augustus]] 1961), waarman by it [[NOS Sjoernaal]] *[[Jaap Paauwe]] ([[17 april]] 1963), fuotballer *[[Klaas Kielstra]] ([[16 novimber]] [[1963]]), politikus *[[Johan Leutscher]] ([[26 july]] 1964), Frysk roeier *[[Barbara van Beukering]] ([[7 septimber]] [[1966]]) sjoernaliste *[[Jack de Vries]] ([[25 july]] [[1968]]), steatssekretaris *[[Laura Vlasblom]] ([[8 oktober]] 1968), sjongster (û.o. [[Kinderen voor Kinderen]], [[Frizzle Sizzle]]) *[[Arjan Hut]] ([[19 jannewaris]] 1976), stedsdichter *[[Youssef Idilbi]] ([[7 maaie]] [[1976]] - [[15 maaie]] [[2008]]), akteur *[[Mads Wittermans]] ([[22 jannewaris]] 1977), akteur *[[Wim Stroetinga]] ([[23 maaie]] 1985), hurdfytser *[[Tim Douwsma]] ([[4 novimber]] [[1987]]), sjonger *[[Iris Kroes]] ([[11 novimber]] [[1992]]), winnares The Voice Of Holland 2012. == Sjoch ek == * [[ATF-brân Drachten]] * [[Fryske doarpen]] * [[Drachten fan A-Z]] == Keppeling om utens == {{commonsLyts|Drachten}} *[http://www.smallingerland.nl Side fan de gemeente Smellingerlân] *[http://www.dragten.nl Side mei âlde foto's] *[http://www.smelneserfskip.nl Webstee Smelne's Erfskip] {{boarnen|boarnefernijing= *[http://www.dbnl.org/tekst/craa001wand01_01/craa001wand01_01_0006.htm Jacobus Craandijk kuiert yn de omkriten fan 19e iuwsk Drachten] ---- <references/> }} {{koördinaten|53_6_32_N_6_5_7_E_type:city_zoom:13_region:NL|53° 7' NB, 6° 5' EL}} {{Smellingerlân}} [[Kategory:Drachten| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] eoc6m6plj8gytlicl0uay4a493u8jzo 0 6876 1240674 1181620 2026-09-13T19:34:25Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240674 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Drachtster Kompenije | ôfbylding = 2023 De Kompenije, klokkestoel.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Klokkestoel op it plak fan de eardere herfoarme tsjerke | wapen = [[Ofbyld:Drachtster Kompenije vlag.svg|border|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Drachtster Kompenije wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachtster Kompenije}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FYf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 9223 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_8_2.5_N_6_8_24.6_E_type:city(746000)_region:NL|53° 8′ NB, 6° 8′ EL}} | webside = [https://drachtstercompagnie.frl/verenigingen/ hiemside fan it doarp] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 8 | lat_sec = 2.5 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 8 | lon_sec = 24.6 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = ''Lizzing fan Drachtster Kompenije yn Fryslân'' | ôfbylding99 = Map NL Smellingerlân Drachtster Kompenije.png | ôfbyldingstekst99 = ''Himrik fan Drachtster Kompenije yn de gemeente Smellingerlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Drachtster Kompenije''' of '''De Kompenije''' is in doarp noardeast fan [[Drachten]] yn 'e gemeente [[Smellingerlân]]. Under it doarp falle ek de [[buorskip]]pen [[Luchtenfjild]], [[Puntpeal (buorskip)|Puntpeal]] en in part fan [[De Skieding]]. Yn 'e Kompenije wenje {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachtster Kompenije}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> minsken. == Skiednis == [[Ofbyld:Front - Drachtstercompagnie - 20063488 - RCE.jpg|thumb|left|''De NH-tsjerke yn 1966'']] Kompenije ferwiist nei de Keulske magnaten, dy't om 1570 it fean tusken [[De Like (plak)|De Like]] en Drachten kochten en dy "compagniesvenen" mei de [[Grinslân]]ske famylje [[Ewsum (laach)|Ewsum]] as fennoaten oanmakken foar de turfwinning.<ref>Dr. M. Hartgerink-Koomans: Het Geslacht Ewsum, Groningen 1938.</ref> Yn de notariële oprjochtingsakte fan [[1772]] waard foar it earst skreaun oer de heechfeankoloanje Kompenije. Oan de lange rjochte stikken lân, de [[Wyk (sydkanaal)|wiken]] en de elzesingels falt de skiednis fan de ferfeanting noch ôf te lêzen. It graven fan turf barde tusken de [[17e iuw]] oant midden [[19e iuw]]. Dêrnei waard de grûn ta greidlân makke. Yn 'e earste helte fan de [[19e iuw]] ûntstie stadichoan in buorren. Yn 1834 waard de earste iepenbiere skoalle boud, dy't yn 1898 ferfongen waard troch yn nijenien mei fjouwer lokalen. Yn 1850 krige de Nederlânsk-herfoarme gemeente in eigen tsjerke. Dy baarnde yn 1979 ôf, mar waard doe al net meer as tsjerke brûkt. Yn 1900 krige it doarp in lyts partikulier molkfabrykje oan de Siktaris Eringawyk. Oan 'e noardlike kant fan de Marrewyk oan 'e Fallaetswei folge yn 1908 de bou fan in grutte molkfabryk, dy't yn 1915 it partikuliere molkfabrykje fan 'e Rottefalle oernaam. It molkfabryk hold it oant 1933 fol, doe't Burgum de produksje oernaam.<ref>[https://www.zuivelfabriekenfriesland.nl/drachtstercompagnie Suvelfabriken yn Fryslân]</ref> Troch de De Kompenije lei sûnt 1913 de [[Tramline Drachten - Grins|trambaan Drachten-Grins]]. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] namen bustsjinsten fan de [[NTM]] fan de tram it reizgersferfier oer, mar noch oant healwei de jierren 1980 bleau it 'Philipslyntsje' iepen foar frachtferfier.<ref>[https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/de-drachtster-tramlijn De Ferhalen fan Grins, oproppen 4 juny 2023]</ref> Op 8 septimber 1941 waard om 04:58 oere in [[Grut-Brittanje|Britske]] tastel troch de Oberstleutnant [[Helmut Lent]] delsketten, dat ûnderweis nei [[Berlyn]] wie om dêr in bombardemint út te fieren. It tastel stoartte del yn 'e Kompenije. Alle seis manlju fan it RAF-tastel kamen om en binne op it tsjerkhôf fan 'e Kompenije beïerdige.<ref>[https://aviation-safety.net/wikibase/53149 aviation-safety.net, oproppen 3 juny 2023]</ref> Sûnt healwei de jierren 1970 is it doarp oan wjerskanten fan 'e Tsjerkebuorren foars útwreide mei nijbou. == Mienskip == [[Ofbyld:2023 De Kompenije, multyfunksjoneel sintrum.jpg|thumb|260px|''Multyfunksjoneel sintrum'']] It doarp hat sûnt [[1933]] in feriening foar Pleatslik Belang, dat de doarpskrante De Barte útjout. Oan de Smidswei waard yn 2022 by it sportpark it multyfunksjoneel sintrum It Trefpunt iepene, dêr't de skoalle, de sportaktiviteiten en it doarpshûs ûnderbrocht binne.<ref>[https://drachtstercompagnie.frl/opening-multi-functioneel-centrum/ Doarpsside, 4 septimber 2022]</ref> === Tsjerke === [[Ofbyld:2023 De Kompenije, PKN-tsjerke.jpg|thumb|260px|''PKN-tsjerke'']] * [https://www.keppelstok.nl/ PKN De Kompenije] === Skoalle === * [https://www.swsdefrissel.nl/ Gearwurkingsskoalle De Frissel] === Ferieningen === De sportferienings binne ûnder de koepel Troch Freonskip Sterk ûnderbrocht. Der is ek in kommisje foar de Skoal- en Doarpsfeesten. {| |valign=top| * Aldereinsoas * Biljertferiening Krijt uw topje * Blaaskapel De Kompenije * Dartferiening Troch Freonskip Sterk * Doarpshelp Ta jo tsjinst * Fiskklub De Fiskerswille * [https://vrouwenvannu.nl/afdeling/drachtstercompagnie Froulju fan no] * [https://www.facebook.com/vogelwachtdrachtstercompagnie.eo/ Fûgelwacht De Kompenije-Boelensloane-De Houtigehage-De Rottefalle] * [https://www.vv-tfs.nl/ Fuotbalferiening Troch Freonskip Sterk] * Gymnastyk húsfroulju * [https://www.facebook.com/drako.ruter/ Hynstesport Drako Ruters] |valign=top| * Iisklub Drachtster Kompenije * [https://brassbandhalleluja.nl/ Kristlike brassband Halleluja] * [https://www.kvtfs.nl/ Kuorbalferiening Troch Freonskip Sterk] * Histoaryske Kommisje Drachtster Kompenije * Postdoweferiering De Nachtvlieger * Stifting Aldheidskeamer De Kompenije * [[Mei Inoar Ien (Drachtster Kompenije)| Toanielferiening Mei Inoar Ien]] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://drachtstercompagnie.frl/verenigingen/ hiemside fan it doarp])</small>'' === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2012 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 374 || 1240 || 1119 || 1044 || 968 || 971 || 1200 || 1172 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 1137 || 1172 |} === Berne === [[Ofbyld:2023 De Kompenije, De Feart.jpg|thumb|260px|''De Feart'']] * [[Jan Nicolaas Sevenster]] (1900-1991), teolooch * [[Heine Keuning]] (1918-2005), politikus * [[Heine van der Molen]] (1911–1998), skriuwer == Wapen en flagge == De noardeast/súdwest rinnende wiken fan De Kompenije wurde foarsteld troch de sulveren skeanbalke op in blauwe ûndergrûn. Op de skeanbalke steane trije reade turven as symboal fan de turfgraverij. Oan de Smidwei yn it doarp stiet in monumint mei trije turven. De turf dy't hjir stutsen waard wie de saneamde lange turf en wie brún fan kleur. Om't brún neffens wapensaakkundigen gjin winske kleur is en read dêr tichtby leit, hawwe de turven dy kleur krigen. Boppedat symbolisearret de reade kleur de heechfeanheide. De gearwurking yn it ferline as kompanjons om it heechfean ôf te graven en de lettere gearwurking fan boeren yn koöperaasjes (it koöperative molkfabryk dy't yn it doarp stie) wurdt sinnebyldich foarsteld troch it frijkertier fan read en goud, lofts skean dield troch in saneamde klaversneed. De klaver is yn 'e Fryske heraldyk it symboal foar greidebesit en de dêroan ferbûne feehâlderij. It goud/giel stelt de sângrûn foar en it read de heide, dy't no ferdwûn is. By spesifike doarpsaktiviteiten wurdt de Kompenijster flagge útstutsen. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Drachter Kompenije rint de de folgjende busline: * '''Line 13''': [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[Drachten]] fia [[Surhústerfean]] De busline troch Drachtster Kompenije Wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Ofbyld:2023 De Kompenije, Tsjerkebuorren 37.jpg|thumb|260px|''Tsjerkebuorren 37 (eardere herfoarme pastorij'']] Alle [[strjitten yn Drachtster Kompenije]]. == Ferskaat == * Op it begraafplak stiet ek ien fan de [[Klokkestuollen yn Fryslân]]. === Publikaasje(s) === * {{Aut|Ruurd Verbeek}} "Het Compagniester Verlaat" (2015) == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [https://www.facebook.com/groups/1861979167270227/?locale=nl_NL FB side Ald Drachtsterkompenije] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Drachtstercompagnie|Drachtster Kompenije}} }} {{Koördinaten|53_8_2.5_N_6_8_24.6_E_type:city(746000)_region:NL|53° 8′ NB, 6° 8′ EL}} {{Smellingerlân}} [[Kategory:Drachtster Kompenije| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] 5zxbmujqs4ne14eqc5tmlo49k2hvq0p 0 6879 1240676 1227478 2026-09-13T19:38:32Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240676 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = De Houtigehage | ôfbylding = Houtigehage fanút noardeastlike rjochting.2006 06 11 ballon 086.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = De Houtigehage út noardeastlike rjochting wei sjoen | wapen = [[Ofbyld:De Houtigehage vlag.svg|120px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Houtigehage wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Houtigehage}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 3,38 km², wêrfan: <br> - lân: 3,37 km² <br> - wetter: 0,01 km² | befolkingstichtens = 272 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FYf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 9223 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_09_14_N_6_8_41_E_type:city_zoom:15_region:NL|<small>53° 09' NB, 6° 9' EL</small>}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 9 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 8 | lon_sec = 41 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = ''Lizzing fan De Houtigehage yn Fryslân'' | ôfbylding99 = Map NL Smellingerlân Houtigehage.png | ôfbyldingstekst99 = ''Himrik fan De Houtigehage (grien) yn de gemeente Smellingerlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''De Houtigehage''' is in doarp noardeast fan [[Drachten]] yn 'e gemeente [[Smellingerlân]]. De twa buorskippen [[Luchtenveld]] en Fianen falle ûnder De Houtigehage. De Houtigehage hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Houtigehage}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Oant de earste helte fan de 18e iuw lei yn 'e kontrijen [[heechfean]]. Op 'e gritenijkaart yn de [[atlas fan Schotanus]] út 1718 lizze dêr de Folger Feanen mei yn it ferlingde fan de Burmaniasleat de Hillema Gruppel. It fean waard al gau nei dy tiid yn in pear desinnia tiid ôfgroeven foar de [[turf]]winning. Troch't de grûn net fuort yn kultuer brocht waard, ûnstie der in grut heidegebiet dat bekend stie as "de heide efter De Rottefalle". Tsjerklik foel Houtigehage ûnder De Rottefalle. [[Ofbyld:Ds Johannes Antonie Visscher Houtigehage.jpg|thumb|left|''Tinkstien foar [[Johannes Antonie Visscher]]'']] De Houtigehage as namme waard pas foar it earst yn 1848 neamd. Om 1900 hinne wie De Houtigehage noch jimmeroan in heidegebiet en wennen de minsken dêr yn spitketen. Dûmny [[Johannes Antonie Visscher]] hie oan it begjin fan de 20e iuw begrutsjen mei de heidebewenners en publisearre oer de ''arme Friesche heide''. Hy hat in soad dien foar minsken en besocht minsken mei bygelyks in klompemakkerij oan it wurk te krijen. De haadstrjitte waard nei him ferneamd. [[Ofbyld:Skoallewijk 10 Houtigehage.jpg|thumb|left|''Earste sosjale wenningbou (1909) yn Houtigehage, no museum'']] Wenningbouferiening Smellingerlân sette doe ek útein mei in wenningbouprogram, dêr't acht wenningen oan de Skoallewyk yn [[1909]] de earsten fan wienen. Fan dy acht hûskes binne 2 oerbleaun. Ien dêrfan, Skoallewyk 10, is as museum fan emansipaasje en galery ynrjochte. De Houtigehage krige in jier earder de earste noch houten tsjerke, dy't út Nij Beets kaam doe't dêr't in stiennen tsjerke boud waard. Yn 1930 waard De Houtigehage in doarp en de houten tsjerke fan 'e Houtigehage waard yn 1938 ferfongen troch in stiennen tsjerke. Nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie it as mollefangersdoarp bekende Houtigehage in [[Kommunisme|kommunistysk]] bolwurk. Der wie noch altiten in soad earmoede en de paden yn 'e Houtigehage wiene fakentiden in grutte drekboel. Begjin jierren 1950 wie de wurkleazens heger as 20% en sa'n sechtich wurkleazen gie doe út protest oan it wurk. Hja feroaren yn in wykmannich tiid in ûnbegeanber modderpaad yn in te berinnen sânpaad, de Parkenwyk. Letter waard dat sânpaad ferhurde. Yn 2007 makke de [[VPRO]] dêr yn it programma ''Andere Tijden'' in ôflevering fan. == Mienskip == [[Ofbyld:2023 De Houtigehage, doarpshûs De Huchte.jpg|thumb|260px|''De Huchte'']] Oan De Buorren stiet it doarpshûs 'De Huchte', dêr't de feriening foar [https://www.dorphoutigehage.nl/ Doarpsbelang] gearkomt. === Tsjerke === [[Ofbyld:Noord-Jeruel Houtigehage.jpg|thumb|260px|''[[Noord-Jeruël (De Houtigehage)|Noard Jeruël]]]] {{Apart|Noord-Jeruël (De Houtigehage)}} * [https://www.noordjeruel.nl/ Evangelisaasjeferiening Noard-Jeruël] === Skoalle === [[Ofbyld:2023 De Houtigehage, iepenbiere basisskoalle De Wiksel.jpg|thumb|260px|''Iepenbiere basisskoalle De Wiksel'']] * [https://www.wiksel.nl/ Iepenbiere basisskoalle De Wiksel] === Ferienings === * [https://www.facebook.com/dorpsfeesthoutigehage/ Feestkommisje Houtigehage] * [https://www.facebook.com/vogelwachtdrachtstercompagnie.eo/ Fûgelwacht De Kompenije-Boelensloane-De Houtigehage-De Rottefalle] * [[Fuotbalferiening De Houtigehage]] * Biljertklup D.K.K. * [https://vrouwenvannu.nl/afdeling/houtigehage/welkom-op-onze-afdelingssite Froulju fan No] * Motorklub Sportlust === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2012 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 902 || 815 || 787 || 736 || 761 || 940 || 908 || 910 || 910 |} === Berne === * [[Christina Cühne]] (1932), aktrise en sjongeres <ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Christina_C%C3%BCnne Teäterensyklopedy, oproppen 3 juny 2023]</ref> === Eveneminten === * Alle jierren wurdt der in grut doarpsfeest hâlden yn july. Om de trije jier is der in grutte optocht mei fersierde weinen. * De Stifting Freonen fan de Wâldhúskes Houtigehage organisearret eveneminten lykas De Fryske Dei, iepenloftspul of wood carvingwedstriden.<ref>[https://www.actiefonline.nl/nieuws/algemeen/56002/historisch-waldhuske-in-houtigehage-krijgt-nieuw-bestuur Aktyf, 25 maart 2023]</ref> == Piratemuzyk == De Houtigehage hie lykas ferskillende oare plakken yn 'e omjouwing in eigen piratestjoerder, dy't nei driging fan it oplizzen fan in twangsom yn 2005 stopte.<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/12768/Piraten_in_regio_stoppen_met_zenden.html Wâldnet, 30 desimber 2005]</ref> Der wie lykwols fuort wer in piratestjoerder yn 'e Houtigehage, dêr't Telecom yn 2008 in ein oan makke.<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/26577/Zendpiraten_geloven_het_wel_.html Wâldnet, 12 oktober 2009] </ref> De Wâldpiraten Houtigehage organisearren yn alle gefallen noch oant 2017 in piratemaraton.<ref>[https://waldpiraten.jongerenwebsite.nl/ Wâldpiraten op de Jongerenwebsite, oproppen 3 juny 2023]</ref> It kafee fan Houtigehage organisearret regelmjittich evenminten mei Nederlânsktalige muzyk.<ref>[https://www.facebook.com/Cafe-cafetaria-sportlust-466063706875216 Facebookside Sportlust]</ref> == Oarlochsmonumint == De yn de Twadde Wrâldkriich omkommen ynwenners fan Houtigehage en Boelensloane wurde betocht op in mienskiplike plakkette oan de tsjerke fan Boelensloane. Foar Houtigehage wurde de nammen Siebe Bos († 1942) en Piet Keverkamp († 1945) neamd, dy't fanwegen harren wurk foar it fersprieden fan yllegale kranten oppakt waarden en yn 'e konsintraasjekampen [[Groß-Rosen]] resp. [[Mauthausen]] ferstoaren.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/767/boelenslaan-monument-aan-de-boelenswei 4en5mei.nl]</ref> == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch De Houtigehage rint de folgjende busline: * '''Line 13''': [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[Drachten]] fia [[Surhústerfean]] De busline troch De Houtigehage wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Ofbyld:2023 De Houtigehage, Skoallewyk.jpg|thumb|260px|''Skoallewyk'']] Boelenswei, Buorren, De [[Linebeam]]men, De Pikstiennen, De Skieding, [[Johannes Antonie Visscher|Ds. De Visscherwei]], Dúnoardswei, Dwerstakke, Fabryksloane, Fianen, Folgersterloane, It Grien, Klompmakkerspaad, [[Luchtenveld]], Michielsreed, Nije Streek, Parkenwyk, Skoallewyk, Spitsbergen, Wâldstrjitte, [[Wytse Peets]]wei. == Publikaasje (s) == * {{Aut|Siebe Bos, Jan Post, Ines Pultrum}} "Later is vroeger niet mooier" (1991) * {{Aut|Martinus Jongsma en Jaap Jongejan}} "Twa doarpen op 'e heide (2020)" == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/2899536/afleveringen/34333076/items/34425185/ tekst fan de VPRO útstoering ''Andere tijden'' út 2007] * [https://www.dorphoutigehage.nl/ Side Doarpsbelang] {{Koördinaten|53_09_14_N_6_8_41_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 09' NB, 6° 9' EL}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist|2}} ---- {{Commonscat||Houtigehage}} }} {{Smellingerlân}} {{DEFAULTSORT:Houtigehage, De}} [[Kategory:De Houtigehage| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] of5621xxcdy1b6ildf6s0hgepm9ofbs 0 6881 1240677 1181956 2026-09-13T19:44:00Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240677 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2022 Nyegea, tsjerke mei it eardere kafee.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Doarpssicht'' | wapen = [[Ofbyld:Flagge fan Nijegea-Smellingerlân.gif|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Nijegea wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nyegea}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 8,53 km², wêrfan: <br> - lân: 8,16 km² <br> - wetter 0,382 km² | befolkingstichtens = 58 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_08_28.1_N_6_01_28.4_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 08' N 6° 01' E}} | webside = | ôfbylding2 = Map NL Smellingerlân Nyegea.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje Nyegea (grien) yn 'e gemeente Smellingerlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 08 | lat_sec = 28.1 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 01 | lon_sec = 28.4 | lon_dir = E }} '''Nyegea''' is in doarp yn de gemeente [[Smellingerlân]], noardwest fan [[Drachten]]. Nyegea leit oan [[rykswei]] [[Rykswei 31|N31]], tusken [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en [[Drachten]], dy't ek wol de [[Wâldwei]] neamd wurdt. Under Nyegea falle ek de buorskippen Wierren (yn it noarden fan it doarp) en Eibertsgeasten en Middelbuorren (súdlik fan it doarp). Foardat De Tike in selsstannich doarp waard, foel De Tike as buorskip ek ûnder Nyegea. Nyegea hat gjin winkels mear en is foar boadskippen oanwiisd op [[Drachten]] of [[Burgum]] (beide op sa'n 5/6 kilometer ôfstân). Nyegea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Nyegea}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == Nyegea is in doarp fan midsiuwske oarsprong. It doarp hie eartiids in 14e-iuwske tsjerke. De âlde tsjerke waard healwei de 19e iuw foar it measte ferboud. De bou fan de toer folge yn de jierren 1893-1894. Yn de toer hinget in klok út 1381. Lang bleau it doarp in boerestreek oan de Lykwei, tsjintwurdich de Kommisjewei. Súdlik fan it westlike diel fan de Kommisjewei is der nei de oarloch in lytse doarpskearn ûntstien. == Mienskip == [[Ofbyld:2022 Nyegea, Doarpshûs Op ‘e Jister.jpg|thumb|260px|''Doarpshûs Op 'e Jister'']] It doarpshûs Op 'e Jister stiet oan de Kommisjewei. It doarpshûs waard boud op it plak dêr't eartiids it skoaltsje fan Nyegea stie. Ienris yn 'e trije jier wurdt der in [https://www.facebook.com/profile.php?id=100068921400030 doarpsfeest] organisearre. Nyegeasters wurde gekjeijend foar ligers útskolden.<ref>List AFUK út begjin jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan Ph.H. Breuker, Fryske Akademy</ref> === Tsjerke === {{Apart|Herfoarme tsjerke (Nyegea)}} * [http://www.pkn-not.nl/gereformeerd Grifformearde PKN-gemeente Nyegea-De Pein-De Tike]. * [http://www.pkn-not.nl/hervormde_gemeente_opeinde__nijega_en_de_tike/ Herfoarme gemeente De Pein-Nyegea-De Tike]. === Skoalle === Sûnt jierren hat Nyegea gjin eigen [[basisskoalle]] mear. De bern geane no nei skoalle yn [[De Pein|'e Pein]] of [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]]. === Ferienings === * Fûgelwacht De Pein ([https://www.friesevogelwachten.nl/nl/vogelwachten/zoek-je-vogelwacht webstee]) * [https://toneo.nl/ Gymnastykferiening Toneo] * [[Toaniel Selskip Nij Begjin|Toanielselskip Nij Begjin]] ([https://www.nijbegjin.nl/ webstee]) === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" ! 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 1999 || 2002 || 2003 || 2004 || 2005 |- | 165 || 563 || 613 || 599 || 552 || 497 || 474 || 492 || 502 || 516 || 505 |- ! 2010 || 2012 || 2014 || 2015 || 2020 |- | 493 || 489 || 482 || 473 || 468 |} === Berne === * [[Yke Reinders Boonstra]] (1907-1943), dichter == Keunstwurk == By Nyegea binne oan it ein fan 'e Sintrale As by de Wâldwei yn in fiverke de keunstwurken De Glêzebiters en de Ielstikel set. It keunstwurk is troch de Nyegeasters sels betocht en fan wylgeteannen makke. Mear doarpen yn 'e omkriten binne ferrike mei keunstwurken fan wylgeteannen. == Ofbylden == <gallery widths="120" heights="100"> Ofbyld:Kommisjewei 10.JPG|Pastorije, Kommisjewei 10 Ofbyld:Kommisjewei 2.JPG|Kosterswent, Kommisjewei 2 Ofbyld:Kommisjewei 41, Nijega.JPG|Went mei smidderij, Kommisjewei 41 </gallery> == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Nyegea rinne de folgjende buslinen: * '''Line 20:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Drachten]] en [[De Gordyk]] * '''Line 55:''' [[Dokkum]] - Drachten fia [[Feanwâlden]] De buslinen troch Nyegea wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegeasterdyk]], De Klynhoeke, Eartlânsreed, [[Eibertsgeasten]], Fiifhoeke, [[Finne]]n, [[Hearrewei]], [[Hegewei (Smellingerlân)|Hegewei]], Kilometerwei, Kommisjewei, Nije Tikewei, Skieppekampen, Stienkampen, Swartewei, Westerein, Wierren. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{Koördinaten|53_8_25_N_6_1_28_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 8' NB, 6° 1' EL}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Nijega|Nyegea}} }} {{Smellingerlân}} {{DEFAULTSORT:Nyegea}} [[Kategory:Nyegea| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] ja3yptpualdx2msvlv17uibuflj40xk 0 6882 1240679 1155625 2026-09-13T19:47:20Z Anoniem-NOF 39410 /* Strjitten */ 1240679 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 De Pein, Grifformearde tsjerke (wersteld).jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Grifformearde tsjerke'' | wapen = [[Ofbyld:De pein vlag.svg|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:De Pein wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Pein}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 9,13 km², wêrfan: <br> - lân: 8,13 km² <br> - wetter 0,99 km² | befolkingstichtens = 21 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_7_59.1_N_6_3_23_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 7' N 6° 23' E}} | webside = [https://dorpspleinopeinde.nl/ Doarpsplein De Pein] | ôfbylding2 = Map NL Smellingerlân De Pein.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje fan De Pein (grien) yn 'e gemeente Smellingerlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 7 | lat_sec = 59 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 3 | lon_sec = 23 | lon_dir = E }} '''De Pein''' (ek wol Drachtster Pein) is in doarp noardwest fan [[Drachten]] yn de gemeente [[Smellingerlân]]. By De Pein hearre ek de buorskippen [[De Kletten]], [[Nytap]] (grutste part) en de streek It Swartfean yn it noardlik part fan de himrik, boppe de [[N31]]. De Pein hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Pein}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == De Pein is earne tusken 1100 en 1400 ûntstien, op de ein fan in sânrêch dêr't ek [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]] en [[Nyegea]] op lizze. De delsetting, yn 1439 ''Aldgha Wp an endde'' neamd, lei op 'e ein fan de [[himrik]] fan Aldegea op it plak dêr't de sânrêch yn it [[fean]] dearûn. Yn 1477 waard it ''Opperynde'' neamd doe't der fernijd waard dat it doarp in pastoar krige. Yn 1484 kaam it doarp foar as ''Ypeynde'', yn 1529 waard it yn it Frysk ''Opeyn'' neamd. Letter yn dy iuw komt de namme ''Epein'' op in kaart foar. Yn 1508 waard foar it earst de gemeentenamme taheakke, ''Smallingeropeynd'', soks om it plak te ûnderskieden fan 'e [[De Grinzer Pein|Grinzer Pein]] (''[[Opende]]'') en Opeinde yn [[Achtkarspelen]], dat letter de namme [[De Harkema]] krige. De moderne Fryske stavering is in ynkoarting fan wat yn 1840 noch ''Op 'e Eyn'' wie. [[Ofbyld:De Pein, de midsiuwske Salvatortsjerke.jpg|thumb|left|''De midsiuwske Salvatortsjerke'']] De oarspronklike kearn fan 'e Pein lei eastliker by [[Nijtap]], dêr't noch it âlde tsjerkhôf leit. Yn 'e rin fan de tiid wreide it doarp him nei it west út en waard it in typysk [[weidoarp]]. By de oarspronklike kearn stie oant 1910 ek de oan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Salvator]] wijde [[Midsiuwen|midsiuwske]] tsjerke fan 'e Pein. Yn 1882 waard útein set mei it graven fan it [[Peinder Kanaal]]. In foarrinner fan dat kanaal wie it saneamde Juffersgat, in lyts kanaaltsje dat it oerstallige wetter fan it [[Smeliester Sân]] offiere moast en foar dat doel te min kapasiteit hie. It nije kanaal soarge ek foar mear ferkear en sa ûnstie folle westliker fan it âlde doarp in nij sintrum by de brêge. Yn 1909 waard ek de midsiuwske tsjerke ferfongen troch in nije [[Nederlânsk Herfoarme Tsjerke|herfoarme]] tsjerke tusken it âlde en it nije doarp. It âlde tsjerkhôf bleau bestean en dêr stiet hjoed-de-dei noch ien fan de [[klokkestuollen yn Fryslân]]. Tusken 1896 oant 1948 lei De Pein oan it spoar fan [[Drachten]] nei [[Burgumerdaam]]. Foar it earst waard it foar de bewenners makliker om, oars as mei hynder en wein, mei de tram de bûtenwrâld te ferkennen. [[Ofbyld:Oorlogsmonument Opeinde.jpg|thumb|left|''Oarlochsmonumint'']] Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] stoartten der by De Pein twa alliearde fleantugen del. Yn 'e moarntiid fan 27 july 1942 waard in [[Avro Lancaster|Lancaster]] fan de [[Royal Air Force]] troch in nachtjager fan de [[Fliegerhorst|Ljouwerter basis]] delhelle. Fjouwer manlju oerlibben de crash op it [[Swartfean]] net. Trije fan har lizze op it hôf fan 'e Pein, de fjirde waard net fûn, mar wurdt betocht mei in monumint by de skoalle fan [[De Rottefalle|'e Rottefalle]]. Op 26 novimber 1943 stoartte noardlik fan it doarp in oansketten bommesmiter fan de [[Amerikaanske Legerloftstriidkrêften]] del, wêrby't seis fan de tsien manlju ferstoaren. It doarp betinkt de slachtoffers mei it monumint 'Freonen foar Altyd' oan de Reinder de Vriessingel.<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/28913/Oorlogsmonument_onthuld_in_Opeinde.html Wâldnet, 5 maaie 2010]</ref> In twadde oarlochsmonumint betinkt de acht ynwenners fan 'e Pein, wêrûnder ek de trije deasketten manlju by in [[razzia]] op de pleats oan de Legauke 11. Sûnt 1892 hie it doarp ek in [[molkfabryk]], dy't yn 1913 troch nijbou oan 'e Iendrachtsingel ferfongen waard. It molkfabryk fusearre mei dat fan [[Gerkeskleaster]] en waard yn 1986 sletten Yn 2007 folge de sloop. Oan 'e Iendrachtsingel stiet ta neitins fan it fabryk in lyts monumint, dat in ûntwerp fan [[Anne Woudwijk]] is.<ref>[https://lc.nl/friesland/Blijvende-herinnering-aan-zuivelfabriek-Opeinde-27735659.html Ljouwerter Krante, 2 juny 2022]</ref> In oare grutte ûndernimming op 'e Pein waard de [[gersdrûgerij]], dy't der ek no (2023) noch jimmeroan stiet. [[Ofbyld:2023 De Pein, Kommisjewei.jpg|thumb|left|''Kommisjewei'']] De diken wiene nei de oarloch noch altiten foar in grut diel net ferhurde en it duorre noch oant 1949 doe't de Kommisjewei befluorre waard. Mei de foltôging fan de [[Wâldwei]] yn 'e jierren 1970 ferbettere de ferskearssitewaasje foar it doarp en koe it tanommen trochgeande autoferkear om it doarp hinne.<ref>[http://www.hfdepein.nl/opeinde-de-pein/historie/ Histoaryske Feriening De Pein, oproppen 21 juny 2016]</ref> Súdlik fan de Kommisjewei ûnstie nei de oarloch ek nijbou. [[Ofbyld:Nijtap 3, Opeinde.jpg|thumb|260px|''Nijtap 3, it âldste hûs fan 'e Pein'']] Yn 2018 waard er út ein set mei de bou fan in nije wenwyk yn de fjilden mei de namme Peinder Mieden. De bewenners fan De Peinder Mieden sille de natuer om harren hûs en hiem mei beheare en sille dêrby holpen wurde troch 'grutte gerskers'. It gebiet leit besuden de [[Hegewei (Smellingerlân)|Hegewei]] oant buorskip [[De Kletten]] ta. [[Ofbyld:Opeinde Klokkenstoel.JPG|thumb|260px|''Klokkestoel út 2007'']] Sûnt 2007 stiet op it begraafplak by it krematoarium De Wâldhôf in twadde klokkestoel. Yn desimber 2010 waarden der trije nije klokken yn hongen mei de Fryske nammen [[Petrus (apostel)|Piter]] (de heiteklok), [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] (de memmeklok, ferneamd nei de histoaryske klok op it Noarderbegraafplak) en [[Martinus fan Toers|Sint-Marten]].<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/31436/Klokkenstoel_Waldhof_eindelijk_gevuld.html Wâldnet, 16 desimber 2010 ]</ref> == Mienskip == Op 'e Pein stiet it doarpshûs [https://www.dewringe.nl/ De Wringe]. [https://dorpspleinopeinde.nl/Dorpsbelang/it-brechje It Brechje] is de [[doarpskrante]] fan De Pein. [https://dorpspleinopeinde.nl/Dorpsbelang/ Doarpsbelang] rêdt him mei de belangen fan it doarp. De Pein hat foar de organisaasje fan feesten en evenminten in [https://www.facebook.com/profile.php?id=100071183391151 Aktiviteitenkommisje]. [[Ofbyld:2023 Peinder Kanaal rjochting De Leien.jpg|thumb|260px|''Peinder Kanaal rjochting De Leien'']] === Tsjerken === {{Apart|Hersteld grifformearde tsjerke De Kandelaar (de Pein)|De Kandelaar}} {{Apart|Grifformearde tsjerke (De Pein)}} * [http://www.pkn-not.nl/gereformeerd PKN-gemeente Nijegea-De Pein-Nijtap] * [https://www.dgkopeinde.nl/ Grifformearde Tsjerke De Pein (wersteld)] === Skoalle === * [https://www.swsdeleisterigge.nl/ Gearwurkingsskoalle De Leister Igge] De iepenbiere basisskoalle De Bernebrêge en de kristlike basisskoalle It Maitiidslibben fan 'e Pein en de kristlike De Gielguorde yn [[De Tike|'e Tike]] fusearren yn 2016 ta de gearwurkingsskoalle De Leister Igge. De basisskoalle fan de twa doarpen stiet op 'e Pein. === Ferienings === [[Ofbyld:Sûnder titel (Brêge foar de fûgels).jpg|thumb|260px|''Brêge oer it Peinder Kanaal mei it keunstwurk 'Brêge foar de fûgels' fan [[Ids Willemsma]]'']] {| |valign=top| * Biljartclub De Wringe Biljertklub De Wringe * [https://www.apollo-foarut.nl/wp/wordpress/ Fanfare Apollo foarút] * [https://www.facebook.com/vogelwachtopeinde/?locale=nl_NL Fûgelwacht De Pein en omkriten] * [[Fuotbalferiening ONT]], spilet op Sportpark Douweskamp * [https://www.facebook.com/profile.php?id=100008693894218 Gymnastykferiening Toneo] * [http://www.hfdepein.nl/ Histoaryske Feriening De Pein] |valign=top| * [https://www.facebook.com/people/Cmv-Jeduthun-Opeinde-Nijega/100009768369077/ Kristlike Muzykferiening Jeduthun] * [https://kcdepein.nl/ Kuorbalklub De Pein] * [https://www.facebook.com/people/Ijsbaan-Opeinde/100070448437537/ Iisbaanferiening De Pein] * [http://www.bregesjongers.nl/ Shantykoar De Brêgesjongers] * [https://tennisinopeinde.nl/ Tennisferiening Douwekamp] * [https://www.facebook.com/people/Toanielferiening-Violeria-De-Pein/100013476040439/ Toanielferiening Violeria] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://dorpspleinopeinde.nl/ hiemside fan it doarp])</small>'' [[Ofbyld:2023 De Pein, pleats mei earrebarrenêst Kommisjewei 52.jpg|thumb|260px|''Pleats mei earrebarrenêst oan de Kommisjewei 52'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2012 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 412 || 1077|| 1092 || 1160 || 1215 || 1341 || 1760 || 1673 || 1601 || 1663 |} (''<small>Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/fochteloo/ Alle Cijfers]</small>'') === Berne yn De Pein === * [[Auke Scholma]], damgrutmaster * [[Piet Adema]] (1964), politikus foar de [[KristenUny]] === Eveneminten === * [https://www.facebook.com/dorpsfeestopeinde.nl/ Doarpsfeest] (septimber) * Sint-Tomaslieden (op it âlde tsjerkhôf, ein desimber) == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch De Pein rint de folgjende busline: * '''Line 55''': [[Dokkum]] - [[Drachten]] fia [[Feanwâlden]] De busline troch De Pein wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Alle [[strjitten fan De Pein]]. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == *[http://www.hfdepein.nl/opeinde-de-pein/archeologie/ Monuminten yn De Pein] *[http://www.wijbouweneenwijk.nl Webside oer de Peiner Mieden] {{boarnen|boarnefernijing= * {{aut|Gildemacher, Karel F.}} (2007). ''Friese plaatsnamen: alle steden, dorpen en gehuchten''. Ljouwert, Friese Pers/Noordboek. * [https://smellingera-land.jimdo.com/dorpen/opeinde/historie-opeinde/ Geschiedenis van Opeinde, van smellingera-land.jimdo.com] * Canon van de geschiedenis van Smallingerland, Smelne's Erfskip * Historische Atlas Friesland, útjouwerij Robas Producties 1990 {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Opeinde|De Pein}} }} {{Smellingerlân}} {{DEFAULTSORT:Pein, De}} [[Kategory:De Pein| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] 97sgxx3sjr7gnlgsdntbgd59a18qztj 0 6883 1240682 1181580 2026-09-13T19:49:59Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240682 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Rottevalle, de Hervormde Kerk RM33993 foto3 2015-05-10 12.50.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Doarpstsjerke fan De Rottefalle'' | wapen = [[Ofbyld:Rottevalle vlag.svg|border|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:De Rottefalle wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Rottefalle}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 6,43 km², wêrfan: <br> - lân: 5,74 km² <br> - wetter: 0,69 km² </br> | befolkingstichtens = 245 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_08_42.7_N_6_06_11.3_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 08' N 6° 06' E}} | | webside = [https://www.rottevalle.com/ Side fan De Rottefalle] | ôfbylding2 = Map NL Smellingerlân Rottefalle.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje De Rottefalle (grien) yn 'e gemeente Smellingerlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 08 | lat_sec = 42.7 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 06 | lon_sec = 11.3 | lon_dir = E }} '''De Rottefalle''' is in doarp yn de gemeente [[Smellingerlân]], noardeastlik fan [[Drachten]]. De Rottefalle hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Rottefalle}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == De Rottefalle is yn de [[17e iuw]] ûntstien as feankoloanje. De Rottefalle hat syn namme te danken oan in Jan Rateller, ek wol Jan Rot neamd. Hy liet ferskiedene fearten grave, wêrûnde ’t Vallata. Skippers neamden it “de Rot syn fal”. [[Ofbyld:De Rottefalle, standermûne De Rot, ôfbyld fan foar 1921.jpg|thumb|left|''Standermûne De Rot'']] De plaknamme waard foar it earst yn in keapkontrakt fan 1618 neamd. Doe stiene der^neffens in kaart út 1617 al wat hûzen. De bewenners libben der fral fan it stekken fan turf en oan de Lits en de Brouwersgrêft waarden mear wentes boud. Yn 1730 waard ek in [[standermûne]] boud. Utsûnderik wie dat de mûne in reiten kape hie. Plannen om de mûne op in oar plak te restaurearjen waarden net útfierd en yn 1921 waaide de mûne om. Sa kaam der in ein oan de lêste noch besteande Fryske standermûne. Mei't De Rottefalle yn 1724 in eigen tsjerke krige waard de buorskip in echt doarp. Oant [[1943]] lei de Rottefalle yn trije gemeenten: [[Smellingerlân]], [[Tytsjerksteradiel]] en [[Achtkarspelen]]. Yn [[1953]] waard it útroppen ta 'foarbylddoarp' (mei Kerkhoven yn [[Noard-Brabân]]), neidat de Rykslânboufoarljochtingstsjinst mei demonstraasje proeffjildsjes, foarbyldperselen en foarbyldbedriuwen de agraryske bedriuwsfiering besocht hie te ferbetterjen. Yn [[1956]] waarden ek ferbetteringsplannen foar de omkriten fan it doarp opset.<ref>{{EvF|Rottevalle}}</ref> As foarbylddoarp foar de [[ruilferkaveling]] wurdt Rottevalle neamd yn de [[Kanon fan Fryslân]]. Op it begraafplak stiet ien fan de goed sechstich [[klokkestuollen yn Fryslân]]. == Mienskip == Yn 2017 waard it nije [https://www.swsitwerflan.nl/ MFA It Werflân] iepene. Doarpskrantsje It Slûske ferskynt sânris yn 't jier. De feestkommisje organisearret om de trije jier in skoalle- en doarpsfeest. It Hagehiem is it sportkompleks fan 'e Rottefalle. === Tsjerken === {{Apart|Doarpstsjerke (De Rottefalle)|Doarpstsjerke}} (of eardere herfoarme tsjerke) {{Apart|Protestanske tsjerke fan De Rottefalle|Protestanske}} (of eardere grifformearde tsjerke) {{Apart|Minnistetsjerke (De Rottefalle)|Fermanje}} * [https://www.pgrottevalle.nl/joomla/ PKN-gemeente De Rottefalle] * [https://www.dgrottevalle.doopsgezind.nl/ Mennistegemeente -De Rottevalle-It Wytfean] [[Ofbyld:Doopsgezinde kerk Rottevalle.jpg|thumb|260px|''Fermanje'']] === Ferienings === It doarp hat in soad buertferienings. {| |valign=top| * Biljertklub 't Slappe Keutje * [https://www.dlerottevalle.nl/ Begraffenisferiening De Laatste Eer] * [[Fuotbalferiening De Rottefalle]] * [https://www.facebook.com/people/IJsclub-Rottevalle/100079490779579/ Iisclub De Rottefalle] * [https://www.facebook.com/visvrouwenkoorvoortvarendevrouwen/ Koar Voortvarende Vrouwen] * [https://www.facebook.com/brassbanddebazuinrottevalle/?locale=nl_NL Kristlike Brassband De Bazuin] |valign=top| * [https://www.facebook.com/PolyphoniaRottevalle/?locale=nl_NL Muzykferiening Polyphonia] * [https://www.piipegaeltsje-sjongers.nl/ Shantykoar De Piipegaeltsjesjongers] * [https://www.wezhandich.nl/ Sportferiening Wêz Handich] * Toanielselskip De Rottefalle * [https://wsvdeleijen.nl/ Wettersportferiening De Leien] |} ''(<small>De list is yn 2023 bywurke. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.oudega.info/sport/ hiemside fan it doarp])</small>'' === Skoalle === [[Ofbyld:De Rottefalle, multyfunksjoneel sintrum It Werflân.jpg|thumb|260px|''It Werflân'']] Sûnt augustus 2016 binne de kristlike en iepenbiere basisskoalle 'De Finne' en 'Yn 'e Mande' as gearwurkingsskoalle tegearre gien. De skoalle is ûnderbrocht yn it yn 2017 iepene multyfunksjonele gebou 'It Werflân', dêr't ek it doarpshûs, it pjutteboartersplak en de jongereinsoas yn sitte. [[Ofbyld:20210917 Het Wapen van Smallingerland2 Rottevalle.jpg|thumb|260px|''It Wapen fan Smellingerlân, De Rottefalle'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2012 || 2012 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 952 || 939 || 986 || 997 || 1.031 || 1.320 || 1.380 || 1.362 || 1.405 |} === Berne === <!-- OARDERE NEFFENS BERTEJIER --> * [[Marten Jans van Houten]] (1801-1879), evangelist en mystikus * [[Hindrik Kloosterman]] (1900-1968), wiskundige * [[Joop Boomsma]] (1945–2018), skriuwer * [[Betty Jansma]] (1990), sportfrou == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch De Rottefalle rint de folgjende busline: * '''Line 12''': [[Bûtenpost]] - [[Drachten]] fia [[Surhústerfean]] De busline troch De Rottefalle wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === * Sjoch: [[Strjitten op De Rottefalle]] == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Klokkenstoel Rottevalle 04cw.JPG|''Klokkestoel'' Ofbyld:Buorren 44 Rottevalle.jpg|''Grifformearde tsjerke'' Ofbyld:Buorren 25 Rottevalle.jpg|''Herfoarme pastorij'' Ofbyld:Rottevale Feanskipfear-1 Gerrit Terpstra.jpg|''Feanskipfear troch Gerrit Terpstra'' </gallery> == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> * [http://www.rottevalle.com/ Webstee fan De Rottefalle] * [http://www.rottefalle.com Startside De Rottefalle] * [http://www.tsderottefalle.nl Toanielselskip De Rottafalle] ---- {{commonscat|Rottevalle|De Rottefalle}} }} {{koördinaten|53_8_43_N_6_6_13_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 9' NB, 6° 6' EL}} {{Smellingerlân}} {{DEFAULTSORT:Rottefalle, De}} [[Kategory:De Rottefalle| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] gkqmq51nzp566gleu1gcgl8fbx0cyvv 0 6886 1240684 1200701 2026-09-13T19:53:34Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240684 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023 De Wylgen, Drachtster Heawei 11.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:De Wilgen vlag.svg|border|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:De Wylgen wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Wylgen}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 4,10 km², wêrfan: <br> - lân: 3,70 km² <br> - wetter: 0,41 km² </br> | befolkingstichtens = 178 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_05_58.2_N_6_02_02.9_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 05' N 6° 02' E}} | | webside = [https://pbdewilgen.nl/index.php?option=com_gridbox&view=page&id=499&Itemid=335 Side De Wylgen-Bûtensfallaat-Smelle Ie] | ôfbylding2 = Map NL Smellingerlân De Wylgen.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje De Wylgen (grien) yn 'e gemeente Smellingerlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 05 | lat_sec = 58.2 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 02 | lon_sec = 02.9 | lon_dir = E }} '''De Wylgen''' is in doarp west fan [[Drachten]] yn de gemeente [[Smellingerlân]]. De Wylgen hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Wylgen}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis == De Wylgen wie oant 1955 in [[buorskip]] en in tsjerke hat it doarp nea hân. Foar de [[reformaasje]] hearde it tsjerklik by [[Smelle Ie]], dêr't it kleaster stie, en letter by [[Boarnburgum]]. Yn 1672 wie de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]] yn oarloch mei [[Frankryk]], [[Ingelân]], [[Bisdom Múnster|Münster]] en [[Karfoarstedom Keulen|Keulen]]. Yn dat jier teach in leger soldaten fan de biskop fan Münster troch Smellingerlân op nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Mar dat waard op [[Sumarreheide]] troch mannen fan [[Hâns Willem fan Aylva|Fan Aylva]] opwachte. De soldaten fan Münster ferspraten harren nei de nederlaach en swalken plonderjend troch it gebiet. Oan 'e ein fan de Biskopswei, by de Poalsbrêge oer de [[Drait (wetter)|Drait]], doe in [[furde]] troch it rivierke, kamen ek soldaten oan, mar hja waarden dêr opwachte. By de striid waarden trije soldaten ombrocht, dy't dêr begroeven waarden. Alhoewol't it soldaten wiene dy't dêr omkamen waarden de grêven bekend as [[biskopsgrêven]]. <ref>Geschiedenis van Smallingerland, J.J. Spahr van der Hoek, ISBN 90 70 010 48 8, side 23/24</ref> [[Ofbyld:2023 De Wylgen, brêge tusken de Hoptunen en de Broekfinne (2).jpg|thumb|left|''Brêge tusken de Hoptunen en de Broekfinne'']] Troch fergrizing en gjin nijbou sakke it ynwennertal nei de [[Twadde Wrâldkriich]] bot. Dat feroare mei de oanlis fan de [[De Sâning|De Sâning]], in tige royaal opsette fillawyk oan de noardeastlike kant fan it âlde doarp mei frijsteande hûzen op grutte kavels oan it wetter. De Sâning waard tusken 1996 en 2002 oanlein en wurdt fan in griene sône mei wetter skieden fan it âlde doarp. Oarspronklik foel de grûn fan de nijbouwyk by Smelle Ie, mar yn it ramt fan it plan waard in grinskorreksje útfierd en kaam it by De Wylgen. == Mienskip == De Wylgen hat in mienskiplik doarpsbelang mei Smelle Ie en it buorskip [[Bûtenstfallaat]], dat formeel by Drachten heart. Ek de flagge en it wapen fan de twa doarpen binne mienskiplik. === Ferienings === * [https://www.frosken.nl/ Kanoferiening] * [https://www.facebook.com/RoeiverenigingdeDragt/ Roeiferiening] * Toanielferiening De Wylgen === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1840 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2012 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' ||150 || 348 || 313 || 282 || 281 || 850 || 688 || 662 || 657 |} == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch De Wylgen rint de folgjende busline: * '''Line 23''': [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Drachten]] fia [[De Tynje (doarp)|De Tynje]] De busline troch De Wylgen wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Ofbyld:2023 De Wylgen, hûzen oan de Broekfinne.jpg|thumb|left|''Broekfinne'']] * Biskopswei - [[Bernhard fan Galen]] * Broekfinne * De Heide * De Trisken - buorskip [[De Trisken (De Wylgen)|De Trisken]] * Drachtster Heawei * Hoptunen * Mûntseleane * Nachtlân == Ferskaat == * Skriuwer [[Rink van der Velde]] hat in skoft yn De Wylgen wenne. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [[Grutte Provinsje Atlas Fryslân]], Wolters-Noordhof Altlasproduksjes / [[Afûk]], 2000 *{{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, ''De Wilgen'' {{reflist}} ---- {{Commonscat|De Wilgen|De Wylgen}} }} {{Smellingerlân}} {{DEFAULTSORT:Wilgen, De}} [[Kategory:De Wylgen| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Smellingerlân]] s741oq3aevqaxh2kkodyex6s291qima 0 6887 1240686 1210436 2026-09-13T20:04:21Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240686 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Beetstersweach, Lauswold (2022).jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Lângoed [[Lauswolt]]'' | wapen = [[Ofbyld:Beetsterzwaag vlag.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Beetstersweach wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Beetstersweach}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 14,78 km², wêrfan: <br> - lân: 14,40 km² <br> - wetter: 0,38 km² | befolkingstichtens = 259 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_3_40_N_6_5_39_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 3' N 6° 4' E}} | webside = [https://pb-beetsterzwaag-olterterp.nl/ Side Beetstersweach-Olterterp] | ôfbylding2 = Map NL Opsterlân Beetstersweach.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje Beetstersweach yn de gemeente Opsterlân'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 3 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 4 | lon_sec = 39 | lon_dir = E }} '''Beetstersweach''' is it haadplak fan de gemeente [[Opsterlân]]. It doarp leit súd fan [[Drachten]]. Oan de Haadstrjitte steane de bûtenhûzen mei de oertunen fan bekende famyljes, dy't sûnt 1550 de [[grytman]]nen fan de gritenij leveren. It doarpsgebiet wurdt troch de A7 midstwa dield en noardlik dêrfan leit it memmedoarp [[Ald Beets]]. Beetstersweach hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Beetstersweach}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Etymology == Nei alle gedachten wurdt it plak yn 1315 foar it earst neamd as 'Suagh'. It doarp waard fanút [[Ald Beets|Beets]] stifte; sweach betsjut 'streek mei greide'. It plak waard yn de rin fan de tiid ferskillend skreaun: Bestra swaegh en Bexterswægh (1502); Betzerswaech, Beetsterswage en Beesterwaege (16e iuw), Beetsterswagh (1664), Beetsterswaagh (1700) en sûnt 1823 Beetsterzwaag.<ref>Friese plaatsnamen, K.F. Gildemachter, Fryske Akademy nû 1013, ISBN 978 90 330 0643 2</ref> == Skiednis == Beetstersweach wie eartiids in foarnaam doarp fanwege har [[adel|aadlike]] bewenners. Ek no noch hat it doarp in foarneam karakter; mids bosken en heidefjilden en mei in soad histoaryske huzen en moai oanleine tunen yn de buorren. De buorren binne teminsten trije-en-in-heale iuw âld en de histoaryske gebouwen tsjûgje fan de rike adel yn de 18e en 19e iuw. In foarfaar fan dy aadlike famyljes is [[Teije Eabels]], dy’t yn de earste helte fan de [[16e iuw]] yn [[Duerswâld]] wenne. Guon út syn neiteam waarden troch it grutgrûnbesit [[grytman]]. Beetstersweach is in [[lintdoarp]], ûntstien op in sânrêch dy 't fan [[Ald Beets]] oer Beetstersweach yn de rjochting Drachten rint. It is fan't westen út, fan Beets ôf, útgroeid ta in delsetting dêr't adel en patrisiaat harren bûtens bouwe lieten. Yn 1622 neamde [[Pier Winsemius]] it : ''een clein dorp in zijn begrijp, tamelyck vruchtbaer, maer verciert met een schone wei behuysde ende bestrate gebuyrte''. Yn alle gefallen stienen dêr yn de twadde helte fan de [[17e iuw]] al fjouwer bûtens. === 18e iuw === [[Ofbyld:Beetstersweach, doarpstsjerke.jpg|thumb|left|''[[Doarpstsjerke fan Beetstersweach|Doarpstsjerke]]'']] Ein 18e iuw is De Sweach it foarnaamste doarp fan de gritenij en dêr stekt de '[[Tegenwoordige Staat van Friesland]]' de loftrompet oer as it beskriuwt hoe moai it doarp is oanlein mei beammen en strjitten. Yn [[1788]] stie de tsjerke al oan de noardkant fan de hjoeddeiske Haadstrjitte. Ek yn Ald Beets stie in tsjerke. De hegerein keas benammen foar dizze kontreien om de rêst en de bosken. Leanen en fersprate boskjes fûn men doe al yn Beetstersweach, mar fan it begjin fan de 18e iuw ôf begûnen de grutgrûnbesitters bosken op de heide oan de plantsjen en mear rendearjende lânderijen oan te lizzen. It doarp ûntjoech him ta in eptich doarp. By de âlde Hearenwei lâns wie yn de kearn sletten bebouwing ûntstien en oan de west- en eastkant stienen de bûtens yn farieard oanleine lânguodden. === 19e iuw === Doe ‘t yn [[1804]] in nije tsjerke boud wurde koe, kaam dy wer op itselde plak, efter de bebouwing fan de Haadstrjitte. De tsjerke is in kloeke, ienfâldige [[sealtsjerke]], mei in trijesidich [[Koer (tsjerke)|koar]] en in toer mei in achtkantige spits en in liedklok út [[1739]]. Yn de [[20e iuw]] is der in [[konsistoarje]] bij oanboud. [[Ofbyld:Beetstersweach, Fockensstate.jpg|thumb|left|''Fockensstate'']] Oan de westkant fan de Haadstrjitte stiet it út [[1839]] datearjende [[Neoklassisisme|neoklassisistyske]], eardere [[gritenij]]hûs dat yn [[1909]] ferhege is foar it kantongerjocht. Noch westliker stiet [[Fockensstate]], in neitins oan de âldste fêstiging fan de elite. De âlde Fockensstate waard yn 1878 ôfbrutsen om dêrfoar yn it plak in foarein fan in pleats, nei in ûntwerp fan [[Luitje de Goed]], del te setten. Dêr yn ‘e buert is yn [[1822]] [[Lyndenstein]] boud, dat letter in bernesikehûs waard en dêrta yn [[1917]] ferboud waard. It bûten hie in [[oertún]] fan [[Lucas Roodbaard]]. Oan de eastlike flank fan de Haadstrjitte stiet it yn [[1824]] stichte [[Lycklamahûs]] mei in koetshús, dat ferskate kearen feroare is en no diel útmakket fan it gemeentehûs. Ek by dit aadlike hûs hearre tunen; yn de [[oertún]] steane kassen út de 19e iuw. Troch de frij sletten lintbebouwing fan de Hoofdstraat ha de útwreidings fan nei de oarloch – earst yn it suden en letter grutskaliger yn it noarden – ferbinings krigen dy ‘t in steech-karakter ha. Sa liket is dat de fariearde bebouwing amper ûnderbrutsen is. [[Ofbyld:Beetstersweach, Haadstrjitte.jpg|thumb|250px|''Haadstrjitte'']] === 20e iuw === Bûten de kom fan it doarp lizze, de eastkant út, [[Harinxmastate (Beetstersweach)|Harinxmastate]], dat noch altyd famyljebesit is, en [[Huzinge Olterterp]], it haadkantoar fan [[It Fryske Gea]]. Se lizze, krektlyk as Lauswold yn wrydske parken. Lauswold is in djoer hotel wurden. Jannewaris 2007 kaam it doarp yn it nijs troch de [[formaasje]]besprekkingen foar it nije kabinet tusken [[CDA]], [[PvdA]] en de [[KristenUny]]. [[Jan Peter Balkenende]], [[Wouter Bos]] en [[André Rouvoet]] ûnderhannelen dêr efter tichte doarren op lângoed Lauswolt ûnder lieding fan [[ynformateur]] Herman Wijffels. == Mienskip == Beetstersweach hat mei Olterterp in [https://pb-beetsterzwaag-olterterp.nl/ pleatselik belang]. It doarpshûs is De Buorskip. Ek de bibleteek is dêr ûnderbrocht. De tradisjonele skelnamme foar de ynwenners is "boltsjekappers".<ref>List mei skelnammen, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker</ref> === Tsjerken === [[Ofbyld:Beetstersweach, Ontmoetingstsjerke.jpg|thumb|260px|''Ontmoetingstsjerke'']] * [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]: [[Doarpstsjerke fan Beetstersweach|Doarpstsjerke]] * [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]: Ontmoetingstsjerke === Skoalle === * [https://kcdefinne.nl/onderwijs/introductie/ Gearwurkingsskoalle De Finne]. Beetstersweach hie oant 2019 in iepenbiere skoalle (De Trime) en in kristlike basisskoalle (De Paedwizer). * [https://schoollyndensteyn.nl/ Skoalle Lyndensteyn] (spesjaal- en fuortset ûnderwiis). === Ferieningen === * [https://drachten-beetsterzwaag.friesevogelwachten.nl/nl/onze-vogelwacht#:~:text=De%20vogelwacht%20van%20Drachten%20en,conform%20die%20van%20de%20BFVW. Fûgelwacht Drachten–Beetstersweach] * [https://sites.google.com/site/gymnverfrisia/ Gymnastykferiening Frisia] * [[VV De Sweach|Fuotbalferiening De Sweach]] * [https://www.historischbeetsterzwaag.nl/ Histoarysk Beetstersweach] * [https://www.lanterfanten.nl/ Lanterfanten] * [https://www.facebook.com/euterpe.beetsterzwaag/ Muzykferiening Euterpe] * [https://www.facebook.com/FryskeKriteDeSweach/?locale=nl_NL Toanielferiening Fryske Krite De Sweach] [[Ofbyld:Beetstersweach, Van Harinxmawei 7, 'Bethlehem'.jpg|thumb|250px|''Bethlehem'']] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2005 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 1262 || 1517 || 1712 || 2151 || 2759 || 3607 || 2916 || 3.590 |} [[Ofbyld:Beetstersweach, oertún fan Lyndensteyn.jpg|thumb|250px|''Oertún fan Lyndensteyn]] === Berne === <!-- RANGSCHIKKING NEI BERTEJIER --> * [[Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt (1837-1900)|Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt]] (1837-1900), oriïntalist, aventuerier * [[Sybrandus Johannes Fockema Andreae (rjochtshistoarikus)]] ([[1844]]-[[1921]]) - rjochtshistoarikus * [[Willem Vrijburg]] (1850-1925), earste sosjalistyske wethâlder fan Nederlân * [[Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten]] ([[22 oktober]] [[1870]]), politikus († [[1954]]) * [[Albertus van Harinxma thoe Slooten (jurist)|Albertus van Harinxma thoe Slooten]] ([[4 maaie]] [[1872]]), jurist († [[1940]]) * [[Tiny Mulder]] ([[1921]]-[[2010]]), fersetsfrou, sjoernaliste en dichteres * [[Willem van Schaik]] (1874-1938), keunstskilder * [[Bouwe Kalma]] (1924-2011), PSP-politikus en haadynspekteur by de Rotterdamske plysje * [[Otto Derk Jan Roemeling]] (1937-2017), skiedkundige * [[Hilbert van der Duim]] ([[4 augustus]] [[1957]]), reedrider === Eveneminten === * Sjoch de side [https://www.culturelehoofdstraat.nl/evenementen-overzicht/ culturelehoofdstraat.nl] foar in aktueel oersicht == Gebouwen == Beetstersweach hat 49 ryksmonuminten en in grut tal states. Ien dy't bot opfalt is [[Lyndensteyn]]. It simmerferbliuw fan de famylje Van Lynden út [[1821]] is letter troch de famylje ûnderbrocht yn de Corneliastifting. Dy stifting, neamd nei de jong ferstoarne Cornelia fan Lynden, moast in fergees sikehûs foar Fryske bern ûnderhâlde. No is it âlde hearehûs in refalidaasjesintrum. Yn Lauswolt sit it ferneamde restaurant 'De Heeren Van Harinxma'. Oare histoaryske gebouwen yn de haadstrjitte binne: * [[Kantongerjocht]] (1811) * [[Lycklamahûs]] (1824) * [[Andreaehûs]] (1835) * [[Harinxmastate (Beetstersweach)|Harinxmastate]] (1843) * [[Bordena]] (1858) * [[Eysingahûs (Beetstersweach)|Eysingahûs]] (1870) * [[Fockensstate]] (1879) <gallery widths="160" heights="110"> Lyndenstein, hoofdgebouw.jpg|thumb|''Lyndensteyn'' Lycklamahuis.jpg|''Lycklamahûs'' Beetstersweach, Harinxmastate.jpg|''Harinxmastate'' Beetstersweach, Eysingahûs.jpg|''Eysingshûs'' </gallery> == Earrebarren == [[Ofbyld:Beetstersweach, earebarrenêsten oan de Gerdyksterwei (2022).jpg|thumb|left|''Beetstersweach, earebarrenêsten oan de Gerdyksterwei (2022)'']] Beetstersweach hat it grutste oandiel yn de [[earrebarre]]populaasje fan Fryslân. It doarpsgebiet telt likernôch 50-55 <small>(2022)</small> nêsten. Nei't sûnt 1947 foar it lêst in nêst yn Beetstersweach beset wie, kaam yn 1997 op it plak fan dat lêste nêst foar Harinxmastate oer foar it earst sûnt jierren wer in pearke ta brieden. Dêrnei kamen der stadichoan mear.<ref>[https://www.sa24.nl/nieuws/algemeen/24100/aantal-ooievaars-rond-beetsterzwaag-stabiliseert Sa!, 1 maart 2022]</ref>. De measte nêsten binne te sjen oan de Gerdyksterwei, dy't rjochting Lippenhuzen yn de Sweachsterwei oergiet, mar ek oan de eastlike kant rjochting Olterterp sitte ferskillende nêsten. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Beetstersweach rinne de folgjende buslinen: * '''Line 20:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Drachten]] en [[De Gordyk]] * '''Line 27:''' It Hearrenfean - Drachten fia [[Akkrum]] en Beetstersweach De buslinen troch Beetstersweach wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Alle [[strjitten yn Beetstersweach]]. == Publikaasje(s) == * {{Aut|Sib Boersma}} "De geschiedenis van de adel en andere voorname families in Beetsterzwaag en Olterterp" (2019) * {{Aut|Jelle Terluin}} "Beetsterzwaag, Beets en Olterterp in Historisch Perspectief" (2018) * {{Aut|Ronald van Immerseel en Peter Verhoeff}} "Statig Beetsterzwaag, Parklandschap rond een Fries dorp" (2016) == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] == Ofbylden == === Gebouwen === <gallery widths="160" heights="110"> Beetstersweach,Haadstrjitte 2.jpg|<center>''Haadstrjitte 2''</center> Beetstersweach, Haadstrjitte 34.jpg|<center>''Haadstrjitte 34''</center> Beetstersweach, Tsjerkepaad East, Stifting Doarpssintrum Beetstersweach-Olterterp.jpg|<center>''Tsjerkepaad East''</center> Zicht op woonhuis, rechterzijgevel - Beetsterzwaag - 20397622 - RCE.jpg|<center>''Tsjerkepaad 2''</center> </gallery> === Byldzjende keunst === <gallery widths="160" heights="110"> Sculpture Jan Loman Beetsterzwaag.jpg|''Skulptuer [[Jan Loman]]'' Ofbyld:Sculpture Marco Goldenbeld Beetsterzwaag.jpg|''Skultuer [[Marco Goldenbeld]]'' Ofbyld:Beeld notariskantoor Beetsterzwaag.jpg|''Byld [[Joop van Bergen]] by notariskantoar oan It Merkelân'' [[Lyndensteyn]]'') Ofbyld:Neptunus door Ignatius van Logteren Lyndensteyn Beetsterzwaag.jpg|''Neptunus ([[Ignatius van Logteren]]) (oertún </gallery> == Keppeling om utens == * [https://www.debuorskip.nl/ De Buorskip] {{Opsterlân}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Beetsterzwaag|Beetstersweach}} }} [[Kategory:Beetstersweach| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân]] 3kyj5jmrflkdmo6uww2ghw1g0jt9v27 0 6888 1240687 1181624 2026-09-13T20:07:11Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240687 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Fryskepeallen sjoen fanút east rjochting west 2006 06 11 ballon 074.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:Frieschepalen vlag.svg|80px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Fryske Peallen wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Fryske Peallen}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 4,42 km², wêrfan: <br> - lân: 4,37 km² <br> - wetter: 0,05 km² | befolkingstichtens = 227 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NLf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FYf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flag_of_Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_6_29_N_6_12_18_E_type:city_scale:66000_region:NL|53° 6' NB, 6° 12' EL}} | webside = [https://www.facebook.com/profile.php?id=100069109391019 FB-side Pleatslik Belang] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 6 | lat_sec = 29 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 12 | lon_sec = 18 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = ''Lokaasje fan Fryske Peallen yn Fryslân'' | ôfbylding99 = Map NL Opsterlân Fryske Peallen.png | ôfbyldingstekst99 = ''Himrik (grien) fan Fryske Peallen yn Opsterlân'' | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Fryske Peallen''' is in doarp yn it noarden fan de gemeente [[Opsterlân]] oan de grins mei [[Grinslân]] en de doarpen [[Sigerswâld (Opsterlân)|Sigerswâld]] en [[Oerterp]]. It doarp leit oan de wei fan [[Bakkefean]] nei de rykswei [[A7]]. == Skiednis == [[Ofbyld:2023 Fryske Peallen, tekening fan de skâns (Schotanuskaart fan 1664).jpg|thumb|left|''De skâns op de [[Schotanuskaart]] (1664)]] Yn 1593 waard by it hjoeddeiske doarp op de grins tusken Fryslân en [[Grinslân]] tusken it ûntrochlitber fean in skâns yn opdracht fan [[Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg]] boud. De skâns moast ynfallen fan [[Spanje|Spanjaarden]] keare, mar waard lykwols net troch profesjonele militêrn ferdigene en maklik troch de Spanjaarden oermastere. De skâns waard letter ûnderdiel fan de 17e-iuwske [[Fryske Wetterliny]], dy't tusken [[Slikenboarch (plak)|Slikenboarch]] oan 'e [[Sudersee]] oant [[Ien-West]] ([[Drinte]]) en Fryske Peallen lei.<ref>[https://www.friesewaterlinie.nl/over/ Fryske Wetterline, oproppen 11 juny 2023]</ref> Nei 1672 rekke de skâns yn it neigean. It doarp Fryske Peallen ûntstie yn de [[18e iuw]] as [[Lânoanmakkerij|lânoanmakkersdoarp]] yn it [[heechfean]]. Sûnt 1600 hinne waard it fean hieltiten fierder ôfgroeven yn 'e rjochting fan [[Grinslân]], oant de Grinslanner Steaten dêr it near op lei. Pas yn [[1724]] kaam der in dúdlik grinsferdrach. It eardere fuotbalfjild fan Fryske Peallen lei op Grinslanner grûn en de iisbaan fan Fryske Peallen leit formeel noch jimmeroan yn Grinslân. Yn 1874 waard de grins nochris dúdlik mei 25 grinspeallen fan getten izer fêstlein, wêrfan't tsjintwurdich noch 21 besteane.<ref>[https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/langs-de-gronings-friese-grenspalen De Verhalen van Groningen, oproppen 12 juny 2023)]</ref> Oant 1951 hearde it westlike diel fan it doarp by [[Oerterp]], wylst it easten ûnder [[Sigerswâld (Opsterlân)|Sigerswâld]] foel. Pleatslik Belang die doe al jierren war om de doarpsstatus te krijen. Sigerswâld rekke oan it nije doarp yn ien klap twa skoallen en in tsjerke kwyt. Om't in soad ynwenners fan 'e [[buorskip]] [[De Haar]] yn de [[Mearum (gemeente)|gemeente Mearum]] tsjerkten bleau dy buorskip gefoelsmjittich by Fryske Peallen hearren. [[Ofbyld:2023 Fryske Peallen, grinspeal nû. 14.jpg|thumb|left|''Grinspeal nû. 14'']] [[Ofbyld:De Schans 2014 Frieschepalen.JPG|thumb|260px|''Skânsmonumint'']] By it ferhurdzjen fan it sânpaad fan 'e Skieding oan it begjin fan de jierren 1950 waard de eardere skâns omploege ta lânbougrûn. Yn 2014 waard it plak fan de eardere skâns troch it oanlizzen fan in wâl wer sichtber makke. Op dy lokaasje stiet ek grinspeal nûmer 14. Mear grinspeallen steane oan 'e Skieding rjochting [[Surhústerfean]] en bylâns de provinsjegrins rjochting [[De Wylp]] oan it histoarysk kuierpaad Grinspeallen Fryske Peallen. == Mienskip == [[Ofbyld:2023 Fryskepeallen, De Dobbe.jpg|thumb|260px|''De Dobbe'']] Yn 2012 waard in nije brede skoalle oan 'e Kolk iepene. Dêr krige Fryske Peallen ek it doarpshûs[https://www.facebook.com/people/Dorpshuis-De-Dobber/100066961314980/ De Dobber]. Utsein in boerderijwinkel binne der fierder gjin winkels yn it doarp; de ynwenners moatte harren boadskippen fral út [[Oerterp]] en út it wat fierder lizzende [[Drachten]] helje. Fryske Peallen hat in [https://www.facebook.com/Dorpsfeest.Frieschepalen/?locale=nl_NL feestkommisje]. Fryske Peallen hat mei Sigerswâld in mienskiplike doarpskrante 't Pompeblêd. === Tsjerke === {{Apart|Fuortset Grifformearde tsjerke (Fryske Peallen)}} * [http://www.vgk-frieschepalen.nl/ Fuortsette Grifformearde tsjerke Fryskepeallen-Sigerswâld] * [https://gkvfrieschepalen.nl/ Grifformeard-frijmakke tsjerke] === Skoalle === * [https://pcborehoboth.nl/ Protestantsk-kristlike skoalle Rehoboth] * [https://obsdeskans.nl/ Iepenbiere basisskoalle De Skâns] De twa basisskoallen binne ûnderbrocht yn de brede skoalle [http://www.it-byntwurk.nl/ Basisskoalle It Byntwurk], dêr't ek de pjutteopfang [http://www.dekrobbedobbe.nl/ De Krobbedobbe] is. === Ferienings === Der binne ferskillende buertferienings, wêrfan 't Tolhek de grutste is. * [http://sv-rwf.nl/ Sportferiening Read Wyt] * [https://www.facebook.com/people/Toneelvereniging-Nij-Libben-Frieschepalen/100067088076244/?locale=nl_NL Toanielferiening Nij Libben] * Koar Ta Gods Eare * [https://www.facebook.com/Ysklub/?locale=nl_NL Iisbaanferiening Jille's hiem] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2005 || 2015 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' ||774 || 805 || 749 || 713 || 708 || 1014 || 995 |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 1025 |} === Bekende bewenners === * [[Manon Alving]] (1923-2010), aktrise * [[Jaap Maarleveld]] (1924-2021), akteur * [[Alyt Damstra]] (1983), aktrise === Eveneminten === [[Ofbyld:Fryskepeallen,muzykkafee hoeke De Slûs-Hearsterwei.jpg|thumb|260px|''Muzykkafee'']] * Alle jierren wurdt it [[Crossed Guitars Festival]] hâlden yn muzykkafee ''[http://www.makellysmuziekcafe.nl/Muziekcafe/ Ma Kelly's]''. It festival lûkt ek besikers út it bûtenlân. == Wapen == It wapen fan Fryske Peallen is ôflaat fan de skâns dy't [[steedhâlder]] [[Willem Loadewyk]] yn [[1593]] bouwe litten hat, ien fan de skânsen yn Fryslân om de Spaanske legers te warren. De skâns yn it wapen hâldt de Spanjerts tsjin, symbolisearre troch it wapen fan [[Arragon]], mei de symboalen út de Fryske flagge oan de oare kant. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Fryske Peallen rint de folgjende busline: * '''Line 14''': [[Drachten]] - [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] fia [[Bakkefean]] De busline troch Fryske Peallen wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Ofbyld:2023 Fryske Peallen, Kromhoek 7.jpg|thumb|260px|''Kromhoek'']] Fryske Peallen hat 12 strjitten: 't Paad, 't Tolhek, Boskdobbe, De Bodding, De Kolk, De Rusken, [[De Skieding]], De Slûs, Hearsterwei, Kromhoek, Lytse Dobbe, Lytse Leane en Tolheksleane (haadstrjitte). == Publikaasje(s) == {{Aut|Willem Dolstra}} - ''Zestig jaar Frieschepalen'' (útjûn troch Pleatslik Belang yn it ramt fan it 60-jierrich bestean fan Fryske Peallen yn april 2011). == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.ngw.nl/f/fryskepa.htm It wapen fan Fryske Peallen] * Willem Dolstra: ''Zestig jaar Frieschepalen'' {{reflist}} ---- {{Commonscat|Frieschepalen|Fryske Peallen}} }} {{Koördinaten|53_6_29_N_6_12_18_E_type:city_scale:29000_region:NL|53° 6' NB, 6° 12' EL}} {{Opsterlân}} [[Kategory:Fryske Peallen| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân]] 4lgq60g6p9vj524mam7hxvx8qkocc69 0 6919 1240657 1224745 2026-09-13T15:11:50Z Anoniem-NOF 39410 /* Strjitten */ 1240657 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Sintjohannesga_Skar_02.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Komboerd Sint-Jânsgea | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sint-Jânsgea}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 6,85 km² (6,18 km² lân, 0,67 km² wetter) | befolkingstichtens = 182 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|924}} | postkoade = 8464 | netnûmer = 0513 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_55_54_N_5_51_22_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 56' NB, 5° 51' EL}} | webside = https://www.sintjut.frl/ | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 55 | lat_sec = 54 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 51 | lon_sec = 22 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje Sint-Jânsgea yn Fryslân | ôfbylding99 = Map_NL_Skarsterlân_Sint_Jansgea.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Sint-Jânsgea (grien) yn 'e eardere gemeente Skarsterlân. | ôfbyldingsbreedte99 = }} [[Ofbyld:De Hersteller Molen 10.JPG|thumb|right|260px|Gemaal en mûne [[De Hersteller (Sint-Jânsgea)|De Hersteller]]]] '''Sint-Jânsgea''' (pleatslik ek: ''Sint Jut'') is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], súd fan it [[Nannewiid]]. It doarp foarmet in [[twillingdoarp]] mei [[Rotsterhaule]]. De doarpen wurkje dan ek gear mei skoallen, tsjerken en ferienings. Sint-Jânsgea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sint-Jânsgea}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == Sint-Jânsgea is neamd nei de tsjerke fan it doarp, dy't wijd is oan de hillige [[Jehannes de Doper|Jehannes]]. It efterheaksel "gea" betsjut "doarpsgebiet" of "[[kerspel]]" en de namme betsjut sokssawat as kerspel fan Sint-Jan (Jehannes), mooglik [[Jehannes de Doper]]. De namme fan it doarp komt yn [[1408]] foar it earst as ''Sint Jansga'' foar. Letter komme 'Sente Johansgoe'' (1412), ''Sinte Jansgae'' (1538), ''Sancte Johannisghae'' (1543) en ''S. Iansgae'' (ein 16e iuw). Yn de [[19e iuw]] komt as bynamme ''Sint-Jut'' foar dy't pleatslik tige bekend is.<ref>{{Cite web |url=https://etymologiebank.nl/trefwoord/sintjohannesga |titel=''Friese plaatsnamen. Alle steden, dorpen en gehuchten'' |auteur=Karel F. Gildemacher |útjouwer=[http://etymologiebank.nl etymologiebank.nl] |datum=2007}}</ref> De bebouwing fan it doarp ferskode mei de niisneamde tsjerke, dochs sûnder tsjerkhôf, tusken [[1660]] en [[1850]] nei in heger plak oan 'e dyk, omreden it omlizzend lân troch it turfgraven leger begûn te lizzen en gauris ûnder wetter strûpte. Nei it ynpolderjen en it yn kultuer bringen fan it lân is de Streek fertichte ta in [[lintbebouwing]] dy’t oan de noardkant noch altyd tichter is as oan de súdkant fan de Streek. Fan de âlde Streek ôf is noch dúdliker as yn it buordoarp [[Rotsterhaule]] te ûnderfinen, hoe leech it lân leit. == Feanôfgraving == Yn it gebiet is yn it ferline in soad [[fean]] ôfgroeven, dat as [[Turf (brânstof)|turf]] ferskippe waard. It gebiet waard slim wiet en strûpte by min waar hielendal ûnder wetter. Dat gebiet waard it [[Unlân (buorskip)|Unlân]] neamd. De [[polder]] is lykwols drûchmeald troch fjouwer mûnen, de lêst oerbleaune mûne is troch de befolking rêden fan de sloop: [[De Hersteller (Sint-Jânsgea)|De Hersteller]]. De Hersteller bestie yn 2007 150 jier. By dy gelegenheid is in jubileumboek útkaam. De mûne waard yn 1857 boud om de polder drûch te hâlden. Yn de jierren santich fersutere de mûne en doe is er yngreven opknapt. == Bakkers == Hoe't it komt is net rjocht dúdlik, mar sa'n 40 à 50 jier ferlyn wennen en wurken oan de Streek yn it twillingdoarp wol tsien ferskillende bakkers. Ta in brea-oarloch is it net komd. Krekt oarsom, se organisearren har yn in [[ynkeapferiening]] en ien kear jiers gienen se mei harren froulju in dei derop út. De measte fan dy bakkerijen binne yn de jierren sechtich ferdwûn, mar de saken dy't oerbleaunen binne útgroeid ta grutte bedriuwen. It koekefabryk fan Sint-Jânsgea, [[Wieger Ketellapper]] (ûnderdiel fan [[Keninklike Peijnenburg B.V.]]), is bekend yn hiel Nederlân, krektas it roggebreafabryk fan Van Dijk en yn Rotsterhaule it koeke- en [[Pipernuten|pipernutefabryk]] fan Modderman. == Natuer == Súdlik fan Sint-Jânsgea is de Grutte Sint_Jânsgeaster Feanpolder. Oan 'e westlike râne fan dat gebiet leit it natuergebiet [[Easterskar]]. == Mienskip == [[Ofbyld:Jehannestsjerke,_Sint_Jânsgea.jpg|260px|thumb|[[Jehannestsjerke (Sint-Jânsgea)|Jehannestsjerke]] yn Sint-Jânsgea]] [[Ofbyld:Sintjohannesga voetbalvereniging DWP De Wite Peal.jpg|260px|thumb|Fuotbalferiening "[[DWP|De Wite Peal]]"]] In bysûnder gebou is ‘Yn ’e Doarpsfinne’, in wenmienskip foar âlderein mei in oerdutsen binnentún. Dêrby yn sitte ek in soos foar jongerein en in pjutteboarterssplak. Kristlike basisskoalle [https://detrieme-meilan.nl/ De Trieme] en iepenbiere basisskoalle [https://www.deschakelrotsterhaule.nl/ De Schakel] yn Rotsterhaule binne de basisskoallen fan it twillingdoarp. === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2004 !! 2013 !! 2024 |- | 888 || 561 || 671 || 702 || 662 || 860 || 1264 || 1240 |} <small>Boarne: [https://allecijfers.nl/woonplaats/sintjohannesga/ Alle Cijfers] (2013 en 2024)</small> === Berne yn Sint-Jânsgea === * [[Minne Modderman]] (21 juny 1948), fuotbalskiedsrjochter * [[Jurrit Visser]] (3 maaie 1952-14 oktober 2022), politikus * [[Moniek Klijnstra]] (21 oktober 1992), reedrydster en skyleararesse === Tsjerke === * [[Jehannestsjerke (Sint-Jânsgea)|Jehannestsjerke]], ([[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]) === Ferienings === * De Reidkraach - toaniel * Fuotbalferiening [[DWP]] * tennisferiening == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Sint-Jânsgea rint de folgjende busline: * Line 48: [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia Sint-Jânsgea De busline troch Sint-Jânsgea wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === *''De Grie'' - âlde namme foar lân tusken de Streek en de Hege Dyk. *''H J Groenstrjitte'' - Harmen Jans Groen wie in minskerêder by de stoarmramp fan 1825. *''Hindrik-Jan Textörstrjitte'' - Hindrik-Jan Textor, húsarts yn Sint-Jânsgea/Rotserhaule tusken 1925-1942. Gie yn 1919 nei Ynje mei syn frou Sjoukje de Vries en waard gûvernemintsarts yn Soerabaya, letter yn Sitoebondo en as lêste stânplak oant 1925. Waard fanwege fersetsaktiviteiten eksekutearre yn de finzenis fan Scheveningen op [[19 maaie]] [[1942]]. *''Hege Dyk'' - heech lizzende dyk tusken Rottum en Rotsterhaule dêr't eartiids in paad oer rûn. Nei it tichtsmiten fan de njonkenlizzende Hegedyksterfeart waard de dyk yn 1962 asfaltearre en ferbrede. *''Jan de Goedestrjitte'' - *''Kadyk'' - eartiids: 'Kaardyk', rint oer it ferfeante efterlân fan Sint-Jânsgea en Rotsterhaule. *''Lichte'' - leech lizzend lân oan de Ringfeart. *''M J Hogeboomstrjitte'' - Minne Jacobs Hogeboom wie in minskerêder by de stoarmramp fan 1825. *''Molenstelle'' - paad fan mole "De Hersteller" (1857) fan de Hege Dyk nei de Streek. De mole is yn 1981 wer opknapt. *''Prinses Marijkewei'' - ropnamme fan prinses Christina, dochter fan keninginne Juliana en prins Bernhard. *''Ringfeart'' - nei it wetter de Ringfeart. *''Simensstelle'' - Simen Apperlo hie in pleats oan de Hege Dyk. *''Skardyk'' - rint troch it skar, in natoergebiet yn it leechfeangebiet. *''Skoalekers'' - nei it lân dat eartiids efter de kristlike skoalle lei. *''Streek'' - de langedy troch Sint-Jânsgea en Rotsterhaule *''Tsjerkhôfleane'' - bylâns en nei it [[Tsjerkhôf]]. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] == Keppeling om utens == * [http://www.sintjut.nl/Start.htm Webstee Sint Jut] * [https://www.detrieme.nl/ Webstee De Trieme] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Koördinaten|52_55_54_N_5_51_22_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 56' NB, 5° 51' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Sint-Jânsgea| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skoatterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Haskerlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] moz6lgqlb84m9i5ftnf6xbaqscx6fh8 0 6920 1240660 1182324 2026-09-13T15:23:45Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240660 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Skarsterbrêge_westkant_84.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Westkant fan Skarsterbrêge | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Skarsterbrêge}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 6,87 km² (6,74 km² lân, 0,13 km² wetter) | befolkingstichtens = 116 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|6}} {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|7}} | postkoade = 8517 | netnûmer = 0513 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_56_35_N_5_46_47_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 57' NB, 5° 47' EL}} | webside = https://www.skarsterbrege.nl/ | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 56 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 46 | lon_sec = 47 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje Skarsterbrêge yn Fryslân | ôfbylding99 = Map NL Skarsterlân Skarsterbrêge.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Skarsterbrêge (grien) yn 'e eardere gemeente Skarsterlân. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Skarsterbrêge''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], tusken [[De Jouwer]] en [[Sint Nyk]]. It doarp hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Skarsterbrêge}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == [[Ofbyld:Brug in Scharsterbrug 01.JPG|thumb|left|Brêge yn Skarsterbrêge]] As in lytse koloanje is Skarsterbrêge yn de 18e iuw ûntstien as [[útbuorren]] fan [[Ousterhaule]] en [[Ousternijegea|Ouster-Nijegea]] op de Skarren, op de krusing tusken in dyk en in feart, de [[Skarster Rien]]. Dat wetter rint fan de [[Tsjûkemar]] nei de [[Langwarder Wielen]]. Op 'e hichte fan de skarren (in gebiet dat boeren mienskiplik brûkten om fee te weidzjen) waard it doarp boud. Lange tiid waard Skarsterbrêge dan ek ''De Skarren'' neamd. Yn 1888 waard de [[Skarremole]] boud.Yn de 18de iuw waard, ter ferfanging fan in drûchfallen feart, de [[Skarster Rien]] groeven foar de turffeart. Yn de Skarren moast in (tol)brêge komme foar de krúsende dyk. Yn [[1911]] waard it alfde fabryk fan it Súdhollânske suvelkonsern [[N.V. Hollandia]] yn Skarsterbrêge boud. Hoewol't dat byldbeskiedende fabryk tusken [[1929]] en [[2002]] fan [[Nestlé]] hiet, hjit de haadstrjitte fan it doarp noch altyd ''Hollandiastrjitte''. Earste helte 20e iuw bestie Skarsterbrêge allinnich út dy strjitte mei dêroan in tsjerke en in pear pleatsen njonken it fabryk en syn rige arbeidershúskes fan griis en rôze kalksânstien, dy't it byld fan it doarp útmeitsje. Oant de [[gemeentlike weryndieling]] yn 1984 makke Skarsterbrêge diel út fan de eardere gemeente [[Doanjewerstâl]], dêrnei fan de gemeente [[Skarsterlân]], dy't yn 2014 opgie yn de fúzjegemeente De Fryske Marren. == Gebouwen == [[Ofbyld:Skarsterbrêge tsjerke 83.JPG|thumb|left|[[Protestanske tsjerke fan Skarsterbrêge|Tsjerke fan Skarsterbrêge]]]] Oan de Sint Nykster kant fan it doarp stiet noch in opfallend bouwurk. De [[Protestanske tsjerke fan Skarsterbrêge|protestanske tsjerke]] waard yn [[1914]] troch de foaroansteande Snitser arsjitekt [[Geert Stapenséa]] ûntwurpen yn in behearste Berlagiaanske styl en mei dekorative keramyske sier fan kuenstner Willem Brouwer út [[Leiderdorp]]. Njonken de [[Skarrenmoune]] steane by it doarp ek noch twa [[Wynmotor|wynmotors]], in [[Wynmotor Skarsterbrêge 2|lytse]] en in wat [[Wynmotor Skarsterbrêge 1|gruttere]]. Byldbeskiedend yn de Hollandiastrjitte is in rige arbeiderswenten út begjin [[20e iuw]]. East fan it fabryk leit hjoed de dei in nijbouwyk mei dêryn in fiiftal strjitten. De âldste twa strjitten besteane hast hielendal út rychjeshuzen, wylst de nijere strjitten (boud nei de [[1990-er jierren]]) hast allinnich út frijsteande huzen bestean. Yn de nijste strjitte (''Trijegea'') wennet men teffens oan it wetter fan de Skarster Rien. == Mienskip == [[Ofbyld:Sint Nyk Eysingastate Boschoord 28.JPG|thumb|Eysingastate Boschoord]] [[Ofbyld:Skarsterbrêge Hollandiawei 78.JPG|thumb|Hollandiawei]] [[Ofbyld:Skarsterbrêge brêge 80.JPG|thumb|Brêge yn Skarsterbrêge]] [[Ofbyld:Skarsterbrêge Hollandia 81.JPG|thumb|Eardere Hollandia]] [[Ofbyld:Skarsterbrêge Hollandiawei 82.JPG|thumb|Hollandiawei]] It [https://www.skarsterbrege.nl/plaatselijk-belang-scharsterbrug/bestuur-en-commissies/ Pleatslik Belang Skartsterbrêge] komt op foar de belangen fan it doarp. Om 'e pear moanne komt de nijsbrief [https://www.skarsterbrege.nl/plaatselijk-belang-scharsterbrug/nieuwsarchief-bregepraat/ Brêgepraat] út. Skarsterbrêge hat in eigen basisskoalle [https://www.obsdebrege.nl/nl Iepenbiere Basisskoalle De Brêge], tankstasjon en slachter. Der is alle jierren in doarpsfeest. === Ferienings === * Nut en Nocht - toaniel * Tennisferiening [https://www.tvdeskarslach.nl/ De Skarslach] * Jeu de Boules feriening "De Havenboulers" * iisklup "Trijegea" * Biljertferiening [https://freedstjitters.skarsterbrege.nl/ De Freedstjitters] * Biljertferiening [https://www.skarsterbrege.nl/verenigingen/biljartclub-de-bregestjitters/ De Brêgestjitters] * Biljertferiening [https://www.skarsterbrege.nl/verenigingen/biljartclub-skarsterbregster-biljert-froulju/ Skarsterbregster Biljert Froulju] * Biljertferiening [https://www.skarsterbrege.nl/verenigingen/biljartvereniging-de-trije-kugels/ De Trije Kûgels] === Stiftings === * [https://www.skarsterbrege.nl/stichtingen/stichting-feestkommisje-skarsterbrege/ Stifting Feestkommisje Skarsterbrêge] * [https://www.skarsterbrege.nl/stichtingen/stichting-penningas-molen-skarrenmoune/ Stifting Skarrenmoune] * [https://www.bregepop.nl/ Brêgepop] * [https://www.westersypen.nl/scharsterbrug/stichting/ Stichting Vrienden van Westersypen] === Tsjerke === {{Apart|Protestantske tsjerke fan Skarsterbrêge}} * [https://www.pg-os.nl/ Protestantske gemeente Ousterhaule-Skarsterbrêge] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2004 !! 2013 !! 2024 |- | 699 || 729 || 756 || 723 || 689 || 710 || 830 || 785 |} <small>Boarne: [https://allecijfers.nl/woonplaats/scharsterbrug/ Alle Cijfers] (2013 en 2024)</small> === Bekende ynwenners === * [[Steven de Jong]], akteur en regisseur fan ûnder oare ''[[De Kameleon]]''-films * [[Tonny de Jong]], hurdrydster == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Skarsterbrêge rint de folgjende busline: * '''Line 41''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] De busline troch Skarsterbrêge wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === *''Haulstersingel'' - ferbynt de Haulsterdyk mei de Wâldfinnen ( Hollandiastrjitte ). Neamd nei 'haule' (=hichte) fan Ousterhaule. *''Heide'' - yn de rjochting fan Sint Nyk lei eartiids de Sint Nykster Heide. Nei it oanmeitsjen ferdwûn. *''Hollandiastrjitte'' - nei it molkfabryk Hollandia. Letter opgong yn Nestlé. Direkteur Hommeling farde yn [[1910]] oer de [[Skarster Rien]] en fûn it stee by de brêge, oan de dyk in gaadlik plak. Yn 1911 wie it fabryk klear. Foar it fabryk oer stiet in rige huzen foar de meiwurkers. *''Pompstrjitte'' - Hjir stie yn it ferline in iepenbiere pomp. De measte minsken hienen sels in reinwetterbak of in eigen pomp, mar de doarpspomp joech yn tiden fan drûchte langer wetter omdat dy fierder de grûn yn siet. *''Houtfeartwei'' - brûkt foar ferfier fan hout út de bosken fan [[Hústerheide]]. *''Rienstrjitte'' - nei de [[Skarster Rien]] neamd, ferbining [[Tsjûkemar]] - [[Langwarder Wielen]]. Dat wetter wie nedich foar turfferfier. Op âlde kaarten steane de 'Alde Rien' en de 'Nije Rien' /'Rien'. *''Roazebosk'' - wie begroeid mei planten út de roaseftigen. Troch de oanlis fan de A7 waard de dyk yn twaen spjalte. *''Skarren'' - skarren binne mienskiplike greiden om of by in doarp. Doarpsminsken mochten dêr simmerdeis de kij rinne litte. It hiele feangebiet fan de Trijegeaen en Skarsterbrêge waard skarren neamd. Hoe mear der oanmakke waard, hoe minder skarren der oerbleaunen. *''Skoalstrjitte'' - Oant healwei [[1998]] stie hjir de legere skoalle út 1843. Der sit no in leanbedriuw yn. *''Stringen'' - stringen wurde brûkt om in hynder te mennen. *''Trijegea'' - nei [[Ouster Trijegea]]en: [[Ouster-Nijegea]], [[Aldeouwer]] en [[Ousterhaule]]. *''Tsjoele'' - in tsjoele is in sleepblok ûnder it tiksel fan in wipkarre, ploech. It is ek in stik ark om de grûn slocht te meitsjen. *''Wâldfennen'' - âlde namme foar in lân mei strewellen, sompen en puoltsjes. == Sjoch ek == [[Ofbyld:Skarren_molen_03.JPG|thumb|[[Skarrenmoune]]]] * [[Fryske doarpen]] [[Ofbyld:Scharsterbrug a6.jpg|thumb|centre|580px|Skarsterbrêge sjoen fan de A6 ôf.]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{koördinaten|52_56_35_N_5_46_47_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 57' NB, 5° 47' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Skarsterbrêge| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Doanjewerstâl]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] 3azj9mw4z1npof9ejzrswvht5ua6os1 0 6921 1240662 1121329 2026-09-13T15:29:57Z Anoniem-NOF 39410 /* Strjitten */ 1240662 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Klokkestoel sn.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Klokkestoel fan Sniksweach | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sniksweach}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/statline opendata.cbs.nl/statline]</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8505 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_58_59_N_5_47_19_E_scale:12500_type:city_region:NL-FR|52° 59' N 5° 47' E}} | webside = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = Map NL Skarsterlân Sniksweach.png | ôfbyldingstekst3 = Himrik fan Sniksweach (grien) yn de eardere gemeente Skarsterlân | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 58 | lat_sec = 59 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 19 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Sniksweach''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], noard fan [[de Jouwer]] oan de dyk nei [[Terherne]]. It doarp hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sniksweach}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]). == Namme == De namme is te ferklearjen troch snik: ''punt'' en sweach:''leechlizzende greide'', greide yn puntfoarm dus. It wie greide fan de Eagmaripers; yn de [[14e iuw]] wurdt it gebiet dan ek wol Ackomrypraswagh neamd. == Skiednis == Mei [[Nijehaske]], [[Aldehaske]], [[Haskerhoarne]] en [[Westermar]] makke it diel út fan iet âlde gebiet ''[[Hasker Fiifgea]]'', en is it ien fan de âldere delsettingen fan de eardere gemeente [[Haskerlân]]. De gritenijkaart fan Schotanus (1718) jout it ierste byld fan Sniksweach. De Swaag Manne Vaart, letter de Sniksweachster Feart neamd, rûn súdwestlik bylâns in lyts tal pleatsen en joech likegoed nei it noarden as nei it suden, ûntslutingen oer it wetter. Efter de bebouwing rûn in paad dêr’t de tsjerke mei tsjerkhou oan lei. Op it begraafplak stiet ek ien fan de [[Klokkestuollen yn Fryslân]] út [[1896]] dy't noch brûkt wurdt by begraffenissen. Eigener is de gemeente [[De Fryske Marren]]. == Ferskaat == * Besuden Sniksweach lizze noch [[petgat]]ten as oerbliuwsel fan de turfgraverij. * Oant de santiger jierren fan de [[20e iuw]] stie yn Sniksweach op 'e hichte fan de reed nei De Graverij in gersdrûgerij. * Yn Sniksweach is in kamping, De Zwagemer. * Yn De Graverij is in [[Earrebarredoarp]] * Doe't de alliearden yn de [[Twadde Wrâldkriich]] de slûzen by [[Terherne]] bombardearden rekke ien fleantúch oansketten. It smiet syn bommen ôf by de Graverij mar stoarte del by [[Follegea]]. Ien fan de bommen ûntplofte net mar siet in hiel ein de grûn yn. Ein fan de simmer 2009 waard besocht dy bom út de grûn te heljen en ûnskealik te meitsjen. == Befolkingsferrin == {| class="wikitable" |- ! 1811 !! 1890 !! 1958 !! 2004 !! 2021 |- | 68 || 158 || 145 || 60 || 65 |} <gallery> Ofbyld:Klokkestoel sn.jpg|De Klokkestoel fan Sniksweach Ofbyld:Snikzwaag2.jpg|Sniksweach fan de westkant Ofbyld: Snikzwaag1.jpg|Sniksweach sjoen út it suden wei </gallery> == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Sniksweach rint de folgjende busline: * '''Line 95''': [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[De Jouwer]] en [[Jirnsum]] De busline troch Sniksweach wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === *''Graverij'' - nei de turfôfgravingen dêr't de petgatten troch ûntstien binne. *''Langedyk'' - wetterskieding Eagmarypster Polder en it bûtlân. De earste dtyk fan [[De Jouwer]] nei [[Terkaple]] hie in soad bochten. De nije dyk is rjochter en liket sa langer. *''Ljouwerterdyk'' - wei fan De Jouwer nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], rint no bûten it doarp om. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * [https://www.frieslandwonderland.nl/?pagina=plaats&id=631 ''Snikzwaag''] op Frieslandwonderland.nl (Stichting Fryslâns Ferline) {{Aut|Peter Karstkarel}} }} {{Koördinaten|52_58_59_N_5_47_19_E_scale:12500_type:city_region:NL-FR|52° 59' N 5° 47' E}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Sniksweach| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Haskerlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] 2ojey0u8iwjjz1ul15elzgfbeoku17e 0 6922 1240665 1120408 2026-09-13T15:38:49Z Anoniem-NOF 39410 /* Strjitten */ 1240665 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Protestanske tsjerke fan Terkaple.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Tsjerke'' | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Terkaple}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/statline opendata.cbs.nl/statline]</ref> | oerflak = 4,25 km² <br> lân: 3,25 km² <br> wetter: 0,99 km² | befolkingstichtens = 540 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_0_49.2_N_5_47_21.4_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 0' N 5° 47' E}} | webside = [http://www.roeloffopma.nl/sites/terkaple-akmarijp.nl/?categorie=Home&sub=Home&taal=nl Side Terkaple-Eagmaryp] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 0 | lat_sec = 49.2 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 21.4 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL Skarsterlân Terkaple.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Terkaple yn de eardere gemeente Skarsterlân | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Terkaple''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]] noard fan [[De Jouwer]]. Terkaple leit flakby de [[Terkaplester Puollen]] en foarmet in twillingdoarp mei [[Eagmaryp]]. Terkaple hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Terkaple}} ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]). It doarp krige syn namme troch in kapel by it doarp: ''ter kapelle''. Dy kapel hearde by de tsjerke fan [[Aldeboarn]]. Njonken it tsjerkje út [[1845]] steane in tal pleatsen en der is in karakteristike ophelbrêge. It plak hat ek de [[Oenemastins]] mei in byldhoude skou út begjin [[17e iuw]]. Terkaple lei oarspronklik yn de gemeente [[Utingeradiel]]. By in weryndieling fan 1984 waarden de doarpen Terkaple en Eagmaryp by de doe nije gemeente [[Skarsterlân]] yndield. Sûnt 1 jannewaris 2014 falt Terkaple ûnder de gemeente De Fryske Marren. In bekend [[tongbrekkerssechje]] is: 'De Terkaplester klok klept trije kear' == Skiednis == === Tsjerke === {{Apart|Protestanske tsjerke fan Terkaple}} [[Ofbyld:Foarrige tsjerkje Terkaple 5.jpg|thumb|left|250px|<small>''De âlde kapel fan Terkaple''</small>]] Op it stee fan de hjoeddeiske tsjerke stie earder in kapel. In [[dowestien]]nen kapel dy't ûnder behear stie fan de St. Pankras[[parochy]] yn [[Aldeboarn]], lykas yn in skriuwen fan biskop Guy fan Henegouwen út [[1315]] neamd wurdt. De namme Terkaple (= 'by de kapel'), wurdt yn dat stik al neamd as “Capella”. Dat der dowestien brûkt waard seit wat oer de âlderdom fan de kapel. Dowestien moast oanfierd wurde út Dútslân en wie tige djoer. Om 1200 hinne begûnen mûntsen foar it earst mei it bakken fan stien út [[klaai]] en waarden stienen gebouwen setten. Dat de kapel moat al foar 1200 boud wêze. Neist de tsjerke stie eartiids ek de skoalle en in pastorij, op itselde stee as hjoed-de-dei. By graafwurk binne oan de ein fan de [[20e iuw]] fûneminten fan in âlde tsjerke fûn. Dy moatte heard hawwe ta it ferdwûne doarpke [[Sint Jansgea]]. By de ûntginning fan it feangebiet oan de eastside ferkoden de trije doarpen, Eagmaryp, Terkaple en Sint Jansgea, yn westlike rjochting. Yn de rin fan de [[13e iuw]] krigen de doarpen harren tsjintwurdige plak. === Oenemastins === [[Ofbyld:Terkaple Oenemastins 09.JPG|thumb|left|250px|''Oenemastins (2011)'']] {{Apart|Oenemastins (Terkaple)}} Oan de noardkant fan de tsjerke stie yn de midsiuwen in [[stins]], dêr't de Oenema's en Roorda's oan ferbûn wiene. De nammen steane noch op de grêfstienen yn de tsjerke en yn de pleats noardlik fan de tsjerke. Yn de opkeamer fan de pleats is in skoarstienmantel, dy't oarspronklik út de stins komt. === Moles fan Terkaple === [[Ofbyld:Moune Hearresyl yn Terkaple.jpg|thumb|260px|<small>''Mole Hearresyl''</small>]] {{Apart|Moles fan Terkaple}} Om Terkaple hinne hawwe yn it doarpsgebiet ferskillende moles stien. It wiene poldermoles; yn 'e regel spinnekopkes of muontsen. Tsjintwurdich binne alle moles ferdwûn. === Skûtmakkerspôle === Yn de 19e iuw wenne op de skûtmakkerspôle de [[skûtmakker]] Tjeerd Douwes van der Meulen. Mei't de soannen ferhûzen kaam der tsjin it ein fan de 19e iuw ek in ein oan de helling op de pôle. Sûnt it ferdwinen fan de skipsbou op it plak waard dêr yn haadsaak noch buorke. Alles moast oer it wetter, in paad fan de Skûtmakkerspôle nei it doarp wie der net. Mei de lettere groei fan it toerisme krige it gebiet in folslein oare bestimming. === It hege wetter yn de winter fan 1965/1966 === Yn de winter fan 1965/1966 stie Terkaple/Eagmaryp hast hielendal ûnder wetter. In soad bûtlân, dat eartiids yn wiete tiden foar wetteropslach brûkt waard, wie ynpoldere en koe troch moderne gemalen reedlik fluch leechmeald wurde. It boezempeil gie dêrtroch hurder omheech. It gemaal by [[De Lemmer]], [[Teakesyl]] koe al dat wetter net hurd genôch ferwurkje en it gemaal by [[Starum]] bestie noch net. Troch't it yn de hjerst fan 1965 bot reinde, rûnen dêrtroch polders ûnder wetter en kamen Terkaple, Goaiingaryp en in part fan Eagmaryp as eilantsjes yn in see fan wetter te lizzen. Fan Snits oant foarby Terkaple wie ien grutte see ûntstien. Snitser Mar en Goaiingariper Poel wienen net mear te ûnderskieden fan it lân. Foar de ynwenners brocht de wetteroerlêst in soad ûngemak. Autoferkear troch de doarpen waard yn dit skoft ferbean troch de gemeente. Eigen ynwenners, de bus en taleveringsbedriuwen krigen in spesjale fergunning om ride te meien. === Skoalle === [[Ofbyld:Kristlike skoalle Terkaple 1930.jpg|thumb|left|250px|''Kristlike skoalle fan Terkaple (1930)'']] Om't fan de tsjerklike kombinaasje Terkaple-Eagmaryp de dûmny yn Terkaple wenne, is der mear bekend oer de skoalle fan Terkaple as fan Eagmaryp. Dêr wenne ek de fêste skoalmaster, dy't ek koster en foarsjonger yn beide doarpstsjerken wie. Yn Eagmaryp wie allinnich skoalle as ien dat dwaan woe en dy waard dan troch de tsjerkefâdij oansteld. Yn 1844 waard der op de Tsjerkepôle fan Terkaple in nije skoalle boud. Der wiene doe likernôch 20 learlingen dy't alle fearnsjierren 30 sinten skoaljild betellen. Yn 1881 waard troch de gemeenterie besluten ta de bou fan in nij iepenbiere skoalle. Yn 1912 krige it doarp der in kristlike skoalle by. Der wiene doe twa legere skoallen foar in hânfol bern. Beide skoallen hawwe oant 1 july 1934 neist elkoar bestien. Yn dat jier hefte Deputearre Steaten de iepenbiere skoalle op en gienen Terkaple en Eagmaryp fierder mei ien skoalle. Sûnt 1 augustus 2020 hat Terkaple gjin eigen skoalle mear. De skoalle fan Terkaple wie yn 2017 al fusearre mei dy fan Terherne. Om't elts fan de twa doarpsskoallen net foldie oan teminsten 40 bern en in ynstream fan 5 bern it jier, moast ien fan de twa ticht. De bern fan Terkaple binne sûnt op de skoalle fan Terherne oanwiisd.<ref>[https://lc.nl/friesland/fryske_marren/Basisschool-Terkaple-gaat-dicht-leerlingen-naar-zusterschool-in-Terherne-25420387.html Ljouwerter Krante, 4 maart 2020]</ref> === Middenstân om 1930 hinne === Neffens it "Algemeen adressenboek van de Provincie Friesland" (1928) wiene Terkaple en Eagmaryp fral boeredoarpen. Minsken wiene fierder bakker, ferver, timmerman of ûnderwizer. Der wie in brievebesteller en oaren wurken op it molkfabryk. En der wienen fansels in soad winkels. It wie in earmoedige tiid en as byfertsjinst hienen guon minsken der in winkeltsje by, meast krudenierswaren. Der hawwe om dy tiid sa'n 12 winkels west. Yn 1863 krige it doarp in kafee by de brêge. Oan it begjin fan de 20e iuw wie dat it sosjale moetingsplak fan Terkaple-Eagmaryp. Yn de jierren 1930 waard it kafee ferkocht en ferboud ta wenhûs. De doarpsaktiviteiten waarden dêrnei yn 't Centrum holden, dat de herfoarme gemeente yn 1939 boud hie. == Mienskip == [[Ofbyld:Terkaple 't Centrum om 1941 hinne.jpg|thumb|260px|'''t Sintrum om 1941 hinne'']] [[Ofbyld:Terkaple Twaspan en MFS It Heechein 01.JPG|thumb|260px|''MFS It Heechein en de skoalle Twaspan yn 2011'']] Terkaple hat mei [[Eagmaryp]] ien feriening foar Pleatslik Belang. It doarp krige yn [[2003]] in nij multyfunksjoneel sintrum: It Heechein. Oant dy tiid die 't Centrum tsjinst as doarpshûs. Meast yn maaie wurdt de "Twa doarpkesdei" hâlden. Dan wurde der ferskillende aktiviteiten organisearre. It doarp hat in eigen passantehaven, in ferhierbedriuw foar boaten en in fekânsjepark. Ek is der in tennisbaan. === Tsjerke === * PKN De Jouwer e.o. === Skoalle === Sûnt 2020 hat it doarp gjin skoalle mear. === Ferienings === * De Laatste Eer - begraffenisferiening * Biljertferiening Z.B.G.P. * Daamklub Terkaple * Fûgelwacht De Trije Doarpkes (Terkaple, Eagmaryp, Goaiïngaryp) * Angelsportferiening Utingeradiel * Iisklup Terkaple en omkriten * Aldereinsoas * Stifting Earrebarredoarp De Graverij * Sportferiening UTY * Tennisferiening De Trije Setter * Sjongferiening Us Lyts Doarpke <small>[http://www.roeloffopma.nl/sites/terkaple-akmarijp.nl/?categorie=Verenigingen&sub=Verenigingen&taal=nl Ynformaasje ôfkomstich fan de side fan Roelof Fopma]</small> === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2008 || 2022 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 206 || 191 || 266 || 230 || 200 || 210 || 222 || 235 |} === Berne === * [[Tinco fan Oenema]] * [[Henk Kroes]] In bekende Terkaplester is siler [[Pieter-Jan Postma]] dy't yn de Finn-klasse in betûft siler is. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Terkaple rint de folgjende busline: * '''Line 95''': [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[De Jouwer]] en [[Jirnsum]] De busline troch Terkaple wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === * Buorren: de beboude kom fan it doarp. * Fjildwei: nei de ruilferkaveling oanleine wei. * Hearresyl: ûnderdiel fan de Slachtedyk fan De Jouwer nei [[Aldskou]]. Oanlein troch de ferfeanters om turf ôf te fieren fia dy slûs. De slûs is yn de [[19e iuw]] fuortspield en de trochgong sluten. Om 1960 hinne is de [[Hearresyl]] wer iepene foar trochfeart. * Oenemawei: De Oenemastins of Roordastins stie eartiids op it plak fan de pleats oan de noardkant fan de tsjerke. De namme Oenema komt foar op grêfstiennen út de [[15e iuw]] dy't yn de tsjerke lizze. * Pôle: in 14 huzen dy't troch it molkfabryk sette litten binne, waard yn de folksmûle 'Fabrykspôle' neamd. * Reidlânsdyk: oan de wei fan Terkaple nei Eagmaryp leit it Reidlân, in rûch begroeid stik lân. * Roordahiem: nei de stins dêr't de famyljes Roorda en Oenema wenne hawwe. * Skûtmakkerspôle: tropke huzen mei as sintrum in skipshelling foar bokken, [[pream]]men, [[skou (fartúch)|skou]]wen en oare boaten. * Tsjerkepôle: in tal wenten by de tsjerke. Fan âlds lei hjir it doarp "Ter Kapelle', in [[dowestien]]en kapel. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. <gallery> Ofbyld:Terkaple 98.JPG| Ofbyld:Terkaple 99.JPG| Ofbyld:Terkaple jachthaven 00.JPG|''jachthaven'' Ofbyld:Terkaple brêge 03.JPG|''brêge'' </gallery> <gallery> Ofbyld:Terkaple nijbou 04.JPG|''nijbou'' Ofbyld:Terkaple 05.JPG| Ofbyld:Terkaple 06.JPG| Ofbyld:Terkaple Oenemastins 10.JPG|''Oenemastins </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= [[Ofbyld:Logo Kwissipedy.png|thumb|right|30px|''[[Kwissipedy|>]]]] * [http://www.terkaple-akmarijp.nl/ Webstek Terkaple-Eagmaryp] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terkaple}} }} {{Koördinaten|53_1_6_N_5_47_9_E_type:city_scale:66000_region:NL|53° 1' NB, 5° 47' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Terkaple| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Utingeradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] 2gz3ykty5rbmg6pyvg3ck11z0tg636j 0 6924 1240666 1182339 2026-09-13T15:44:46Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240666 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Tjerkgaast,_kerk_RM13258_IMG_2671_2018-04-19_14.53.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Gaestdyk mei de [[Tsjerke fan Tsjerkgaast]] | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Tsjerkgaast}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 19,24 km² (16,48 km² lân, 2,76 km² wetter) | befolkingstichtens = 18 ynw. /km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|354}} | postkoade = 8522 | netnûmer = 0514 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{koördinaten yn tekst|52_54_14_N_5_40_43_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 54' NB, 5° 41' EL}} | webside = | ôfbylding2 = Plaatsnaam Tjerkgaast..JPG | ôfbyldingstekst2 = Komboerd Tsjerkgaast | ôfbylding3 = Tjerkgaast._Dorp_in_de_gemeente_De_Fryske_Marren._Friesland.jpg | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | mapwidth = 260 | lat_deg = 52 | lat_min = 54 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 40 | lon_sec = 43 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Skarsterlân Tsjerkgaast.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Tsjerkgaast (grien) yn de eardere gemeente Skarsterlân | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Tsjerkgaast''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], tusken [[Sleat (stêd)|Sleat]] en [[Sint-Nyk]]. De buorskippen [[Lytse Geast (Tsjerkgaast)|Lytse Geast]] en [[Spannenburch (buorskip)|Spannenburch]], mei syn bekende [[Toer fan Spannenburch|toer]], lizze yn 'e himrik fan Tsjerkgaast. Tsjerkgaast hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Tsjerkgaast}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}). == Skiednis == Tsjerkgaast ûntstie op in [[Glasiaal|glasiale]] [[driuwwâl]]. Oan 'e westkant lei [[Lytse Geast (Tsjerkgaast)|Lytse Geast]] en oan 'e eastkant lei [[Wollegaast]] op it plak dêr't hjoed-de-dei de buorskip [[Spannenburch (buorskip)|Spannenburch]] leit. yn [[1418]] wurdt it plak neamd as ''Tzerckgeest'' en is de earste ferwizing nei it plak mei de hjoeddeistige namme. Yn [[1440]] en [[1443]] komt ''Harchgeest'' foar mar kin in ferkearde stavering fan ''Zarckgeest'' en fariant ''Zarcgast'' wêze. Yn de [[16e iuw]] komme ''Tzerckgaest'' en ''Tzarckgeest'' foar. Op de [[kaart fan Schotanus]] komt ''Tzerckgaest'' foar.<br> De namme ferwiist ''tsjerk'' nei de tsjerke dy't oarspronklik oan [[Sint-Augustinus]] wijd wie, en ''gaast'' nei in [[Geast (sân)|sânrêch]] of heechlizzend [[sân (grûnsoarte)|sân]]ige grûn. Sokke gaasten wiene der wol mear, mar op dizze gaast stie op dat stuit de iennige tsjerke. Dêr wurdt wolris fan tocht dat ''Suthegoe'' (1130) de âldste namme fan it doarp is, mar dêr wurdt nei alle gedachten de goa [[Sudergoa]] mei bedoeld, dêr't Tsjerkgaast part fan wie. De preester fan Tsjerkgaast spile mooglik in promininte rol yn Sudergoa. Oant de [[gemeentlike weryndieling]] op 1 jannewaris 1984, hearde it doarp ta sawol de gritenij as de gemeente [[Doanjewerstâl]], dêrnei oant [[2014]] ta de gemeente [[Skarsterlân]] dy't dêrnei opgie ynd e fúzjegemeente De Fryske Marren. == Tsjerke == De [[Tsjerke fan Tsjerkgaast|protestanske tsjerke]] fan Tsjerkgaast is fan [[1703]], en ferfong in earderen ien. De preekstoel en doopstek binne út de [[17e iuw]]. Der is ek in reade sânstiennen [[grêfsark]] út de [[14e iuw]]. Op it tsjerkhôf stiet ien fan de [[Klokkestuollen yn Fryslân]]. == Mienskip == It [https://tsjerkgaast.nl/category/dorpsbelang/ Doarpsbelang] komt op foar de belangen fan de mienskip en komt mei-inoar yn it doarpshûs It Spantsje. Yn 2003 waard yn it ramt fan it 300-jierrich bestean fan de tsjerke fan Tsjerkgaast it iepenloftspul 'De skat fan Tsjerkgaast' makke. === Feriening(s) === * Biljertklub [https://tsjerkgaast.nl/category/biljarten/ 't Spant er om] === Tsjerke === * [https://pkn-openoed.nl/ KPN-gemeente Op 'e Noed] fan [[Jiskenhuzen]], [[Sint-Nyk]] en Tsjerkgaast. === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2004 !! 2013 !! 2024 |- | 439 || 441 || 450 || 436 || 396 || 190 || 386 || 350 |} <small>Boarne: [https://allecijfers.nl/woonplaats/tjerkgaast/ Alle Cijfers]</small> === Berne yn Tsjerkgaast === * [[Rintsje Piter Sybesma]] (1894-1975), [[nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalistyske]] skriuwer * [[André Zonderland]] (1976), eardere koartebaanreedrider === Ferstoarn yn Tsjerkgaast=== * [[Jacobus Sibrandi Mancadan]] (1602-1680), skilder en boargemaster == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Tsjerkgaast rinne de folgjende buslinen: * '''Line 41''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Balk]] * '''Line 42''': [[Snits]] - De Lemmer fia [[Spannenburch (buorskip)|Spannenburch]] De buslinen troch Tsjerkgaast wurde fersoarge troch [[Qbuzz]].[[Ofbyld:8522 Tjerkgaast, Netherlands - panoramio (1).jpg|260px|thumb|Loftfoto fan Tsjerkgaast]] === Strjitten === *''Aldedyk'' - oerbliuwsel fan de âlde ferbiningswei Sint Nyk-[[Sleat (stêd)|Sleat]] *''Brekkendyk'' - rint oan de eastside fan it [[Prinses Margrietkanaal]] nei de Lemster Brekken. Brekken binne markes of sompich lân. *''De Bolten'' - âlde namme fan in âlde wat heger lizzende dyk fan Tsjerkgaast nei Gaasterlân. *''De Koai'' - nei de eardere [[einekoai]], no noch in boskje. *''De Stikels'' - hjir groeiden in soad stikels. *''De Trochreed'' - Ferwiist nei de trochreed fan it eardere kafee dêr't hynders yn- en útspand waarden. *''Gaestdyk'' - trochgeande dyk oer de gaasten, heechlizzende sângrûnen. De namme komt ek foar yn geastgrûn en [[Gaasterlân]]. *''It Foarfjild'' - in stik lân foaroan by de dyk waard in foarfjild neamd *''Jerdensdyk'' - in dyk troch jerden, lange smelle stikken lân. *''Kanaalsdyk'' - oan de westkant fan it Margrietkannaal, bylâns de Brekkendyk. *''Puthoeke'' - nei de put of welle dêr't eltsenien eartiids wetter helje koe. *''Riensleat'' - Neam nei de Riensleat of Wâldsleat, it kanaal tusken de Lemster Brekken en [[Follegea]]. *''Spannenburgerdyk'' - fan [[Spannenburch (buorskip)|Spannenburch]] nei Sint Nyk. Spannenburch wie in eardere loazjeminthâlder op it krúspunt Spannenburch. *''Strjitwei'' - de strjitwei fan De Lemmer nei Snits. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [https://tsjerkgaast.nl/ Hiemside fan Tsjerkgaast] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} ------- * {{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, ''Tjerkgaast'' }} {{commonsBalke|Tjerkgaast}} {{Koördinaten|52_54_14_N_5_40_43_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 54' NB, 5° 41' EL}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Tsjerkgaast| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Doanjewerstâl]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Skarsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] op5hbuf8n3hjumjg3typ3ghvlkz2doi 0 6929 1240664 1121323 2026-09-13T15:36:05Z Anoniem-NOF 39410 /* Strjitten */ 1240664 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Terherne Aerovisio 14-12-2007.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Loftfoto (2007) | wapen = [[Ofbyld:Terherne vlag.svg|100px|border]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Terherne wapen.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Terherne}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>[https://opendata.cbs.nl/statline opendata.cbs.nl/statline]</ref> | oerflak = 9,15 km², wêrfan: <br> lân: 5,29 km² <br> wetter: 3,86 km² </br> | befolkingstichtens = 193 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8493 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_2_25_N_5_46_51_E_scale:12500_type:city_region:NL-FR|52° 58' N 5° 47' E}} | webside = [http://www.terherne.nl/ Side Terherne] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = Map NL Boarnsterhim Terherne.png | ôfbyldingstekst3 = Himrik fan Terherne (grien) yn de eardere gemeente Boarnsterhim | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 2 | lat_sec = 25 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 46 | lon_sec = 51 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Terherne''' is in [[doarp]] yn de gemeente [[De Fryske Marren]] oan de noardeastkant fan de [[Snitser Mar]]. It doarp hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Terherne}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]). De bynamme fan de ynwenner fan Terherne is “[[poask]]”. Dy fiskjes komme in soad foar yn it wetter om Terherne hinne. De “Poask” symbolisearret ek de earmoede ûnder de bewenners. == Skiednis == De namme Terherne betsjut ‘op e hoeke’. Terherne is ûntstien as in einpunt fan de lânferkaveling yn de [[12e iuw]]. It doarp sels wurdt al neamd yn 1200 en ek op de kaart fan [[Jacob fan Deventer]] út 1545 wurdt Terherne neamd (Herne). Skipfeart, fiskerij en boatebou wienen de belangrykste boarnen fan ynkommen. Op it hichtepunt fan de Fryske hannelsfeart op de [[Eastsee]] wie Terherne de thúshaven fan sa'n 40 oant 50 kof- en smakskippen. Letter foarme ek lânbou en benammen feehâlderij in boarne fan ynkomsten. Troch ferfeantingen en ôfslach rekke it doarp ôfsluten fan de fêste wâl en waard it in eilân. Oant 1857 bleau Terherne in eilân. Doe waard in grintwei oanlein dy't oansluet op de wei nei [[Meskenwier]], [[Akkrum]] en [[Aldskou]] en waard de oerset oer de Geau (no Alde Sânsleat) ferfongen troch in brechje. Pas yn [[1908]] is der oer de [[Hearresyl]] in wei oanlein nei [[Terkaple]], dy’t wer fierder giet nei de [[De Jouwer]]. Oant de [[gemeentlike weryndieling]] fan [[1984]] foel Terherne diel ûnder de eardere gemeente [[Utingeradiel]]. Yn dat jier waard Uteringadiel by de nije gemeente Boarnsterhim yndield, dy't yn 2014 opdield waard. It doarp Terherne waard doe by De Fryske Marren foege. Yn 1989 is mei it plaknamme beslút fan de gemeente Boarnsterhim de plaknamme 'Terhorne' offisjeel feroare yn Terherne. [[Ofbyld:Terhorne aan het water.JPG||thumb|260px|''Wetterdoarp'']] === Wapen fan Terherne === It wapen fan it doarp bestiet út trije klaverblêden yn goudgiel boppe en ien swanneblom yn sulver. De ûndergrûn is read. It is net bekend wat de oarsprong fan it wapen is, mar is allinnich bekend fan in kastdoarke yn kafee ''Zevenwouden''. Dêr is njonken it wapen de goa Sânwâlden yn ôfbylde. De klaverblêden komme ek foar yn de wapens fan de doarpen [[Akkrum]] en [[Aldeboarn]] en yn dy fan d eeardere gemeente [[Utingeradiel]]. Mooglik ferwize dy nei de lânbou yn de omkriten. == Mienskip == It doarp hat in feriening foar Pleatslik Belang dy't har gearkomsten hat yn doarpshûs [[De Buorkerij]]. Doarpsblêd is de "Brio". Wa't eartiids troch de brêge woe, rôp: Brio! === Ferienings === * Undernimmersferiening ''Terherne DeBúT'' * Sportferiening ''Voorwaarts Terherne'' * Iisklup ''De Broederschap'' * Wettersportferiening ''Onder Ons'' * Skûtsje De Lege Wâlden * Sloeproeiferiening ''Den Bealch Tersoal/Terherne'' * Sjantykoar ''Ballêst Oer Board'' * Enerzjykoöperaasje ''De Poask'' * Karbid team Terherne * Biljertferiening Terherne === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2004 || 2010 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 438|| 419 || 435 || 459 || 459 || 800 || 820 || 760 |} === Skoalle === * Bloei, Skoalle foar de Mienskip (kristlik basisûnderwiis)<ref>[https://bloei-meilan.nl/ Side 'Bloei']</ref> === Tsjerken === [[Ofbyld:Fermanje, Terherne.jpg|thumb|260px|''Fermanje fan Terherne'']] Terherne hat twa tsjerken, dy't alletwa net mear as tsjerke funksjonearje. De herfoarme tsjerke út 1874 waard yn 1998 bûten gebrûk steld en oerdroegen oan de 'Stifting Buorren 46'. Alle banken binne weibrutsen en ek it doophek en it oargel binne net mear oanwêzich. De tsjerke kin brûkt wurde foar spesjale tsinsten, gearkomsten en konserten. Ek de [[Eklektisisme|eklektyske]] [[Minnistetsjerke (Terherne)|fermanje fan Terherne]] wurdt sûnt 2007 net mear as tsjerke brûkt. De fermanje is yn behear fan de 'Stifting Fryske Fermanje', dy't de tsjerke ynearsten ferhierde as museum fan it Kameleondoarp en fan 2010 oant 2012 as blommewinkel. Foar nije funksjes binne in tal banken ferwidere, mar it grutste diel fan it ynterieur bleau yntakt. == Toerisme == De grutste ynkomstenboarne fan Terherne is it toerisme. Yn en by it doarp binne jachthavens, hotels, en campings dy't benammen rjochte binne op de wettersport. By Terherne leit ek de Terhernster Slûs. Sûnt [[1988]] wurdt troch wettersportferiening 'Onder Ons' de jierlikse Brio sylmaraton hâlden. Alle type skippen kinne hjiroan meidwaan. Der wurdt syld mei in ynternasjonaal brûkte handikapformule. Wa't de 60 kilometer silen binnen de tiid útsyld, wurdt ûntfongen yn de feesttinte. [[De Komelker (Terherne)|De Komelker]] is de pleatslike pream dy't hierd wurde kin troch selskippen. De pream is ta neitins oan de Terhernster boeren en komelkers, dy’t hjir eartiids alle dagen gebrûk fan meitsje moasten. ==== Kameleondoarp ==== [[Ofbyld:Terhorne Kameleondorp.jpg|thumb|260px|''Terherne Kameleondoarp'']] Terherne hat as tema De Kameleon nei de berneboeken fan [[Hotze de Roos]]. Yn it [[Kameleondoarp]] binne in soad plakken en aktiviteiten rûnom it doarp fan de haadpersoanen Hylke en Sytse Klinkhammer út de boekerige. Op it ta it Kameleondoarp hearrende eilân ''Grutsân'' stiet in [[Wynmotor Terherne 1|Amerikaanske wynmotor]]. In lytsere [[Wynmotor Terherne 2|wynmotor]] stiet wat tichterby it doarp op in oar eilân. == Berne == [[Sjerp de Vries]] (1925-1921) hat it preamsilen yn Fryslân mei opsetten. Hy wie ek de ûntwerper fan de [[UFO (sylboat)|UFO]], in sylboat dy't wol wat wei hat fan in polyester BM'er. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Terherne rint de folgjende busline: * '''Line 95''': [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia [[De Jouwer]] en [[Jirnsum]] De busline troch Terherne wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].[[Ofbyld:Terherne, Buorren.jpg|thumb|260px|''Buorren'']] === Strjitten === *''Bongel'' - soarte boei oan in hynstepoat om it bewegen te behinderjen at se wat wyld wienen *''Buorren'' - de haadstrjitte fan Terherne *''Bytling'' - it helster foar fee mei ynbegryp fan it izeren mûlestik *''De Achte'' - stik lân fan acht [[pûnsmiet]] *''Foarnewykje'' - nei it sleatsje dat der earder rûn *''[[Grevinnewei]]'' - in sânrêch dy't troch de [[Snitser Mar]] rint en by Terherne brede útrinners hat *''Grintdyk'' - De Terhernsterdyk dy't fan Terherne nei Akkrum rint. Ek de dyk fan Terherne nei Terkaple hiet eartiids sa. *''Harspit'' - dikke izeren pinne dy't yn de grûn slein wurdt mei breed boppestik om de [[seine (ark)|seine]] op te harjen. *''Jelle-paad'' - Nei Jelle van der Molen (''Jelle Kont'') dy't faak oer dit paad oan de noardkant fan Terherne rûn nei syn stik lân *''Jongebuorren'' - nei de streeknamme Jongebuorren, yn de ferkavelingen fan de 12e/13e iuw earder in part fan Doniawerstal, op 1 jannewaris 1959 (nijjiersnacht) oerdroegen oan de gemeente Utingeradiel *''Koailân'' - it lân, dat by de Koaipleats hearde, dêr't earder in [[einekoai]] by wie; de dobbe foar dy pleats is noch de rest fan dy einekoai *''Kupersleantsje'' - it stik lân wie eigendom fan de fermanje. *''Leie'' - line om it hynder te lieden *''Louwer Om 'e Tún'' - nei de tún fan Louwer-om *''Seel'' - halstou of hânsel fan in amer *''Siggepôle'' - plak mei in soad [[sigge]], hurdgers *''Slûs'' - nei de Terhernster slûs *''Strikel'' - strykstôk om de [[seine (ark)|seine]] te skerpjen *''Stripe'' - lang en smel stik lân oan de Alde Sânsleat, eartiids brûkt foar opslach *''[[Syl]]'' - oar wurd foar slûs, dy't oant 1886 yn it doarp wie as ûnderdiel fan de Alde Slachtedyk *''Terhernsterdyk'' - dyk nei Akkrum, eartiids de Grintdyk *''[[Tichtset]] - fertikaal fiskersnet fan de iene wâl nei de oare wâl *''Tuolle'' - melkstuoltsje op ien poat *''Utbuorren'' - earder in trijetal pleatsen oan de súdkant fan Terherne, rjochting de [[Terkaplester Puollen]] == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Ofbylden == <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> Terherne, De Gouden Liuw.jpg|<center>''De Gouden Liuw''</center> Terherne, hûzen oan 'e Buorren.jpg|<center>''Hofke oan 'e Buorren''</center> Terherne, spultsje oan de Buorren.jpg|<center>''Ynboud spultsje''</center> Terherne, Buorren 24.jpg|<center>''Buorren''</center> Terherne, hûzen oan 'e Syl.jpg|<center>''Huzen oan 'e Syl''</center> </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= [[Ofbyld:Logo Kwissipedy.png|thumb|right|30px|''[[Kwissypedy|>]]]] * [http://www.terherne.nl/ Webstee Terherne] * [http://www.debuorkerij-terherne.nl/ Webstee doarpshûs De Buorkerij] * [http://www.kameleondorp.nl/ Kameleondoarp Terherne] * [http://www.terherne.info/ Ynfo oer Terherne] * [http://www.briozeilmarathon.nl/ Oer de Brio sylmaraton] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terherne}} }} {{Koördinaten|52_2_25_N_5_46_51_E_scale:12500_type:city_region:NL-FR|52° 58' N 5° 47' E}} {{De Fryske Marren}} [[Kategory:Terherne| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Utingeradiel]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Boarnsterhim]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] j59kydkw35sohl37oxp4fxdijlbb4cn 0 7024 1240669 1182451 2026-09-13T15:55:28Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240669 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Echtenerbrug 01.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Duimstrjitte yn Ychtenbrêge | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ychtenbrêge}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|924}} | postkoade = 8539 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_52_16_N_5_49_16_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 52' NB, 5° 49' EL}} | webside = [http://www.echtenerbrug.info/ Webstee fan Dolsterhuzen, Ychten en Ychtenbrêge] | ôfbylding2 = Pier_Christiaanssleat_01.JPG | ôfbyldingstekst2 = [[Pier Christiaanssleat]] yn Ychtenbrêge | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 52 | lat_sec = 16 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 16 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Lemsterlân Ychtenbrêge.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Ychtenbrêge yn de eardere gemeente Lemsterlân | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Ychtenbrêge''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], earder Lemsterlân, oan de súdeastkant fan de [[Tsjûkemar]]. It doarp foarmet mei [[Dolsterhuzen]] en [[Ychten]] in trijelingdoarp omreden se oaninoar fêstgroeid binne. Ychtenbrêge wurdt torch de [[Pier Christiaanssleat]] fan Dolsterhuzen skaat. Ychtenbrêge hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ychtenbrêge}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}).<ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> == Skiednis == Ychtenbrêge wie oarspronklik in [[buorskip]] fan [[Ychten]] en is neamd nei de [[Pier Christiaanbrêge|brêge]] oar de [[Pier Christiaansleat]], dy't groeven waard as in ferbiningskanaal tusken de [[Tsjonger]] en de [[Tsjûkemar]]. Oant [[1900]] hie it plak in agraryske betsjutting en dêr stie hjir en dêr wat húskes. Ek by it Krompaad del, dy't it feangebiet benefter yn rûn en letter as ferbiningswei mei [[Weststellingwerf]] mei in brêge oer de Tsjonger trochlutsen waard, stie wat bebouwing. Stadichoan ûntstie der lintbebouwing by de Haadwei del. Ek by de Pier Christiaanssleat ûntstie bebouwing fan huzen en bedriuwen en waarden der kaaien oan boud ynearsten foar ferfier en letter foar wetterrekreaasje. Sa ûntstie der in mingde bebouwing yn it doarp dy't it memmedoarp al oerfleugele hie. Guon karakteristike wenten waarden yn de iere [[tweintichste iuw]] boud lykas de pastorije fan de herfoarme tsjerke, dy't yn [[1916]] troch arsjitekt Hendrik Kramer fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ûntwurpen waard De herfoarme tsjerke stie lykwols yn it memmedoarp Ychten. Yn de [[1960-er jierren]] waard yn Ychtenbrêge in grifformearde tsjerke mei in frijsteande [[Sealdaktoer|sealtektoer]] boud. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] waard der bewenning yn de buert fan it Krompaad, Duimstrjitte en Kempenaerswei boud en levere guon karakteristike wenten op. Yn de earmholte fan de knik fan de Haadwei en de feart wreide de bewenning him út. Guon fan de bebouwing stie op it grûngebiet fan Dolsterhuzen en waard dus ek as part fan Dolsterhuzen oantsjut. De twa doarpen waarden winliken ien kearn, mar leine yn twa gemeenten. Resint waard der westliker tusken dyk en feart in nije buert ûntwikkele. Oant [[1984]] rûn de gemeentegrins troch de Pier Christiaanssleat, dêr't Dolsterhuzen by [[Haskerlân]] hearde en Ychtenbrêge by [[Lemsterlân]]. By de gemeentlike weryndieling dat jiers kaam Dolsterhuzen by Lemsterlân. It sintrum fan Dolsterhuzen ferskode dêrnei nei de [[Pier Christiaanbrêge]] en de eardere gemeentegrins en waarden de twa doarpen suver offisjeel ien kearn. Yn [[2014]] gie de gemeente Lemsterlân op yn de nijefúzjegemeente [[De Fryske Marren]] == Geografy == Ychtenbrêge foarmet tegearre mei [[Dolsterhuzen]] oan de oare kant fan de [[Pier Christiaanbrêge]], ien wenkearn. It doarp is opdield rekke trochdat oant [[1984]] de gemeentegrins mei [[Haskerlân]] troch de [[Pier Christiaanssleat]] rûn. Ychtenbrêge wie nei [[De Lemmer]] it twadde doarp yn de eardere gemeente Lemsterlân dêr't toerisme in grutte rol spilet. De Pier Christiaansleat dy't troch de buorren en troch Dolsterhuzen rint is ek in toeristysk farwetter. Dy foarmet de ferbining tusken yn it suden de [[Kop fan Oerisel]] mei de [[Weerribben]] en nei it noarden jout it ferbining mei de Fryske marren. Yn Ychtenbrêge en Dolsterhuzen binne ferskate jachthavens en kampings. Yn Ychtenbrêge: Jachthaven de [[Meerkoet]], [[De Merenpoort]] en [[Turfskip (kamping)|Turfskip]]; yn Dolsterhuzen [[Oan 'e Tsjûkemar]] en de lisplakken fan Pleatslik Belang. Yn Dolsterhuzen steane ek twa hotels, hotel Tsjongerfallei yn it eardere [[molkfabryk]] en hotel "De Tsjûkemar" in pear kilometer bûten de buorren. Dêrneist binne by in soad pleatsen bûten it doarp ek miny-kampings. == Mienskip == Pleatslik Belang [https://www.pbdetrijedoarpen.nl/ De Trije Doarpen] fertsjintwurdiget e belangen fan de trije doarpen Dolsterhuzen, Ychten en Ychtenbrêge. It [https://dorpshuisechtenerbrug.nl/ doarpshûs De Brêge] fan de trije doarpen stiet yn Ychtenbrêge, dêr't ek in pjutteboartersplak yn fêstige is. De nijsbrief stiet op de side en de [https://www.facebook.com/pbdetrijedoarpen/ Facebookside] fan it Pleatslik Belang. === Aktiviteiten === De ûndernimmersferiening Ychtenbrêge e.o. organisearret alle jierren yn de simmermoannen de "Dolle Brêgedagen". Op de tongersdeitejûnen wurdt dan wat op of om de brêge en it wetter organisearre, lykas sekslaan, kanoracen, live muzyk. By Ychtenbrêge is ek altyd in wedstryd fan it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS]] [[skûtsjesilen]]. Fierders binne der braderyen, muzyk op it wetter en muzyk yn de feesthal by [[De Merenpoort bv]]. De jierlikse feestwike yn Ychtenbrêge is yn de twadde wike fan septimber. Dêr hawwe al in soad bekende Nederlânske bands stien: [[BZN]], [[De Dijk (band)|De Dijk]], [[De Kast]], [[Normaal (popgroep)|Normaal]], [[Pappa di Grazzi]] en [[Nick & Simon]]. Op âldjiersdei wurdt der fan 10 oere jûns ôf [https://www.facebook.com/oudennieuwechtenerbrug/ Ald-en-Nij Yctenbrêge] organisearre === Ferienings === [[Ofbyld:PC-Brug-Echtenerbrug.JPG|260px|thumb|[[Pier Christiaanbrêge]]]] [[Ofbyld:Netherlands, Echtenerbrug, Krompad 3 (2).jpg|260px|thumb|Monumintale pleats oan it Krompaad]] * [https://oranjevereniging-echtenerbrug.nl/ Oranjeferiening] organisearret Keningsdei en de feestwike yn septimber * Undernimmersferiening EDE * Fuotbalferiening [https://www.vvdelfstrahuizen.nl/ VV Delfstrahuizen] * Tennisferiening [http://www.tcdekleinekernen.nl/ TC De Kleine Kernen] * Feriening Rekreaasjebelangen Ychtenbrêge * [https://www.nsv-echtenerbrug.nl/ Nederlânske Shuffleboard Feriening Ychtenbrêge] * [https://skutsjedetrijedoarpen.nl/ Skûtsje De Trije Doarpen] === Skoallen === Der binne yn Ychtenbrêge twa skoallen foar primêr ûnderrjocht: bassiskoalle [https://despoarsiker-meilan.nl/ De Spoarsiker] mei in kristlike grûnslach en iepenbiere basisskoalle [https://www.obstwaynien.nl/ Twa yn Ien]. === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" |- ! 1840 !! 2013 !! 2023 |- | ±1.000 || 1.024 || 995 |} ''<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2012 en 2021: [https://allecijfers.nl/woonplaats/echtenerbrug/ Alle Cijfers].)</small>'' == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Ychtenbrêge rint de folgjende busline: * '''Line 48''': [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Sint-Jânsgea]] De busline troch Ychtenbrêge wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === Baggelaar, De Bûgel, De Kempenaerswei, De Petten, De Roede, De Splitting, De Feanskieding, Duimstrjitte, Hellingpaad, It Trek, Haadwei, [[Klynsmafeart]], Koopmanwei, Kromme Warren, Krompaad, Suster Jacobsstrjitte, Turfkade, . == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [http://www.echtenerbrug.info/ Hiemside fan Dolsterhuzen, Ychten en Ychtenbrêge] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * {{Aut|Peter Karstkarel}}, Ychtenbrêge yn [https://www.frieslandwonderland.nl/FY/friesland/plaats/echtenerbrug ''FrieslandWonderland''] * [https://www.plaatsengids.nl/echtenerbrug Plaatsengids.nl/Ychtenbrêge] }} {{Koördinaten|52_52_16_N_5_49_16_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 52' NB, 5° 49' EL}} {{De Fryske Marren}} {{DEFAULTSORT:Ichtenbrege}} [[Kategory:Ychtenbrêge| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Lemsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] khpvbamcchev5aupt80q3s3stpc0s4v 0 7025 1240668 1182450 2026-09-13T15:53:17Z Anoniem-NOF 39410 /* Bustsjinst */ 1240668 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = 2023_Ychten,_Middenfeart_(2).jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = Middenfeart yn Ychten | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ychten}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small> <ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= {{DFMf}} | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|924}} | postkoade = 8537 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_52_23_N_5_47_49_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 52' NB, 5° 48' EL}} | webside = [http://www.echtenerbrug.info/ Webstee fan Dolsterhuzen, Ychten en Ychtenbrêge] | ôfbylding2 = Netherlands,_Echten,_village_centre_(Middenvaart_1_and_3).jpg | ôfbyldingstekst2 = Monumint "It bern is der noch" ta eare fan doarpsbewenners dy't yn de Twadde Wrâldkriich Joadske bern ferburgen hiene | ôfbylding3 = Haventje van Echten Tjeukemeer.jpg | ôfbyldingstekst3 = Haventsje fan Ychten | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 52 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 49 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map NL Lemsterlân Ychten.png | ôfbyldingstekst99 = Himrik fan Ychten yn de eardere gemeente Lemsterlân | ôfbyldingsbreedte99 = 260 }} '''Ychten''' is in doarp yn de gemeente [[De Fryske Marren]], oan de súdkant fan de [[Tsjûkemar]]. Under it doarp falt de buorskip [[De Kommisjepôle]]. Ychten foarmet mei [[Ychtenbrêge]] en [[Dolsterhuzen]] in trijelingdoarp en dy trije doarpen wurkje op in soad mêden gear. Ychtenbrêge hearde eartiids foar in part by Ychten. Ychten hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ychten}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}}).<ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> == Skiednis == Yn 1511 wurdt Ychten skreaun as Echtna, lizzende yn de [[gritenij]] fan [[Lemster Fiifgea]]. Dat it doarp âld is, docht wol bliken út âlde stikken fan it jier [[1200]] doe't der 23 húshâldings wennen. De tsjerke hat ek in rike histoarje en is neamd nei de hillige [[Laurentius fan Rome|Laurentius]] anno [[1597]]. Begjin [[1825]] hat de tsjerke in skûlplak en rêding west foar in soad minsken, want yn dat jier hat der in grutte oerstreaming west mei as gefolch dyktrochbraken. It wetter stie doe op in soad plakken 1.50 meter boppe it [[meanfjild]]. Fan de 182 wenten dy't doedestiids yn Ychten stienen, binne mear as 150 foar in part slim skansearre en ferdwûn. Krekt yn dy tiid wie de [[feanterij]] al drok oan 'e gong. De op it fjild steande foarrieden [[turf (brânstof)|turf]] spielden fuort, fee ferdronk en dêrtroch wie de earmoedei ek tige grut. Oant 1 jannewaris 2014 hearde Ychten ta de gemeente [[Lemsterlân]]. == Geografy == Yn it gebiet fan Ychten binne yn de [[19e iuw]] inkelde fearten groeven foar de ôffier fan turf. In foarbyld dêrfan is de yn it súdeastlike diel lizzende [[Klynsmafeart]]. Fierder de [[Middenfeart (Ychten)|Middenfeart]] en de [[Giterske Feart]], dy’t op it gebiet fan [[Eastersee]] lizze. Oarspronklik in gebiet mei in soad bosk ôfwiksele mei stikjes greidlân. Nei [[1750]] is dat foar in grut part fergroeven foar [[turfwinning]] en hat it gebiet yn de rin fan de tiid grutte feroarings ûndergien. Om 1840 hinne waard begûn mei de útfeante plassen drûch te meallen en yn kultuer te bringen. In pear perselen bringe dy perioade noch yn it sin en binne dêr werom te finen, ek de trije slúskes dy't foar de ôffier brûkt waarden binne noch yn it gebiet. De feanarbeiders makken romte foar de boeren. Lân wie wetter en wetter waard wer lân. De [[Tsjûkemar]] is mei syn 2116 ha. de grutste mar fan Fryslân. Yn [[1856]] hawwe se drok dwaande west om de mar drûch te meitsjen. De plannen wienen hielendal rûn. Sa moasten der 6 wettermûnen boud wurde, in slûs, inkelde kilometers feart groeven en ek wegen oanlein wurde. De totale kosten waarden rûsd op fl. 459.165,00 of omrekkene fl. 218,65 de hektare. Dat it plan net útfierd is, kaam trochdat der net genôch jild oanlutsen wurde koe en ek de grûnsoarte wie net fan sokke bêste kwaliteit. Sadwaande is ien fan de grutste Fryske marren bewarre bleaun. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Gemaal Echten 10.JPG|thumb|left|[[Gemaal Ychten]]]] Oan de Tsjûkemar stiet it restaurearre [[gemaal Ychten|gemaal fan Ychten]] dat it wetter lost op de [[Fryske boezem]]. Yn 2001 waard it oanwiisd as Ryksmonunint. It hat ek funksje as eksposysjerûmte mei plak foar permaninte en tydlike histoaryske útstallings, mei it gemaal en de feanpolders as tema. It gemaal hat oant 1996 de hiele feanpolder fan Ychten bemealle. Foar de wettersporter binne in pear eilantsjes opspuite yn de mar mei de tapaslike nammen fan [[Tsjûkepôle]] en [[Marchjepôle]]. De nammen komme fan de leginde fan de [[Tsjûkemar]]. Yn Ychten stiet ek it stânbyld fan Tsjûke en Marchje. By dat stânbyld stiet in tekst dy't it ûntstean fan de Tsjûkemar ferklearret. Dy lytse leginde hjit [[De held en de draek]]. == Mienskip == === Befolking === {| class="wikitable" |- ! 1840 !! 1954 !! 1959 !! 1964 !! 1969 !! 1974 !! 2004 !! 2013 !! 2023 |- | 894 || 1261 || 1119 || 1025 || 995 || 1031 || 620 || 225 || 250 |} ''<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2012 en 2021: [https://allecijfers.nl/woonplaats/echten-de-fryske-marren/ Alle Cijfers].)</small>'' === Tsjerke === * [[Laurenstsjerke (Ychten)|Laurenstsjerke]] ([[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]) stiet oan 'e grins mei Ychtenbrêge. === Ferienings === * [https://www.facebook.com/pbdetrijedoarpen/ Pleatslik Belang De Trije Doarpen] ===Berne yn Ychten=== * [[Klaas Jansma]] ([[4 jannewaris]] [[1949]]), skriuwer, ferslachjouwer, kollumnist. * [[Hendrik Tillema]] (1878–1952) apteker, fabrikant, fotograaf en foarstrider foar in bettere sûnenssoarch yn Nederlânsk-Ynje. == Ynfrastruktuer == === Bustsjinst === Troch Ychten rint de folgjende busline: * [[De Lemmer]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] fia [[Sint-Jânsgea]] De busline troch Ychten wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. === Strjitten === [[Kommisjepôle]], Hearenwei, Haadwei, Marpaad, Middenfeart, Middenwei. [[Ofbyld:140501 Laurenskerk Echten Fr NL (1).jpg|center|thumb|500px|De [[Laurenstsjerke (Ychten)|tsjerke]] en it hôf fan Ychten yn 2014]] {{Clearleft}} == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. == Keppeling om utens == * [https://www.echtenerbrug.info/ Hiemside fan Ychten, Ychtenbrêge ne Dolsterhuzen] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} *[http://www.quai.nl/gemalen/gemaal.php?gemaalID=75 It gemaal fan Ychten] *[http://www.historischekerken.nl/Friesland/Echten.html Tsjerke fan Ychten] {{Koördinaten|52_52_23_N_5_47_49_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 52' NB, 5° 48' EL}} }} {{De Fryske Marren}} {{DEFAULTSORT:Ichten}} [[Kategory:Ychten| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Lemsterlân]] [[Kategory:Doarp of stêd yn De Fryske Marren]] bt2e3victp77xehjvo9epx6zrxtfnm1 0 22154 1240721 1217611 2026-09-14T00:15:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240721 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[Nij-Hampshire]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[2 jannewaris|2]] - Yn [[Denemark]] besiket in 27-jierrige [[Somaalje]]r [[cartoonist]] [[Kurt Westergaard]] te [[fermoardzjen]], dy't ferantwurdlik wie foar de [[Mohammed-cartoons]] yn 'e [[krante]] ''[[Jylland-Posten]]''. *[[4 jannewaris|4]] - De [[Burj Khalifa|Boerdj Chalifa]], in [[hotel]] yn [[Dûbai (stêd)|Dûbai]], yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]], wurdt iepene. It is mei 828&nbsp;[[meter|m]] de heechste [[wolkekliuwer]] yn 'e wrâld. *[[8 jannewaris|8]] - By in [[oanslach op it Togoleeske nasjonale fuotbalalvetal]] komme yn [[Angoala]] 3 [[minske]]n om en reitsje 9 oaren [[ferwûne]] as de spilersbus yn 'e [[eksklave]] [[Kabinda (provinsje)|Kabinda]] ûnder fjoer nommen wurdt troch [[Front foar de Befrijing fan de Enklave Kabinda|Kabindeeske separatisten]]. * [[10 jannewaris|10]] - Foar de fjirde kear op rige wurdt [[Sven Kramer]] [[Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju|Jeropeesk kampioen reedriden oer alles]]. *[[12 jannewaris|12]] - By [[ierdbeving yn Haïty (2010)|in swiere ierdbeving]] fan 7,0 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Haïty]] likernôch 160.000 [[minske]]n om. Miljoenen Haïtianen reitsje dakleas. *[[14 jannewaris|14]] - Yn it ramt fan 'e [[opstân fan al-Qaida yn Jemen]] kundiget it [[Jemen]]ityske [[regear]] in iepen [[oarloch]] ôf tsjin 'e [[terrorisme|terreurbeweging]]. *[[15 jannewaris|15]] - De [[Tsjadyske Boargeroarloch (2005-2010)|Tsjadyske Boargeroarloch]] wurdt beëinige. * [[19 jannewaris|19]] - Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] wurdt in [[man (persoan)|man]] delsketten as er mei in [[mês]] by in [[skoalle (ynstelling)|skoalle]] stiet te swaaien.<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_66081.aspx Plysje sjit op man], Omrop Fryslân (sjoen op 20 jannewaris 2010)</ref> *[[25 jannewaris|25]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Ethiopian Airlines-flecht 409]] stoart del yn 'e [[Middellânske See]] koart nei't it opstige is fan 'e [[lofthaven]] fan 'e [[Libanon|Libaneeske]] [[haadstêd]] [[Beirût]]. Dêrby komme alle 90 ynsittenden om. ;febrewaris * [[12 febrewaris|12]]-[[28 febrewaris|28]] - De [[Olympyske Winterspullen 2010|Olympyske Winterspullen]] wurde holden yn [[Vancouver]], yn [[Kanada]]. *[[13 febrewaris|13]] - By [[bomoanslach yn Pune (2010)|in bomoanslach]] yn it [[Yndia]]aske plak [[Pune]] komme 17 [[minske]]n om en reitsje 54 oaren [[ferwûne]]. *[[15 febrewaris|15]] - By de [[treinramp fan Halle]], by it [[Belgje|Belgyske]] [[Halle (Belgje)|Halle]], komme 19 [[minske]]n om en reitsje 171 oaren [[ferwûne]]. *[[18 febrewaris|18]] - By [[steatsgreep yn Niger (2010)|in steatgreep]] yn [[Niger]] wurdt [[presidint]] [[Mamadou Tandja]] ôfset en in [[militêr]]e [[diktatuer]] ynsteld ûnder lieidng fan [[Salou Djibo]]. * [[20 febrewaris|20]] - Yn [[Nederlân]] falt it [[Kabinet-Balkenende IV]] oer de kwestje fan it wol of net ferlingjen fan 'e [[Task Force Uruzgan|Nederlânske missy yn Afganistan]]. *[[27 febrewaris|27]] - By [[ierdbeving yn Sily (2010)|in ierdbeving]] fan 8,8 op 'e [[skaal fan Richter]], folge troch in [[tsûnamy]], komme yn [[Sily]] 525 [[minske]]n om. It [[episintrum]] leit op likernôch 115&nbsp;[[km]] fan [[Concepción (Sily)|Concepción]]. ;maart *[[3 maart|3]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[federaal distrikt]] [[Washington, D.C.]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[3 maart|3]] - By [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2010)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] winne [[D66]], de [[VVD]] en de [[lokale partij]]en. *[[4 maart|3]] - It [[Meksiko|Meksikaanske]] [[Federaal Distrikt (Meksiko)|Federaal Distrikt]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[12 maart|12]]-[[21 maart]] - De [[Paralympyske Winterspullen 2010|Paralympyske Winterspullen]] wurde holden yn [[Vancouver]], yn [[Kanada]]. *[[16 maart|16]] - De [[Tomben fan Kasubi]], dy't it iennichste [[Wrâlderfgoed]] yn [[Oeganda]] binne, wurde by in [[brân]] ferwuostge. *[[20 maart|20]]-[[23 juny]] - Op [[Iislân]] [[Utbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|barst oanhâldend]] de [[fulkaan]] de [[Eyjafjallajökull]] út. Dêrby wurdt sa'n soad [[fulkanyske jiske]] yn 'e [[atmosfear]] fan [[Noard-Jeropa]] en it [[Arktysk Gebiet]] pompt, dat de [[loftfeart]] yn dy regio der [[fersteuring fan de loftfeart nei de útbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|sterk troch fersteurd]] wurdt. *[[23 maart|23]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Barack Obama]] ûndertekenet de [[Patient Protection and Affordable Care Act]], better bekend as 'Obamacare'. Dêrtroch krije tsientallen miljoenen Amerikanen foar it earst in [[syktekostefersekering]]. *[[26 maart|26]] - In [[Súd-Koreä|Súdkoreaansk]] [[marineskip]], de [[ROKS Cheonan|ROKS ''Cheonan'']], sinkt foar de [[Koreä|Koreaanske]] [[west]]kust, wêrby't 46 fan 104 opfarrenden omkomme. (In offisjeel ûndersyk komt yn [[maaie]] 2010 ta de konklúzje dat it skip sonken is nei't it rekke waard troch in [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] [[torpedo]]. Noard-Koreä ûntstriidt eltse belutsenheid.) *[[29 maart|29]] - By [[bomoanslach yn Moskou (2010)|in bomoanslach]] yn 'e [[metro (ferfiermiddel)|metro]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[haadstêd]] [[Moskou]] komme 40 [[minske]]n om en reitsje 102 oaren [[ferwûne]]. ;april *[[4 april|4]] - By [[ierdbeving yn Nederkalifornje (2010)|in ierdbeving]] fan 7,2 op 'e [[skaal fan Richter]] komme op it [[Kalifornyske Skiereilân]] yn [[Meksiko]] 3 [[minske]]n om en reitsje mear as 200 [[ferwûne]]. *[[7 april|7]] - By de [[Kirgizyske Revolúsje (2010)|Kirgizyske Revolúsje]] wurdt, nei ferheftige [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] dy't útrinne op in [[opskuor]], [[presidint]] [[Koermanbek Bakijev]] ôfset, dy't de wyk nimt nei it bûtenlân. *[[10 april|10]] - By [[delstoarten fan it Poalske regearingsfleantúch (2010)|it delstoarten]] fan in [[Poalen|Poalsk]] [[regear]]ingsfleantúch by de [[Ruslân|Russyske]] [[stêd]] [[Smolensk]] komme alle 96 ynsittenden om, ûnder wa de Poalske [[presidint]] [[Lech Kaczyński]]. *[[13 april|13]] - By [[ierdbeving fan Yushu (2010)|in ierdbeving]] fan 6,9 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Sina]] teminsten 2.200 [[minske]]n om en reitsje mear as 12.000 oaren [[ferwûne]]. *[[14 april|14]] - [[Fulkanyske jiske]] yn 'e [[atmosfear]], ôfkomstich fan [[Utbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|'e útbarsting]] fan 'e [[fulkaan]] de [[Eyjafjallajökull]], op [[Iislân]], begjint yn noardlik en westlik [[Jeropa]] [[fersteuring fan de loftfeart nei de útbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|it loftferkear te fersteuren]]. * [[15 april|15]] - Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] wurdt it [[Frysk Sportgala]] holden, organisearre troch de [[Gemeente It Hearrenfean]], [[Topsportstipepunt Noard]], [[De Friesland Zorgverzekeraar]] en [[Sport Fryslân]].<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_65096.aspx Frysk sportgala op It Fean], Omrop Fryslân, 15 desimber 2009</ref> * [[20 april|20]] - Op it [[boarplatfoarm]] de ''[[Deepwater Horizon (boarplatfoarm)|Deepwater Horizon]]'', yn 'e [[Golf fan Meksiko]], foar de [[kust]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Louisiana]], docht him [[Untploffing fan de Deepwater Horizon|in grutte ûntploffing]] foar, wêrby't 11 fan 'e 126 opfarrenden de [[dea]] fine en 17 oaren [[ferwûne]] reitsje. De ''Deepwater Horizon'' [[sinken|sinkt]] nei oardel [[etmiel]] yn 'e [[brân]] stien te hawwen. De [[ûntploffing]] liedt ta [[Oaljeramp yn de Golf fan Meksiko (2010)|de grutste oaljeramp]] út 'e [[Amerikaanske skiednis]], wêrby't 780.000&nbsp;[[m³]] [[rouwe oalje]] yn [[see]] streamt. ;maaie *[[2 maaie|2]] - De [[lân|lannen]] fan 'e [[eurosône]] en it [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]] (IMF) wurde it yn it ramt fan 'e [[Grykske Skuldekrisis]] iens oer in finansjeel helppakket oan [[Grikelân]] ter wearde fan [[€]]110 miljard. Yn ruil dêrfoar moat it Grykske [[regear]] strange en pynlike [[besuniging]]s trochfiere. *[[6 maaie|6]] - De [[Britske parlemintsferkiezings (2010)|parlemintsferkiezings]] yn it [[Feriene Keninkryk]] smite foar it earst sûnt [[1974]] in ''[[hung parliament]]'' op, dêr't gjin inkele [[politike partij|partij]] de mearderheid yn hat. Fan gefolgen is de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative]] [[premier]] [[David Cameron]] twongen om in [[koälysje]]regear te foarmjen mei de [[Liberaal-Demokraten (Feriene Keninkryk)|Liberaal-Demokraten]] fan [[Nick Clegg]]. *[[7 maaie|7]] - [[Sily]] wurdt as 31e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[12 maaie|12]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Afriqiyah Airways-flecht 771]] stoart del by de [[Lybje|Libyske]] [[haadstêd]] [[Tripoly (Lybje)|Tripoly]]. Dêrby komme alle 104 ynsittenden om, op ien [[jonge|jonkje]] nei. Under de [[dea]]den binne in soad [[Nederlân]]ske [[toerist]]en. *[[19 maaie|19]] - De [[protesten yn Tailân (2010)|protesten yn Tailân]] wurde yn 'e [[haadstêd]] [[Bangkok]] troch it [[leger (lânmacht)|leger]] bloedich de kop yndrukt, mei 91 [[dea]]den en mear as 2.100 [[ferwûne]]n as gefolch. *[[22 maaie|22]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Air India Express-flecht 812]] sjit fan 'e [[lâningsbaan]] yn 'e [[Yndia]]aske [[stêd]] [[Mangalore]], wêrby't 158 [[minske]]n omkomme. *[[28 maaie|28]] - By [[Bloedbad yn de Achmadija-moskeeën (2010)|oanslaggen]] op [[achmadija's|achmadija]]-[[moskee]]ën yn [[Pakistan]] (fan 'e [[achmadija's]], in ôfwikende streaming binnen de [[islaam]]) komme 87 [[minske]]n om en reitsje mear as 120 oaren [[ferwûne]]. * [[28 maaie|28]]-[[30 maaie|30]] - It [[Friezendroapen]] hat plak op [[Hilgelân]]. * [[30 maaie|30]] - It [[Reidingpark]] yn [[Drachten]] wurdt offisjeel weriepene. *[[31 maaie|31]] - As in ynternasjonale float fan [[skip]]pen dy't folladen binne mei helpguod de [[Blokkade fan de Gaza-stripe|Blokkade fan 'e Gaza-stripe]] besiket te trochbrekken, fiert it [[Israel]]yske leger by [[nacht]] [[oerfal op 'e Gaza-float|in bloedige oerfal]] út op 'e float, wêrby't 9 [[frede|freedsume]] [[aktivist]]en [[fermoarde]] wurde. Om't de measte slachtoffers Turken binne, liedt dit [[bloedbad]] ta in djippe [[diplomasy|diplomatike krisis]] tusken Israel en [[Turkije]]. ;juny *[[5 juny|5]] - [[Portegal]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[10 juny|10]]-[[14 juny|14]] - By [[etnyske opskuor yn súdlik Kirgyzje (2010)|in opskuor]] tusken [[etnysk]]e [[Kirgizen]] en leden fan 'e [[Oezbeekske minderheid yn Kirgyzje]] falle yn it suden fan [[Kirgyzje]] hûnderten [[dea]]den. * [[11 juny|11]]-[[11 july]] - Yn [[Súd-Afrika]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010]] holden. *[[19 juny|19]] - Yn 'e [[Sweden|Sweedske]] [[haadstêd]] [[Stokholm]] wurdt ûnder oerweldigjende [[publike belangstelling]] [[brulloft fan Fiktoaria fan Sweden en Daniel Westling|de brulloft]] fan [[kroanprinsesse]] [[Fiktoaria fan Sweden]] en [[Daniel Westling]] fierd. *[[24 juny|24]] - [[Julia Gillard]] wurdt de earste [[frou]]like [[premier]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. *[[27 juny|27]] - [[Iislân]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[29 juny|29]] - De [[koarte film]] ''[[It Skaad fan Bonifatius]]'', dêr't [[Aldfrysk]] yn sprutsen wurdt, giet yn [[premiêre]]. ;july * [[8 july|8]] - De [[Haadbrêge fan Easterwâlde]] wurdt oplevere. * [[11 july|11]] - It [[Nederlân]]ske [[fuotbal|alvetal]] ferliest de [[finale]] fan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] yn [[Súd-Afrika]] yn 'e ferlinging mei 1-0. [[Spanje]] wurdt wrâldkampioen. *[[21 july|21]] - [[Sloveenje]] wurdt as 32e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[22 july|22]] - [[Argentynje]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[25 july|25]] - [[WikiLeaks]] publisearret [[lek fan de dokuminten oer de Oarloch yn Afganistan|mear as 90.000 lekte dokuminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[oerheid]] oer de [[Oarloch yn Afganistan]]. Dêryn wurdt út 'e doeken dien hoe't de Amerikanen de lieders fan 'e [[Taliban]] [[fermoardzje]] sûnder foar fan [[rjochtsaak|proses]], almar mear op ôfstân oanfallen mei [[drone]]s útfiere, en bewiismateriaal ferdwine litte oangeande û.m. de [[dea]] fan [[boarger]]s by oanfallen fan Amerikaanske [[troepen]]. * [[25 july|25]] - In [[trein]] sjit [[jûn]]s let by it [[stasjon Starum]] troch de [[stjitblok]]ken, riidt dwers troch in [[wettersport]]winkel en stoppet 100&nbsp;[[meter|m]] fierder, op in [[plein]]. Twa ûnderhâldslju reitsje [[ferwûne]]. *[[28 july|28]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Airblue-flecht 202]] stoart del yn 'e [[Mangalla-heuvels]] by de [[Pakistan|Pakistaanske]] [[haadstêd]] [[Islamabad]], wêrby't alle 152 ynsittenden omkomme. *[[29 july|29]] - By [[wettersneed yn Pakistan (2010)|wettersneed]] yn noardwestlik [[Pakistan]] nei de swierste [[moesson]]rein sûnt de registraasje begûn, komme teminsten 1.600 en miskien wol 3.000 [[minske]]n om. Miljoenen reitsje dakleas. ;augustus * [[4 augustus|4]] - De [[Noardfryske Wikipedy]] set útein. *[[5 augustus|5]]-[[13 oktober]] - By it [[mynûngelok fan Copiapó]] komme 33 [[Sily|Sileenske]] [[mynwurker]]s 700&nbsp;[[meter|m]] ûnder de grûn fêst te sitten. Pas nei 69 [[dagen]] kinne se befrijd wurde. * [[7 augustus|7]]-[[12 augustus|12]] - Yn [[Snits]] wurdt de 75e [[Snitswike]] holden. *[[10 augustus|10]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ferklearret de [[pandemy]] fan 'e [[bargegryp]] offisjeel foar betwongen. Dizze [[sykte]] hat yn 214 [[List fan lannen en territoaria|lannen en territoaria]] it libben kostje oan teminsten 18.138 [[minske]]n. ;septimber *[[septimber|hiele moanne]] - It is de [[Moanne fan it Fryske boek|Moanne fan it Fryske Boek]]. *[[4 septimber|4]] - By [[ierdbeving fan Christchurch (2010)|in ierdbeving]] fan 7,1 op 'e [[skaal fan Richter]] yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], wurdt grutte skea oanrjochte, mar falle gjin [[dea]]den. Dit is de earste fan rige [[ierdbeving]]s dy't de [[stêd]] oant en mei [[2012]] treffe sille. *[[7 septimber|7]] - [[Israel]] wurdt as 33e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). ;oktober *[[10 oktober|10]] - De [[Nederlânske Antillen]] hâlde op te bestean. [[Kurasau]] en [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]] wurde ôfhinklike [[lân|lannen]] binnen it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mei deselde status as [[Arûba]], wylst [[Bonêre]], [[Sint-Eustasius]] en [[Saba]] bysûndere [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] fan [[Nederlân]] wurde en [[Karibysk Nederlân]] komme te foarmjen. * [[10 oktober|10]] - Dizze [[dei]] is "10-10-10". * [[14 oktober|14]] - Yn [[Nederlân]] foarmje [[VVD]] en [[CDA]] in [[minderheidskabinet]] mei [[gedoochstipe]] fan 'e [[PVV]]. *[[18 oktober|18]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Megi|Megi]] (yn 'e Filipinen bekend as Juan) feroarsaket yn 'e [[Filipinen]] teminsten 69 [[dea]]den en rjochtet foar [[$]]709 miljoen oan skea oan. *[[22 oktober|22]] - [[WikiLeaks]] publisearret [[lek fan de dokuminten oer de Irakoarloch|krapoan 392.000 lekte dokuminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[oerheid]] oer de [[Irakoarloch]]. Dêrút blykt hoe't de Amerikanen [[marteling]], [[ferkrêfting]] en oare [[mishanneling]]s fan [[finzene]]n yn 'e dôfpot stopje, krektlyk as hoe't hûnderten [[boarger]]s troch Amerikaanske [[soldaten]] deasketten wurde by [[kontrôlepost]]en. Ek docht bliken dat de Amerikaanske oerheid mei opsetsin foutive ynformaasje ferspriedt oer it tal slachtoffers fan 'e oarloch. *[[25 oktober|25]] - [[ierdbeving op Sumatra|In ierdbeving]] foar de [[kust]] fan it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] feroarsaket in [[tsûnamy]] dêr't mear as 400 [[minske]]n by omkomme. *[[26 oktober|26]]-[[30 novimber]] - By [[Utbarstings fan de Merapi (2010)|oanhâldende útbarstings]] fan 'e [[fulkaan]] de [[Merapi (fulkaan)|Merapi]], op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Java]], komme troch [[delslach]] fan [[fulkanyske jiske]] en troch [[pyroklastyske stream]]en 353 [[minske]]n om en moatte hûnderttûzenen lju hûs en hurd ferlitte. Fanwegen alle jiske yn 'e [[atmosfear]] wurdt ek de [[loftfeart]] yn it gebiet stillein. ;novimber *[[4 novimber|4]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Aero Caribbean-flecht 883]] stoart del yn sintraal [[Kuba]], wêrby't alle 68 ynsittenden omkomme. *[[7 novimber|7]] - Yn [[Birma]] wurde [[Birmeeske ferkiezings (2010)|ferkiezings]] holden ûnder tafersjoch fan 'e [[militêr]]e [[gûnta]]. [[Thein Sein]] wurdt de earste net-militêre [[presidint]] fan Birma sûnt [[1962]]. Nettsjinsteande dat behâldt it leger fierhinne de macht yn it lân. *[[13 novimber|13]] - De [[Birma|Birmeeske]] [[opposysje (polityk)|opposysje]]liedster [[Aung San Suu Kyi]] wurdt frijlitten út [[hûsarrest]], nei't se sûnt [[1989]] oanhâldend yn in foarm fan [[finzenskip]] trochbrocht hat. *[[23 novimber|23]] - [[Noard-Koreä]] fiert [[bombardemint fan Yeonpyeong|in bombardemint]] út fan it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[eilân]] [[Yeonpyeong (eilân)|Yeonpyeong]]. Dêrby falle 4 [[dea]]den: 2 [[militêr]]en en 2 [[boarger]]s. Troch it ynsidint boazje de spannings op it [[Koreaanske Skiereilân]] sterk oan. ;desimber *[[9 desimber|9]] - [[Estlân]] wurdt as 34e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[17 desimber|17]] - It besykjen ta [[selsmoard fan Mohammed Bûazizi]], in [[Tuneezje|Tunezyske]] strjitferkeaper, jout oanlieding ta de [[Tunezyske Revolúsje]] en de [[Arabyske Maityd]] yn 'e hiele [[Arabieren|Arabyske wrâld]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[Jaap de Vries]], Frysk yllustrator en skriuwer (* [[1961]]) * [[3 jannewaris|3]] - [[Lous Haasdijk]], Nederlânsk presintatrise (* [[1938]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Johan Ferrier]], presidint fan [[Suriname]] (* [[1910]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Sander Simons]], Nederlânsk nijslêzer en sjoernalist (* [[1962]]) * [[11 jannewaris|11]] - [[Miep Gies]], Nederlânsk fersetsfrou, freondinne fan [[Anne Frank]] (* [[1909]]) * [[11 jannewaris|11]] - [[Hugo Roepel]], Frysk masseur en sportfersoarger (* [[1936]]) * [[14 jannewaris|14]] - [[Rowland Wolfe]], Amerikaansk turner (* [[1914]]) * 14 - [[Henk Neuman]], Frysk sjoernalist en bestjoerder (* [[1926]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[Meindert van der Weerd]], Frysk keatser (* [[1923]]) * [[27 jannewaris|27]] - [[J.D. Salinger]], Amerikaansk skriuwer (* [[1919]]) * [[27 jannewaris|27]] - [[Zelda Rubinstein]], Amerikaansk aktrise (* [[1933]]) * [[31 jannewaris|31]] - [[Adriaan van der Velde]], Frysk ûndernimmer en boekhannelsman (* [[1942]]) ;febrewaris * [[6 febrewaris|6]] - [[Lieuwe Brink]], Frysk sportbestjoerder (* [[1943]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[Jan Pen]], Frysk ekonoom (* [[1921]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Bull Verweij|Hendrik "Bull" Verweij]], Nederlânsk ûndernimmer, mei-oprjochter [[VOO|Veronica]] (* [[1909]]) ;maart * [[8 maart|8]] - [[Guy Lapébie]], Frânsk hurdfytser (* [[1916]]) * [[11 maart|11]] - [[Hans van Mierlo]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[27 maart|27]] - [[J.J. Peereboom]], Nederlânsk sjoernalist en skriuwer (* [[1924]]) ;april * [[2 april|2]] - [[Tjitse Smeding]], Frysk trener-pikeur (* [[1954]]) * [[7 april|7]] - [[Feite Faber]], Frysk boargemaster (* [[1923]]) * [[8 april|8]] - [[Teddy Scholten]], Nederlânsk sjongster en presintatriste (* [[1926]]) * [[9 april|9]] - [[Minnie Two Shoes]], Amerikaansk sjoernaliste en aktiviste (* [[1950]]) * [[14 april|14]] - [[Peter Steele]], Amerikaansk bassist en sjonger (* [[1962]]) * [[19 april|19]] - [[Guru]], Amerikaansk rapper en akteur (* [[1961]]) * [[24 april|24]] - [[Mathilde Stuiveling-Van Vierssen Trip]], Nederlânske jonkfrou en skriuwster (* [[1907]]) ;maaie * [[7 maaie|7]] - [[Noor van de Wetering]], Frysk politika (* [[1920]]) * [[9 maaie|9]] - [[Lena Horne]], Amerikaansk aktrise en sjongster (* [[1917]]) * [[9 maaie|9]] - [[Hans Dijkstal]], Nederlânsk politikus (* [[1943]]) * [[12 maaie|12]] - [[Jo van Nunen]], Nederlânsk yngenieur en heechlearaar logistyk (* [[1945]]) * [[15 maaie|15]] - [[John Shepherd-Barron]], Skotsk útfiner fan de pinautomaat (* [[1925]]) * [[16 maaie|16]] - [[Ronnie James Dio]], Amerikaansk sjonger (* [[1942]]) * [[21 maaie|21]] - [[Driek van Wissen]], Nederlânsk dichter (* [[1943]]) * [[29 maaie|29]] - [[Aad de Koning]], Nederlânsk reedrider (* [[1928]]) ;juny * [[2 juny|2]] - [[Dorothy DeBorba]], Amerikaansk aktrise (* [[1925]]) ;july * [[4 july|4]] - [[Bram van der Werf]], Frysk politikus (* [[1943]]) * [[6 july|6]] - [[Jan Blokker]], Nederlânsk sjoernalist, kollumnist en senarioskriuwer (* [[1927]]) * [[8 july|8]] - [[Frans Mallan]], Nederlânsk predikant (* [[1925]]) * [[13 july|13]] - [[Pieter Tjeerdsma]], Frysk boargemaster (* [[1916]]) * [[17 july|17]] - [[Henk Smit]], Frysk operasjonger (* [[1932]]) * [[22 july|22]] - [[Hanny Alders]], Nederlânsk skriuwster (* [[1946]]) * [[23 july|23]] - [[Willem Breuker]], Nederlânsk muzikant en komponist (* [[1944]]) * [[24 july|24]] - [[Theo Albrecht]], Dútsk ûndernimmer, mei-oprjochter [[Aldi]] (* [[1922]]) * [[25 july|25]] - [[Henk Vonhoff]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) ;augustus * [[7 augustus|7]] - [[Manon Alving]], Frysk aktrise (* [[1923]]) * [[22 augustus|22]] - [[Conny Stuart]] (Cornelia van Meijgaard), Nederlânsk sjongster, aktrise, kabaretiêre en musicalstjer (* [[1913]]) * [[22 augustus|22]] - [[Hyke Koopmans]], Frysk keunstner (* [[1924]]) * [[22 augustus|22]] - [[Michel Montignac]], Frânsk dieetgoeroe (* [[1944]]) * [[23 augustus|23]] - [[Sipke Oppedijk]], Frysk akteur en kabaretier (* [[1935]]) * [[26 augustus|26]] - [[Ton van Duinhoven]], Nederlânsk sjoernalist, akteur en tekstskriuwer (* [[1921]]) * [[27 augustus|27]] - [[Anton Geesink]], Nederlânsk judoka en sportbestjoerder (* [[1934]]) * [[28 augustus|28]] - [[Hette Uilkema]], Frysk skriuwer en kritebestjoerder (* [[1929]]) * [[29 augustus|29]] - [[André Bralts]], Grinslânsk muzikant en publisist (* [[1945]]) * [[29 augustus|29]] - [[Appie Baantjer]], Nederlânsk plysjeman en skriuwer (* [[1923]]) * [[31 augustus|31]] - [[Laurent Fignon]], Frânsk hurdfytser (* [[1960]]) ;septimber * [[1 septimber|1]] - [[Jean Nelissen]], Nederlânsk sportsjoernalist (* [[1936]]) * [[5 septimber|5]] - [[Corneille]], Waalsk keunstskilder (* [[1922]]) * [[7 septimber|7]] - [[Frans Helfrich]], Frysk keatser (* [[1920]]) * [[23 septimber|23]] - [[Henk Heising]], Nederlânsk sporttrener (* [[1943]]) ;oktober * [[1 oktober|1]] - [[Harmen Wind]], Frysk dichter en skriuwer (* [[1945]]) * [[6 oktober|6]] - [[Antonie Kamerling]], Nederlânsk akteur (* [[1966]]) * [[13 oktober|13]] - [[Ien van den Heuvel]], Nederlânsk politikus (* [[1927]]) * [[14 oktober|14]] - [[Minne Dijkstra]], Frysk ûndernimmer, direkteur [[Koopmans Moalfabriken]], en sportbestjoerder (* [[1955]]) * [[20 oktober|20]] - [[Max Kohnstamm]], Nederlânsk skiedkundige en diplomaat (* [[1914]]) * [[30 oktober|30]] - [[Harry Mulisch]], Nederlânsk skriuwer (* [[1927]]) ;novimber * [[4 novimber|4]] - [[Tiny Mulder]], Frysk skriuwster, sjoernaliste en fersetsstrider (* [[1921]]) * [[10 novimber|10]] - [[Wijtske van Dijk-Meindertsma]], âldste persoan fan Nederlân (* [[1902]]) * [[12 novimber|12]] - [[Henryk Górecki]], Poalsk komponist (* [[1933]]) * [[19 novimber|19]] - [[Gauke Nijholt]], Frysk reedriderstrener (* [[1937]]) * [[25 novimber|25]] - [[Wim Bors]], Frysk fotograaf, skilder en inisjatyfnimmer [[Media Art Festival Fryslân]] (* [[1939]]) * [[28 novimber|28]] - [[Leslie Nielsen]], Amerikaansk-Kanadeesk akteur (* [[1926]]) ;desimber * [[11 desimber|11]] - [[Jack Frölich]], Frysk muzikant, dirigint en muzykresinsint (* [[1948]]) * [[15 desimber|15]] - [[Jaap Sjoerdsma]], Frysk politikus en orkestbestjoerder (* [[1937]]) * [[24 desimber|24]] - [[Frans de Munck]] (byneamd 'de Swarte Panter'), Nederlânsk fuotballer (* [[1922]]) * [[27 desimber|27]] - [[Riekele Borger]], Frysk-Dútsk assyriolooch (* [[1929]]) * [[27 desimber|27]] - [[Grant McCune]], Amerikaansk special effects-technikus (* [[1943]]) * [[31 desimber|31]] - [[Hans de Jong]], Frysk waarman (* [[1921]]) * [[31 desimber|31]] - [[Vergil Dykstra]], Amerikaanske filosoof en ûnderwiisbestjoerder (* [[1925]]) ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[The American (film út 2010)|The American]]'' * ''[[The A-Team (film)|The A-Team]]'' * ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]'' * ''[[Despicable Me (film)|Despicable Me]]'' * ''[[Donkey's Caroling Christmas-tacular]]'' * ''[[Habermann (film)|Habermann]]'' * ''[[How to Train Your Dragon (film)|How to Train Your Dragon]]'' |Kolom2= * ''[[The Karate Kid (film út 2010)|The Karate Kid]]'' * ''[[Kick-Ass (film)|Kick-Ass]]'' * ''[[The King's Speech (film)|The King's Speech]]'' * ''[[Kung Fu Panda Holiday]]'' * ''[[Legend of the BoneKnapper Dragon]]'' * ''[[Morning Glory (film út 2010)|Morning Glory]]'' |Kolom3= * ''[[The Next Three Days]]'' * ''[[Red (film út 2010)|Red]]'' * ''[[De Schaduw van Bonifatius]]'' * ''[[Sint (film)|Sint]]'' * ''[[True Grit (film út 2010)|True Grit]]'' * ''[[Unstoppable (film út 2010)|Unstoppable]]'' }} ==Literatuer== ;romans * [[Jim Butcher]], ''[[Changes (roman fan Jim Butcher)|Changes]]'' * [[Paul Kearney]], ''[[Corvus (roman)|Corvus]]'' * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[CryoBurn]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Deceiver (roman)|Deceiver]]'' * [[Kody Keplinger]], ''[[The DUFF (roman)|The DUFF]]'' * [[Juliet Marillier]], ''[[Seer of Sevenwaters]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Silver Borne]]'' * [[Tanya Huff]], ''[[The Truth of Valor]]'' ;novelles * [[Jim Butcher]], ''[[Aftermath (novelle)|Aftermath]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[AAAA Wizardry]]'' * Jim Butcher, ''[[Even Hand]]'' * Jim Butcher, ''[[Love Hurts (koart ferhaal)|Love Hurts]]'' ;ferhalebondels * [[Kevin J. Anderson]] (red.), ''[[Blood Lite II: Overbite]]'' * [[P.N. Elrod]] (red.), ''[[Dark and Stormy Knights]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Side Jobs]]'' * [[George R.R. Martin]] en [[Gardner Dozois]] (red.), ''[[Songs of Love and Death (ferhalebondel)|Songs of Love and Death]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2010| ]] [[Kategory:21e iuw]] ehb24ai2j3r1ljcjzxs2zc7ti2h2w5q 1240723 1240721 2026-09-14T00:17:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240723 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[Nij-Hampshire]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[2 jannewaris|2]] - Yn [[Denemark]] besiket in 27-jierrige [[Somaalje]]r [[cartoonist]] [[Kurt Westergaard]] te [[fermoardzjen]], dy't ferantwurdlik wie foar de [[Mohammed-cartoons]] yn 'e [[krante]] ''[[Jylland-Posten]]''. *[[4 jannewaris|4]] - De [[Burj Khalifa|Boerdj Chalifa]], in [[hotel]] yn [[Dûbai (stêd)|Dûbai]], yn 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]], wurdt iepene. It is mei 828&nbsp;[[meter|m]] de heechste [[wolkekliuwer]] yn 'e wrâld. *[[8 jannewaris|8]] - By in [[oanslach op it Togoleeske nasjonale fuotbalalvetal]] komme yn [[Angoala]] 3 [[minske]]n om en reitsje 9 oaren [[ferwûne]] as de spilersbus yn 'e [[eksklave]] [[Kabinda (provinsje)|Kabinda]] ûnder fjoer nommen wurdt troch [[Front foar de Befrijing fan de Enklave Kabinda|Kabindeeske separatisten]]. * [[10 jannewaris|10]] - Foar de fjirde kear op rige wurdt [[Sven Kramer]] [[Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju|Jeropeesk kampioen reedriden oer alles]]. *[[12 jannewaris|12]] - By [[ierdbeving yn Haïty (2010)|in swiere ierdbeving]] fan 7,0 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Haïty]] likernôch 160.000 [[minske]]n om. Miljoenen Haïtianen reitsje dakleas. *[[14 jannewaris|14]] - Yn it ramt fan 'e [[opstân fan al-Qaida yn Jemen]] kundiget it [[Jemen]]ityske [[regear]] in iepen [[oarloch]] ôf tsjin 'e [[terrorisme|terreurbeweging]]. *[[15 jannewaris|15]] - De [[Tsjadyske Boargeroarloch (2005-2010)|Tsjadyske Boargeroarloch]] wurdt beëinige. * [[19 jannewaris|19]] - Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] wurdt in [[man (persoan)|man]] delsketten as er mei in [[mês]] by in [[skoalle (ynstelling)|skoalle]] stiet te swaaien.<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_66081.aspx Plysje sjit op man], Omrop Fryslân (sjoen op 20 jannewaris 2010)</ref> *[[25 jannewaris|25]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Ethiopian Airlines-flecht 409]] stoart del yn 'e [[Middellânske See]] koart nei't it opstige is fan 'e [[lofthaven]] fan 'e [[Libanon|Libaneeske]] [[haadstêd]] [[Beirût]]. Dêrby komme alle 90 ynsittenden om. ;febrewaris * [[12 febrewaris|12]]-[[28 febrewaris|28]] - De [[Olympyske Winterspullen 2010|Olympyske Winterspullen]] wurde holden yn [[Vancouver]], yn [[Kanada]]. *[[13 febrewaris|13]] - By [[bomoanslach yn Pune (2010)|in bomoanslach]] yn it [[Yndia]]aske plak [[Pune]] komme 17 [[minske]]n om en reitsje 54 oaren [[ferwûne]]. *[[15 febrewaris|15]] - By de [[treinramp fan Halle]], by it [[Belgje|Belgyske]] [[Halle (Belgje)|Halle]], komme 19 [[minske]]n om en reitsje 171 oaren [[ferwûne]]. *[[18 febrewaris|18]] - By [[steatsgreep yn Niger (2010)|in steatgreep]] yn [[Niger]] wurdt [[presidint]] [[Mamadou Tandja]] ôfset en in [[militêr]]e [[diktatuer]] ynsteld ûnder lieidng fan [[Salou Djibo]]. * [[20 febrewaris|20]] - Yn [[Nederlân]] falt it [[Kabinet-Balkenende IV]] oer de kwestje fan it wol of net ferlingjen fan 'e [[Task Force Uruzgan|Nederlânske missy yn Afganistan]]. *[[27 febrewaris|27]] - By [[ierdbeving yn Sily (2010)|in ierdbeving]] fan 8,8 op 'e [[skaal fan Richter]], folge troch in [[tsûnamy]], komme yn [[Sily]] 525 [[minske]]n om. It [[episintrum]] leit op likernôch 115&nbsp;[[km]] fan [[Concepción (Sily)|Concepción]]. ;maart *[[3 maart|3]] - It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[federaal distrikt]] [[Washington, D.C.]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[3 maart|3]] - By [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2010)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] winne [[D66]], de [[VVD]] en de [[lokale partij]]en. *[[4 maart|3]] - It [[Meksiko|Meksikaanske]] [[Federaal Distrikt (Meksiko)|Federaal Distrikt]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[12 maart|12]]-[[21 maart]] - De [[Paralympyske Winterspullen 2010|Paralympyske Winterspullen]] wurde holden yn [[Vancouver]], yn [[Kanada]]. *[[16 maart|16]] - De [[Tomben fan Kasubi]], dy't it iennichste [[Wrâlderfgoed]] yn [[Oeganda]] binne, wurde by in [[brân]] ferwuostge. *[[20 maart|20]]-[[23 juny]] - Op [[Iislân]] [[Utbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|barst oanhâldend]] de [[fulkaan]] de [[Eyjafjallajökull]] út. Dêrby wurdt sa'n soad [[fulkanyske jiske]] yn 'e [[atmosfear]] fan [[Noard-Jeropa]] en it [[Arktysk Gebiet]] pompt, dat de [[loftfeart]] yn dy regio der [[fersteuring fan de loftfeart nei de útbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|sterk troch fersteurd]] wurdt. *[[23 maart|23]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Barack Obama]] ûndertekenet de [[Patient Protection and Affordable Care Act]], better bekend as 'Obamacare'. Dêrtroch krije tsientallen miljoenen Amerikanen foar it earst in [[syktekostefersekering]]. *[[26 maart|26]] - In [[Súd-Koreä|Súdkoreaansk]] [[marineskip]], de [[ROKS Cheonan|ROKS ''Cheonan'']], sinkt foar de [[Koreä|Koreaanske]] [[west]]kust, wêrby't 46 fan 104 opfarrenden omkomme. (In offisjeel ûndersyk komt yn [[maaie]] 2010 ta de konklúzje dat it skip sonken is nei't it rekke waard troch in [[Noard-Koreä|Noardkoreaanske]] [[torpedo]]. Noard-Koreä ûntstriidt eltse belutsenheid.) *[[29 maart|29]] - By [[bomoanslach yn Moskou (2010)|in bomoanslach]] yn 'e [[metro (ferfiermiddel)|metro]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[haadstêd]] [[Moskou]] komme 40 [[minske]]n om en reitsje 102 oaren [[ferwûne]]. ;april *[[4 april|4]] - By [[ierdbeving yn Nederkalifornje (2010)|in ierdbeving]] fan 7,2 op 'e [[skaal fan Richter]] komme op it [[Kalifornyske Skiereilân]] yn [[Meksiko]] 3 [[minske]]n om en reitsje mear as 200 [[ferwûne]]. *[[7 april|7]] - By de [[Kirgizyske Revolúsje (2010)|Kirgizyske Revolúsje]] wurdt, nei ferheftige [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] dy't útrinne op in [[opskuor]], [[presidint]] [[Koermanbek Bakijev]] ôfset, dy't de wyk nimt nei it bûtenlân. *[[10 april|10]] - By [[delstoarten fan it Poalske regearingsfleantúch (2010)|it delstoarten]] fan in [[Poalen|Poalsk]] [[regear]]ingsfleantúch by de [[Ruslân|Russyske]] [[stêd]] [[Smolensk]] komme alle 96 ynsittenden om, ûnder wa de Poalske [[presidint]] [[Lech Kaczyński]]. *[[13 april|13]] - By [[ierdbeving fan Yushu (2010)|in ierdbeving]] fan 6,9 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Sina]] teminsten 2.200 [[minske]]n om en reitsje mear as 12.000 oaren [[ferwûne]]. *[[14 april|14]] - [[Fulkanyske jiske]] yn 'e [[atmosfear]], ôfkomstich fan [[Utbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|'e útbarsting]] fan 'e [[fulkaan]] de [[Eyjafjallajökull]], op [[Iislân]], begjint yn noardlik en westlik [[Jeropa]] [[fersteuring fan de loftfeart nei de útbarsting fan de Eyjafjallajökull (2010)|it loftferkear te fersteuren]]. * [[15 april|15]] - Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] wurdt it [[Frysk Sportgala]] holden, organisearre troch de [[Gemeente It Hearrenfean]], [[Topsportstipepunt Noard]], [[De Friesland Zorgverzekeraar]] en [[Sport Fryslân]].<ref>[http://www1.omropfryslan.nl/Mear_Nijs_65096.aspx Frysk sportgala op It Fean], Omrop Fryslân, 15 desimber 2009</ref> * [[20 april|20]] - Op it [[boarplatfoarm]] de ''[[Deepwater Horizon (boarplatfoarm)|Deepwater Horizon]]'', yn 'e [[Golf fan Meksiko]], foar de [[kust]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Louisiana]], docht him [[Untploffing fan de Deepwater Horizon|in grutte ûntploffing]] foar, wêrby't 11 fan 'e 126 opfarrenden de [[dea]] fine en 17 oaren [[ferwûne]] reitsje. De ''Deepwater Horizon'' [[sinken|sinkt]] nei oardel [[etmiel]] yn 'e [[brân]] stien te hawwen. De [[ûntploffing]] liedt ta [[Oaljeramp yn de Golf fan Meksiko (2010)|de grutste oaljeramp]] út 'e [[Amerikaanske skiednis]], wêrby't 780.000&nbsp;[[m³]] [[rouwe oalje]] yn [[see]] streamt. ;maaie *[[2 maaie|2]] - De [[lân|lannen]] fan 'e [[eurosône]] en it [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]] (IMF) wurde it yn it ramt fan 'e [[Grykske Skuldekrisis]] iens oer in finansjeel helppakket oan [[Grikelân]] ter wearde fan [[€]]110 miljard. Yn ruil dêrfoar moat it Grykske [[regear]] strange en pynlike [[besuniging]]s trochfiere. *[[6 maaie|6]] - De [[Britske parlemintsferkiezings (2010)|parlemintsferkiezings]] yn it [[Feriene Keninkryk]] smite foar it earst sûnt [[1974]] in ''[[hung parliament]]'' op, dêr't gjin inkele [[politike partij|partij]] de mearderheid yn hat. Fan gefolgen is de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative]] [[premier]] [[David Cameron]] twongen om in [[koälysje]]regear te foarmjen mei de [[Liberaal-Demokraten (Feriene Keninkryk)|Liberaal-Demokraten]] fan [[Nick Clegg]]. *[[7 maaie|7]] - [[Sily]] wurdt as 31e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[12 maaie|12]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Afriqiyah Airways-flecht 771]] stoart del by de [[Lybje|Libyske]] [[haadstêd]] [[Tripoly (Lybje)|Tripoly]]. Dêrby komme alle 104 ynsittenden om, op ien [[jonge|jonkje]] nei. Under de [[dea]]den binne in soad [[Nederlân]]ske [[toerist]]en. *[[19 maaie|19]] - De [[protesten yn Tailân (2010)|protesten yn Tailân]] wurde yn 'e [[haadstêd]] [[Bangkok]] troch it [[leger (lânmacht)|leger]] bloedich de kop yndrukt, mei 91 [[dea]]den en mear as 2.100 [[ferwûne]]n as gefolch. *[[22 maaie|22]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Air India Express-flecht 812]] sjit fan 'e [[lâningsbaan]] yn 'e [[Yndia]]aske [[stêd]] [[Mangalore]], wêrby't 158 [[minske]]n omkomme. *[[28 maaie|28]] - By [[Bloedbad yn de Achmadija-moskeeën (2010)|oanslaggen]] op [[achmadija's|achmadija]]-[[moskee]]ën yn [[Pakistan]] (fan 'e [[achmadija's]], in ôfwikende streaming binnen de [[islaam]]) komme 87 [[minske]]n om en reitsje mear as 120 oaren [[ferwûne]]. * [[28 maaie|28]]-[[30 maaie|30]] - It [[Friezendroapen]] hat plak op [[Hilgelân]]. * [[30 maaie|30]] - It [[Reidingpark]] yn [[Drachten]] wurdt offisjeel weriepene. *[[31 maaie|31]] - As in ynternasjonale float fan [[skip]]pen dy't folladen binne mei helpguod de [[Blokkade fan de Gaza-stripe|Blokkade fan 'e Gaza-stripe]] besiket te trochbrekken, fiert it [[Israel]]yske leger by [[nacht]] [[oerfal op 'e Gaza-float|in bloedige oerfal]] út op 'e float, wêrby't 9 [[frede|freedsume]] [[aktivist]]en [[fermoarde]] wurde. Om't de measte slachtoffers Turken binne, liedt dit [[bloedbad]] ta in djippe [[diplomasy|diplomatike krisis]] tusken Israel en [[Turkije]]. ;juny *[[5 juny|5]] - [[Portegal]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[10 juny|10]]-[[14 juny|14]] - By [[etnyske opskuor yn súdlik Kirgyzje (2010)|in opskuor]] tusken [[etnysk]]e [[Kirgizen]] en leden fan 'e [[Oezbeekske minderheid yn Kirgyzje]] falle yn it suden fan [[Kirgyzje]] hûnderten [[dea]]den. * [[11 juny|11]]-[[11 july]] - Yn [[Súd-Afrika]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010]] holden. *[[19 juny|19]] - Yn 'e [[Sweden|Sweedske]] [[haadstêd]] [[Stokholm]] wurdt ûnder oerweldigjende [[publike belangstelling]] [[brulloft fan Fiktoaria fan Sweden en Daniel Westling|de brulloft]] fan [[kroanprinsesse]] [[Fiktoaria fan Sweden]] en [[Daniel Westling]] fierd. *[[24 juny|24]] - [[Julia Gillard]] wurdt de earste [[frou]]like [[premier]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. *[[27 juny|27]] - [[Iislân]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[29 juny|29]] - De [[koarte film]] ''[[It Skaad fan Bonifatius]]'', dêr't [[Aldfrysk]] yn sprutsen wurdt, giet yn [[premiêre]]. ;july * [[8 july|8]] - De [[Haadbrêge fan Easterwâlde]] wurdt oplevere. * [[11 july|11]] - It [[Nederlân]]ske [[fuotbal|alvetal]] ferliest de [[finale]] fan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] yn [[Súd-Afrika]] yn 'e ferlinging mei 1-0. [[Spanje]] wurdt wrâldkampioen. *[[21 july|21]] - [[Sloveenje]] wurdt as 32e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[22 july|22]] - [[Argentynje]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[25 july|25]] - [[WikiLeaks]] publisearret [[lek fan de dokuminten oer de Oarloch yn Afganistan|mear as 90.000 lekte dokuminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[oerheid]] oer de [[Oarloch yn Afganistan]]. Dêryn wurdt út 'e doeken dien hoe't de Amerikanen de lieders fan 'e [[Taliban]] [[fermoardzje]] sûnder foar fan [[rjochtsaak|proses]], almar mear op ôfstân oanfallen mei [[drone]]s útfiere, en bewiismateriaal ferdwine litte oangeande û.m. de [[dea]] fan [[boarger]]s by oanfallen fan Amerikaanske [[troepen]]. * [[25 july|25]] - In [[trein]] sjit [[jûn]]s let by it [[stasjon Starum]] troch de [[stjitblok]]ken, riidt dwers troch in [[wettersport]]winkel en stoppet 100&nbsp;[[meter|m]] fierder, op in [[plein]]. Twa ûnderhâldslju reitsje [[ferwûne]]. *[[28 july|28]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Airblue-flecht 202]] stoart del yn 'e [[Mangalla-heuvels]] by de [[Pakistan|Pakistaanske]] [[haadstêd]] [[Islamabad]], wêrby't alle 152 ynsittenden omkomme. *[[29 july|29]] - By [[wettersneed yn Pakistan (2010)|wettersneed]] yn noardwestlik [[Pakistan]] nei de swierste [[moesson]]rein sûnt de registraasje begûn, komme teminsten 1.600 en miskien wol 3.000 [[minske]]n om. Miljoenen reitsje dakleas. ;augustus * [[4 augustus|4]] - De [[Noardfryske Wikipedy]] set útein. *[[5 augustus|5]]-[[13 oktober]] - By it [[mynûngelok fan Copiapó]] komme 33 [[Sily|Sileenske]] [[mynwurker]]s 700&nbsp;[[meter|m]] ûnder de grûn fêst te sitten. Pas nei 69 [[dagen]] kinne se befrijd wurde. * [[7 augustus|7]]-[[12 augustus|12]] - Yn [[Snits]] wurdt de 75e [[Snitswike]] holden. *[[10 augustus|10]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ferklearret de [[pandemy]] fan 'e [[bargegryp]] offisjeel foar betwongen. Dizze [[sykte]] hat yn 214 [[List fan lannen en territoaria|lannen en territoaria]] it libben kostje oan teminsten 18.138 [[minske]]n. ;septimber *[[septimber|hiele moanne]] - It is de [[Moanne fan it Fryske boek|Moanne fan it Fryske Boek]]. *[[4 septimber|4]] - By [[ierdbeving fan Christchurch (2010)|in ierdbeving]] fan 7,1 op 'e [[skaal fan Richter]] yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], wurdt grutte skea oanrjochte, mar falle gjin [[dea]]den. Dit is de earste fan rige [[ierdbeving]]s dy't de [[stêd]] oant en mei [[2012]] treffe sille. *[[7 septimber|7]] - [[Israel]] wurdt as 33e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). ;oktober *[[10 oktober|10]] - De [[Nederlânske Antillen]] hâlde op te bestean. [[Kurasau]] en [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]] wurde ôfhinklike [[lân|lannen]] binnen it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mei deselde status as [[Arûba]], wylst [[Bonêre]], [[Sint-Eustasius]] en [[Saba]] bysûndere [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]] fan [[Nederlân]] wurde en [[Karibysk Nederlân]] komme te foarmjen. * [[10 oktober|10]] - Dizze [[dei]] is "10-10-10". * [[14 oktober|14]] - Yn [[Nederlân]] foarmje [[VVD]] en [[CDA]] in [[minderheidskabinet]] mei [[gedoochstipe]] fan 'e [[PVV]]. *[[18 oktober|18]] - De [[tyfoan]] [[Tyfoan Megi|Megi]] (yn 'e Filipinen bekend as Juan) feroarsaket yn 'e [[Filipinen]] teminsten 69 [[dea]]den en rjochtet foar [[$]]709 miljoen oan skea oan. *[[22 oktober|22]] - [[WikiLeaks]] publisearret [[lek fan de dokuminten oer de Irakoarloch|krapoan 392.000 lekte dokuminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[oerheid]] oer de [[Irakoarloch]]. Dêrút blykt hoe't de Amerikanen [[marteling]], [[ferkrêfting]] en oare [[mishanneling]]s fan [[finzene]]n yn 'e dôfpot stopje, krektlyk as hoe't hûnderten [[boarger]]s troch Amerikaanske [[soldaten]] deasketten wurde by [[kontrôlepost]]en. Ek docht bliken dat de Amerikaanske oerheid mei opsetsin foutive ynformaasje ferspriedt oer it tal slachtoffers fan 'e oarloch. *[[25 oktober|25]] - [[ierdbeving op Sumatra|In ierdbeving]] foar de [[kust]] fan it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Sumatra]] feroarsaket in [[tsûnamy]] dêr't mear as 400 [[minske]]n by omkomme. *[[26 oktober|26]]-[[30 novimber]] - By [[Utbarstings fan de Merapi (2010)|oanhâldende útbarstings]] fan 'e [[fulkaan]] de [[Merapi (fulkaan)|Merapi]], op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Java]], komme troch [[delslach]] fan [[fulkanyske jiske]] en troch [[pyroklastyske stream]]en 353 [[minske]]n om en moatte hûnderttûzenen lju hûs en hurd ferlitte. Fanwegen alle jiske yn 'e [[atmosfear]] wurdt ek de [[loftfeart]] yn it gebiet stillein. ;novimber *[[4 novimber|4]] - It [[ferkearsfleantúch]] [[Aero Caribbean-flecht 883]] stoart del yn sintraal [[Kuba]], wêrby't alle 68 ynsittenden omkomme. *[[7 novimber|7]] - Yn [[Birma]] wurde [[Birmeeske ferkiezings (2010)|ferkiezings]] holden ûnder tafersjoch fan 'e [[militêr]]e [[gûnta]]. [[Thein Sein]] wurdt de earste net-militêre [[presidint]] fan Birma sûnt [[1962]]. Nettsjinsteande dat behâldt it leger fierhinne de macht yn it lân. *[[13 novimber|13]] - De [[Birma|Birmeeske]] [[opposysje (polityk)|opposysje]]liedster [[Aung San Suu Kyi]] wurdt frijlitten út [[hûsarrest]], nei't se sûnt [[1989]] oanhâldend yn in foarm fan [[finzenskip]] trochbrocht hat. *[[23 novimber|23]] - [[Noard-Koreä]] fiert [[bombardemint fan Yeonpyeong|in bombardemint]] út fan it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[eilân]] [[Yeonpyeong (eilân)|Yeonpyeong]]. Dêrby falle 4 [[dea]]den: 2 [[militêr]]en en 2 [[boarger]]s. Troch it ynsidint boazje de spannings op it [[Koreaanske Skiereilân]] sterk oan. ;desimber *[[9 desimber|9]] - [[Estlân]] wurdt as 34e [[lân]] lid fan 'e [[Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling]] (OECD). *[[17 desimber|17]] - It besykjen ta [[selsmoard fan Mohammed Bûazizi]], in [[Tuneezje|Tunezyske]] strjitferkeaper, jout oanlieding ta de [[Tunezyske Revolúsje]] en de [[Arabyske Maityd]] yn 'e hiele [[Arabieren|Arabyske wrâld]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[Jaap de Vries]], Frysk yllustrator en skriuwer (* [[1961]]) * [[3 jannewaris|3]] - [[Lous Haasdijk]], Nederlânsk presintatrise (* [[1938]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Johan Ferrier]], presidint fan [[Suriname]] (* [[1910]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Sander Simons]], Nederlânsk nijslêzer en sjoernalist (* [[1962]]) * [[11 jannewaris|11]] - [[Miep Gies]], Nederlânsk fersetsfrou, freondinne fan [[Anne Frank]] (* [[1909]]) * [[11 jannewaris|11]] - [[Hugo Roepel]], Frysk masseur en sportfersoarger (* [[1936]]) * [[14 jannewaris|14]] - [[Rowland Wolfe]], Amerikaansk turner (* [[1914]]) * 14 - [[Henk Neuman]], Frysk sjoernalist en bestjoerder (* [[1926]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[Meindert van der Weerd]], Frysk keatser (* [[1923]]) * [[27 jannewaris|27]] - [[J.D. Salinger]], Amerikaansk skriuwer (* [[1919]]) * [[27 jannewaris|27]] - [[Zelda Rubinstein]], Amerikaansk aktrise (* [[1933]]) * [[31 jannewaris|31]] - [[Adriaan van der Velde]], Frysk ûndernimmer en boekhannelsman (* [[1942]]) ;febrewaris * [[6 febrewaris|6]] - [[Lieuwe Brink]], Frysk sportbestjoerder (* [[1943]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[Jan Pen]], Frysk ekonoom (* [[1921]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Bull Verweij|Hendrik "Bull" Verweij]], Nederlânsk ûndernimmer, mei-oprjochter [[VOO|Veronica]] (* [[1909]]) ;maart * [[8 maart|8]] - [[Guy Lapébie]], Frânsk hurdfytser (* [[1916]]) * [[11 maart|11]] - [[Hans van Mierlo]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[27 maart|27]] - [[J.J. Peereboom]], Nederlânsk sjoernalist en skriuwer (* [[1924]]) ;april * [[2 april|2]] - [[Tjitse Smeding]], Frysk trener-pikeur (* [[1954]]) * [[7 april|7]] - [[Feite Faber]], Frysk boargemaster (* [[1923]]) * [[8 april|8]] - [[Teddy Scholten]], Nederlânsk sjongster en presintatriste (* [[1926]]) * [[9 april|9]] - [[Minnie Two Shoes]], Amerikaansk sjoernaliste en aktiviste (* [[1950]]) * [[14 april|14]] - [[Peter Steele]], Amerikaansk bassist en sjonger (* [[1962]]) * [[19 april|19]] - [[Guru]], Amerikaansk rapper en akteur (* [[1961]]) * [[24 april|24]] - [[Mathilde Stuiveling-Van Vierssen Trip]], Nederlânske jonkfrou en skriuwster (* [[1907]]) ;maaie * [[7 maaie|7]] - [[Noor van de Wetering]], Frysk politika (* [[1920]]) * [[9 maaie|9]] - [[Lena Horne]], Amerikaansk aktrise en sjongster (* [[1917]]) * [[9 maaie|9]] - [[Hans Dijkstal]], Nederlânsk politikus (* [[1943]]) * [[12 maaie|12]] - [[Jo van Nunen]], Nederlânsk yngenieur en heechlearaar logistyk (* [[1945]]) * [[15 maaie|15]] - [[John Shepherd-Barron]], Skotsk útfiner fan de pinautomaat (* [[1925]]) * [[16 maaie|16]] - [[Ronnie James Dio]], Amerikaansk sjonger (* [[1942]]) * [[21 maaie|21]] - [[Driek van Wissen]], Nederlânsk dichter (* [[1943]]) * [[29 maaie|29]] - [[Aad de Koning]], Nederlânsk reedrider (* [[1928]]) ;juny * [[2 juny|2]] - [[Dorothy DeBorba]], Amerikaansk aktrise (* [[1925]]) ;july * [[4 july|4]] - [[Bram van der Werf]], Frysk politikus (* [[1943]]) * [[6 july|6]] - [[Jan Blokker]], Nederlânsk sjoernalist, kollumnist en senarioskriuwer (* [[1927]]) * [[8 july|8]] - [[Frans Mallan]], Nederlânsk predikant (* [[1925]]) * [[13 july|13]] - [[Pieter Tjeerdsma]], Frysk boargemaster (* [[1916]]) * [[17 july|17]] - [[Henk Smit]], Frysk operasjonger (* [[1932]]) * [[22 july|22]] - [[Hanny Alders]], Nederlânsk skriuwster (* [[1946]]) * [[23 july|23]] - [[Willem Breuker]], Nederlânsk muzikant en komponist (* [[1944]]) * [[24 july|24]] - [[Theo Albrecht]], Dútsk ûndernimmer, mei-oprjochter [[Aldi]] (* [[1922]]) * [[25 july|25]] - [[Henk Vonhoff]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) ;augustus * [[7 augustus|7]] - [[Manon Alving]], Frysk aktrise (* [[1923]]) * [[22 augustus|22]] - [[Conny Stuart]] (Cornelia van Meijgaard), Nederlânsk sjongster, aktrise, kabaretiêre en musicalstjer (* [[1913]]) * [[22 augustus|22]] - [[Hyke Koopmans]], Frysk keunstner (* [[1924]]) * [[22 augustus|22]] - [[Michel Montignac]], Frânsk dieetgoeroe (* [[1944]]) * [[23 augustus|23]] - [[Sipke Oppedijk]], Frysk akteur en kabaretier (* [[1935]]) * [[26 augustus|26]] - [[Ton van Duinhoven]], Nederlânsk sjoernalist, akteur en tekstskriuwer (* [[1921]]) * [[27 augustus|27]] - [[Anton Geesink]], Nederlânsk judoka en sportbestjoerder (* [[1934]]) * [[28 augustus|28]] - [[Hette Uilkema]], Frysk skriuwer en kritebestjoerder (* [[1929]]) * [[29 augustus|29]] - [[André Bralts]], Grinslânsk muzikant en publisist (* [[1945]]) * [[29 augustus|29]] - [[Appie Baantjer]], Nederlânsk plysjeman en skriuwer (* [[1923]]) * [[31 augustus|31]] - [[Laurent Fignon]], Frânsk hurdfytser (* [[1960]]) ;septimber * [[1 septimber|1]] - [[Jean Nelissen]], Nederlânsk sportsjoernalist (* [[1936]]) * [[5 septimber|5]] - [[Corneille]], Waalsk keunstskilder (* [[1922]]) * [[7 septimber|7]] - [[Frans Helfrich]], Frysk keatser (* [[1920]]) * [[23 septimber|23]] - [[Henk Heising]], Nederlânsk sporttrener (* [[1943]]) ;oktober * [[1 oktober|1]] - [[Harmen Wind]], Frysk dichter en skriuwer (* [[1945]]) * [[6 oktober|6]] - [[Antonie Kamerling]], Nederlânsk akteur (* [[1966]]) * [[13 oktober|13]] - [[Ien van den Heuvel]], Nederlânsk politikus (* [[1927]]) * [[14 oktober|14]] - [[Minne Dijkstra]], Frysk ûndernimmer, direkteur [[Koopmans Moalfabriken]], en sportbestjoerder (* [[1955]]) * [[20 oktober|20]] - [[Max Kohnstamm]], Nederlânsk skiedkundige en diplomaat (* [[1914]]) * [[30 oktober|30]] - [[Harry Mulisch]], Nederlânsk skriuwer (* [[1927]]) ;novimber * [[4 novimber|4]] - [[Tiny Mulder]], Frysk skriuwster, sjoernaliste en fersetsstrider (* [[1921]]) * [[10 novimber|10]] - [[Wijtske van Dijk-Meindertsma]], âldste persoan fan Nederlân (* [[1902]]) * [[12 novimber|12]] - [[Henryk Górecki]], Poalsk komponist (* [[1933]]) * [[19 novimber|19]] - [[Gauke Nijholt]], Frysk reedriderstrener (* [[1937]]) * [[25 novimber|25]] - [[Wim Bors]], Frysk fotograaf, skilder en inisjatyfnimmer [[Media Art Festival Fryslân]] (* [[1939]]) * [[28 novimber|28]] - [[Leslie Nielsen]], Amerikaansk-Kanadeesk akteur (* [[1926]]) ;desimber * [[11 desimber|11]] - [[Jack Frölich]], Frysk muzikant, dirigint en muzykresinsint (* [[1948]]) * [[15 desimber|15]] - [[Jaap Sjoerdsma]], Frysk politikus en orkestbestjoerder (* [[1937]]) * [[24 desimber|24]] - [[Frans de Munck]] (byneamd 'de Swarte Panter'), Nederlânsk fuotballer (* [[1922]]) * [[27 desimber|27]] - [[Riekele Borger]], Frysk-Dútsk assyriolooch (* [[1929]]) * [[27 desimber|27]] - [[Grant McCune]], Amerikaansk special effects-technikus (* [[1943]]) * [[31 desimber|31]] - [[Hans de Jong]], Frysk waarman (* [[1921]]) * [[31 desimber|31]] - [[Vergil Dykstra]], Amerikaanske filosoof en ûnderwiisbestjoerder (* [[1925]]) ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[The American (film út 2010)|The American]]'' * ''[[The A-Team (film)|The A-Team]]'' * ''[[Black Swan (film)|Black Swan]]'' * ''[[Despicable Me (film)|Despicable Me]]'' * ''[[Donkey's Caroling Christmas-tacular]]'' * ''[[Habermann (film)|Habermann]]'' * ''[[How to Train Your Dragon (film)|How to Train Your Dragon]]'' |Kolom2= * ''[[The Karate Kid (film út 2010)|The Karate Kid]]'' * ''[[Kick-Ass (film)|Kick-Ass]]'' * ''[[The King's Speech (film)|The King's Speech]]'' * ''[[Kung Fu Panda Holiday]]'' * ''[[Legend of the BoneKnapper Dragon]]'' * ''[[Morning Glory (film út 2010)|Morning Glory]]'' * ''[[The Next Three Days]]'' |Kolom3= * ''[[Red (film út 2010)|Red]]'' * ''[[De Schaduw van Bonifatius]]'' * ''[[Shrek's Yule Log]]'' * ''[[Sint (film)|Sint]]'' * ''[[True Grit (film út 2010)|True Grit]]'' * ''[[Unstoppable (film út 2010)|Unstoppable]]'' }} ==Literatuer== ;romans * [[Jim Butcher]], ''[[Changes (roman fan Jim Butcher)|Changes]]'' * [[Paul Kearney]], ''[[Corvus (roman)|Corvus]]'' * [[Lois McMaster Bujold]], ''[[CryoBurn]]'' * [[C.J. Cherryh]], ''[[Deceiver (roman)|Deceiver]]'' * [[Kody Keplinger]], ''[[The DUFF (roman)|The DUFF]]'' * [[Juliet Marillier]], ''[[Seer of Sevenwaters]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Silver Borne]]'' * [[Tanya Huff]], ''[[The Truth of Valor]]'' ;novelles * [[Jim Butcher]], ''[[Aftermath (novelle)|Aftermath]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[AAAA Wizardry]]'' * Jim Butcher, ''[[Even Hand]]'' * Jim Butcher, ''[[Love Hurts (koart ferhaal)|Love Hurts]]'' ;ferhalebondels * [[Kevin J. Anderson]] (red.), ''[[Blood Lite II: Overbite]]'' * [[P.N. Elrod]] (red.), ''[[Dark and Stormy Knights]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Side Jobs]]'' * [[George R.R. Martin]] en [[Gardner Dozois]] (red.), ''[[Songs of Love and Death (ferhalebondel)|Songs of Love and Death]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2010| ]] [[Kategory:21e iuw]] jrjwe3521ailejq2ht3luzzvaow18n1 0 22245 1240725 1211615 2026-09-14T00:18:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240725 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - [[Estlân]] fiert de [[euro]] yn as [[muntienheid]]. *[[1 jannewaris|1]] - By [[bomoanslach yn Aleksandrië (2011)|in bomoanslach]] op in [[Koptysk-Otterdokse Tsjerke|Koptysk-otterdokse]] [[tsjerke]] yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[stêd]] [[Aleksandrië]] komme ûnder in [[nijjiersdei|nijjierstsjinst]] 23 [[minske]]n om. * [[1 jannewaris|1]] - Yn 'e [[Súdwesthoeke]] fan [[Fryslân]] fynt in yngeande [[gemeentlike weryndieling]] plak. De gemeenten [[Boalsert (gemeente)|Boalsert]], [[Nijefurd]], [[Snits (gemeente)|Snits]], [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]] en [[Wûnseradiel]] wurde dêrby feriene ta de nije gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. *[[4 jannewaris|4]] - De [[Tuneezje|Tunezyske]] stjitferkeaper Mohammed Bûazizi [[ferstjert]] oan syn [[ferwûning]]s, nei't er himsels yn [[desimber]] [[2010]] yn 'e [[brân]] stutsen hat út protest tsjin it [[diktatuer|diktatoriale rezjym]] yn syn lân. Dêrmei hat er de oanset jûn ta sawol de [[Tunezyske Revolúsje]] as de [[Arabyske Maityd]]. *[[8 jannewaris|8]] - By [[oanslach op Gabrielle Giffords|in oanslach]] op 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[politika]] [[Gabrielle Giffords]], in lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen|Hûs fan Offurdigen]], komme yn 'e neite fan 'e [[stêd]] [[Tucson (Arizona)]] [[rjochter]] [[John Roll]] en 5 oaren om en reitsje nochris 13 [[minske]]n [[ferwûne]]. Giffords sels wurdt yn 'e [[holle]] rekke, mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]]. *[[9 jannewaris|9]] - It [[ferkearsfleantúch]] Iran Air-flecht 277 stoart del yn 'e neite fan 'e [[Iraan]]ske [[stêd]] [[Orûmijeh]], wêrby't 77 [[minske]]n omkomme. *[[9 jannewaris|9]]-[[15 jannewaris|15]] - By [[Súdûdaneesk ûnôfhinklikheidsreferindum (2011)|in referindum]] yn [[Súd-Sûdaan]] stimt in oerweldigjende mearderheid fan 'e [[befolking]] foar ûnôfhinklikheid fan harren [[lân]] fan [[Sûdaan]]. *[[11 jannewaris|11]] - By [[wettersneed en ierdferskowings yn Brazylje (2011)|wettersneed en ierdferskowings]] komme yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Rio de Janeiro (steat)|Rio de Janeiro]] 903 [[minske]]n om. *[[14 jannewaris|14]] - Yn it ramt fan 'e [[Tunezyske Revolúsje]] nimt [[diktator]] [[Zine el-Abidine Ben Ali]] nei in [[moanne (tiid)|moanne]] fan almar fûleindiger [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] de wyk nei [[Saûdy-Araabje]]. Hy hat 23&nbsp;jier regearre. [[Premier]] [[Mohammed Gannûtsji]] en [[parlemintsfoarsitter]] [[Fûad Mebazaä]] nimme de macht yn [[Tuneezje]] oer. Dit is it begjin fan 'e [[Arabyske Maityd]]. * [[22 jannewaris|22]] - It lêste konsert fan [[Jitiizer]]. *[[24 jannewaris|24]] - By [[bomoanslach yn Moskou (2011)|in bomoanslach]] op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Domodedovo]], yn 'e [[Ruslân|Russyske]] [[haadstêd]] [[Moskou]] komme 37 [[minske]]n om en reitsje 173 oaren [[ferwûne]]. *[[25 jannewaris|25]] - Yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] begjinne yn [[Egypte]] massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] tsjin it rezjym fan [[diktator]] [[Hosni Mûbarak]]. Dit is it begjin fan 'e [[Egyptyske Revolúsje (2011)|Egyptyske Revolúsje]]. ;febrewaris *[[11 febrewaris|11]] - By de [[Egyptyske Revolúsje (2011)|Egyptyske Revolúsje]] wurdt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] nei 18 dagen fan fûleindich [[demonstraasje (protest)|protest]] [[diktator]] [[Hosni Mûbarak]] ôfset. *[[15 febrewaris|15]] - Yn [[Lybje]] brekt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] de [[Earste Libyske Boargeroarloch]] út, in [[wapen]]e [[opstân]] tsjin it rezjym fan [[diktator]] [[Mûammar Kadaffi]]. *[[22 febrewaris|22]] - By [[ierdbeving fan Christchurch (2011)|in ierdbeving]] fan 6,3 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], 185 [[minske]]n om. *[[22 febrewaris|22]]-[[14 maart]] - Unwissichheid oer de beskikberheid fan [[Lybje|Libyske]] [[ierdoalje]] (fanwegen it útbrekken fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]) soarget derfoar dat de [[priis (kosten)|priis]] fan [[rouwe oalje]] yn twa [[wiken]] tiid mei 20% stiget. Dit is de [[Oaljekrisis fan 2011]]. ;maart * [[2 maart|2]] - By de [[Provinsjale-Steatenferkiezings (2011)|Provinsjale-Steatenferkiezings]] yn [[Nederlân]] behellet de [[VVD]] yn 'e measte [[provinsje]]s in grutte oerwinning. De [[PVV]] wurdt de grutste [[politike partij|partij]] yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. [[Fryslân]], [[Grinslân]] en [[Drinte]] binne de iennichste dielen fan it lân dêr't de [[PvdA]] it grutst is. *[[6 maart|6]] - Yn [[Syrje]] brekt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] in [[opstân|folksopstân]] út as 15 [[puber|tiner]]jonges yn 'e súdlike [[stêd]] [[Deraä]] [[arrestaasje|arrestearre]] wurde foar it oanbringen fan [[graffity]] op 'e [[muorre]] fan harren [[skoalle (gebou)|skoalle]], wêryn't se de [[diktatuer]] fan [[Basjir al-Assad]] ôfrinne litten hawwe. Dit is it alderierste begjin fan 'e [[Syryske Boargeroarloch]]. *[[11 maart|11]] - In [[ierdbeving fan Tohoku (2011)|swiere ierdbeving]] fan 9,0 op 'e [[skaal fan Richter]] foar de [[kust]] fan [[Japan]] feroarsaket in [[tsûnamy]] fan mear as 9&nbsp;[[meter|m]] heech. Der falle 15.893 [[dea]]den, 2.565 [[minske]]n reitsje fermist en mear as 150.000 oaren moatte duorjend hûs en hiem ferlitte, net inkeld omreden fan 'e ûnbidige ferwuostging, mar ek om't in [[kearnsintrale]] by [[Fukushima]] swier skansearre rekket. Dat liedt ta de [[kearnramp fan Fukushima]], wêrby't in grut gebiet [[radioaktiviteit|radioaktyf]] besmet rekket. *[[15 maart|15]] - De [[Syryske Boargeroarloch]] brekt út: yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] komt yn in grut diel fan [[Syrje]] de [[befolking]] yn [[opstân]] tsjin 'e ûnmeilydsume [[diktatuer]] fan [[presidint]] [[Basjir al-Assad]]. It rezjym reägearret mei ûnmeilydsume ûnderdrukking en troch ferskate [[stêd]]en te [[belegerjen]]. *[[15 maart|15]] - Fanwegen de [[Folksopstân yn Bachrein (2011)|Folksopstân yn Bachrein]], dy't útbrutsen is yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maitiid]], ropt [[kening]] [[Hamad bin Isa al-Chalifa]] foar in fearnsjier de [[needtastân]] út. [[Saûdy-Araabje]] stjoert [[troepen]] dy't de rebûlje ûnmeilydsum de kop yndrukke. * [[16 maart|16]] - It earste [[ljip]]aai fan [[Fryslân]] wurdt troch Geert Kleinhuis út [[Earnewâld]] fûn by [[Hurdegaryp]]. *[[17 maart|17]] - De [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] stimt mei 10 tsjin 0 foar de ynstelling fan in [[no-flyzone]] boppe [[Lybje]] yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]. Dêrmei wurdt besocht om Libyske [[boarger]]s te beskermjen tsjin [[bombardemint]]en troch de Libyske [[loftmacht]]. *[[19 maart|19]] - It [[regear]] fan [[Lybje]] hâldt yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]] oan mei [[bombardemint|loftoanfallen]] op sawol [[rebel]]len as [[boarger]]doelen, ek al hat de [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] dat ferbean. Dêrom begjint [[Frankryk]] by wize fan [[militêr]]e yntervinsje (autorisearre troch [[FN-Feilichheidsreidresolúsje 1973]]) mei de ynset fan [[strieljager]]s tsjin 'e Libyske [[loftmacht]]. ;april * [[9 april|9]] - In 24-jierrige [[man (persoan)|man]] sjit yn it [[winkelsintrum]] De Ridderhof, yn 'e [[Nederlân]]ske [[stêd]] [[Alfen oan de Ryn]], yn it wylde wei om him hinne. By dat [[Bloedbad fan Alfen oan de Ryn]] falle 7 [[dea]]den, ynkl. de dieder. *[[11 april|11]] - De eardere [[Ivoarkust|Ivoriaanske]] [[presidint]] [[Laurent Gbagbo]] wurdt yn syn [[wente]] yn [[Abidjan]] [[arrestaasje|arrestearre]] troch [[soldaten]] dy't trou binne oan presidint [[Alassane Ouattara]], mei stipe fan [[Frankryk|Frânske]] [[troepen]]. Dêrmei komt in ein oan 'e [[Ivoriaanske Krisis (2010-2011)|Ivoriaanske Krisis fan 2010-2011]] en oan 'e [[Twadde Ivoriaanske Boargeroarloch]]. * [[12 april|12]] - De [[Japan]]ske autoriteiten erkenne dat de [[kearnramp fan Fukushima]], dy't ûntstie nei de [[ierdbeving fan Tohoku (2011)|swiere ierdbeving en tsûnamy fan 11 maart]], it heechste nivo fan de [[INES-skaal]] berikt hat. *[[15 april|15]] - It gesach yn it [[Meksiko|Meksikaanske]] [[plak (geografy)|plak]] [[Cherán]] wurdt yn it ramt fan 'e [[Meksikaanske Drugsoarloch]], nei [[misdie]]den troch in pleatslik [[drugskartel]], oernommen troch [[wapen]]e [[figilante]]s. * [[15 april|15]] - Under lieding fan [[ynformateur]] [[Margreeth de Boer]] berikke de [[politike partijen|partijen]] [[PvdA]], [[CDA]] en [[FNP]] in koälysje-akkoart foar it [[bestjoer]] fan de [[Provinsje Fryslân]]. *[[25 april|25]]-[[28 april|28]] - By [[Tornado-útbraak (april 2011)|in útbraak]] fan [[tornado's]] komme yn 'e [[Feriene Steaten]] 342 [[minske]]n om. *[[29 april|29]] - Yn it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[Windsor (Ingelân)|Windsor]] wurdt ûnder oerweldigjende [[publike belangstelling]] [[brulloft fan prins William en Kate Middleton|de brulloft]] fan [[prins]] [[William, hartoch fan Cambridge]] en [[Kate Middleton]] fierd. ;maaie * [[1 maaie|1]] - De eardere [[paus]] [[Jehannes Paulus II]] wurdt [[sillichferklearring|sillich ferklearre]]. *[[2 maaie|2]] - [[Osama bin Laden]], de lieder fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurbeweging]] [[al-Qaida]], wurdt [[fermoarde]] as [[kommando's]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marine]] in ynfal dogge yn syn geheime wente yn it [[Pakistan|Pakistaanske]] [[Abbottabad]]. * [[9 maaie|9]] - Under de trêde etappe fan 'e [[Omgong fan Itaalje]] komt de [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Wouter Weylandt]] fan [[Team Leopard-Trek]] om it libben by in fal. * [[11 maaie|11]] - [[Pieter Weening]] fan [[De Harkema]] wint de fyfde etappe yn de [[Omgong fan Itaalje]]. Hy is dêrmei de earste [[Fryslân|Fries]] mei de [[rôze trui]]. * [[15 maaie|15]] - De [[Amsterdam]]ske [[fuotbal]]klub [[AFC Ajax|Ajax]] wurdt foar de tritichste kear yn 'e skiednis [[Nederlânsk kampioenskip fuotbal|Nederlânsk kampioen]]. *[[16 maaie|16]] - De [[lân|lannen]] fan 'e [[eurosône]] beslute ta in [[jild|finansjeel helppakket]] ter wearde fan [[€]]78 miljard om [[Portegal]] út 'e [[ekonomy]]ske swierrichheden fan 'e [[Bankekrisis]] te helpen. *[[21 maaie|21]] - De [[fulkaan]] [[Grímsvötn]], op [[Iislân]], [[Utbarsting fan de Grímsvötn (2011)|barst út]] en fersteurt dêrmei it [[loftfeart|loftferkear]] yn noardlik en westlik [[Jeropa]]. *[[21 maaie|21]]-[[26 maaie|26]] - By [[Tornado-útbraak (21-26 maaie 2011)|in útbraak]] fan [[tornado's]] komme yn 'e [[Feriene steaten]] 178 [[minske]]n om. **[[22 maaie|22]] - De [[tornado fan Joplin (2011)|tornado fan Joplin]] makket it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[plak (geografy)|plak]] [[Joplin (Missoery)]] mei de grûn lyk. Dêrby falle 161 [[dea]]den. *[[26 maaie|26]] - De eardere [[Bosnyske Serven|Bosnysk-Servyske]] [[generaal]] [[Ratko Mladić]] wurdt yn [[Servje]] oppakt nei't er likernôch fyftjin jier ûnderdûkt sitten hat. It [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]] siket him fanwegen oanklachten fan [[genoside]], [[oarlochsmisdie]]den en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]]. ;juny *[[4 juny|4]] - De [[fulkaan]] de [[Puyehue-Cordón Caulle|Puyehue]], yn 'e [[Sily|Sileenske]] [[Andes]], [[Utbarsting fan de Puyehue-Cordón Caulle (2011)|barst út]]. Der moatte mear 3.000 [[minske]]n [[evakuëarre]] wurde, en it [[loftfeart|loftferkear]] boppe [[Súd-Amearika]], [[Nij-Seelân]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] wurdt slim fersteurd. * [[4 juny|4]] - [[Janna Eijer]] fan [[Jobbegea]] wint [[Liet (festival)|Liet]] 2011 mei it nûmer ''1 klap''. *[[28 juny|28]] - De [[Itens- en Lânbou Organisaasje]] (FAO) makket bekend dat de [[ko]]wesykte [[feepest]] wrâldwiid útrûge is. ;july *[[9 july|9]] - [[Súd-Sûdaan]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Sûdaan]]. *[[12 july|12]] - De [[planeet]] [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] foltôget syn earste [[jier]] (d.w.s. rûngong om 'e [[sinne]]) sûnt er yn [[1846]] ûntdutsen is. *[[13 july|13]] - By [[bomoanslaggen yn Bombay (2011)|bomoanslaggen]] yn 'e [[Yndia]]aske [[stêd]] [[Bombay]] komme 26 [[minske]]n om en reitsje mear as 130 oaren [[ferwûne]]. *[[14 july|14]] - [[Súd-Sûdaan]] wurdt as 193e [[lân]] lid fan 'e [[Feriene Naasjes]]. *[[20 july|20]] - Yn [[Servje]] wurdt [[Goran Hadžić]] oppakt. Hy is de lêste [[persoan]] dy't oanklage wurdt foar it [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]]. *[[20 july|20]] - De [[Feriene Naasjes]] ferklearje de sitewaasje yn súdlik [[Somaalje]] offisjeel ta [[hongersneed]]. It is [[hongersneed yn de Hoarn fan Afrika (2011)|de earste hongersneed]] yn de [[Hoarn fan Afrika]] yn mear as 30 jier. *[[21 july|21]] - Mei de lâning fan it [[romtefear]] [[Atlantis (space shuttle)|''Atlantis'']] by it [[Kennedy Space Center]] yn [[Floarida]] komt der in ein oan it [[space shuttle-programma]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]]. *[[22 july|22]] - By [[oanslaggen yn Noarwegen (2011)|syn oanslaggen]] yn 'e [[Noarwegen|Noarske]] [[haadstêd]] [[Oslo]] en op it [[eilân]] [[Utøya]] [[fermoardet]] de [[neo-nazisme|neo-nazy]] en [[terrorisme|terrorist]] [[Anders Breivik]] 77 [[minske]]n (wêrûnder 69 [[tiner]]s op Utøya) en [[ferwûne]]t er nochris teminsten 318 oaren. *[[24 july|24]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[New York (steat)|New York]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[31 july|31]]-[[16 jannewaris]] [[2012]] - Yn [[Tailân]] brekt [[Taiske wettersneed (2011)|swiere wettersneed]] út, dêr't 12,8 miljoen [[minske]]n mei te krijen hawwe. De [[haadstêd]] [[Bangkok]] strûpt derûnder. Der komme 815 [[minske]]n om en der wurdt foar 1.440 miljard [[Taiske baht|baht]] ([[$]]45 miljard) oan skea oanrjochte. ;augustus *[[5 augustus|5]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket de mooglike ûntdekking fan [[wetter|floeiber wetter]] op 'e [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]] bekend. *[[11 augustus|11]]-[[15 septimber]] - By [[wettersneed yn Sind (2011)|wettersneed]] yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] [[provinsje]] [[Sind]] komme 434 [[minske]]n om. *[[25 augustus|25]] - By [[Bloedbad fan Monterrey (2011)|in oanslach]] yn in [[kasino]] yn 'e [[Meksiko|Meksikaanske]] [[stêd]] [[Monterrey]] komme 52 [[minske]]n om en reitsje 10 oaren [[ferwûne]]. *[[20 augustus|20]]-[[28 augustus|28]] - Yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]] feroverje de [[rebel]]len yn 'e [[Slach om Tripoly (2011)|Slach om Tripoly]] de [[Lybje|Libyske]] [[haadstêd]]. Dêrmei wurdt de [[diktatuer]] fan [[Mûammar Kadaffi]] ûnder fuotten helle. ;septimber *[[5 septimber|5]] - [[Yndia]] en [[Bangladesj]] tekenje in [[ferdrach]] wêrby't se ôfprate om in tal lytse [[enklave]]s oan wjerssiden fan harren [[grins (line)|grins]] út te wikseljen. Dêrmei komt in ein oan in skeel dat 40 jier duorre hat. *[[10 septimber|10]] - De [[fearboat]] [[MS Spice Islander I|MS ''Spice Islander I'']] sinkt foar de [[kust]] fan it [[Tanzania]]anske [[eilân]] [[Sansibar (eilân)|Sansibar]]. Dêrby komme 240 fan 'e 800 opfarrenden om. *[[12 septimber|12]] - Yn 'e [[Kenia]]anske [[haadstêd]] [[Nairobi]] komme likernôch 100 [[minske]]n om by de [[brân]] dy't ûnstiet nei de [[Oaljepiipliedingbrân yn Nairobi (2011)|ûntploffing fan in oaljepiiplieding]]. *[[17 septimber|17]] - Hûnderten [[demonstranten]] begjinne yn it ramt fan folksprotesten tsjin 'e [[Bankekrisis]], dy't feroarsake is troch de [[graaikultuer]] yn it [[bankwêzen]], de [[Occupy Wall Street]]-beweging. Dêrby besette se [[Wall Street]], yn it finansjele hert fan [[New York-Stêd]]. Al rillegau ûntstiet hjirút de bredere [[Occupy-beweging]], dy't tsjin [[oktober]] yn in grut tal oare [[stêd]]en yn 82 [[lân|lannen]] soartgelikense besettingsaksjes útfierd. * [[25 septimber|25]] - [[Saûdy-Araabje]] beslút om yn [[2015]] it aktyf en passyf [[frouljuskiesrjocht]] yn te fieren foar it ferkiesbere part fan 'e [[gemeenteried]]en en de advysjaande ried. * [[29 septimber|29]] - [[Sina]] lansearet it [[romte (astronomy)|romte]][[laboratoarium]] [[Tiangong 1]], de earste stap yn 'e ûntjouwing fan in bemanne Sineesk [[romtestasjon]]. ;oktober *[[4 oktober|4]] - By [[wettersneed yn Kambodja (2011)|wettersneed]] yn [[Kambodja]] komme troch oerstreamings fan 'e [[rivier]] de [[Mekong]] 207 [[minske]]n om. * [[11 oktober|11]] - De [[Fryslân|Fryske]] [[skriuwer]] [[Durk van der Ploeg]] kriget de [[Gysbert Japicxpriis]] takend foar syn hiele [[oeuvre]]. *[[13 oktober|13]] - Mei de ferovering fan 'e [[stêd]] [[Sirte]] en de fal fan it rezjym fan [[diktator]] [[Mûammar Kadaffi]] komt yn [[Lybje]] in ein oan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]. *[[18 oktober|18]] - By de [[finzeneruil fan Gilad Shalit]] wikselet [[Israel]] 1.027 [[finzen]] [[Palestina|Palestinen]] út tsjin 'e Israelyske [[soldaat]] [[Gilad Shalit]], dy't troch de militante Palestynske beweging [[Hamas]] fêstholden wurdt. *[[20 oktober|20]] - De ôfsette [[diktator]] fan [[Lybje]], [[Mûammar Kadaffi]], wurdt frijwol daliks nei syn [[arrestaasje]] yn [[Sirte]] op 'e strjitte [[Dea fan Mûammar Kadaffi|deasketten]]. *[[20 oktober|20]] - De [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskyske]] [[separatisme|ôfskiedingsbeweging]] [[ETA]] beëiniget syn striid foar in ûnôfhinklik [[Spaansk-Baskelân|Baskelân]], dy't 43 jier duorre hat en oan mear as 800 [[minske]]n it libben koste hat. *[[23 oktober|23]] - By [[ierdbeving fan Van (2011)|in ierdbeving]] fan 7,1 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Van (Turkije)|Van]], yn it easten fan [[Turkije]], teminsten 604 [[minske]]n om en reitsje tûzenen oaren [[ferwûne]]. *[[29 oktober|29]] - In seldsume [[sniestoarm]] yn [[oktober]] jaget oer it noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]]. Dizze [[Sniestoarm fan Halloween (2011)|Sniestoarm fan Halloween]] kostet oan 15 [[minske]]n it [[libben]]. Miljoenen lju komme sûnder [[elektrisiteit|stroom]] te sitten. *[[31 oktober|31]] - De wrâldbefolking berikt (neffens de [[Feriene Naasjes]]) de grins fan 7 miljard. *[[31 oktober|31]] - De [[UNESCO]] nimt [[Palestina]] op as lidsteat, nei in stimming wêrby't 107 fan 'e lidsteaten foar- en 14 tsjinstimden. Dit liedt ta [[lulk|poerrazene]] reäksjes fan [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]]. ;novimber * [[11 novimber|11]] - Dizze dei is de [[dei]] fan 11-11-11. *[[16 novimber|16]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[premier]] [[Silvio Berlusconi]] moat ôftrede fanwegen beskuldigings dat er [[seksuële omgong]] hân hat mei in [[minderjierrich]] [[famke]]. Dit [[skandaal]] stiet bekend as [[Rubygate]]. *[[29 novimber|29]] - Yn 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] [[oanfal op de Britske ambassade yn Iran (2011)|falle demonstranten]] de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ambassade]] oan. *[[30 novimber|30]] - It [[Feriene Keninkryk]] ferbrekt de [[diplomasy|diplomatike betrekkings]] mei [[Iraan]] y.f.m. de [[oanfal op de Britske ambassade yn Iran (2011)|oanfal op 'e Britske ambassade yn Teheran]]. ;desimber * [[3 desimber|3]] - De [[Sealterfryske Wikipedy]] berikt 2.000 siden. *[[desimber|mids]] - Yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] begjint de [[Kalifornyske Drûchte (2011-2017)|Kalifornyske Drûchte fan 2011-2017]]. *[[15 desimber|15]] - De [[Feriene Steaten]] ferklearje de [[Irakoarloch]] offisjeel foar beëinige. Dêrmei komt in ein oan 'e [[opstân yn Irak 2003-2011]], mar tagelyk begjint [[Opstân yn Irak (2011-hjoed)|in nije opstân]]. *[[16 desimber|16]] - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske Stoarm Washi|Washi]] (yn 'e Filipinen bekend as Sendong) feroarsaket yn 'e [[Filipinen]] mear as 1.000 [[dea]]den en rjochtet op it [[eilân]] [[Mindanao]] ûnbidige skea oan. *[[17 desimber|17]] - [[Noard-Koreä]] wurdt yn djippe [[rou]] dompele as [[diktator]] [[Kim Jong-il]] komt te [[ferstjerren]] nei 17 jier oan 'e macht west te hawwen. Hy wurdt opfolge troch syn [[soan]] [[Kim Jong-un]]. *[[29 desimber|29]] - [[Samoä]] en [[Tokelau]] ferskowe fan 'e [[east]]kant nei de [[west]]kant fan 'e [[Ynternasjonale Datumgrins]]. Dêrmei slane se ien [[dei]] ([[30 desimber]]) oer. Se lizze no oan deselde kant fan 'e datumgrins as harren wichtichste [[hannel]]spartners. == Berne == * [[8 jannewaris]] - Prins [[Vincent fan Denemarken|Vincent]] en prinsesse [[Josephine fan Denemark]] ([[mearling|twilling]]) == Ferstoarn == ;jannewaris * [[4 jannewaris|4]] - [[Gerry Rafferty]], Skotsk sjonger (* [[1947]]) * [[18 jannewaris|18]] - [[Albert Mulder]], Frysk samler en beskriuwer fan âld ark (* [[1921]]) * [[26 jannewaris|26]] - [[Geale de Vries]], Frysk ûnderwizer en radiopresintator (* [[1921]]) ;febrewaris * [[13 febrewaris|13]] - [[Thomas McKenna]], Iersk akteur (* [[1929]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Jane Russell]], Amerikaansk aktrise en sekssymboal (* [[1921]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Klaas de Jong Ozn.]], Frysk politikus en bestjoerder (* [[1926]]) ;maart * [[8 maart|8]] - [[Anne Sybesma]], Frysk politikus (* [[1925]]) * [[10 maart|10]] - [[Rienk Onsman]], Frysk fuotballer (* [[1943]]) * [[15 maart|15]] - [[Trinus Riemersma]], [[Frysk]] skriuwer (* [[1938]]) * [[17 maart|17]] - [[Jan Reinder Kuperus|Jan Kuperus]], Frysk sakeman, topman [[Friesland Bank]] (* [[1929]]) * [[22 maart|22]] - [[Hans Boskamp]], Nederlânsk fuotballer en akteur (* [[1932]]) * [[25 maart|25]] - [[Maria Isakova]], Russysk reedrydster (* [[1920]]) ;april * [[7 april|7]] - [[Hedzer Rijpstra]], Nederlânsk politikus (* [[1919]]) * [[11 april|11]] - [[Maximilien Vegelin van Claerbergen]], Nederlânsk diplomaat (* [[1927]]) * [[12 april|12]] - [[Hunter Bryce]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1980]]) * [[23 april|23]] - [[Max van der Stoel]], Nederlânsk politikus (* [[1924]]) ;maaie * [[2 maaie|2]] - [[Osama bin Laden]], Saûdysk terrorist, lieder fan [[Al-Qaida]] (* [[1957]]) * [[7 maaie|7]] - [[Gunter Sachs]], Dútsk-Switsersk fotograaf (* [[1932]]) * [[17 maaie|17]] - [[Joseph Galibardy]], Yndiaask hockeyer (* [[1915]]) * [[21 maaie|21]] - [[Paul Gillon]], Frânsk striptekener (* [[1926]]) * [[25 maaie|25]] - [[Rian de Waal]], Nederlânsk pianist (* [[1958]]) ;juny * [[2 juny|2]] - [[Willem Duys]], Nederlânsk presintator en muzykprodusint (* [[1928]]) * [[6 juny|6]] - [[Itty Sluis]], Frysk skriuwster (* [[1939]]) * [[11 juny|11]] - [[Bob Spaak]], Nederlânsk sportsjoernalist en presintator (* [[1917]]) * [[18 juny|18]] - [[Jelena Bonner]], Sovjet dissidinte (* [[1923]]) * [[19 juny|19]] - [[Hannes Weiss]], Nederlânsk Roma-lieder (* [[1928]]) * [[22 juny|22]] - [[Anne Pasveer]], Frysk muzikant (* [[1948]]) * [[23 juny|23]] - [[Peter Falk]], Amerikaansk akteur en senarioskriuwer (* [[1927]]) * [[26 juny|26]] - [[Klaske Folmer]], Frysk foardrachtskeunstneresse (* [[1926]]) ;july * [[5 july|5]] - [[Gordon Tootoosis]], Kanadeesk akteur en aktivist (* [[1941]]) * [[8 july|8]] - [[Betty Ford]], Amerikaansk presidintsfrou (* [[1918]]) * [[11 july|11]] - [[Tom Gehrels]], Nederlânsk-Amerikaansk astronoom (* [[1925]]) * [[15 july |15]] - [[Friedrich Wilhelm Schnitzler]], Dútsk politikus (* [[1928]]) * [[17 july|17]] - [[John Kraaijkamp sr.]], Nederlânsk aktuer (* [[1925]]) * [[20 july|20]] - [[Otto Bijlsma]], Frysk bestjoerder, oprjochter [[Feanhoopfestival]] (* [[1935]]) * [[23 july|23]] - [[Johnny Hoes]], Nederlânsk sjonger (* [[1917]]) * [[23 july|23]] - [[Amy Winehouse]], Ingelsk sjongster (* [[1983]]) * [[31 july|31]] - [[Jan Jongepier]], Frysk organist (* [[1941]]) ;augustus * [[2 augustus|2]] - [[Attilio Pavesi]], Italjaansk hurdfytser (* [[1910]]) * [[3 augustus|3]] - [[Bubba Smith]], Amerikaansk akteur en spiler fan American football (* [[1945]]) * [[4 augustus|4]] - [[Henk Alkema]], Frysk komponist en muzykpedagooch (* [[1944]]) * [[12 augustus|12]] - [[Geertruida Draaisma]], âldste persoan fan Nederlân (* [[1902]]) * [[14 augustus|14]] - [[Fritz Korbach]], Nederlânsk fuotbaltrener (* [[1945]]) ;septimber * [[1 septimber|1]] - [[Jan Lammers (sprinter)|Jan Lammers]], Frysk atleet (* [[1926]]) * [[3 septimber|3]] - [[Finn Helgesen]], Noarsk reedrider (* [[1919]]) * [[4 septimber|4]] - [[Jouke Klazes Bakker]], Frysk konsintraasjekampoerlibbene (* [[1923]]) * [[9 septimber|9]] - [[Binne Lútzen Boarnstra]], Frysk dichter, skriuwer, skipper en histoarikus (* [[1946]]) * [[26 septimber|26]] - [[Harry Muskee]], Nederlânsk sjonger (* [[1941]]) * [[27 septimber|27]] - [[Jan Nijland]], Nederlânsk politikus (* [[1935]]) * [[27 septimber|27]] - [[David Croft]], Ingelsk senarioskriuwer en tillefyzjeprodusint en -regisseur (* [[1922]]) * [[29 septimber|29]] - [[Hella Haasse]], Nederlânsk skriuwster (* [[1918]]) ;oktober * [[5 oktober|5]] - [[Steve Jobs]], Amerikaansk software-ûntwikelder (* [[1955]]) * [[16 oktober|16]] - [[Teade Kingma]], Frysk fersetsman (* [[1921]]) * [[17 oktober|17]] - [[Savannah Gold]], Ingelsk pornoaktrise (* [[1984]]) * [[20 oktober|20]] - [[Moammar al-Kadaffi]], presidint fan [[Lybje]] (* [[1942]]) * [[29 oktober|29]] - [[Cas Spijkers]] - Nederlânsk tillefyzjekok (* [[1946]]) * [[31 oktober|31]] - [[Hein Mader]], Eastenryksk-Frysk byldzjend keunstner (* [[1925]]) ;novimber * [[2 novimber|2]] - [[Rijk de Gooyer]] - Nederlânsk akteur (* [[1925]]) * [[7 novimber|7]] - [[Joe Frazier]], Amerikaansk bokser (* [[1944]]) * [[12 novimber|12]] - [[Theo Douma]], Frysk hûsdokter, sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1956]]) * [[24 novimber|24]] - [[Hindrik Gosses de Jong]], Frysk ûnderwiiskundige (* [[1932]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Christa Wolf]], Dútsk skriuwster (* [[1929]]) * [[1 desimber|1]] - [[Sikke Doting]], Frysk taalaktivist (* [[1938]]) * [[5 desimber|5]] [[Violetta Villas]], Poalsk sjongeres en aktrise (* [[1938]]) * [[7 desimber|7]] - [[Kees Hanje]], âldste man fan Fryslân (* [[1906]]) * [[16 desimber|16]] - [[Abe Lenstra|Hiltsje Lenstra-Wisman]], widdo fan [[Abe Lenstra]] (* [[1924]]) * [[17 desimber|17]] - [[Henk de Haan]], Frysk skriuwer (* [[1940]]) * [[18 desimber|18]] - [[Václav Havel]], presidint fan [[Tsjechje]] (* [[1936]]) * [[18 desimber|18]] - [[Peter Vassilev]], Bulgaarsk-Frysk keunstskilder (* [[1943]]) * [[20 desimber|20]] - [[Atze Bosch]], Frysk dichter en oersetter (* [[1927]]) * [[24 desimber|24]] - [[Johannes Heesters]], Nederlânsk-Dútsk operasjonger en akteur (* [[1903]]) * [[24 desimber|24]] - [[Johannes Tinga]], Frysk feekeapman en autobiograaf (* [[1922]]) * [[25 desimber|25]] - [[Wâtse Hiddema]], Frysk psychiater en frisiast (* [[1928]]) * [[27 desimber|27]] - [[Douwe Amels (skipsbouwer)|Douwe Amels]], Frysk ûndernimmer en skipsbouwer (* [[1924]]) * [[30 desimber|30]] - [[Dick Eisma]], Frysk skriuwer en oersetter (* [[1941]]) ;datum ûnbekend * [[Peter Blue Cloud]], Kanadeesk Mohawksk dichter (* [[1933]]) ==Literatuer== ;romans * [[C.J. Cherryh]], ''[[Betrayer (roman)|Betrayer]]'' * [[Kristen Britain]], ''[[Blackveil]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Ghost Story (roman fan Jim Butcher)|Ghost Story]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[River Marked]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[Curses (koart ferhaal)|Curses]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Fairy Gifts]]'' * Patricia Briggs, ''[[Gray (koart ferhaal)|Gray]]'' * Patricia Briggs, ''[[In Red, with Pearls]]'' ;ferhalebondels * [[George R.R. Martin]] en [[Gardner Dozois]] (red.), ''[[Down These Strange Streets]]'' * ferskate auteurs, ''[[Hexed (ferhalebondel)|Hexed]]'' * [[Charlaine Harris]] en [[Toni L.P. Kelner]] (red.), ''[[Home Improvement: Undead Edition]]'' * [[Ellen Datlow]] (red.), ''[[Naked City: Tales of Urban Fantasy]]'' * [[Peter S. Beagle]] en [[Joe R. Lansdale]] (red.), ''[[The Urban Fantasy Anthology]]'' ==Films== {{Kolommen2 |Kolom1= * ''[[The Adjustment Bureau]]'' * ''[[Book of Dragons]]'' * ''[[The Cabin in the Woods]]'' * ''[[Captain America: The First Avenger]]'' * ''[[Colombiana (film)|Colombiana]]'' * ''[[Conan the Barbarian (film út 2011)|Conan the Barbarian]]'' * ''[[Dragons: Gift of the Night Fury]]'' * ''[[Drive Angry]]'' * ''[[The Eagle (film út 2011)|The Eagle]]'' * ''[[Friends with Benefits (film)|Friends with Benefits]]'' * ''[[Gnomeo & Juliet]]'' * ''[[The Help (film)|The Help]]'' * ''[[Horrible Bosses]]'' * ''[[Just Go with It]]'' |Kolom2= * ''[[Kung Fu Panda 2]]'' * ''[[Mr. Popper's Penguins (film)|Mr. Popper's Penguins]]'' * ''[[Night of the Living Carrots]]'' * ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' * ''[[Penny's Shadow]]'' * ''[[Pixie Hollow Games]]'' * ''[[Rio (film út 2011)|Rio]]'' * ''[[Rise of the Planet of the Apes]]'' * ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' * ''[[Thor (film)|Thor]]'' * ''[[Thriller Night]]'' * ''[[We Bought a Zoo (film)|We Bought a Zoo]]'' * ''[[Zookeeper (film)|Zookeeper]]'' }} ==Telefyzje== * ''[[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|Last Man Standing]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2011| ]] [[Kategory:21e iuw]] fp3mlg10fyu25slzr3i6zxcux14n4nh 1240727 1240725 2026-09-14T00:19:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240727 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[2010-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - [[Estlân]] fiert de [[euro]] yn as [[muntienheid]]. *[[1 jannewaris|1]] - By [[bomoanslach yn Aleksandrië (2011)|in bomoanslach]] op in [[Koptysk-Otterdokse Tsjerke|Koptysk-otterdokse]] [[tsjerke]] yn 'e [[Egypte|Egyptyske]] [[stêd]] [[Aleksandrië]] komme ûnder in [[nijjiersdei|nijjierstsjinst]] 23 [[minske]]n om. * [[1 jannewaris|1]] - Yn 'e [[Súdwesthoeke]] fan [[Fryslân]] fynt in yngeande [[gemeentlike weryndieling]] plak. De gemeenten [[Boalsert (gemeente)|Boalsert]], [[Nijefurd]], [[Snits (gemeente)|Snits]], [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]] en [[Wûnseradiel]] wurde dêrby feriene ta de nije gemeente [[Súdwest-Fryslân]]. *[[4 jannewaris|4]] - De [[Tuneezje|Tunezyske]] stjitferkeaper Mohammed Bûazizi [[ferstjert]] oan syn [[ferwûning]]s, nei't er himsels yn [[desimber]] [[2010]] yn 'e [[brân]] stutsen hat út protest tsjin it [[diktatuer|diktatoriale rezjym]] yn syn lân. Dêrmei hat er de oanset jûn ta sawol de [[Tunezyske Revolúsje]] as de [[Arabyske Maityd]]. *[[8 jannewaris|8]] - By [[oanslach op Gabrielle Giffords|in oanslach]] op 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[politika]] [[Gabrielle Giffords]], in lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen|Hûs fan Offurdigen]], komme yn 'e neite fan 'e [[stêd]] [[Tucson (Arizona)]] [[rjochter]] [[John Roll]] en 5 oaren om en reitsje nochris 13 [[minske]]n [[ferwûne]]. Giffords sels wurdt yn 'e [[holle]] rekke, mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]]. *[[9 jannewaris|9]] - It [[ferkearsfleantúch]] Iran Air-flecht 277 stoart del yn 'e neite fan 'e [[Iraan]]ske [[stêd]] [[Orûmijeh]], wêrby't 77 [[minske]]n omkomme. *[[9 jannewaris|9]]-[[15 jannewaris|15]] - By [[Súdûdaneesk ûnôfhinklikheidsreferindum (2011)|in referindum]] yn [[Súd-Sûdaan]] stimt in oerweldigjende mearderheid fan 'e [[befolking]] foar ûnôfhinklikheid fan harren [[lân]] fan [[Sûdaan]]. *[[11 jannewaris|11]] - By [[wettersneed en ierdferskowings yn Brazylje (2011)|wettersneed en ierdferskowings]] komme yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] steat [[Rio de Janeiro (steat)|Rio de Janeiro]] 903 [[minske]]n om. *[[14 jannewaris|14]] - Yn it ramt fan 'e [[Tunezyske Revolúsje]] nimt [[diktator]] [[Zine el-Abidine Ben Ali]] nei in [[moanne (tiid)|moanne]] fan almar fûleindiger [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] de wyk nei [[Saûdy-Araabje]]. Hy hat 23&nbsp;jier regearre. [[Premier]] [[Mohammed Gannûtsji]] en [[parlemintsfoarsitter]] [[Fûad Mebazaä]] nimme de macht yn [[Tuneezje]] oer. Dit is it begjin fan 'e [[Arabyske Maityd]]. * [[22 jannewaris|22]] - It lêste konsert fan [[Jitiizer]]. *[[24 jannewaris|24]] - By [[bomoanslach yn Moskou (2011)|in bomoanslach]] op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Domodedovo]], yn 'e [[Ruslân|Russyske]] [[haadstêd]] [[Moskou]] komme 37 [[minske]]n om en reitsje 173 oaren [[ferwûne]]. *[[25 jannewaris|25]] - Yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] begjinne yn [[Egypte]] massale [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] tsjin it rezjym fan [[diktator]] [[Hosni Mûbarak]]. Dit is it begjin fan 'e [[Egyptyske Revolúsje (2011)|Egyptyske Revolúsje]]. ;febrewaris *[[11 febrewaris|11]] - By de [[Egyptyske Revolúsje (2011)|Egyptyske Revolúsje]] wurdt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] nei 18 dagen fan fûleindich [[demonstraasje (protest)|protest]] [[diktator]] [[Hosni Mûbarak]] ôfset. *[[15 febrewaris|15]] - Yn [[Lybje]] brekt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] de [[Earste Libyske Boargeroarloch]] út, in [[wapen]]e [[opstân]] tsjin it rezjym fan [[diktator]] [[Mûammar Kadaffi]]. *[[22 febrewaris|22]] - By [[ierdbeving fan Christchurch (2011)|in ierdbeving]] fan 6,3 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Christchurch (Nij-Seelân)|Christchurch]], op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] fan [[Nij-Seelân]], 185 [[minske]]n om. *[[22 febrewaris|22]]-[[14 maart]] - Unwissichheid oer de beskikberheid fan [[Lybje|Libyske]] [[ierdoalje]] (fanwegen it útbrekken fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]) soarget derfoar dat de [[priis (kosten)|priis]] fan [[rouwe oalje]] yn twa [[wiken]] tiid mei 20% stiget. Dit is de [[Oaljekrisis fan 2011]]. ;maart * [[2 maart|2]] - By de [[Provinsjale-Steatenferkiezings (2011)|Provinsjale-Steatenferkiezings]] yn [[Nederlân]] behellet de [[VVD]] yn 'e measte [[provinsje]]s in grutte oerwinning. De [[PVV]] wurdt de grutste [[politike partij|partij]] yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. [[Fryslân]], [[Grinslân]] en [[Drinte]] binne de iennichste dielen fan it lân dêr't de [[PvdA]] it grutst is. *[[6 maart|6]] - Yn [[Syrje]] brekt yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] in [[opstân|folksopstân]] út as 15 [[puber|tiner]]jonges yn 'e súdlike [[stêd]] [[Deraä]] [[arrestaasje|arrestearre]] wurde foar it oanbringen fan [[graffity]] op 'e [[muorre]] fan harren [[skoalle (gebou)|skoalle]], wêryn't se de [[diktatuer]] fan [[Basjir al-Assad]] ôfrinne litten hawwe. Dit is it alderierste begjin fan 'e [[Syryske Boargeroarloch]]. *[[11 maart|11]] - In [[ierdbeving fan Tohoku (2011)|swiere ierdbeving]] fan 9,0 op 'e [[skaal fan Richter]] foar de [[kust]] fan [[Japan]] feroarsaket in [[tsûnamy]] fan mear as 9&nbsp;[[meter|m]] heech. Der falle 15.893 [[dea]]den, 2.565 [[minske]]n reitsje fermist en mear as 150.000 oaren moatte duorjend hûs en hiem ferlitte, net inkeld omreden fan 'e ûnbidige ferwuostging, mar ek om't in [[kearnsintrale]] by [[Fukushima]] swier skansearre rekket. Dat liedt ta de [[kearnramp fan Fukushima]], wêrby't in grut gebiet [[radioaktiviteit|radioaktyf]] besmet rekket. *[[15 maart|15]] - De [[Syryske Boargeroarloch]] brekt út: yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maityd]] komt yn in grut diel fan [[Syrje]] de [[befolking]] yn [[opstân]] tsjin 'e ûnmeilydsume [[diktatuer]] fan [[presidint]] [[Basjir al-Assad]]. It rezjym reägearret mei ûnmeilydsume ûnderdrukking en troch ferskate [[stêd]]en te [[belegerjen]]. *[[15 maart|15]] - Fanwegen de [[Folksopstân yn Bachrein (2011)|Folksopstân yn Bachrein]], dy't útbrutsen is yn it ramt fan 'e [[Arabyske Maitiid]], ropt [[kening]] [[Hamad bin Isa al-Chalifa]] foar in fearnsjier de [[needtastân]] út. [[Saûdy-Araabje]] stjoert [[troepen]] dy't de rebûlje ûnmeilydsum de kop yndrukke. * [[16 maart|16]] - It earste [[ljip]]aai fan [[Fryslân]] wurdt troch Geert Kleinhuis út [[Earnewâld]] fûn by [[Hurdegaryp]]. *[[17 maart|17]] - De [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] stimt mei 10 tsjin 0 foar de ynstelling fan in [[no-flyzone]] boppe [[Lybje]] yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]. Dêrmei wurdt besocht om Libyske [[boarger]]s te beskermjen tsjin [[bombardemint]]en troch de Libyske [[loftmacht]]. *[[19 maart|19]] - It [[regear]] fan [[Lybje]] hâldt yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]] oan mei [[bombardemint|loftoanfallen]] op sawol [[rebel]]len as [[boarger]]doelen, ek al hat de [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] dat ferbean. Dêrom begjint [[Frankryk]] by wize fan [[militêr]]e yntervinsje (autorisearre troch [[FN-Feilichheidsreidresolúsje 1973]]) mei de ynset fan [[strieljager]]s tsjin 'e Libyske [[loftmacht]]. ;april * [[9 april|9]] - In 24-jierrige [[man (persoan)|man]] sjit yn it [[winkelsintrum]] De Ridderhof, yn 'e [[Nederlân]]ske [[stêd]] [[Alfen oan de Ryn]], yn it wylde wei om him hinne. By dat [[Bloedbad fan Alfen oan de Ryn]] falle 7 [[dea]]den, ynkl. de dieder. *[[11 april|11]] - De eardere [[Ivoarkust|Ivoriaanske]] [[presidint]] [[Laurent Gbagbo]] wurdt yn syn [[wente]] yn [[Abidjan]] [[arrestaasje|arrestearre]] troch [[soldaten]] dy't trou binne oan presidint [[Alassane Ouattara]], mei stipe fan [[Frankryk|Frânske]] [[troepen]]. Dêrmei komt in ein oan 'e [[Ivoriaanske Krisis (2010-2011)|Ivoriaanske Krisis fan 2010-2011]] en oan 'e [[Twadde Ivoriaanske Boargeroarloch]]. * [[12 april|12]] - De [[Japan]]ske autoriteiten erkenne dat de [[kearnramp fan Fukushima]], dy't ûntstie nei de [[ierdbeving fan Tohoku (2011)|swiere ierdbeving en tsûnamy fan 11 maart]], it heechste nivo fan de [[INES-skaal]] berikt hat. *[[15 april|15]] - It gesach yn it [[Meksiko|Meksikaanske]] [[plak (geografy)|plak]] [[Cherán]] wurdt yn it ramt fan 'e [[Meksikaanske Drugsoarloch]], nei [[misdie]]den troch in pleatslik [[drugskartel]], oernommen troch [[wapen]]e [[figilante]]s. * [[15 april|15]] - Under lieding fan [[ynformateur]] [[Margreeth de Boer]] berikke de [[politike partijen|partijen]] [[PvdA]], [[CDA]] en [[FNP]] in koälysje-akkoart foar it [[bestjoer]] fan de [[Provinsje Fryslân]]. *[[25 april|25]]-[[28 april|28]] - By [[Tornado-útbraak (april 2011)|in útbraak]] fan [[tornado's]] komme yn 'e [[Feriene Steaten]] 342 [[minske]]n om. *[[29 april|29]] - Yn it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[Windsor (Ingelân)|Windsor]] wurdt ûnder oerweldigjende [[publike belangstelling]] [[brulloft fan prins William en Kate Middleton|de brulloft]] fan [[prins]] [[William, hartoch fan Cambridge]] en [[Kate Middleton]] fierd. ;maaie * [[1 maaie|1]] - De eardere [[paus]] [[Jehannes Paulus II]] wurdt [[sillichferklearring|sillich ferklearre]]. *[[2 maaie|2]] - [[Osama bin Laden]], de lieder fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurbeweging]] [[al-Qaida]], wurdt [[fermoarde]] as [[kommando's]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marine]] in ynfal dogge yn syn geheime wente yn it [[Pakistan|Pakistaanske]] [[Abbottabad]]. * [[9 maaie|9]] - Under de trêde etappe fan 'e [[Omgong fan Itaalje]] komt de [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Wouter Weylandt]] fan [[Team Leopard-Trek]] om it libben by in fal. * [[11 maaie|11]] - [[Pieter Weening]] fan [[De Harkema]] wint de fyfde etappe yn de [[Omgong fan Itaalje]]. Hy is dêrmei de earste [[Fryslân|Fries]] mei de [[rôze trui]]. * [[15 maaie|15]] - De [[Amsterdam]]ske [[fuotbal]]klub [[AFC Ajax|Ajax]] wurdt foar de tritichste kear yn 'e skiednis [[Nederlânsk kampioenskip fuotbal|Nederlânsk kampioen]]. *[[16 maaie|16]] - De [[lân|lannen]] fan 'e [[eurosône]] beslute ta in [[jild|finansjeel helppakket]] ter wearde fan [[€]]78 miljard om [[Portegal]] út 'e [[ekonomy]]ske swierrichheden fan 'e [[Bankekrisis]] te helpen. *[[21 maaie|21]] - De [[fulkaan]] [[Grímsvötn]], op [[Iislân]], [[Utbarsting fan de Grímsvötn (2011)|barst út]] en fersteurt dêrmei it [[loftfeart|loftferkear]] yn noardlik en westlik [[Jeropa]]. *[[21 maaie|21]]-[[26 maaie|26]] - By [[Tornado-útbraak (21-26 maaie 2011)|in útbraak]] fan [[tornado's]] komme yn 'e [[Feriene steaten]] 178 [[minske]]n om. **[[22 maaie|22]] - De [[tornado fan Joplin (2011)|tornado fan Joplin]] makket it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[plak (geografy)|plak]] [[Joplin (Missoery)]] mei de grûn lyk. Dêrby falle 161 [[dea]]den. *[[26 maaie|26]] - De eardere [[Bosnyske Serven|Bosnysk-Servyske]] [[generaal]] [[Ratko Mladić]] wurdt yn [[Servje]] oppakt nei't er likernôch fyftjin jier ûnderdûkt sitten hat. It [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]] siket him fanwegen oanklachten fan [[genoside]], [[oarlochsmisdie]]den en [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]]. ;juny *[[4 juny|4]] - De [[fulkaan]] de [[Puyehue-Cordón Caulle|Puyehue]], yn 'e [[Sily|Sileenske]] [[Andes]], [[Utbarsting fan de Puyehue-Cordón Caulle (2011)|barst út]]. Der moatte mear 3.000 [[minske]]n [[evakuëarre]] wurde, en it [[loftfeart|loftferkear]] boppe [[Súd-Amearika]], [[Nij-Seelân]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] wurdt slim fersteurd. * [[4 juny|4]] - [[Janna Eijer]] fan [[Jobbegea]] wint [[Liet (festival)|Liet]] 2011 mei it nûmer ''1 klap''. *[[28 juny|28]] - De [[Itens- en Lânbou Organisaasje]] (FAO) makket bekend dat de [[ko]]wesykte [[feepest]] wrâldwiid útrûge is. ;july *[[9 july|9]] - [[Súd-Sûdaan]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Sûdaan]]. *[[12 july|12]] - De [[planeet]] [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] foltôget syn earste [[jier]] (d.w.s. rûngong om 'e [[sinne]]) sûnt er yn [[1846]] ûntdutsen is. *[[13 july|13]] - By [[bomoanslaggen yn Bombay (2011)|bomoanslaggen]] yn 'e [[Yndia]]aske [[stêd]] [[Bombay]] komme 26 [[minske]]n om en reitsje mear as 130 oaren [[ferwûne]]. *[[14 july|14]] - [[Súd-Sûdaan]] wurdt as 193e [[lân]] lid fan 'e [[Feriene Naasjes]]. *[[20 july|20]] - Yn [[Servje]] wurdt [[Goran Hadžić]] oppakt. Hy is de lêste [[persoan]] dy't oanklage wurdt foar it [[Joegoslaavjetribunaal]] yn [[De Haach]]. *[[20 july|20]] - De [[Feriene Naasjes]] ferklearje de sitewaasje yn súdlik [[Somaalje]] offisjeel ta [[hongersneed]]. It is [[hongersneed yn de Hoarn fan Afrika (2011)|de earste hongersneed]] yn de [[Hoarn fan Afrika]] yn mear as 30 jier. *[[21 july|21]] - Mei de lâning fan it [[romtefear]] [[Atlantis (space shuttle)|''Atlantis'']] by it [[Kennedy Space Center]] yn [[Floarida]] komt der in ein oan it [[space shuttle-programma]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]]. *[[22 july|22]] - By [[oanslaggen yn Noarwegen (2011)|syn oanslaggen]] yn 'e [[Noarwegen|Noarske]] [[haadstêd]] [[Oslo]] en op it [[eilân]] [[Utøya]] [[fermoardet]] de [[neo-nazisme|neo-nazy]] en [[terrorisme|terrorist]] [[Anders Breivik]] 77 [[minske]]n (wêrûnder 69 [[tiner]]s op Utøya) en [[ferwûne]]t er nochris teminsten 318 oaren. *[[24 july|24]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steat|steat]] [[New York (steat)|New York]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[31 july|31]]-[[16 jannewaris]] [[2012]] - Yn [[Tailân]] brekt [[Taiske wettersneed (2011)|swiere wettersneed]] út, dêr't 12,8 miljoen [[minske]]n mei te krijen hawwe. De [[haadstêd]] [[Bangkok]] strûpt derûnder. Der komme 815 [[minske]]n om en der wurdt foar 1.440 miljard [[Taiske baht|baht]] ([[$]]45 miljard) oan skea oanrjochte. ;augustus *[[5 augustus|5]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket de mooglike ûntdekking fan [[wetter|floeiber wetter]] op 'e [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]] bekend. *[[11 augustus|11]]-[[15 septimber]] - By [[wettersneed yn Sind (2011)|wettersneed]] yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] [[provinsje]] [[Sind]] komme 434 [[minske]]n om. *[[25 augustus|25]] - By [[Bloedbad fan Monterrey (2011)|in oanslach]] yn in [[kasino]] yn 'e [[Meksiko|Meksikaanske]] [[stêd]] [[Monterrey]] komme 52 [[minske]]n om en reitsje 10 oaren [[ferwûne]]. *[[20 augustus|20]]-[[28 augustus|28]] - Yn it ramt fan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]] feroverje de [[rebel]]len yn 'e [[Slach om Tripoly (2011)|Slach om Tripoly]] de [[Lybje|Libyske]] [[haadstêd]]. Dêrmei wurdt de [[diktatuer]] fan [[Mûammar Kadaffi]] ûnder fuotten helle. ;septimber *[[5 septimber|5]] - [[Yndia]] en [[Bangladesj]] tekenje in [[ferdrach]] wêrby't se ôfprate om in tal lytse [[enklave]]s oan wjerssiden fan harren [[grins (line)|grins]] út te wikseljen. Dêrmei komt in ein oan in skeel dat 40 jier duorre hat. *[[10 septimber|10]] - De [[fearboat]] [[MS Spice Islander I|MS ''Spice Islander I'']] sinkt foar de [[kust]] fan it [[Tanzania]]anske [[eilân]] [[Sansibar (eilân)|Sansibar]]. Dêrby komme 240 fan 'e 800 opfarrenden om. *[[12 septimber|12]] - Yn 'e [[Kenia]]anske [[haadstêd]] [[Nairobi]] komme likernôch 100 [[minske]]n om by de [[brân]] dy't ûnstiet nei de [[Oaljepiipliedingbrân yn Nairobi (2011)|ûntploffing fan in oaljepiiplieding]]. *[[17 septimber|17]] - Hûnderten [[demonstranten]] begjinne yn it ramt fan folksprotesten tsjin 'e [[Bankekrisis]], dy't feroarsake is troch de [[graaikultuer]] yn it [[bankwêzen]], de [[Occupy Wall Street]]-beweging. Dêrby besette se [[Wall Street]], yn it finansjele hert fan [[New York-Stêd]]. Al rillegau ûntstiet hjirút de bredere [[Occupy-beweging]], dy't tsjin [[oktober]] yn in grut tal oare [[stêd]]en yn 82 [[lân|lannen]] soartgelikense besettingsaksjes útfierd. * [[25 septimber|25]] - [[Saûdy-Araabje]] beslút om yn [[2015]] it aktyf en passyf [[frouljuskiesrjocht]] yn te fieren foar it ferkiesbere part fan 'e [[gemeenteried]]en en de advysjaande ried. * [[29 septimber|29]] - [[Sina]] lansearet it [[romte (astronomy)|romte]][[laboratoarium]] [[Tiangong 1]], de earste stap yn 'e ûntjouwing fan in bemanne Sineesk [[romtestasjon]]. ;oktober *[[4 oktober|4]] - By [[wettersneed yn Kambodja (2011)|wettersneed]] yn [[Kambodja]] komme troch oerstreamings fan 'e [[rivier]] de [[Mekong]] 207 [[minske]]n om. * [[11 oktober|11]] - De [[Fryslân|Fryske]] [[skriuwer]] [[Durk van der Ploeg]] kriget de [[Gysbert Japicxpriis]] takend foar syn hiele [[oeuvre]]. *[[13 oktober|13]] - Mei de ferovering fan 'e [[stêd]] [[Sirte]] en de fal fan it rezjym fan [[diktator]] [[Mûammar Kadaffi]] komt yn [[Lybje]] in ein oan 'e [[Earste Libyske Boargeroarloch]]. *[[18 oktober|18]] - By de [[finzeneruil fan Gilad Shalit]] wikselet [[Israel]] 1.027 [[finzen]] [[Palestina|Palestinen]] út tsjin 'e Israelyske [[soldaat]] [[Gilad Shalit]], dy't troch de militante Palestynske beweging [[Hamas]] fêstholden wurdt. *[[20 oktober|20]] - De ôfsette [[diktator]] fan [[Lybje]], [[Mûammar Kadaffi]], wurdt frijwol daliks nei syn [[arrestaasje]] yn [[Sirte]] op 'e strjitte [[Dea fan Mûammar Kadaffi|deasketten]]. *[[20 oktober|20]] - De [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskyske]] [[separatisme|ôfskiedingsbeweging]] [[ETA]] beëiniget syn striid foar in ûnôfhinklik [[Spaansk-Baskelân|Baskelân]], dy't 43 jier duorre hat en oan mear as 800 [[minske]]n it libben koste hat. *[[23 oktober|23]] - By [[ierdbeving fan Van (2011)|in ierdbeving]] fan 7,1 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn [[Van (Turkije)|Van]], yn it easten fan [[Turkije]], teminsten 604 [[minske]]n om en reitsje tûzenen oaren [[ferwûne]]. *[[29 oktober|29]] - In seldsume [[sniestoarm]] yn [[oktober]] jaget oer it noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]]. Dizze [[Sniestoarm fan Halloween (2011)|Sniestoarm fan Halloween]] kostet oan 15 [[minske]]n it [[libben]]. Miljoenen lju komme sûnder [[elektrisiteit|stroom]] te sitten. *[[31 oktober|31]] - De wrâldbefolking berikt (neffens de [[Feriene Naasjes]]) de grins fan 7 miljard. *[[31 oktober|31]] - De [[UNESCO]] nimt [[Palestina]] op as lidsteat, nei in stimming wêrby't 107 fan 'e lidsteaten foar- en 14 tsjinstimden. Dit liedt ta [[lulk|poerrazene]] reäksjes fan [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]]. ;novimber * [[11 novimber|11]] - Dizze dei is de [[dei]] fan 11-11-11. *[[16 novimber|16]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[premier]] [[Silvio Berlusconi]] moat ôftrede fanwegen beskuldigings dat er [[seksuële omgong]] hân hat mei in [[minderjierrich]] [[famke]]. Dit [[skandaal]] stiet bekend as [[Rubygate]]. *[[29 novimber|29]] - Yn 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] [[oanfal op de Britske ambassade yn Iran (2011)|falle demonstranten]] de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ambassade]] oan. *[[30 novimber|30]] - It [[Feriene Keninkryk]] ferbrekt de [[diplomasy|diplomatike betrekkings]] mei [[Iraan]] y.f.m. de [[oanfal op de Britske ambassade yn Iran (2011)|oanfal op 'e Britske ambassade yn Teheran]]. ;desimber * [[3 desimber|3]] - De [[Sealterfryske Wikipedy]] berikt 2.000 siden. *[[desimber|mids]] - Yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]] begjint de [[Kalifornyske Drûchte (2011-2017)|Kalifornyske Drûchte fan 2011-2017]]. *[[15 desimber|15]] - De [[Feriene Steaten]] ferklearje de [[Irakoarloch]] offisjeel foar beëinige. Dêrmei komt in ein oan 'e [[opstân yn Irak 2003-2011]], mar tagelyk begjint [[Opstân yn Irak (2011-hjoed)|in nije opstân]]. *[[16 desimber|16]] - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske Stoarm Washi|Washi]] (yn 'e Filipinen bekend as Sendong) feroarsaket yn 'e [[Filipinen]] mear as 1.000 [[dea]]den en rjochtet op it [[eilân]] [[Mindanao]] ûnbidige skea oan. *[[17 desimber|17]] - [[Noard-Koreä]] wurdt yn djippe [[rou]] dompele as [[diktator]] [[Kim Jong-il]] komt te [[ferstjerren]] nei 17 jier oan 'e macht west te hawwen. Hy wurdt opfolge troch syn [[soan]] [[Kim Jong-un]]. *[[29 desimber|29]] - [[Samoä]] en [[Tokelau]] ferskowe fan 'e [[east]]kant nei de [[west]]kant fan 'e [[Ynternasjonale Datumgrins]]. Dêrmei slane se ien [[dei]] ([[30 desimber]]) oer. Se lizze no oan deselde kant fan 'e datumgrins as harren wichtichste [[hannel]]spartners. == Berne == * [[8 jannewaris]] - Prins [[Vincent fan Denemarken|Vincent]] en prinsesse [[Josephine fan Denemark]] ([[mearling|twilling]]) == Ferstoarn == ;jannewaris * [[4 jannewaris|4]] - [[Gerry Rafferty]], Skotsk sjonger (* [[1947]]) * [[18 jannewaris|18]] - [[Albert Mulder]], Frysk samler en beskriuwer fan âld ark (* [[1921]]) * [[26 jannewaris|26]] - [[Geale de Vries]], Frysk ûnderwizer en radiopresintator (* [[1921]]) ;febrewaris * [[13 febrewaris|13]] - [[Thomas McKenna]], Iersk akteur (* [[1929]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Jane Russell]], Amerikaansk aktrise en sekssymboal (* [[1921]]) * [[28 febrewaris|28]] - [[Klaas de Jong Ozn.]], Frysk politikus en bestjoerder (* [[1926]]) ;maart * [[8 maart|8]] - [[Anne Sybesma]], Frysk politikus (* [[1925]]) * [[10 maart|10]] - [[Rienk Onsman]], Frysk fuotballer (* [[1943]]) * [[15 maart|15]] - [[Trinus Riemersma]], [[Frysk]] skriuwer (* [[1938]]) * [[17 maart|17]] - [[Jan Reinder Kuperus|Jan Kuperus]], Frysk sakeman, topman [[Friesland Bank]] (* [[1929]]) * [[22 maart|22]] - [[Hans Boskamp]], Nederlânsk fuotballer en akteur (* [[1932]]) * [[25 maart|25]] - [[Maria Isakova]], Russysk reedrydster (* [[1920]]) ;april * [[7 april|7]] - [[Hedzer Rijpstra]], Nederlânsk politikus (* [[1919]]) * [[11 april|11]] - [[Maximilien Vegelin van Claerbergen]], Nederlânsk diplomaat (* [[1927]]) * [[12 april|12]] - [[Hunter Bryce]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1980]]) * [[23 april|23]] - [[Max van der Stoel]], Nederlânsk politikus (* [[1924]]) ;maaie * [[2 maaie|2]] - [[Osama bin Laden]], Saûdysk terrorist, lieder fan [[Al-Qaida]] (* [[1957]]) * [[7 maaie|7]] - [[Gunter Sachs]], Dútsk-Switsersk fotograaf (* [[1932]]) * [[17 maaie|17]] - [[Joseph Galibardy]], Yndiaask hockeyer (* [[1915]]) * [[21 maaie|21]] - [[Paul Gillon]], Frânsk striptekener (* [[1926]]) * [[25 maaie|25]] - [[Rian de Waal]], Nederlânsk pianist (* [[1958]]) ;juny * [[2 juny|2]] - [[Willem Duys]], Nederlânsk presintator en muzykprodusint (* [[1928]]) * [[6 juny|6]] - [[Itty Sluis]], Frysk skriuwster (* [[1939]]) * [[11 juny|11]] - [[Bob Spaak]], Nederlânsk sportsjoernalist en presintator (* [[1917]]) * [[18 juny|18]] - [[Jelena Bonner]], Sovjet dissidinte (* [[1923]]) * [[19 juny|19]] - [[Hannes Weiss]], Nederlânsk Roma-lieder (* [[1928]]) * [[22 juny|22]] - [[Anne Pasveer]], Frysk muzikant (* [[1948]]) * [[23 juny|23]] - [[Peter Falk]], Amerikaansk akteur en senarioskriuwer (* [[1927]]) * [[26 juny|26]] - [[Klaske Folmer]], Frysk foardrachtskeunstneresse (* [[1926]]) ;july * [[5 july|5]] - [[Gordon Tootoosis]], Kanadeesk akteur en aktivist (* [[1941]]) * [[8 july|8]] - [[Betty Ford]], Amerikaansk presidintsfrou (* [[1918]]) * [[11 july|11]] - [[Tom Gehrels]], Nederlânsk-Amerikaansk astronoom (* [[1925]]) * [[15 july |15]] - [[Friedrich Wilhelm Schnitzler]], Dútsk politikus (* [[1928]]) * [[17 july|17]] - [[John Kraaijkamp sr.]], Nederlânsk aktuer (* [[1925]]) * [[20 july|20]] - [[Otto Bijlsma]], Frysk bestjoerder, oprjochter [[Feanhoopfestival]] (* [[1935]]) * [[23 july|23]] - [[Johnny Hoes]], Nederlânsk sjonger (* [[1917]]) * [[23 july|23]] - [[Amy Winehouse]], Ingelsk sjongster (* [[1983]]) * [[31 july|31]] - [[Jan Jongepier]], Frysk organist (* [[1941]]) ;augustus * [[2 augustus|2]] - [[Attilio Pavesi]], Italjaansk hurdfytser (* [[1910]]) * [[3 augustus|3]] - [[Bubba Smith]], Amerikaansk akteur en spiler fan American football (* [[1945]]) * [[4 augustus|4]] - [[Henk Alkema]], Frysk komponist en muzykpedagooch (* [[1944]]) * [[12 augustus|12]] - [[Geertruida Draaisma]], âldste persoan fan Nederlân (* [[1902]]) * [[14 augustus|14]] - [[Fritz Korbach]], Nederlânsk fuotbaltrener (* [[1945]]) ;septimber * [[1 septimber|1]] - [[Jan Lammers (sprinter)|Jan Lammers]], Frysk atleet (* [[1926]]) * [[3 septimber|3]] - [[Finn Helgesen]], Noarsk reedrider (* [[1919]]) * [[4 septimber|4]] - [[Jouke Klazes Bakker]], Frysk konsintraasjekampoerlibbene (* [[1923]]) * [[9 septimber|9]] - [[Binne Lútzen Boarnstra]], Frysk dichter, skriuwer, skipper en histoarikus (* [[1946]]) * [[26 septimber|26]] - [[Harry Muskee]], Nederlânsk sjonger (* [[1941]]) * [[27 septimber|27]] - [[Jan Nijland]], Nederlânsk politikus (* [[1935]]) * [[27 septimber|27]] - [[David Croft]], Ingelsk senarioskriuwer en tillefyzjeprodusint en -regisseur (* [[1922]]) * [[29 septimber|29]] - [[Hella Haasse]], Nederlânsk skriuwster (* [[1918]]) ;oktober * [[5 oktober|5]] - [[Steve Jobs]], Amerikaansk software-ûntwikelder (* [[1955]]) * [[16 oktober|16]] - [[Teade Kingma]], Frysk fersetsman (* [[1921]]) * [[17 oktober|17]] - [[Savannah Gold]], Ingelsk pornoaktrise (* [[1984]]) * [[20 oktober|20]] - [[Moammar al-Kadaffi]], presidint fan [[Lybje]] (* [[1942]]) * [[29 oktober|29]] - [[Cas Spijkers]] - Nederlânsk tillefyzjekok (* [[1946]]) * [[31 oktober|31]] - [[Hein Mader]], Eastenryksk-Frysk byldzjend keunstner (* [[1925]]) ;novimber * [[2 novimber|2]] - [[Rijk de Gooyer]] - Nederlânsk akteur (* [[1925]]) * [[7 novimber|7]] - [[Joe Frazier]], Amerikaansk bokser (* [[1944]]) * [[12 novimber|12]] - [[Theo Douma]], Frysk hûsdokter, sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1956]]) * [[24 novimber|24]] - [[Hindrik Gosses de Jong]], Frysk ûnderwiiskundige (* [[1932]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Christa Wolf]], Dútsk skriuwster (* [[1929]]) * [[1 desimber|1]] - [[Sikke Doting]], Frysk taalaktivist (* [[1938]]) * [[5 desimber|5]] [[Violetta Villas]], Poalsk sjongeres en aktrise (* [[1938]]) * [[7 desimber|7]] - [[Kees Hanje]], âldste man fan Fryslân (* [[1906]]) * [[16 desimber|16]] - [[Abe Lenstra|Hiltsje Lenstra-Wisman]], widdo fan [[Abe Lenstra]] (* [[1924]]) * [[17 desimber|17]] - [[Henk de Haan]], Frysk skriuwer (* [[1940]]) * [[18 desimber|18]] - [[Václav Havel]], presidint fan [[Tsjechje]] (* [[1936]]) * [[18 desimber|18]] - [[Peter Vassilev]], Bulgaarsk-Frysk keunstskilder (* [[1943]]) * [[20 desimber|20]] - [[Atze Bosch]], Frysk dichter en oersetter (* [[1927]]) * [[24 desimber|24]] - [[Johannes Heesters]], Nederlânsk-Dútsk operasjonger en akteur (* [[1903]]) * [[24 desimber|24]] - [[Johannes Tinga]], Frysk feekeapman en autobiograaf (* [[1922]]) * [[25 desimber|25]] - [[Wâtse Hiddema]], Frysk psychiater en frisiast (* [[1928]]) * [[27 desimber|27]] - [[Douwe Amels (skipsbouwer)|Douwe Amels]], Frysk ûndernimmer en skipsbouwer (* [[1924]]) * [[30 desimber|30]] - [[Dick Eisma]], Frysk skriuwer en oersetter (* [[1941]]) ;datum ûnbekend * [[Peter Blue Cloud]], Kanadeesk Mohawksk dichter (* [[1933]]) ==Literatuer== ;romans * [[C.J. Cherryh]], ''[[Betrayer (roman)|Betrayer]]'' * [[Kristen Britain]], ''[[Blackveil]]'' * [[Jim Butcher]], ''[[Ghost Story (roman fan Jim Butcher)|Ghost Story]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[River Marked]]'' ;koarte ferhalen * [[Jim Butcher]], ''[[Curses (koart ferhaal)|Curses]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Fairy Gifts]]'' * Patricia Briggs, ''[[Gray (koart ferhaal)|Gray]]'' * Patricia Briggs, ''[[In Red, with Pearls]]'' ;ferhalebondels * [[George R.R. Martin]] en [[Gardner Dozois]] (red.), ''[[Down These Strange Streets]]'' * ferskate auteurs, ''[[Hexed (ferhalebondel)|Hexed]]'' * [[Charlaine Harris]] en [[Toni L.P. Kelner]] (red.), ''[[Home Improvement: Undead Edition]]'' * [[Ellen Datlow]] (red.), ''[[Naked City: Tales of Urban Fantasy]]'' * [[Peter S. Beagle]] en [[Joe R. Lansdale]] (red.), ''[[The Urban Fantasy Anthology]]'' ==Films== {{Kolommen2 |Kolom1= * ''[[The Adjustment Bureau]]'' * ''[[Book of Dragons]]'' * ''[[The Cabin in the Woods]]'' * ''[[Captain America: The First Avenger]]'' * ''[[Colombiana (film)|Colombiana]]'' * ''[[Conan the Barbarian (film út 2011)|Conan the Barbarian]]'' * ''[[Dragons: Gift of the Night Fury]]'' * ''[[Drive Angry]]'' * ''[[The Eagle (film út 2011)|The Eagle]]'' * ''[[Friends with Benefits (film)|Friends with Benefits]]'' * ''[[Gnomeo & Juliet]]'' * ''[[The Help (film)|The Help]]'' * ''[[Horrible Bosses]]'' * ''[[Just Go with It]]'' |Kolom2= * ''[[Kung Fu Panda 2]]'' * ''[[Mr. Popper's Penguins (film)|Mr. Popper's Penguins]]'' * ''[[Night of the Living Carrots]]'' * ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' * ''[[Penny's Shadow]]'' * ''[[The Pig Who Cried Werewolf]]'' * ''[[Pixie Hollow Games]]'' * ''[[Rio (film út 2011)|Rio]]'' * ''[[Rise of the Planet of the Apes]]'' * ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' * ''[[Thor (film)|Thor]]'' * ''[[Thriller Night]]'' * ''[[We Bought a Zoo (film)|We Bought a Zoo]]'' * ''[[Zookeeper (film)|Zookeeper]]'' }} ==Telefyzje== * ''[[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|Last Man Standing]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2011| ]] [[Kategory:21e iuw]] e2glrfeupzmre0dwrbo7b13x8qxf8y8 0 26225 1240692 1136913 2026-09-13T20:23:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Filmografy */ + 1240692 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = MonicHendrickx2019a.jpg | ôfbyldingstekst = Monic Hendrickx (2019) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk | berne = [[3 desimber]] [[1966]] | berteplak = Stevensbeek | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | jierren aktyf = 1998-no | prizen = | webside = {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0376826/ IMDb-profyl Hendrickx] }} '''Monic Hendrickx''' ([[Stevensbeek]], [[3 desimber]] [[1966]]) is in [[Nederlân]]ske aktrise. == Wurkpaad == Sy krige bekendheid mei rollen yn ''De Poalske Breid'' en ''[[Nynke (film)|Nynke]]''. Beide films waarden troch Nederlân ynstjoerd foar in ''[[Oscar]]s'', mar krigen gjin nominaasje. ''Zus & Zo'' fan [[Paula van der Oest]] waard yn 2002 wol nominearre yn de kategory 'bêste bûtenlânske film', mar dizze Oscar gie nei ''Nowhere in Africa'' ([[Nirgendwo in Afrika]]). Hendrickx wûn fjouwer [[Gouden Kalf (filmpriis)|Gouden Kealen]] en ferskate bûtenlânske ûnderskiedings, sa as de Australyske ''Inside Film Award'' foar har rol yn ''Unfinished Sky'' yn 2008. Itselde jier wie hja earegast by it [[Nederlands Film Festival]]. Yn 2012 spile hja solo ferskate rollen yn it stik ''Oxytocine'' fan Rogier Schippers, begelaat fan twa muzikanten en in sjongster. == Priveelibben == Hendrickx wennet mei har man Ralph Vermeesch en harren yn 2001 berne dochter 'Javaj' yn [[Saanstêd|Saandam]].<ref >[http://www.vogue.nl/artikel/grand-acting-lady-in-gesprek-met-monic-hendrickx|titel] ''Grand acting lady: in gesprek met Monic Hendrickx'', Sarah Meuleman, yn [[Vogue (tydskrift)|Vogue]], 2015-09-03</ref> ==Filmografy== *[[De twijfel tussen waarheid en tijd]] (1994) Vera *[[Aletta Jacobs: Het Hoogste Streven]] (1995) ...Amsterdamske *[[All Stars (film)|All Stars]] (1997) ...Resepsjoniste *Kort Rotterdams - Temper! Temper! (1998) *[[De Poolse Bruid]] (1998)...Anna Krzyzanowska (Gouden Kalf) *[[De Man met de Hond]] (1998) *[[Dichter bij de zeedijk]] (1999, telefyzjefilm) *[[Maten]] (1999) *[[Les Diseurs de Verite]] (2000) *[[Soul Assassin]] (2001) ...Mem *[[Nynke (film)|Nynke]] (2001) ...Nynke van Hichtum (Gouden Kalf) *[[Zus & Zo]] (2002) ...Sonja *[[Dajo]] ...Mem *[[Het Wonder van Máxima]] (2002) ...Dokter Anhals *De Vanger (2003) ...Frou *[[Dwaalgast (film)|Dwaalgast]] (2003) ...Hester *Vlucht der Verbeelding (2003) ...? *[[Kees de jongen (film)]] (2003) ...Mem Bakels *[[Het Zuiden]] (2004) ...Martje Portegies (Gouden Kalf) *[[Verborgen Gebreken (film)|Verborgen Gebreken]] (2004) *[[Amazones (film)|Amazones]] (2004) ...Sam *[[Gezocht:Man]] (2005) ...Rosalie *[[Masterclass]] (2005) *[[Leef!]] (2005) ...Anna *[[Diep (film)]] (2005) ...Quinta *[[De uitverkorene]] (2006) ...Aleid van der Laan *[[Anna (telefilm)|Anna]] (2007) ...Anna *[[Nadine (film)]] (2007) ...Nadine *[[Unfinished Sky]] (2007) ...Tahmeena *[[Stellenbosch (televisieserie)|Stellenbosch]] (2007, telefyzjerige) ...Betty Keppel *[[Radeloos (film)|Radeloos]] (2008) Paco's Mem *[[Dag in dag uit]] (2008, Koarte telefyzjefilm) *[[De brief voor de koning]] (2008) Mem Tiuri *[[Deadline (televisieserie)|Deadline]] (2010, telefyzjerige) ...Liesbeth Donker *[[Lotus (film út 2011)|Lotus]]'' (2011) ...Petra *[[Kenau (film)|Kenau]] (2014) ...[[Kenau Simonsdochter Hasselaer]] *[[Café Derby]] (2015) ...Renée *[[De Held (film)|De Held]] (2016) ... Sara Silverstein *[[Puss in Boots: The Last Wish|De Gelaarsde Kat 2: De Laatste Wens]] (2022) ...Mem Bear (stim) ==Koarte film/telefilm== * [[Kort Rotterdams - Temper! Temper!]] (1998) * [[Dichter op de zeedijk]] (1999) * [[Vlucht der Verbeelding]] (2003) * [[Gezocht:Man]] (2005) ...Rosalie * [[Masterclass (film)|Masterclass]] (2005) * [[De uitverkorene (film)|De uitverkorene]] (2006) ...Aleid van der Laan * [[Nadine (2007)|Nadine]] (2007) ...Nadine * [[Anna (telefilm)|Anna]] (2007) ...Anna * [[Heartbeat (2008)|Heartbeat]] (2008) ...Mem * [[Dag in dag uit]] (2008) * [[Oh, Deer!]] (2009) ...Monic * [[Drone (2011)|Drone]] (2011) ...Esther Vroomen * [[Na U]] (2011) ...Irene * [[Hope (oare titel: The Hope Affair)]] (2016) ...Hannah Binnekamp ===Teäter/toaniel=== * Muziek Theater voor kinderen ...1993 * We could be Heroes ...1995 * Het huis van Bernarda Alba ...1996 * Othello en El Dorado ...1997 * De Federatie ...1997 * De Hertog & Dienstmeid ...2000 * Oxytocine (toanielstik) ... 2012 * Homebody ... 2014 {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Hendrickx, Monic}} [[Kategory:Nederlânsk toanielakteur]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Gouden Keal-winner]] [[Kategory:Brabânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1966]] 7zsgrj3i61wocwm88qhg08tbrima7fp 0 29239 1240683 1186082 2026-09-13T19:52:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Film */ ++ 1240683 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Salma Hayek Deauville 2012.jpg|thumb|right|207px|Salma Hayek]] '''Salma Valgarma Hayek Jiménez''' ([[Coatzacoalcos]], [[2 septimber]] [[1966]]) is in yn 'e [[Feriene Steaten]] wenjend en wurkjend [[Meksiko|Meksikaansk]] aktrise dy't yn mear as 30 [[Hollywood]]-films spile hat. Har heit komt út [[Libanon]], en har mem út [[Meksiko]]. == Libben en karriêre == Op har tolfde waard sy nei [[Louisiana]] yn de [[Feriene Steaten]] nei in katolike skoalle stjoerd, mar doe't se dêr ôfstjoerd waard, kaam hja by in muoike yn [[Houston]] te lâne. Letter hat hja in stúdzje yn Meksiko ôfbrutsen om aktrise te wurden, tsjin it sin fan har âlden. Hayek hat ferhâldings mei akteur [[Edward Norton]] (1999- 2003) en akteur [[Josh Lucas]] (2003-2004) hân. Hja is goed befreone mei [[Antonio Banderas]], [[Robert Rodriguez]], [[Ashley Judd]] en [[Penélope Cruz]]. == Filmografy == === Film === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Jier ! style="background:#B0C4DE;" | Film ! style="background:#B0C4DE;" | Rol ! style="background:#B0C4DE;" | Oantekenings <small> Nom = nominearre</small> |- |1993 | ''[[Mi Vida Loca]]'' || Gata | |- |1994 | ''[[El Callejón de los Milagros]]'' | Alma | (''Miracle Alley'') <br />Nom — [[Ariel for Best Actress]] |- | rowspan="2"|1995 | ''[[Desperado (film)|Desperado]]'' | Carolina | Nom — [[Saturn Award for Best Supporting Actress]] |- | ''[[Fair Game (1995 film)|Fair Game]]'' | Rita | |- | rowspan="3"| 1996 | ''[[From Dusk Till Dawn]]'' | [[Santanico Pandemonium]] | |- |''[[Follow Me Home (1996 film)|Follow Me Home]]'' | Betty | |- |''[[Fled]]'' | Cora | |- | rowspan="4"| 1997 | ''[[Fools Rush In]]'' | Isabel Fuentes | Nom — [[ALMA Award|Outstanding Actress in a Feature Film]] |- |''[[Breaking Up (film)|Breaking Up]]'' | Monica | [[Direct-to-video]] útbrocht. |- |''[[Sistole Diastole]]'' | Carmelita |- |''[[The Hunchback (1997 film)|The Hunchback]]'' | Esmeralda | |- | rowspan="3"|1998 | ''[[54 (film)|54]]'' | Anita | Nom — [[ALMA Award|Outstanding Actress in a Feature Film]] |- |''[[The Velocity of Gary]]'' | Mary Carmen | Produsint; útbrocht: direct-to-video. |- |''[[The Faculty]]'' | Ferpleechster Harper | |- | rowspan="3"|1999 | ''[[Dogma (film)|Dogma]]'' | Serendipity | |- |''[[No One Writes to the Colonel (film)|El Coronel No Tiene Quien Le Escriba]]'' | Julia | (''No One Writes to the Colonel'')<br />Produsint; yn 't Spaansk. |- |''[[Wild Wild West]]'' | Rita Escobar | Nom — [[ALMA Award|Outstanding Actress in a Feature Film]] |- | rowspan="4"|2000 | ''[[Timecode (film)|Timecode]]'' | Rose | |- |''[[La Gran Vida]]'' | Lola | ''(Living it Up)'' Spaansk |- |''[[Chain of Fools (film)|Chain of Fools]]'' | Sgt. Meredith Kolko | Fuortendaliks op fideo útbrocht. |- |''[[Traffic (2000 film)|Traffic]]'' | Rosario | uncredited |- | rowspan="2"|2001 | ''[[Hotel (2001 film)|Hotel]]'' | Charlee Boux | |- | ''[[In the Time of the Butterflies (film)|In the Time of the Butterflies]]'' | Minerva Mirabel | |- | 2002 | ''[[Frida]]'' | [[Frida Kahlo]] | Produsint<br />Nom — [[Academy Award for Best Actress]]<br />Nom — [[BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role]]<br />Nom — [[Boston Society of Film Critics Award for Best Actress]]<br />Nom — [[Chicago Film Critics Association Award for Best Actress]]<br />Nom — [[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama]]<br />Nom — [[Satellite Award for Best Actor - Motion Picture Drama]]<br />Nom — [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role]] |- | rowspan="3"|2003 | ''[[Spy Kids 3-D: Game Over]]'' | Francesca Giggles | |- |''[[Once Upon a Time in Mexico]]'' | Carolina | |- |''[[V-Day: Until the Violence Stops]]'' | as harsels | |- | 2004 | ''[[After the Sunset]]'' | Lola Cirillo | |- | 2005 | ''Sian Ka'an'' | Maria (stim) | |- | rowspan="2"|2006 | ''[[Ask the Dust (film)|Ask the Dust]]'' | Camilla Lopez | |- |''[[Bandidas]]'' | Sara Sandoval | |- | rowspan="2"|2007 | ''[[Lonely Hearts (2006 film)|Lonely Hearts]]'' | [[Raymond Fernandez|Martha Beck]] | |- |''[[Across the Universe (film)|Across the Universe]]'' | Bang Bang Shoot Shoot Nurses | |- |2008 | ''[[Beverly Hills Chihuahua]]'' | Foxy (stim) | |- |rowspan=1| 2009 | ''[[The Vampire's Assistant (film)|Cirque Du Freak: The Vampire's Assistant]]'' | Madame Truska | |- |rowspan=1| 2010 |''[[Grown Ups (2010 film)|Grown Ups]]'' | | |- |rowspan=1| 2011 |''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'' |Kitty Poezelpoatsje (''Kitty Softpaws'') | as stimaktrise |- |rowspan=1| 2014 |''[[How to Make Love Like an Englishman]]'' |Olivia | ek bekend as ''Some Kind of Beautiful'' en ''Lessons in Love'' |- |rowspan=1| 2017 |''[[The Hitman's Bodyguard]]'' |Sonia Kincaid | |- |rowspan=1| 2021 |''[[The Hitman's Wife's Bodyguard]]'' |Sonia Kincaid | |- |rowspan=1| 2022 |''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' |Kitty Poezelpoatsje (''Kitty Softpaws'') | as stimaktrise |- |} === Telefyzje === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Jier ! style="background:#B0C4DE;" | Titel ! style="background:#B0C4DE;" | Rol ! style="background:#B0C4DE;" | Oantekenings <small>Nom = nominearre</small> |- | 1988 | ''[[Un Nuevo Amanecer]]'' | | Spaansk [[telenovela]] |- | 1989 | ''[[Teresa (TV series)|Teresa]]'' | Teresa | Spaansk telenovela |- | 1993 | ''[[The Sinbad Show]]'' | | [[werom kommende rol]] |- | rowspan="2"|1994 | ''[[Roadracers]]'' | Donna | |- |''[[El Vuelo del Águila]]'' | Juana Cata | Spaansk telenovela |- | 1997 | ''[[The Hunchback (1997)|The Hunchback]]'' | [[Esmeralda (The Hunchback of Notre Dame)|Esmeralda]] | Nom — [[ALMA Award|ALMA Award for Outstanding Individual Performance in a Made-for-Television Movie or Mini-Series in a Crossover Role]] |- | 1999 | ''[[Action (TV series)|Action]]'' | As harsels | gast optreden |- | 2001 | ''[[In the Time of the Butterflies (film)|In the Time of the Butterflies]]'' | [[Minerva Mirabal]] | Produsint; optreden<br />Nom — [[ALMA Award|ALMA Award for Outstanding Actor/Actress in a Made for Television Movie or Miniseries]]<br />Nom — [[Broadcast Film Critics Association|Broadcast Film Critics Association for Best Actress in a Picture Made for Television]] |- | rowspan="2"|2003 | ''[[The Maldonado Miracle]]'' | | Rol; produsint, regisseur. [[Emmy]] for Outstanding Directing in a Children/Youth/Family Special. |- |''[[Saturday Night Live]]'' | Gastfrou | March 15 |- | 2006 | ''[[Ugly Betty]]'' | [[Sofia Reyes]] | Produsint en gastrol<br />Nom — [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress – Comedy Series]] — 2007<br />Nom — [[Primetime Emmy Award for Outstanding Comedy Series]] — 2007<br />Nom — [[Producers Guild of America Awards 2007|Producers Guild of America Television Producer of the Year Award]] |- | 2009 | ''[[30 Rock]]'' | Elisa | gast stjer |- | 2011 | ''[[Seven Friends of Pancho Villa and the Woman with Six Fingers]]'' | TBA | pre-produksje |} == Trivia == Salma Hayek wûn op 2 maart 2007 de ferkiezings foar de moaiste [[Frouljusboarst|boarsten]]. De priis waard útrikt troch Mrskin.com. Hja is op [[14 febrewaris]] [[2009]] yn [[Parys]] troud mei de Frânsman François-Henri Pinault en op [[25 april]] [[2009]] trouden se foar de twadde kear, doe yn [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]]. Se hawwe in dochter, Valentina Paloma Pinault, berne op [[21 septimber]] [[2007]]. == Keppeling om utens == * [http://www.uncut.at/stars/person.php?person_id=32 Uncut Movies] {{CommonsBalke|Salma Hayek}} {{DEFAULTSORT:Hayek, Salma}} [[Kategory:Meksikaansk filmakteur]] [[Kategory:Meksikaansk filmregisseur]] [[Kategory:Meksikaansk telefyzjeprodusint]] [[Kategory:Meksikaansk ûndernimmer]] [[Kategory:Meksikaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Sûnensaktivist]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmregisseur]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzjeprodusint]] [[Kategory:Amerikaansk ûndernimmer]] [[Kategory:Amerikaansk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Emmy-winner]] [[Kategory:Meksikaansk persoan fan Spaansk komôf]] [[Kategory:Meksikaansk persoan fan Libaneesk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Spaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Meksikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Libaneesk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1966]] mcdcr4i75w2tq5a2mmbl37n0jbbr7s6 0 42067 1240691 1121169 2026-09-13T20:21:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Filmografy */ [[]] 1240691 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Anna-drijver-1317430275-wm.jpg | ôfbyldingstekst = Anna Drijver<br>foto: Roy van Ingen | ôfbyldingsbreedte = 220px | echte namme = | nasjonaliteit = [[Nederlân|Nederlânsk]] | berne = [[1 oktober]] [[1983]] | berteplak = [[De Haach]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | jierren aktyf = [[2004]] - no | prizen = | webside = [http://annadrijver.nl/ Webstee Anna Drijver] }} '''Anna Drijver''' ([[De Haach]], [[1 oktober]] [[1983]]) is in Nederlânsk [[aktrise]] en [[model]]. == Biografy == Drijver hat it [[gymnasium]] dien, studearre yn 2008 ôf oan de [[De Teaterskoalle (Amsterdam)]] en docht sûnt har 14e modellewurk. Sy wie te sjen yn ''[[Goede tijden, slechte tijden]]'', hie in haadrol yn de [[BNN]]-telefyzjerige ''[[Bitches]]'' en hie rollen yn de films ''[[Flirt (film)|Flirt]]'' en ''[[Het schnitzelparadijs (film)|Het Schnitzelparadijs]]'' (2005) en in haadrol yn de film ''[[Bride Flight]]'', dêr't hja goede kritiken foar krige (2008). Fan 2009 sette sy in rol del yn de tv-rige ''De Co-assistent'' en yn de film ''[[Komt een vrouw bij de dokter (film)|Komt een vrouw bij de dokter]]'', basearre op it boek mei deselde namme fan [[Kluun]]. Yn 2009 is sy Sita yn [[telefilm]] ''[[Stella's oorlog]]''. Yn 2010 spile sy yn de minyrige ''[[Bellicher; de Macht van meneer Miller]]'' de rol fan Kirsten en yn de Nederlânske ''remake'' fan de Flaamske film ''[[Loft (film)|Loft]]'' wie sy Ann Marai. Anna Drijver docht ek toaniel, ''Buitengewoon Binnen'' (regy: [[Job Raaijmakers]]), yn it stik ''Uitgedokterd'' (KIK productions, regy: Bruun Kuyt) en yn ''90 Minuten'' (regy: [[Ola Mafaalani]]). yn 2010 wie sy te sjen yn ''[[De vloer op]]'' en letter dat jier yn de foarstelling ''Niet zo bedoeld'' ([[Bellevue (Amsterdam)|Bellevue]], regy en tekst: [[Benja Bruijning]]). Anna is yn 2010 ambassadeur wurden foar de Ubuntu Theatre Organisation.<ref>[http://www.ubuntutheatre.org Ubuntu Theatre Organisation]</ref> Teffens kaam yn 2010 it liet 'Wat Doe Je Dapper' út, songen troch har en [[Diggy Dex]]. 2010 kaam Anna Drijver har earste roman út, 'Je Blijft'.<br> Yn 2011 wie se ien fan de kandidaten fan Wie is de Mol? Sy foel ôf yn ôflevering 8. Letter dat jier krige sy de Gouden Notekraker foar de meast opfallende, artistike as wol smaakmeitsjende televisie-útering fan it seizoen. Yn 2012 spile Drijver de rol fan Susan, de freondinne fan Charlie Babbitt, yn it toanielstik ''Rain Man'' (toanielbewurking fan ''De Utrechtse Spelen''; rezjy: [[Jos Thie]]), basearre op de film mei deselde namme. Drijver hat in ferhâlding mei akteur [[Benja Bruijning]]. Yn har frije tiid mei sy graach oan [[klassyk ballet]] dwaan. == Filmografy == * [[Feestje!]] (2004) ... Studint * [[Flirt (film)|Flirt]] (2005) ... Studint * Gadjé (2005) ... Sophie * Impasse (2005) ... Sophie * [[Het schnitzelparadijs (film)|Het schnitzelparadijs]] (2005) ... Famke * [[Bride Flight]] (2008) ... Esther * [[Stella's oorlog]] (2009) ... Sita * [[Komt een vrouw bij de dokter (film)|Komt een vrouw bij de dokter]] (2009) ... Roos * [[Stella's oorlog]] (2009) ... Sita * [[Loft (Nederlandse film)|Loft]] (2010) ... Ann Marai * [[Bellicher; de Macht van meneer Miller]] (2010) ... Kirsten * [[Wie is de mol]] (2011) ... ... * [[Tony Tien]] (2011) ... Wanda * [[Levenslied (film) |Levenslied]] (2011) ... Betty de Waal * Tony 10 (2012) ... Wanda * ''Freddy, leven in de brouwerij'' (2013, telefyzjerige) * ''Smoorverliefd'' (2013) * ''Der zweite Mann'' (2014) * ''Der Bankraub'' (2015) * ''De Expeditie van Familie Vos'' (2020) Marieke * ''[[Puss in Boots: The Last Wish|De Gelaarsde Kat 2: De Laatste Wens]]'' (2022) Kitty Poezelpootje, stim * ''Het geheugenspel'' (2023) Eva Ruttenberg == Boek == * ''Je blijft'' - [[roman]], 2010 * ''Ei'' (2014) Nijgh & Van Ditmar ISBN 9789038898582 == Keppeling om utens == * [http://www.imdb.com/name/nm1483984/ Anna Drijver by IMDB] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Drijver, Anna}} [[Kategory:Nederlânsk model]] [[Kategory:Nederlânsk toanielakteur]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk dûnser]] [[Kategory:Persoan berne yn 1983]] 1efvthjyupwh0rqswp5a0zkrndvqyzt 0 59236 1240697 1022385 2026-09-13T20:55:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Eftergrûn */ oanfolling 1240697 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = Édition Curmer (1843) - Le Chat botté - 1.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | titel = ''De Kat op Learzens'' | oarspr. titel = ''Le Chat Botté'' | auteur = [[Charles Perrault]] | taal = [[Frânsk]] | foarm = [[koart ferhaal]] | sjenre = [[mearke]], [[fabel]] | skreaun = | 1e publikaasje = [[1697]], [[Parys]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = | rige = | foarich diel = | folgjend diel = | bondel = ''Contes de Ma Mère l'Oye'' | prizen = | ISBN = | Fryske titel = ''De Kat mei de Learzens'' | publikaasje = [[1985]], [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | útjouwer = [[Afûk]] | oersetter = [[Jant Visser-Bakker]] | prizen oers. = | ISBN oers. = 9 06 27 32 763 }} '''''De Kat op Learzens''''' of '''''De Kat mei de Learzens''''', yn it oarspronklike [[Frânsk]]: '''''Le Chat Botté''''' en [[Dútsk]]: '''''Der Gestiefelte Kater''''' ([[Nederlânsk]]: ''De Gelaarsde Kat''; [[Ingelsk]]: ''Puss in Boots''), is in iuwenâld [[literatuer|literêr]] [[mearke]] dat û.m. optekene is troch de [[bruorren Grimm]] yn harren ''Kinder- und Hausmärchen'' ("Berne- en Hûsmearkes"), mar dat nei alle gedachten optocht en skreaun is troch [[Charles Perrault]], dy't it publisearre yn syn ''Contes de Ma Mère l'Oye'' ("Ferhalen fan Us Mem de Goes"), mank mearkes op basis fan âlde folksferhalen. ''De Kat op Learzens'' is altyd in populêr ferhaal bleaun, en it haadpersonaazje, de Kat op Learzens nei wa't it mearke neamd is, is koartby nochris ekstra popularisearre troch syn rol yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[animaasjefilm]] ''[[Shrek 2]]'' (mei de stim fan [[akteur]] [[Antonio Banderas]]). Yn [[1985]] is dit mearke troch [[Jant Visser-Bakker]] oerset yn it [[Frysk]] as ûnderdiel fan 'e samling ''De Moaiste Mearkes 2'', neffens de útjefte ''Die Schönsten Märchen der Brüder Grimm'' (dat in oanpassing fan 'e oarspronklike tekst nei modern [[Dútsk]] ta is troch [[Margrit Weber]]). == Ynhâld (ferzje fan de bruorren Grimm) == Der is in [[moolner]] dy't in [[mole]] hat om te meallen, in [[ezel]] om as lêstdier te tsjinjen en in [[kat]] om te mûzjen. Dêropta hat er trije soannen. As er komt te ferstjerren, erft de âldste soan de mole, de middelste de ezel en de jongste de kat. De jongste soan is dêr net botte bliid mei, mar de kat ûnthjit him grutte rykdom as er mar learzens kriget, dat de moolnerssoan keapet mei syn lêste jild in pear learzens foar syn kat. Dêrop set de kat nei de bosk ta, dêr't er in stikmannich fette [[patriis|patrizen]] (by Perrault: kninen) fangt. Dy bringt er nei de kening ta, fan wa't bekend is dat er sljocht nei patrizen is. Hy biedt se de kening oan en seit dat se in geskink binne fan syn master, de [[greve]] (by Perrault: [[markys]]) fan Carrabas. De kening is sa bliid mei it fûgelt dat er de kat in sekfol jild jout. Dat jild bringt de kat werom nei syn baas. Alle dagen dêrnei set de kat mei in sekfol patrizen nei de kening syn kastiel ta en komt er mei in sekfol jild wer thús. Hy rekket sa eigen op it kastiel, dat er dêr oeral komt. Op in kear, as er yn 'e koken is, heart er de koetsier fan 'e kening fûterjen dat er de kening en dy syn dochter, de prinsesse, nei de mar ta ride moat, wylst er folle leaver nei de herberge wol om in slokje. De kat betinkt him gjin momint, mar kûgelet nei hûs ta en bepraat syn baas om yn 'e mar te swimmen te gean. Hy smyt de klean fan syn baas fuort, en krekt dan riidt de koets fan 'e kening dêrlâns. De kat hâldt de koets oan en seit tsjin 'e kening dat syn master, de greve fan Carrabas, krekt eefkes yn 'e mar te swimmen wie en dat rôvers útnaaid binne mei syn klean. Dêrop lit de kening daliks in pak fan syn eigen klean ophelje, dy't de "greve" oandocht. Wylst de "greve" yn 'e kunde komt mei de kening en de tsjeppe prinsesse, dy't daliks fereale op him wurdt, draaft de kat gau foarút. Efterinoar komt er in greide, in stik boulân en in bosk bylâns, dêr't men yn 'e [[ûngetiid]], oan it rispjen en oan it beamkapjen is. Eltse kear freget er fan wa't it lân hjirsanne is, en eltse kear antwurdet it folk dat it fan 'e grutte tsjoender (by Perrault: in meunsterlike [[reus (mytysk wêzen)|reus]]) is. Eltse kear bepraat de kat de lju om, as de koets fan 'e kening foarbykomt, te sizzen dat it it lân fan 'e greve fan Carrabas is. Uteinlik komt de kat oan by it kastiel fan 'e grutte tsjoender. Hy giet deryn en komt by de tsjoender, fan wa't de rop giet dat er him yn elts libben wêzen feroarje kin. De kat beart dat er dêr neat fan leaut en kriget de tsjoender dêrmei safier dat er him efterinoar yn in [[oaljefant]], in [[liuw]] en in [[mûs (bist)|mûs]] feroaret. Mar sadree't er him yn in mûs feroare hat, grypt de kat him en fret him mei hûd en hier op. [[Ofbyld:Offterdinger Der gestiefelte Kater (1).jpg|thumb|left|240px|De Kat op Learzens (in yllústraasje troch [[Carl Offterdinger]], fan 'e ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]]).]] Krekt op dat stuit komt de koets fan 'e kening oan by it kastiel, en de kat hjit it heechberne selskip wolkom op it kastiel fan 'e greve fan Carrabas. De kening en de prinsesse binne djip ûnder de yndruk fan 'e rykdom fan 'e greve, en al gau trout de greeflike moolnerssoan mei de prinsesse. Nei't de kening stoarn is, wurdt hy foar him kening yn 't plak, wylst de Kat op Learzens syn earste minister wurdt en inkeld noch út aardichheid hoecht te mûzjen. == Eftergrûn == Der besteane wol eardere, soartgelikense mearkes oer slûchslimme katten. Sa tekene de [[Feneesje|Fenesiaanske]] skriuwer [[Giovanni Francesco Straparola]] yn [[1553]] it folksferhaal ''Costantino Fortunato'' op, oer in kat dy't syn earme en leechberne master ta kening fan [[Bohemen]] wit te meitsjen. Ek de [[Napels (keninkryk)|Napolitaanske]] ofsier en oerheidsfunksjonaris [[Giambattista Basile]] lei yn syn ''Lo Cunto de li Cunti'' ("It Ferhaal der Ferhalen"), better bekend as de ''[[Pentamerone]]'', dy't postúm publisearre waard yn [[1634]], sa'n soarte ferhaal fêst. Dêryn wurdt in jonge [[bidler]], Gagliuso, troch syn kat op in selde manear holpen sa't de Kat op Learzens dat mei de moolnerssoan docht. Dit ferhaal hat lykwols in hiel oare ôfrin: Gagliuso ûnthjit syn kat om it bist nei syn dea yn in goudene deakiste te begraven, en de kat beslút om datoangeande de proef op 'e som te nimmen troch trije dagen letter sabeare dea te gean. As er dan Gagliuso tsjin syn frou sizzen heart dat se de kat by de poaten pakke moat en op 'e rúchskerne smite, spat de kat oerein, seit Gagliuso it mannewaar op en rint lulk fuort, dêrby Gagliuso oan syn lot oerlittend. It is lykwols frijwol wis dat ''De Kat op Learzens'' skreaun is troch de [[Frankryk|Frânske]] [[skriuwer]] [[Charles Perrault]] ([[1628]]-[[1703]]) sûnder dat dy weet hie fan dizze eardere ferhalen. ''De Kat op Learzens'', wêrfan't de oarpspronklike titel folút is: ''Le Maître Chat, ou Le Chat Botté'' ("Myn Hear de Kat, of De Kat op Learzens"), ferskynde foar it earst yn [[1695]], yn 'e mande mei sân oare mearkes, yn 'e samling ''Histoires ou Contes du Temps Passé'' ("Stoarjes of Ferhalen út Ferfleine Tiden"), in mei de hân skreaune útjefte. It makke yn [[1697]] diel út fan Perrault syn masterwurk ''Histoires et Contes du Temps Passé, avec des Moralités: Contes de Ma Mère l'Oye'' ("Stoarjes en Ferhalen út Ferfleine Tiden, mei Moralen: Ferhalen fan Us Mem de Goes"). Yn [[1812]] namen de bruorren [[Jacob Grimm|Jacob]] en [[Wilhelm Grimm]] it ûnder de titel ''Der Gestiefelte Kater'' op yn harren ''Kinder- und Hausmärchen'' ("Berne- en Hûsmearkes"). == ''Shrek''-franchise == {{Apart|Shrek (franchise)}} Yn 'e [[ienentweintichste iuw]] is net sasear it mearke, mar wol it [[personaazje]] fan 'e Kat of Learzens op 'e nij [[populêr|popularisearre]] troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Shrek (franchise)|''Shrek''-franchise]], in rige [[langspylfilm|lange]] [[tekenfilm]]s yn 'e foarm fan [[mearke]][[parody]]en. De Kat op Learzens ([[Ingelsk]]: ''Puss in Boots'') waard yn ''[[Shrek&nbsp;2]]'' ([[2004]]) yntrodusearre as in [[held]]haftige aventoersman dy't [[freonskip|befreone]] rekket mei it haadpersonaazje, de [[oger (mytysk wêzen)|oger]] [[Shrek]]. De [[Spanje|Spaanske]] [[akteur]] [[Antonio Banderas]] [[stimakteur|liende syn stim]] oan 'e Kat, dy't sadwaande in [[Spaansk]] [[aksint (útspraak)|aksint]] hat en út en troch ferfalt yn dy taal. De Kat op Learzens waard in fêst lid fan 'e [[cast]] yn 'e [[ferfolchfilm]]s ''[[Shrek the Third]]'' ([[2007]]) en ''[[Shrek Forever After]]'' ([[2010]]). Dêrnei krige er yn [[2011]] syn eigen [[spin-off]]-film, ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'', folge troch in eigen [[tekenfilmsearje]], ''[[The Adventures of Puss in Boots]]'' ([[2015]]–[[2018]]), en in twadde film, ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' ([[2022]]). ==Keppelings om utens== *{{en}}[https://en.wikisource.org/wiki/Puss_in_Boots ''De Kat op Learzens'' op ''Wikisource''] {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|Grimm, Jacob en Wilhelm}}, ''De Moaiste Mearkes 2'' (oers. J. Visser-Bakker), Ljouwert, 1985 (Afûk), ISBN 9 06 27 32 763. ---- Foar sekundêre boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Puss_in_Boots ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} {{DEFAULTSORT:Kat op Learzens, De}} [[Kategory:Literêr wurk fan Charles Perrault]] [[Kategory:Literêr wurk fan de bruorren Grimm]] [[Kategory:Mearke]] [[Kategory:Fabel]] [[Kategory:Frânsktalich koart ferhaal]] [[Kategory:Dútsktalich koart ferhaal]] [[Kategory:Koart ferhaal út 1697]] [[Kategory:Koart ferhaal út 1812]] [[Kategory:Fryske oersetting]] fyezaeel71g0t9bbr117rz3oejbktxl 0 62695 1240647 1240627 2026-09-13T13:56:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* List fan Frysktalige spylfilms */ dat hie ik dêr wei. 1240647 wikitext text/x-wiki Yn de '''list fan Frysktalige films''' steane films wêrfan't de [[dialooch]] (foar in grut part) yn it [[Frysk]] is. == Skiednis == {{apart|Skiednis fan de Frysktalige film}} De Frysktalige film ferskynde yn 1937. Pas oan ´e ein fan de 20e iuw ferskynden der troch [[Omrop Fryslân]] en in nije generaasje regisseurs regelmjittige koarte en lange films yn de Frysk tal. Sjoch foar in oersjoch fan koartere produksjes de side: [[Skiednis fan de Frysktalige film]]. == List fan Frysktalige spylfilms == {| class="wikitable sortable" ! Jier ! [[Titel (opskrift)|titel]] ! [[regisseur]] ! [[sjenre]] ! spyldoer ! [[budget]] ! tal besikers ! opmerkings |- | [[1937]] || ''[[Kar út Twa]]'' || [[Willem Hielkema]] || [[romantyske film|romantyske]] [[dramafilm]] || 45 min. || [[Nederlânske gûne|ƒ]]1.000<ref>[http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-19921113-25006&vw=org&lm=kar%2Cut%2Ctwa%2Cgered%2Cnatuuropnam# Artikel Ljouwerter Krante oer Kar út Twa]</ref> || || [[stomme film]] |- | [[1985]] || ''[[De Dream]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[histoaryske film|histoaryske]] [[dramafilm]] || 95 min. || || || Ned. ynstjoering foar de [[Oscar]]s yn 1986 |- | [[1994]] || ''[[De Fjoertoer]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || [[dramafilm]]|| bioskoopferzje 100 min.<br>(tillefyzjeferzje 3 × 60 min.) || ƒ2,7 miljoen<ref>[https://filmkrant.nl/recensies/de-vuurtoren/ Artikel ''Filmkrant'' 18 febr. 2011]</ref> || |- | [[1995]] || ''[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]'' || [[Steven de Jong]] || histoaryske dramafilm || 85 minuten || ƒ800.000<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=723 Filmresinsje De Gouden Swipe op filmtotaal.nl]</ref>|| >50.000<ref>[http://www.troskompas.nl/tv-gids/filmrecensies/film/de-gouden-swipe/ Filmresinsje De Gouden Swipe op troskompas.nl]</ref> || |- | [[2000]] || ''[[De Fûke (film)|De Fûke]]'' || [[Steven de Jong]] || [[oarlochsfilm]] || 90 min. || ƒ750.000<ref>[http://www.film1.nl/recensies/59-De-Fuke.html Filmresinsje De Fûke op film1.nl]</ref>|| || |- | [[2001]] || ''[[Nynke (film)|Nynke]]'' || [[Pieter Verhoeff]] || histoaryske dramafilm || 112 min. || [[€]]3,1 miljoen<ref>[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/583337/2001/08/30/Wat-kan-mij-het-schelen-dat-het-Fries-is.dhtml Filmresinsje Nynke op volkskrant.nl]</ref> || >200.000<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=870 Filmresinsje Nynke op filmtotaal.nl]</ref> || |- | [[2006]] || ''[[De Sportman fan de Ieu]]'' || [[Mischa Alexander]] || [[komeedzjedramafilm]] || 100 min. || €3,5 miljoen<ref>[http://www.filmtotaal.nl/nederlandse_film.php?id=978 Filmresinsje Sportman fan de iuw op filmtotaal.nl]</ref>|| || |- | [[2021]] || ''[[Stjer (film)|Stjer]]'' || [[Janko Krist]]<br>[[Emiel Stoffers]] || [[aksjekomeedzje]] || 124 min. || || 15.000<ref>{{Aut|Elverdink, Wieberen}}, ''Friese misdaadfilm 'Lulk' op Prime Video'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 12 septimber 2026, s. 48.</ref>|| |- | [[2026]] || ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' || [[Janko Krist]] || [[misdiefilm]] || 87 min. || €70.000<ref>{{Aut|Zwol, Coen van}}, ''Doe-het-zelffilm is in Opkomst'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 2 april 2026, s. 28-29.</ref> || || |- |} {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} [[Kategory:Fryske film]] [[Kategory:Frysktalige film| ]] [[Kategory:List|Friske films]] 09wawdtm25iv5xj0z77tt37kfmqazlj 0 123052 1240696 1235469 2026-09-13T20:40:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240696 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]]. *[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]]. *[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen. *[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]]. *10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre. *[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt. *[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt. *[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om. *[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset. * 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]]. *[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard. ;febrewaris *[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op. *1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is. *[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen. *3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]]. *[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden. *[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. *[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]]. *[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den. *[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. *[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]]. *[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan. *[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]]. *[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]]. *[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is. *[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]]. ;maart *[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean. *[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen. *[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan "[[nepnijs]]" oer de "[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]" yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân. *[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname. *[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]]. *[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners. *[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. *[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat "de earste faze" fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio. *[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne "struktureel werombrocht" wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen. ;april *[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân. *[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming. *[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]]. *[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]]. *[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west. *[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht. *[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]]. *[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan. *[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].) *27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]]. ;maaie *[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]]. *[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]]. *[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]]. *9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] "Bongbong", keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân. *[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]]. *[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht. *12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]]. *[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes. *[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]]. *[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]]. *[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]]. *[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]]. *[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]]. *[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik. *[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten. ;juny * [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit. * [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]]. * [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]). *6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]]. * [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]]. * [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]]. * [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid. * 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen. * [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]]. * [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. * 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op. * [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat. ;july *[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf. *1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn. *1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]]. *[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne. *[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]</ref> * [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en. * [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn. * 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân. * [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta. * [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in "needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens". Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]]. * [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022 * 24 - De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]]. * [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los * [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]]. * 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022 ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje. * [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich. * [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht. * [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]]. * [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]]. * 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022. * [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los. * [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn. * [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]</ref> * [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings. * [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]]. * [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje. * [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022. * [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne * [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in "klimaatkatastrôfe" út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.) ;septimber * [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]]. * [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] * [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]]. * [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid. * [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf. * 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022 * [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om. * [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om. * [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen. * [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]] mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]]. * [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden. * [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân. * [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]]. * [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]]. * [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn. * [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om. * [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend. * 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]]. ;oktober * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde. * [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt. * [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje. * [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s. *[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]</ref> * [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]</ref> * [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger. * [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]</ref> ;novimber * [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]]. * [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden. * [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte "reade weach" fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]]. * [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen. * [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard. * [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]]. * [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]]. * [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben. * [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben. * [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne. ;desimber * [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is. * [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]]. * [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân. * [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]</ref> * [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om. * [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]. * [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân. * [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]]) * [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]]) * [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]]) * 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]]) * [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]]) * [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]]) * [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]]) * [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]]) ;maart * [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]]) * [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]]) * [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]]) ;april * [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]]) * [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]]) * [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]]) * [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]]) * [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]]) * [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]]) * [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]]) ;maaie * [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]]) * [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]]) * 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]]) * [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]]) * [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]]) * [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]] Nederlânsk fuotballer (* [[1938]]) * [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]]) * [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]]) * [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]]) * [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]]) * [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]]) * [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]]) * [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]]) * [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]]) * 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]]) * [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]]) * 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]]) * 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]]) * [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]]) * [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]]) * [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]]) ;juny * [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]]) * [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]]) * [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]]) * [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]]) * [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]]) * [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]]) * [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]]) * [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]]) * [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]]) * [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]]) ;july * [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]]) * [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]]) * [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]]) * [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]]) * [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]]) * 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]]) * 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]]) * 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]]) * 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]]) * [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]]) * [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]]) * [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]]) * 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]]) * [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]]) * [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]]) * [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]]) * [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]]) * [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]]) * [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]]) * [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]]) * [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]]) * 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]]) ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]]) * [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]]) * 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]]) * [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]]) * 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]]) * [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]]) * 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]]) * [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]]) * 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]]) * [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]]) * [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]]) * [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]]) * [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]]) * [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]]) * [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]]) ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]]) * [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]]) * [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]]) * [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]]) * [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]]) * [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]]) * [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]]) * [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]]) * [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]]) * 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]]) ;oktober * [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) * [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]]) * 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]]) * [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]]) * 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]]) * [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante (* [[1927]]) * [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]]) * 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]]) * [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]]) * [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) * 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]]) * [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]]) * [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]]) * [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]]) * 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]]) * [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]]) * [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]]) * [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]]) * [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]]) ;novimber * [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]]) * 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]]) * [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]]) * 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]]) * [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]]) * [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]]) * [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]]) * [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]]) * [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]]) * [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]]) * [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]]) * [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]]) * [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]]) * [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]]) * [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]]) * [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]]) * [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]]) * [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint (* [[1926]]) * 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]]) * [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]]) * [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]]) * 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]]) * [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]]) * [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]]) * [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]]) * [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]]) * 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]]) * [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]]) * [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]]) * [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]]) * [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]]) * [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]]) * [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]]) * [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]]) * 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]]) * 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]]) * 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]]) * 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]]) * [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]]) * 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]]) ===Bisten=== * [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]</ref> * Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> (* [[1994]]) ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]'' * ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]'' * ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' * ''[[Jurassic World: Dominion]]'' * ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]'' |Kolom2= * ''[[Memory (film út 2022)|Memory]]'' * ''[[Minions: The Rise of Gru]]'' * ''[[Panama (film út 2022)|Panama]]'' * ''[[Der Passfälscher]]'' * ''[[Post Modern Minion]]'' |Kolom3= * ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' * ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]'' * ''[[Ticket to Paradise (film út 2022)|Ticket to Paradise]]'' * ''[[Thor: Love and Thunder]]'' }} ==Literatuer== ;romans * [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]'' ;ferhalebondels * [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]'' ;koarte ferhalen * [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]'' * [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]'' ==Tillefyzje== * ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]'' * ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]'' * ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]'' * ''[[Star Wars: Galactic Pals]]'' * ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]'' ==Muzyk== ;singles *[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2022| ]] [[Kategory:21e iuw]] p0ryxfdqo2rxm13p0l8r3k8ci007tyi 0 123053 1240729 1239177 2026-09-14T00:21:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1240729 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == ;jannewaris *[[1 jannewaris|1]] - [[Kroaasje]] fiert de [[euro]] yn as [[muntienheid]] en wurdt opnommen yn it [[Schengengebiet]]. *[[5 jannewaris|5]] - Yn [[Fatikaanstêd]] fynt de [[útfeart]] fan 'e eardere [[paus]] [[Benediktus XVI]] plak. *[[8 jannewaris|8]] - Oanhingers fan 'e foargeande [[presidint]] [[Jair Bolsonaro]] fiere yn 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[haadstêd]] [[Brasilia]] [[bestoarming fan it Brazyljaanske Kongres, Presidinsjeel Paleis en Heechgerjochtshôf (2023)|in bestoarming]] út fan it [[Nasjonaal Kongres fan Brazylje|parlemintsgebou]], presidinsjeel [[paleis]] en [[heechgerjochtshôf]]. De Brazyljaanske autoriteiten beskôgje it as in mislearre [[steatsgreep]] om 'e [[links (polityk)|linkse]] opfolger fan Bolsanaro, [[Luiz Inácio Lula da Silva]], ôf te setten. *[[15 jannewaris|15]] - Yn [[Nepal]], by de stêd [[Pokhara (stêd)|Pokhara]], hat in [[fleanramp]] plak mei in [[ATR 72|ATR 72-500]]. [[Yeti Airlines-flecht 691]] stoart del, wêrby't 68 minsken omkomme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460027-geen-hoop-meer-op-overlevenden-vliegramp-nepal {{nl}} nos.nl, 16-01-2023, Geen hoop meer op overlevenden vliegramp Nepal]</ref> *[[17 jannewaris|17]] - [[Nguyễn Xuân Phúc]] stapt op as [[presidint]] fan [[Fjetnam]] nei't syn posysje fanwegen ferskate [[skandalen]] ûnhâldber wurden is. *[[18 jannewaris|18]] - De [[Oekraïne|Oekraynske]] [[minister]] fan Binnenlânske Saken [[Denis Monastyrski]] komt yn 'e mande mei 13 oare minsken om as syn [[helikopter]] [[delstoarten|delstoart]] yn 'e stêd [[Brovary]]. *[[27 jannewaris|27]] - Yn it troch [[Israel]] besette [[Westjordaanlân]] brekt rûnom ûnrêst út as by in ynfal fan it Israelyske leger yn [[Jenin]] 9 [[Palestina|Palestinen]] omkomme. Jûns wurde yn [[East-Jeruzalim]] troch in Palestyn 7 Israeeljers [[dea]]sketten as se út 'e [[synagoge]] komme. *[[30 jannewaris|30]] - Yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] stêd [[Peshawar]] komme by [[selsmoardoanslach op in moskee yn Peshawar (2023)|in selsmoardoanslach]] op in [[moskee]] teminsten 101 minsken om, foar it meastepart [[plysje]]minsken, wylst mear as 220 oaren [[ferwûne]] reitsje. ;febrewaris *[[3 febrewaris|3]] - It [[regear]] fan 'e [[Feriene Steaten]] makket buorkundich dat it [[Sineesk ballonynsidint (2023)|in Sineeske spionaazjeballon]] yn 'e rekken hâldt, dy't fan [[Alaska]] fia [[Kanada]] en dan oer de [[legere 48 steaten]] sweeft, oant er op [[4 febrewaris]] foar de kust fan [[Súd-Karolina]] boppe de [[Atlantyske Oseaan]] delsketten wurdt. Troch dit ynsidint bekuolje de relaasjes tusken de Feriene Steaten en de [[Folksrepublyk Sina]], dy't dochs al net bêst wiene, noch mear. *[[6 febrewaris|6]] - It suden fan [[Turkije]] en it noardwesten fan [[Syrje]] wurde troffen troch [[ierdbeving yn Turkije en Syrje (2023)|in swiere ierdbeving]] mei in krêft fan 7.8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Op [[15 maart]] binne der krapoan as 56.000 [[dea]]den teld en mear as 130.000 [[ferwûne]]n. *[[17 febrewaris|17]] - [[Andorra]] fiert it [[homohoulik]] yn. *[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] skoarret de meiwurking fan syn lân op oan 'e útfiering fan [[New START]], in [[ferdrach]] mei de [[Feriene Steaten]] dat de [[atoombom|nuklêre wapenarsenalen]] beheine moat. *[[27 febrewaris|27]] - It [[Feriene Keninkryk]] en de [[Jeropeeske Uny]] berikke in kompromis om it [[Noard-Ierlânprotokol]] fan it [[Brexit]]ferdrach oan te passen. *[[28 febrewaris|28]] - Yn [[Grikelân]] fynt by it plak [[Larisa (stêd)|Larisa]], yn 'e [[lânstreek]] [[Tessaalje]], [[Treinramp by Larissa|in treinramp]] plak, wêrby't 57 minsken omkomme en 85 oaren [[ferwûne]] reitsje. Dat liedt [[demonstraasje (protest)|demonstraasjes]] en [[staking]]s yn it hiele lân, mei't wanbelied fan it regear foar de roamp ferantwurdlik holden wurdt. ;maart *[[4 maart|4]] - De lidsteaten fan 'e [[Feriene Naasjes]] stimme yn mei it [[Folleseeferdrach]], dat derop rjochte is om yn [[2030]] 30% fan 'e [[ynternasjonale wetters]] in [[natoergebiet|beskerme status]] te jaan. *[[10 maart|10]] - Under bemiddeling troch [[Sina]] beslute [[Iraan]] en [[Saûdy-Araabje]] om wer [[diplomatike betrekkings]] oan te gean, nei't hja dy yn [[2016]] ferbrutsen hiene. *[[10 maart|10]] - De [[Silicon Valley Bank]], de op 15 nei grutste [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] fan 'e [[Feriene Steaten]], giet [[fallyt]], folge troch twa lytsere banken. Dat ropt op 'e [[effektebeurs|finansjele merken]] wrâldwiid [[eangst]] op foar in nije [[Bankekrisis]]. *[[15 maart|15]] - Yn [[Nederlân]] wurde yn in [[polarisaasje|polarisearre]] [[polityk]] klimaat [[Provinsjale Steateferkiezings (2023)|Provinsjale Steateferkiezings]] holden. De [[BoerBoargerBeweging]] (BBB) komt as de grutte winner út 'e bus. It [[Foarum foar Demokrasy]] en it [[CDA]] binne de slimste ferliezers. *[[17 maart|17]] - It [[Ynternasjonaal Strafhof]] (ICC) yn [[De Haach]] lit in [[arrestaasjebefel]] útgean foar de [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]], omreden fan [[oarlochsmisdie]]den dy't ûnder syn befel yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] troch Russyske [[militêr]]en en [[boarger]]like [[funksjonaris]]sen begien binne yn 'e [[Oekraïne]]. *[[18 maart|18]] - By in [[ierdbeving by Guayas (2023)|swiere ierdbeving]] fan 6.8 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn it suden fan [[Ekwador]] 18 minsken om, reitsje mear as 500 oaren [[ferwûne]] en wurdt swiere skea oanrjochte. *[[19 maart|19]] - Yn [[Switserlân]] stimt de foaroansteande [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] [[UBS Group AG]] ta yn 'e oername fan [[konkurrint]] [[Crédit Suisse]], dy't driget om te fallen. De oerienkomst, dy't in wearde hat fan 3&nbsp;miljard [[Switserske frank]], is ta stân kommen ûnder bemiddeling fan it Switserske [[regear]]. *[[21 maart|21]] - By in [[ierdbeving yn Badachsjan (2023)|swiere ierdbeving]] fan 6.5 op 'e [[skaal fan Richter]] komme yn it noardeasten fan [[Afganistan]] en it noarden fan it oanbuorjende [[Pakistan]] 21 minsken om en reitsje mear as 400 oaren [[ferwûne]]. *[[21 maart|21]] - It [[Parlemint fan Uganda]] nimt de [[Anty-Homoseksualiteitswet (2023)]] oan, wêryn't [[homoseksualiteit]] bestraft wurde kin mei [[libbenslange finzenisstraf]]. ;april *[[1 april|1]] - By [[bomoanslach yn Sint-Petersburch (2023)|in bomoanslach]] yn [[Sint-Petersburch]] komt [[Vladlen Tatarsky]] om, in oanhinger fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]], dy't op syn [[floch]] yngeand ferslach die fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] en dêrby [[propaganda]] makke foar de [[Ruslân|Russyske]] oarlochsynset. *[[4 april|4]] - [[Finlân]] wurdt as 31e [[lân]] lid fan 'e [[NATO]]. *[[4 april|4]] - Yn [[Nederlân]] fynt by it plak [[Voorschoten]], yn 'e [[provinsje]] [[Súd-Hollân]], op de [[Alde line|âlde line]] in [[treinramp|treinûngelok]] plak, wêrby't in trein [[ûntspoaring|ûntspoart]] en 1 persoan omkomt. *[[11 april|11]] - Yn 'e [[Birmeeske Boargeroarloch]] komme by in [[bombardemint]] fan 'e [[Birma|Birmeeske]] [[loftmacht]] op it doarp [[Pazigyi]] teminsten 165 [[boarger]]s om. *[[14 april|14]] - De [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE), in [[romtesonde]] dy't de mei [[iis]] oerdutsen [[moanne (byplaneet)|moannen]] fan 'e [[planeet]] [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] fan deunby ûndersykje sil, wurdt lansearre troch it [[ESA|Jeropeesk Romtefeartagintskip]] (ESA). De sonde sil Jupiter yn [[2031]] berikke. *[[15 april|15]] - Yn [[Dútslân]] wurdt de lêste [[kearnsintrale]] fan it lân sletten. *[[15 april|15]] - Yn 'e [[Sûdan]]eeske [[haadstêd]] [[Chartûm]] en oare dielen fan it lân brekke gefjochten út tusken de [[Sûdaneeske Striidkrêften]] en in tige grutte [[paramilitêr]]e [[milysje]], de [[Flugge Stipemacht]] (RSF). De RSF feroveret ier yn 'e striid de [[Ynternasjonale Lofthaven fan Chartûm]] en it [[presidint|presidinsjeel]] [[paleis]]. As de gefjochten nei in pear dagen inkeld mar oanboazje, driget der in nije [[boargeroarloch]] te ûntstean. *[[19 april|19]] - As yn 'e [[Jemen]]ityske [[haadstêd]] [[Sana'a]] by it útdielen fan [[iten]] en [[jild]] yn it ramt fan 'e [[fêstjen|festelmoanne]] [[Ramadan]] [[panyk]] útbrekt trochdat der yn 'e loft [[sjitten|sketten]] wurdt, [[ferdrukking yn Sana'a|komme troch ferdrukking teminsten 90 minsken om it libben]]. Nochris 322 oaren reitsje [[ferwûne]]. *[[25 april|25]] - Yn it [[Shakaholawâld]] yn [[Kenia]] wurde 110 folgelingen fan 'e [[kristlik]]e [[sekte]] [[Good News International Ministries]] yn ûndjippe [[grêven]] oantroffen. Nochris 300 oaren wurde noch [[fermist]] en fan har wurdt freze dat se ek [[dea]] binne. De sekteleden hawwe harrensels skynber [[ferhongering|deahongere]] om't se op dy manear neffens sektelieder [[Paul Nthenge Mackenzie]] "[[God (monoteïsme)|God]] moetsje" soene. Mackenzie hat himsels lykwols net deahongere en wurdt [[arrestearre]] op beskuldiging fan mearfâldige [[deaslach]]. ;maaie *[[1 maaie|1]] - It omfallen fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[First Republic Bank]], dy't [[bankrot]] gien is, wurdt op it lêste momint foarkomd troch in oername troch [[JPMorgan Chase]]. *[[5 maaie|5]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) beskôget [[COVID-19]] net langer as in wrâldwiid needgefal, mar giet troch mei dernei te ferwizen as in [[pandemy]]. *[[6 maaie|6]] - [[kroaning fan Charles III fan it Feriene Keninkryk|De kroaning]] fan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|Charles III]] ta [[kening]] fan it [[Feriene Keninkryk]] en alle lidsteaten fan it [[Britske Mienebêst]] dy't in [[monargy|monargale]] steatsfoarm hawwe, fynt mei grut fertoan fan pracht en preal en âlde [[tradysje]]s plak yn 'e [[Abdij fan Westminster]] yn [[Londen]]. *[[7 maaie|7]] - [[Syrje]] wurdt wer as folweardich lidsteat talitten ta de [[Arabyske Liga]]. It Syryske lidmaatskip wie opskoarre sûnt it [[regear|rezjym]] fan [[presidint]] [[Bashar al-Assad]] oan it begjin fan 'e [[Syryske Boargeroarloch]] yn [[2011]] mei grou [[geweld]] tsjin 'e [[opstanneling]]en fanwegen kaam. *[[14 maaie|14]] - De [[sykloan]] [[Sykloan Mocha|Mocha]], dy't himsels ûntjûn hat op 'e iepen [[Yndyske Oseaan]], treft mei in krêft fan kategory&nbsp;4 op 'e [[Skaal fan Saffir-Simpson]] de [[kust]]en fan [[Birma]] en [[Bangladesj]], dêr't 463 [[dea]]den falle, 101 minsken bliuwend [[fermist]] wurde en 719 oaren [[ferwûne]] reitsje. *[[14 maaie|14]] - By [[Taiske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Tailân]] winne [[politike partij|partijen]] dy't foar in weromkear nei de [[demokrasy]] binne in mearderheid yn it [[legerhûs (Tailân)|legerhûs]] fan it [[parlemint]], wylst partijen dy't de [[militêr]]e [[diktatuer|gûnta]] stypje, sitten ynleverje moatte. *[[17 maaie|17]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[regio's fan Itaalje|regio]] [[Emylje-Romanje]] wurdt troffen troch swiere [[oerstreaming]]s wannear't [[stjalprein]] folget op in lange snuorje fan [[drûchte]], mei as gefolch dat de útdrûge grûn it wetter net opnimme kin. *[[28 maaie|28]] - Yn 'e twadde omgong fan 'e [[Turkske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Turkije]] behellet de sittende [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] mei 52,2% fan 'e stimmen in oerwinning oer [[Kemal Kılıçdaroğlu]], de kandidaat fan 'e feriene [[opposysje (polityk)|opposysje]]. ;juny *[[2 juny|2]] - Yn it [[Nasjonaal Park De Biesbosk]] yn [[Súd-Hollân]] wurde foar it earst wer [[steur (fisk)|steuren]] útset, 70 jier nei't dy fisk yn 'e [[Nederlân]]ske [[oerflaktewetter]]s foar it lêst waarnommen is. *[[2 juny|2]] - By in [[treinramp yn Orissa (2023)|in grutte treinramp]] yn 'e [[Yndia]]aske dielsteat [[Orissa]], dêr't trije [[trein]]en by belutsen binne, komme teminsten 289 minsken om en reitsje mear as 1.175 oaren [[ferwûne]]. *[[6 juny|6]] - Yn it troch [[Ruslân]] yn it ramt fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] besette diel fan 'e [[Oekraïne]] wurdt de [[Nova Kachovkadaam]] troch in [[eksploazje]] ferwoastge. De krite streamôf wurdt ferrinnewearre troch [[oerstreaming]]s, wylst it gebiet streamop mei [[wettertekoart]]en foar [[yrrigaasje]]doelen te meitsjen kriget. Nei alle gedachten sitte de Russen efter it opblazen fan 'e [[keardaam]] en wolle se troch it skeppen fan in soarte fan [[wetterliny]] it oansteande Oekraynske [[offinsyf]] besykje tsjin te kearen. *[[8 juny|8]] - De [[reek]] fan hûnderten [[natoerbrannen yn Kanada (2023)|natoerbrannen yn Kanada]] waaieret út oer grutte [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêden, lykas [[New York (stêd)|New York]], [[Philadelphia]], [[Baltimore]], [[Washington, D.C.]], [[Detroit]] en [[Minneapolis]], dêr't it deiljocht alhiel ferdizene wurdt. Der wurdt warskôge om safolle mooglik thús te bliuwen en út 'e reek, dy't net sûn is om yn te azemjen. De autoriteiten warskôgje de ynwenners ek dat se har der mar op ynstelle moatte dat soks faker barre sil, om't it natoerbrânseizoen noch mar krekt oanbrutsen is. *[[13 juny|13]] - Teminsten 103 [[minske]]n komme om as in [[boat]] mei [[brulloft]]sfolk [[kapseizen|kapseist]] op 'e [[rivier]] de [[Niger (rivier)|Niger]] yn [[Nigearia]]. *[[14 juny|14]] - Op 'e [[Ioanyske See]], 80 [[km]] út 'e súdwestlike [[kust]] fan it [[Grikelân|Grykske]] [[skiereilân]] de [[Peloponnesos]], sinkt in oerladen [[Lybje|Lybyske]] [[skip|fiskersboat]] mei oan board 400 oant 750 [[migrant]]en út [[Egypte]], [[Syrje]], [[Afganistan]], [[Pakistan]] en [[Palestina]] ûnderweis nei in bettere [[takomst]] yn [[Jeropa]]. Der wurde 104 minsken rêden en 82 [[stoflike omskotten]] burgen. De restearjende likernôch 500 opfarrenden reitsje [[fermist]] en fan harren wurdt oannommen dat se de [[drinkeldea]] [[stoarn]] binne. *[[17 juny|17]] - [[Ruslân]] makket bekend dat it inkele [[nukleêre wapen]]s op it grûngebiet fan buorlân en bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] stasjonearre hat. *[[20 juny|20]] - By [[finzenisrebûlje yn Támara|in rebûlje]] yn in [[frouljusfinzenis]] yn [[Támara]], yn [[Hondoeras]], komme teminsten 41 froulju om. *[[23 juny|23]] - Yn [[Ruslân]] komt de [[Wagnergroep]], in [[hierling]]eleger dat oan 'e Russyske kant yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] fjochtet, yn [[opstân]] tsjin 'e [[Russyske Striidkrêften]]. Dizze [[Opstân fan 'e Wagnergroep]], dy't ûnder lieding stiet fan Wagnerlieder [[Jevgeni Prigozjin]], begjint mei in besetting fan [[Rostov oan 'e Don]] en giet fierder mei in opmars nei [[Moskou]]. Deselde deis noch lûkt Prigozjin lykwols syn troepen werom nei't der tusken him de Russyske [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] in fredesoerienkomst ta stân kommen is troch bemiddeling fan 'e [[Wyt-Ruslân|Wytrussyske]] presidint [[Aleksander Lûkasjenko]]. ;july *[[1 july|1]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]] biedt út namme fan it [[Nederlân]]ske [[regear]] op [[Keti Koti]] oan 'e [[Suriname]]rs en [[Nederlânske Antillen|Antiljanen]] syn [[ûntskuldiging]]s oan foar it Nederlânske [[slavernij]]ferline. *[[1 july|1]]-[[23 july|23]] - De [[Omgong fan Frankryk 2023]] fynt plak, mei de start yn [[Bilbao]], yn [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskelân]], en de finish yn [[Parys]]. *[[7 july|7]] - Yn [[Nederlân]] falt it [[Kabinet-Rutte IV]] as de koälysjepartijen [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[KristenUny]] gjin oerienstimming berikke kinne oer it beheinen fan it rjocht op [[gesinsweriening]] foar [[asylsiker]]s. *[[14 july|14]] - Yn [[Hollywood]] kundiget it machtige [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[fakbûn]] fan [[akteur]]s [[SAG-AFTRA]] in algemiene [[staking]] ôf út protest tsjin 'e ûnwil fan 'e grutte [[filmstudio's]] om 'e akteurs ôfdwaande te kompinsearjen foar distribúsje fia [[streamingtsjinst]]en en te beskermjen tsjin 'e oername fan harren wurk troch generative [[keunstmjittige yntelliginsje]]s. *[[20 july|20]]-[[20 augustus]] - Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip fuotbal froulju 2023|WK fuotbal foar froulju]] holden. *[[23 july|23]] - Tsientûzenen [[toerist]]en ûntflechtsje it [[Grikelân|Grykske]] [[eilân]] [[Roados]], nei't dêr [[natoerbrannen yn Grikelân (2023)|in grutte natoerbrân]] útbrutsen is. It is de grutste [[evakuaasje]] yn 'e [[skiednis fan Grikelân]]. *[[23 july|23]] - By [[Spaanske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Spanje]] wurdt de [[konservatisme|konservative]] [[Partido Popular]] (PP) de grutste [[politike partij]]. Mar om't de oare [[rjochts (polityk)|rjochtse]] partijen sitten ferlieze, kin der oer rjochts gjin [[regear]] mei in mearderheid yn it [[parlemint]] foarme wurde. De iennichste mooglikheden lykje in [[links (polityk)|links]] kabinet mei stipe fan 'e regionale [[nasjonalist]]yske partijen yn [[Kataloanje]], [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskelân]] en de [[Kanaryske Eilannen]], of oars nije ferkiezings. *[[26 july|26]] - By [[steatsgreep yn Niger (2023)|in steatsgreep]] yn [[Niger]] wurdt de [[demokratysk]] keazen [[presidint]] [[Mohamed Bazoum]] ôfset troch leden fan 'e [[striidkrêften]] en fan syn eigen presidinsjele garde. [[Generaal]] [[Abdourahamane Tchiani]] wurdt ynstallearre as lieder fan in [[militêr]]e [[gûnta]]. *[[26 july|26]] - Op 'e [[Noardsee]] boppe it [[Fryslân|Fryske]] [[Waadeilannen|Waadeilân]] [[It Amelân]] brekt [[brân]] út oan board fan it mei sa'n 3.800 [[auto's]] laden [[frachtskip]] de ''[[MS Fremantle Highway|Fremantle Highway]]''. By de [[evakuaasje]] fan 'e [[bemanning]] fan it skip komt ien persoan om. De brân is foar de [[Nederlânske Kustwacht]] dreech te blussen om't it gebrûk fan bluswetter de stabiliteit fan it skip yn gefaar bringe kin. *[[30 july|30]] - Yn [[Khar (Pakistan)|Khar]], in stêd yn [[Pakistan]], komme 63 minsken om en reitsje mear as 200 oaren [[ferwûne]] by [[selsmoardoanslach yn Khar (2023)|in selsmoardoanslach]] mei in [[autobom]]. [[Islamityske Steat - Provinsje Koarasan]] easket de ferantwurdlikheid foar de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op. ;augustus *[[1 augustus|1]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] stelt [[spesjaal oanklager]] [[Jack Smith (jurist)|Jack Smith]] de eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|yn steat fan beskuldiging]] omreden fan dy syn mislearre besykjen om 'e útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2020]] te feroarjen en foar it oansetten ta de [[Bestoarming fan it Amerikaanske Kapitoal]] op [[6&nbsp;jannewaris]] [[2021]]. *[[2 augustus|2]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2023|170ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. De PC begûn fanwegen it minne waar pas om 12.00 oere, de tradisjonele tocht yn de koets mei de winners fan it foarrige jier troch de stêd waard skrast. * [[8 augustus|8]] - By [[natoerbrannen yn Hawaï (2023)|fûleindige natoerbrannen]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Hawaï]] brânt op it [[eilân]] [[Maui]] de stêd [[Lahaina (Hawaï)|Lahaina]] plat. Der komme teminsten 102 [[minsken]] om en 2.207 [[gebouw]]wen wurde ferwoastge. De skea bedraacht [[$]]5,5&nbsp;miljard. * [[9 augustus|9]] - [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de 121ste [[Freulepartij]]. * [[15 augustus|15]] - Op [[Teneryf]], ien fan 'e [[Kanaryske Eilannen]], wurde omreden fan [[natoerbrân op Teneryf (2023)|in natoerbrân]] 3.000 minsken [[evakuëarre]]. * [[16 augustus|16]]-[[21 augustus|21]] - De swiere [[orkaan]] [[Orkaan Hilary|Hilary]] tsjocht út 'e [[Stille Oseaan]] wei yn noardlike rjochting oer it [[Kalifornysk Skiereilân]] en dan fierder it lân yn nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]]. It is foar it earst yn 84 jier dat dizze regio troch in orkaan troffen wurdt. Der reitsje 2 lju [[dea]], yndirekt feroarsake troch de orkaan, mar der wurdt fral in soad skea oanrjochte troch [[oerstreaming]]s troch de oerfloedige [[rein (delslach)|rein]] dy't Hilary meibringt. * [[16 augustus|16]] - Skipper [[Douwe Albertsz. Visser|Douwe A. Visser]] wint mei it [[It Doarp Grou|Doarp Grou]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2023. * [[17 augustus|17]] - Yn noardlik [[Kanada]] wurdt [[Yellowknife (Noardwestlike Territoaria)|Yellowknife]], de territoriale [[haadstêd]] fan 'e [[Noardwestlike Territoaria]], [[evakuaasje|ûntromme]] omreden fan [[Natoerbrannen yn Kanada (2023)|in tichterby kommende natoerbrân]]. * [[18 augustus|18]] - Yn [[Camp David]] slute de [[Feriene Steaten]], [[Japan]] en [[Súd-Koreä]] in nij [[militêr bûnsgenoatskip]], it [[Amerikaansk-Japansk-Súdkoreaansk trilateraal pakt]]. Dat is benammen rjochte tsjin 'e [[Folksrepublyk Sina]]. * [[20 augustus|20]] - De [[Gûatemalteekske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Gûatemala]] wurde ûnferwachts wûn troch de [[links (polityk)|linkse]] kandidaat [[Bernardo Arévalo]], dy't troch de [[korrupt]]e politike fêstige oarder yn it lân net as bedriging sjoen waard om't er gjin kâns op winnen meitsje soe. * [[23 augustus|23]] - De [[Yndia]]aske [[romtesonde]] [[Chandrayaan-3]] lânet op 'e súdpoal fan 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]]. It is de earste moannemisje foar it [[Súd-Aazje|Súdaziatyske]] lân. * [[23 augustus|23]] - Yn [[Ruslân]] wurdt it priveefleantúch fan [[Jevgeny Prigozjin]], de [[kommandant]] fan it [[hierling]]eleger [[Wagnergroep|Wagner]], delsketten troch it [[loftdoelgeskut]] fan it [[Russyske Leger]]. Dat soe in fersin wêze, mar yn 'e [[media]] wurdt dit barren rûnom sjoen as de [[wraak]] fan [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]] op Prigozjin nei [[Opstân fan de Wagnergroep|dy syn opstân]] fan 60 dagen earder. * [[30 augustus|30]] - By [[steatsgreep yn Gabon (2023)|in steatsgreep]] yn [[Gabon]] wurdt [[presidint]] [[Ali Bongo]] ôfset troch leden fan 'e [[striidkrêften]] en fan syn eigen presidinsjele garde. In [[militêr]]e [[gûnta]] nimt de macht oer. * [[30 augustus|30]]-[[31 augustus|31]] - De swiere [[orkaan]] [[Orkaan Idalia|Idalia]] tsjocht út 'e [[Golf fan Meksiko]] wei oer de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steaten]] [[Floarida]], [[Georgia]], [[Súd-Karolina]] en [[Noard-Karolina]] hinne en feroarsaket dêr fral in protte skea troch [[wyn (waar)|wyn]] en [[rein (delslach)|rein]]. Der komme 3 minsken om. ;septimber * [[8 septimber|8]] - Yn it suden fan [[Marokko]] fynt [[Ierdbeving fan Marrakesj-Safi (2023)|in swiere ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]] plak. Der komme teminsten 2.960 [[minske]]n om, wylst nochris krapoan 5.700 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[9 septimber|9]] - Op 'e top fan 'e [[G20]] yn 'e [[Yndia]]aske [[haadstêd]] [[New Delhi]] wurdt de [[Afrikaanske Uny]] as nij lid presintearre. * [[10 septimber|10]] - De [[stoarm]] [[Stoarm Daniël|Daniël]], in [[Middellânske See|Mediterrane]] [[sykloan]], komt oan lân yn 'e [[Syrenaika]], yn [[Lybje]], en rjochtet dêr gâns skea oan. By de [[stêd]] [[Derna (stêd)|Derna]] beswike twa [[keardaam|keardammen]], mei as gefolch dat in fjirdepart fan 'e stêd troch in floedweach fuortspield wurdt. Der wurdt rûsd dat der 18.000 oant 20.000 [[dea]]den falle. * [[12 septimber|12]] - By in [[brân yn Hanoi (12 septimber 2023)|in brân]] yn in [[appartemintekompleks]] yn 'e [[Fjetnam]]eeske [[haadstêd]] [[Hanoi]] komme 56 [[minske]]n om en reitsje nochris 37 [[ferwûne]]. * [[15 septimber|15]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]] brekt [[staking fan de UAW (2023)|in grutte staking]] út ûnder de [[fabryksarbeider]]s fan 'e trije grutte [[auto]]produsinten [[Ford Motor Company|Ford]], [[General Motors]] en [[Stellantis]] ([[Chrysler]]). * [[19 septimber|19]] - [[Azerbeidzjan]] fiert yn 'e [[separatist]]yske [[regio]] [[Nagorno-Karabach]] [[offinsyf fan Azerbeidzjan yn Nagorno-Karabach (2023)|in offinsyf]] út, dat binnen ien [[dei]] ta in klinkende oerwinning liedt. De 120.000 [[etnysk]]e [[Armenen]] dy't de krite bewenje, begjinne út eangst foar ferfolgings [[eksodus fan Armenen út Nagorno Karabach|nei Armeenje te flechtsjen]] by wat in ''[[de facto]]'' [[etnyske suvering]] wurdt. * [[25 septimber|25]] - By [[ûntploffing fan in brânstofdepot yn Stepanakert|in ûntploffing]] fan in [[brânstof]]depot yn [[Stepanakert]], de [[haadstêd]] fan [[Nagorno-Karabach]], komme nei skatting 170 [[minske]]n om en reitsje teminsten 300 oaren [[ferwûne]]. * [[28 septimber|28]] - [[Samvel Sjahramanjan]], de [[presidint]] fan 'e [[Republyk Artsach]], in lân sûnder algemiene erkenning dat it meastepart fan 'e [[etnysk]] [[Armenen|Armeenske]] [[enklave]] [[Nagorno-Karabach]] yn [[Azerbeidzjan]] omfettet, lit nei de folsleine nederlaach tsjin 'e Azerbeidzjanen, tsien dagen earder, in [[dekreet]] útgean wêryn't er Artsach per [[1&nbsp;jannewaris]] [[2024]] opheft. * [[28 septimber|28]] - Fouad L. sjit yn [[Rotterdam]] by fersktate sjitynsidinten trije [[minske]]n [[dea]], wêrûnder syn [[buorfrou]] en har 14-jierrige [[dochter]] en in [[dokter]]-[[dosint]] fan it [[Erasmus Medysk Sintrum]]. * [[29 septimber|29]] - By [[bomoanslach yn Mastung (2023)|in bomoanslach]] by in [[moskee]] yn 'e [[Pakistan|Pakistaanske]] [[stêd]] [[Mastung (Pakistan)|Mastung]] komme mear as 52 [[minske]]n om en reitsje teminsten 70 oaren [[ferwûne]]. ;oktober * [[3 oktober|3]] - De [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], [[Kevin McCarthy]], dy't op [[8&nbsp;jannewaris]] fan dit jier mei in protte muoite ta syn [[amt (funksje)|amt]] keazen waard, wurdt ôfset troch tadwaan fan acht leden fan syn eigen [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] û.l.f. ôffurdige [[Matt Gaetz]]. It is de earste kear yn 'e [[Amerikaanske skiednis]] dat in foarsitter fan it Hûs fan Offurdigen ôfset wurdt. De Republikeinske Partij yn it Hûs bliuwt yn gaos efter. * [[7 oktober|7]] - De [[Palestina|Palestynske]] [[paramilitêre organisaasje]] [[Hamas]] docht út 'e [[Gazastripe]] wei in grutskalige ynfal yn súdlik [[Israel]], wêrby't ferskate tige bloedige [[terrorist]]yske [[oanslach (misdriuw)|oanslaggen]] begien wurde. Hamas wurdt hjirby stipe troch ferskate oare Palestynske paramilitêre groepen, te witten: de [[Palestynske Islamityske Djihaad|Islamityske Djihaad]], it [[Folksfront foar de Befrijing fan Palestina]] (PFLP), it [[Demokratysk Front foar de Befrijing fan Palestina]] (DFLP) en [[Ariin al-Usûd]]. By de oanslaggen komme 1.033 Israelyske [[boarger]]s en 357 [[militêr]]en om. Dêropta wurde 233 boargers en soldaten [[ûntfierd]] nei de Gazastripe om dêr yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] holden te wurden. Dit is it begjin fan [[Gaza-oarloch (2023)|in nije Gaza-oarloch]], mei't Israel fuort de oare deis úteinset mei swiere [[bombardemint]]en fan 'e Gazastripe. * [[7 oktober|7]] - By [[ierdbevings fan Herat (2023)|in swiere ierdbeving]] yn 'e neite fan [[Herat]], yn westlik [[Afganistan]], op [[11&nbsp;oktober]] en [[15&nbsp;oktober]] folge troch twa tige swiere [[neiskok]]ken, komme yn totaal 1.389 [[minske]]n om, wylst hast 2.800 oaren [[ferwûne]] reitsje. * [[14 oktober|14]] - By it [[Australian Indigenous Voice-referindum]], wêrby't it [[elektoraat]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] derfoar kieze koe om 'e lânseigen befolking, de [[Australyske Aboriginals]] en de [[Torresstrjitte-eilanners]], mear ynfloed op it [[politike]] proses te jaan, stimt in romme mearderheid fan 60,1% tsjin. * [[15 oktober|15]] - By [[Poalske parlemintsferkiezings (2023)|parlemintsferkiezings]] yn [[Poalen]] komt de [[ekstreem-rjochts]]e [[politike partij]] [[PiS]], dy't al jierrenlang it [[regear]] foarmet en Poalen allegeduerigen yn konflikt bringt mei de [[Jeropeeske Uny]], as winner út 'e bus. De [[opposysje (polityk)|opposysjepartijen]] hawwe lykwols mei-inoar mear stimmen helle en beslute û.l.f. [[Donald Tusk]] in koälysjeregear te foarmjen dat de PiS bûtenslút. * [[17 oktober|17]] - Wylst de [[Israel]]yske [[bombardemint]]en fan 'e Gazastripe yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] oanhâlde, fynt der in grutte [[ûntploffing]] plak by it [[Al-Ahli Al-Arabi-sikehûs]] yn [[Gaza (stêd)|Gaza-Stêd]]. Dêrby komme 471 [[minske]]n om. Israel ûntkent ferantwurdlikheid en seit dat de ekploazje feroarsake is troch in delstoarte [[raket]] fan 'e [[Palestynske Islamityske Djihaad]]. * [[18 oktober|18]] - De [[Nederlân|Nederlanner]] [[Joran van der Sloot]] bekend nei 18 jier de [[moard op Natalee Holloway]] yn [[2005]] op [[Arûba]]. * [[25 oktober|25]] - De [[Orkaan]] [[Orkaan Otis|Otis]] komt as in [[Skaal fan Saffir-Simpson|orkaan fan 'e fyfde kategory]] op 'e [[skaal fan Saffir-Simpson]] út 'e [[Stille Oseaan]] wei oan lân by it [[baaiplak]] [[Acapulco]], yn 'e westkust fan [[Meksiko]]. Der komme teminsten 48 [[minske]]n om en de stêd wurdt fierhinne ferwoastge. * [[25 oktober|25]] - Nei goed trije [[wike]]n slagget it de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] einlings en te'n lêsten om in nije [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] te kiezen. It wurdt [[Mike Johnson (politikus út Louisiana)|Mike Johnson]], dy't net folle [[ûnderfining]] hat, mar ek noch net folle fijannen makke hat. * [[29 oktober|29]] - De [[Republyk Turkije]] bestiet 100 jier. ;novimber * [[6 novimber|6]] - Wylst de [[Israel]]yske [[bombardemint]]en fan 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] oanhâlde, binne dêr al mear as 10.000 [[minske]]n by omkommen. De ynternasjonale druk op Israel om in "humanitêr skoft" yn te laskjen wurdt hieltyd grutter. * [[19 novimber|19]] - De [[populisme|populist]] [[Javier Milei]] wint de [[Argentynske presidintsferkiezings (2023)|presidintsferkiezings]] yn [[Argentynje]]. * [[22 novimber|22]] - [[Israel]] en [[Hamas]] komme yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] in fjouwerdeisk [[sjitferbod]] oerien, wêrby't Hamas Israelyske [[gizeling (misdriuw)|gizelders]] loslitte sil, wylst Israel [[Palestina|Palestynske]] [[froulju]] en [[minderjierrige]]n frijlitte sil út syn [[finzenis]]sen. Neitiid wurdt it sjitferbod trije kear mei ien dei ferlinge, sadat it úteinlik sân dagen duorret. * [[22 novimber|22]] - Yn [[Nederlân]] rinne de [[Twadde-Keamerferkiezings (2023)|Twadde-Keamerferkiezings]] út op in grutte oerwinning foar de [[ekstreem-rjochts]]e [[PVV]] fan [[Geert Wilders]]. Oare winners binne de nije [[politike partij]] [[NSC]] fan [[Pieter Omtzigt]], [[GrienLinks]]-[[PvdA]] fan [[Frans Timmermans]] en de [[BBB]] fan [[Caroline van der Plas]]. De [[VVD]], [[D66]], it [[CDA]] en de [[KristenUny]] binne de grutste ferliezers. * [[29 novimber|29]] - [[Nepal]] fiert it [[homohoulik]] yn. ;desimber *[[1 desimber|1]] - It [[sjitferbod]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] rint ôf. [[Israel]] ferfettet syn [[bombardemint]]en fan 'e [[Palestina|Palestynske]] [[boarger]]befolking yn 'e [[Gazastripe]]. *[[3 desimber|3]] - Yn it ramt fan 'e [[Fenezolaansk-Guyaanske Krisis (2023)|Fenezolaansk-Guyaanske Krisis]] wurdt yn [[Fenezuëla]] in [[referindum]] holden oer de [[anneksaasje]] fan 'e [[ierdoalje]]rike krite [[Essequibo (gebiet)|Essequibo]], dy't de helte fan it buorlân [[Guyana]] beslacht. Nettsjinsteande it feit dat de ynwenners fan it gebiet soks ûnbesprekber fine en by Guyana hearren bliuwe wolle, stimt mear as 95% fan it Fenezolaanske [[elektoraat]] foar de anneksaasje (al is de [[opkomst]] opmerklike leech en fermoedzje ynternasjonale waarnimmers dat it Fenezolaanske regear [[stimbusfraude]] begien hat). It referindum is likegoed mar in leech gebeart, om't Fenezuëla it gebiet inkeld ynliivje kin troch in [[oarloch]] te begjinnen. *[[12 desimber|12]] - Op 'e [[Klimaatkonferinsje fan Dûbai (2023)|Klimaatkonferinsje fan Dûbai]] berikke alle dielnimmende [[lannen en territoaria|lannen]] in akkoart om [[fossile brânstof]]fen út te fazearjen. *[[17 desimber|17]] - It [[Compact of Free Association]] tusken de [[Feriene Steaten]], [[Mikroneezje (lân)|Mikroneezje]], [[Palau]] en de [[Marshalleilannen]] rint ôf. *[[18 desimber|18]] - In stikmannich [[rederij]]en kundiget oan om foarearst net mear fia de [[Reade See]] en it [[Suëzkanaal]] te farren, omreden fan 'e oanfallen fan 'e [[Hûty-rebellen]] út [[Jemen]] op 'e [[skipfeart]] dêre. De oanfallen binne in ferjilding foar de oanhâldende [[Israel]]yske [[bombardemint]]en op 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]]. *[[20 desimber|20]] - By [[presidintsferkiezings yn de Demokratyske Republyk Kongo (2023)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] wint de sittende [[presidint]] [[Felix Tshisekedi]] neffens de offisjele útslach mei 73% fan 'e stimmen fan syn beide [[politike]] rivalen. Dy útkomst is ekstreem kontroversjeel, mei't de measte ûnôfhinklike waarnimmers, de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] ynbegrepen, fan miening binne dat [[opposysje (polityk)|opposysjekandidaat]] [[Martin Fayulu]] eins mei oermacht de ferkiezings wûn hat en dat Tshisekedi en syn oanhingers skuldich binne oan massale [[stimbusfraude]]. *[[21 desimber|21]] - By [[sjitpartij yn Praach (2023)|in sjitpartij]] op 'e [[Karelsuniversiteit]] yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]] komme 15 [[minske]]n om (de dieder ynbegrepen) en reitsje 25 oaren [[ferwûne]]. De dieder is in [[studint]] oan 'e [[universiteit]]. *[[22 desimber|22]] - It deadetol fan 'e [[Israel]]yske [[bombardemint]]en op 'e [[Gazastripe]] yn it ramt fan 'e [[Gaza-oarloch (2023)|Gaza-oarloch]] passearret it oantal fan 20.000 [[Palestina|Palestynske]] [[boarger]]s. *[[29 desimber|29]] - By in grutskalige [[Ruslân|Russyske]] oanfal yn it ramt fan 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] mei [[drone]]s en [[raket]]ten op alle grutte [[Oekraïne|Oekraynske]] [[stêd]]en komme teminsten 39 [[minske]]n om en reitsje mear as 160 oaren [[ferwûne]]. *[[30 desimber|30]] - De [[Oekraïne]] ferjildet de [[Ruslân|Russyske]] oanfal fan in dei earder mei in eigen bombardemint fan 'e Súdrussyske stêd [[Belgorod]], wêrby't teminsten 21 [[minsken]] omkomme en 110 oaren ferwûne reitsje. *[[31 desimber|31]] - Yn har [[taspraak|nijjierstaspraak]] kundiget [[keninginne]] [[Margareta II fan Denemark]] ûnferwachts har [[abdikaasje]] oan op [[14 jannewaris]] [[2024]]. == Berne == == Ferstoarn == ;jannewaris * [[2 jannewaris|2]] - [[Ken Block]], Amerikaansk rallykoereur (* [[1967]]) * [[3 jannewaris|3]] - [[Walter Cunningham]], Amerikaansk romtefarder (* [[1932]]) * [[4 jannewaris|4]] - [[Fay Weldon]], Ingelsk skriuwster (* [[1931]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Earl Boen]], Amerikaansk akteur (* [[1941]]) * [[6 jannewaris|6]] - [[Dick Savitt]], Amerikaansk tennisser (* [[1927]]) * [[7 jannewaris|7]] - [[Russell Banks]], Amerikaansk skriuwer (* [[1940]]) * [[9 jannewaris|9]] - [[Simone Kramer]], Nederlânsk berneboekeskriuwster (* [[1939]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Jeff Beck]], Ingelsk gitarist (* [[1944]]) * [[10 jannewaris|10]] - [[Konstantyn II fan Grikelân]] fan 1964 oant en mei 1973 kening fan Grikelân (* [[1940]]) * [[12 jannewaris|12]] - [[Harke Bremer]], Frysk oersetter en skriuwer (* [[1955]]) * [[12 jannewaris|12]] - [[Klas Lestander]], Sweedsk biatleet (* [[1931]]) * [[12 jannewaris|12]] - [[Lisa Marie Presley]], Amerikaansk sjongster (* [[1968]]) * [[14 jannewaris|14]] - [[Lieuwe Westra]], Frysk hurdfytser (* [[1982]]) * [[15 jannewaris|15]] - [[Jan Krol (acteur)|Jan Krol]], Nederlânsk akteur (* [[1962]]) * [[16 jannewaris|16]] - [[Gina Lollobrigida]], Italjaansk aktrise (* [[1927]]) * [[17 jannewaris|17]] - [[Cornelius Rogge (1932-2023)|Cornelius Rogge]], Nederlânske byldzjend keunstner (* [[1932]]) * [[18 jannewaris|18]] - [[Denis Monastyrski]], Oekraynsk politikus (* [[1980]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[David Crosby]], Amerikaansk gitarist (* [[1941]]) * [[19 jannewaris|19]] - [[Johann Frank]], Noardfrysk stedsbesjoerder en bibeloersetter (* [[1932]]) * [[19 jannewaris|19]]/[[20 jannewaris|20]] - [[Ger Lamerus]], Frysk muzikant (* [[1947]]) * [[23 jannewaris|23]] - [[Inge van der Velden]], Nederlânsk rugbyster (* [[1992]]) * [[29 jannewaris|29]] - [[Heddy Lester]], Nederlânsk sjongster en aktrise (* [[1950]]) ;febrewaris * [[2 febrewaris|2]] - [[Jean-Pierre Jabouille]], Frânsk Formule-1 koereur (* [[1942]]) * [[3 febrewaris|3]] - [[Paco Rabanne]] Spaansk moade ûntwerper (* [[1934]]) * 3 - [[Melis van der Sluis]], Frysk keunstner * [[6 febrewaris|6]] - [[Greta Andersen]], Deensk Swimster (* [[1927]]) * 6 - [[Ger Thijs]], Nederlânsk akteur en regisseur (* [[1948]]) * 6 - [[Taner Savut]], Turksk fuotballer en bestjoerder (* [[1974]]) * 6 - [[Cemal Kütahya]], Turksk hânballer (* [[1990]]) * 6 - [[Christian Atsu]], Ganeesk fuotballer (* [[1992]]) * 6 - [[Ahmet Eyüp Türkaslan]] Turksk fuotballer (* [[1994]]) * [[8 febrewaris|8]] - [[Vladimir Morozov (1940)|Vladimir Morozov]] Turkmeensk kanofarder (* [[1940]]) * [[9 febrewaris|9]] - [[Marijke Merckens]] Nederlânsk aktrise (* [[1940]]) * [[10 febrewaris|10]] - [[Marie Gabrielle fan Lúksemboarch]], Lúksemboarchske prinses (* [[1925]]) * [[11 febrewaris|11]] - [[Hans Modrow]], premier fan East-Dútslân (* [[1928]]) * [[14 febrewaris|14]] - [[Tim Aymar]], Amerikaansk sjonger (* [[1963]]) * [[15 febrewaris|15]] - [[Raquel Welch]], Amerikaanks aktrise (* [[1940]]) * [[16 febrewaris|16]] - [[Tim Lobinger]], Dútsk atleet (* [[1972]]) * [[18 febrewaris|18]] - [[Robert Cazala]], Frânsk hurdfytser (* [[1934]]) * [[19 febrewaris|19]] - [[Greg Foster]], Amerikaansk atleet (* [[1958]]) * 19 - [[Cock Kerling-Simons]], Nederlânsk politikus (* [[1929]]) * [[23 febrewaris|23]] - [[Slim Borgudd]], Sweedsk formule-1 koereur (* [[1946]]) * [[26 febrewaris|26]] - [[Bob Richards]], Amerikaansk atleet (* [[1926]]) ;maart * [[2 maart|2]] - [[Jos Heymans]], Nederlânsk journalist (* [[1951]]) * 2 - [[Sietse de Boer]], Frysk fotograaf (* [[1963]]) * [[3 maart|3]] - [[Tom Sizemore]], Amerikaansk akteur (* [[1961]]) * [[4 maart|4]] - [[Judith Heumann]], Amerkaansk minskerjochten aktiviste (* [[1947]]) * [[5 maart|5]] - [[Gary Rossington]], Amerikaansk gitarist (* [[1951]]) * [[7 maart|7]] - [[Harry de Winter]], Nederlânsk programma makker (* [[1949]]) * [[8 maart|8]] - [[Josua Madsen]], Sweedsk drummer (* [[1978]]) * [[12 maart|12]] - [[Art Boon]], Kanadeesk feteraan (* [[1925]]) * 12 - [[Dick Fosbury]], Amerikaansk atleet (* [[1947]]) * [[27 maart|27]] - [[Wim de Bie]], Nederlânsk komediant (* [[1939]]) * [[31 maart|31]] - [[Evert Wilstra]], Frysk fierljepper (* [[1951]]) * 31 - [[Johannes Brandsma (keatser)|Johannes Brandsma]], Frysk keatser (* [[1957]]) ;april * [[3 april|3]] - [[Gryt van Duinen]], Frysk presintatrise, (* [[1950]]) * [[9 april|9]] - [[Huub Oosterhuis]], Nederlânsk teolooch en dichter (* [[1933]]) * [[23 april|23]] - [[Tori Bowie]], Amerikaansk atlete (* [[1990]]) * [[25 april|25]] - [[Paul van Vliet]], Nederlânsk kabaretier (* [[1935]]) ;maaie * [[10 maaie|10]] - [[Leen Pfrommer]], Nederlânsk reedrydtrainer (* [[1935]]) * [[16 maaie|16]] - [[Jan Troost]], Nederlânsk minskerjochte-aktivist (* [[1958]]) * [[18 maaie|18]] - [[Gerrit Breteler]], Nederlânsk-Fryske keunstskilder, tekstdichter, toanielskriuwer en sjonger (* [[1954]]) * [[20 maaie|20]] - [[Richard McDermott]], Amerikaansk reedrider (* [[1940]]) * [[24 maaie|24]] - [[Tina Turner]], Switsersk/Amerikaansk sjongeres (* [[1939]]) * [[26 maaie|26]] - [[Dirk Roelfsema]], Frysk fuotballer (* [[1939]])<ref>[https://lc.nl/sport/Cambuur-icoon-Dirk-Roelfsema-op-84-jarige-leeftijd-overleden-topschutter-was-de-eerste-contractspeler-ooit-van-SC-Cambuur-28452500.html lc.nl 30-5-2023, Cambuur-icoon Dirk Roelfsema op 84-jarige leeftijd overleden: topschutter was de eerste contractspeler ooit van SC Cambuur]</ref> * [[28 maaie|28]] - [[Marius de Boer]], Frysk sjonger (* [[1961]]) ;juny * [[3 juny|3]] - [[Jim Hines]], Amerikaansk atleet (* [[1946]]) * [[5 juny|5]] - [[Thom van der Goot]], dosint, teäterdirekteur en regisseur (* [[1946]]) * [[8 juny|8]] - [[Renato Longo]], Italjaansk hurdfytser (* [[1937]]) * [[10 juny|10]] - [[Jacques Thönissen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1939]]) * [[12 juny|12]] - [[Silvio Berlusconi]], Italjaansk ûndernimmer en politikus (* [[1936]]) * 12 - [[Meindert Fennema]], Frysk Heechlearaar Politikology (* [[1946]]) * 12 - [[Treat Williams]], Amerikaansk akteur (* [[1951]]) * 12 - [[Harvey Glance]], Amerikaansk atleet (* [[1957]]) * [[13 juny|13]] - [[Cormac McCarthy]], Amerikaansk skriuwer (* [[1933]]) * [[15 juny|15]] - [[Glenda Jackson]], Ingelsk aktrise en politika (* [[1936]]) * [[16 juny|16]] - [[Gino Mäder]], Switsersk hurdfytser (* [[1997]]) * [[18 juny|18]] - [[Jellie Brouwer]], Nederlânsk radio presintatrise (* [[1964]]) * [[19 juny|19]] - [[Diane Rowe]], Ingelsk tafeltennister (* [[1933]]) * [[21 juny|21]] - [[Johan Habekothé]], Frysk waarman (* [[1943]]) * [[23 juny|23]] - [[Willem Nijholt]], Nederlânsk akteur en sjonger (* [[1934]]) * [[29 juny|29]] - [[Jan Stekelenburg]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1941]]) ;july * [[1 july|1]] - [[Dilano van 't Hoff]], Nederlânsk autokoereur (* [[2004]]) * [[4 july|4]] - [[Jan Sierhuis]], Nederlânsk keunstskilder (* [[1928]]) * [[5 july|5]] - [[Andrés Oliva]], Spaansk hurdfytser (* [[1948]]) * [[9 july|9]] - [[Luis Suárez (1935)|Luis Suárez]], Spaansk fuotballer (* [[1935]]) * [[10 july|10]] - [[Marga Minco]], Nederlânsk skriuwster (* [[1920]]) * [[12 july|12]] - [[John Nettleton]], Ingelsk akteur (* [[1929]]) * [[13 july|13]] - [[Carlin Glynn]], Amerikaansk aktrise (* [[1940]]) * 13 - [[Josephine Chaplin]], Amerikaansk aktrise (* [[1949]]) * [[15 july|15]] - [[Venjamin Soldatenko]], Kazaksk atleet (* [[1939]]) * [[16 july|16]] - [[Jane Birkin]] Ingelsk aktrise (* [[1946]]) * [[19 july|19]] - [[Remigius Valiulis]], Litousk atleet (* [[1958]]) * [[20 july|20]] - [[Theo Smit (hurdfytser)|Theo Smit]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1951]]) * 20 - [[Durk Stoker]], Frysk politikus (* [[1957]]) * [[22 july|22]] - [[Marianne Werner]], Dútsk atlete (* [[1924]]) * [[26 july|26]] - [[Sinéad O'Connor]], Iersk sjongeres (* [[1966]]) * [[27 july|27]] - [[Bea Van der Maat]], Flaamsk sjongeres en presintatrise (* [[1960]]) * [[30 july|30]] - [[Paul Reubens]], Amerikaansk akteur (* [[1952]]) ;augustus * [[3 augustus|3]] - [[Mark Margolis]], Amerikaansk akteur (* [[1939]]) * [[6 augustus|6]] - [[Ahmed Anarbayev]], Kirgysk swimmer (* [[1948]]) * [[7 augustus|7]] - [[William Friedkin]], Amerikaansk regisseur (* [[1935]]) * [[8 augustus|8]] - [[Federico Bahamontes]], Spaansk hurdfytser (* [[1928]]) * [[12 augustus|12]] - [[Aggie van der Meer]], Frysk skriuwster (* [[1927]]) * [[14 augustus|14]] - [[Boris Doebrovsky]], Russysk roeier (* [[1939]]) * [[19 augustus|19]] - [[Tineke Beishuizen]], Nederlânsk skriuwster (* [[1938]]) * [[22 augustus|22]] - [[Tom Courtney]], Amerikaansk atleet (* [[1933]]) * 22 - [[Martin Laciga]], Switsersk strânfolllyballer (* [[1975]]) * [[24 augustus|24]] - [[Bernie Marsden]], Ingelsk gitarist (* [[1951]]) * [[25 augustus|25]] - [[Rob Fruithof]], Nederlânsk presintator en akteur (* [[1951]]) * [[31 augustus|31]] - [[Jan Jongbloed]], Nederlânsk fuotballer (* [[1940]]) * 31 - [[Clairy Polak]] Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise (* [[1956]]) ;septimber * [[4 septimber|4]] - [[Saya Song]], Súdkoreaansk-Amerikaansk pornoaktrise (* [[1986]]) * [[12 septimber|12]] - [[Schelte van Heemstra (1941)|Schelte baron van Heemstra]], Nederlânsk diplomaat (* [[1941]]) * [[15 septimber|15]] - [[Michel Jager]], Nederlânsk politikus (* [[1944]]) * [[16 septimber|16]] - [[Nicolaas van Beek]], Nederlânsk keunstner (* [[1938]]) * 16 - [[Wimie Wilhelm]], Nederlânsk aktrise (* [[1961]]) * [[20 septimber|20]] - [[Ruth Fuchs]], Dútsk atlete en politika (* [[1946]]) * 20 - [[Erwin Olaf]], Nederlânsk fotograaf (* [[1959]]) * [[22 septimber|22]] - [[Giorgio Napolitano]], Italjaansk politikus (* [[1925]]) * [[25 septimber|25]] - [[David McCallum]], Skotsk akteur (* [[1933]]) * [[26 septimber|26]] - [[Klaas Hofstra]], Nederlânsk akteur (* [[1944]]) * [[27 septimber|27]] - [[Michael Gambon]], Iersk akteur (* [[1940]]) * [[29 septimber|29]] - [[Dianne Feinstein]], Ammerikaansk politika (* [[1933]]) ;oktober * [[1 oktober|1]] - [[Patricia Janečková]], Slowaaksk sjongeres (* [[1998]]) * [[5 oktober|5]] - [[Paul Ramboux]], Waalsk striptekener (* [[1932]]) * [[8 oktober|8]] - [[Tjerk Westerterp]], Nederlânsk politikus (* [[1930]]) * 8 - [[László Sólyom]], Hongaarsk politikus (* [[1942]]) * 8 - [[Agneta Andersson]], Sweedsk kanofarster (* [[1961]]) * [[10 oktober|10]] - [[Terry Dischinger]], Amerikaansk basketballer (* [[1940]]) * [[11 oktober|11]] - [[Phyllis Coates]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]]) * [[13 oktober|13]] - [[Louise Glück]], Amerikaansk dichter (* [[1943]] * [[14 oktober|14]] - [[Piper Laurie]], Amerikaansk aktrise (* [[1932]]) * [[15 oktober|15]] - [[Suzanne Somers]], Amerikaansk aktrise (* [[1946]]) * [[16 oktober|16]] - [[Martti Ahtisaari]], Finsk politikus (* [[1937]]) * [[18 oktober|18]] - [[Wessel te Gussinklo]], Nederlânsk skriuwer (* [[1941]]) * [[19 oktober|19]] - [[Anfisa Reztsova]], Russysk biatlete (* [[1964]]) * [[21 oktober|21]] - [[Bobby Charlton]], Ingelsk fuotballer (* [[1937]]) * [[22 oktober|22]] - [[Gerrit Jan Alberts]], Frysk ferslachjouwer (* [[1962]]) ;novimber * [[2 novimber|2]] - [[Ben Ramakers]], Nederlânsk akteur (* [[1953]]) * [[12 novimber|12]] - [[Frans Steijvers]], Nederlânsk politikus (* [[1942]]) * [[14 novimber|14]] - [[Karel van de Graaf]], Nederlânsk presintator (* [[1950]]) * [[16 novimber|16]] - [[A.S. Byatt]], Ingelsk skriuwster (* [[1936]]) * [[17 novimber|17]] - [[Ellen Jens]], Nederlânsk regisseuse (* [[1940]]) * 17 - [[Charlie Dominici]], Amerikaansk sjonger (* [[1951]]) * [[19 novimber|19]] - [[Rosalynn Carter]], Amerikaansk presidintsfrou (* [[1927]]) * [[23 novimber|23]] - [[Helmert Woudenberg]], Nederlânske akteur, toanielregisseur (* [[1945]]) * [[26 novimber|26]] - [[Geordie Walker]], Ingelsk gitarist (* [[1958]]) * [[27 novimber|27]] - [[John Nichols (skriuwer)|John Nichols]], Amerikaansk skriuwer (* [[1940]]) * [[29 novimber|29]] - [[Henry Kissinger]], Amerikaansk diplomaat en politikus (* [[1923]]) * [[30 novimber|30]] - [[Jacobus Knol]], Frysk, learaar, skriuwer en oersetter (* [[1936]]) * 30 - [[Sante Gaiardoni]], Italjaansk hurdfytser (* [[1939]]) * 30 - [[Shane MacGowan]], Iersk sjonger (* [[1957]]) ;desimber * [[1 desimber|1]] - [[Burny Bos]], Nederlânsk filmprodusint, akteur en skriuwer (* [[1944]]) * [[2 desimber|2]] - [[Barbara Doll]], Frânsk pornoaktrise (* [[1972]]) * [[3 desimber|3]] - [[Peter d'Hamecourt]], Nederlânsk sjoernalist (* [[1946]]) * [[6 desimber|6]] - [[Cilly Dartell]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1957]]) * [[8 desimber|8]] - [[Ryan O'Neal]], Amerikaansk akteur (* [[1941]]) * 8 - [[Peter-Michael Kolbe]], Dútsk roeier (* [[1953]]) * [[11 desimber|11]] - [[Andre Braugher]], Amerikaansk akteur (* [[1962]]) * [[13 desimber|13]] - [[Dick Tommel]], Nederlânsk politikus (* [[1942]]) * 13 - [[Paul Litjens]], Nederlânsk hockeyer (* [[1947]]) * [[16 desimber|16]] - [[Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah]], Emir fan Koeweit (* [[1937]]) * [[17 desimber|17]] - [[Linda van Dyck]], Nederlânsk aktrise (* [[1948]]) * [[20 desimber|20]] - [[Harrie Smeets]], Nederlânsk biskop (* [[1960]]) * [[21 desimber|21]] - [[Bob Meijer]], Nedderlânsk nijslêzer (* [[1935]]) * 21 - [[Agaath Meulenbroek]], Nederlânsk aktrise (* [[1943]]) * [[22 desimber|22]] - [[Laura Lynch]], Amerikaansk bassiste (* [[1958]]) * [[24 desimber|24]] - [[Annemiek Klijberg]], Nederlânsk presintatrise (* [[1948]]) * [[26 desimber|26]] - [[Wolfgang Schäuble]], Dútsk politikus (* [[1942]]) * 26 - [[Lesley McNaught-Mändli]], Switsersk springrúter (* [[1964]]) * [[28 desimber|28]] - [[Beno Hofman]], Nederlânsk histoarikus en presitator (* [[1954]]) * [[29 desimber|29]] - [[Doeke Eisma]], Nederlânsk politikus (* [[1939]]) * [[30 desimber|30]] - [[Tom Wilkinson]], Ingelsk akteur (* [[1948]]) * [[31 desimber|31]] - [[Hubert van Hoof]], Nederlânsk presintator en sjoernalist (* [[1951]]) * 31 - [[Melissa Hoskins]], Australysk hurdfytster (* [[1991]]) ===Bisten=== * [[10 jannewaris]] - Jasper 366, [[Frysk hynder|Fryske dekhynst]]<ref>[https://www.horses.nl/fokkerij/friezen/friese-hengst-jasper-366-overleden/ {{nl}} Horses.nl, 11-1-2023,Friese hengst Jasper 366 overleden]</ref> (* [[1995]]) * [[4 april]] - [[Diergaarde_Blijdorp#Bokito|Bokito]], gorilla fan [[Diergaarde Blijdorp]].<ref>[https://www.diergaardeblijdorp.nl/gorilla-bokito-overleden/ diergaardeblijdorp.nl, 5-4-2023, GORILLA BOKITO OVERLEDEN]</ref> (* [[1996]]) ==Films== {{Kolommen3 |Kolom1= * ''[[Anyone But You]]'' * ''[[Aquaman and the Lost Kingdom]]'' * ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' * ''[[The Equalizer 3]]'' * ''[[The Flash (film)|The Flash]]'' |Kolom2= * ''[[Guardians of the Galaxy Vol. 3]]'' * ''[[A Haunting in Venice]]'' * ''[[John Wick: Chapter 4]]'' * ''[[Meg 2: The Trench]]'' * ''[[Mooned]]'' |Kolom3= * ''[[My Big Fat Greek Wedding 3]]'' * ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' * ''[[Puss in Boots: The Trident]]'' * ''[[Shazam! Fury of the Gods]]'' * ''[[Trolls Band Together]]'' }} ==Tillefyzje== * ''[[Ahsoka (tillefyzjesearje)|Ahsoka]] * ''[[Star Wars: Skeleton Crew]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2023| ]] [[Kategory:21e iuw]] fejlg6y3h0keilbxwajpfffec15cgvr 0 130038 1240693 1141393 2026-09-13T20:24:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Filmografy */ + 1240693 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Frank Lammers (bysnien).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Frank Albertus Gerardus <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Petrus Maria Lammers | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk | berne = [[10 april]] [[1972]] | berteplak = [[Mierlo]] ([[Noard-Brabân]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]] | regionale identiteit = [[File:North Brabant-Flag.svg|border|20px]] [[Brabanners|Brabânsk]] | jierren aktyf = [[1992]] – no | prizen = [[Gouden Keal (priis)|Gouden Keal]] 2006<br>[[Prins Bernhard Kultuerpriis]] 2017 | webside = [http://franklammers.net/ www.franklammers.net] }} '''Frank Lammers''' (folút: '''Frank Albertus Gerardus Petrus Maria Lammers'''; [[Mierlo]], [[10 april]] [[1972]]) is in [[Nederlân]]sk [[akteur]] en [[regisseur]] fan [[Brabanners|Brabânsk]] [[komôf]]. Hy is benammen bekend fan 'e [[reklame]]spotsjes foar [[Jumbo Supermarkten]], fan syn rol as Dennis van der Horst yn 'e [[film]] ''Nachtrit'' en fan syn [[titelrol]] yn 'e [[histoaryske film|histoaryske]] [[aventoerefilm]] ''[[Michiel de Ruyter (film)|Michiel de Ruyter]]''. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Lammers waard yn [[1972]] [[berne]] yn in [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[húshâlding]] yn it [[Noard-Brabân|Brabânske]] [[Mierlo]], dat tusken [[Eindhoven]] en [[Helmond]] yn leit. Hy folge [[middelber ûnderwiis]] oan it Strabrecht Kolleezje yn [[Geldrop]] en studearre yn [[1995]] ôf oan 'e [[Amsterdamske Toanielskoalle en Lytskeunstakademy]]. ===Aktearkarriêre=== Yn [[1998]] makke Lammers de [[koarte film]] ''Kort Rotterdams: Temper, Temper'', dêr't er it [[senario]] foar skreau en de [[rezjy]] foar die. Foar de [[haadrol]]len loek er syn goede freon [[Fedja van Huêt]] oan, en fierders [[Monic Hendrickx]] en de doe noch ûnbekende [[Halina Reijn]]. Letter datselde jiers makke Lammers sels syn [[debút]] as [[film]]akteur yn 'e [[De Oversteek (filmprojekt)|Route 2000]]-film ''fl 19,99'', mei in lytse [[rol]] as [[dakleaze]]. Yn [[2000]] bemachtige er in gruttere rol yn ''Wilde Mossels''. Op 'e set fan dy film rekke er goed befreone mei [[regisseur]] [[Erik de Bruyn]]. Neitiid wie Lammers te sjen yn films as ''Ochtendzwemmers'' ([[2001]]), ''Polleke'' ([[2003]]), ''Shouf Shouf Habibi'' ([[2004]]), ''Het Zuiden'' ([[2004]]), ''Het Schnitzelparadijs'' ([[2005]]) en ''Het Woeden der Gehele Wereld'' ([[2006]]). Yn ''De Dominee'' ([[2004]]) spile er de rol fan 'e [[kickboksen|kickbokser]] Adri Slotemaker. Ek hie Lammers in roltsje yn 'e [[oarlochsfilm]] ''Zwartboek'', út [[2006]]. Underwilens boude er op alderhanne mêd oan syn [[karriêre]], en wied er behalven yn films ek te sjen op 'e [[tillefyzje]]. Foar syn rol as Bosko, yn 'e [[minysearje]] ''De Enclave'' (oer de [[Fal fan Srebrenica]]), krige er yn [[2002]] in [[Gouden Byld (priis)|Gouden Byld]], en syn [[haadrol]] as Dennis van der Horst yn 'e film ''Nachtrit'', út [[2006]], waard bekroane mei in [[Gouden Keal (priis)|Gouden Keal]] yn 'e kategory bêste akteur. Op 'e tillefyzje wurke er mei oan it [[sketch]]eprogramma ''Koppensnellers'', wêryn't er û.m. te sjen wie as Guus út Goes, de plysje fan [[Arûba]] (yn ferbân mei de [[saak-Natalee Holloway]]) en [[Edwin de Roy van Zuydewijn]]. Ek hied er [[gastrol]]len yn 'e [[plysjesearje]]s ''Baantjer'' en ''Grijpstra en De Gier'' en ''Spangen'', yn 'e [[sikehûssearje]] ''De Co-assistent'' en yn oare [[tillefyzjesearje|programma's]], lykas ''Dunya en Desie'', ''Wet en Waan'', ''Deadline'' en ''Het Sinterklaasjournaal''. Fierders wie Lammers yn [[2016]] te sjen yn 'e [[minysearje]] ''Als de Dijken Breken''. Yn [[2007]] en [[2008]] fertolke Lammers de rol fan Tom yn 'e [[musical]] ''Route 66'', njonken û.o. [[Juda Goslinga]], [[Loes Haverkort]] en [[Alexandra Alphenaar]]. Op it [[wite doek]] spile Lammers nei [[2006]] û.m. yn ''Eigenheimers'' ([[2007]]), ''New Kids Turbo'' ([[2010]]), ''De Bende van Oss'' ([[2011]]) en ''De Marathon'' ([[2012]]). Yn 'e [[histoaryske film|histoaryske]] [[aventoerefilm]] ''[[Michiel de Ruyter (film)|Michiel de Ruyter]]'', dy't [[regisseur]] [[Roel Reiné]] en [[filmprodusint]] [[Klaas de Jong (produsint)|Klaas de Jong]] yn [[2015]] makken oer de [[santjinde-iuwske]] Nederlânske [[Michiel de Ruyter|seeheld mei deselde namme]], fertolke Lammers de [[titelrol]]. Dy film waard in grut súkses en makke Lammers bekend by in breder publyk, yn 'e mande mei de [[reklame]]spotsjes dy't er neitiid opnaam foar [[Jumbo Supermarkten]]. Yn [[2015]] hied er ek de titelrol yn 'e [[roadmovie]] ''[[J. Kessels]]'', as in [[alkohol|sûpende]], [[smoken|keatlingsmokende]], [[cowboyhoed]]dragende [[sjoernalist]], en yn [[2016]] spile er yn 'e [[komeedzjefilm|komyske]] [[horrorfilm]] ''[[SneekWeek (film)|SneekWeek]]'' in [[plysje]]resjersjeur dy't efter in [[searjemoardner]] oan sit. Yn [[2007]] en [[2008]] wie Lammers op de [[radio]] te hearren yn it [[harkspul]] ''Bommel''. As [[stimakteur]] wurke er mei oan 'e [[Nederlânsk]]talige [[neisyngronisaasje]] fan [[tekenfilm]]s as ''Wreck-It Ralph'' ([[2012]]), ''Despicable Me 2'' ([[2013]]), ''The Spongebob Movie: Sponge Out of Water'' ([[2015]]), ''The Angry Birds Movie'' ([[2016]]) en ''Paddington 2'' ([[2017]]). Fierders stied er yn [[2009]] [[op 'e planken]] mei it [[toanielstik]] ''Cadillac Cowboy'', oer it [[libben]] fan [[country]]sjonger [[Hank Williams]]. Ek wied er tusken [[2012]] en [[2015]] [[dûbluere (akteur)|dûbluere]] foar [[Martijn Fischer]], dy't de titelrol hie yn 'e musical ''Hij Gelooft in Mij'', oer [[sjonger]] [[André Hazes]]. Njonken syn [[aktearwurk]] wie Lammers troch de jierren hinne ek ferskate kearen as [[presintator]] aktyf foar [[Omroep Brabant]], û.m. by programma's as ''De Kracht van Brabant'' en ''De Canon van Lammers''. Fan [[2008]] oant en mei [[2011]] wied er [[ambassadeur]] fan it [[festival]] de [[Brabantsedag]] yn [[Heeze]]. Yn [[2017]] krige er de [[Prins Bernhard Kultuerpriis]] takend fanwegen "syn grutte bysûndere prestaasjes en fertsjinsten foar de kultuer yn Noard-Brabân." As [[regisseur]] makke Lammers yn [[2010]] de [[teäter (keunstfoarm)|teäter]]foarstelling ''Koper'', mei de [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[band]] [[Rowwen Hèze]] en popsjoernalist [[Leon Verdonschot]]. Yn [[2017]] waard ''Of Ik Gek Ben'', de earste [[spylfilm]] dy't er regissearre, bekroane mei de priis foar bêste film op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Footcandle]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Noard-Karolina]]. ===Priveelibben=== Lammers is [[troud]] mei de [[skriuwster]] [[Eva Posthuma de Boer]]. Mei har hat er in [[dochter]], [[berne]] yn [[2004]]. ==Filmografy== {{Filmografy|as=akteur}} |- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}} |- |align="center"| 1990|| ''Ko de Boswachtershow'' || ? || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''De Kippenfokkerversnipperaar'' |- |align="center"| 1998|| ''Baantjer'' || Milan Tolimir || gastrol; ôfl. ''De Cock en de Vermoorde Onschuld'' |- |align="center"| 1999|| ''Spangen'' || Lars Bierman || gastrol; ôfl. ''Foute Vrienden'' |- |align="center"| 1999–2000|| ''BNN Look A Like 11-tal'' || [[coach]] Frenk || |- |align="center"| 2000|| ''Wildschut & De Vries'' || Milko || gastrol; ôfl. ''Zware Benen'' |- |align="center"| 2000–2001|| ''All Stars'' || Berrie || [[fêste rol]] 3e [[seizoen (omrop)|seizoen]]; 14 ôfl. |- |align="center"| 2001|| ''Ochtendzwemmers'' || Herman || [[tillefyzjefilm]] |- |align="center"| 2002|| ''Intensive Care'' || Erik Klein || gastrol; ôfl. ''De Grens'' |- |align="center"| 2002|| ''De Enclave'' || Darko Bokan || tillefyzjefilm |- |align="center"| 2003|| ''Wet & Waan'' || Mischa || gastrol; ôfl. ''Het Geheim van de Raadkamer'' |- |align="center"| 2003|| ''Het Wonder van Máxima'' || [[plysjeman]] Decker || tillefyzjefilm |- |align="center"| 2004|| ''Dunya & Desie'' || Tonnie van Bruggen || gastrol; ôfl. ''Dunya en Desie Forever'' |- |align="center"| 2005|| ''Grijpstra & De Gier'' || Paul van der Bildt || gastrol; ôfl. ''My Funny Valentine'' |- |align="center"| 2006|| ''Koppensnellers'' || ferskaat || [[komeedzje|komysk]] [[sketch]]eprogramma; 8 ôfl. |- |align="center"| 2006|| ''Eigenheimers'' || Jaap van Elsakker || tillefyzjefilm |- |align="center"| 2007–2010|| ''Comedy Central'' || [[voice-over]] || |- |align="center"| 2008|| ''Sterke Verhalen uit Zoutvloed'' || Tepper || [[weromkearende rol]]; 5 ôfl. |- |align="center"| 2009|| ''De Co-assistent'' || Patrick Wezendonk || gastrol; ôfl. ''De Bevalling'' |- |align="center"| 2009|| ''Echt Niet?!'' || himsels || as [[presintator]] |- |align="center"| 2009–2010|| ''Van Zon op Zaterdag'' || ferskaat || komysk sketcheprogramma |- |align="center"| 2010|| ''Deadline'' || Ype Sleeswijk || weromkearende rol; 3 ôfl. |- |align="center"| 2010|| ''De Kracht van Brabant'' || himsels || as presintator |- |align="center"| 2011|| ''Levenslied'' || Bert || weromkearende rol; 7 ôfl. |- |align="center"| 2011|| ''The Passion'' || [[Judas Iskariot]] || [[tillefyzjespecial]] |- |align="center"| 2011|| ''Bon Voyage'' || Tom || tillefyzjefilm |- |align="center"| 2012–2014|| ''Crimi Clowns'' || de Patron || weromkearende rol; 7 ôfl. |- |align="center"| 2013|| ''Sinterklaasjournaal'' || [[bist]]efersoarger || gastrol |- |align="center"| 2016|| ''Als de Dijken Breken'' || Willem Wienesse || [[minysearje]] |- |align="center"| 2018|| ''Sinterklaasjournaal'' || sûvenirferkeaper || gastrol |- |align="center"| 2019–no || ''Undercover'' || Ferry Bouman || fêste rol |- |align="center"| 2020|| ''Nieuw Zeer'' || ? || gastrol |- |align="center"| 2019–2021 || ''De Alleskunner'' || voice-over || [[realitytillefyzje]]programma |- |align="center"| 2020–2021 || ''Familie Gillis: Massa is Kassa'' || voice-over || realitytillefyzjeprogramma |- {{Filmografy/Titel|titel=films}} |- |align="center"| 1998|| ''fl. 19,99'' || [[dakleazens|dakleaze]] || |- |align="center"| 2000|| ''Wilde Mossels'' || Daan || |- |align="center"| 2000|| ''De Zwarte Meteoor'' || Wezelkop || |- |align="center"| 2000|| ''Nachtwacht'' || Vermeer || |- |align="center"| 2001|| ''De Grot'' || René || |- |align="center"| 2003|| ''Grimm'' || [[boer]] || |- |align="center"| 2003|| ''Polleke'' || [[skoalmaster|master]] Wouter || |- |align="center"| 2003|| ''De Passievrucht'' || Dees || |- |align="center"| 2004|| ''Het Zuiden'' || Loe de Koning || |- |align="center"| 2004|| ''Shouf Shouf Habibi!'' || Chris || |- |align="center"| 2004|| ''De Dominee'' || Adri Slotemaker || |- |align="center"| 2005|| ''Flirt'' || Egbert-Jan || |- |align="center"| 2005|| ''Het Schnitzelparadijs'' || Willem || |- |align="center"| 2005|| ''Leef!'' || [[BMW]]-bestjoerder || |- |align="center"| 2005|| ''Racing Stripes'' || ? || as [[stimakteur]], [[Nederlânsk]]talige [[neisyngronisearring]] |- |align="center"| 2006|| ''Het Woeden der Gehele Wereld'' || [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Duivetrap || |- |align="center"| 2006|| ''Zwartboek'' || Kees || |- |align="center"| 2006|| ''Nachtrit'' || Dennis van der Horst || |- |align="center"| 2007|| ''Nadine'' || Vince || |- |align="center"| 2008|| ''Mafrika'' || Frank || |- |align="center"| 2009|| ''Suske en Wiske: De Texas Rakkers'' || Lambik || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2010|| ''Lex'' || Lex || |- |align="center"| 2010|| ''New Kids Turbo'' || baas van Richard en Robbie || |- |align="center"| 2011|| ''Rundskop'' || [[bistedokter]] Sam Raymond || |- |align="center"| 2011|| ''De President'' || Krasimir || |- |align="center"| 2011|| ''De Bende van Oss'' || Harry den Brock || |- |align="center"| 2012|| ''De Marathon'' || Kees || |- |align="center"| 2012|| ''Wreck-It Ralph'' || Ralph || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2013|| ''Crimi Clowns: De Movie'' || de Patron || |- |align="center"| 2013|| ''[[Despicable Me 2]]'' || El Macho || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2014|| ''The Boxtrolls'' || Archibald Snatcher || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2014|| ''Onder het Hart'' || Rogier || |- |align="center"| 2015|| ''[[Michiel de Ruyter (film)|Michiel de Ruyter]]'' || [[admiraal]] [[Michiel de Ruyter]] || |- |align="center"| 2015|| ''[[J. Kessels]]'' || J. Kessels || |- |align="center"| 2015|| ''The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water''&nbsp;&nbsp;&nbsp; || Burger Beard || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2015|| ''Phantom Boy'' || man mei misfoarme [[antlit]] || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2016|| ''[[SneekWeek (film)|SneekWeek]]'' || [[resjersjeur]] Van Velzen || |- |align="center"| 2016|| ''The Angry Birds Movie'' || Mighty Eagle || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2016|| ''Of Ik Gek Ben'' || n.f.t. || [[regisseur]] |- |align="center"| 2016|| ''De Helleveeg'' || Nico van Dartel || |- |align="center"| 2016|| ''[[The Secret Life of Pets (film)|The Secret Life of Pets]]'' || Duke || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2016|| ''Sing'' || Big Daddy || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2017|| ''Hotel De Grote L'' || [[heit]] || |- |align="center"| 2017|| ''Paddington 2'' || Knuckles McGinty || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2018|| ''All You Need Is Love'' || Ernst || |- |align="center"| 2018|| ''Chasing Windmills'' || [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] [[Holland Amerika Lijn]]&nbsp;&nbsp;&nbsp; || |- |align="center"| 2018|| ''Ralph Breaks the Internet'' || Ralph || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2018|| ''D-railed'' || gasthear || |- |align="center"| 2018|| ''Spider-Man: Into the Spider-Verse'' || Spider-man Noir || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2019|| ''Klaus'' || Klaus || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2019|| ''[[The Secret Life of Pets 2]]'' || Duke || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |align="center"| 2020|| ''Groeten van Gerri'' || Gerri van Vlokhoven || ek regisseur |- |align="center"| 2021|| ''Ferry'' || Ferry Bouman || |- |align="center"| 2021|| ''Herrie in Huize Gerri'' || Gerri van Vlokhoven || ek regisseur |- |align="center"| 2022|| ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' || Heit Bear || as stimakteur, Nederlânsktalige neisyngronisearring |- |} ==Keppelings om utens== * {{nl}} [http://franklammers.net/ Offisjele webside fan Frank Lammers] * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0483576/ Folsleine filmografy fan Frank Lammers yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Lammers ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Frank Lammers}} }} {{DEFAULTSORT:Lammers, Frank}} [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk toanielakteur]] [[Kategory:Nederlânsk musicalakteur]] [[Kategory:Nederlânsk harkspulakteur]] [[Kategory:Nederlânsk stimakteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmregisseur]] [[Kategory:Nederlânsk toanielregisseur]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]] [[Kategory:Gouden Keal-winner]] [[Kategory:Brabânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1972]] 6nmz50vfw27m4zhzwxpma1sl0t9hih5 0 149515 1240678 1037584 2026-09-13T19:46:41Z RomkeHoekstra 10582 1240678 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks hillige | ôfbylding = Malaga ig Sn Juan Bautista f14 -San Pancracio.jpg | ôfbyldingstekst = <center>''Byld fan Pankratius yn de Iglesia de San Juan, Málaga (Spanje)''</center> | ôfbyldingsbreedte = 270px | namme = Pankrantius | bertenamme = | nasjonaliteit = | bertedatum = ± [[289]] | berteplak = Synnada | stjerdatum = ± [[304]] | stjerplak = Rome | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop = | kleasteroarder = | funksjes = | titels = | prizen = | funksje1 = | amtsperioade1 = | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = | amtsperioade2 = | foargonger2 = | opfolger2 = | funksje3 = | amtsperioade3 = | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = | amtsperioade4 = | foargonger4 = | opfolger4 = | sillich ferklearre = | hillich ferklearre = | fereare troch = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]<br> | hjeldei = [[12 maaie]] (R.-K.)<br> | hillichdom = | attributen = Swurd, martlerspalm, hartochshoed | patroan fan = Rome; bern, ridders, it jonge sied; foar nije foarnimmens, tsjin falske tsjûgenissen, kramp, hûssyktes en pine yn 'e holle | tradysje = | wichtichste wurken = | webside = }} '''Sint-Pankratius''' (Synnada, [[Frygje]], 289 - [[Rome (stêd)|Rome]], 12 maaie 304) is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] hillige. Oan Pankratius wijde tsjerken yn Fryslân hawwe stien yn [[Aldeboarn]] en [[Wolsum]]. == Libben == Neffens de oerlevering soe Pankratius de soan fan in rike Romein west ha, dy't al ier syn mem ferlear en troch syn omke Dionysius grutbrocht waard. Yn it jier 303 reizge er tegearre mei syn omke nei [[Rome (stêd)|Rome]], dêr't er him bekearde ta it [[kristendom]]. Syn erfenis stelde him yn steat om kristenen te helpen dy't fanwegen harren leauwe finzen sieten. Nei de dea fan syn omke waard er yn it ramt fan 'e kristenferfolgings ûnder [[Diokletianus]] oppakt. Hy wie doe fjirtjin, mar wie likegoed net fan syn leauwe ôf te bringen en dêrom waard er feroardiele ta de dea. Foar de stedspoarte oan 'e ''[[[Via Aurelia]]'' waard de jonge ûnthalze en syn lichem foar de hûnen efterlitten. De kristinne Ottavia makke de eksekúsje mei en ûnder gefaar foar eigen libben liet hja it lichem meinimme nei har hûs oan 'e Via Aurelia om it dêr yn 'e katakomben by te setten. De katakomben waarden ferneamd nei Pankratius en boppe syn lêste plak waard letter yn 'e 6e iuw de [[Sint-Pankratiusbasilyk (Rome)|San Pancraziotsjerke]] boud. == Ferearing == [[Ofbyld:Interieur, reliekbuste van Sint Pancratius - Heerlen - 20535501 - RCE.jpg|left|Relykbuste yn 'e Pankratiustsjerke fan [[Hearlen]].]] Al yn 'e 5e iuw waard de stedspoarte oan 'e Via Aurelia as ''Porta San Pancrazio'' nei de hillige ferneamd. Paus Symmachus liet oan it begjin fan 'e 6e iuw in basilyk oer syn grêf bouwe. [[Gregoarius de Grutte]] liet in [[Benediktinen|Benediktynsk]] kleaster oanbouwe en paus [[Honoarius I|Honoarius]] ferboude de basilyk om it jier 630 ta de hjoeddeiske San Pancrazio. Yn 'e tsjerke wurdt ek de stien bewarre dêr't Pankratius op ûnthalze waard. Sûnt it jier 850 waard de holle bewarre yn 'e [[San Giovanni in Laterano]], mar yn 1973 waard de holle werombrocht nei de San Pancrazio. Under it haadalter lizze mear resten fan 'e hillige. Yn 'e rin fan 'e tiid kamen reliken fan Pankratius yn oare dielen fan Europa telâne. Keizer [[Arnulf fan Karinsje]] skreau syn oermastering fan Rome yn 896 ta oan it oanroppen fan Pankratius en dat feroarsake in noch gruttere bloei fan 'e ferearing fan Pankratius yn Sintraal-Europa. Yn dy tiid waard Pankratius beskermhillige fan 'e ridders. Om't in leginde ha wol dat in skuldich persoan falsk swarde op it grêf fan Pankratius en de hân doe oan de stien fêst plakken bleau, beskermet Pankratius ek tsjin meineed. Yn 'e hege midsiuwen waard Pankratius ien fan 'e patroanhilligen fan Rome. Tegearre mei [[Mamertus]], [[Servatius]], [[Bonifatius fan Tarsus|Bonifatius]] en [[Sofia fan Rome|Sofia]] is Pankratius ien fan 'e fiif [[iishilligen]]. De dei dat Pankratius betocht wurdt is 12 maaie. == Ikonografy == Pankratius wurdt fakentiden yn Romeinske klean of ridderútris mei swurd ôf- of útbylde. Mei ferwizing nei it martlersskip hat er faak in kroan of palm yn 'e hân. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienP/Pankratius.htm Heiligenlexikon, oproppen 9 maaie 2021] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saint Pancratius|Sint-Pankratius}} }} [[Kategory:Romeinsk hillige]] [[Kategory:Frygysk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn de 3e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 4e iuw]] b2f47thndus65001nfxj0p758mfdhep 1240681 1240678 2026-09-13T19:48:40Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1240681 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks hillige | ôfbylding = Malaga ig Sn Juan Bautista f14 -San Pancracio.jpg | ôfbyldingstekst = <center>''Byld fan Pankratius yn de Iglesia de San Juan, Málaga (Spanje)''</center> | ôfbyldingsbreedte = 270px | namme = Pankrantius | bertenamme = | nasjonaliteit = | bertedatum = ± [[289]] | berteplak = Synnada | stjerdatum = ± [[304]] | stjerplak = Rome | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop = | kleasteroarder = | funksjes = | titels = | prizen = | funksje1 = | amtsperioade1 = | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = | amtsperioade2 = | foargonger2 = | opfolger2 = | funksje3 = | amtsperioade3 = | foargonger3 = | opfolger3 = | funksje4 = | amtsperioade4 = | foargonger4 = | opfolger4 = | sillich ferklearre = | hillich ferklearre = | fereare troch = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]<br> | hjeldei = [[12 maaie]] (R.-K.)<br> | hillichdom = | attributen = Swurd, martlerspalm, hartochshoed | patroan fan = Rome; bern, ridders, it jonge sied; foar nije foarnimmens, tsjin falske tsjûgenissen, kramp, hûssyktes en pine yn 'e holle | tradysje = | wichtichste wurken = | webside = }} '''Sint-Pankratius''' (Synnada, [[Frygje]], 289 - [[Rome (stêd)|Rome]], 12 maaie 304) is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] hillige. Oan Pankratius wijde tsjerken yn Fryslân hawwe stien yn [[Aldeboarn]] en [[Wolsum]]. == Libben == Neffens de oerlevering soe Pankratius de soan fan in rike Romein west ha, dy't al ier syn mem ferlear en troch syn omke Dionysius grutbrocht waard. Yn it jier 303 reizge er tegearre mei syn omke nei [[Rome (stêd)|Rome]], dêr't er him bekearde ta it [[kristendom]]. Syn erfenis stelde him yn steat om kristenen te helpen dy't fanwegen harren leauwe finzen sieten. Nei de dea fan syn omke waard er yn it ramt fan 'e kristenferfolgings ûnder [[Diokletianus]] oppakt. Hy wie doe fjirtjin, mar wie likegoed net fan syn leauwe ôf te bringen en dêrom waard er feroardiele ta de dea. Foar de stedspoarte oan 'e ''[[[Via Aurelia]]'' waard de jonge ûnthalze en syn lichem foar de hûnen efterlitten. De kristinne Ottavia makke de eksekúsje mei en ûnder gefaar foar eigen libben liet hja it lichem meinimme nei har hûs oan 'e Via Aurelia om it dêr yn 'e katakomben by te setten. De katakomben waarden ferneamd nei Pankratius en boppe syn lêste plak waard letter yn 'e 6e iuw de [[Sint-Pankratiusbasilyk (Rome)|San Pancraziotsjerke]] boud. == Ferearing == [[Ofbyld:Interieur, reliekbuste van Sint Pancratius - Heerlen - 20535501 - RCE.jpg|thumb|left|Relykbuste yn 'e [[Sint-Pankratiustsjerke (Hearlen)|Pankratiustsjerke]] fan [[Hearlen]].]] Al yn 'e 5e iuw waard de stedspoarte oan 'e Via Aurelia as ''Porta San Pancrazio'' nei de hillige ferneamd. Paus Symmachus liet oan it begjin fan 'e 6e iuw in basilyk oer syn grêf bouwe. [[Gregoarius de Grutte]] liet in [[Benediktinen|Benediktynsk]] kleaster oanbouwe en paus [[Honoarius I|Honoarius]] ferboude de basilyk om it jier 630 ta de hjoeddeiske San Pancrazio. Yn 'e tsjerke wurdt ek de stien bewarre dêr't Pankratius op ûnthalze waard. Sûnt it jier 850 waard de holle bewarre yn 'e [[San Giovanni in Laterano]], mar yn 1973 waard de holle werombrocht nei de San Pancrazio. Under it haadalter lizze mear resten fan 'e hillige. Yn 'e rin fan 'e tiid kamen reliken fan Pankratius yn oare dielen fan Europa telâne. Keizer [[Arnulf fan Karinsje]] skreau syn oermastering fan Rome yn 896 ta oan it oanroppen fan Pankratius en dat feroarsake in noch gruttere bloei fan 'e ferearing fan Pankratius yn Sintraal-Europa. Yn dy tiid waard Pankratius beskermhillige fan 'e ridders. Om't in leginde ha wol dat in skuldich persoan falsk swarde op it grêf fan Pankratius en de hân doe oan de stien fêst plakken bleau, beskermet Pankratius ek tsjin meineed. Yn 'e hege midsiuwen waard Pankratius ien fan 'e patroanhilligen fan Rome. Tegearre mei [[Mamertus]], [[Servatius]], [[Bonifatius fan Tarsus|Bonifatius]] en [[Sofia fan Rome|Sofia]] is Pankratius ien fan 'e fiif [[iishilligen]]. De dei dat Pankratius betocht wurdt is 12 maaie. == Ikonografy == Pankratius wurdt fakentiden yn Romeinske klean of ridderútris mei swurd ôf- of útbylde. Mei ferwizing nei it martlersskip hat er faak in kroan of palm yn 'e hân. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienP/Pankratius.htm Heiligenlexikon, oproppen 9 maaie 2021] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Saint Pancratius|Sint-Pankratius}} }} [[Kategory:Romeinsk hillige]] [[Kategory:Frygysk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn de 3e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 4e iuw]] t0t366gs1lad42te24citfn3c1b2yne 0 159482 1240690 1205088 2026-09-13T20:16:55Z FreyaSport 40716 2026 1240690 wikitext text/x-wiki {{Sportevenemint | namme = La Vuelta | ôfbylding = La Vuelta (Spain) logo.svg | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | plak = [[Spanje]] | jier = | data = [[septimber]] <small>''(sûnt 1995)''</small> | sport = [[hurdfytsen]] | organisator = Amaury Sport Organisation | ferienigings = | lannen = | atleten = | eveneminten = | iepening = | sluting = | earste = [[Omgong fan Spanje 1935|1935]] | lêste = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Spanje 2026]] | folgjende = [[Omgong fan Spanje 2027]] }} De '''Omgong fan Spanje''' (''[[Spaansk]]: La Vuelta'', ek wol ôfkoarten oant ''Vuelta'') is in [[hurdfytsen|hurdfytswedstryd]] yn Spanje. De omgong, is yn fan de trije [[Grutte Omgongen]] yn it hurdfytsseizoen, en wurdt sûnt [[1995]] yn de [[hjerst]] yn etappen troch gâns Spanje fytst. De oankomst is faaks yn [[Madrid]]. De Omgong fan Spanje waard foar it earst ferriden yn [[1935]] en wurd nei in tal rûzige jierren sûnt [[1955]] alle jierren organisearre. ==Skiednis== De Omgong fan Spanje waard foar it earst hâlden yn 1935 en sûnt 1955 jierliks en rint trije wike lang yn in wikseljende rûte troch Spanje. By it alderearste omgong yn [[1935]] moasten 50 hurdfytsers in rûte fan 3411 km ôflizze ferdield oer 14 etappes, mei in gemiddelde fan mear as 240 km de etappe. It waard ynspirearre troch it sukses fan de omgongen yn [[Omgong fan Frankryk|Frankryk]] en [[Omgong fan Itaalje|Itaalje]]. De ronde waard oarspronklik hâlden yn de maitiid, meastentiids ein [[april]], mei in pear edysjes yn [[juny]] yn de jierren fjirtich. Yn [[Omgong fan Spanje 1995|1995]] waard de race lykwols ferpleatst nei [[septimber]] om direkte konkurrinsje mei de Omgong fan Itaalje, dy't yn [[maaie]] hâlden waard, te mijen. mar de omgong fan 2020 begûn yn oktober fanwegen de [[COVID-19|Koroana-pandemie]]. Meastentiids omfettet de rûte maksimaal trije tiidritten en in oantal berchetappes. Sûnt [[Omgong fan Spanje 1994|1994]], en faak dêrfoar (lykas yn de earste edysjes), einige de Omgong fan Spanje yn de Spaanske haadstêd [[Madrid]], hoewol't [[Bilbao]] (yn de jierren fyftich) en [[San Sebastián (Spanje)|San Sebastián]] (yn de jierren santich) lange tiid beide weromkommende finishstêden wiene. Nei Madrid diele trije stêden it twadde plak foar de measte Omgong fan Spanje-starts: [[Gijón (stêd)|Gijón]], Bilbao en ien kear finishplak [[Jerez de la Frontera]]. Yn [[Omgong fan Spanje 1997|1997]] sette de Omgong fan Spanje foar it earst útein yn it bûtenlân, yn [[Lissabon]], [[Portugal]]. De alderearste Omgong fan Spanje dy 't bûten it Ibearysk skiereilân begûn, fûn plak yn [[Omgong fan Spanje 2009|2009]], doe't de [[Nederlân]]ske stêd [[Assen]] gasthear wie fan de start fan de 64e Vuelta. Yn 1999 waard foar it earst de [[Alto de l'Angliru]] yn [[Astuerje]] beklommen, dy't 1573 meter oer 12,9 km omheechgiet mei hellingen oant 23,6 persint, wêrtroch't it ien fan de meast steile beklimmingen fan [[Europa]] is. Yn 2011 wûn Grinzer fan Frysk komôf [[Bauke Mollema]] it punteklassemint. Yn [[Omgong fan Spanje 2025|2025]] hie de Omgong in protte lêst fan de [[Oarloch yn Gaza fan 2023 ôf|kriich]] tusken [[Palestina]] en [[Israël]], meardere etappen waarden fersteurd troch demonstranten dy't it benammen foarsjoen hiene op de ploech ''Israel-Premier Tech''. [[Ofbyld:20090829 Vuelta 2009 Prologue Assen NL.jpg|thumb|center|500px|Start fan de Omgong fan Spanje 2009 yn Assen]] == Omgong fan Spanje yn sifers == {| class="wikitable" |- ! Jier ! Startplak ! Finishplak ! Tal<br>etappes ! Totale<br>ôfstân ! Dielnimmers ! Utfallers |- |[[Omgong fan Spanje 1935|1935]] |{{Flagge ES}} [[Madrid]] |Madrid |14 |3425 km |50 |21 |- |[[Omgong fan Spanje 1936|1936]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |21 |4354 km |50 |30 |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1937 o/m 1940: net ferriden fanwegen de [[Spaanske Boargeroarloch]]'' |- |[[Omgong fan Spanje 1941|1941]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |22 |4409 km |32 |16 |- |[[Omgong fan Spanje 1942|1942]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |20 |3688 km |40 |22 |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1943 o/m 1944: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]'' |- |[[Omgong fan Spanje 1945|1945]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |19 | 3803 km |52 |26 |- |[[Omgong fan Spanje 1946|1946]] |{{Flagge ES}}Madrid |Madrid | 23 |3797 km |48 |19 |- |[[Omgong fan Spanje 1947|1947]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid | 24 |3893 km |47 |20 |- |[[Omgong fan Spanje 1948|1948]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |20 |3990 km |54 |28 |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1949: net ferriden'' |- |[[Omgong fan Spanje 1950|1950]] |{{Flagge ES}} Madrid |Madrid |22 |3932 km |42 |16 |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1951 o/m 1954: net ferriden fanwegen de isolaasje ûnder [[Francisco Franco]]'' |- |[[Omgong fan Spanje 1955|1955]] |{{Flagge ES}} [[Bilbao]] |Bilbao |15 |3566 km |106 |43 |- |[[Omgong fan Spanje 1956|1956]] |{{Flagge ES}} Bilbao |Bilbao |17 |3531 km |90 |50 |- |[[Omgong fan Spanje 1957|1957]] |{{Flagge ES}} Bilbao |Bilbao |16 |2967 km |90 |36 |- |[[Omgong fan Spanje 1958|1958]] |{{Flagge ES}} Bilbao |Madrid |16 |3250,79 km |100 |55 |- |[[Omgong fan Spanje 1959|1959]] |{{Flagge ES}} Madrid |Bilbao |19 |3048 km |90 |41 |- |[[Omgong fan Spanje 1960|1960]] |{{Flagge ES}} Madrid |Bilbao |17 |3566 km |80 |56 |- |[[Omgong fan Spanje 1961|1961]] |{{Flagge ES}} [[San Sebastián (Spanje)|San Sebastián]] |Bilbao |16 |2823 km |100 |53 |- |[[Omgong fan Spanje 1962|1962]] |{{Flagge ES}} [[Barcelona]] |Bilbao |17 |2806 km |90 |42 |- |[[Omgong fan Spanje 1963|1963]] |{{Flagge ES}} [[Gijón (stêd)|Gijón]] |Madrid |15 |2442 km |90 |25 |- |[[Omgong fan Spanje 1964|1964]] |{{Flagge ES}} [[Benidorm (plak)|Benidorm]] |Madrid |17 |2921,6 km |80 |31 |- |[[Omgong fan Spanje 1965|1965]] |{{Flagge ES}} [[Vigo (Spanje)|Vigo]] |Bilbao |18 |3409,8 km |100 |49 |- |[[Omgong fan Spanje 1966|1966]] |{{Flagge ES}} [[Moersia (stêd)|Moersia]] |Bilbao |18 |2951 km |90 |35 |- |[[Omgong fan Spanje 1967|1967]] |{{Flagge ES}} Vigo |Bilbao |18 |2941 km |110 |37 |- |[[Omgong fan Spanje 1968|1968]] |{{Flagge ES}} Vigo |Bilbao |18 |2990 km |90 |39 |- |[[Omgong fan Spanje 1969|1969]] |{{Flagge ES}} [[Badajoz (stêd)|Badajoz]] |Bilbao |18 |2921 km |100 |32 |- |[[Omgong fan Spanje 1970|1970]] |{{Flagge ES}} [[Cádiz (stêd)|Cádiz]] |Bilbao |19 |3568 km |110 |51 |- |[[Omgong fan Spanje 1971|1971]] |{{Flagge ES}} [[Almería (stêd)|Almeria]] |Madrid |17 |2983 km |110 |42 |- |[[Omgong fan Spanje 1972|1972]] |{{Flagge ES}} [[Fuengirola]] |San Sebastián |18 |2079,35 km |100 |43 |- |[[Omgong fan Spanje 1973|1973]] |{{Flagge ES}} [[Calpe]] |San Sebastián |18 |3061,8 km |80 |20 |- |[[Omgong fan Spanje 1974|1974]] |{{Flagge ES}} Almeria |San Sebastián |19 |2987 km |88 |33 |- |[[Omgong fan Spanje 1975|1975]] |{{Flagge ES}} Fuengirola |San Sebastián |19 |3104 km |90 |36 |- |[[Omgong fan Spanje 1976|1976]] |{{Flagge ES}} [[Estepona]] |San Sebastián |19 |3340 km |100 |51 |- |[[Omgong fan Spanje 1977|1977]] |{{Flagge ES}} [[Orihuela]] |[[Miranda de Ebro]] |20 |2785 km |70 |16 |- |[[Omgong fan Spanje 1978|1978]] |{{Flagge ES}} Gijón |San Sebastián |19 |2995 km |99 |47 |- |[[Omgong fan Spanje 1979|1979]] |{{Flagge ES}} [[Jerez de la Frontera]] |Madrid |19 |3373 km |90 |25 |- |[[Omgong fan Spanje 1980|1980]] |{{Flagge ES}} [[La Manga del Mar Menor|La Manga]] |Madrid |20 |3225 km |110 |47 |- |[[Omgong fan Spanje 1981|1981]] |{{Flagge ES}} [[Santander (Spanje)|Santander]] |Madrid |19 |3446 km |80 |25 |- |[[Omgong fan Spanje 1982|1982]] |{{Flagge ES}} [[Santiago de Compostella]] |Madrid |19 |3441,7 km |100 |24 |- |[[Omgong fan Spanje 1983|1983]] |{{Flagge ES}} [[Almussafes]] |Madrid |19 |3398,8 km |100 |41 |- |[[Omgong fan Spanje 1984|1984]] |{{Flagge ES}} Jerez de la Frontera |Madrid |19 |3354,3 km |130 |33 |- |[[Omgong fan Spanje 1985|1985]] |{{Flagge ES}} [[Valladolid (Spanje)|Valladolid]] |[[Salamanca (stêd)|Salamanca]] |19 |3474 km |169 |68 |- |[[Omgong fan Spanje 1986|1986]] |{{Flagge ES}} [[Palma (stêd)|Palma]] |Jerez de la Frontera |21 |3675 km |170 |63 |- |[[Omgong fan Spanje 1987|1987]] |{{Flagge ES}} Benidorm |Madrid |23 |3922 km |179 |91 |- |[[Omgong fan Spanje 1988|1988]] |{{Flagge ES}} [[Santa Cruz de Tenerife (stad)|Santa Cruz]] |Madrid |20 |3425 km |180 |64 |- |[[Omgong fan Spanje 1989|1989]] |{{Flagge ES}} [[A Coruña (stêd)|A Coruña]] |Madrid |23 |3656 km |189 |46 |- |[[Omgong fan Spanje 1990|1990]] |{{Flagge ES}} [[Benicàssim]] |Madrid |21 |3711 km |198 |65 |- |[[Omgong fan Spanje 1991|1991]] |{{Flagge ES}} [[Mérida (Spanje)|Mérida]] |Madrid |21 |3213 km |198 |82 |- |[[Omgong fan Spanje 1992|1992]] |{{Flagge ES}} Jerez de la Frontera |Madrid |20 |3395 km |189 |50 |- |[[Omgong fan Spanje 1993|1993]] |{{Flagge ES}} A Coruña |Santiago de Compostella |21 |3605 km |170 |57 |- |[[Omgong fan Spanje 1994|1994]] |{{Flagge ES}} Valladolid |Madrid |20 |3531 km |170 |49 |- |[[Omgong fan Spanje 1995|1995]] |{{Flagge ES}} [[Saragossa (stêd)|Saragossa]] |Madrid |21 |3750 km |181 |63 |- |[[Omgong fan Spanje 1996|1996]] |{{Flagge ES}} [[Falinsia (stêd)|Falinsia]] |Madrid |22 |3898 km |180 |65 |- |[[Omgong fan Spanje 1997|1997]] |{{Flagge PT}} [[Lissabon]] |Madrid |22 |3773 km |198 |73 |- |[[Omgong fan Spanje 1998|1998]] |{{Flagge ES}} [[Córdoba (Spanje)|Córdoba]] |Madrid |22 |3774 km |198 |90 |- |[[Omgong fan Spanje 1999|1999]] |{{Flagge ES}} Moersia |Madrid |21 |3576 km |189 |74 |- |[[Omgong fan Spanje 2000|2000]] |{{Flagge ES}} [[Málaga (stêd)|Málaga]] |Madrid |20 |3904 km |180 |56 |- |[[Omgong fan Spanje 2001|2001]] |{{Flagge ES}} Santander |Madrid |21 |3012 km |189 |50 |- |[[Omgong fan Spanje 2002|2002]] |{{Flagge ES}} Falinsia |Madrid |21 |3134 km |207 |75 |- |[[Omgong fan Spanje 2003|2003]] |{{Flagge ES}} [[Gijón (stêd)|Gijón]] |Madrid |21 |2957 km |198 |39 |- |[[Omgong fan Spanje 2004|2004]] |{{Flagge ES}} [[León (Spanje)|León]] |Madrid |21 |2925 km |189 |70 |- |[[Omgong fan Spanje 2005|2005]] |{{Flagge ES}} [[Granada (stêd)|Granada]] |Madrid |21 |3192 km |198 |72 |- |[[Omgong fan Spanje 2006|2006]] |{{Flagge ES}} Malaga |Madrid |21 |3213 km |189 |55 |- |[[Omgong fan Spanje 2007|2007]] |{{Flagge ES}} Vigo |Madrid |21 |3241 km |189 |44 |- |[[Omgong fan Spanje 2008|2008]] |{{Flagge ES}} Granada |Madrid |21 |3169 km |171 |40 |- |[[Omgong fan Spanje 2009|2009]] |{{Flagge NL}} [[Assen]] |Madris |21 |3288 km |198 |59 |- |[[Omgong fan Spanje 2010|2010]] |{{Flagge ES}} [[Sevilla]] |Madrid |21 |3338 km |198 |42 |- |[[Omgong fan Spanje 2011|2011]] |{{Flagge ES}} Benidorm |Madrid |21 |3269,6 km |198 |31 |- |[[Omgong fan Spanje 2012|2012]] |{{Flagge ES}} [[Pamploana (Spanje)|Pamploana]] |Madrid |21 |3360,2 km |198 |23 |- |[[Omgong fan Spanje 2013|2013]] |{{Flagge ES}} [[Vilanova de Arousa]] |Madrid |21 |3358,9 km |197 |53 |- |[[Omgong fan Spanje 2014|2014]] |{{Flagge ES}} Jerez de la Frontera |Santiago de Compostella |21 |3181,5 km |186 |28 |- |[[Omgong fan Spanje 2015|2015]] |{{Flagge ES}} [[Puerto Banús]] |Madrid |21 |3376,4 km |198 |40 |- |[[Omgong fan Spanje 2016|2016]] |{{Flagge ES}} [[Ourense (stêd)|Ourense]] |Madrid |21 |3315,4 km |198 |39 |- |[[Omgong fan Spanje 2017|2017]] |{{Flagge FR}} [[Nîmes]] |Madrid |21 | 3297,7 km |198 |40 |- |[[Omgong fan Spanje 2018|2018]] |{{Flagge ES}} Málaga |Madrid |21 |3271,4 km |176 |18 |- |[[Omgong fan Spanje 2019|2019]] |{{Flagge ES}} [[Torrevieja]] |Madrid |21 |3290,7 km |176 |23 |- |[[Omgong fan Spanje 2020|2020]] |{{Flagge ES}} [[Irun]] |Madrid |18 |2846,9 km |176 |34 |- |[[Omgong fan Spanje 2021|2021]] |{{Flagge ES}} [[Burgos (Spanje)|Burgos]] |Santiago de Compostella |21 |3417 km |184 |42 |- |[[Omgong fan Spanje 2022|2022]] |{{Flagge NL}} [[Utert (stêd)|Utert]] |Madrid |21 |3280,5 km |183 |49 |- |[[Omgong fan Spanje 2023|2023]] |{{Flagge ES}} [[Barcelona]] |Madrid |21 |3.153,8 km |176 |28 |- |[[Omgong fan Spanje 2024|2024]] |{{Flagge PT}} [[Lissabon]] |Madrid |21 |3.304,3 km |176 |38 |- |[[Omgong fan Spanje 2025|2025]] |{{Flagge IT}} [[Paleis fan Venaria]] |[[Bola del Mundo]] |20 |2.524 km |176 |31 |- |[[Omgong fan Spanje 2026|2026]] |{{Flagge MC}} [[Monako]] |[[Granada]] |21 | 3.311 km |176 |42 |} ==Truien== Yn de Omgong fan Spanje is der yn de rin fan de jierren in protte wikseling fan truien west. Fanôf [[Omgong fan Spanje 2009|2009]] fytst de lieder yn it punteklassemint yn in [[grien]]e trui, en fanôf [[Omgong fan Spanje 2010|2010]] de lieder yn it algemiene klassemint in in [[read]]e trui en de lieder fan it berchklassemint yn in blauwe boltsjestrui. {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;" |- ! Algemien klassemint ! Jier(ren) !rowspan=13 | ! Berchklassemint ! Jier(ren) !rowspan=13 | ! Punteklassemint ! Jier(ren) |- |[[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] oranje trui || 1935-1936 || [[Ofbyld:Jersey green.svg|20px]] Griene trui || 1935-1985 || [[Ofbyld:Jersey blue.svg|20px]] Blauwe trui || 1983-1985 |- |[[Ofbyld:Jersey white.svg|20px]] Wite trui || 1941 || [[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] Fermiljoen Reade trui || 1986 || [[Ofbyld:Jersey green.svg|20px]] Griene trui || 1986-1989 |- |[[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] oranje trui || 1942 || [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] Reade trui || 1987 || [[Ofbyld:Jersey blue.svg|20px]] Blauwe trui || 1990-1993 |- |[[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] Reade trui || 1945 || [[Ofbyld:Jersey blackdots.png|20px]] Grize boltsjestrui || 1988-1989 || [[Ofbyld:Jersey granate.svg|20px]] Robynreade trui || 1994-1998 |- |[[Ofbyld:Jersey red striped.png|20px]] Wite trui || 1946-1950 || [[Ofbyld:Jersey green.svg|20px]] Griene trui || 1990-1993 || [[Ofbyld:Jersey silver.svg|20px]] Sulveren trui || 1999-2000 |- | [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] Giele trui || 1955-1976 || [[Ofbyld:Jersey white.svg|20px]] Wite trui || 1994-2000 || [[Ofbyld:Jersey red white.svg|20px]] Read Wite trui || 2001-2002 |- |[[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] oranje trui || 1977 || [[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] Oranje trui || 2001-2003 || [[Ofbyld:Jersey orange dots.svg|20px]] Oranje boltsjestrui || 2003 |- |[[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px]] Giele trui || 1978-1998 || [[Ofbyld:Jersey granate.svg|20px]] Bordeauxreade trui || 2004-2005 || [[Ofbyld:Jersey blue-yellowfish.svg|20px]] Fiskjes trui || 2004-2006 |- |[[Ofbyld:Jersey gold.svg|20px]] Goudene trui || 1999-2009 || [[Ofbyld:Jersey orange.svg|20px]] Oranje trui || 2006 || [[Ofbyld:Jersey granate.svg|20px]] Granaat reade trui || 2007 |- |[[Ofbyld:Jersey red.svg|20px]] Reade trui || fanôf 2010 || [[Ofbyld:Jersey grey.svg|20px]] Grize trui || 2007 || [[Ofbyld:Jersey blue.svg|20px]] Blauwe trui || 2008 |- | || || [[Ofbyld:Jersey granate.svg|20px]] Granaat reade trui || 2008-2009 || [[Ofbyld:Jersey green.svg|20px]] Griene trui || fanôf 2009 |- | || || [[Ofbyld:Jersey_blue_dotted.png|20px]] Blauwe boltsjestrui || fanôf 2010 || || |} == Klasseminten == [[Ofbyld:Jersey red.svg|thumb|right|150px|De Reade trui]] Njonken de oerwinnings yn de etappen wurdt yn de Omgong fan Spanje ek striden om ferskate klasseminten. Der is in klassemint foar de bêste ploech, foar de bêste klimmer (blauwe boltsjestrui), foar de bêste sprinter (griene trui), en fansels foar de fytser dy't oer de hiele omgong it minste tiid brûkt (reade trui). De reade trui waard as trui yn [[2010]] ynfierd. [[Roberto Heras]] wûn de Omgong fan Spanje fjouwer kear en is dêrmei rekôrdhâlder. === Winners einklassemint === {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- | 1935 || [[Gustaaf Deloor]] || {{BELnasj}} || Colin-Wolber |- | 1936 || [[Gustaaf Deloor]] || {{BELnasj}} || Colin-Wolber |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1937 o/m 1918: net ferriden fanwegen de [[Spaanske Boargeroarloch]]'' |- | 1941 || [[Julián Berrendero]] || {{ESPnasj1945}} || Informaciones |- | 1942 || [[Julián Berrendero]] || {{ESPnasj1945}} || Informaciones |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1943 o/m 1944: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]'' |- | 1945 || [[Delio Rodríguez Barros|Delio Rodríguez]] || {{ESPnasj1945}} || Fabas |- | 1946 || [[Dalmacio Langarica]] || {{ESPnasj1977}} || Insecticidas Z.Z. |- | 1947 || [[Edouard Van Dyck]] || {{BELnasj}} || Garin-Wolber |- | 1948 || [[Bernardo Ruiz]] || {{ESPnasj1977}} || Agris-Radio |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1949: net ferriden'' |- | 1950 || [[Emilio Rodríguez Barros|Emilio Rodríguez]] || {{ESPnasj1977}} || Sangalhos |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1951 o/m 1954: net ferriden fanwegen de isolaasje ûnder [[Francisco Franco]]'' |- | 1955 || [[Jean Dotto]] || {{FRAnasj}} || Vampire-d'Alessandro |- | 1956 || [[Angelo Conterno]] || {{ITAnasj}} || Bianchi |- | 1957 || [[Jesús Loroño]] || {{ESPnasj1977}} || CIL-Indaucho |- | 1958 || [[Jean Stablinski]] || {{FRAnasj}} || Essor-Leroux |- | 1959 || [[Antonio Suárez]] || {{ESPnasj1977}} || Licor 43 |- | 1960 || [[Franz De Mulder]] || {{BELnasj}} || Groene Leeuw |- | 1961 || [[Angelino Soler]] || {{ESPnasj1977}} || KAS |- | 1962 || [[Rudi Altig]] || {{FRGnasj}} || Saint-Raphaël |- | 1963 || [[Jacques Anquetil]] || {{FRAnasj}} || Saint-Raphaël |- | 1964 || [[Raymond Poulidor]] || {{FRAnasj}} || Mercier-BP |- | 1965 || [[Rolf Wolfshohl]] || {{FRGnasj}} || Mercier-BP |- | 1966 || [[Francisco Gabica]] || {{ESPnasj1977}} || KAS |- | 1967 || [[Jan Janssen]] || {{NEDnasj}} || Pelforth |- | 1968 || [[Felice Gimondi]] || {{ITAnasj}} || Salvarani |- | 1969 || [[Roger Pingeon]] || {{FRAnasj}} || Peugeot-BP |- | 1970 || [[Luis Ocaña]] || {{ESPnasj1977}} || Bic |- | 1971 || [[Ferdinand Bracke]] || {{BELnasj}} || Peugeot-BP |- | 1972 || [[José Manuel Fuente]] || {{ESPnasj1977}} || KAS |- | 1973 || [[Eddy Merckx]] || {{BELnasj}} || Molteni |- | 1974 || [[José Manuel Fuente]] || {{ESPnasj1977}} || KAS |- | 1975 || [[Agustín Tamames]] || {{ESPnasj1977}} || Monteverde |- | 1976 || [[José Pesarrodona]] || {{ESPnasj1977}} || KAS |- | 1977 || [[Freddy Maertens]] || {{BELnasj}} || Flandria |- | 1978 || [[Bernard Hinault]] || {{FRAnasj}} || Renault-Gitane |- | 1979 || [[Joop Zoetemelk]] || {{NEDnasj}} || Mercier |- | 1980 || [[Faustino Rupérez]] || {{ESPnasj1981}} || Zor |- | 1981 || [[Giovanni Battaglin]] || {{ITAnasj}} || Inoxpran |- | 1982 || [[Marino Lejarreta]] || {{ESPnasj}} || Teka |- | 1983 || [[Bernard Hinault]] || {{FRAnasj}} || Renault-Elf |- | 1984 || [[Eric Caritoux]] || {{FRAnasj}} || Skil-Reydel |- | 1985 || [[Pedro Delgado]] || {{ESPnasj}} || Orbea-Gin MG |- | 1986 || [[Álvaro Pino]] || {{ESPnasj}} || Zor |- | 1987 || [[Luis Herrera (hurdfytser)|Luis Herrera]] || {{COLnasj}} || Café de Colombia |- | 1988 || [[Seán Kelly]] || {{IRLnasj}} || KAS |- | 1989 || [[Pedro Delgado]] || {{ESPnasj}} || Reynolds |- | 1990 || [[Marco Giovannetti]] || {{ITAnasj}} || Chateau d'Ax-Gatorade |- | 1991 || [[Melchor Mauri]] || {{ESPnasj}} || ONCE |- | 1992 || [[Tony Rominger]] || {{SUInasj}} || CLAS |- | 1993 || [[Tony Rominger]] || {{SUInasj}} || CLAS |- | 1994 || [[Tony Rominger]] || {{SUInasj}} || Mapei |- | 1995 || [[Laurent Jalabert]] || {{FRAnasj}} || ONCE |- | 1996 || [[Alex Zülle]] || {{SUInasj}} || ONCE |- | 1997 || [[Alex Zülle]] || {{SUInasj}} || ONCE |- | 1998 || [[Abraham Olano]] || {{ESPnasj}} || Banesto |- | 1999 || [[Jan Ullrich]] || {{GERnasj}} || Deutsche Telekom |- | 2000 || [[Roberto Heras]] || {{ESPnasj}} || Kelme |- | 2001 || [[Ángel Casero]] || {{ESPnasj}} || Vitalicio Seguros |- | 2002 || [[Aitor González]] || {{ESPnasj}} || Kelme |- | 2003 || [[Roberto Heras]] || {{ESPnasj}} || US Postal |- | 2004 || [[Roberto Heras]] || {{ESPnasj}} || US Postal |- | 2005 || [[Roberto Heras]] || {{ESPnasj}} || Liberty Seguros |- | 2006 || [[Aleksandr Vinokoerov]] || {{KAZnasj}} || Liberty Seguros |- | 2007 || [[Denís Menshov]] || {{RUSnasj}} || Rabobank |- | 2008 || [[Alberto Contador]] || {{ESPnasj}} || Astana |- | 2009 || [[Alejandro Valverde]] || {{ESPnasj}} || Caisse d'Epargne |- | colspan=4 bgcolor="lightgrey"| <center>ynfiering '''Reade trui'''</center> |- | 2010 || [[Vincenzo Nibali]] || {{ITAnasj}} || Liquigas |- | 2011 || [[Chris Froome]] || {{GBRnasj}} || Sky |- | 2012 || [[Alberto Contador]] || {{ESPnasj}} || Tinkoff-Saxo |- | 2013 || [[Chris Horner]] || {{USAnasj}} || RadioShack |- | 2014 || [[Alberto Contador]] || {{ESPnasj}} || Tinkoff-Saxo |- | 2015 || [[Fabio Aru]] || {{ITAnasj}} || UAE Team Emirates |- | 2016 || [[Nairo Quintana]] || {{COLnasj}} || Movistar |- | 2017 || [[Chris Froome]] || {{GBRnasj}} || Sky |- | 2018 || [[Simon Yates]] || {{GBRnasj}} || Mitchelton-Scott |- | 2019 || [[Primož Roglič]] || {{SLOnasj}} || Jumbo-Visma |- | 2020 || [[Primož Roglič]] || {{SLOnasj}} || Jumbo-Visma |- | 2021 || [[Primož Roglič]] || {{SLOnasj}} || Jumbo-Visma |- | 2022 || [[Remco Evenepoel]] || {{BELnasj}} || Quick-Step |- | 2023 || [[Sepp Kuss]] || {{USAnasj}} || Jumbo-Visma |- | 2024 || [[Primož Roglič]] || {{SLOnasj}} || Bora–Hansgrohe |- | 2025 || [[Jonas Vingegaard]] || {{DENnasj}} || Visma–Lease a Bike |- | 2026 || [[Enric Mas]] || {{ESPnasj}} || Movistar |} ==== Measte oerwinningen ==== 4x * [[Roberto Heras]] Wûn de Omgong yn 2000, en fan 2002 oant en mei 2005 * [[Primož Roglič]] wûn de Omgong fan 2019 oant en mei 2021 en yn 2024 3x * [[Alberto Contador]] Wûn de Omgong yn 2008, 2012 en 2014 * [[Tony Rominger]] wûn de Omgong fan 1992 oant en mei 1994 === Berchklassemint === [[Ofbyld:Jersey blue dotted.png|thumb|right|150px|Blauwe Boltsjestrui]] It berchklassemint yn de Omgong fan Spanje is in njonkenklassemint wêrby 't de hurdfytsers punten krije by de trochkomst op in tal berchtoppen. It klassemint bestiet sûnt it begjin fan de Omgong fan Spanje ([[Omgong fan Spanje 1935|1935]]). Troch de jierren hinne binne ferskate kleuren truien brûke, wêrûnder grien, oranje en read. Fan [[Omgong fan Spanje 2010|2010]] ôf is de trui in fariant op de bollestrui út de Omgong fan Frankryk, mar dan binne de reade stippen ferfongen troch blauwe. ==== Winners berchklassemint ==== {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech |- | 1935 | [[Edoardo Molinar]] |{{ITAnasj1946}} |Yndividueel |- | 1936 | [[Salvador Molina]] |{{ESPnasj1938}} |Yndividueel |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1937 o/m 1940: net ferriden fanwegen de [[Spaanske Boargeroarloch]]'' |- | 1941 | [[Fermín Trueba]] |{{ESPnasj1945}} |Yndividueel |- | 1942 | [[Julián Berrendero]] |{{ESPnasj1945}} |Yndividueel |- | colspan=4 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1943 o/m 1944: net ferriden fanwegen de [[Twadde Wrâldkriich]]'' |- | 1945 | [[Julián Berrendero]] |{{ESPnasj1945}} |Yndividueel |- | 1946 | [[Emilio Rodríguez (hurdfytser)|Emilio Rodríguez]] |{{ESPnasj1977}} |Yndividueel |- | 1947 | [[Emilio Rodríguez (hurdfytser)|Emilio Rodríguez]] |{{ESPnasj1977}} |UD Sans |- | 1948 | [[Bernardo Ruiz]] |{{ESPnasj1977}} |UD Sans |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1949: net ferriden'' |- | 1950 | [[Emilio Rodríguez (hurdfytser)|Emilio Rodríguez]] |{{ESPnasj1977}} |Sangalhos |- | colspan=7 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1951 o/m 1954: net ferriden fanwegen de isolaasje ûnder [[Francisco Franco]]'' |- | 1955 | [[Giuseppe Buratti]] |{{ITAnasj}} |Itaalje |- | 1956 | [[Nino Defilippis]] |{{ITAnasj}} |Itaalje |- | 1957 | [[Federico Bahamontes]] |{{ESPnasj1977}} |Spanje |- | 1958 | [[Federico Bahamontes]] |{{ESPnasj1977}} |Spanje |- | 1959 | [[Antonio Suárez]] |{{ESPnasj1977}} |Licor 43 |- | 1960 | [[Antonio Karmany]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1961 | [[Antonio Karmany]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1962 | [[Antonio Karmany]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1963 | [[Julio Jiménez]] |{{ESPnasj1977}} |Faema |- | 1964 |[[Julio Jiménez]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1965 | [[Julio Jiménez]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1966 | [[Gregorio San Miguel]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1967 | [[Mariano Díaz (hurdfytser)|Mariano Díaz]] |{{ESPnasj1977}} |Fagor |- | 1968 | [[Francisco Gabica]] |{{ESPnasj1977}} |Fagor |- | 1969 | [[Luis Ocaña]] |{{ESPnasj1977}} |Fagor |- | 1970 | [[Agustín Tamames]] |{{ESPnasj1977}} |Werner |- | 1971 | [[Joop Zoetemelk]] |{{NEDnasj}} |Flandria |- | 1972 |[[José Manuel Fuente]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1973 | [[José Luis Abilleira]] |{{ESPnasj1977}} |La Casera |- | 1974 | [[José Luis Abilleira]] |{{ESPnasj1977}} |La Casera |- | 1975 | [[Andrés Oliva]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1976 | [[Andrés Oliva]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |- | 1977 | [[Pedro Torres]] |{{ESPnasj1977}} |Teka |- | 1978 | [[Andrés Oliva]] |{{ESPnasj1981}} |Teka |- | 1979 | [[Felipe Yáñez]] |{{ESPnasj1981}} |KAS |- | 1980 | [[Juan Fernández Martín]] |{{ESPnasj1981}} |Zor |- | 1981 | [[José Luis Laguía]] |{{ESPnasj1981}} |Reynolds |- | 1982 | [[José Luis Laguía]] |{{ESPnasj}} |Reynolds |- | 1983 | [[José Luis Laguía]] |{{ESPnasj}} |Reynolds |- | 1984 | [[Felipe Yáñez]] |{{ESPnasj}} |Orbea |- | 1985 | [[José Luis Laguía]] |{{ESPnasj}} |Reynolds |- | 1986 | [[José Luis Laguía]] |{{ESPnasj}} |PDM |- | 1987 | [[Luis Herrera]] |{{COLnasj}} |Café de Colombia |- | 1988 | [[Álvaro Pino]] |{{ESPnasj}} |BH |- | 1989 | [[Óscar de Jesús Vargas]] |{{COLnasj}} |Postobón |- | 1990 | [[Martín Farfán]] |{{COLnasj}} |Kelme |- | 1991 | [[Luis Herrera]] |{{COLnasj}} |Postobón |- | 1992 | [[Carlos Hernández Bailo]] |{{ESPnasj}} |Festina |- | 1993 | [[Tony Rominger]] |{{SUInasj}} |CLAS-Cajastur |- | 1994 | [[Luc Leblanc]] |{{FRAnasj}} |Festina |- | 1995 | [[Laurent Jalabert]] |{{FRAnasj}} |ONCE |- | 1996 | [[Tony Rominger]] |{{SUInasj}} |Mapei |- | 1997 | [[José María Jiménez]] |{{ESPnasj}} |Banesto |- | 1998 | [[José María Jiménez]] |{{ESPnasj}} |Banesto |- | 1999 | [[José María Jiménez]] |{{ESPnasj}} |Banesto |- | 2000 | [[Carlos Sastre]] |{{ESPnasj}} |ONCE |- | 2001 |[[José María Jiménez]] |{{ESPnasj}} |Banesto |- | 2002 | [[Aitor Osa]] |{{ESPnasj}} |Banesto |- | 2003 | [[Félix Cárdenas]] |{{COLnasj}} |Café Baqué |- | 2004 | [[Félix Cárdenas]] |{{COLnasj}} |Café Baqué |- | 2005 | [[Joaquim Rodríguez]] |{{ESPnasj}} |Saunier Duval |- | 2006 | [[Egoi Martínez]] |{{ESPnasj}} |Discovery |- | 2007 | [[Denis Menchov]] |{{RUSnasj}} |Rabobank |- | 2008 | [[David Moncoutié]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | 2009 | [[David Moncoutié]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | colspan=4 bgcolor="lightgrey"| <center>ynfiering '''Blauwe boltsjestrui'''</center> |- | 2010 | [[David Moncoutié]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | 2011 | [[David Moncoutié]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | 2012 | [[Simon Clarke (hurdfytser)|Simon Clarke]] |{{AUSnasj}} |Orica-GreenEDGE |- | 2013 | [[Nicolas Edet]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | 2014 | [[Luis León Sánchez]] |{{ESPnasj}} |Caja Rural |- | 2015 | [[Omar Fraile]] |{{ESPnasj}} |Caja Rural |- | 2016 | [[Omar Fraile]] |{{ESPnasj}} |Dimension Data |- | 2017 | [[Davide Villella]] |{{ITAnasj}} |Cannondale |- | 2018 | [[Thomas De Gendt]] |{{BELnasj}} |Lotto-Soudal |- | 2019 | [[Geoffrey Bouchard]] |{{FRAnasj}} |AG2R |- | 2020 | [[Guillaume Martin]] |{{FRAnasj}} |Cofidis |- | 2021 | [[Michael Storer]] |{{AUSnasj}} | DSM |- | 2022 | [[Richard Carapaz]] | {{ECUnasj}} | Ineos |- | 2023 | [[Remco Evenepoel]] | {{BELnasj}} | Soudal Quick-Step |- | 2024 | [[Jay Vine]] | {{AUSnasj}} | UAE Team Emirates |- | 2025 | [[Jay Vine]] | {{AUSnasj}} | Emirates-XRG |- | 2026 | [[Santiago Buitrago]] | {{COLnasj}} | Bahrain Victorious |} === Punteklassemint === [[Ofbyld:Jersey green.svg|thumb|right|150px|De Griene Trui]] It punteklassemint yn de Omgong fan Spanje is in njonkenklassemint wêrby 't de hurdfytsers punten per etappe krije, ôfhinklik fan harren oankomst. De [[Omgong fan Spanje 1945|Vuelta fan 1945]] hie foar it earst in punteklassemint. Dêrnei waarden der oant [[Omgong fan Spanje 1955|1955]] Omgongen ferriden sûnder punteklassemint. Sûnt 1955 wurdt it klassemint eltse ronde wer opmakke. De lieder yn it punteklassemint krige fan [[1945]] oant en mei [[1986]] in [[blau]]we trui, tusken [[1987]] en [[1989]] in griene ''fiskjes'' trui en fan [[Omgong fan Spanje 2009|2009]] ôf, krekt lykas yn de Omgong fan Frankryk, in [[grien]]e trui. ==== Winners punteklassemint==== {| class="wikitable" |- ! Jier ! Winner ! Nasjonaliteit ! Ploech ! Punten |- | 1945 | [[Delio Rodríguez]] |{{ESPnasj1945}} |Galindo |2347 |- | colspan=5 align=center bgcolor="lightgrey"| ''1946 o/m 1948 en 1950: wie der gjin punteklassemint |- | 1955 | [[Fiorenzo Magni]] |{{ITAnasj}} | Nivea-Fuchs |128 |- | 1956 | [[Rik Van Steenbergen]] |{{BELnasj}} | Hutchinson |98 |- | 1957 | [[Vicente Iturat]] |{{ESPnasj1977}} |Pirenaico |160 |- | 1958 | [[Salvador Botella]] |{{ESPnasj1977}} | Faema |202 |- | 1959 | [[Rik Van Looy]] |{{BELnasj}} | Faema |148 |- | 1960 | [[Arthur Decabooter]] |{{BELnasj}} | Groene Leeuw |189 |- | 1961 | [[Antonio Suárez]] |{{ESPnasj1977}} |Faema |194 |- | 1962 | [[Rudi Altig]] |{{FRGnasj}} |Saint-Raphaël |143,5 |- | 1963 | [[Bas Maliepaard]] |{{NEDnasj}} |Saint-Raphaël |130 |- | 1964 | [[José Pérez Francés]] |{{ESPnasj1977}} |Ferrys |167 |- | 1965 | [[Rik Van Looy]] |{{BELnasj}} |Solo |243 |- | 1966 | [[Jos van der Vleuten]] |{{NEDnasj}} |Televizier |147 |- | 1967 | [[Jan Janssen]] |{{NEDnasj}} |Pelforth-Sauvage |209 |- | 1968 | [[Jan Janssen]] |{{NEDnasj}} | Pelforth-Sauvage |142 |- | 1969 | [[Raymond Steegmans]] |{{BELnasj}} |Goldor |188 |- | 1970 | [[Guido Reybrouck]] |{{BELnasj}} | Germanvox-Wega |199,5 |- | 1971 | [[Cyrille Guimard]] |{{FRAnasj}} | Mercier |233 |- | 1972 |[[Domingo Perurena]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |224 |- | 1973 | [[Eddy Merckx]] |{{BELnasj}} |Molteni |215,5 |- | 1974 | [[Domingo Perurena]] |{{ESPnasj1977}} |KAS |210 |- | 1975 | [[Miguel María Lasa]] |{{ESPnasj1977}} | KAS |249,5 |- | 1976 | [[Dietrich Thurau]] |{{FRGnasj}} | TI-Raleigh |147,5 |- | 1977 | [[Freddy Maertens]] |{{BELnasj}} |Flandria |369 |- | 1978 | [[Ferdi Van Den Haute]] |{{BELnasj}} |Marc |218 |- | 1979 | [[Fons De Wolf]] |{{BELnasj}} |Boule d'Or-Lano |219 |- | 1980 | [[Sean Kelly]] | {{IRLnasj}} |Splendor |313 |- | 1981 | [[Francisco Javier Cedena]] |{{ESPnasj1981}} |Colchon CR |211 |- | 1982 | [[Stefan Mutter]] |{{SUInasj}} |Puch-Eurotex |127 |- | 1983 | [[Marino Lejarreta]] |{{ESPnasj}} |Alfa Lum |188 |- | 1984 | [[Guido Van Calster]] |{{BELnasj}} |Del Tongo |204 |- | 1985 | [[Sean Kelly]] |{{IRLnasj}} |Skil |223 |- | 1986 | [[Sean Kelly]] |{{IRLnasj}} |KAS |253 |- | 1987 | [[Alfonso Gutiérrez]] |{{ESPnasj}} |Teka |149 |- | 1988 | [[Sean Kelly]] |{{IRLnasj}} |KAS |248 |- | 1989 | [[Malcolm Elliott]] |{{GBRnasj}} |Teka |161 |- | 1990 | [[Uwe Raab]] |{{GDRnasj}} |PDM |173 |- | 1991 | [[Uwe Raab]] |{{GERnasj}} |PDM |169 |- | 1992 | [[Djamolidine Abdoujaparov]] |{{UZBnasj}} |Carrera Jeans |157 |- | 1993 | [[Tony Rominger]] |{{SUInasj}} |CLAS |247 |- | 1994 |[[Laurent Jalabert]] | {{FRAnasj}} |ONCE |243 |- | 1995 | [[Laurent Jalabert]] |{{FRAnasj}} |ONCE |312 |- | 1996 | [[Laurent Jalabert]] |{{FRAnasj}} |ONCE |237 |- | 1997 | [[Laurent Jalabert]] |{{FRAnasj}} |ONCE |206 |- | 1998 | [[Fabrizio Guidi]] | {{ITAnasj}} |Team Polti |206 |- | 1999 | [[Frank Vandenbroucke (hurdfytser)|Frank Vandenbroucke]] |{{BELnasj}} |Cofidis |129 |- | 2000 | [[Roberto Heras]] |{{ESPnasj}} |Kelme |136 |- | 2001 | [[José María Jiménez]] |{{ESPnasj}} |Banesto |130 |- | 2002 | [[Erik Zabel]] |{{GERnasj}} |Deutsche Telekom |188 |- | 2003 | [[Erik Zabel]] |{{GERnasj}} |Deutsche Telekom |181 |- | 2004 | [[Erik Zabel]] |{{GERnasj}} |T-Mobile |152 |- | 2005 | [[Alessandro Petacchi]] |{{ITAnasj}} |Fassa Bortolo |169 |- | 2006 | [[Thor Hushovd]] |{{NORnasj}} |Crédit agricole |199 |- | 2007 | [[Daniele Bennati]] |{{ITAnasj}} |Lampre |147 |- | 2008 | [[Greg Van Avermaet]] |{{BELnasj}} |Silence-Lotto |158 |- | colspan=5 bgcolor="lightgrey"| <center>ynfiering '''Griene trui'''</center> |- | 2009 | [[André Greipel]] |{{GERnasj}} |HTC |150 |- | 2010 | [[Mark Cavendish]] |{{GBRnasj}} | HTC |156 |- | '''2011''' | '''[[Bauke Mollema]]''' |'''{{NEDnasj}}''' | '''Rabobank''' |'''122''' |- | 2012 | [[Alejandro Valverde]] |{{ESPnasj}} |Movistar |199 |- | 2013 | [[Alejandro Valverde]] |{{ESPnasj}} | Movistar |152 |- | 2014 | [[John Degenkolb]] |{{GERnasj}} | Giant-Shimano |169 |- | 2015 | [[Alejandro Valverde]] |{{ESPnasj}} | Movistar |118 |- | 2016 | [[Fabio Felline]] |{{ITAnasj}} | Trek |100 |- | 2017 | [[Christopher Froome]] |{{GBRnasj}} | Sky |158 |- | 2018 | [[Alejandro Valverde]] |{{ESPnasj}} | Movistar |131 |- | 2019 | [[Primož Roglič]] |{{SLOnasj}} | Jumbo-Visma |155 |- | 2020 | [[Primož Roglič]] |{{SLOnasj}} | Jumbo-Visma |204 |- | 2021 | [[Fabio Jakobsen]] |{{NEDnasj}} | Quick Step |250 |- | 2022 | [[Mads Pedersen]] | {{DENnasj}} | Trek-Segafredo | 409 |- | 2023 | [[Kaden Groves]] | {{AUSnasj}} | Alpecin-Deceuninck | 315 |- | 2024 | [[Kaden Groves]] | {{AUSnasj}} | Alpecin-Deceuninck | 226 |- | 2025 | [[Mads Pedersen]] | {{DENnasj}} | Lidl-Trek | 277 |- | 2026 | [[Wout van Aert]] | {{BELnasj}} | Visma–Lease a Bike | 326 |} === Ploegeklassemint === [[Ofbyld:Jersey yellow number.svg|thumb|right|150px|Giel rêchnûmer]] It giele rêchnûmer is it nûmer dat droegen wurdt troch liedende ploeg yn de Omgong fan Spanje. Sûnt [[Omgong fan Spanje 2005|2005]] wurdt striden om it ploegeklassemint. Foar it ploegeklassemint wurde de totale tiden fan de bêste 5 hurdfytsers fan in ploeg byinoar opteld. De ploeg dat dêrby de rapste tiid hat is de klassemintslieder. {{clear}} ==== Winners ploegeklassemint ==== {| class="wikitable" style="font-size: 80%" |- ! Jier ! Ploech ! Registraasje<br>Lân !rowspan=7 | ! Jier ! Ploech ! Registraasje<br>Lân !rowspan=7 | ! Jier ! Ploech ! Registraasje<br>Lân !rowspan=7 | ! Jier ! Ploech ! Registraasje<br>Lân |- | 2005 || Kelme || {{ESPf}} || 2011 || Geox-TMC || {{ESPf}} || 2017 || Astana || {{KAZf}} || 2023 || Jumbo-Visma || {{NEDf}} |- | 2006 || Discovery || {{USAf}} || 2012 || Movistar || {{ESPf}} || 2018 || Movistar || {{ESPf}} || 2024 || UAE Team Emirates || {{UAEf}} |- | 2007 || Caisse d'Epargne || {{ESPf}} || 2013 || Euskaltel || {{ESPf}} || 2019 || Movistar || {{ESPf}} || 2025 || Emirates-XRG || {{UAEf}} |- | 2008 || Caisse d'Epargne || {{ESPf}} || 2014 || Katjoesja || {{RUSf}} || 2020 || Movistar || {{ESPf}} || 2026 || Decathlon CMA CGM Team || {{FRAf}} |- | 2009 || Xacobeo Galicia || {{ESPf}} || 2015 || Movistar || {{ESPf}} || 2021 || Bahrain-Victorious || {{BRNf}} |- | 2010 || Katjoesja || {{RUSf}} || 2016 || BMC || {{USAf}} || 2022 || UAE Team Emirates || {{UAEf}} |} == Fryske Dielnimmers == In tal Friezen hat meidien oan de Omgong fan Spanje. Yn [[Omgong fan Spanje 1991|1991]] wie [[Gerrit de Vries]] de earste. [[Pieter Weening]] hat oant no ta (''2022'') mei fjouwer dielnimmings tusken [[Omgong fan Spanje 2004|2004]] en [[Omgong fan Spanje 2012|2012]] it faakst meidien oan de Omgong fan Spanje. {| class="wikitable" |- ! Namme ! Jier(ren) ! Ploech ! <small>Posysje<br>algemien<br>klassemint<br>''(Giele Trui)''</small> |- |[[Maarten Tjallingii]] |[[Omgong fan Spanje 2008|2008]],<br>[[Omgong fan Spanje 2015|2015]] |Silence–Lotto,<br>LottoNL–Jumbo |58,<br>Net finisht |- |[[Gerrit de Vries]] |[[Omgong fan Spanje 1991|1991]],<br>[[Omgong fan Spanje 1992|1992]],<br>[[Omgong fan Spanje 1993|1993]] |Buckler,<br>Buckler,<br>TVM |30,<br>28,<br>26 |- |[[Pieter Weening]] |[[Omgong fan Spanje 2004|2004]],<br>[[Omgong fan Spanje 2006|2006]],<br>[[Omgong fan Spanje 2009|2009]],<br>[[Omgong fan Spanje 2012|2012]] |Rabobank,<br>Rabobank,<br>Rabobank,<br>Orica–GreenEDGE |59,<br>61,<br>44,<br>88 |- |[[Lieuwe Westra]] |[[Omgong fan Spanje 2009|2009]],<br>[[Omgong fan Spanje 2013|2013]] |Vacansoleil,<br>Vacansoleil |87,<br>Net finisht |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Spanje}} [[Kategory:Hurdfytsen]] [[Kategory:Omgong fan Spanje| ]] [[Kategory:Sportevenemint yn Spanje]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1935]] 3fqv68rhiwcxpqxetbecouoh9znzpjr 0 170227 1240705 1133551 2026-09-13T23:02:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1240705 wikitext text/x-wiki '''Winnie the Pooh''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tekenfilm]] út [[2011]]. {{stobbe|film}} [[Kategory:Amerikaanske tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Walt Disney Animation Studios]] [[Kategory:Film út 2011]] [[Kategory:Film oer bearen]] jzoyedetajjxf9vziadrpoanbt4d1ot 0 193202 1240688 1240518 2026-09-13T20:07:22Z FreyaSport 40716 21ste etappe 1240688 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge ES}} Omgong fan Spanje 2026 | edysje = 81st | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = | tiidrek = [[22 augustus]] -<br>[[13 septimber]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge MC}} [[Monako]] | finishplak = [[Granada]] | totale ôfstân = 3.311 km | hichtemeters = | gem. faasje = | dielnimmers = 176 | type wedstriid = | etappe = 21 | klass1 = Reade trui | lieder1 = {{Flagge ES}} [[Enric Mas]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge CO}} [[Santiago Buitrago]] | klass4 = Jongerein | lieder4 = {{Flagge GB}} [[Oscar Onley]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{Flagge FR}} Decathlon CMA CGM Team | klass6 = Striidberens | lieder6 = {{Flagge BE}} [[Wout van Aert]] | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Spanje 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Spanje 2027|2027]] }} De 81ste edysje fan de '''[[Omgong fan Spanje]]''' waardt hâlden fan [[22 augustus]] oant en mei [[13 septimber]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Premier Tech * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{USA}} EF Education–EasyPost * {{FRA}} Groupama–FDJ * {{GER}} Lidl–Trek * {{BEL}} Lotto–Intermarché * {{ESP}} Movistar * {{GBR}} Netcompany INEOS * {{SUI}} NSN * {{ESP}} Burgos Burpellet BH * {{FRA}} Cofidis * {{SUI}} Pinarello–Q36.5 |Kolom2= * {{GER}} Red Bull–Bora–Hansgrohe * {{BEL}} Soudal–Quick-Step * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{AUS}} Jayco–AlUla * {{NED}} Picnic-PostNL * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{NOR}} Uno-X * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{ESP}} Equipo Kern Pharma * {{SUI}} Tudor }} == Startplak == De start is yn [[Monako]], in ministeat oan 'e [[Middellânske See]], dy't oan 'e lânskant alhiel omsletten wurdt troch [[Frankryk]]. Monako is in prinsdom en hat in oerflakte fan 2,03 km 2 en is nei [[Fatikaanstêd]] it lytste lân fan de wrâld. De einstreek leit yn [[Granada]] in stêd en gemeente in [[Andalûsje]] yn it súdeasten fan [[Spanje]]. It is de haadstêd fan de [[Granada (provinsje)|provinsje mei deselde namme]]. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]. {{clear}} == Etappe-oersjoch == De tredde etappe fan [[Gruissan]] nei [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] waard sa'n fyftjin kilometer foar it ein beëinige ta gefolch fan needwaar, tonger en hagelstiennen ta grutte fan golfballen soargen derfoar dat it peloton ûnder lieding fan [[Tadej Pogačar]] in hotel op de top fan de Col de Mont-Louis yn flechten.<ref name="Needwaar">{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628155-vuelta-rit-gestaakt-om-noodweer-in-pyreneeen-renners-besluiten-zelf-te-stoppen|title= {{nl}} Vuelta-rit gestaakt om noodweer in Pyreneeën, renners besluiten zelf te stoppen |publisher= NOS|access-date=24 augustus 2026}}</ref> De sânde etappe op [[28 augustus]] begûn mei in minuut stilte foar de ferstoarne [[Noarwegen|Noarske]] Kening [[Harald V fan Noarwegen|Harald V]]. De Noarske ploeg Uno X stie by de start op de foarste rige en ried de etappe mei roubannen. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628668-leknessund-soleert-op-sterfdag-noorse-koning-naar-ritzege-in-vuelta|title= {{nl}} Leknessund soleert op sterfdag Noorse koning naar ritzege in Vuelta|publisher= NOS|access-date=28 augustus 2026}}</ref>Yn de achtste etappe kaam [[Tadej Pogačar]] dy't yn it read ried hurd te fallen en koe net fjirder.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2628807-leider-pogacar-moet-opgeven-in-vuelta-na-harde-valpartij|title= {{nl}} Leider Pogacar moet opgeven in Vuelta na harde valpartij|publisher= NOS|access-date=29 augustus 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey red.svg|20px|Reade trui]] Klassemintslieder |- | 22 augustus | align="center"| 1 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge MC}} [[Monako]] | 9 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 23 augustus | align="center"| 2 | {{Flagge MC}} [[Monako]] <br> {{Flagge FR}} [[Manosque]] | 216 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 24 augustus | align="center"| 3 | {{Flagge FR}} [[Gruissan]] <br> {{Flagge FR}} [[Font-Romeu-Odeillo-Via|Font Romeu]] | 168 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> |- | 25 augustus | align="center"| 4 | {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] <br> {{Flagge AD}} [[Andorra La Vella]] | 105 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 26 augustus | align="center"| 5 | {{Flagge ES}} [[Falset (Spanje)|Falset]] <br> [[Roquetes (gemeente)|Roquetes]] | 171 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 27 augustus | align="center"| 6 | [[Alcossebre]] <br> [[Castellón de la Plana|Castellón]] | 177 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 28 augustus | align="center"| 7 | [[Vall d'Alba]] <br> [[Valdelinares]] | 150 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{NOR}} [[Andreas Leknessund]] |- | 29 augustus | align="center"| 8 | [[Puçol]] <br> [[Xeraco]] | 176 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{FRA}} [[Bryan Coquard]] | rowspan="2" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 30 augustus | align="center"| 9 | [[Villajoyosa]] <br> [[Sierra de Aitana]] | 188 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{ESP}} [[Enric Mas]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 31 augustus | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 1 septimber | align="center"| 10 | [[Alcaraz, Spain|Alcaraz]] <br> [[Elche de la Sierra]] | 185 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{FRA}} [[Bastien Tronchon]] | rowspan="6" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 2 septimber | align="center"| 11 | [[Cartagena (Spanje)|Cartagena]] <br> [[LLorca]] | 156 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 3 septimber | align="center"| 12 | [[Vera (Almería)|Vera]] <br> [[Calar Alto]] | 167 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Jakob Omrzel]] |- | 4 septimber | align="center"| 13 | [[Almuñécar]] <br> [[Loja (Spanje)|Loja]] | 193 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{BEL}} [[Wout van Aert]] |- | 5 septimber | align="center"| 14 | [[Jaén (Spanje)|Jaén]] <br> [[Sierra de la Pandera]] | 153 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{GER}} [[Marco Brenner]] |- | 6 septimber | align="center"| 15 | [[Palma del Río]] <br> [[Córdoba, Spain|Córdoba]] | 181 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{BEL}} [[Wout van Aert]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 7 septimber | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="6" | '''Rêstdei''' |- | 8 septimber | align="center"| 16 | [[Cortegana]] <br> [[Palos de la Frontera]] | 186 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |rowspan="4" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}} [[Enric Mas]] |- | 9 septimber | align="center"| 17 | [[Dos Hermanas]] <br> [[Seville]] | 189 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{GBR}} [[Matthew Brennan]] |- | 10 septimber | align="center"| 18 | [[El Puerto de Santa María]] <br> [[Jerez de la Frontera]] | 33 km | {{Piktogram etappe|tiidrit}} | {{SUI}} [[Stefan Küng]] |- | 11 septimber | align="center"| 19 | [[Vélez-Málaga]] <br> [[Peñas Blancas (berchtme)|Peñas Blancas]] | 205.1 km | {{Piktogram etappe|heuvel}} | {{IRL}} [[Eddie Dunbar]] |- | 12 septimber | align="center"| 20 | [[La Calahorra]] <br> [[Collado del Alguacil]] | 187 km | {{Piktogram etappe|berch}} | {{ESP}} [[Mikel Landa]] |- | 13 septimber | align="center"| 21 | [[Granada]] <br> [[Granada]] | 99 km | {{Piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Tobias Halland Johannessen|Tobias Johannessen]] |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:80%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FF0044" |'''Reade trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey red.svg|18px|reade trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Punteklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey green 2.svg|18px|Griene trui]] | bgcolor="#4682B4" |'''Berchklassemint'''<br>[[Ofbyld:Jersey blue polkadot.svg|18px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#FFFF00" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#FF0000" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey red number.svg|20x20px|Reade rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="7" bgcolor="#FFE6E6" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#A9FFA9" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>[[Callum Thornley]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Joshua Tarling]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates | ''net utrikt'' |- !2e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{NED}}<br>[[Koen Bouwman]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !3e | ''Gjin winner''<ref name="Needwaar" /> | ''net útrikt''<ref name="Needwaar" /> |- !4e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#D5E5EC" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="18" bgcolor="#FFFFFF" |{{GBR}}<br>[[Oscar Onley]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !5e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="16" bgcolor="#FFFF80" |{{FRA}}<br>Decathlon | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | rowspan="15" bgcolor="#A9FFA9" |{{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !8ste | {{FRA}}<br>[[Bryan Coquard]] | rowspan="14" bgcolor="#FFE6E6" |{{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] | {{ESP}}<br>[[Sinuhé Fernández]] |- !9e | {{ESP}}<br>[[Enric Mas]] | rowspan="13" bgcolor="#D5E5EC" |{{COL}}<br>[[Santiago Buitrago]] | {{FRA}}<br>[[Pavel Sivakov]] |- !10e | {{FRA}}<br>[[Bastien Tronchon]] | {{AUT}}<br>[[Michael Gogl]] |- !11e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{GBR}}<br>[[Ethan Hayter]] |- !12e | {{SLO}}<br>[[Jakob Omrzel]] | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |- !13e | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{DEN}}<br>[[Andreas Kron]] |- !14e | {{GER}}<br>[[Marco Brenner]] | {{USA}}<br>[[Kevin Vermaerke]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] | {{NOR}}<br>[[Andreas Leknessund]] |- !16e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{USA}}<br>[[Kevin Vermaerke]] |- !17e | {{GBR}}<br>[[Matthew Brennan]] | {{FRA}} [[Enzo Paleni]] |- !18e | {{SUI}}<br>[[Stefan Küng]] | ''net útrikt'' |- !19e | {{IRL}}<br>[[Eddie Dunbar]] | {{IRL}}<br>[[Eddie Dunbar]] |- !20ste | {{ESP}}<br>[[Mikel Landa]] | {{NOR}}<br>[[Tobias Halland Johannessen|Tobias Johannessen]] |- !21ste | {{NOR}}<br>[[Tobias Halland Johannessen|Tobias Johannessen]] | ''net útrikt'' |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FF0044" | '''{{ESP}}<br>[[Enric Mas]]''' | bgcolor="#54FF54" | '''{{BEL}}<br>[[Wout van Aert]]''' | bgcolor="#4682B4" | '''{{COL}}<br>[[Santiago Buitrago]]''' | bgcolor="#FFFFFF" | '''{{GBR}}<br>[[Oscar Onley]]''' | bgcolor="#FFFF00" | '''{{FRA}}<br>Decathlon''' | {{BEL}}<br>[[Wout van Aert]] |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Spanje}} [[Kategory:Omgong fan Spanje|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] oilepmsn864xv68w4isw0bq4hgrvns5 0 194054 1240643 2026-09-13T12:46:22Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Fleringen | ôfbylding = Fleringen, de state Herinckhave.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = havesate Herinckhave | flagge = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Fleringen (Oerisel)}} <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = | befolkingstic..." 1240643 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Fleringen | ôfbylding = Fleringen, de state Herinckhave.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = havesate Herinckhave | flagge = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Fleringen (Oerisel)}} <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|20px|border]] [[Oerisel]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 7666 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = | mapname = Oerisel | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 23 | lat_sec = 47 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 48 | lon_sec = 45 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lizzing fan Fleringen yn Oerisel | ôfbylding99 = Map NL - Tubbergen - Fleringen.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Fleringen yn 'e gemeente Tubbergen }} '''Fleringen''' is in doarp yn 'e [[Twinte|Twintske]] gemeente [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] (provinsje Oerisel). It doarp leit tusken [[Albergen]] en [[Weerselo]] en hat {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Fleringen (Oerisel)}} ynwenners <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small>. == Tsjerke == [[Ofbyld:Fleringen, Tsjerke fan it Unbesmodske Hert fan Marije.jpg|thumb|left|Tsjerke fan Fleringen (no it kulturele sintrum).]] De roomske Tsjerke fan it Unbesmodske Hert fan Marije yn Fleringen waard mei in lêste eucharistyfiering op 13 novimber 2022 oan 'e earetsjinst ûntlutsen. Dêrnei waard de tsjerke it kultureel sintrum fan it doarp. In diel fan it gebou is as Marijekapel ynrjochte. == Herinckhave == Krekt bewesten Fleringen leit de histoaryske havesate Herinckhave, ien fan 'e pear states yn 'e krite dy't noch altyd troch de oarspronklike aadlike famylje (Van Grubbe, letter Von Bönninghausen) bewenne wurdt. De earste fermelding fan 'e havesate datearret al út 1385. Yn 'e 18e iuw krige it syn hjoeddeiske foarm mei in grêft, in foarhôf en in park yn 'e Ingelske lânskipsstyl. Op it lângoed stiet ek in wettermûne út 1822. == Krúsbeam == [[Ofbyld:Fleringen, de Krúsbeam ("Kroezeboom").jpg|thumb|left|De ''Kroezeboom''.]] Op 'e Fleringer Ies stiet ien fan e bekendste en âldste beammen fan Twinte: de Fleringer ''kroezeboom'' (krúsbeam). Dizze âlde ikebeam datearret nei alle gedachten út de 16e of 17e iuw. Yn it ferline tsjinne de krúsbeam faak as markearring fan 'e grins fan 'e [[Ies (geografy)|ies]], mar ek as rêstplak foar religieuze prosesjes en as in plak dêr't rjocht sprutsen waard. Hjoed-de-dei is de monumintale beam in beskermd natuer- en kultuerhistoarysk monumint. == Mûne == Noardeastlik stiet tichteby it doarp de Gröbbemûne of Fleringer mûne. De mûne waard yn 1846 boud op in ferheging. De mûne ferfong in houten oalje- en nôtmûne út 1822, dy't ôfbaarnd wie. De mûne waard oarspronklik yn opdracht fan 'e hear fan Herinckhave boud, om't de wettermûne by de [[State|havesate]] simmerdeis te min wetter hie om te meallen. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Fleringen (Oerisel)}} }} {{GemeenteTubbergen}} [[Kategory:Plak yn Tubbergen]] mcw9dynlz9e0hqul1ig2xjsz4zkcm9m 0 194055 1240644 2026-09-13T13:22:28Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Marañónstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon nigriceps - David F. Belmonte - 349555551.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon nigriceps |Beskriuwer, jier= W..." 1240644 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Marañónstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon nigriceps - David F. Belmonte - 349555551.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon nigriceps |Beskriuwer, jier= [[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1880 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon nigriceps map.svg|250px]] }} De '''Marañónstrûkgoars''' (''Arremon nigriceps'') is in hast bedrige [[Soarte (taksonomy)|soarte]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]] (''Passerellidae''). Hy komt foar yn [[Ekwador]] en [[Perû]]. == Beskriuwing == De Marañónstrûkgoars is sawat 15 sm lang. Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in foar it grutste diel swarte kop mei in wite kiel en in brede wite streek fan boppe it each oer de kopsiden nei efteren. De boppedielen en sturt binne oliifgrien. De lytse wjukdekfearren binne oliifgrien en de rest is griis; guon eksimplaren hawwe lytse ljochte rânen dy't twa wjukbannen foarmje. De slachpinnen binne donker mei blaugrize rânen. De kiel is wyt mei in swarte bân derûnder oer it boppeboarst. De flanken binne griis en de rest fan 'e ûnderkant is wyt. Se hawwe in brune iris, in swarte snaffel en swarte poaten. == Taksonomy en systematyk == De Marañónstrûkgoars waard yn 1880 formeel beskreaun troch de [[Poalen|Poalske]] [[soölooch]] [[Władysław Taczanowski]] op basis fan ien eksimplaar dat sammele wie troch de Poalske soölooch Jan Sztolcman yn Callacatein yn it departemint Cajamarca yn noardlik [[Perû]]. Taczanowski joech de [[binominale namme]] ''Arremon nigriceps'', wêrby't de soartnamme gearstald is út it [[Latyn]]ske ''niger'' ("swart") en ''-ceps'' ("-koppich"). De Marañónstrûkgoars waard earder as [[ûndersoarte]] fan 'e [[swartkrúnstrûkgoars]] (''Arremon abeillei'') beskôge. Op basis fan ferskillen yn 'e fearren en it lûd en in grutte genetyske ôfstân begûnen [[taksonomy]]ske autoriteiten de twa yn 2016 te skieden. De IOC, AviList, de Clements-taksonomy en BirdLife International's Handbook of the Birds of the World hawwe dizze opsplitsing oernommen. Ut in stúdzje út 2022 die bliken dat de beide soarten sustersoarten binne. == Fersprieding en leefgebiet == De Marañónstrûkgoars komt foar yn it hegere streamgebiet fan 'e [[Marañón (rivier)|Marañón]]. Syn fersprieding begjint by de sydrivier de Chinchipe yn it uterste suden fan 'e [[Ekwador]]aanske provinsje Zamora-Chinchipe en rint nei it suden yn Perû oant tichteby de boarne fan 'e Marañón yn it súdlike departemint Amazonas. Hy bewennet foaral drûge tropyske leafwâlden en wâlden oan rivieren; lokaal komt er ek foar yn fochtiger griene wâlden. De soarte libbet oant hichten fan 1.800 meter. == Hâlden en dragen == De Marañónstrûkgoars is in [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch bliuwt. It dieet fan 'e Marañónstrûkgoars is net ûndersocht; oannommen wurdt dat it bestiet út ynsekten, sied en fruchten. Hy wurdt meastentiids allinnich of yn pearkes sjoen. Hy skarrelet op 'e grûn of tichteby de grûn yn it lege strûkgewaaks en wurdt hast nea yn mingde fûgelkloften sjoen. Der is neat bekend oer de briedbiology fan 'e Marañónstrûkgoars. == Status en bedriging == De [[IUCN]] klassifisearre de Marañónstrûkgoars oarspronklik yn 2016 as net bedrige (''Least Concern'', LC), mar sûnt 2024 as kwetsber (''Near Threatened'', NT). De omfang fan 'e populaasje is net bekend, mar der wurdt tocht dat de soarte yn oantallen tebekrint. De soarte is kwetsber foar it ferlies en de degradaasje fan leefgebiet, benammen troch houtkap en de útwreiding fan lânbou en feehâlderij. Houtkap liket op dit stuit lytsskalich te wêzen. De fûgel wurdt yn Perû as frij algemien beskôge. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/maranon-sparrow-arremon-nigriceps BirdLife, 13 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/bkcspa2?continue eBird, 13 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bkcspa2/cur/introduction Birds of the World, 13 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon nigriceps|Marañónstrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:Maranoónstrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 146bufauatqf2bkdezs1a4kqd1hcj0e 0 194056 1240645 2026-09-13T13:22:50Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Marañónstrûkgoars]] 1240645 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marañónstrûkgoars]] kaq6gixy3f0vq3882odpjwqusxfm6zb 6 194057 1240648 2026-09-13T14:02:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Nayaritmûs (''Peromyscus simulus''). Eigenmakke ôfbylding. 1240648 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Nayaritmûs (''Peromyscus simulus''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} i7vze8kf1mv3xy76e1n2x6b3awj68kq 1240649 1240648 2026-09-13T14:02:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1240649 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Nayaritmûs (''Peromyscus simulus''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://www.tandfonline.com/doi/figure/10.1080/14772000.2022.2127966?scroll=top&needAccess=true == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} lf7whi6g8eoqkfdfst805ooffy6rj4c 0 194058 1240650 2026-09-13T14:08:19Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = swartkrúnstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Grey-browed brushfinch (Arremon assimilis assimilis) Caldas.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon assimilis - Grey-browed Brush Finch XC242118.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = strûkgoarze..." 1240650 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swartkrúnstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Grey-browed brushfinch (Arremon assimilis assimilis) Caldas.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon assimilis - Grey-browed Brush Finch XC242118.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon assimilis |Beskriuwer, jier= [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon assimilis map.svg|250px]] }} De '''griisbraustrûkgoars''' (''Arremon assimilis'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarzen]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De griisbraustrûkgoars is in swiere, robúste fûgel mei in oliifgriene boppekant en in wite ûnderkant, dy't op 'e flanken wat griiseftich is. De kop is dúdlik streke yn it swart en griis. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. == Fersprieding en systematyk == De griisbraustrûkgoars wurdt ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Arremon assimilis larensis'' – komt foar yn 'e [[Andes]] fan westlik [[Fenezuëla]] (westlik Lara en westlik Táchira) * ''Arremon assimilis assimilis'' – komt foar yn 'e Andes fan Kolombia oant westlik Fenezuëla, [[Ekwador]] en noardwestlik [[Perû]] * ''Arremon assimilis nigrifrons'' – komt foar yn 'e Andes yn súdwestlik Ekwador (El Oro en Loja) en noardwestlik Perû * ''Arremon assimilis poliophrys'' – komt foar yn 'e Andes yn sintraal en súdeastlik Perû (Huánuco, Junín en Cuzco) Earder waard er as in [[ûndersoarte]] fan ''[[Arremon torquatus]]'' behannele. Dy lêste is lykwols opdield yn ferskate soarten nei't ûndersyk ferskillen útwiisde yn genetyk, lûd, oansjen en ekology. <gallery mode="packed" heights="170px" perrow="3" style="margin: 0 auto 0 0; text-align: left;"> Arremon assimilis Gorrión montés listado Grey-browed Brush-Finch (6905651279).jpg|griisbraustrûkgoars<br>(''Arremon assimilis'') Arremon torquatus White-browed Brush-finch 01 (cropped).jpg|wytbraustrûkgoars<br>(''Arremon torquatus'') </gallery> == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarzen yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't de [[Jeraazje|Jeraziatyske]] en [[Afrika]]anske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[Endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De griisbraustrûkgoars libbet yn berchgebieten op hichten tusken 1500 en 3000 meter, mar kin lokaal leger sjoen wurde oant nei 500 meter boppe de seespegel. Pearkes sykje nei iten yn 'e ûnderbeplanting fan berchwâlden, gauris op of hiel tichteby de grûn. == Status en bedriging == De soart hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de soarte yn oantallen tebekrint. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte lykwols as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-browed-brushfinch-arremon-assimilis BirdLife, 13 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/sthbrf8?siteLanguage=nl eBird, 13 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf8/cur/introduction Birds of the World, 13 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon assimilis|griisbraustrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:griisbraustrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 31b72z0caf83yjhokqri8efqle53kb0 1240656 1240650 2026-09-13T14:25:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr 1240656 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = griisbraustrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Grey-browed brushfinch (Arremon assimilis assimilis) Caldas.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon assimilis - Grey-browed Brush Finch XC242118.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon assimilis |Beskriuwer, jier= [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon assimilis map.svg|250px]] }} De '''griisbraustrûkgoars''' (''Arremon assimilis'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De griisbraustrûkgoars is in swiere, robúste fûgel mei in oliifgriene boppekant en in wite ûnderkant, dy't op 'e flanken wat griiseftich is. De kop is dúdlik streke yn it swart en griis. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. == Fersprieding en systematyk == De griisbraustrûkgoars wurdt ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Arremon assimilis larensis'' – komt foar yn 'e [[Andes]] fan westlik [[Fenezuëla]] (westlik Lara en westlik Táchira) * ''Arremon assimilis assimilis'' – komt foar yn 'e Andes fan Kolombia oant westlik Fenezuëla, [[Ekwador]] en noardwestlik [[Perû]] * ''Arremon assimilis nigrifrons'' – komt foar yn 'e Andes yn súdwestlik Ekwador (El Oro en Loja) en noardwestlik Perû * ''Arremon assimilis poliophrys'' – komt foar yn 'e Andes yn sintraal en súdeastlik Perû (Huánuco, Junín en Cuzco) Earder waard er as in [[ûndersoarte]] fan ''[[Arremon torquatus]]'' behannele. Dy lêste is lykwols opdield yn ferskate soarten nei't ûndersyk ferskillen útwiisde yn genetyk, lûd, oansjen en ekology. <gallery mode="packed" heights="170px" perrow="3" style="margin: 0 auto 0 0; text-align: left;"> Arremon assimilis Gorrión montés listado Grey-browed Brush-Finch (6905651279).jpg|griisbraustrûkgoars<br>(''Arremon assimilis'') Arremon torquatus White-browed Brush-finch 01 (cropped).jpg|wytbraustrûkgoars<br>(''Arremon torquatus'') </gallery> == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarzen yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't de [[Jeraazje|Jeraziatyske]] en [[Afrika]]anske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[Endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De griisbraustrûkgoars libbet yn berchgebieten op hichten tusken 1500 en 3000 meter, mar kin lokaal leger sjoen wurde oant nei 500 meter boppe de seespegel. Pearkes sykje nei iten yn 'e ûnderbeplanting fan berchwâlden, gauris op of hiel tichteby de grûn. == Status en bedriging == De soart hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de soarte yn oantallen tebekrint. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte lykwols as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-browed-brushfinch-arremon-assimilis BirdLife, 13 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/sthbrf8?siteLanguage=nl eBird, 13 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf8/cur/introduction Birds of the World, 13 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon assimilis|griisbraustrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:griisbraustrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] ialhi2l5ugdgjq3scuxjozfjwbr9vpq 0 194059 1240651 2026-09-13T14:08:38Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Griisbraustrûkgoars]] 1240651 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Griisbraustrûkgoars]] djeqf219t8572ki5n7jok5ree97srrh 0 194060 1240652 2026-09-13T14:22:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1240652 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Nayaritmûs |Ofbyld= [[File:Peromyscus simulus 2196465.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') |Skaai= [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') |Wittenskiplike namme= Peromyscus simulus |Beskriuwer, jier= [[Wilfred Hudson Osgood|Osgood]], 1904 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de Nayaritmûs (Peromyscus simulus).png|center|250px]] }} De '''Nayaritmûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus simulus''), soms ek wol de '''Sinaloämûs''' neamd, is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus''). Dit bistke komt foar yn it westen fan [[Meksiko]]. De namme ferwiist nei de Meksikaanske steat [[Nayarit]]. It is nei alle gedachten in [[omnivoar]] [[nachtdier]], dat in slachje lytser is as de naust besibbe [[soarte]]n. De [[IUCN]] klassifisearret de Nayaritmûs as [[bedrige soarte|kwetsber]]. ==Taksonomy== De Nayaritmûs waard foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun yn [[1904]] troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mammalooch]] [[Wilfred Hudson Osgood]] op basis fan in [[spesimen]] út 'e neite fan [[San Blás (Nayarit)|San Blás]] yn [[Nayarit]]. Osgood seach dit bistke yn 't earstoan as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[foerazjearmûs]] (''Peromyscus spicilegus''). Fan 'e [[wittenskiplike namme]] fan 'e Nayaritmûs, ''Peromyscus simulus'', betsjut de skaainamme ''Peromyscus'' yn it [[Gryksk]] safolle as "mûs mei learzens oan", wat ferwiist nei de ljochter kleure ([[bealch]] en) [[poat]]en fan 'e [[soarte]]n yn dit [[skaai (taksonomy)|skaai]]. It soartspesifike diel, ''simulus'', is [[Latyn]] en betsjut "koartnoas-" of "koartsnút-". Letterlik betsjut de wittenskiplike namme dus 'koartsnútwytpoatmûs'. Lange tiid waard de Nayaritmûs as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[strewelmûs]] (''Peromyscus boylii'') beskôge, en pas yn [[1977]] krige er op basis fan [[gromosoom|gromosomaal]] en [[morfology]]sk bewiismateriaal erkenning as in selsstannige [[soarte]]. Tsjintwurdich wurdt ornearre dat dit bistke de [[sustersoarte]] is fan 'e [[Marije-eilânske mûs]] (''Peromyscus madrensis''), dy't foar de westkust fan [[Meksiko]] op 'e [[Marije-eilannen]] foarkomt. De beide soarten moatte har eigen wegen gien wêze yn it [[Pleistoseen]], doe't de Marije-eilânske mûs op 'e eilannen isolearre rekke fan 'e [[populaasje (biology)|populaasje]] op it fêstelân. ==Fersprieding== De Nayaritmûs is [[endemysk]] yn westlik [[Meksiko]]. Hy komt dêr foar yn in smelle stripe tusken de [[kust]] fan 'e [[Stille Oseaan]] yn it westen en de [[berchtme|bergen]] fan 'e [[Westlike Sierra Madre]] yn it easten. It [[ferspriedingsgebiet]] rint fan it súdlike diel fan 'e steat [[Sinaloä]] yn it noarden oant de midden fan 'e steat [[Nayarit]] yn it suden. [[File:Peromyscus simulus 499073.jpg|left|thumb|300px|In Nayaritmûs yn syn natuerlik [[habitat]].]] ==Uterlike skaaimerken== De Nayaritmûs is de lytste fan 'e [[wytpoatmûzen|wytpoatmûzesoarten]] dy't sammele binne yn 'e saneamde [[Wytpoatmûzen#Soarten|''boylii''-groep]]. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 10,1&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 9,0–10,6&nbsp;sm en in gewicht fan 22–36&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[ear (anatomy)|earkes]] binne 1,7–1,9&nbsp;sm lang en de [[efterpoat]]en mjitte 2,2–2,5&nbsp;sm. De [[snút]] is yn 'e regel ek koarter yn ferhâlding ta de rest fan 'e [[kop]] as dat by oare, nau besibbe wytpoatmûzen it gefal is. De [[pels]] is [[dûnkergriis]] oant [[brún]] op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]] en [[side (anatomy)|siden]]) en [[krêm (kleur)|krêm]] oant [[wyt]] op 'e ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[kiel]], [[hals]], [[boarstkas|boarst]] en [[bealch]]). Oer de [[wringe (rêchbonke)|wringe]] rint in dizenige line fan dûnkerder [[hier (begroeiïng)|hierren]], en de siden hawwe in brede, [[oker (kleur)|okerkleurige]] streek dy't de begrinzging mei it ljochtere ûnderlichem foarmet. De [[skonk]]en hawwe in [[ljochtgriis|ljochtgrize]] kleur, wylst de [[poat]]sjes wyt binne. De [[sturt]], dy't (yn tsjinstelling ta wat it gefal is by guon nau besibbe soarten) ticht behierre is, hat fan boppen ornaris in bêzje oant [[brune]] kleur, mar is fan ûnderen ljochter, útskaaiend nei ljochtgriis of krêm. Oan 'e ein fan 'e sturt sit in dúdlike kwast. Fan uterlik liket de Nayaritmûs sterk op 'e nau besibbe [[Durangomûs]] (''Peromyscus schmidlyi'') en [[Carletons hartemûs]] (''P.&nbsp;carletoni''). Fan 'e minder nau besibbe [[foerazjearmûs]] (''P.&nbsp;spicilegus'') kin er ûnderskaat wurde troch de foarm fan 'e ynterorbitale regio (it gebiet tusken de [[eagen]]), dat by de Nayaritmûs de foarm fan in [[sânrinner]] hat, en by de foerazjearmûs trijehoekich is. ==Biotoop== De Nayaritmûs is in bewenner fan [[bosk|beboske]] terrein yn [[leechlân]] by de [[kust]] lâns, dêr't er foarkomt op hichten fan net mear as omtrint 244&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Dit bistke is it talrykst fertsjintwurdige yn 'e leger leine, mei [[tropysk reinwâld]] begroeide dielen fan [[delling|rivierdelling]]s, dy't derûnder strûpe as it wetternivo fan 'e [[rivier]] heech stiet. Hy komt dêrnjonken ek foar yn drûchfallen rivierbêden ([[arroyo|arroyo's]]), [[mangrove]][[sompe]]n, [[palmbeammen|palmbosken]], [[akasia]]boskjes en [[strûk|toarnstrûken]]. Guon eksimplaren binne fongen yn 'e neite fan [[kultuerlân]] dêr't [[banaan|bananen]] [[bou (lânbou)|ferboud]] waarden. ==Hâlden en dragen== Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e Nayaritmûs is noch net folle bekend. Op basis fan gedrachpatroanen fan nau besibbe soarten nimme [[mammalogen]] oan dat dit bistke in [[nachtdier]] is, mei in [[omnivoar]] dieet dat bestiet út sawol [[plant]]aardich guod (benammen [[sied (plant)|sieden]], [[frucht (plant)|fruchten]] en [[nút (frucht)|nuten]]), as lyts [[dierte]] ([[ynsekten]], [[larve]]n, [[spinnen (bisten)|spinnen]] en oare [[wringeleazen]]). Oer de [[fuortplanting]] is neat mei wissichheid te sizzen, útsein dat der yn [[april]] [[wyfke]]s fongen binne dy't [[drachtich]] wiene mei 1–3&nbsp;[[embryo's]]. [[File:Peromyscus simulus 9447963.jpg|right|thumb|250px|In pear Nayaritmûzen fongen.]] ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e Nayaritmûs binne [[slangen]], [[ûlen]] lykas de [[Amerikaanske oehoe]] (''Bubo virginianus'') en de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''), en [[martereftigen]] lykas de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata''). Dêrnjonken bestiet der ek kâns op [[predaasje]] troch it [[Amerikaansk bargesnútstjonkdier]] (''Conepatus leuconotus''), de [[Noardamerikaanske katfret]] (''Bassariscus astutus''), de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans''), de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''), de [[reade lynks]] (''Lynx rufus'') en de [[ferwyldere kat|ferwyldere]] en [[nuete kat]] (''Felis catus''). ==Status== De Nayaritmûs hat de [[IUCN-status]] fan "[[bedrige soarte|kwetsber]]". ==Undersoarten== De Nayaritmûs is in [[monotypyske soarte]], wat ynhâldt dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://publication.plazi.org/GgServer/xhtml/03F06D13FFDE20170D84111D0D67F4FF/7 {{Aut|Wilson, Don E.}}, {{Aut|Mittermeier, Russell A.}}, en {{Aut|Lacher, Thomas E. jr.}}, ''Cricetidae'', yn: ''Handbook of the Mammals of the World, Volume 7: Rodents II'', Barcelona, 2017 (Lynx Edicions), ISBN 978-8 49 41 89 234, s. 204–535: 390.] Foar fierdere boarnen, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Nayarit_mouse ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Peromyscus simulus}} }} {{DEFAULTSORT:Nayaritmus}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Wytpoatmûs]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] njws0q10j3vi9c2jbp87y7n7z1mv00h 0 194061 1240653 2026-09-13T14:22:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Nayaritmûs]] 1240653 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nayaritmûs]] tscrb0bd3kq8hsvxy34q3lp2odp6qqz 0 194062 1240654 2026-09-13T14:23:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Nayaritmûs]] 1240654 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nayaritmûs]] tscrb0bd3kq8hsvxy34q3lp2odp6qqz 0 194063 1240655 2026-09-13T14:23:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Nayaritmûs]] 1240655 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nayaritmûs]] tscrb0bd3kq8hsvxy34q3lp2odp6qqz 6 194064 1240673 2026-09-13T19:33:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 It logo fan 'e film ''Puss in Boots: The Last Wish''. 1240673 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Puss in Boots: The Last Wish''. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} iufo5y6ttcnfvdy21o62dnagy0pt66z 1240675 1240673 2026-09-13T19:36:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1240675 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Puss in Boots: The Last Wish''. == Lisinsje == {{Unfrij ôfbyld |Omskriuwing = It logo fan 'e film ''Puss in Boots: The Last Wish''. |Boarne = https://logos.fandom.com/wiki/Puss_in_Boots:_The_Last_Wish |Bysnien = Nee |Makker = |Eigner = DreamWorks Animation & Universal Pictures |Doel = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film. |Artikel(s) = [[Puss in Boots: The Last Wish]] |Ferfangberens = Net. |Lege resolúsje = Ja. |Oare ynformaasje = }} joc5952nxtlnpy5acru6xc5tqwt6hof 10 194065 1240680 2026-09-13T19:47:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 berjocht 1240680 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;" width="100%" ! align="center" style="background:#FFD700" width="100%" | [[Shrek (filmsearje)]] |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | haadsearje |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek (film)|Shrek]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;2]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Third]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;Forever&nbsp;After]]&nbsp;(2010)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | spin-off-films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Puss in Boots (film út 2011)|Puss&nbsp;in&nbsp;Boots]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Last&nbsp;Wish]]&nbsp;(2022)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | koarte films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek&nbsp;in&nbsp;the&nbsp;Swamp&nbsp;Karaoke&nbsp;Dance&nbsp;Party]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[The&nbsp;Ghost&nbsp;of&nbsp;Lord&nbsp;Farquaad]]&nbsp;(2003)&nbsp;• [[Far,&nbsp;Far&nbsp;Away&nbsp;Idol]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Halls]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Scared&nbsp;Shrekless]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Donkey's&nbsp;Caroling&nbsp;Christmas-tacular]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Shrek's&nbsp;Yule&nbsp;Log]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Thriller&nbsp;Night]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[The&nbsp;Pig&nbsp;Who&nbsp;Cried&nbsp;Werewolf]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Three&nbsp;Diablos]]&nbsp;(2012)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Trident]]&nbsp;(2023) |- |} h1fdy8l9oq67pt6zngx1i3yawxyf6le 1240710 1240680 2026-09-13T23:27:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 [[]] oars 1240710 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;" width="100%" ! align="center" style="background:#FFD700" width="100%" | [[Shrek (franchise)#Films|Shrek (filmsearje)]] |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | haadsearje |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek (film)|Shrek]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;2]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Third]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;Forever&nbsp;After]]&nbsp;(2010)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | spin-off-films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Puss in Boots (film út 2011)|Puss&nbsp;in&nbsp;Boots]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Last&nbsp;Wish]]&nbsp;(2022)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | koarte films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek&nbsp;in&nbsp;the&nbsp;Swamp&nbsp;Karaoke&nbsp;Dance&nbsp;Party]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[The&nbsp;Ghost&nbsp;of&nbsp;Lord&nbsp;Farquaad]]&nbsp;(2003)&nbsp;• [[Far,&nbsp;Far&nbsp;Away&nbsp;Idol]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Halls]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Scared&nbsp;Shrekless]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Donkey's&nbsp;Caroling&nbsp;Christmas-tacular]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Shrek's&nbsp;Yule&nbsp;Log]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Thriller&nbsp;Night]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[The&nbsp;Pig&nbsp;Who&nbsp;Cried&nbsp;Werewolf]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Three&nbsp;Diablos]]&nbsp;(2012)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Trident]]&nbsp;(2023) |- |} bfhz9rnvvtyfgx0t90266y90qskgrat 1240711 1240710 2026-09-13T23:28:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 dan sa mar 1240711 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;" width="100%" ! align="center" style="background:#FFD700" width="100%" | [[Shrek (franchise)|Shrek (filmsearje)]] |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | haadsearje |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek (film)|Shrek]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;2]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Third]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;Forever&nbsp;After]]&nbsp;(2010)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | spin-off-films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Puss in Boots (film út 2011)|Puss&nbsp;in&nbsp;Boots]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Last&nbsp;Wish]]&nbsp;(2022)<br> |- ! align="center" style="background:#FFFF33" width="100%" | koarte films |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[Shrek&nbsp;in&nbsp;the&nbsp;Swamp&nbsp;Karaoke&nbsp;Dance&nbsp;Party]]&nbsp;(2001)&nbsp;• [[The&nbsp;Ghost&nbsp;of&nbsp;Lord&nbsp;Farquaad]]&nbsp;(2003)&nbsp;• [[Far,&nbsp;Far&nbsp;Away&nbsp;Idol]]&nbsp;(2004)&nbsp;• [[Shrek&nbsp;the&nbsp;Halls]]&nbsp;(2007)&nbsp;• [[Scared&nbsp;Shrekless]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Donkey's&nbsp;Caroling&nbsp;Christmas-tacular]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Shrek's&nbsp;Yule&nbsp;Log]]&nbsp;(2010)&nbsp;• [[Thriller&nbsp;Night]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[The&nbsp;Pig&nbsp;Who&nbsp;Cried&nbsp;Werewolf]]&nbsp;(2011)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Three&nbsp;Diablos]]&nbsp;(2012)&nbsp;• [[Puss&nbsp;in&nbsp;Boots:&nbsp;The&nbsp;Trident]]&nbsp;(2023) |- |} pb7l1vh97m80z8jmk95ciesjrf4necf 0 194066 1240694 2026-09-13T20:38:19Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks plak (2026) | namme = Albergen | ôfbylding = Albergen - Sint-Pankratiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Albergen}} <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft..." 1240694 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Albergen | ôfbylding = Albergen - Sint-Pankratiustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Albergen}} <small>({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = | befolkingstichtens = | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|20px|border]] [[Oerisel]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 7665 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = | mapname = Oerisel | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 22 | lat_sec = 24 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 45 | lon_sec = 49 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lizzing fan Albergen yn Oerisel | ôfbylding99 = Map NL - Tubbergen - Albergen.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje fan Albergen yn 'e gemeente Tubbergen }} '''Albergen''' ([[Nedersaksysk]]: ''Albearge'' of ''Albeargn'', Twintsk: ''Albearg'') is in doarp yn 'e Twintske gemeente [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] yn 'e provinsje [[Oerisel]]. It doarp telt {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Albergen}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}}). Albergen leit sân kilometer eastlik fan [[Almelo]] oan 'e N349. == Geografy == Noardlik fan it doarp lizze benammen karakteristike houtwâlen en meänderjende iesgrûnen, wylst it kanaal Almelo-Nordhorn oan 'e súdkant de grins fan it doarp foarmet. == Skiednis == It doarp stiet al sûnt de 15e iuw yn 'e skiednisboeken fermeld, meidat der doe it Sint-Antoniuskleaster stichte waard. Dat kleaster hat op it plak stien fan 'e hjoeddeiske Sint-Pankratiustsjerke. Johannes fan Lochem, prior fan it kleaster, skreau dêr tusken 1520 en 1525 syn kronyk, dy't yn 1995 yn in Nederlânske oersetting útbrocht waard. Dizze wichtige tiid yn 'e skiednis fan Albergen is werom te finen yn 'e hjoeddeiske strjitnammen fan it doarp. Foarhinne hat der op it doarpsgebite fan Albergen it kastiel Weemselo stien. Letter waard dat in havesate. Op 1 april 1675 gie it bouwurk troch brân ferlern. Hjoed-de-dei binne der gjin boppegrûnske resten mear fan oer, mar de fûneminten lizze noch yn 'e grûn en it terrein hat in beskerme archeologyske status. [[Ofbyld:Albergen - kriichsgrêven.jpg|thumb|left|Kriichsgrêven]] Op it roomske tsjerkhôf lizze sân kriichsgrêven. Op 13 maaie 1943 stoarte in Britske [[Avro Lancaster|Lancaster-bommesmiter]] del by de Vleerboersweg yn Albergen, wêrby't twa manlju om it libben kamen. Op 29 desimber 1943 waard yn 'e buert in Kanadeeske [[Handley Page Halifax|Halifax-bommesmiter]] troch in Dútske nachtjager delsketten. De omkommen manlju waarden yn Albergen begroeven. == Tsjerke == De eardere Sint-Pankratiustsjerke waard yn febrewaris 2021 oan 'e earetsjinst ûntlutsen en is dêrnei ferboud ta in bedriuwesintrum mei de namme "Het Klooster", in ferwizing nei it histoaryske kleaster dat op itselde plak stie. == Kultuer == It doarp hat in roomske basisskoalle. It doarp hat in ryk ferieningslibben, wêrby't benammen karnavalsferiening "De Alberger Bökke" en de yn 1932 oprjochte roomsk-katolike hân- en fuotbalferiening RKSV De Tukkers in relatyf grut ledetal hawwe. Alle jierren hâldt Albergen de earste grutte karnavalsoptocht fan Twinte mei dêrnei in grut karnavals(tinte)feest. Tûzenen minsken út de hiele regio komme op 'e festiviteiten ôf, dy't organisearre wurde troch karnavalsferiening "De Alberger Bökke" en jongereinkarnavalsferiening "De Bokk'n Hörnkes". Mei Pinkster wurde der tradisjonele folksfeesten fierd dêr't tal fan lanlik bekende artysten op it poadium steane. Njonken de folksfeesten stiet it doarp bekend om oare eveneminten, lykas Paaspop Albergen, in tintefeest dat alle jierren op 'e Earste Peaskedei organisearre wurdt troch de pleatslike jongereinkarnavalsferiening. De 24-oeren Solexrit Albergen fynt alle jierren plak yn it twadde wykein fan septimber. By dy rit ride teams fjouwerentweintich oere lang yn en om Albergen. De KDD Mid-Summerparty is in tintefeest dat alle jierren yn it earste wykein fan septimber plakfynt. == Keppeling om utens == * [https://heemkunde-albergen-harbrinkhoek.nl/ Hiemkunde Albergen-Harbrinkhoek] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Albergen}} }} {{GemeenteTubbergen}} [[Kategory:Plak yn Tubbergen]] q65u0w0ftmqzpgp6g6sgy78mgno430u 0 194067 1240695 2026-09-13T20:39:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1240695 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Puss in Boots-The Last Wish logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:Puss_in_Boots_The_Last_Wish_poster.jpg |Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''Puss in Boots: The Last Wish'' | regisseur = [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]] | produsint = [[Mark Swift (produsint)|Mark Swift]] | útfierend produsint = | senario = [[Paul Fisher (senarioskriuwer)|Paul Fisher]]<br>[[Tommy Swerdlow]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Chris Stover]] | muzyk = [[Heitor Pereira]] | filmstudio = [[DreamWorks Animation]] | distribúsje = [[Universal Pictures]] | haadrollen = [[Antonio Banderas]]<br> [[Salma Hayek]] | voice-over = | byrollen = [[Harvey Guillén]]<br> [[Florence Pugh]]<br> [[Olivia Colman]]<br> [[Ray Winstone]]<br> [[Samson Kayo]]<br> [[John Mulaney]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[25&nbsp;novimber]] [[2022]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm|lange]] [[tekenfilm]] | sjenre = [[fantasyfilm|fantasy]]-[[aventoerekomeedzje]] | taal = [[Ingelsk]] <small>(ek wat [[Spaansk]])</small> | spyltiid = 102 minuten | budget = $90–110&nbsp; miljoen | opbringst = $484,3&nbsp;miljoen | prizen = 2 × [[Annie Award]] | filmsearje = ''[[Shrek (franchise)#Spin-off-films|Puss in Boots]]'' | foarich diel = ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'' | folgjend diel = }} '''''Puss in Boots: The Last Wish''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[kompjûteranimearre]] [[fantasyfilm|fantasy]]-[[aventoerekomeedzje]] út [[2022]] ûnder [[rezjy]] fan [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "De Kat op Learzens: De Lêste Winsk". De [[Nederlânsk]] [[neisyngronisearre]] ferzje fan 'e [[film]] waard yn [[Nederlân]] en [[Flaanderen]] útbrocht ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''De Gelaarsde Kat&nbsp;2: De Laatste Wens''. Yn 'e orizjinele, [[Ingelsk]]talige ferzje waarden de [[haadrol]]len [[stimakteur|ynsprutsen]] troch [[Antonio Banderas]] en [[Salma Hayek]]. De [[film]] is in [[ferfolch]] op ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'' út [[2011]], dy't sels wer in [[spin-off]] wie fan 'e [[Shrek (filmsearje)|''Shrek''-franchise]]. It [[plot|ferhaal]] folget [[de Kat op Learzens]] wannear't dy oars ûnferskrokken [[held]] yn 'e lytse loege rekket om't er oan it lêste fan syn [[Kat#Byleauwe|njoggen libbens]] begûn is. Yn 'e mande mei syn eks-[[ferloofde]], de [[dieverij|dievegge]] Kitty Poezelpoatsje, en in [[hûn]]tsje dat Perrito neamd wurdt, set er ôf op in [[kweeste]] om 'e Lêste Winsk fan 'e fallen Winskstjer te finen. Hy wol de [[winskferfolling|winsk brûke]] om syn acht ferspile libbens werom te heljen. Mar der binne oare kapers op 'e kust, lykas [[Goudhierke en de Trije Bearen]] en de [[antagonist|smjunt]] Jack Horner. Underwilens wurdt de Kat of Learzens persoanlik hjitfolge troch in sinistere, mei [[sichte]]n bewapene [[wolf]]. ''Puss in Boots: The Last Wish'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]] en wie yn 'e [[bioskopen]] in grut [[kommersje]]el súkses. ==Plot== Jierren nei syn aventoeren mei de [[oger (mytysk wêzen)|oger]] [[Shrek (personaazje)|Shrek]] (sjoch: ''[[Shrek&nbsp;2]]'', ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]'') is [[de Kat op Learzens]] tanksij syn [[Kat#Byleauwe|njoggen libbens]] noch altyd aktyf as in [[legindarysk]]e [[held]]. Nei't er ôfweeft hat mei de Sliepende [[Reus (mytysk wêzen)|Reus]] fan Del Mar (en ''en passant'' ek even de tirannike [[gûverneur]] fan dat plak foar gek set hat), wurdt er neitiid, as er posearret foar syn oanbidders, ferplettere troch in fallende [[tsjerkklok]]. De Kat op Learzens komt wer by besleur yn 'e behannelkeamer fan 'e pleatslike [[dokter]], dy't der sterk by him op oanstiet en breidzje in ein oan syn aventoeren, mei't er no oan syn njoggende en lêste libben begûn is. De oerdwylske Kat op Learzens hat dêr yn 't earstoan gjin boadskip oan. Mar hy feroaret fan gedachten nei't er yn 'e pleatslike [[kroech]] [[ferwûne]] rekket en ûntwapene wurdt wylst er in [[duël]] útfjochtet mei in mei twa [[sichte]]n bewapene [[wolf]] dy't er foar in [[preemjejager]] hâldt. Hy rekket [[psychologysk trauma|traumatisearre]] troch it idee dat eltse misstap syn lêste wêze kin en beslút it advys fan 'e dokter op te folgjen. Dêrta nimt er syn yntrek by Mem Luna, in âld kattewyfke, om syn libben út te libjen as in nuete hûskat. Ferskate [[moanne (tiid)|moannen]] letter moetet de Kat op Learzens in [[optimisme|optimistyske]] en [[naïviteit|naïve]] [[chihuahua (hûneras)|chihuahua]] mei in aaklike foarskiednis, dy't er Perrito ([[Spaansk]] foar "Hûntsje") neamt. Perrito slút himsels oan by de Kat op Learzens, dy't him mei [[tsjinnichheid]] by dy sitewaasje delleit. Koart dêrnei arrivearret de misdiefamylje fan [[Goudhierke en de Trije Bearen]] by Mem Luna. Sy wolle de Kat op Learzens ynhiere om harren te helpen in [[lânkaart]] te [[dieverij|stellen]] dêr't de lokaasje fan 'e [[fallen stjer|fallen Winskstjer]] op oanjûn stiet. Dejinge dy't dy stjer fynt, mei in [[winskferfolling|winsk dwaan dy't yn ferfolling gean sil]]. De Kat op Learzens hâldt him beskûl en syn besikers sette wer ôf nei't se syn [[grêf]] oantroffen hawwe. Mar út harren praat is de Kat gewaar wurden wat se fan doel binne. En hy beslút dat hysels dejinge wêze moat dy't de Winskstjer fynt, sadat er syn acht ferlerne libbens weromwinskje kin. {{Plotbedjer film}} Mei Perrito op sleeptou set de Kat op Learzens sadwaande ôf op in [[kweeste]] om 'e Winskstjer te finen. De lânkaart dêr't er ferlet fan hat, is op it stuit yn it besit fan 'e [[korrupt]]e [[banketbakkerij|banketbakker]] en samler fan [[magysk]]e [[artefakt (argeology)|artefakten]] [[Lytse Jack Horner|"Grutte" Jack Horner]]. Dyselde wol sels de Winskstjer fine om te winskjen dat hy de útslutende behearsking kriget oer alle magy yn 'e wrâld, wat yn prinsipe delkomme sil op syn oerhearsking fan 'e hiele wrâld. Wylst er it banketfabryk binnenkringt om 'e lânkaart te stellen, komt de Kat op Learzens syn eks-[[ferloofde]] tsjin, de [[dieverij|dievegge]] Kitty Poezelpoatsje (sjoch: ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]''), dy't ek op 'e lânkaart út is. Nei wat tsierderij beslute se gear te wurkjen en naaie se mei Perrito trijeresom út mei de lânkaart. Jack wurdt gewaar wa't syn lânkaart stellen hat, en komt harren efternei mei in 'bakkersdozyn' (13) fan syn trewanten. Ek Goudhierke en de Trije Bearen sette de efterfolging yn, wylst de Kat op Learzens ta syn [[skrik]] út 'e fierte wei in mei sichten bewapene wolf sjocht. De hiele kliber bedarret yn it Dûnkere Wâld, in [[subdiminsje]] wêryn't [[yllúzje]]s út it [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] fan 'e reizgers wier wurde. Wannear't de Kat op Learzens of Kitty de lânkaart fêsthâlde, moatte se troch de ôfgryslikste plakken om 'e Winskstjer te berikken, mar it docht bliken dat de reis frijwol sûnder swierrichheden ferrint as de [[naïviteit|naïve]] Perrito de lânkaart fêsthâldt. Nettsjinsteande dat rekket it trio útinoar wannear't de Kat op Learzens op in stuit sûnder derby nei te tinken in [[stôk]] fuortsmyt, dêr't Perrito, hûn dat er is, efteroan bizet. Yn ôfwêzigens fan Perrito wurde de katten faninoar skaat troch in hommels opriizjende muorre fan [[glês]]. Kitty giet efter Perrito oan wylst de Kat op Learzens in útwei siket om him wer by syn selskipslju te jaan. Dêrby ûntdekt er de [[Spelonk]] fan 'e Ferlerne Sielen, dêr't wjerbylden fan syn acht ferlerne libbens de gek mei him hawwe omreden fan wat der fan him wurden is. De Kat op Learzens beslút dat er syn eardere selzen eins hielendal net lije mei. Ear't er in útwei fine kin, komt de wolf him wer tenei, dy't him fertelt dat er hielendal gjin preemjejager is, mar ynstee [[de Dea]] sels. Om't er [[misledige]] is dat de Kat gjin wearde hechte oan syn eardere libbens, wol er him no by wize fan [[bestraffing]] syn lêste libben ek ôfnimme. Yn [[panyk]] flechtet de Kat fuort, en as er by Kitty en Perrito lâns komt, negearret er harren en draaft er troch. Dêrtroch slagget it Goudhierke om Kitty de lânkaart te ûntfytmanjen. Nei't Perrito de oerstjoere, [[hyperfentilaasje|hyperfentilearjende]] Kat op Learzens opspoard hat en tsjin him oan lizzen gien is, kalmearret er wer. Oan it hûntsje bychtet er syn [[eangst]] om te [[ferstjerren|stjerren]] op, en teffens syn [[spyt]] dat er Kitty op 'e dei fan harren [[trouwen]] yn 'e steek litten hat, net wittende dat Kitty deunby is en alles hearre kin. Letter fertelt se him, ta syn folsleine ferrassing, dat sysels likemin opdaagjen kommen wie foar harren trouwerij. Hoewol't se fan him hold, wie se derfan oertsjûge rekke dat hy tefolle fan himsels hold om har [[leafde]] te beäntwurdzjen. De Kat op Learzens kin dat net ûntstride, mei't er sels sa stadichoan ek ta de konklúzje kommen is dat er foarhinne in [[selsfoldienens|selsfoldiene]] omkoal west hat. Troch de wittenskip dat Kitty net allinnich yn 'e [[kapel (tsjerkegebou)|kapel]] foar it [[alter]] stien hat te wachtsjen op in [[brêgeman]] dy't net kaam om't er [[biningsfrees]] hie, falt de Kat op Learzens lykwols in swier gewicht fan 'e skouders. Mei nije kriich stelle hy en Kitty de lânkaart werom fan Goudhierke en de Trije Bearen wylst dyselden ôflaat binne troch in ûnechte manifestaasje fan harren eigen [[blokhut]] yn it wâld. Neitiid krije Goudhierke en Lytse Bear [[rûzje|wurden]]. Yn 'e hite hei blaft it [[wees]]famke Goudhierke derút dat sy de winsk brûke wol om har [[minsklik]]e [[famylje]] werom te winskjen, mei't se it gefoel hat dat se net goed by har beare[[pleechfamylje]] past. Hoewol't se dêrmei fral Mem en Heit Bear op it sear komt, sizze dy ta om har te helpen by it yn ferfolling gean litten fan har winsk, mei't se withoefolle fan har hâlde en har [[gelokkigens|gelokkich]] hawwe wolle. Wannear't de katten de Fallen Stjer berikke, krije de Kat op Learzens en Kitty Poezelpoatsje spul om 'e lânkaart, dêr't no de wurden op ferskynd binne dy't útsprutsen wurde moatte om 'e winsk te dwaan. It docht bliken dat Kitty ek oanspraak makket op 'e winsk, om't se sa stomme graach immen hawwe wolle soe fan wa't se op oankin. Wannear't de Kat har lykwols fertelt dat de Dea him op 'e hakken sit en dat er mei syn lêste libben oan 'e gong is, stimt se der mei tsjinnichheid mei yn dat hy de winsk dwaan mei om syn acht ferlerne libbens werom te winskjen. Nettsjinsteande dat bliuwt se [[frustraasje|frustrearre]] oer de [[soargeleazens]] wêrmei't er syn earste acht libbens kwytrekke is. Foar't de Kat op Learzens de winsk útsprekke kin, arrivearje Goudhierke en de Trije Bearen en Jack. Der brekt in gefjocht om 'e lânkaart út, wêrby't Jack tydlik útskeakele wurdt as er troch Kitty yn syn eigen boaiemleaze [[tas]] opsletten wurdt. It is Goudhierke dy't úteinlings de lânkaart wit te bemachtigjen, mar dan wurdt Lytse Bear hast oer de râne fan 'e Fallen Stjer hinne sûgd, wat syn dea wurde soe. Mem Bear grypt him fêst en wurdt hast meisûgd, mar Heit Bear hâldt har fêst. It slagget de beide âldere bearen lykwols net en skuor harren soan wer yn 'e Stjer. Wannear't Mem Bear har gryp ferliest en it dien liket te wêzen mei Lytse Bear, wurdt er lykwols rêden troch Goudhierke, dy't oer de beide oare bearen hinne klommen is om by har pleechbroer te kommen en dêrfoar har winsk opjûn hat. Pas no't se har pleechfamylje hast ferlern hat, beseft se dat it wier is wat Perrito har earder fertelde, dat sy de "pleechfamyljelotterij" wûn hat. Se hat gjin ferlet en winskje om in minsklike famylje, want se hat ommers al de bêste famylje dy't immen him mar winskje kin. Wannear't de Kat op Learzens de lânkaart wer yn 'e hannen hat, arrivearret ynienen de Dea, dy't de Kat útdaget ta in [[duël]]. De Kat hat ûnderwilens foar it ferstân krigen dat in inkeld libben in dierber en weardefol ding is, en hy wegeret it op te jaan. Dat hy ferdigenet him fûleindich tsjin 'e Dea. Wannear't er dyselde ûntwapene hat, ferklearret er dat er wol begrypt dat er it fan 'e Dea nea winne kin, mar dat er likemin ea ophâlde sil mei fjochtsjen foar syn oerbleaune libben. Om't er dêrmei net mear de [[arrogânsje|arrogante]] klier is dy't er earder wie, is foar de Dea de aardichheid derôf. Mei [[argewaasje]] sparret er de Kat op Learzens en jout er himsels ôf, hoewol't er de Kat warskôget dat se inoar lang om let op 'e nij moetsje sille. De Kat is no ree om 'e winsk oer te litten oan Kitty, mar sy fertelt him dat se no sûnder in winsk te dwaan al immen fûn hat fan wa't se op oankin. Jack ûntsnapt oan 'e boaiemleaze tas troch in magysk flaubyt te [[iten]] dat him yn in reus feroaret. Mar wylst Perrito him ôfliedt, ferneatigje de Kat op Learzens, Kitty en Goudhierke trijeresom de lânkaart om derfoar te soargjen dat Jack syn winsk nea krije sil. As gefolch dêrfan giet Jack op yn 'e Fallen Stjer, dy't dêrnei [[ûntploffing|eksplodearret]]. Neitiid bewissiget Goudhierke de Trije Bearen derfan dat sy har wiere famylje binne. Mei't de bearen swietbekken binne, beslute se it no liederleaze banketfabryk fan Jack oer te nimmen. De Kat op Learzens en Kitty Poezelpoatsje [[fermoedsoening|fermoedsoenje]] har mei-inoar en nimme Perrito oan as harren hûn. Dêrnei stelle se it [[skip]] fan 'e gûverneur fan Del Mar en sile de ûndergeande sinne yn 'e mjitte ûnderweis nei it Keninkryk Fier, Fier Fuort om dêr âlde [[freonskip|freonen]] op te sykjen. ==Rolferdieling== [[File:Goyas 2025 - Antonio Banderas (double cropped).jpg|right|thumb|150px|[[Antonio Banderas]].]] [[File:MKr383631_Salma_Hayek_(Women_In_Motion,_Cannes_2025)_crop.jpg|right|thumb|160px|[[Salma Hayek]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="600px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold" width="200px"| '''personaazje''' | style="background:gold" width="200px"| '''akteur/aktrise <br>oarspronklike ferzje''' | style="background:gold" width="200px"| '''akteur/aktrise Nederlânsk <br>neisyngronisearre ferzje''' |- | [[de Kat op Learzens]] | [[Antonio Banderas]] | [[Jon van Eerd]] |- | Kitty Poezelpoatsje | [[Salma Hayek]] | [[Anna Drijver]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="600px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold" width="200px"| '''personaazje''' | style="background:gold" width="200px"| '''akteur/aktrise <br>oarspronklike ferzje''' | style="background:gold" width="200px"| '''akteur/aktrise Nederlânsk <br>neisyngronisearre ferzje''' |- | Perrito | [[Harvey Guillén]] | [[Jody Bernal]] |- | [[Goudhierke en de Trije Bearen|Goudhierke]] | [[Florence Pugh]] | [[Holly Mae Brood]] |- | Mem Bear | [[Olivia Colman]] | [[Monic Hendrickx]] |- | Heit Bear | [[Ray Winstone]] | [[Frank Lammers]] |- | Lytse Bear | [[Samson Kayo]] | [[André Dongelmans]] |- | "Grutte" Jack Horner | [[John Mulaney]] | [[Jeroen Woe]] |- | de Wolf / de [[Dea]] | [[Wagner Moura]] | [[Loek Peters]] |- | Mem Luna | [[Da'Vine Joy Randolph]] | [[Joanne Telesford]] |- | de [[dokter]] | [[Anthony Mendez]] | [[Murth Mossel]] |- | it [[Etysk]] [[Ynsekt]] | [[Kevin McCann]] | [[Niels van der Laan]] |- | [[gûverneur]] fan Del Mar | [[Bernardo de Paula]] | ? |- | Jo Serpent | [[Betsy Sodaro]] | [[Julia Nauta]] |- | Jenn Serpent | [[Artemis Pebdani]] | [[Sarah Nauta]] |- | it [[Piperkoekmantsje]] | [[Conrad Vernon]] | [[Rolf Koster]] |- | [[Pinokkio]] | [[Cody Cameron]] | [[Rolf Koster]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== In [[ferfolch]] op 'e súksesfolle [[tekenfilm]] ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'' út [[2011]] waard yn [[2012]] oankundige. Yn [[april]] [[2014]] sei [[stimakteur]] [[Antonio Banderas]] dat it wurk oan 'e film úteinset wie. Yn [[juny]] fan dat jier waard bekendmakke dat de film ''Puss in Boots&nbsp;2: Nine Lives & 40 Thieves'' komme soe te hjitten. Yn [[2015]] fertelde Banderas dat der yngeande feroarings yn it [[senario]] trochfierd waarden. Dat gie lykop mei de bedriuwswerstrukturearring fan [[tekenfilmstudio]] [[DreamWorks Animation]]. As resultaat fan it nije foarnimmen dat de studio noch mar twa films it jier útbringe soe, waard it ''Puss in Boots''-ferfolch foarearst op 'e lange baan skood. Tsjin [[novimber]] [[2018]] wie [[Chris Meledandri]], de oprjochter en [[algemien direkteur]] fan 'e tekenfilmstudio [[Illumination (bedriuw)|Illumination]] (bekend fan 'e tige súksesfolle [[Despicable Me (franchise)|''Despicable Me''-films]]), derby helle om as [[útfierend produsint]] te fungearjen. Yn [[augustus]] [[2020]] kaam nei bûten ta dat de [[titel (namme)|titel]] fan 'e nije film feroare wie yn ''Puss in Boots: The Last Wish''. [[File:Joel_Crawford_at_MultiCon_2026-2.jpg|left|thumb|180px|[[Regisseur]] [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]].]] De film waard úteinlings [[regissearre]] troch [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]] nei in [[senario]] fan [[Paul Fisher (senarioskriuwer)|Paul Fisher]] en [[Tommy Swerdlow]] op basis fan in ferhaal dat betocht wie troch Swerdlow en [[Tom Wheeler (skriuwer)|Tom Wheeler]]. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Mark Swift (produsint)|Mark Swift]] by it projekt belutsen foar de tekenfilmstudio [[DreamWorks Animation]]. Foar de film wie neffens it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' in [[budget]] beskikber fan [[$]]90&nbsp;miljoen, hoewol't de [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' spriek fan in budget fan $110&nbsp; miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Chris Stover]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Heitor Pereira]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Puss in Boots: The Last Wish'' waard fersoarge troch [[Universal Pictures]]. De film gie op [[25&nbsp;novimber]] [[2022]] yn it [[Lincoln Center]] yn [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[21&nbsp;desimber]] fan dat jier yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[16&nbsp;desimber]] by [[platemaatskippij]] [[Back Lot Music]]. ''Puss in Boots: The Last Wish'' kaam op [[6&nbsp;jannewaris]] [[2023]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]], mar 16&nbsp;[[dagen]] nei't de film yn 'e bioskopen útbrocht wie. As bonus waard oan 'e digitale [[download]] it [[koarte film]]ke ''[[Puss in Boots: The Trident]]'' tafoege (dat in spyldoer hat fan 4&nbsp;[[minuten]]). De film ferskynde op [[28&nbsp;febrewaris]] [[2023]] ek op [[dvd]] en [[blu-ray]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Puss in Boots: The Last Wish'' oer it algemien hiel positive [[resinsje]]s. Sa joech Rafael Motamayor fan ''[[IGN]]'' de film in 9 op in skaal fan 1 oant 10. Hy skreau: "[Dizze film] fermingt sikestûkjende [[animaasjefilm|animaasje]] mei in oangripend, ferrassend folwoeksen ferhaal". Yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' skreau Peter Debruge dat ''Puss in Boots: The Last Wish'' de bêste film wie dy't [[DreamWorks Animation]] ôflevere hie "sûnt de [[How to Train Your Dragon (filmsearje)|''How to Train Your Dragon''-trilogy]]". Frank Schleck fan ''[[The Hollywood Reporter]]'' fûn de film "dûnkerder fan toan mar likegoed tige grappich", hoewol't er de [[aksjefilm|aksjesênes]] tefolle taspitst fûn op 'e koarte oandachtspannes fan [[bern (persoan)|bern]]. [[Christy Lemire]] fan 'e [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' wie wat minder posityf. Sy skreau dat de film "as in mâlenien fan start" gie, mar yn 'e midden "wat ynsakket as it dúdlik wurdt dat we hjir fan dwaan hawwe mei in frij ûnorizjinele [[kweeste]]". Lemire hie der lykwols lof foar dat de film "boadskippen fan [[selsopoffering]] en teamwurk wit oer te bringen op in manear dy't subtyl en net kliemsk is". Foar de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Daily Telegraph]]'' joech [[Robbie Collin]] ''Puss in Boots: The Last Wish'' in skoare fan 3 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy priizge de personifikaasje fan 'e [[Dea]] as "hearlik grizelich" en "oprjocht ysbaarlik", mar hy fûn ek dat de film "hopeleas" wie as it oankaam op [[emoasje]]: "de toan is fan begjin oant ein toskeknarsend manysk, wylst it ûnderlizzend boadskip fan 'e kweeste fan 'e Kat ferdizene wurdt troch grappen en oanhâldende salvo's fan [[slapstick]]." [[Peter Bradshaw]] fan ''[[The Guardian]]'' joech de film mar 2 fan 5 stjerren en omskreau him as "saai en maklik te ferjitten". [[File:Chat_pott%C3%A9_3.jpg|right|thumb|250px|[[Haadrolspiler]]s [[Salma Hayek]] en [[Antonio Banderas]] yn [[2011]] by de nasjonale [[Frankryk|Frânske]] [[premiêre]] fan ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]'', mei in libbensgrutte [[maskotte]] yn 'e foarm fan [[de Kat op Learzens]].]] Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Puss in Boots: The Last Wish'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 95%, basearre op 192 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "It fernimstige, leave en grappige ''Puss in Boots: The Last Wish'' komt mear as tsien jier nei de [[Puss in Boots (film út 2011)|foargeande film]], mar lit sjen dat guon [[mediafranchise]]s allinnich mar better wurde neigeraden dat se langer besteane." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Puss in Boots: The Last Wish'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 29 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Puss in Boots: The Last Wish'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]186,1&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $298,2&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $484,3&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $90–110&nbsp; miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $374,3–394,3&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie it de op njoggen nei meast opbringende film fan [[2022]], nei ''[[Avatar: The Way of Water]]'', ''[[Top Gun: Maverick]]'', ''[[Jurassic World: Dominion]]'', ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'', ''[[Minions: The Rise of Gru]]'', ''[[Black Panther: Wakanda Forever]]'', ''[[The Batman (film)|The Batman]]'', ''[[Thor: Love and Thunder]]'' en ''[[The Battle at Lake Changjin&nbsp;II]]''. De [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' berekkene de skjinne winst fan ''Puss in Boots: The Last Wish'', nei ôflûken fan alle kosten, op $120,2&nbsp;miljoen. ===Prizen=== Yn [[2023]] waard ''Puss in Boots: The Last Wish'' by de [[Oscar]]s nominearre foar de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar [[Oscar foar Bêste Lange Animaasjefilm|bêste lange animaasjefilm]]. By de [[Golden Globe]]s waard de film ek nominearre foar de priis foar [[Golden Globe foar Bêste Lange Animaasjefilm|bêste lange animaasjefilm]]. Yn deselde [[kategory]] wiene der nominaasjes by de [[BAFTA's]], de [[Saturn Award]]s, de [[Critics' Choice Movie Award]]s en de [[NAACP Image Award]]s. [[Salma Hayek]] waard nominearre foar de [[Nickelodeon Kids' Choice Award]] foar favorite [[stimaktrise]] yn in [[animaasjefilm]]. By de [[Annie Award]]s, de wichtichste [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] filmprizen dy't folslein oan tekenfilms wijd binne, waard ''Puss in Boots: The Last Wish'' nominearre yn seis kategoryen, wêrûnder bêste lange animaasjefilm, bêste [[personaazje|personaazje-ûntwerp]] yn in lange animaasjefilm, bêste [[produksje-ûntwerp]] yn in lange animaasjefilm en bêste [[stimakteur]] yn in lange animaasjefilm ([[Wagner Moura]] as de [[Dea]]). De film wûn 2 Annie Awards, foar bêste [[filmmontaazje]] fan in lange animaasjefilm en bêste [[storyboard]]ing foar in lange animaasjefilm. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.pussinbootsthemovie.com/ Offisjele webside fan ''Puss in Boots: The Last Wish''] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3915174/ Ynformaasje oer ''Puss in Boots: The Last Wish'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Puss_in_Boots:_The_Last_Wish ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|Puss in Boots: The Last Wish}} }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} {{Shrek}} [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske aventoerekomeedzje]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Fantasy-aventoerefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film fan Joel Crawford]] [[Kategory:Film út 2022]] [[Kategory:Film oer dieverij]] [[Kategory:Film oer in kweeste]] [[Kategory:Film oer winskferfolling]] [[Kategory:Film oer de dea]] [[Kategory:Film oer katten]] [[Kategory:Film oer bearen]] [[Kategory:Film oer hûnen]] [[Kategory:Film oer reuzen]] [[Kategory:Film oer in wees]] [[Kategory:Film oer pleechsoarch]] [[Kategory:Film oer freonskip]] [[Kategory:Film basearre op in mearke]] 5vyj66j33fcp6rcyg8sl5v0pr506fdl 14 194068 1240698 2026-09-13T21:00:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1240698 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film nei regisseur|Crawford, Joel]] j670w4irqwpcniaj6mtcgf8gjfu961o 0 194069 1240699 2026-09-13T22:45:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Goudlokje]] 1240699 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goudlokje]] e8zl94jeixlty2w6bfmb1ytss3g0t6y 0 194070 1240700 2026-09-13T22:58:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1240700 wikitext text/x-wiki {{Literatuer | ôfbylding = The_Three_Bears_-_Project_Gutenberg_etext_19993.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | titel = ''Goudlokje'' <br>of<br>''Goudhierke en de Trije Bearen'' | oarspr. titel = Goldilocks and the Three Bears'' | auteur = [[Robert Southey]] | taal = [[Ingelsk]] | foarm = [[koart ferhaal]] | sjenre = [[mearke]] | skreaun = | 1e publikaasje = [[1837]] | 1e opfiering = | oarspr. útjouwer = | rige = | foarich diel = | folgjend diel = | bondel = | prizen = | ISBN = }} '''''Goudlokje''''' of '''''Goudhierke en de Trije Bearen''''', yn it oarspronklike [[Ingelsk]]: '''''Goldilocks and the Three Bears''''', oarspronklik '''''The Story of the Three Bears''''', is in klassyk [[Ingelân|Ingelsk]] [[mearke]] dat nei alle gedachten al lang foar de [[njoggentjinde iuw]] ûnderdiel útmakke fan 'e Ingelske [[folkloare]]. It waard yn [[1831]] foar it earst optekene troch [[Eleanor Mure]], mar de earste publikaasje wie de ferzje fan [[Robert Southey]] út [[1837]]. Yn 'e [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] is it ien fan 'e alderbekendste mearkes, sadat der sels [[wittenskip]]like konsepten nei ferneamd binne, mar op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] is it net sa bekend. ==Ynhâld== It mearke is bekend yn trije ferzjes, wêrby't de [[personaazje]]s ferskille, mar it ferhaal net wêzentlik feroaret. Yn 'e oarspronklike ferzje is de [[haadpersoan]] in [[ûnfatsoen]]lik âld [[frou|frommes]] dat [[ynbraak|ynbrekt]] yn 'e wente fan fan trije [[brune bear|bearen]] dy't [[frijfeint]] binne. Yn in twadde ferzje is it âld frommes feroare yn in [[egoïst]]ysk [[blond]] jong [[famke]], Goudlokje of Goudhierke, en yn 'e trêde en bekendste ferzje binne de eigners fan 'e wente gjin frijfeinten, mar in [[húshâlding]] fan in bear, in bearinne en in bearejong. Yn 'e bekendste, moderne ferzje giet mearke sa: In [[húshâlding]] fan trije bearen, heit, mem en harren welpke, wennet yn in [[hûs]] yn 'e [[bosk]]. Mem hat [[brij]] sean, en wylst dy ôfkuollet, geane de bearen trijeresom in eintsje te [[kuierjen]]. Wylst se fuort binne, komt der in jong famke, dat fanwegen har [[blond]]e [[hier (begroeiïng)|hier]] Goudlokje (of Goudhierke) hjit, by it hûs lâns. As se gewaar wurdt dat der nimmen thús is, giet se der bretaalwei yn. Op 'e [[tafel]] steane trije [[board (panne)|boarden]] mei brij. Goudlokje priuwt fan it earste board, mar de brij is har te [[hjittens|hjit]] en se kin it net deie. Dan priuwt se fan it twadde board, mar dêr is de brij te kâld en net lekker mear. Dan priuwt se fan it trêde board, en dat smakket persiis goed, dat se yt it board leech. Oan 'e tafel steane trije [[stoel|stuollen]]. Goudlokje giet op 'e earste sitten, mar dy is te grut en te heech foar har. Dêrnei giet se op 'e twadde sitten, en dy is te lyts en te leech foar har. Dan giet se yn 'e trêde sitten, en dy sit persiis goed. Troch har ûnfoarsichtigens makket se de stoel stikken, mar dêr maalt se net om. It iten hat har [[slûgens|slûch]] makke, en se sjocht tsjin 't lewant oan trije [[bêd]]en stean. Se giet op it earste lizzen, mar dat is har te hurd. Dan giet se op it twadde lizzen, en dat is har te sêft. Dan giet se op it trêde lizzen, en dat is persiis goed. Se jout har del en falt yn in djippe [[sliep]]. As de bearen letter wer thús komme, wurde se gewaar dat ien fan harren boarden mei brij leechiten is. Dan sjogge se dat ien fan harren stuollen stikkenmakke is. En úteinlings merke se dat der immen op ien fan harren bêden leit te sliepen. Op dat stuit wurdt Goudlokje wekker, [[skrik]]t fan 'e trije bearen, springt oerein en ûntflechtet út [[skamte (emoasje)|skamte]] it hûs om nea wer werom te kommen. ==Moraal== De [[moraal]] fan it ferhaal is dat egoïsme beskamsum is, dat jin oarmans eigendommen [[respekt]]earje moatte en dat it ferkeard is om misbrûk te meitsjen fan immens [[gastfrijens]]. ==Ynterpretaasje== It mearke ''Goudlokje'' makket yngeand gebrûk fan 'e saneamde '[[regel fan trije]]', in [[literêr]]e technyk dy't trijetallen brûkt om in boadskip oer te bringen. Sa binne der trije bearen dy't mei-inoar yn ien hûs wenje, en dêr trije boarden brij, trije stuollen en trije bêden hawwe. It ferhaal hat ek trije stikken wêryn't Goudlokje trije kear de brij, de stuollen en de bêden útprebearret. Neffens de [[publisist]] [[Christopher Booker]] giet it yn it mearke om 'dialektyske trijetallen', wêrby't de earste opsje ferkeard is, de twadde ferkeard op 'e [[tsjinstelde (taalkunde)|tsjinstelde]] wize, en de trêde persiis goed trochdat er de midden hâldt tusken de earste beide opsjes. It giet derom, sa hâldt Booker út, dat it bêste paad om foarút te kommen midden tusken de beide ekstremen yn leit. Dat konsept is neffens him in wichtich prinsipe fan it fertellen en skriuwen fan [[ferhalen]]. ==Alternative ferzjes== Yn 'e ierste optekene ferzje fan ''Goudlokje'', troch [[Eleanor Mure]] út [[1831]], brekt it âld frommes net by de bearen yn om't se ienfâldichwei ûnfatsoenlik is, mar om [[wraak]] op 'e bearen te nimmen nei't se har earder oan 'e doar ôfstegere hawwe. Ynstee fan brij stiet der yn dizze ferzje opwaarme [[molke]] op 'e tafel, en by de ûntdekking fan it sliepende âld frommes kriget se net de kâns om út te naaien. Ynstee wurdt se foar [[straf]] [[speetsing|speetst]] op 'e [[toer (bouwurk)|toerspits]] fan 'e [[Sint-Pauluskatedraal (Londen)|Sint-Pauluskatedraal]] yn [[Londen]]. Yn 'e [[tekenfilm]] en [[mearke]][[parody]] ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' ([[2022]]) is Goudlokje of Goudhierke in [[wees]]famke, dat troch de trije bearen [[adopsje|oannommen]] wurdt nei't se har sliepend yn ien fan 'e trije bêden oantreffe. ==Wittenskiplike ferneamings== Yn 'e [[astronomy]] wurdt by de syktocht nei [[bûtenierdsk libben]] wol sprutsen fan it '[[Goudlokjegebiet]]' ([[Ingelsk]]: ''Goldilocks zone'') fan in [[planetestelsel]]. Dat is de sône fan [[planeten]] dy't om harren [[stjer]] rûntsjedraaie dêr't it net sa waarm is dat floeiber [[wetter]] op it planeetoerflak [[ferdamping|ferdampet]], mar likemin sa kâld dat floeiber wetter der folslein en konstant [[befriezing|beferzen]] is. Dy tuskenbeiden sône is it iennichste gebiet dêr't reedlikerwize [[organisme|libben]] ta ûntwikkeling komme kin. Yn 'e [[pedagogy]] bestiet it [[Goudlokjeprinsipe]], dat hawwe wol dat minsken al hiel ier yn harren ûntwikkeling op 'e siik geane nei relevante [[kennis]] om't harren [[harsens]] har dêrfoar beleanje. Dat giet yn tsjin 'e opfetting dat minsken har inkeld by de maklikste dingen hâlde soene as se net twongen waarden ta it dwaan fan dregere dingen. ==Keppelings om utens== *{{en}} [https://www.torontopubliclibrary.ca/detail.jsp?Entt=RDMDC-37131062568829D&R=DC-37131062568829D De earste optekene ferzje fan ''The Story of the Three Bears'', troch Eleanor Mure út 1831] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20180511215709/http://courses.wcupa.edu/johnson/locked/southey-three.htm De earste publisearre ferzje fan ''The Story of the Three Bears'', troch Robert Southey út 1837] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Goldilocks_and_the_Three_Bears ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|The Three Bears}} }} {{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}} [[Kategory:Literêr wurk fan Robert Southey]] [[Kategory:Fantasyferhaal]] [[Kategory:Ingelsktalich koart ferhaal]] [[Kategory:Mearke]] [[Kategory:Koart ferhaal út 1837]] [[Kategory:Literatuer oer bearen]] m9k443fi4dk89ckotbz6rz14w7j1val 0 194071 1240701 2026-09-13T22:59:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Goudlokje]] 1240701 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goudlokje]] e8zl94jeixlty2w6bfmb1ytss3g0t6y 0 194072 1240702 2026-09-13T22:59:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Goudlokje]] 1240702 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goudlokje]] e8zl94jeixlty2w6bfmb1ytss3g0t6y 14 194073 1240703 2026-09-13T23:00:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1240703 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literêr wurk nei skriuwer|Southey, Robert]] 4kks260kwsi62aid07nl8strjfmtmvc 14 194074 1240704 2026-09-13T23:01:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1240704 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Literatuer oer bisten|Bearen]] [[Kategory:Bear]] 3ql73dj6tfji407xvs7jg96q612y8x1 0 194075 1240707 2026-09-13T23:17:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 betsj 1240707 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} ==''Shrek''-franchise== *''[[Shrek!]]'', in printeboek foar bern fan William Steig út 1990 *[[Shrek (franchise)|''Shrek'' (franchise)]], in Amerikaanske mediafranchise dy't loskes op it printeboek fan Steig basearre is *[[Shrek (film)|''Shrek'' (film)]], in Amerikaanske lange tekenfilm út 2001 dy't it begjin fan 'e franchise foarme *''[[Shrek 2]]'', in Amerikaanske lange tekenfilm út 2004, de earste ferfolchfilm *''[[Shrek the Third]]'', in Amerikaanske lange tekenfilm út 2007, de twadde ferfolchfilm *''[[Shrek Forever After]]'', in Amerikaanske lange tekenfilm út 2010, de trêde ferfolchfilm *[[Shrek (personaazje)]], de haadpersoan fan 'e franchise *''[[Shrek: The Musical]]'', in Broadway-musical út 2008, basearre op 'e earste film *[[Shrek (fideospultsje)|''Shrek'' (fideospultsje)]], in fideospultsje út 2001 ==Oare ûnderwerpen== *[[Shrek (album)|''Shrek'' (album)]], in album fan Marc Ribot út 1994 *[[Shrek (liet)|''Shrek'' (liet)]], in liet fan Marc Ribot út 1994 *[[Shrek (skiep)]] (1994–2011), in útnaaid skiep út Nij-Seelân, dat bekendheid krige om't it seis jier lang op frije fuotten wist te bliuwen {{neibetsjuttings}} hefqcrdgt5o7hj76zx7ijgzztg16lg4 6 194076 1240708 2026-09-13T23:23:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 It logo fan 'e film ''Shrek'' en de hiele dêrop basearre mediafranchise. 1240708 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Shrek'' en de hiele dêrop basearre mediafranchise. == Lisinsje == {{Auteursrjocht standert}} 7hqu446gx92k2i7g3kowxyfzfs3elzy 1240709 1240708 2026-09-13T23:25:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1240709 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == It logo fan 'e film ''Shrek'' en de hiele dêrop basearre mediafranchise. == Lisinsje == {{Unfrij ôfbyld |Omskriuwing = It logo fan 'e film ''Shrek'' en de hiele dêrop basearre mediafranchise. |Boarne = https://logos.fandom.com/wiki/Shrek |Bysnien = Nee |Makker = |Eigner = DreamWorks Animation |Doel = Ta yllustraasje fan it artikel oer de film en de mediafranchise. |Artikel(s) = [[Shrek (franchise)]], [[Shrek (film)]] |Ferfangberens = Net. |Lege resolúsje = Ja. |Oare ynformaasje = }} kw755s25sq5somtr95up13gtmfemqfs 14 194077 1240712 2026-09-13T23:29:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1240712 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Mediafranchise nei jier|2001]] [[Kategory:2001]] 6dxeevoh0e7wyfr0ft3j7fc4c633fue 0 194078 1240713 2026-09-13T23:47:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[De Kat op Learzens]] 1240713 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[De Kat op Learzens]] 31ds1lzo5u6wtsxj5apv06xnont2au0 0 194079 1240714 2026-09-14T00:10:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1240714 wikitext text/x-wiki {{Mediafranchise | ôfbylding = Shrek film & franchise logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = ''Shrek'' | betinker = [[William Steig]] | eigner = [[DreamWorks Animation]] | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | begjinjier = [[2001]] | einjier = | langspylfilms = '''haadsearje''':<br>● ''[[Shrek (film)|Shrek]]''<br>● ''[[Shrek 2]]''<br> ● ''[[Shrek the Third]]''<br>● ''[[Shrek Forever After]]''<br>'''spin-offs''': <br>● ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Last Wish|Puss in Boots: The Last<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Wish]]'' | koarte films = ● ''[[Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party|Shrek in the Swamp<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Karaoke Dance Party]]''<br>● ''[[The Ghost of Lord Farquaad]]''<br>● ''[[Far, Far Away Idol]]''<br>● ''[[Donkey's Caroling Christmas-tacular|Donkey's Caroling<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Christmas-tacular]]''<br>● ''[[Shrek's Yule Log]]''<br>● ''[[Thriller Night]]''<br>● ''[[The Pig Who Cried Werewolf|The Pig Who Cried<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Werewolf]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Three Diablos|Puss in Boots: The Three<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Diablos]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Trident]]'' | dokumintêres = | tillefyzjefilms = | searjes = | tekenfilmsearjes = ''[[The Adventures of Puss in Boots|The Adventures of Puss in<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Boots]]'' | specials = ● ''[[Shrek the Halls]]''<br>● ''[[Scared Shrekless]]'' | toanielstikken = | musicals = ''[[Shrek: The Musical]]'' | fideospultsjes = ferskaat, sjoch: [[#Fideospultsjes|hjirre]] | boerdspullen = | kaartspullen = | boeken = | romans = | ferhalen = | ferhalebondels = | companionboeken = | strips = ferskaat, sjoch: [[#Strips|hjirre]] | soundtracks = ferskaat, sjoch: [[#Muzyk|hjirre]] | webside = [https://web.archive.org/web/20100412030311/http://www.shrek.com/main.html www.shrek.com] <small>(argivearre)</small> }} '''''Shrek''''' is in tige súksesfolle [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] besteande út in [[kompjûteranimearre]] [[filmsearje]] en ferskate adaptaasjes ta oare media, wêrûnder [[tillefyzje]], [[fideospultsje]]s en [[toaniel]]. De franchise begûn yn [[2001]] mei de [[film]] ''[[Shrek (fillm)|Shrek]]'', dy't loskes basearre waard op it [[printeboek]] ''[[Shrek!]]'' fan [[William Steig]] út [[1990]]. ''Shrek'' is eigendom fan [[tekenfilmstudio]] [[DreamWorks Animation]]. De franchise heart ta it [[fantasy (sjenre)|fantasysjenre]] en kin typearre wurde as in [[komeedzjefilm|komyske]] [[mearke]][[parody]]. Kwa [[leeftyd]] is de franchise gaadlik [[bernefilm|foar bern]] en it [[famyljefilm|hiele gesin]]. De wichtichste [[haadpersoan]] fan 'e franchise is [[Shrek (personaazje)|Shrek]], in sjegrinige mar as it derop oankomt goedhertige [[oger (mytysk wêzen)|oger]], dy't ûnder twang op in [[kweeste]] giet om in [[skientme|tsjeppe]] [[prinsesse]] fan in [[draak]] te rêden. De aventoeren dy't er op dy reis en neitiid belibbet, helje him út syn selsopleine isolemint en meitsje dat er net inkeld gâns [[freonskip|freonen]] kriget, mar ek syn [[leafde|wiere leafde]] fynt. ==Films== ===Haadfilmsearje=== ====''Shrek''==== {{Apart|Shrek (film)}} Yn ''Shrek'' wurdt [[Shrek (personaazje)|Shrek]] ([[Mike Myers]]), in sjegrinige [[oger (mytysk wêzen)|oger]] dy't yn in selsoplein isolemint yn in [[sompe]] wennet, troch de [[boasaardigens|boasaardige]] en [[megalomany|megalomane]] hear Farquaad fan Duloc ([[John Lithgow]]) twongen om foar him op in [[kweeste]] te gean. Hy moat de [[skientme|tsjeppe]] [[prinsesse]] Fiona ([[Cameron Diaz]]) rêde, dy't yn in [[kastiel]] [[finzen]] holden wurdt troch in [[draak]]. Neitiid moat er har by Farquaad bringe, sadat dy mei har [[trouwe]] kin. Shrek wurdt op syn reis beselskippe troch Ezel ([[Eddie Murphy]]), in pratende [[ezel]] dy't fan syn hert gjin moardkûle makket. Nei't Shrek de prinsesse rêden hat, rekket er lykwols op 'e weromweis nei Duloc [[fereale]] op har. ''Shrek'' waard [[regissearre]] troch [[Andrew Adamson]] en [[Vicky Jenson]] nei in [[senario]] fan [[Ted Elliott (senarioskriuwer)|Ted Elliott]], [[Terry Rossio]], [[Joe Stillman]] en [[Roger S.H. Schulman]]. De film gie op [[22&nbsp;april]] [[2001]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]491,8&nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $60&nbsp;miljoen. ====''Shrek 2''==== {{Apart|Shrek 2}} Yn ''Shrek 2'' binne Shrek (Mike Myers) en prinsesse Fiona (Cameron Diaz) krekt [[troud]], wannear't se troch Fiona har [[âlden]], [[kening]] Harold ([[John Cleese]]) en [[keninginne]] Lillian ([[Julie Andrews]]) fan Fier, Fier Fuort, útnûge wurde om del te kommen sadat sy yn 'e kunde komme kinne mei harren nije [[skoansoan]]. It keningspear is lykwols skokt as bliken docht dat Shrek in oger is, en dat Fiona troch har [[leafde]] foar him [[stalferwikseling|feroare is]] yn in ogerinne. Underwilens hat de Dreamprins ([[Rupert Everett]]) syn sinnen derop set om mei Fiona te trouwen sadat er nei it [[ferstjerren]] fan kening Harold sels kening wurde kin. Hy wurdt yn dat stribjen oanfitere troch syn [[mem]], de [[Goede Fee]] ([[Jennifer Saunders]]), en mei kening Harold smeie se in plan om Shrek út 'e wei te romjen. Se hiere [[de Kat op Learzens]] ([[Antonio Banderas]]), in freesde aventoersman, yn om 'e [[moard]] út te fieren, mar wannear't it dyselde net slagget om Shrek te ferslaan, wurde se freonen en jout er him by Shrek en Ezel (Eddie Murphy). ''Shrek 2'' waard regissearre troch Andrew Adamson, [[Kelly Asbury]] en [[Conrad Vernon]] nei in senario fan Adamson, Joe Stillman, [[J.&nbsp;David Stern]] en [[David N. Weiss]]. De film gie op [[15&nbsp;maaie]] [[2004]] yn premiêre, en brocht $936,2&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $150&nbsp;miljoen. ====''Shrek the Third''==== {{Apart|Shrek the Third}} Yn ''Shrek the Third'' regearje Shrek (Mike Myers) en Fiona (Cameron Diaz) mei tsjinnichheid oer it Lân Fier, Fier Fuort salang't kening Harold (John Cleese) [[siik]] is. Dat giet net sûnder swierrichheden, dat Shrek wol mei gragens fan dy famyljeferplichting ôf. Mar de kening betteret net mear op en komt te [[ferstjerren]], sadat Shrek en Fiona foargoed mei de troan opskipe driigje te wurden. Op syn stjerbêd seit de kening lykwols dat der njonken Fiona nóch in [[troanpretendint]] is, syn [[omkesizzer]] en har [[neef (famyljelid)|neef]] [[kening Arthur|Artie Pendragon]] ([[Justin Timberlake]]). Shrek set daliks mei syn maten Ezel (Eddie Murphy) en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) ôf om dy Artie op te spoaren, mar krekt foar harren ôfreis dielt Fiona him mei dat se [[swierens|swier]] is. Wylst Shrek slim mei dat nijs ompakt om't er himsels folslein ûngaadlik fynt om [[bern (persoan)|bern]] [[opfieding|grut te bringen]], smeit de Dreamprins (Rupert Everett) in [[komplot]] om yn Fier, Fier Fuort de [[steatsgreep|macht te gripen]]. ''Shrek the Third'' waard regissearre troch [[Chris Miller (animator)|Chris Miller]] nei in senario fan himsels, [[Jeffrey Price]], [[Peter S. Seaman]] en [[Aron Warner]]. De film gie op [[6&nbsp;maaie]] [[2007]] yn premiêre, en brocht $813,4&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $160&nbsp;miljoen. ====''Shrek Forever After''==== {{Apart|Shrek Forever After}} Yn ''Shrek Forever After'' is Shrek (Mike Myers) in húslike oger wurden, dy't in [[gelokkigens|gelokkich]] bestean liedt mei Fiona (Cameron Diaz) en harren bern. Ynstee dat er de doarpelingen de stupen op it liif jaget as se mei [[heafoarke]]n efter him oan komme, moat er no harren heafoarken [[hantekening|sinjearje]]. Hy begjint [[nostalgy]]ske [[gefoelens]] te krijen foar "dy goede âlde tiid" foar't er Fiona mette. [[Oegemantsje (mearke)|Oegemantsje]] ([[Walt Dohrn]]), in glêde [[hantsjebakken|hantsjebakker]] dy't Shrek mei wurden wol oerkin, ferliedt him ta in [[ruilhannel]]tsje: Shrek jout ien dei út syn [[jonkheid]] op om nochris in dei as in echte oger te libjen. Dat pakt lykwols net út sa't it Shrek foar eagen stie. Ynienen libbet er yn in alternative reäliteit, dêr't net ien him ken, ogers ferfolge wurde, Oegemantsje de kening is, de [[Kat op Learzens]] (Antonio Banderas) oan [[obesitas]] lijt, en Fiona oan it haad fan in ûndergrûnske [[fersetsgroep]] stiet. Hy ûntdekt dat er sûnder euvelmoed de dei fan syn [[berte]] fuortruile hat, en dat er dêrom oan 'e ein fan dizze dei ophâlde sil te bestean. ''Shrek Forever After'' waard regissearre troch [[Mike Mitchell (regisseur)|Mike Mitchell]] nei in senario fan [[Josh Klausner]] en [[Darren Lemke]]. De film gie op [[21&nbsp;april]] [[2010]] yn premiêre op it [[Filmfestival fan Tribeca]], en brocht $756,2&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $135–165&nbsp;miljoen. ===Spin-off-films=== ====''Puss in Boots''==== {{Apart|Puss in Boots (film út 2011)}} ''Puss in Boots'' is in [[oarsprongsferhaal]] fan [[de Kat op Learzens]] (Antonio Banderas), dat spilet jierren foarôfgeande oan syn aventoeren mei Shrek yn ''[[Shrek&nbsp;2]]'', ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]''. Yn 'e mande mei twa selskipslju, de [[dieverij|dievegge]] Kitty Poezelpoatsje ([[Salma Hayek]]) en syn lang fan him ferfrjemde jeugdfreon [[Humpty Dumpty]] ([[Zach Galifianakis]]), in libben en pratend [[aai]], [[dieverij|stelt]] de Kat op Learzens trije [[magy]]ske [[beantsje]]s fan it [[moard]]suchtige [[bandyt|bandite]]duo [[Jack en Jill]] ([[Billy Bob Thornton]] en [[Amy Sedaris]]). Hy lit himsels lykwols op [[naïviteit|naïve]] wize brûke foar it plan fan Humpty Dumpty om by de [[beanstôk]] op te [[klimmen]], dy't groeit as [[Jaap en de Beanstôk|se de trije beantsjes plantsje]]. It doel is neffens Humpty Dumpty om gouden aaien te stellen fan in [[meunster (wêzen)|meunster]] dat 'de Grutte Skrik' neamd wurdt. Oant safier slagget it allegearre, mar neitiid wurdt al rillegau dúdlik dat Humpty Dumpty lang net alles oan 'e Kat op Learzens ferteld hat. ''Puss in Boots'' waard regissearre troch [[Chris Miller (animator)|Chris Miller]] nei in senario fan [[Tom Wheeler (skriuwer)|Tom Wheeler]]. De film gie op [[16&nbsp;oktober]] [[2011]] yn premiêre, en brocht $555&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $130&nbsp;miljoen. ====''Puss in Boots: The Last Wish''==== {{Apart|Puss in Boots: The Last Wish}} ''Puss in Boots: The Last Wish'' spilet jierren nei de aventoeren út ''[[Shrek&nbsp;2]]'', ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]''. Nei in ûngelokkich foarfal is de Kat op Learzens (Antonio Banderas) dwaande mei it lêste fan syn [[Kat#Byleauwe|njoggen libbens]]. Nei't er op in hier nei foargoed [[dea]]gien is, rekket de oars sa ûnferskrokken [[held]] yn 'e lytse loege. Yn 'e mande mei syn eks-[[ferloofde]], de dievegge Kitty Poezelpoatsje (Salma Hayek), en in [[hûn]]tsje dat Perrito ([[Harvey Guillén]]) neamd wurdt, set er ôf op in [[kweeste]] om 'e Lêste Winsk fan 'e fallen Winskstjer te finen. Hy wol de [[winskferfolling|winsk brûke]] om syn acht ferspile libbens werom te heljen. Mar der binne oare kapers op 'e kust, lykas [[Goudhierke en de Trije Bearen|Goudhierke]] ([[Florence Pugh]]) en de [[Goudhierke en de Trije Bearen|Trije Bearen]] ([[Ray Winstone]], [[Olivia Colman]] en [[Samson Kayo]]) en de [[antagonist|smjunt]] Jack Horner ([[John Mulaney]]). Underwilens wurdt de Kat op Learzens persoanlik hjitfolge troch in sinistere, mei [[sichte]]n bewapene [[wolf]] ([[Wagner Moura]]). ''Puss in Boots: The Las Wish'' waard regissearre troch [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]] nei in senario fan [[Paul Fisher (senarioskriuwer)|Paul Fisher]] en [[Tommy Swerdlow]]. De film gie op [[25&nbsp;novimber]] [[2022]] yn premiêre, en brocht $484,3&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90–110&nbsp;miljoen. ===Takomstige filmprojekten=== Nei it súkses ''[[Shrek 2]]'' makke [[Jeffrey Katzenberg]] fan [[DreamWorks Animation]] yn [[maaie]] [[2004]] bekend dat it ferhaal fan Shrek en Fiona fan it begjin ôf in [[pentalogy]] wie, dy't ferdield wurde soe oer fiif ûnderskate [[film]]s. Doe't yn [[2010]] as fjirde film ''[[Shrek Forever After]]'' ("Shrek Noch Lang en Lokkich") útbrocht waard, suggerearre de [[titel (opskrift)|titel]] lykwols dat it om 'e lêste film fan 'e rige gie. Dat bliek ek sa te wêzen, mei't der yn 'e fyftjin jier dêrnei gjin nij diel yn 'e haadrige mear útkaam. Nei't DreamWork Animation yn [[2016]] oernommen waard troch [[NBCUniversal]] foar it sêfte pryske fan $3,8&nbsp;miljard, makke [[Steve Burke (sakeman)|Steve Burke]], de [[algemien direkteur]] fan NBCUniversal, lykwols bekend dat syn bedriuw troch woe mei de [[kommersje]]el ynteressante ''Shrek''-filmsearje. In fyfde film, provisoarysk bekend ûnder de [[wurktitel]] ''Shrek&nbsp;5'', waard oarspronklike ferwachte yn of koart nei [[2019]]. Mar troch swierrichheden by de ûntwikkeling kaam it filmprojekt jierrenlang muorrefêst te sitten. [[Chris Meledandri]] fan 'e [[tekenfilmstudio]] [[Illimination (bedriuw)|Illumination]], dy't der yn [[2018]] by helle waard om as [[útfierend produsint]] de produksje fan sawol ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' as ''Shrek&nbsp;5'' glêd te lûken, sei yn [[april]] [[2023]] dat ''Shrek&nbsp;5'' noch altyd yn produksje wie. By deselde gelegenheid makke Meledandri ek bekend dat der plannen wiene foar in [[spin-off]]-film mei Ezel as haadpersoan. Letter waard dúdlik dat ''Shrek&nbsp;5'' yn [[2027]] útkomme sil, en de film oer Ezel, mei de wurktitel ''Donkey'', yn [[2028]]. ==Koarte films== ===''Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party''=== ''Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party'' is in [[koarte film|koarte]] [[filmmusical]] út [[2001]] mei in spyldoer fan 3&nbsp;[[minuten]] dy't as bonusfilmke tafoege waard oan [[VHS]]- en [[dvd]]-edysjes fan ''[[Shrek (film)|Shrek]]''. It is in langere ferzje fan 'e lêste [[sêne]] fan dy film (foar't Shrek en Fiona ôfsette op [[houliksreis]]). Alderlei personaazjes út 'e film fiere in [[medley]] fan moderne [[popmuzyk|poplieten]] op. ===''The Ghost of Lord Farquaad''=== {{Apart|The Ghost of Lord Farquaad}} ''The Ghost of Lord Farquaad'', ek bekend as ''Shrek 4-D'', ''Shrek 3-D'' en ''Shrek's Never Before Seen Adventure'', is in koarte film út [[2003]] mei in spyldoer fan 13&nbsp;minuten. It ferhaal fynt plak tusken ''[[Shrek (film)|Shrek]]'' en ''[[Shrek&nbsp;2]]'' yn. Hear Farquaad (John Lithgow) [[weropstanning|stiet op út 'e dea]] om Fiona (Cameron Diaz) te [[ûntfieren]] en Shrek (Mike Myers) en Ezel (Eddie Murphy) moatte har rêde. It filmke waard oarspronklik útbrocht foar de [[ferdivedaasjepark]]attraksje [[Shrek 4-D]]. ===''Far, Far Away Idol''=== ''Far, Far Away Idol'' is in ynteraktive koarte film út [[2004]] mei in spyldoer fan 5&nbsp;minuten. Hy waard útbrocht as bonusfilmke op VHS- en dvd-edysjes fan ''[[Shrek&nbsp;2]]''. ''Far, Far Away Idol'' fynt plak fuort nei de ein fan ''Shrek&nbsp;2'', wannear't de minder wichtige personaazjes in [[sjongen|sang]]wedstryd hâlde mei Shrek (Mike Myers), Fiona (Cameron Diaz) en [[Simon Cowell]] (himsels) as [[sjuery (kompetysje)|sjueryleden]]. ===''Donkey's Caroling Christmas-tacular''=== ''Donkey's Caroling Christmas-tacular'', ek wol bekend as ''Donkey's Christmas Shrektacular'', is in koarte film út [[2010]] mei in spyldoer fan 5&nbsp;minuten. Hy waard útbrocht as bonusfilmke op dvd's en [[blu-ray's]] fan ''[[Shrek Forever After]]'' en by de folsleine [[boxset]] fan alle ''Shrek''-films. By in [[kryst]]fiering stelt Ezel (Eddie Murphy) foar dat hy en syn freonen om bar in [[krystliet]] [[sjonge]] sille, in foarstel dat de oaren grif oannimme. ===''Shrek's Yule Log''=== ''Shrek's Yule Log'' is in koarte film út [[2010]] mei in spyldoer fan 30&nbsp;minuten, dy't útbrocht waard as bonusfilmke op 'e blu-ray-edysje fan ''[[Shrek Forever After]]''. It plak fan hanneling is Shrek syn âld hûs yn it moeras. Der is net echt in ferhaal; it is mear in foarm fan [[slow-TV]], wêrby't de sjoggers troch de flammen fan Shrek syn [[iepen hurd]] hinne syn hûs ynsjogge. Ut en troch bart der wat: Shrek (Mike Myers) keart tsjin dat Oegemantsje (Walt Dohrn) it hurdfjoer útmakket, Ezel (Eddie Murphy) makket in [[grap]], Fiona (Cameron Diaz) leit koekjes del foar de [[Krystman]] en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) fret himsels blastich oan 'e koekjes. ===''Thriller Night''=== ''Thriller Night'' is in koarte film út [[2011]] mei in spyldoer fan 6&nbsp;minuten, dy't as bonusfilmke útbrocht waard op 'e dvd fan ''[[Scared Shrekless]]'' en de dvd en blu-ray fan ''Shrek's Thrilling Tales''. It is in [[parody]] op 'e [[fideoclip]] fan it [[liet|nûmer]] ''[[Thriller (liet fan Michael Jackson)|Thriller]]'' fan [[Michael Jackson]]. [[Ferstoarn]]e personaazjes út 'e ''Shrek''-filmrige, lykas hear Farquaad, Mongo, Oegemantsje, Fifi, de Goede Fee en de Dreamprins keare werom as [[somby]]s. ===''The Pig Who Cried Werewolf''=== ''The Pig Who Cried Werewolf'' is in koarte film mei in spyldoer fan 6&nbsp;minuten. It filmke wie yn [[oktober]] [[2011]] koart te sjen op [[Nintendo&nbsp;3DS]] en waard yn [[2012]] útbrocht op 'e dvd en blu-ray fan ''Shrek's Thrilling Tales''. [[De Trije Bichjes]] komme yn 'e swierrichheden wannear't se in nije [[buorman]] krije dy't by [[folle moanne]] in grouwélich [[stalferwikseling|stal oannimt]]. ===''Puss in Boots: The Three Diablos''=== {{Apart|Puss in Boots: The Three Diablos}} ''Puss in Boots: The Three Diablos'' is in koarte film út [[2012]] mei in spyldoer fan 13&nbsp;minuten. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Raman Hui]]. ''Puss in Boots: The Three Diablos'' waard as bonusfilmke tafoege oan 'e dvd- en blu-ray-edysjes fan ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]''. Yn it filmke moat de Kat op Learzens (Antonio Banderas) sjen dat er it stellen [[sieraad]] fan in prinsesse weromkriget fan 'e beruchte dief dy't 'de Flústerder' neamd wurdt. Dêrby wurdt er mei tsjinnichheid beselsskippe troch trije lytse jongkatsjes, de trije 'duvels' (''diablos'') út 'e titel, dy't de Kat op Learzens nuet meitsje moat foar't se syn misje yn gefaar bringe. ===''Puss in Boots: The Trident''=== ''Puss in Boots: The Trident'' is in koarte film út [[2023]] mei in spyldoer fan 3&nbsp;minuten. It waard as bonusfilmke tafoege oan dvd's en blu-rays fan ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]''. It ferhaal spilet nei de foarfallen yn dy langere film. De Kat op Learzens (Antonio Banderas), Kitty Poezelpoatsje (Salma Hayek) en Perrito (Harvey Guillén) sitte om by [[tsjuster]] om in [[kampfjoer]] hinne. Perrito wol graach mear hearre oer de acht kear dat de Kat op Learzens deagien is, en de Kat fertelt oer syn fyfde dea, doe't er it mei [[Goudhierke en de Trije Bearen]] opnaam tsjin in [[binde]] [[seerôver]]s. ==Tillefyzje== ===Tillefyzjespecials=== ====''Shrek the Halls''==== {{Apart|Shrek the Halls}} ''Shrek the Halls'' is in [[tillefyzjespecial]] yn it ramt fan 'e [[kryst]], dy't op [[28&nbsp;novimber]] [[2007]] foar it earst útstjoerd waard op it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjenetwurk]] [[ABC (Amerikaansk tillefyzjenetwurk)|ABC]]. De spyldoer bedraacht 21&nbsp;minuten. De special kin yn 'e ynterne [[gronology]] fan 'e franchise pleatst wurde tusken de films ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]'' yn. De [[plot]] folget Shrek (Mike Myers), dy't noch nea kryst fierd hat, mar no besiket om der in perfekte [[feestdei]] fan te meitsjen foar Fiona (Cameron Diaz) en harren bern. Hy keapet dêrta in boek dat ''Kryst foar Doarpsgekken'' hjit en folget stap foar stap de advizen dy't dêryn fermeld steane. Underwilens hawwe Ezel (Eddie Murphy) en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) har eigen plannen foar it fieren fan kryst, dy't tsjin dy fan Shrek yngeane. ==Tillefyzje== ===Tillefyzjespecials=== ====''Shrek the Halls''==== {{Apart|Shrek the Halls}} ''Shrek the Halls'' is in [[tillefyzjespecial]] yn it ramt fan 'e [[kryst]], dy't op [[28&nbsp;novimber]] [[2007]] foar it earst útstjoerd waard op it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjenetwurk]] [[ABC (Amerikaansk tillefyzjenetwurk)|ABC]]. De spyldoer bedraacht 21&nbsp;minuten. De special kin yn 'e ynterne [[gronology]] fan 'e franchise pleatst wurde tusken de films ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]'' yn. De [[plot]] folget Shrek (Mike Myers), dy't noch nea kryst fierd hat, mar no besiket om der in perfekte [[feestdei]] fan te meitsjen foar Fiona (Cameron Diaz) en harren bern. Hy keapet dêrta in boek dat ''Kryst foar Doarpsgekken'' hjit en folget stap foar stap de advizen dy't dêryn fermeld steane. Underwilens hawwe Ezel (Eddie Murphy) en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) har eigen plannen foar it fieren fan kryst, dy't tsjin dy fan Shrek yngeane. ====''Scared Shrekless''==== {{Apart|Scared Shrekless}} ''Scared Shrekless'' is in tillefyzjespecial yn it ramt fan [[Halloween]], dy't op op [[28&nbsp;oktober]] [[2010]] foar it earst útstjoerd waard troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk [[NBC]]. De spyldoer bedraacht 26&nbsp;minuten. De special spilet nei de foarfallen yn ''[[Shrek Forever After]]''. Shrek (Mike Myers) daget syn maten Ezel ([[Dean Edwards]]), de Kat op Learzens (Antonio Banderas), de Trije Bichjes ([[Cody Cameron]]), de [[Grutte Boaze Wolf]] ([[Aron Warner]]), it [[Piperkoekmantsje]] ([[Conrad Vernon]]) en [[Pinokkio]] (Cody Cameron) út om 'e [[nacht]] fan Halloween troch te bringen yn it âlde [[kastiel]] fan hear Farquaad, dêr't it [[spûk]]et. Dêr fertelle se inoar grizelige ferhalen om te sjen wa't it langst wjerstân biede kin oan syn [[eangst]]. ''Scared Shrekless'' is opboud út dit [[ramtferhaal]] en trije grizelferhalen: ien ferteld troch it Piperkoekmantsje dat basearre is op 'e [[horrorfilm]] ''[[Bride of Frankenstein]]'', ien ferteld troch Ezel en de Kat op Learzens dat basearre is op 'e film ''[[Psycho (film út 1960)|Psycho]]'', en ien ferteld troch Shrek dat basearre is op ''[[The Exorcist (film)|The Exorcist]]''. ==Toaniel== {{Apart|Shrek: The Musical}} ''Shrek: The Musical'' is in [[musical|toanielmusical]] basearre op 'e ''Shrek''-franchise. Nei in [[try-out]] yn [[Seattle]] iepene it stik op [[8&nbsp;novimber]] [[2008]] op [[Broadway]]. Hoewol't it fan 'e [[toanielkrityk|toanielkritisy]] mingde [[resinsje]]s krige, waard it nominearre foar acht [[prestiizje|prestizjeuze]] [[Tony Award]]s, wêrûnder dy foar bêste musical. ''Shrek: The Musical'' rûn mear as in jier en hold op [[3&nbsp;jannewaris]] [[2010]] nei 478 [[foarstelling (optreden)|foarstellings]] op. In op 'e nij besjoene ferzje fan 'e musical gie yn [[july]] [[2010]] op [[toernee]] troch de [[Feriene Steaten]]. Yn [[juny]] [[2011]] iepene it stik yn it [[Londen]]ske [[West End (Londen)|West End]], dêr't it nominearre waard foar fiif [[Laurence Olivier Award]]s. Letter waard de musical ek opfierd yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. [[Oersetting|Fertaalde]] ferzjes waarden op 'e planken brocht yn [[Poalen]], [[Spanje]], [[Frankryk]], [[Brazylje]], [[Itaalje]] en de [[Filipinen]]. ==Muzyk== Yn it ramt fan 'e ''Shrek''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums útkommen: *2001 – ''[[Shrek (soundtrack)|Shrek]]'' *2004 – ''[[Shrek 2 (soundtrack)|Shrek 2]]'' *2007 – ''[[Shrek the Third (soundtrack)|Shrek the Third]]'' *2010 – ''[[Shrek Forever After (soundtrack)|Shrek Forever After]]'' *2011 – ''[[Puss in Boots (soundtrack)|Puss in Boots]]'' *2022 – ''[[Puss in Boots: The Last Wish (soundtrack)|Puss in Boots: The Last Wish]]'' ==Fideospultsjes== Yn it ramt fan 'e ''Shrek''-franchise binne ferskate [[fideospultsje]]s útbrocht. Sjoch foar in folsleine (en byholden) opsomming [[:en:List of Shrek (franchise) video games|dizze list]] op 'e [[Ingelske Wikipedy]]. ==Strips== [[Utjouwerij]] [[Dark Horse Comics]] brocht [[2003]] trije [[stripalbum]]s fan 32&nbsp;[[bledside|siden]] yn [[kleur]] út oer Shrek, Fiona en Ezel, mei as titels ''Shrek&nbsp;#1'', ''Shrek&nbsp;#2'' en ''Shrek&nbsp;#3''. Dy albums wiene it wurk fan [[tekstskriuwer]] [[Mark Evanier]] en [[striptekener]]s [[Ramon Bachs]] en [[Raúl Fernández (striptekener)|Raúl Fernández]]. Letter ferskynden ûnder de KiZoic-[[ymprint]] fan [[Ape Entertainment]] nochris 5 kleurestripalbums oer Shrek-en-dy: yn [[2010]] in 52 siden tellende [[prequel]] fan ''[[Shrek Forever After]]'' mei as titel ''Shrek'', en fjouwer albums fan 32 siden mei as titels ''Shrek&nbsp;#1'', ''Shrek&nbsp;#2'', ''Shrek&nbsp;#3'' en ''Shrek&nbsp;#4''. Fan dy lêste rige kamen de earste beide dielen út yn [[2010]] en de lêste beiden yn [[2011]]. ==Keppelings om utens== * {{en}}[[https://web.archive.org/web/20100412030311/http://www.shrek.com/main.html Offisjele webside fan ''Shrek'' <small>(argivearre)</small>] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Shrek_(franchise) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Shrek'' (franchise)}} {{Shrek}} [[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]] [[Kategory:Amerikaanske searje lange tekenfilms]] [[Kategory:Ingelsktalige searje lange tekenfilms]] [[Kategory:Fantasyfilmsearje]] [[Kategory:Komeedzjefilmsearje]] [[Kategory:Bernefilmsearje]] [[Kategory:Famyljefilmsearje]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Franchise fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Filmsearje út 2001]] [[Kategory:Mediafranchise út 2001]] sozy13ziup8mymlkfa7jpt29zgcf1in 1240730 1240714 2026-09-14T00:30:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 hoe ha 'k dat no wer hân? 1240730 wikitext text/x-wiki {{Mediafranchise | ôfbylding = Shrek film & franchise logo.png | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = ''Shrek'' | betinker = [[William Steig]] | eigner = [[DreamWorks Animation]] | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | begjinjier = [[2001]] | einjier = | langspylfilms = '''haadsearje''':<br>● ''[[Shrek (film)|Shrek]]''<br>● ''[[Shrek 2]]''<br> ● ''[[Shrek the Third]]''<br>● ''[[Shrek Forever After]]''<br>'''spin-offs''': <br>● ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Last Wish|Puss in Boots: The Last<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Wish]]'' | koarte films = ● ''[[Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party|Shrek in the Swamp<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Karaoke Dance Party]]''<br>● ''[[The Ghost of Lord Farquaad]]''<br>● ''[[Far, Far Away Idol]]''<br>● ''[[Donkey's Caroling Christmas-tacular|Donkey's Caroling<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Christmas-tacular]]''<br>● ''[[Shrek's Yule Log]]''<br>● ''[[Thriller Night]]''<br>● ''[[The Pig Who Cried Werewolf|The Pig Who Cried<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Werewolf]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Three Diablos|Puss in Boots: The Three<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Diablos]]''<br>● ''[[Puss in Boots: The Trident]]'' | dokumintêres = | tillefyzjefilms = | searjes = | tekenfilmsearjes = ''[[The Adventures of Puss in Boots|The Adventures of Puss in<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Boots]]'' | specials = ● ''[[Shrek the Halls]]''<br>● ''[[Scared Shrekless]]'' | toanielstikken = | musicals = ''[[Shrek: The Musical]]'' | fideospultsjes = ferskaat, sjoch: [[#Fideospultsjes|hjirre]] | boerdspullen = | kaartspullen = | boeken = | romans = | ferhalen = | ferhalebondels = | companionboeken = | strips = ferskaat, sjoch: [[#Strips|hjirre]] | soundtracks = ferskaat, sjoch: [[#Muzyk|hjirre]] | webside = [https://web.archive.org/web/20100412030311/http://www.shrek.com/main.html www.shrek.com] <small>(argivearre)</small> }} '''''Shrek''''' is in tige súksesfolle [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[mediafranchise]] besteande út in [[kompjûteranimearre]] [[filmsearje]] en ferskate adaptaasjes ta oare media, wêrûnder [[tillefyzje]], [[fideospultsje]]s en [[toaniel]]. De franchise begûn yn [[2001]] mei de [[film]] ''[[Shrek (fillm)|Shrek]]'', dy't loskes basearre waard op it [[printeboek]] ''[[Shrek!]]'' fan [[William Steig]] út [[1990]]. ''Shrek'' is eigendom fan [[tekenfilmstudio]] [[DreamWorks Animation]]. De franchise heart ta it [[fantasy (sjenre)|fantasysjenre]] en kin typearre wurde as in [[komeedzjefilm|komyske]] [[mearke]][[parody]]. Kwa [[leeftyd]] is de franchise gaadlik [[bernefilm|foar bern]] en it [[famyljefilm|hiele gesin]]. De wichtichste [[haadpersoan]] fan 'e franchise is [[Shrek (personaazje)|Shrek]], in sjegrinige mar as it derop oankomt goedhertige [[oger (mytysk wêzen)|oger]], dy't ûnder twang op in [[kweeste]] giet om in [[skientme|tsjeppe]] [[prinsesse]] fan in [[draak]] te rêden. De aventoeren dy't er op dy reis en neitiid belibbet, helje him út syn selsopleine isolemint en meitsje dat er net inkeld gâns [[freonskip|freonen]] kriget, mar ek syn [[leafde|wiere leafde]] fynt. ==Films== ===Haadfilmsearje=== ====''Shrek''==== {{Apart|Shrek (film)}} Yn ''Shrek'' wurdt [[Shrek (personaazje)|Shrek]] ([[Mike Myers]]), in sjegrinige [[oger (mytysk wêzen)|oger]] dy't yn in selsoplein isolemint yn in [[sompe]] wennet, troch de [[boasaardigens|boasaardige]] en [[megalomany|megalomane]] hear Farquaad fan Duloc ([[John Lithgow]]) twongen om foar him op in [[kweeste]] te gean. Hy moat de [[skientme|tsjeppe]] [[prinsesse]] Fiona ([[Cameron Diaz]]) rêde, dy't yn in [[kastiel]] [[finzen]] holden wurdt troch in [[draak]]. Neitiid moat er har by Farquaad bringe, sadat dy mei har [[trouwe]] kin. Shrek wurdt op syn reis beselskippe troch Ezel ([[Eddie Murphy]]), in pratende [[ezel]] dy't fan syn hert gjin moardkûle makket. Nei't Shrek de prinsesse rêden hat, rekket er lykwols op 'e weromweis nei Duloc [[fereale]] op har. ''Shrek'' waard [[regissearre]] troch [[Andrew Adamson]] en [[Vicky Jenson]] nei in [[senario]] fan [[Ted Elliott (senarioskriuwer)|Ted Elliott]], [[Terry Rossio]], [[Joe Stillman]] en [[Roger S.H. Schulman]]. De film gie op [[22&nbsp;april]] [[2001]] yn [[premiêre]], en brocht [[$]]491,8&nbsp;miljoen op tsjin in [[budget]] fan $60&nbsp;miljoen. ====''Shrek 2''==== {{Apart|Shrek 2}} Yn ''Shrek 2'' binne Shrek (Mike Myers) en prinsesse Fiona (Cameron Diaz) krekt [[troud]], wannear't se troch Fiona har [[âlden]], [[kening]] Harold ([[John Cleese]]) en [[keninginne]] Lillian ([[Julie Andrews]]) fan Fier, Fier Fuort, útnûge wurde om del te kommen sadat sy yn 'e kunde komme kinne mei harren nije [[skoansoan]]. It keningspear is lykwols skokt as bliken docht dat Shrek in oger is, en dat Fiona troch har [[leafde]] foar him [[stalferwikseling|feroare is]] yn in ogerinne. Underwilens hat de Dreamprins ([[Rupert Everett]]) syn sinnen derop set om mei Fiona te trouwen sadat er nei it [[ferstjerren]] fan kening Harold sels kening wurde kin. Hy wurdt yn dat stribjen oanfitere troch syn [[mem]], de [[Goede Fee]] ([[Jennifer Saunders]]), en mei kening Harold smeie se in plan om Shrek út 'e wei te romjen. Se hiere [[de Kat op Learzens]] ([[Antonio Banderas]]), in freesde aventoersman, yn om 'e [[moard]] út te fieren, mar wannear't it dyselde net slagget om Shrek te ferslaan, wurde se freonen en jout er him by Shrek en Ezel (Eddie Murphy). ''Shrek 2'' waard regissearre troch Andrew Adamson, [[Kelly Asbury]] en [[Conrad Vernon]] nei in senario fan Adamson, Joe Stillman, [[J.&nbsp;David Stern]] en [[David N. Weiss]]. De film gie op [[15&nbsp;maaie]] [[2004]] yn premiêre, en brocht $936,2&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $150&nbsp;miljoen. ====''Shrek the Third''==== {{Apart|Shrek the Third}} Yn ''Shrek the Third'' regearje Shrek (Mike Myers) en Fiona (Cameron Diaz) mei tsjinnichheid oer it Lân Fier, Fier Fuort salang't kening Harold (John Cleese) [[siik]] is. Dat giet net sûnder swierrichheden, dat Shrek wol mei gragens fan dy famyljeferplichting ôf. Mar de kening betteret net mear op en komt te [[ferstjerren]], sadat Shrek en Fiona foargoed mei de troan opskipe driigje te wurden. Op syn stjerbêd seit de kening lykwols dat der njonken Fiona nóch in [[troanpretendint]] is, syn [[omkesizzer]] en har [[neef (famyljelid)|neef]] [[kening Arthur|Artie Pendragon]] ([[Justin Timberlake]]). Shrek set daliks mei syn maten Ezel (Eddie Murphy) en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) ôf om dy Artie op te spoaren, mar krekt foar harren ôfreis dielt Fiona him mei dat se [[swierens|swier]] is. Wylst Shrek slim mei dat nijs ompakt om't er himsels folslein ûngaadlik fynt om [[bern (persoan)|bern]] [[opfieding|grut te bringen]], smeit de Dreamprins (Rupert Everett) in [[komplot]] om yn Fier, Fier Fuort de [[steatsgreep|macht te gripen]]. ''Shrek the Third'' waard regissearre troch [[Chris Miller (animator)|Chris Miller]] nei in senario fan himsels, [[Jeffrey Price]], [[Peter S. Seaman]] en [[Aron Warner]]. De film gie op [[6&nbsp;maaie]] [[2007]] yn premiêre, en brocht $813,4&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $160&nbsp;miljoen. ====''Shrek Forever After''==== {{Apart|Shrek Forever After}} Yn ''Shrek Forever After'' is Shrek (Mike Myers) in húslike oger wurden, dy't in [[gelokkigens|gelokkich]] bestean liedt mei Fiona (Cameron Diaz) en harren bern. Ynstee dat er de doarpelingen de stupen op it liif jaget as se mei [[heafoarke]]n efter him oan komme, moat er no harren heafoarken [[hantekening|sinjearje]]. Hy begjint [[nostalgy]]ske [[gefoelens]] te krijen foar "dy goede âlde tiid" foar't er Fiona mette. [[Oegemantsje (mearke)|Oegemantsje]] ([[Walt Dohrn]]), in glêde [[hantsjebakken|hantsjebakker]] dy't Shrek mei wurden wol oerkin, ferliedt him ta in [[ruilhannel]]tsje: Shrek jout ien dei út syn [[jonkheid]] op om nochris in dei as in echte oger te libjen. Dat pakt lykwols net út sa't it Shrek foar eagen stie. Ynienen libbet er yn in alternative reäliteit, dêr't net ien him ken, ogers ferfolge wurde, Oegemantsje de kening is, de [[Kat op Learzens]] (Antonio Banderas) oan [[obesitas]] lijt, en Fiona oan it haad fan in ûndergrûnske [[fersetsgroep]] stiet. Hy ûntdekt dat er sûnder euvelmoed de dei fan syn [[berte]] fuortruile hat, en dat er dêrom oan 'e ein fan dizze dei ophâlde sil te bestean. ''Shrek Forever After'' waard regissearre troch [[Mike Mitchell (regisseur)|Mike Mitchell]] nei in senario fan [[Josh Klausner]] en [[Darren Lemke]]. De film gie op [[21&nbsp;april]] [[2010]] yn premiêre op it [[Filmfestival fan Tribeca]], en brocht $756,2&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $135–165&nbsp;miljoen. ===Spin-off-films=== ====''Puss in Boots''==== {{Apart|Puss in Boots (film út 2011)}} ''Puss in Boots'' is in [[oarsprongsferhaal]] fan [[de Kat op Learzens]] (Antonio Banderas), dat spilet jierren foarôfgeande oan syn aventoeren mei Shrek yn ''[[Shrek&nbsp;2]]'', ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]''. Yn 'e mande mei twa selskipslju, de [[dieverij|dievegge]] Kitty Poezelpoatsje ([[Salma Hayek]]) en syn lang fan him ferfrjemde jeugdfreon [[Humpty Dumpty]] ([[Zach Galifianakis]]), in libben en pratend [[aai]], [[dieverij|stelt]] de Kat op Learzens trije [[magy]]ske [[beantsje]]s fan it [[moard]]suchtige [[bandyt|bandite]]duo [[Jack en Jill]] ([[Billy Bob Thornton]] en [[Amy Sedaris]]). Hy lit himsels lykwols op [[naïviteit|naïve]] wize brûke foar it plan fan Humpty Dumpty om by de [[beanstôk]] op te [[klimmen]], dy't groeit as [[Jaap en de Beanstôk|se de trije beantsjes plantsje]]. It doel is neffens Humpty Dumpty om gouden aaien te stellen fan in [[meunster (wêzen)|meunster]] dat 'de Grutte Skrik' neamd wurdt. Oant safier slagget it allegearre, mar neitiid wurdt al rillegau dúdlik dat Humpty Dumpty lang net alles oan 'e Kat op Learzens ferteld hat. ''Puss in Boots'' waard regissearre troch [[Chris Miller (animator)|Chris Miller]] nei in senario fan [[Tom Wheeler (skriuwer)|Tom Wheeler]]. De film gie op [[16&nbsp;oktober]] [[2011]] yn premiêre, en brocht $555&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $130&nbsp;miljoen. ====''Puss in Boots: The Last Wish''==== {{Apart|Puss in Boots: The Last Wish}} ''Puss in Boots: The Last Wish'' spilet jierren nei de aventoeren út ''[[Shrek&nbsp;2]]'', ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]''. Nei in ûngelokkich foarfal is de Kat op Learzens (Antonio Banderas) dwaande mei it lêste fan syn [[Kat#Byleauwe|njoggen libbens]]. Nei't er op in hier nei foargoed [[dea]]gien is, rekket de oars sa ûnferskrokken [[held]] yn 'e lytse loege. Yn 'e mande mei syn eks-[[ferloofde]], de dievegge Kitty Poezelpoatsje (Salma Hayek), en in [[hûn]]tsje dat Perrito ([[Harvey Guillén]]) neamd wurdt, set er ôf op in [[kweeste]] om 'e Lêste Winsk fan 'e fallen Winskstjer te finen. Hy wol de [[winskferfolling|winsk brûke]] om syn acht ferspile libbens werom te heljen. Mar der binne oare kapers op 'e kust, lykas [[Goudhierke en de Trije Bearen|Goudhierke]] ([[Florence Pugh]]) en de [[Goudhierke en de Trije Bearen|Trije Bearen]] ([[Ray Winstone]], [[Olivia Colman]] en [[Samson Kayo]]) en de [[antagonist|smjunt]] Jack Horner ([[John Mulaney]]). Underwilens wurdt de Kat op Learzens persoanlik hjitfolge troch in sinistere, mei [[sichte]]n bewapene [[wolf]] ([[Wagner Moura]]). ''Puss in Boots: The Las Wish'' waard regissearre troch [[Joel Crawford (regisseur)|Joel Crawford]] nei in senario fan [[Paul Fisher (senarioskriuwer)|Paul Fisher]] en [[Tommy Swerdlow]]. De film gie op [[25&nbsp;novimber]] [[2022]] yn premiêre, en brocht $484,3&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $90–110&nbsp;miljoen. ===Takomstige filmprojekten=== Nei it súkses ''[[Shrek 2]]'' makke [[Jeffrey Katzenberg]] fan [[DreamWorks Animation]] yn [[maaie]] [[2004]] bekend dat it ferhaal fan Shrek en Fiona fan it begjin ôf in [[pentalogy]] wie, dy't ferdield wurde soe oer fiif ûnderskate [[film]]s. Doe't yn [[2010]] as fjirde film ''[[Shrek Forever After]]'' ("Shrek Noch Lang en Lokkich") útbrocht waard, suggerearre de [[titel (opskrift)|titel]] lykwols dat it om 'e lêste film fan 'e rige gie. Dat bliek ek sa te wêzen, mei't der yn 'e fyftjin jier dêrnei gjin nij diel yn 'e haadrige mear útkaam. Nei't DreamWork Animation yn [[2016]] oernommen waard troch [[NBCUniversal]] foar it sêfte pryske fan $3,8&nbsp;miljard, makke [[Steve Burke (sakeman)|Steve Burke]], de [[algemien direkteur]] fan NBCUniversal, lykwols bekend dat syn bedriuw troch woe mei de [[kommersje]]el ynteressante ''Shrek''-filmsearje. In fyfde film, provisoarysk bekend ûnder de [[wurktitel]] ''Shrek&nbsp;5'', waard oarspronklike ferwachte yn of koart nei [[2019]]. Mar troch swierrichheden by de ûntwikkeling kaam it filmprojekt jierrenlang muorrefêst te sitten. [[Chris Meledandri]] fan 'e [[tekenfilmstudio]] [[Illimination (bedriuw)|Illumination]], dy't der yn [[2018]] by helle waard om as [[útfierend produsint]] de produksje fan sawol ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' as ''Shrek&nbsp;5'' glêd te lûken, sei yn [[april]] [[2023]] dat ''Shrek&nbsp;5'' noch altyd yn produksje wie. By deselde gelegenheid makke Meledandri ek bekend dat der plannen wiene foar in [[spin-off]]-film mei Ezel as haadpersoan. Letter waard dúdlik dat ''Shrek&nbsp;5'' yn [[2027]] útkomme sil, en de film oer Ezel, mei de wurktitel ''Donkey'', yn [[2028]]. ==Koarte films== ===''Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party''=== ''Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party'' is in [[koarte film|koarte]] [[filmmusical]] út [[2001]] mei in spyldoer fan 3&nbsp;[[minuten]] dy't as bonusfilmke tafoege waard oan [[VHS]]- en [[dvd]]-edysjes fan ''[[Shrek (film)|Shrek]]''. It is in langere ferzje fan 'e lêste [[sêne]] fan dy film (foar't Shrek en Fiona ôfsette op [[houliksreis]]). Alderlei personaazjes út 'e film fiere in [[medley]] fan moderne [[popmuzyk|poplieten]] op. ===''The Ghost of Lord Farquaad''=== {{Apart|The Ghost of Lord Farquaad}} ''The Ghost of Lord Farquaad'', ek bekend as ''Shrek 4-D'', ''Shrek 3-D'' en ''Shrek's Never Before Seen Adventure'', is in koarte film út [[2003]] mei in spyldoer fan 13&nbsp;minuten. It ferhaal fynt plak tusken ''[[Shrek (film)|Shrek]]'' en ''[[Shrek&nbsp;2]]'' yn. Hear Farquaad (John Lithgow) [[weropstanning|stiet op út 'e dea]] om Fiona (Cameron Diaz) te [[ûntfieren]] en Shrek (Mike Myers) en Ezel (Eddie Murphy) moatte har rêde. It filmke waard oarspronklik útbrocht foar de [[ferdivedaasjepark]]attraksje [[Shrek 4-D]]. ===''Far, Far Away Idol''=== ''Far, Far Away Idol'' is in ynteraktive koarte film út [[2004]] mei in spyldoer fan 5&nbsp;minuten. Hy waard útbrocht as bonusfilmke op VHS- en dvd-edysjes fan ''[[Shrek&nbsp;2]]''. ''Far, Far Away Idol'' fynt plak fuort nei de ein fan ''Shrek&nbsp;2'', wannear't de minder wichtige personaazjes in [[sjongen|sang]]wedstryd hâlde mei Shrek (Mike Myers), Fiona (Cameron Diaz) en [[Simon Cowell]] (himsels) as [[sjuery (kompetysje)|sjueryleden]]. ===''Donkey's Caroling Christmas-tacular''=== ''Donkey's Caroling Christmas-tacular'', ek wol bekend as ''Donkey's Christmas Shrektacular'', is in koarte film út [[2010]] mei in spyldoer fan 5&nbsp;minuten. Hy waard útbrocht as bonusfilmke op dvd's en [[blu-ray's]] fan ''[[Shrek Forever After]]'' en by de folsleine [[boxset]] fan alle ''Shrek''-films. By in [[kryst]]fiering stelt Ezel (Eddie Murphy) foar dat hy en syn freonen om bar in [[krystliet]] [[sjonge]] sille, in foarstel dat de oaren grif oannimme. ===''Shrek's Yule Log''=== ''Shrek's Yule Log'' is in koarte film út [[2010]] mei in spyldoer fan 30&nbsp;minuten, dy't útbrocht waard as bonusfilmke op 'e blu-ray-edysje fan ''[[Shrek Forever After]]''. It plak fan hanneling is Shrek syn âld hûs yn it moeras. Der is net echt in ferhaal; it is mear in foarm fan [[slow-TV]], wêrby't de sjoggers troch de flammen fan Shrek syn [[iepen hurd]] hinne syn hûs ynsjogge. Ut en troch bart der wat: Shrek (Mike Myers) keart tsjin dat Oegemantsje (Walt Dohrn) it hurdfjoer útmakket, Ezel (Eddie Murphy) makket in [[grap]], Fiona (Cameron Diaz) leit koekjes del foar de [[Krystman]] en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) fret himsels blastich oan 'e koekjes. ===''Thriller Night''=== ''Thriller Night'' is in koarte film út [[2011]] mei in spyldoer fan 6&nbsp;minuten, dy't as bonusfilmke útbrocht waard op 'e dvd fan ''[[Scared Shrekless]]'' en de dvd en blu-ray fan ''Shrek's Thrilling Tales''. It is in [[parody]] op 'e [[fideoclip]] fan it [[liet|nûmer]] ''[[Thriller (liet fan Michael Jackson)|Thriller]]'' fan [[Michael Jackson]]. [[Ferstoarn]]e personaazjes út 'e ''Shrek''-filmrige, lykas hear Farquaad, Mongo, Oegemantsje, Fifi, de Goede Fee en de Dreamprins keare werom as [[somby]]s. ===''The Pig Who Cried Werewolf''=== ''The Pig Who Cried Werewolf'' is in koarte film mei in spyldoer fan 6&nbsp;minuten. It filmke wie yn [[oktober]] [[2011]] koart te sjen op [[Nintendo&nbsp;3DS]] en waard yn [[2012]] útbrocht op 'e dvd en blu-ray fan ''Shrek's Thrilling Tales''. [[De Trije Bichjes]] komme yn 'e swierrichheden wannear't se in nije [[buorman]] krije dy't by [[folle moanne]] in grouwélich [[stalferwikseling|stal oannimt]]. ===''Puss in Boots: The Three Diablos''=== {{Apart|Puss in Boots: The Three Diablos}} ''Puss in Boots: The Three Diablos'' is in koarte film út [[2012]] mei in spyldoer fan 13&nbsp;minuten. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Raman Hui]]. ''Puss in Boots: The Three Diablos'' waard as bonusfilmke tafoege oan 'e dvd- en blu-ray-edysjes fan ''[[Puss in Boots (film út 2011)|Puss in Boots]]''. Yn it filmke moat de Kat op Learzens (Antonio Banderas) sjen dat er it stellen [[sieraad]] fan in prinsesse weromkriget fan 'e beruchte dief dy't 'de Flústerder' neamd wurdt. Dêrby wurdt er mei tsjinnichheid beselsskippe troch trije lytse jongkatsjes, de trije 'duvels' (''diablos'') út 'e titel, dy't de Kat op Learzens nuet meitsje moat foar't se syn misje yn gefaar bringe. ===''Puss in Boots: The Trident''=== ''Puss in Boots: The Trident'' is in koarte film út [[2023]] mei in spyldoer fan 3&nbsp;minuten. It waard as bonusfilmke tafoege oan dvd's en blu-rays fan ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]''. It ferhaal spilet nei de foarfallen yn dy langere film. De Kat op Learzens (Antonio Banderas), Kitty Poezelpoatsje (Salma Hayek) en Perrito (Harvey Guillén) sitte om by [[tsjuster]] om in [[kampfjoer]] hinne. Perrito wol graach mear hearre oer de acht kear dat de Kat op Learzens deagien is, en de Kat fertelt oer syn fyfde dea, doe't er it mei [[Goudhierke en de Trije Bearen]] opnaam tsjin in [[binde]] [[seerôver]]s. ==Tillefyzje== ===Tillefyzjespecials=== ====''Shrek the Halls''==== {{Apart|Shrek the Halls}} ''Shrek the Halls'' is in [[tillefyzjespecial]] yn it ramt fan 'e [[kryst]], dy't op [[28&nbsp;novimber]] [[2007]] foar it earst útstjoerd waard op it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjenetwurk]] [[ABC (Amerikaansk tillefyzjenetwurk)|ABC]]. De spyldoer bedraacht 21&nbsp;minuten. De special kin yn 'e ynterne [[gronology]] fan 'e franchise pleatst wurde tusken de films ''[[Shrek the Third]]'' en ''[[Shrek Forever After]]'' yn. De [[plot]] folget Shrek (Mike Myers), dy't noch nea kryst fierd hat, mar no besiket om der in perfekte [[feestdei]] fan te meitsjen foar Fiona (Cameron Diaz) en harren bern. Hy keapet dêrta in boek dat ''Kryst foar Doarpsgekken'' hjit en folget stap foar stap de advizen dy't dêryn fermeld steane. Underwilens hawwe Ezel (Eddie Murphy) en de Kat op Learzens (Antonio Banderas) har eigen plannen foar it fieren fan kryst, dy't tsjin dy fan Shrek yngeane. ====''Scared Shrekless''==== {{Apart|Scared Shrekless}} ''Scared Shrekless'' is in tillefyzjespecial yn it ramt fan [[Halloween]], dy't op op [[28&nbsp;oktober]] [[2010]] foar it earst útstjoerd waard troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk [[NBC]]. De spyldoer bedraacht 26&nbsp;minuten. De special spilet nei de foarfallen yn ''[[Shrek Forever After]]''. Shrek (Mike Myers) daget syn maten Ezel ([[Dean Edwards]]), de Kat op Learzens (Antonio Banderas), de Trije Bichjes ([[Cody Cameron]]), de [[Grutte Boaze Wolf]] ([[Aron Warner]]), it [[Piperkoekmantsje]] ([[Conrad Vernon]]) en [[Pinokkio]] (Cody Cameron) út om 'e [[nacht]] fan Halloween troch te bringen yn it âlde [[kastiel]] fan hear Farquaad, dêr't it [[spûk]]et. Dêr fertelle se inoar grizelige ferhalen om te sjen wa't it langst wjerstân biede kin oan syn [[eangst]]. ''Scared Shrekless'' is opboud út dit [[ramtferhaal]] en trije grizelferhalen: ien ferteld troch it Piperkoekmantsje dat basearre is op 'e [[horrorfilm]] ''[[Bride of Frankenstein]]'', ien ferteld troch Ezel en de Kat op Learzens dat basearre is op 'e film ''[[Psycho (film út 1960)|Psycho]]'', en ien ferteld troch Shrek dat basearre is op ''[[The Exorcist (film)|The Exorcist]]''. ===Tillefyzjesearjes=== ====''The Adventures of Puss in Boots''==== {{Apart|The Adventures of Puss in Boots}} ''The Adventures of Puss in Boots'' ("De Aventoeren fan 'e Kat op Learzens") is in [[spin-off]] fan 'e ''Shrek''-franchise yn 'e foarm fan in [[tekenfilmsearje]] foar bern oer it personaazje fan 'e Kat op Learzens. De searje rûn 6&nbsp;[[seizoen (omrop)|tillefyzjeseizoenen]], fan [[2015]] oant en mei [[2018]]. Der waard yn [[2017]] ek in ynteraktive [[tillefyzjespecial]] fan makke mei de titel ''Puss in Book: Trapped in an Epic Tale''. It útgongspunt fan 'e searje is dat de Kat op Learzens ([[Eric Bauza]]) by ien fan syn aventoeren de [[magy]] stikken makket dy't it [[Spanje|Spaanske]] doarpke San Lorenzo en syn [[legindarysk]]e [[mystike]] [[skat (kostberheden)|skat]] ferberget foar de [[plonderjen]]de [[banditen|banditebindes]] dy't de omkriten ûnfeilich meitsje. De Kat beslút om yn San Lorenzo te bliuwen oant er in manear fynt om 'e ferbergingsmagy te reparearjen. De plonderders en oare smjunten kinne no wol yn San Lorenzo komme, mar fine eltse kear de Kat op harren paad, wat in like goede beskerming is as de magy. ==Toaniel== {{Apart|Shrek: The Musical}} ''Shrek: The Musical'' is in [[musical|toanielmusical]] basearre op 'e ''Shrek''-franchise. Nei in [[try-out]] yn [[Seattle]] iepene it stik op [[8&nbsp;novimber]] [[2008]] op [[Broadway]]. Hoewol't it fan 'e [[toanielkrityk|toanielkritisy]] mingde [[resinsje]]s krige, waard it nominearre foar acht [[prestiizje|prestizjeuze]] [[Tony Award]]s, wêrûnder dy foar bêste musical. ''Shrek: The Musical'' rûn mear as in jier en hold op [[3&nbsp;jannewaris]] [[2010]] nei 478 [[foarstelling (optreden)|foarstellings]] op. In op 'e nij besjoene ferzje fan 'e musical gie yn [[july]] [[2010]] op [[toernee]] troch de [[Feriene Steaten]]. Yn [[juny]] [[2011]] iepene it stik yn it [[Londen]]ske [[West End (Londen)|West End]], dêr't it nominearre waard foar fiif [[Laurence Olivier Award]]s. Letter waard de musical ek opfierd yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. [[Oersetting|Fertaalde]] ferzjes waarden op 'e planken brocht yn [[Poalen]], [[Spanje]], [[Frankryk]], [[Brazylje]], [[Itaalje]] en de [[Filipinen]]. ==Muzyk== Yn it ramt fan 'e ''Shrek''-franchise binne de folgjende [[soundtrack]]albums útkommen: *2001 – ''[[Shrek (soundtrack)|Shrek]]'' *2004 – ''[[Shrek 2 (soundtrack)|Shrek 2]]'' *2007 – ''[[Shrek the Third (soundtrack)|Shrek the Third]]'' *2010 – ''[[Shrek Forever After (soundtrack)|Shrek Forever After]]'' *2011 – ''[[Puss in Boots (soundtrack)|Puss in Boots]]'' *2022 – ''[[Puss in Boots: The Last Wish (soundtrack)|Puss in Boots: The Last Wish]]'' ==Fideospultsjes== Yn it ramt fan 'e ''Shrek''-franchise binne ferskate [[fideospultsje]]s útbrocht. Sjoch foar in folsleine (en byholden) opsomming [[:en:List of Shrek (franchise) video games|dizze list]] op 'e [[Ingelske Wikipedy]]. ==Strips== [[Utjouwerij]] [[Dark Horse Comics]] brocht [[2003]] trije [[stripalbum]]s fan 32&nbsp;[[bledside|siden]] yn [[kleur]] út oer Shrek, Fiona en Ezel, mei as titels ''Shrek&nbsp;#1'', ''Shrek&nbsp;#2'' en ''Shrek&nbsp;#3''. Dy albums wiene it wurk fan [[tekstskriuwer]] [[Mark Evanier]] en [[striptekener]]s [[Ramon Bachs]] en [[Raúl Fernández (striptekener)|Raúl Fernández]]. Letter ferskynden ûnder de KiZoic-[[ymprint]] fan [[Ape Entertainment]] nochris 5 kleurestripalbums oer Shrek-en-dy: yn [[2010]] in 52 siden tellende [[prequel]] fan ''[[Shrek Forever After]]'' mei as titel ''Shrek'', en fjouwer albums fan 32 siden mei as titels ''Shrek&nbsp;#1'', ''Shrek&nbsp;#2'', ''Shrek&nbsp;#3'' en ''Shrek&nbsp;#4''. Fan dy lêste rige kamen de earste beide dielen út yn [[2010]] en de lêste beiden yn [[2011]]. ==Keppelings om utens== * {{en}}[[https://web.archive.org/web/20100412030311/http://www.shrek.com/main.html Offisjele webside fan ''Shrek'' <small>(argivearre)</small>] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Shrek_(franchise) ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''Shrek'' (franchise)}} {{Shrek}} [[Kategory:Amerikaanske mediafranchise]] [[Kategory:Amerikaanske searje lange tekenfilms]] [[Kategory:Ingelsktalige searje lange tekenfilms]] [[Kategory:Fantasyfilmsearje]] [[Kategory:Komeedzjefilmsearje]] [[Kategory:Bernefilmsearje]] [[Kategory:Famyljefilmsearje]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Franchise fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Filmsearje út 2001]] [[Kategory:Mediafranchise út 2001]] lj8q3cn4lo4y9hcf7caf66h4eshr05o 0 194080 1240715 2026-09-14T00:12:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Films]] 1240715 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Films]] ktmse0nxt680lnxh5saiso4rxxdbu99 0 194081 1240716 2026-09-14T00:13:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party]] 1240716 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Shrek in the Swamp Karaoke Dance Party]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Jukeboxmusical]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2001]] 3bbttk6mkqq4tk1d5x5scsujrz20d5x 0 194082 1240718 2026-09-14T00:14:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Far, Far Away Idol]] 1240718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Far, Far Away Idol]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Jukeboxmusical]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2003]] [[Kategory:Film oer in kompetysje]] s4te9xiwqxsxvjingdq4aesrorfp6w6 0 194083 1240720 2026-09-14T00:15:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Donkey's Caroling Christmas-tacular]] 1240720 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Donkey's Caroling Christmas-tacular]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske filmmusical]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Jukeboxmusical]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Krystfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2010]] 0owis53qkjez1vqq78u6mxymh0y7kiz 0 194084 1240722 2026-09-14T00:16:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Shrek's Yule Log]] 1240722 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Shrek's Yule Log]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Krystfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2010]] 8e7fb76wax918o1g3eomwdmzx0zm4js 0 194085 1240724 2026-09-14T00:17:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Thriller Night]] 1240724 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Thriller Night]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2011]] [[Kategory:Film oer sombys]] i1cvl4auj0n64ons4huxtb3fkivzwdl 0 194086 1240726 2026-09-14T00:19:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#The Pig Who Cried Werewolf]] 1240726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#The Pig Who Cried Werewolf]] {{DEFAULTSORT:Pig Who Cried Werewolf, The}} [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2011]] [[Kategory:Film oer bargen]] [[Kategory:Film oer wearwolven]] dbmp6mhlwioozvpxkck2clmwjgxnl6k 0 194087 1240728 2026-09-14T00:20:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Shrek (franchise)#Puss in Boots: The Trident]] 1240728 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Shrek (franchise)#Puss in Boots: The Trident]] [[Kategory:Amerikaanske kompjûtertekenfilm]] [[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]] [[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske famyljefilm]] [[Kategory:Amerikaanske bernefilm]] [[Kategory:Amerikaanske koarte tekenfilm]] [[Kategory:Fantasykomeedzjefilm]] [[Kategory:Mearkeparody]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan DreamWorks Animation]] [[Kategory:Film fan Universal Pictures]] [[Kategory:Film út 2023]] [[Kategory:Film oer katten]] [[Kategory:Film oer hûnen]] [[Kategory:Film oer bearen]] [[Kategory:Film oer seerôverij]] [[Kategory:Film oer de dea]] 19mdoqazibqg6tawxvck1lxma3tmcvr 0 194088 1240731 2026-09-14T07:00:22Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = oranjesnaffelstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Orange-billed sparrow villa lapas 3.29.24 DSC 6938-topaz-denoiseraw.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon aurantiirostris - Orange-billed Sparrow XC242137.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai =..." 1240731 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = oranjesnaffelstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Orange-billed sparrow villa lapas 3.29.24 DSC 6938-topaz-denoiseraw.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon aurantiirostris - Orange-billed Sparrow XC242137.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon aurantiirostris |Beskriuwer, jier= [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon aurantiirostris map.svg|250px]] }} De '''oranjesnaffelstrûkgoars''' (''Arremon aurantiirostris'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De oranjesnaffelstrûkgoars is in dúdlik tekene en frij swiere strûkgoars. Hy is te werkennen oan 'e oranje snaffel. De kop is dúdlik tekene yn swart en wyt, it boarst is swart en de kiel is wyt. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. == Fersprieding en systematyk == De oranjesnaffelstrûkgoars wurdt ferdield yn acht [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * Arremon aurantiirostris saturatus – oan 'e Karibyske kant fan súdeastlik [[Meksiko]] ([[Veracruz de Ignacio de la Llave|Veracruz]]) oant [[Gûatemala]] en [[Belize]] * Arremon aurantiirostris rufidorsalis – oan 'e Karibyske kant fan [[Hondoeras]] oant [[Nikaragûa]] en [[Kosta Rika]]; * Arremon aurantiirostris aurantiirostris – de [[Stille Oseaan]]-helling yn Kosta Rika en [[Panama]]; * Arremon aurantiirostris strictocollaris – it uterste easten fan Panama en oanbuorjend noardwestlik [[Kolombia]]; * Arremon aurantiirostris occidentalis – de Stille Oseaan-hellingen fan westlik [[Kolombia]] en noardwestlik Ekwador; * Arremon aurantiirostris santarosae – súdwestlik Ekwador; * Arremon aurantiirostris erythrorhynchus – noardlik Kolombia; * Arremon aurantiirostris spectabilis – súdeastlik Kolombia oant eastlik Ekwador en noardeastlik Perû. == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarsfûgels yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't de [[Jeraazje|Jeraziatyske]] en [[Afrika]]anske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[Endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De oranjesnaffelstrûkgoars libbet yn fochtige griene wâlden en wâldrânen fan tropysk leechlân. Hy wurdt faak yn pearkes sjoen, dy't har meastal ophâlde op of tichteby de grûn yn 'e skaadrike ûnderbeplanting. == Status en bedriging == De soart hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne, mar net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de oransjesnaffelstrûkgoars dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC). In rûzing fan 2019 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-billed-sparrow-arremon-aurantiirostris BirdLife, 14 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/orbspa1?continue eBird, 14 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/orbspa1/cur/introduction Birds of the World, 14 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon aurantiirostris|oranjesnaffelstrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:oranjesnaffelstrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragua]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] cy8qbymczfwmxbzzhevz064u5o9o510 0 194089 1240732 2026-09-14T07:00:50Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Oranjesnaffelstrûkgoars]] 1240732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Oranjesnaffelstrûkgoars]] 7mcttty9umw3ev4jeiaapspxuxkbzwd 0 194090 1240733 2026-09-14T07:26:55Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = grienkrúnstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon virenticeps 193245496.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon assimilis - Grey-browed Brush Finch XC242118.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskipl..." 1240733 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grienkrúnstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon virenticeps 193245496.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Arremon assimilis - Grey-browed Brush Finch XC242118.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon virenticeps |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon virenticeps map.svg|250px]] }} De '''grienkrúnstrûkgoars''' (''Arremon virenticeps'') is in [[fûgel]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De fûgel is in [[Endemisme|endemyske]] soarte fan [[Meksiko]]. == Skaaimerken == De grienkrúnstrûkgoars is in frij grutte (likernôch 20 sm) en swiere strûkgoars mei in oliifgriene boppekant, in dúdlike wite kiel en in lange sturt. Op 'e kop binne brede swarte lingtestreken te sjen, in breed swart gesichtsmasker en in brede oliifgriene wynbraustreek. Oer de krún rint in smelle griene streek nei efter. Op it boarst en de flanken is de fûgel griis, wylst de búk wyt is. Hy liket wol wat op 'e [[kastanjekrúngoars]] (''Arremon brunneinucha''), mar dy hat in kastanjekleurige krún en in swart rântsjes ûnder de wite kiel. Se oerlapje inoar ek net yn ferspriedingsgebiet. == Fersprieding en systematyk == De grienkrúnstrûkgoars komt foar yn berchgebieten fan westlik [[Meksiko]] en wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele of ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Arremon virenticeps verecundus'' – súdlik [[Sinaloa]], noardlik [[Nayarit]] en súdlik [[Durango (steat)|Durango]]; * ''Arremon virenticeps virenticeps'' – fan [[Jalisco]] en [[Colima]] oant [[Morelos]] en westlik [[Puebla (steat)|Puebla]]. == Skaaiyndieling == Oant foar koart waard de soarte yn it skaai ''[[Buarremon]]'' pleatst, mar nei genetysk ûndersyk wurdt er tsjintwurdich ta it skaai ''Arremon'' rekkene. Noch fierder werom waard de fûgel yn it skaai ''[[Atlapetes]]'' yndield. == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarzen yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't ek de Euraazjeske en Afrikaanske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De grienkrúnstrûkgoars libbet yn 'e ûndergroei fan berchwâlden mei dinne- en ikewâlden op hichten tusken 1800 en 3500 meter, faak yn skaadrike kleauwen mei in soad begroeiïng. De soarte is dreech te sjen as er foerazjearret op of tichteby de grûn, meastal yn pearkes. Oer it iten is net in soad bekend, mar oannommen wurdt dat it bestiet út sawol plantaardich materiaal as ynsekten. == Status en bedriging == De soart hat in frij grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen tebekrinne, hoewol net sa slim dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soart dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje waard yn 2019 rûsd op 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-striped-brushfinch-arremon-virenticeps BirdLife, 14 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/gsbfin1 eBird, 14 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gsbfin1/cur/introduction Birds of the World, 14 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon virenticeps|grienkrúnstrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:grienkrunstrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] gyw6clyr0yloaq9hgimuaja2t4linpv 1240735 1240733 2026-09-14T07:28:11Z RomkeHoekstra 10582 1240735 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grienkrúnstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon virenticeps 193245496.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon virenticeps |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon virenticeps map.svg|250px]] }} De '''grienkrúnstrûkgoars''' (''Arremon virenticeps'') is in [[fûgel]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De fûgel is in [[Endemisme|endemyske]] soarte fan [[Meksiko]]. == Skaaimerken == De grienkrúnstrûkgoars is in frij grutte (likernôch 20 sm) en swiere strûkgoars mei in oliifgriene boppekant, in dúdlike wite kiel en in lange sturt. Op 'e kop binne brede swarte lingtestreken te sjen, in breed swart gesichtsmasker en in brede oliifgriene wynbraustreek. Oer de krún rint in smelle griene streek nei efter. Op it boarst en de flanken is de fûgel griis, wylst de búk wyt is. Hy liket wol wat op 'e [[kastanjekrúngoars]] (''Arremon brunneinucha''), mar dy hat in kastanjekleurige krún en in swart rântsjes ûnder de wite kiel. Se oerlapje inoar ek net yn ferspriedingsgebiet. == Fersprieding en systematyk == De grienkrúnstrûkgoars komt foar yn berchgebieten fan westlik [[Meksiko]] en wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele of ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''Arremon virenticeps verecundus'' – súdlik [[Sinaloa]], noardlik [[Nayarit]] en súdlik [[Durango (steat)|Durango]]; * ''Arremon virenticeps virenticeps'' – fan [[Jalisco]] en [[Colima]] oant [[Morelos]] en westlik [[Puebla (steat)|Puebla]]. == Skaaiyndieling == Oant foar koart waard de soarte yn it skaai ''[[Buarremon]]'' pleatst, mar nei genetysk ûndersyk wurdt er tsjintwurdich ta it skaai ''Arremon'' rekkene. Noch fierder werom waard de fûgel yn it skaai ''[[Atlapetes]]'' yndield. == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarzen yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't ek de Euraazjeske en Afrikaanske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De grienkrúnstrûkgoars libbet yn 'e ûndergroei fan berchwâlden mei dinne- en ikewâlden op hichten tusken 1800 en 3500 meter, faak yn skaadrike kleauwen mei in soad begroeiïng. De soarte is dreech te sjen as er foerazjearret op of tichteby de grûn, meastal yn pearkes. Oer it iten is net in soad bekend, mar oannommen wurdt dat it bestiet út sawol plantaardich materiaal as ynsekten. == Status en bedriging == De soart hat in frij grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen tebekrinne, hoewol net sa slim dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soart dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje waard yn 2019 rûsd op 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-striped-brushfinch-arremon-virenticeps BirdLife, 14 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/gsbfin1 eBird, 14 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gsbfin1/cur/introduction Birds of the World, 14 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon virenticeps|grienkrúnstrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:grienkrunstrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 4q9640dyimo54lzxwioqsgn02hxwmbv 0 194091 1240734 2026-09-14T07:27:27Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Grienkrúnstrûkgoars]] 1240734 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grienkrúnstrûkgoars]] st1uyyw9vz1x1oiw0nolsvrs4oxoar5 0 194092 1240736 2026-09-14T07:45:54Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = goudwjukstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon schlegeli 291684986.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon schlegeli |Beskriuwer, jier= Charles Lucien Bonaparte|B..." 1240736 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = goudwjukstrûkgoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Arremon schlegeli 291684986.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') |Wittenskiplike namme = Arremon schlegeli |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1851 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Arremon schlegeli map.svg|250px]] }} De '''goudwjukstrûkgoars''' (''Arremon schlegeli'') is in [[fûgel]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken en lûd == It mantsje fan 'e goudwjukstrûkgoars hat in opfallend swart kopke, in ljochtgiele snaffel en in wite kiel en ûnderkant. Dêrnjonken is er ljochtgriis op 'e mantel, gielgrien op 'e rêch en boppesturt, griis op 'e wjukken en sturt, en – wat de soart syn namme jûn hat – goudgiele skouders. Wyfkes hawwe in wat doffere snaffel en in bêzjekleurige ûnderkant. == Fersprieding en systematyk == De goudwjukstrûkgoars komt foar yn noardlik [[Súd-Amearika]] yn [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]]. De soarte wurdt ferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]] mei de folgjende fersprieding: * ''Arremon schlegeli fratruelis'' – komt foar yn noardlik Kolombia (it skiereilân Guajira) * ''Arremon schlegeli canidorsum'' – komt foar op 'e westlike hellingen fan 'e eastlike [[Andes]] yn Kolombia (Santander) * ''Arremon schlegeli schlegeli'' – komt foar oan 'e Karibyske kant yn eastlik Kolombia en noardlik Fenezuëla == Sibskip == Earder waarden de Amerikaanske goarzen yndield by de famylje fan 'e [[goarzen]] (''Emberizidae''), dêr't de Euraazjeske en Afrikaanske goarzen ta hearre. Ut ferskate genetyske ûndersiken die lykwols bliken dat se in aparte groep foarmje dy't nei alle gedachten nauwer besibbe is oan 'e [[Amerikaanske sjongers]] (''Parulidae''), [[troepialen]] (''Icteridae'') en ferskate famyljes mei mar in lyts oantal [[endemisme|endemyske]] soarten yn it [[Karibysk gebiet]]. == Hâlden en dragen == De goudwjukstrûkgoars is te finen yn sawol drûge as fochtige wâlden en yn jong bosk. Hy wurdt dêr allinnich of yn pearkes sjoen wylst er nei iten siket yn 'e ûndergroei. == Status en bedriging == De soart hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen tebekrinne, hoewol net sa slim dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. == Namme == De wittenskiplike soartnamme (''schlegeli'') is in earbetoan oan 'e [[Dútslân|Dútske]] [[ornitolooch]] [[Hermann Schlegel]] (1804-1884). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/golden-winged-sparrow-arremon-schlegeli BirdLife, 14 septimber 2026.] * [https://ebird.org/species/gowspa1?siteLanguage=nl eBird, 14 septimber 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gowspa1/cur/introduction Birds of the World, 14 septimber 2026.] <references/> ---- {{Commonscat|Arremon schlegeli|goudwjukstrûkgoars}} }} {{DEFAULTSORT:goudwjukstrukgoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Strûkgoars]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] rzdrf978801g1hnwrmmpqe0angwpt1e 0 194093 1240737 2026-09-14T07:46:19Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Goudwjukstrûkgoars]] 1240737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goudwjukstrûkgoars]] p5ooky8ihqp1vdid1nieyha9qp8ck4s