15 septimber

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>15 septimber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>752</id>
    <revision>
      <id>1240949</id>
      <parentid>1240841</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ferstoarn */ +1</comment>
      <origin>1240949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="36nf35w54gya5gobvd428fh7aw7t7vb" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
*  [[533]] - [[Belisarius]] nimt [[Kartago]] yn.
* [[1787]] - In Pruisysk leger lûkt de stêd Utert, ferdigene troch [[Freark III fan Salm-Kyrburg|Freark III]], binnen. De [[patriotten]] út Utert naaie út nei [[Amsterdam]].
* [[1821]] - [[Sintraal-Amearika]] ([[Kosta Rika]], [[Nikaragûa]], [[Hondoeras]], [[Gûatemala]] en [[El Salvador]]) wurdt ûnôfhinklik fan [[Spanje]].
* [[1923]] - Oprjochting fan it [[Frysk Boun om Utens]].
* [[2000]] - Iepening [[Olympyske Simmerspullen 2000|Olympyske Simmerspullen]] yn [[Sydney]].

== Berne ==
* [[1641]] - [[Menno van Coehoorn]], Frysk militêr en fêstingboukundige († [[1704]]). &lt;small&gt;''(doopdatum)''&lt;/small&gt;
* [[1789]] - [[James Fenimore Cooper]], Amerikaansk skriuwer († [[1851]])
* [[1890]] - [[Agatha Christie]], Ingelsk skriuwster († [[1976]])
* [[1898]] - [[J.J. Slauerhoff]], Frysk skriuwer en dichter († [[1936]])
* [[1905]] - [[Pat O'Callaghan]], Iersk kûgelslingerder († [[1991]])
* [[1906]] - [[Irving Jaffee]], Amerikaansk reedrider († [[1981]])
* [[1916]] - [[Peter Fernandes]], Pakistaansk hockeyer († [[1981]])
* [[1919]] - [[Fausto Coppi]], Italjaansk hurdfytser († [[1960]])
* [[1922]] - [[Jan de Groot]], Frysk keatser († [[2013]])
* [[1946]] - [[Hindrik ten Hoeve]], Frysk politikus
* [[1962]] - [[Jane Lindskold]], Amerikaansk skriuwster
* [[1971]] - [[Annamarie Thomas]], Frysk hurdrydster
* [[1984]] - [[Harry fan Wales]], Ingelsk prins
* [[1985]] - [[Kayden Kross]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[1987]] - [[Anke de Jong]], Frysk tydskriftredaktrise
* [[1988]] - [[Blanche Bradburry]], Tsjechysk porno-aktrise
* 1988 - [[Chloe Dykstra]], Amerikaansk model en aktrise
* [[1994]] - [[Mhairi Black]], Skotsk politika
* 1994 - [[Wout van Aert]], Flaamsk hurdfytser

== Ferstoarn ==
* [[1905]] - [[Rein-yn-'t-Gesicht]] (''Rain-in-the-Face''), opperhaad fan 'e [[Lakota (folk)|Lakota]] (* [[1835]])
* [[1926]] - [[Rudolf Eucken]], Eastfrysk filosoof (* [[1846]])
* [[1927]] - [[Herman Gorter]], Nederlânsk dichter en politikus (* [[1864]])
* [[1970]] - [[Cor Jongert]], Nederlânsk reedrider en [[alvestêdetocht]]winner (* [[1896]])
* [[1973]] - kening [[Gustaaf VI Adolf fan Sweden]] (* [[1882]])
* [[1978]] - [[Willy Messerschmitt]], Dútsk fleantúchmakker (* [[1898]])
* [[1991]] - [[Petronella Burgerhof]], Nederlânsk turnster (* [[1908]])
* [[1994]] - [[Moana Pozzi]], Italjaansk pornoaktrise (* [[1961]])
* [[1995]] - [[S.J. van der Molen]], Frysk skriuwer en sjoernalist (* [[1912]])
* 1995 - [[Rien Poortvliet]], Nederlânsk yllustrator (* [[1933]])
* [[1998]] - [[Fred Alderman]], Amerikaansk atleet (* [[1905]])
* [[2002]] - [[Liepke Scheepstra]], Frysk fersetsstrider (* [[1918]])
* [[2008]] - [[Richard Wright (toetsenist)|Richard Wright]], Ingelsk toetsenist (* [[1943]])
* [[2018]] - [[Joop Doevendans]], Frysk útjouwer en bestjoerder (* [[1928]])
* [[2020]] - [[Mikola Sjmatko]], Oekraynsk byldhouwer (* [[1943]])
* 2020 - [[Caroline Kaart]],  Skotsk-Nederlânsk opera-sjongster (* [[1936]])
* [[2026]] - [[Henk Kroes]], Frysk sportbestjoerder (* [[1938]])
* 2026 - [[Ben Saunders (sjonger)|Ben Saunders]], Ingelsk sjonger (* [[1983]])

===Bisten===
* [[1885]] - [[Jumbo]], ferneamd sirkusoaljefant (* [[1861]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Septimber|15]]</text>
      <sha1>36nf35w54gya5gobvd428fh7aw7t7vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 novimber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799</id>
    <revision>
      <id>1240946</id>
      <parentid>1223499</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ †</comment>
      <origin>1240946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="3v72qs1qlfkkobodixe8qc9sjf0pb4k" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
1 novimber is '''[[Alderheljen]]''', in [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[hjeldei]] dy't yn it teken stiet fan 'e betinking fan 'e [[hillige]]n.
== Foarfallen ==
* [[1170]] - De [[Alderheljenfloed (1170)|Alderheljenfloed fan 1170]] treft [[Fryslân]].
* [[1570]] - De [[Alderheljenfloed (1570)|Alderheljenfloed fan 1570]] rjochtet op 'e [[Seelân|Siuwske eilannen]] in protte skea oan.
* [[1570]] - De [[Spanje|Spaanske]] [[steedhâlder]] [[Caspar de Robles]] komt mei de [[Fryslân|Friezen]] op ien line en tichtet en fersterket de [[seedyk|diken]], benammen om [[Harns (stêd)|Harns]] hinne.
* [[1775]] - De [[Portegal|Portegeeske]] [[haadstêd]] [[Lissabon]] wurdt troffen troch in swiere [[ierdbeving]]. Der falle 60.000 deaden.
* [[1876]] - It [[Noardseekanaal]] wurdt iepene.
* [[1925]] - Oprjochting fan 'e [[VARA]].
* [[1969]] - De ''[[Fryske Koerier]]'' giet op yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]''.
* [[2003]] - [[Wim Duisenberg]] haldt op as [[presidint]] fan 'e [[Jeropeeske Bank]] en wurdt opfolge troch [[Jean-Claude Trichet]].

== Berne ==
* [[846]] - kening [[Loadewyk de Stammerder|Loadewyk II de Stammerder]] fan [[Frankryk|West-Frânsje]] († [[879]])
* [[1661]] - [[Loadewyk fan Frankryk (1661-1711)|Loadewyk fan Frankryk]] (''le Grand Dauphin''), kroanprins fan [[Frankryk]] († [[1711]])
* [[1778]] - kening [[Gustaaf IV Adolf fan Sweden]] († [[1837]])
* [[1888]] - [[Sikke de Vries]], Frysk keatser († [[1969]])
* [[1900]] - [[Hubert Ate Westerhuis]], Frysk keatser († [[1977]])
* [[1907]] - [[Giovanni Delise]], Italjaansk roeier († [[1947]])
* [[1912]] - [[Ahmed Khan (Hockeyspiler)|Ahmed Khan]], Pakistaansk hockeyer († [[1967]])
* 1912 - [[Bill Miller (heechljepper)|Bill Miller]], Amerikaansk heechljepper († [[2008]])
* [[1916]] - [[Martinus Baaijens]], Nederlânsk ûnderwiissaakkundige († [[2006]])
* [[1918]] - [[Liepke Scheepstra]], Frysk fersetsstrider († [[2002]])
* [[1920]] - [[Eddy Evenhuis]], Nederlânsk sjoernalist en dichter († [[2002]])
* [[1923]] - [[Hiele de Haan]], Frysk keatser († [[1979]])
* [[1933]] - [[Huub Oosterhuis]], Nederlânsk teoloog en dichter († [[2023]])
* [[1938]] - [[Henk Kroes]], Frysk sportbestjoerder († [[2026]])
* [[1940]] - [[Sjoerd Westra]], Frysk komponist, dirigint, en muzykdosint († [[2012]])
* [[1942]] - [[Larry Flynt]], Amerikaansk produsint en útjouwer fan pornografy  († [[2021]])
* [[1946]] - [[Joop Wittermans]], Nederlânsk akteur
* [[1948]] - [[Amani Abeid Karume]], Tanzaniaansk politikus
* [[1962]] - [[Anthony Kiedis]], Amerikaansk sjonger
* [[1967]] - [[Henk Angenent]], Nederlânsk boer en maratonrider
* [[1972]] - [[Jenny McCarthy]], Amerikaansk presintatrise, aktrise en model
* [[1975]] - [[Anne Tjerk Popkema]], Frysk oersetter en taalûndersiker
* 1975 - [[Erben Wennemars]], Nederlânsk hurdrider

== Ferstoarn ==
* [[1676]] - [[Gisbertus Voetius]], Nederlânsk teolooch (* [[1589]])
* [[1700]] - kening [[Karel II fan Spanje]] (* [[1661]])
* [[1881]] - [[Jacques Perk]], Nederlânsk dichter (* [[1859]])
* [[1910]] - [[Charles DeRudio]], Italjaansk-Amerikaansk militêr (* [[1832]])
* [[1972]] - [[Ezra Pound]], Amerikaansk dichter (* [[1885]])
* [[1980]] - [[Lammert Wiersma]], Skiermûntseager dichter en skriuwer (* [[1881]])
* [[2006]] - [[Loadewyk Meeter]], Frysk skûtsjeskipper (* [[1915]])
* [[2008]] - [[Jimmy Carl Black]], Amerikaansk sjonger en drummer (* [[1938]])
* [[2013]] - [[Hannah Ludwig]], Frysk sjoernaliste, dichteresse en politika (* [[1943]])
* [[2016]] - [[Auke Reitze Bloembergen]], Nederlânsk riedshear (* [[1927]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Novimber|01]]</text>
      <sha1>3v72qs1qlfkkobodixe8qc9sjf0pb4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1938</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1713</id>
    <revision>
      <id>1240947</id>
      <parentid>1239497</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ +1</comment>
      <origin>1240947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16045" sha1="fu7gwaea8it0ra9hm3oaoixyibq4tsn" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1930-er jierren]].
== Foarfallen ==
;febrewaris
* [[5 febrewaris|5]] - Yn [[nazy-Dútslân]] ûnslacht [[diktator]] [[Adolf Hitler]] de [[minister]] fan Oarloch, [[Werner von Blomberg]], en de oerbefelhawwer fan it [[leger (lânmacht)|leger]], [[generaal]] [[Werner von Fritsch]], dy't sabeare 'om sûnensredens' opstappe. Dêrmei bringt er ek it leger ûnder syn macht. Hy wurdt sels minister fan Oarloch.
* [[7 febrewaris|7]] - Yn [[nazy-Dútslân]] begjint de [[rjochtsaak]] tsjin 'e [[lutherske]] [[predikant]] [[Matin Niemöller]], dy't him ûnder syn [[preek|preken]] fûleindich oankantet tsjin it [[nasjonaal-sosjalisme]].
* [[10 febrewaris|10]] - Yn [[Roemeenje]] ûntslacht [[kening]] [[Karel II fan Roemeenje|Karel&amp;nbsp;II]] [[premier]] [[Octavian Goga]] en ropt de keninklike [[diktatuer]] út.
* [[22 febrewaris|22]] - Yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] liedt it republikeinsk [[regear]] fan [[Spanje]] yn 'e [[Slach om Teruel]] in swiere nederlaach: de [[stêd]] wurdt ynnommen troch de [[faksist]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]] en 14.000 republikeinske [[soldaten]] komme om.
;maart
* [[9 maart|9]] - De [[Eastenryk]]ske [[kânselier]] [[Kurt Schuschnigg]] kundiget in [[referindum]] oan oer de fraach oft [[Eastenryk]] oansluting sykje moat by [[nazy-Dútslân]], en ropt mei-iens syn lânslju op om te stimmen &quot;foar in frij, Dútsk, ûnôfhinklik, sosjaal, liberaal, ienriedich Eastenryk.&quot;
* [[11 maart|11]] - Under swiere [[nazy-Dútslân|Dútske]] druk moat de [[Eastenryk]]ske [[kânselier]] [[Kurt Schuschnigg]] ôftrede. De Dútske [[diktator]] [[Adolf Hitler]] jout te kennen dat er wol dat Schuschnigg opfolge wurdt troch de tige pro-Dútske [[Arthur Seyss-Inquart]]. De Eastenrykske [[presidint]] [[Wilhelm Miklas]] wegeret lykwols Seyss-Inquart ta kânselier te beneamen; dyselde beneamt dêrop himsels, en ropt noch deselde jûns it Dútske leger te help om &quot;de oarder te werstellen&quot;.
* [[12 maart|12]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] falle [[Eastenryk]] binnen en forsearje dêrmei de [[Anschluß]] by nazy-Dútslân. Eastenryk wurdt no ûnder namme [[Ostmark (gebiet)|Ostmark]] ûnderdiel fan Dútslân.
;april
* [[10 april|10]] - Yn [[referindum oer de Anschluss|in (folslein ûnfrij) referindum]] kart mear as 99% fan 'e ynwenners fan sawol [[nazy-Dútslân]] as it eardere [[Eastenryk]] de [[Anschluß]] goed.
* [[24 april|24]] - Yn syn [[Karlsbader Programm]] stelt [[Konrad Henlein]], de lieder fan 'e [[Sudetendútske Partij]] (SdP) fan 'e [[Dútske minderheid yn Tsjechje|Dútske minderheid]] yn [[Tsjechoslowakije]], acht easken oan it [[regear]] yn [[Praach]], wêrfan't de wichtichste de folsleine [[autonomy]] fan it [[Dútsk]]talige [[Sudetenlân]] is. As de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] dy easken stipet, liedt dit ta in krisis tusken Dútslân en Tsjechoslowakije. 
* [[29 april|29]] - De [[Britsk-Frânske Entânte]] wurdt fernijd. It [[Feriene Keninkryk]] jout hjirmei oan de [[Frankryk|Frânske]] garânsje fan 'e [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] grinzen te stypjen. 
* [[30 april|30]] - [[Switserlân]] freget oan en kriget fan it [[Folkebûn]] tastimming foar it fieren in strikte [[neutraliteit]]spolityk.
;maaie
* [[13 maaie|13]] - By [[steatsgreep yn Brazylje (1938)|in mislearre steatsgreep]] yn [[Brazylje]] wurde [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Getúlio Vargas]] en syn [[dochter]] in skoft yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] holden troch oanhingers fan it [[Yntegralisme (Brazylje)|yntregralisme]], in rivalisearjende streaming binnen it Brazyljaanske [[faksisme]].
* [[21 maaie|21]] - [[Tsjechoslowakije]] kundiget de [[mobilisaasje]] ôf. It [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] warskôgje [[nazy-Dútslân]] dat se net wurkeleas tasjen sille as de Tsjechoslowaakske [[soevereiniteit]] skeind wurdt.
;juny
* [[2 juny|2]] - [[Sily]] seit syn lidmaatskip fan it [[Folkebûn]] op.
* [[3 juny|3]] - It [[It Rak (swimbad)|Snitser Swimbad]] wurdt iepene.
* [[11 juny|11]] - Yn it ramt fan 'e [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] blaze de [[Sina|Sinezen]] sels in [[keardaam]] yn 'e [[Giele Rivier]] op, dêr't se de [[Japan]]ske opmars mei hoopje tsjin te kearen. Dit liedt ta de [[oerstreaming fan de Giele Rivier (1938)|oerstreaming fan 'e Giele Rivier]], wêrby't yn it folgjende fearnsjier grutte dielen fan 'e [[provinsje]]s [[Henan]] en [[Shanxi]] derûnder strûpe en nei skatting 500.000 minsken omkomme.
* [[17 juny|17]] - [[Japan]] ferklearret [[Sina]] formeel de [[oarloch]]. Dêrmei is eltse bemiddeling yn 'e [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] mislearre.
* [[25 juny|25]] - Yn it ramt fan syn [[New Deal]] fiert de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] mei de [[Fair Labor Standards Act]] û.m. it [[minimumlean]] yn.
* [[27 juny|27]] - [[Skiednis_fan_Ljouwert#Fliegerhorst Ljouwert|Fleanfjild Ljouwert]] wurdt iepene.
;july
* [[25 july|25]] - Yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] komme republikeinske regearings[[troepen]] en de [[Ynternasjonale Brigades]] de [[faksist]]yske [[opstanneling]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]] oer it mad yn 'e [[Slach oan de Ebro]].
* [[30 july|30]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[diktator]] [[Ioannis Metaxas]] lit himsels útroppe ta [[premier]] foar it libben. 
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Folkert Hiddinga]], [[Cornelis Kamminga]] en [[Willem Bosma]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1938|87ste]] [[PC]]. Cornelis Kamminga wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[11 augustus|11]] - [[Bolivia]] en [[Paraguay]] slute formeel [[frede]] en meitsje sa definityf in ein fan 'e [[Chaco-oarloch]], hoewol't der al sûnt [[1935]] in [[wapenstilstân]] gou.
* [[29 augustus|29]] - Yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[München]] slute de [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]], de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Neville Chamberlain]] en de [[Frankryk|Frânske]] premier [[Édouard Daladier]] mei [[Adolf Hitler]] it [[Ferdrach fan München]], wêrby't se op it hichtepunt fan 'e ''[[appeasement]]''-polityk [[Tsjechoslowakije]], de lêste [[demokrasy]] yn [[East-Jeropa]], opofferje om 'e [[frede]] mei Dútslân te bewarjen. De Dútsers meie no it [[Sudetenlân]] [[anneksearje]], wat it fuortbestean fan 'e rest fan Tsjechoslowakije op 'en doer ûnhâldber makket.
* [[30 augustus|30]] - [[Poalen]] easket fan [[Tsjechoslowakije]] de [[etnysk]] [[Poalen (folk)|Poalske]] grinskrite [[Teschen]] op.
;septimber
* [[1 septimber|1]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] marsjearje neffens de ôfspraken fan it [[Ferdrach fan München]] [[Tsjechoslowakije]] binnen om 'e [[anneksaasje fan it Sudetenlân]] te bewurkmasterjen. Tagelyk tsjogge [[Hongarije|Hongaarske]] [[troepen]] it súdeasten fan Tsjechoslowakije binnen en besette de noardlike [[Donau]]-[[igge]], in [[etnysk]] [[Hongaren|Hongaarsk]] gebiet.
* [[2 septimber|2]] - [[Poalen]] beset de [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] grinskrite [[Teschen]].
* [[6 septimber|6]] - [[Slowakije]] kriget [[autonomy]] binnen de [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] rompsteat. [[Jozef Tiso]] wurdt de earste [[premier]] fan 'e [[autonome regio]].
* [[8 septimber|8]] - [[Roeteenje]] kriget ûnder de namme [[Karpato-Oekraïne]] [[autonomy]] binnen de [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] rompsteat.
* [[10 septimber|10]] - De [[Fryske Akademy]] wurdt oprjochte.
* [[21 septimber|21]] - De swiere [[Orkaan fan Nij-Ingelân (1938)|Orkaan fan Nij-Ingelân]] treft it noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]]. Der komme tusken de 680 en 800 minsken om, 57.000 wenten reitsje slim skansearre of fernield en der wurdt foar [[$]]4,7&amp;nbsp;miljard oan skea oanrjochte (d.w.s. omrekkene yn jild fan 2010).
;oktober
* [[25 oktober|25]] - Yn it ramt fan 'e [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] feroverje [[Japan]]ske [[troepen]] de [[yndustry]]stêd [[Wuhan]].
;novimber
* [[10 novimber|10]] - Yn 'e saneamde [[Kristallnacht]], in [[antysemitisme|antysemityske]] [[pogrom]] yn [[nazy-Dútslân]] útfierd troch de [[Hitler Jugend]], de [[Gestapo]] en de [[SS]], komme 91 [[Joaden]] om. Fierders wurde tusken de 25.000 en 30.000 Joaden oppakt om nei de [[konsintraasjekamp]]en stjoerd te wurden, wylst 267 [[synagoge]]n en tûzenen Joadske [[winkel]]s en [[wente]]n ferwuostge wurde.
;desimber
* [[5 desimber|5]] - As 130 [[frijwilliger]]s dy't yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] yn 'e [[Ynternasjonale Brigades]] tsjinne hawwe, weromkeare yn [[Nederlân]], krije se te hearren dat se harren Nederlânske [[nasjonaliteit]] kwytrekke binne om't se yn bûtenlânske [[leger (lânmacht)|kriichstsjinst]] west hawwe.
* [[6 desimber|6]] - [[Frankryk]] en [[nazy-Dútslân]] slute it [[Ribbentrop-Bonnetpakt]], in anty-agresje-oerienkomst, ûndertekene troch de [[minister]]s fan Bûtenlânske Saken [[Joachim von Ribbentrop]] en [[Georges Bonnet]].
* [[26 desimber|26]] - Op 'e [[8e Panamerikaanske Konferinsje]] yn 'e [[Perû]]viaanske [[haadstêd]] [[Lima]] sprekke de [[Feriene Steaten]] en tweintich [[Latynsk-Amearika|Latynsk-Amerikaanske]] lannen harren solidariteit út tsjin [[militêr]]e yntervinsje fan bûtenôf yn it [[westlik healrûn]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[7 jannewaris|7]] - [[Cor Boonstra]], Nederlânske bestjoerder, ûndernimmer en topfunksjonaris († [[2025]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Chris de Korte]], Nederlânsk judo trainer († [[2024]])
* [[21 jannewaris|21]] - [[Wolfman Jack]], Amerikaansk radiodiskjockey († [[1995]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Anatoli Martsjenko]], Sovjet dissidint († [[1986]])
* [[25 jannewaris|25]] - [[Etta James]], Amerikaansk sjongster († [[2012]])
* [[31 jannewaris|31]] - keninginne [[Beatrix fan de Nederlannen]]
* 31 - [[Lous Haasdijk]], Nederlânsk presintatrise († [[2010]])
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[Jimmy Carl Black]], Amerikaansk sjonger en drummer († [[2008]])
* [[4 febrewaris|4]] - [[Pieter Verhoeff]], Frysk regisseur en dokumintêremakker († [[2019]])
* [[13 febrewaris|13]] - [[Jan Siebelink]], Nederlânsk skriuwer
* [[17 febrewaris|17]] - [[Leo Popma]], Frysk skriuwer en bibletekaris
* [[19 febrewaris|19]] - [[Berber van der Geest]], Frysk dichteresse en skriuwster († [[2019]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer († [[2022]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Henk van Os]],  Nederlânske keunsthistoarikus († [[2025]])
;maart
* [[1 maart|1]] - [[Aart Staartjes]], Nederlânsk akteur en presintator († [[2020]])
* 1 - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder († [[2022]])
* [[17 maart|17]] - [[Frâns Holwerda]], Frysk dichter, skriuwer en literêr kritikus († [[2000]])
* [[21 maart|21]] - [[Klaas Hoekstra]], Frysk oersetter († [[2012]])
;april
* [[2 april|2]] - [[Geertje Lycklama à Nijeholt]], Frysk heechlearaar en politika († [[2014]])
* [[8 april|8]] - [[Kofi Annan]], Ganeesk diplomaat en siktaris-generaal fan 'e [[Feriene Naasjes]] († [[2018]])
* [[15 april|15]] - [[Claudia Cardinale]], Italjaansk aktrise († [[2025]])
* [[22 april|22]] - [[Henk Groot]]  Nederlânsk fuotballer († [[2022]])
* [[30 april|30]] - [[Haije Sybesma]], Frysk politikus († [[2018]])
;maaie
* [[8 maaie|8]] - [[Jean Giraud]], Frânsk striptekener († [[2012]])
* [[12 maaie|12]] - [[Andrej Amalrik]], Sovjet skriuwer en dissidint († [[1980]])
* [[16 maaie|16]] - [[Edmond Classen]], Nederlânsk akteur († [[2014]])
* [[17 maaie|17]] - [[Trinus Riemersma]], Frysk skriuwer († [[2011]])
* [[20 maaie|20]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster († [[2022]])
* [[24 maaie|24]] - [[Mathieu Sprengers]], Nederlânsk sportbestjoerder († [[2008]])
;juny
* [[8 juny|8]] - [[Bauke Scheffer]], Frysk keatser († [[1967]])
* [[10 juny|10]] - [[Violetta Villas]], Poalsk sjongeres en aktrise († [[2011]])
* [[16 juny|16]] - [[Torgny Lindgren]], Sweedsk skriuwer († [[2017]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Hindrik van der Meer]], Frysk lietsjeskriuwer en muzikant
* [[5 july|5]] - [[Bram Dijkstra]], Amerikaansk taalkundige en publisist
* [[12 july|12]] - [[Ronny Bierman]], Nederlânsk aktrise († [[1984]])
* [[17 july|17]] - [[Hermann Huppen|Hermann]], Belgysk striptekener
* [[20 july|20]] - [[Diana Rigg]], Ingelsk aktrise († [[2020]])
* [[23 july|23]] - [[Frans Weisz]], Nederlânske regisseur]] († [[2025]])
* [[28 july|28]] - [[Mel Thom]], Amerikaansk aktivist
* 28 - [[Robert Hughes (kritikus)|Robert Hughes]] Australysk keunstkritikus, skriuwer en dokumintêremakker († [[2012]])
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Terry Wogan]], Iersk presintator († [[2016]])
* [[6 augustus|6]] - [[Carry Tefsen]], Nederlânsk aktrise
* [[21 augustus|21]] - [[Kenny Rogers]], Amerikaansk sjonger († [[2020]])
;septimber
* [[17 septimber|17]] - [[H.H. ter Balkt]], Nederlânsk dichter († [[2015]])
* [[23 septimber|23]] - [[Romy Schneider]], Eastenryksk aktrise († [[1982]])
* 23 - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur († [[2022]])
* [[29 septimber|29]] - [[Wim Kok]], premier fan [[Nederlân]] († [[2018]])
;oktober
* [[14 oktober|14]] - [[Sikke Doting]], Frysk taalaktivist († [[2011]])
* [[19 oktober|19]] - [[Renata Adler]], Amerikaansk sjoernaliste en skriuwster 
* [[24 oktober|24]] - [[Marron Curtis Fort]], Amerikaansk taalkundige († [[2019]])
* [[29 oktober|29]] - [[Ruud van Hemert]], regisseur en programmamakker († [[2012]])
;novimber
* [[1 novimber|1]] - [[Henk Kroes]], Frysk sportbestjoerder († [[2026]])
* [[8 novimber|8]] - [[Hilly Harms]], Frysk aktrise († [[2025]])
* 8 - [[Pleuni Touw]], Nederlânsk aktrise
* [[11 novimber|11]] - [[Ants Antson]], Estysk reedrider († [[2015]])
* [[16 novimber|16]] - [[Bram Biesterveld]], Nederlânsk akteur † [[2025]])
* [[18 novimber|18]] - [[Albert White Hat]], Amerikaansk taalaktivist († [[2013]])
* [[23 novimber|23]] - [[Wiebe Pitlo]], Frysk boargemaster († [[2025]])
;desimber
* [[5 desimber|5]] - [[J.J. Cale]], Amerikaansk muzikant, komponist en sjonger († [[2013]])
* [[11 desimber|11]] - [[Cees Fasseur]], Nederlânsksk histoarikus en jurist († [[2016]])
* [[15 desimber|15]] - [[Fred Anton Maier]], Noarsk reedrider († [[2015]])
* [[18 desimber|18]] - [[Roger E. Mosley]], Amerikaansk akteur
* [[31 desimber|31]] - [[Atsje Keulen-Deelstra]], Frysk hurdrydster († [[2013]])
;datum ûnbekend
* [[Jikke de Haan]], Frysk oersetster en toanielregisseur († [[2024]])
* [[Hessel van der Wal]], Frysk kabaretier en lietsjeskriuwer († [[2012]])

===Bisten===
* [[11 maart]] - [[Wytsturt]], fokbolle († [[1952]])

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[26 jannewaris|26]] - [[Zitkála-Ša]], Lakota-aktiviste en -skriuwster (* [[1876]])
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Frederick William Vanderbilt]], Amerikaansk ûndernimmer (* [[1856]])
;april
* [[8 april|8]] - [[Willem van Schaik]], Frysk keunstskilder en tekener (* [[1874]])
* [[11 april|11]] - [[George Bird Grinnell]], Amerikaansk soölooch en antropolooch (* [[1849]])
;maaie
* [[12 maaie]] - [[Frank B. Linderman]], Amerikaansk folkekundige en politikus (* [[1869]])
;july
* [[28 july|28]] - [[Lewis Clive]], Ingelsk roeier (* [[1910]])
;augustus
* [[16 augustus|16]] - [[Robert Johnson]], Amerikaansk sjonger en muzikant (* [[1911]])
* [[29 augustus|29]] - [[Cesare Facciani]], Italjaansk baanhurdfytser (* [[1905]])
;novimber
* [[10 novimber|10]] - [[Mustafa Kemal Atatürk]], (earste) presidint fan [[Turkije]] (* [[1881]])
* [[20 novimber|20]] - [[Maud fan Wales]], Keninginne fan Noarwegen (* [[1869]])
;desimber
* [[2 desimber|2]] - [[Gerrit Tromp]], Frysk roeier (* [[1901]])
* [[5 desimber|5]] - [[Simke Kloosterman]], Frysk skriuwster (* [[1876]])

==Literatuer==
;romans
* [[William Heinesen]], ''[[Noatun]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''It Nije Hiem'')&lt;/small&gt;

==Films==
* ''[[Bringing Up Baby (film)|Bringing Up Baby]]''
* ''[[The Lady Vanishes (film út 1938)|The Lady Vanishes]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1938| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>fu7gwaea8it0ra9hm3oaoixyibq4tsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dútslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2314</id>
    <revision>
      <id>1240997</id>
      <parentid>1225628</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Thomas Liptak</username>
        <id>55789</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>photo updated (2026)</comment>
      <origin>1240997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35997" sha1="trqmwmwd9xg2sgkfzokyttpb2kihogu" xml:space="preserve">{{Ynfoboks lân
| namme1 =                     Bundesrepublik Deutschland {{de}}
| namme2 =                     
| namme3 =                     
| namme_Frysk_koart =          Dútslân
| flagge =                     Flag of Germany.svg
| wapen =                      Coat of arms of Germany.svg
| motto =                      Einigkeit und Recht und Freiheit
| motto_oersetting =           Ienheid en Rjocht en Frijheid
| folksliet =                  [[Das Lied der Deutschen]]
| folksliet_muzyk =            National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg
| folksliet_keninklik =        
| folksliet_keninklik_muzyk =  
| lizzing =                    EU-Germany.svg
| haadstêd =                   [[Berlyn]]
| offisjele_taal1 =            [[Dútsk]]
| offisjele_taal2 =            
| offisjele_taal3 =            
| offisjele_taal4 =            
| offisjele_taal5 =            
| offisjele_taal6 =            
| offisjele_minderheidstaal1 = [[Deensk]]
| offisjele_minderheidstaal2 = [[Noardfrysk]]
| offisjele_minderheidstaal3 = [[Sealterfrysk]]
| offisjele_minderheidstaal4 = [[Sorbysk]]
| offisjele_minderheidstaal5 = [[Romani]]
| offisjele_minderheidstaal6 = 
| erkende_streektaal1 =        [[Nederdútsk]]
| erkende_streektaal2 =      
| erkende_streektaal3 =        
| erkende_streektaal4 =        
| erkende_streektaal5 =        
| erkende_streektaal6 =        
| steatsfoarm =                [[Parlemintêre republyk]]
| presidint =                  [[Frank-Walter Steinmeier]]
| steatshaad =                 
| regearlieder =               [[Friedrich Merz]] &lt;small&gt;Lid fan 'e [[Christlich Demokratische Union Deutschlands (BRD)|CDU]]&lt;/small&gt;
| ûnôfhinklikheid =            1871
| oerflak =                    357.168 km²
| dêrfan lân =                 
| dêrfan wetter =              
| ynwennertal =                83.129.285 &lt;ref&gt;[https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Tabellen/liste-zensus-geschlecht-staatsangehoerigkeit.html Sifers fan www.destatis.de]&lt;/ref&gt;
| ynwennertal_datum =          2021
| befolkingstichtens =         232 ynwenners/km²
| munt =                       [[Dútske mark]] &lt;small&gt;(DEM) (-2002)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[euro]] &lt;small&gt;(EUR) (2002-)&lt;/small&gt;
| tiidsône =                   [[Midden-Europeeske Tiid|MET]]
| ferskil_UTC =                +1
| simmertiid =                 [[Midden-Europeeske Simmertiid|MEST]]
| simmertiid_ferskil_UTC =     +2
| nasjonale_feestdei1 =        [[3 oktober]]
| nasjonale_feestdei2 =        
| nasjonale_feestdei3 =        
| ynternet =                   .de
| telefoan =                   +49
| ISO_3166 =                   DE, DEU, 276
| noat1 =                      
| noat2 =                      
| noat3 =                      
| noat4 =                      
| noat5 =                      
| noat6 =                      
| noat7 =                      
| noat8 =                      
}}
[[Ofbyld:de-kaart.png|right|300 px|Kaart fan Dútslân]]
'''Dútslân''', ek wol stavere as '''Dútsklân''', offisjeel '''Bûnsrepublyk Dútslân''' ([[Dútsk]]: ''Bundesrepublik Deutschland''), is in lân yn Sintraal-Europa. De [[haadstêd]] is [[Berlyn]] en de bûnskanselier fan de republyk is sûnt [[2025]] [[Friedrich Merz]]. Dútslân is in federale republyk mei sechstjin [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteaten]] (''Bundesländer''). It lân grinzet oan njoggen buorlannen en oan de [[Noardsee|Noard-]] en [[Eastsee]]. 

Al sûnt de Aldheid waard it hjoeddeistige suden fan Skandinaavje en it noarden fan Dútslân bewenne troch Germaanske stammen. Sa'n 100 jier f.Kr. makken de [[Romeinen (folk)|Romeinen]] al melding fan in regio mei de namme ''Germania''. Mei de delgong fan it [[Romeinske Ryk]] en it [[Grutte Folkeferfarren]] fêstigen de Germanen har hieltyd fierder yn Sintraal-Europa. Oan 't begjin fan de 10e iuw ûntstie it [[Hillige Roomske Ryk]] dat in grut part fan dy Germaanske gebieten omfette. Yn de rin fan de 16e iuw is foaral it noarden fan Dútslân in broeinêst foar de [[Reformaasje]]. Krekt as it Hillige Roomske Ryk wie it Dútske Bûn (1815–1866) in steatebûn, pas yn 1871 wurdt Dútslân mei de oprjochting fan it [[Dútske Keizerryk]] in naasje.

Dútslân is sûnt de oprjochting lid fan de [[Europeeske Uny]] en is ûnderdiel fan de [[Eurosône]]. Dútslân is ek lid fan de [[Feriene Naasjes]], [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]], de G7 en de G20. Dútslân hat it Kyoto protokol en Schengen akkoard tekene. De ekonomy is de fjirdgrutste fan de wrâld neffens [[BYP]] en it tredgrutste eksportearjende lân yn 2012. Dútslân is nei ynwennertal it grutste lân fan de [[Europeeske Uny]] en hat in oerflak fan 356.974 km². It lân hat it tredgrutste oantal ymmigranten fan alle lannen op de wrâld.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Arminius1.jpg|thumbnail|left|200px|It [[Hermannsdenkmal]] yn it [[Teutoburgerwâld]].]]
{{Apart|Skiednis fan Dútslân}}
Yn de [[prehistoarje]] waard it gebiet dat no Dútslân is, bewenne fan [[Germanen]] en [[Kelten]]. Ut [[Skandinaavje]] wei kamen de Germanen yn Dútslân, dy't har mei it [[Grutte Folkeferfarren]] nei it suden en westen teagen. [[Julius Caesar]] ferovere [[Galje]] yn de 1e iuw f.Kr. en makke fan de [[Ryn]] de grins fan it [[Romeinske Ryk]]. De Romeinen stiften de stêden [[Keulen]] en [[Trier]].

It [[Hillige Roomske Ryk]] wie it earste ''Reich'' of keninkryk. It begûn mei [[Karel de Grutte]], hy wie de earste Frankyske Ryk om it jier [[800]] hinne. De kroaningen fan de [[keizer]]s fan it Hillige Roomske Ryk wienen ynspirearre op de kroaning fan [[Karel de Grutte]] yn [[800]]. It Hillige Roomske Ryk ûntstie yn 843 mei it tekenjen fan it Ferdrach fan Verdun en bleau bestean oant [[1806]], de tiid fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]].

It twadde ''Reich'' begûn mei in ferdrach yn [[1871]] yn Versailles. It Dútske Ryk kaam byinoar en de basis wie Prusen, útsein [[Eastenryk]]. Dútslân bleau in ryk mei in ferskate folken foar noch in 50 jier. Dútslân wûn de [[Frânsk-Dútske Kriich]] mei [[Frankryk]] yn [[1871]], en yn de [[Earste Wrâldkriich]] sette hja op 'e nij út ein mei in ynfaazje yn Frankryk. De kriich einiget mei it fjochtsjen yn 'e rinfuorgen, fuorgen groeven troch soldaten foar beskermjen. Der wienen in soad soldaten ferstoarn by de beide partijen. De kriich einiget yn [[1918]], en de Dútske keizer naait út nei [[Nederlân]]. Nei de revolúsje einiget it Twadde Reich en wie it begjin fan de demokratyske Weimar Republyk. Nei de kriich wienen der grutte ekonomyske problemen yn Dútslân troch it Ferdrach fan Versailles en de Grutte Depresje oer de gânse wrâld. Nei de ein fan de [[Earste Wrâldkriich]] waard op 9 novimber 1918 troch de sosjaaldemokratyske politikus Philipp Scheidemann yn Berlyn de republyk útroppen. Fanwege rebûlje yn Berlyn kaam de nasjonale gearkomste yn 1919 foar de earste kear by elkoar yn Weimar, dêr't de namme [[Weimarrepublyk]] troch ûntstien is.
{{SkiednisfanDútslân}}
It &quot;[[Tredde Ryk]]&quot; wie [[Nazy-Dútslân]]; fan [[1933]] oant en mei [[1945]]. [[Adolf Hitler]] wie lieder fan it regear, en mei goedkarring fan it parlemint krige hy op 23 maart 1933 de folsleine macht oer it lân, striidkrêften en regear. Hitler anneksearre [[Eastenryk]] en [[Tsjechje]], mar nei de anneksearring fan [[Poalen]] bruts 1 septimber 1939 de [[Twadde Wrâldkriich]] út. Oan it begjin wie de kriich foar Dútslân in súkses, Nazy-Dútslân ferovere in grut part fan Jeropa en de [[Sowjetuny]]. Nei de [[Slach om Stalingrad]] stie it der min foar mei it Dútske eastfront, en stadichoan lutsen de Dútsers har fjochtsjendewei werom út it easten. Nei de ynvaazje by [[Normandje]], [[D-Day]], waard de kriich op trije fronten fierd tsjin Nazi-Dútslân (west, súd en east). Ridlik gau feroveren de [[alliearden]] [[Parys]]. In tebeksetter foar de alliearden, en in súkses foar Nazi-Dútslân wie [[Market Garden]], lykwols wie der nei de slach tefolle optimisme by de Dútsers, dy't doe noch kânsen seagen om mei it [[Ardennenoffensyf]] foar in kearpunt yn de kriich te soargjen. Yn de [[Slach om Berlyn]] binne mear as 300.000 minsken stoarn, ek [[Adolf Hitler]] holdt it libben net, hy die himsels tekoart op [[30 april]] [[1945]]. Op 8 maaie [[1945]] wie de folsleine kapitulaasje fan [[Nazi-Dútslân]] tekene. Yn july/augustus 1945 waard de Konferinsje fan Potsdam holden, dêr't de oerwinners gear kamen oer de takomst fan Dútslân. Wat it grûngebiet oangiet moasten de gebieten beëasten de rivieren [[Oder]] en [[Neisse]] ûnder [[Poalen|Poalsk]] bewâld komme. De gebieten yn it westen dy't wilens de kriich aneksearre waarden, it Frânske Elzas-Lotaringen, Belgje krige syn Eastkantons werom. Lúksemboarch en Eastenryk waarden loskeppele fan Dútslân.
[[Ofbyld:Deutschland Besatzungszonen 1945.svg|thumbnail|left|200px|Besettingssônes yn 1945]]
Dútslân waard ferparte oer fjouwer besettingssônes, it noardeasten waard Britsk, súdeasten Amerikaansk, it oan Frankryk oanswettende gebiet Frânsk en it easten waard de Sowjet besettingssône. Berlyn waard ek yn fjouweren dield. It wie de bedoeling dat de fjouwer lannen har eigen paad folgen mar de [[Alliearden]] begûnen al ridlik gau gear te wurkjen. De spanningen tusken east en west waarden grutter neidat de [[Sowjetuny]] help foar weropbou yn har sône wegere, yn it westen sette it Marshallplan útein. Op [[23 maaie]] [[1949]] waard de Bûnsrepublyk oprjochte, it besloech de Frânske, Britske en Amerikaanske besettingssônes. West-Dútslân waard folslein ûnôfhinklik ferklearre op [[5 maaie]] [[1955]], [[Bonn]] waard de haadstêd. Fjouwer dagen letter, op 9 maaie 1955, waard West-Dútslân [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]]-lid. Op [[7 oktober]] [[1949]] waard de [[DDR]] oprjochte, Dútslân bestie fan dy dei ôf út east en west. Op 14 maaie 1955, seis dagen neidat West-Dútslân by de NATO kaam, waard East-Dútslân lid fan it [[Warsjaupakt]]. Yn 1973 waarden East- en West-Dútslân lid fan de Feriene Naasjes. Yn it tiidrek fan 1949 oant 1961 flechten likernôch 3 miljoen minsken fan de DDR nei West-Dútslân. Om dy flechtlingestream te kearen waard yn 1961 de [[Berlynske Muorre]] boud. Yn 'e simmer en hjerst fan 1989 boaze de flechtlingestream út de DDR wei nei it westen oan, omdat Hongarije op 2 maaie 1989 de grins mei Eastenryk iepene, dêr't in soad ynwenners fan de DDR brûkme fan makken. 
[[Ofbyld:Berlinermauer.jpg|thumbnail|200px|[[Berlynske Muorre]]]]
[[9 novimber]] 1989 wie de ein fan de Berlynske Muorre, minsken út east en west koenen yn dy twa lannen frij reizgje. Nei de Wiedervereinigung kamen der yn desimber 1990 demokratyske ferkiezings. Yn 1991 waard besletten dat it regear fan Bonn nei [[Berlyn]] soe, dy ferhuzing wie yn 1999 foltôge. Nei it gearfoegjen fan de twa Dútslannen opponearre it Dútske regear him as grut foarstanner fan in feriene Jeropa. Yn de [[Feriene Naasjes]] boaze de macht fan Dútslân oan en it lân soe sels graach in eigen sit yn de [[Feiligensried]] hawwe wolle. Dy ûntwikkelings yn de [[Jeropeeske Uny]] en de Feriene Naasjes wurde troch oare lannen mei in skalk each besjoen. Nei de werieniging hat de Bundeswehr bydroegen oan ynternasjonale militêre missys yn [[Joegoslaavje]] en [[Afganistan]]. De earste kear, nei de [[Twadde Wrâldkriich]], wie yn [[1999]] yn de [[Kosovo]]-kriich. Yn it ramt fan de terreurbestriding wie Dútslân solidêr mei de [[Feriene Naasjes]] yn de kriich tsjin it terreur dy't him utere yn de ynvaazje fan [[Afganistan]] yn [[2001]]. Nei de ferkiezings fan 2005 slagge it net om in tradisjonele koalysje te foarmen. De kristlik-sosjale koalysje (CDU/CSU en SPD) foarmet in grutte koalysje yn it parlemint mei Angela Merkel (CSU) as kânselier.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Hintersee.jpg|thumbnail|It [[Alpen]]gea yn Beieren]] 
[[Ofbyld:Ruegen-kreidefelsen.jpg|right|thumbnail|Eilân [[Rügen]] yn it Noarden]]
Dútslân wurdt fan it suden nei it noarden hieltyd leger. Yn it suden lizze de Beierske Alpen mei de Zugspitze as heechste punt. Dan komt it middelberchte fan de Swabyske Alpen en de Frankyske Alpen en it Sauerlân en de Harts. Dêrfoarby leit it Noarddútsk leechlân, mei it djipste punt yn Neuendorf yn Sleeswyk-Holstein. 
Dútslân wurdt begrinzge troch de [[Noardsee]], [[Denemark]] en de [[Eastsee]] yn it noarden, [[Poalen]] en [[Tsjechje]] yn it easten. [[Eastenryk]] en [[Switserlân]] yn it suden en [[Frankryk]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Belgje]] en [[Nederlân]] yn it westen.

=== Eilannen ===
Yn de Dútske [[Waadsee]] lizze de [[Fryske eilannen]]. De eilannen oan 'e kant fan de [[Noardsee]] kinne yn twa groepen skifte wurde, de Noard- en Eastfryske eilannen. De Noardfryske eilannen mei de eilannen [[Söl]], [[Oomram]], [[Pälweerm]], [[Feer]] en de [[Halligen]] en it [[Hilgelân]] dat fierder fan de kust ôf leit, hearre by de dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]]. De Eastfryske eilannen [[Boarkum]], [[Júst]], [[Nordeneach]], [[Langerëach]], [[Spikereach]] en [[Wangereach]] hearre by [[Nedersaksen]]. Yn de [[Eastsee]] lizze by de kust lâns noch in tal eilannen, de grutsten binne [[Rügen]] en, mei twa brêgen oan de fêstewâl ferbûn, Usedom. De grutste eilannen yn de Dútske marren binne Mainau, Lindau en Reichenau yn de Bodenmar en Herrenchiemsee yn de Chiemmar.

=== Wetter ===
De [[Donau]] rint fan west nei east troch Súd-Dútslân, en giet dan fierder de grins mei Eastenryk oer. De [[Ryn]] streamt bylâns de grins mei Switserlân en de grins mei Frankryk, en streamt dan fierder nei it noarden oant dy de grins mei Nederlân oergiet. Yn it leechlân streame de [[Iems]], de [[Weser]] en de [[Elbe]] nei it noarden en noardwesten nei de Noardsee. Yn Meklenburch-Foarpommeren streame ferskate lytse rivierkes nei de Eastsee. De Neise en Oder foarmje de grins mei Poalen, oant de Oder it lêste stik troch Poalen nei see streamt.

De marren yn Dútslân binne yn 'e lêste iistiid foarme, doe't de gletsjerfallij mei wetter fuld wie. De measte fan dy grutte marren lizze fandatoangeande yn gebieten dy't eartiids mei grutte iismassa's bedutsen wienen, of yn 'e omkriten fan de gletsjers, sa as yn Meklenburch en krekt boppe de [[Alpen]]. De grutste mar fan Dútslân is de Bodenmar (Dútsk: Bodensee) op de grins mei Switserlân en Eastenryk. De grutste mar dy't hielendal yn Dútslân leit is de Müritz yn Meklenburch-Foarpommeren.

== Polityk ==
Dútslân is sûnt 1949 in demokratysk-parlemintêre bûnssteat. De grûnwet waard kundich makke op 23 maaie 1949. De grûnwet kin troch in twatredde mearderheid yn 'e bûnsdei en bûnsrie feroare wurde. De lêste feroaring wie yn 2006. Guon artikelen, dêr't de grûnslach fan de grûnwet yn omskreaun is, kinne net feroare wurde. Dútslân hat 16 dielsteaten (Bundesländer) (sûnt 1990, dêrfoar wie it East- en West-Dútslân). De bûnssteat is it machtichst (&quot;Bundesrecht bricht Landesrecht&quot;), mar de dielsteaten hawwe ek aardich wat foech. De federaasje nimt bûtenlânske saken en definsje foar har noed.

Dútslân hat algemien stimrjocht (sûnt 1918) fan 18 jier ôf (soms ek fan 16 jier ôf foar de regionale ferkiezings), en hat in twakeamersysteem. De bûnsdei hat op syn minst 598 leden, en wurdt alle fjouwer jierren troch it folk keazen. Yn it kiessysteem fan de Bûnsdei is der in mearderheids en distriktenstelsel. By de ferkiezings is der in kiesdrompel fan fiif persint. De bûnsrie hat 69 leden, dat binne de fertsjintwurdigers en dielsteatregearen (net fan de dielsteatbefolking). Baden-Wuertemberch, Beieren, Nedersaksen en Noardryn-Westfalen hawwe seis stimmen, Hessen hat fiif, Berlyn, Brandenburch, Rynlân-Palts, Saksen, Saksen-Anhalt, Sleeswyk-Holstein en Tueringen hawwe elk fjouwer, Bremen, Hamburch, Meklenburch-Foarpommeren en it Saarlân hawwe trije stimmen. Der moat sa stimd wurde, dat net in lid stimt, mar it bûnslân. Dat wol sizze, dat as Hessen foar 'A' stimt, kar 'A' fiif stimmen hat. Federale wetten dy't mei it foech fan de dielsteaten te krijen hawwe, of saken dy't de dielsteaten dwaan moatte, moatte earst troch de bûnsrie goedkard wurde. De dielsteaten hawwe in eigen grûnwet, regear en parlemint. De dielsteatparleminten wurde yn fjouwer dielsteaten nei fjouwer jier keazen, yn de oare tolve dielsteaten bart dat alle fiif jierren. It haad fan de steat, de Bûnspresidint, is der om de steat te fertsjintwurdigjen en wurdt alle fjouwer jierren troch de Bûnsgearkomste keazen. De Bûnspresidint kin mar ien kear op 'e nij keazen wurde. De bûnskânselier is it haad fan it regear, en dy beskiedet de rjochtlinen fan de polityk. De kânselier wurdt troch de Bûnsdei, nei in útstel fan de presidint, keazen. Hy/hja wurdt, krekt as syn ministers, troch de presidint beneamd.

Sûnt 1949 binne de wichtichste nasjonale partijen yn Dútslân de [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]], de [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]. De [[Freie Demokratische Partei|FDP]], [[Linkspartei]] en [[Bündnis 90/Die Grünen]] binne trochstrings opposysjepartijen dy't út en troch koalysjes foarme mei de CDU of SPD.

=== Militêr ===
{| border=1 align=right cellpadding=2 cellspacing=0
|- style=background:#efefef;
! Dútske namme !! Fryske namme  !! Tal soldaten
|- valign=top
| Heer || lânmacht || 115.147
|- valign=top
| Marine || marine || 25.000
|- valign=top
| Luftwaffe || loftmacht || 62.700
|- valign=top
| Zentraler Sanitätsdienst || sintrale medyske tsjinst || 17,690
|- valign=top
| Streitkräftebasis || stypjende ienheid || 47.713
|}

It leger fan Dútslân, de ''Bundeswehr'', hat ferskate ûnderdielen lykas ''Heer'' (lânmacht), ''Marine'' (marine), ''[[Luftwaffe]]'' (loftmacht), ''Zentraler Sanitätsdienst'' (sintrale medyske tsjinst) en ''Streitkräftebasis'' (stypjende ienheid). It tsjinstplichtsysteem is net sa dat eltse man fan 18 jier tsjinstplicht dwaan moat. Op 3 jannewaris 2011 waard de lêste ljochting tsjinstplichtigen oproppen. It Dútske leger giet oer op in leger dat allinnich noch mar út beropsmilitêren en frijwilligers bestiet. 

Der is noch altiten in soarte fan tsjinstplicht mar dat kin ek ''Zivildienst'' (rûch oerset as boargertsjinst) wêze, of frijwilliger by in brânwacht of it Reade Krús. Yn 2003 besleinen de militêre útjeften 1.5% fan it [[BYP]].

== Dielsteaten ==
{{apart|Dielsteaten fan Dútslân}}
[[Ofbyld:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|281px|right|Dielsteaten fan Dútslân.]]

De 16 dielsteaten (''Bundesländer'', iental: ''Bundesland'') binne:

# [[Baden-Wuertemberch]] (''Baden-Württemberg'')
# [[Beieren]] (''Bayern'')
# [[Berlyn]] (''Berlin'')
# [[Brandenburch]] (''Brandenburg'')
# [[Bremen (dielsteat)|Bremen]]
# [[Hamburch]] (''Hamburg'')
# [[Hessen]]
# [[Meklenburch-Foarpommeren]] (''Mecklenburg-Vorpommern'')
# [[Nedersaksen]] (''Niedersachsen'')
# [[Noardryn-Westfalen]] (''Nordrhein-Westfalen'')
# [[Rynlân-Palts]] (''Rheinland-Pfalz'')
# [[Saarlân]] (''Saarland'')
# [[Saksen (dielsteat)|Saksen]] (''Sachsen'')
# [[Saksen-Anhalt]] (''Sachsen-Anhalt'')
# [[Sleeswyk-Holstein]] (''Schleswig-Holstein'')
# [[Tueringen]] (''Thüringen'')

== Demografy ==
Dútslân hat 83,2 miljoen ynwenners wêrfan 38,8% net religieus is. Mei 27,2% (22,6 miljoen) op 31-12-2019 is it Roomsk-katolike leauwen it grutste leauwen, dêr't de oanhingers fan foar it meastepart yn it westen en suden wenje. Hast 24,9% an de befolking (20,7 miljoen) is protestant, dy wenje benammen yn it noarden.&lt;ref&gt;[https://fowid.de/meldung/religionszugehoerigkeiten-2019 Religionszugehörigkeiten 2019]&lt;/ref&gt; It tal minsken dat sneins yn 'e tsjerke sit is 4,4 persint (2006) by de katoliken en sa'n oardel persint (2005) by de protestantske tsjerke. Yn Dútslân is in lytse Joadske mienskip mei 0,2 miljoen en likernôch 3,3 miljoen moslims.

Mear as de helte fan de befolking yn it gebiet dat eartiids East-Dútslân wie en yn 'e dielsteat Hamburch leaut net.

De katolike en protestantske tsjerken en de synagogen krije jild fan de steat. Suver alle ynwenners fan it lân prate Dútsk. Utsein de [[Denemark|Denen]] en [[Friezen]] yn Sleeswyk-Holstein, de Friezen yn it [[Sealterlân]] ([[East-Fryslân]]) de [[Sorben]] yn East-Dútslân (Brandenburch en Saksen), en de [[sigeuners]] ferspraat oer it hiele lân. Dy folksgroepen hawwe op Jeropeesk en Dútsk nivo erkenning as taalminderheid en [[Ramtferdrach foar it hoedzjen fan nasjonale minderheden|nasjonale minderheid]].

Oan it begjin fan de santiger jierren hawwe miljoenen gastwurkers út oare lannen wei har nei wenjen set yn Dútslân. Meiïnoar binne der 7 miljoen bûtenlanners, dêr't it tal Dútsers mei op 82,5 miljoen komt. De grutste ymmigrantetalen binne it [[Arabysk]], Koerdysk (0,3%) en it Turksk (1,8%). 

Der wenje ek Dútsers yn oare lannen, benammen yn East Jeropa, dy groepen hjitte ''Folksdútsers'', dy't sûnt de midskiuwen al nei it bûtenlân tsjogge. Dy groepen hawwe noch hieltyd de Dútske kultuer en prate Dútsk. Yn guon East Jeropeeske lannen binne dy erkend as nasjonale minderheid.

=== Stêden ===
{{Apart|List fan grutste stêden yn Dútslân}}

{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%&quot;
! align=center style=&quot;background:#FF9999;&quot; colspan=&quot;7&quot;| Grutste stêden fan Dútslân
|- 
! rowspan=11 | &lt;br /&gt;[[Ofbyld:Cityscape Berlin.jpg|border|150px|Berlyn]]&lt;br /&gt;[[Berlyn]]&lt;br /&gt;[[Ofbyld:Alsterblick Hamburg.jpg|border|150px|Hamburch]]&lt;br /&gt;[[Hamburch]]
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Plak
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Stêd
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Dielsteat
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Ynwennertal
! rowspan=11 | &lt;br /&gt;[[Ofbyld:Stadtbild München.jpg|border|150px|München]]&lt;br /&gt;[[München]]&lt;br /&gt;[[Ofbyld:Köln Panorama.jpg|border|150px|Keulen]]&lt;br /&gt;[[Keulen]]
|- 
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 1 ||align=left | '''[[Berlyn]]''' || [[Berlyn]] || 3.510.000
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 2 ||align=left | '''[[Hamburch]]''' || [[Hamburch]] || 1.810.000
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 3 ||align=left | '''[[München]]''' || [[Beieren]] || 1.380.000
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 4 ||align=left | '''[[Keulen]]''' || [[Noardryn-Westfalen]] || 1.020.000
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 5 ||align=left | '''[[Frankfurt am Main]]''' || [[Hessen]] || 700.000 
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 6 ||align=left | '''[[Stuttgart]]''' || [[Baden-Wuertemberch]] || 600.000
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 7 ||align=left | '''[[Düsseldorf]]''' || [[Noardryn-Westfalen]] || 590.000 
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 8 ||align=left | '''[[Dortmund]]''' || [[Noardryn-Westfalen]] || 580.000 
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 9 ||align=left | '''[[Essen (Dútslân)|Essen]]''' || [[Noardryn-Westfalen]] || 570.000 
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 10 ||align=left | '''[[Bremen (stêd)|Bremen]]''' || [[Bremen (dielsteat)|Bremen]] || 550.000
|-
| colspan=&quot;11&quot; align=left style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Oare grutte stêden yn Dútslân binne: [[Bonn]] - [[Chemnitz]] - [[Darmstadt]] - [[Dresden]] - [[Duisburg]] - [[Erfurt]] - [[Flensburch]] - [[Freiburg im Breisgau]] - [[Fulda]] - [[Gelsenkirchen]] - [[Hannover]] - [[Jena]] - [[Karlsruhe]] - [[Kassel]] - [[Kiel]] - [[Koblenz]] - [[Leipzig]] - [[Lübeck]] - [[Ludwigshafen]] - [[Mainz]] - [[Mannheim]] - - [[Neurenberch]] (''Nürnberg'') - [[Oberhausen]] - [[Aldenburch]] - [[Osnabrück]] - [[Saarbrücken]] - [[Stuttgart]] - [[Trier]] - [[Wiesbaden]]
|}

== Ekonomy ==
[[Ofbyld:Frankfurt am Main, Skyline mit Flößerbrücke 2.jpg|350px|thumbnail|right|[[Frankfurt]] is it finansjele sintrum fan Dútslân]]

Dútslân hat de grutste nasjonale ekonomy yn [[Jeropa]], en is de op twa nei grutste fan de wrâld. Sûnt de [[18e iuw]] is Dútslân in lân dat de motor fan Jeropa west hat, mei nije ûntjouwingen by de roes. De eksport fan guod fan Dútslân nei oare lannen is ien fan de redenen fan de wolfeart. Dútslân is it grutste eksportlân mei 1.327 triljoen euro oan eksportearre saken yn 2007 en de hannelbalâns wie 268 miljard euro yn 'e plus.&lt;ref&gt;Spiegel special nr.5/2008 side 15&lt;/ref&gt; De eksport fan Dútslân nei lannen fan de Jeropeeske Uny wie 736 miljard euro yn 2007. Meïnoar eksportearre Dútslân yn 2007 foar 969 miljard euro oan guod oer de hiele wrâld. It wichtichste Dútske eksportguod yn 2007:
# ''Auto's en autodielen'' 181 miljard
# ''Masinen'' 139 miljard
# ''Gemyske produkten'' 128 miljard

De [[tsjinstesektor]] smyt likernôch 70% fan it [[Bruto Ynlânsk Produkt]] op, de yndustry 29,1 persint en de lânbou 0,9%. Gâns produkten komme fan yngenieurs, lykas auto's, masines, metaal, en gemysk guod. Dútslân is lieder op it mêd fan duorsume enerzjy technology. De grutste, jierlikse, ynternasjonale hannels eveneminten en kongressen wurde yn stêden as Hannover, Frankfurt and Berlyn holden.

[[Ofbyld:S-Klasse_W221.jpg|200px|thumbnail|left|Dútslân wie yn 2007 it grutste eksportlân fan guod]]

Fan de grutste bedriuwen fan de wrâld dy't by in oandielenmerk ynskreaun binne, hawwe neffens Fortune Global 500, de 37 bedriuwen mei de grutste omset har haadkertier yn Dútslân. De tsien grutsten binne Daimler, Volkswagen, Allianz (bedriuw mei de measte winst), Siemens, Deutsche Bank (bedriuw mei de twadmeaste winst), E.ON, Deutsche Post, Deutsche Telekom, Metro en BASF.&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/Germany.html Global 500 Germany], CNN Money. &lt;small&gt;''Ingelsk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; De Deutsche Post, Robert Bosch en Edeka binne de grutste wurkjouwers.&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/performers/companies/biggest_employers/index.html Global 500 Biggest Employers], CNN Money. &lt;small&gt;''Ingelsk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; Wrâldferneamde bedriuwen binne Mercedes Benz, [[SAP AG]], BMW, adidas, [[Audi]], Porsche en Nivea.&lt;ref&gt;[http://bwnt.businessweek.com/brand/2006/ The 100 Top Brands 2006], Businessweek. &lt;small&gt;''Ingelsk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Dútslân is in sterk foarstanner fan Jeropeeske ekonomyske en politike yntegraasje, en it kommersjele belied wurdt fierhinne beskieden troch oerienkomsten mei lidsteaten fan de [[Jeropeeske Uny]] (JU) en de wetjouwing fan JU mienskiplike merk. Dútslân hat de mienskiplike Jeropeeske munt, de [[euro]], dy't yn it plak kaam fan 'e [[Dútske mark]]. It Jeropeeske monetêre belied komt fan de [[Jeropeeske Sintrale Bank]], dy't yn [[Frankfurt am Main]] fêstige is. It modernisearjen en yntegrearjen fan de ekonomy yn East-Dútslân bliuwt in dreech proses en duorret oant 2019, alle jierren giet der sa'n $80 biljoen nei East-Dútslân. Der is in delgong fan wurkleazens, en it tal wurkleazen yn novimber 2007 wie 8,1%.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/20090608224309/www.tagesschau.de/wirtschaft/arbeitsmarkt60.html Arbeitslosenzahl unter 3,5 Millionen gesunken]Tagesschau. &lt;small&gt;''Dútsk''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; It persint wurkleazen yn it gebiet dat oant 1990 West-Dútslân wie is 6.7% en yn it gebiet dat oant 1990 East-Dútslân wie binne dat 13.4%. 

=== Ynfrastruktuer ===
[[Ofbyld:Two Ships-Hamburg.jpg|right|thumbnail|De haven fan [[Hamboarch]] is de twadgrutste fan Jeropa en njoggengrutste fan 'e wrâld]]

Yn 2002 wie Dútslân nûmer fiif op 'e list fan lannen dy't it measte enerzjy ferbrûke, en twa-tredde part dêrfan wie ymportearre. Yn itselde jier wie Dútslân de grutste Jeropeeske ferbrûker fan elektrisiteit; it elektrisiteitsferbrûk yn dat jier wie 512.9 kilowatt yn it oere. It Dútske regear komt mei inisjativen wat duorsume enerzjy oangiet, hja wolle dat duorsume enerzjy yn 2050 50% fan de totale streamfoarsjenning beslacht. Yn 2000 wie der in oerienkomst fan it regear dêr't yn stie dat der yn 2021 gjin nuklêre sintrales mear yn Dútslân wêze meie. &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4295389.stm Germany split over green energy], BBC, 13 gersmoanne 2007&lt;/ref&gt; Yn [[2006]] besloech duorsume enerzjy mar 1.3% fan de totale streamfoarsjenning.

Omdat Dútslân op in sintraal plak yn [[Jeropa]] leit is it in lân fan belang wat transport oanbelanget. Dútslân hat in drok transport netwurk dat ek noch fan dizze tiid is. De Dútske [[Autodyk|sneldiken]] (Autobahn) is it tredgrutste sneldikenetwurk fan 'e wrâld der binne op de measte plakken gjin faasjebeheinings.

De meast wichtige stêden fan Dútslân binne ferbûn mei in faasjetrein. De [[InterCityExpress]] of ''ICE'' rydt ek nei oare lannen. De faasje fan de trein is tusken de 160&amp;nbsp;km/h en 300&amp;nbsp;km/h. De [[Deutsche Bahn]] stiet noed foar de ICE dy't om it healoere, oere of oardeloare by de stasjon delrydt.&lt;ref&gt;[https://www.db.de/site/bahn/de/unternehmen/investor__relations/finanzberichte/geschaeftsbericht/geschaeftsbericht__2006.html Geschäftsbericht 2006 der Deutschen Bahn AG], Deutsche Bahn, 2007, [[19 oktober|19 wynmoanne]].&lt;/ref&gt;

== Mienskip ==
=== Feestdagen ===
De nasjonale feestdei is de ''Dei fan de Dútske ienheid'' op 3 oktober. It is de iennichste feestdei dy't troch de steat Dútslân fêstlein is. Alle oare feestdagen wurde keazen troch de dielsteaten fan Dútslân. Der binne acht oare dagen dy't yn alle dielsteaten fierd wurde: kristlike feestdagen: goede freed, peaskemoandei, Himelfearstdei, Pinkstermoandei en de twa krystdagen; oare net kristlike feestdagen binne nijjier en Dei fan de arbeid. De feestdagen en de sneins wurde yn Dútslân „Tage der Arbeitsruhe und der seelischen Erhebung“ neamd.

=== Sport ===
De meast populêre sport yn Dútslân is [[fuotbal]]. Mear as seis miljoen leden en 170.000 klups binne oansletten by de ''[[Deutscher Fußball-Bund]]'' (Dútske Fuotbal Bûn). De heechste difyzje fan it Dútsk fuotbal hjit de [[Bundesliga]].

=== Media ===
; Regionale omroppen

{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=0
|- style=background:#efefef;
! Namme !! Ofkoarting !! Dielsteaten  
|- valign=top
| Bayerischer Rundfunk || BR || [[Beieren]]
|- valign=top
| Hessischer Rundfunk || hr || [[Hessen]]
|- valign=top
| Mitteldeutscher Rundfunk || MDR || [[Saksen (dielsteat)|Saksen]], [[Saksen-Anhalt]] en [[Tueringen]] 
|- valign=top
| Norddeutscher Rundfunk || NDR || [[Hamboarch]], [[Meklenburch-Foarpommeren]], [[Nedersaksen]] en [[Sleeswyk-Holstein]]
|- valign=top
| Radio Bremen || RB || [[Bremen (dielsteat)|Bremen]]
|- valign=top
| Rundfunk Berlin-Brandenburg || RBB || [[Berlyn]] en [[Brandenburch]]
|- valign=top
| Saarländischer Rundfunk || SR || [[Saarlân]]
|- valign=top
| Südwestrundfunk || SWR || [[Baden-Wuertemberch]] en [[Rynlân-Palts]]
|- valign=top
| Westdeutscher Rundfunk || WDR || [[Noardryn-Westfalen]]
|}

; Kommersjele stjoerders
De bekendste kommersjele tillefyzjestjoerders binne ProSiebenSat.1 Media AG, de RTL Group, MTV Networks Deutschland en NBC Universal Deutschland. Dêrnjonken binne der ek stjoerders wêrfoar apart betelle wurde moat, bygelyks Premiere en arena.

; Kranten
Der is in ryk ferskaat oan kranten yn Dútslân, de meast lêzen deiblêden binne de Bild, de Frankfurter Allgemeine Zeitung en de Süddeutsche Zeitung. Der Spiegel en Focus binne de meast bekende wykblêden. 

== Kultuer ==
=== Algemien ===
De skiednis fan de Dútske kultuer rint in hiel ein fierder werom as it bestean fan Dútslân as politike ienheid. Op kultureel mêd is de Dútske kultuer nau ferbûn mei de [[Dútsk|Dútske taal]]. Rûchwei nei 1800 feroaret it begryp Dútske kultuer, it is dan ferbûn mei it Dútske steatsgebiet. Sa is it mooglik dat minsken dy't yn har tiid bydroegen hawwe oan de Dútske kultuer fan bûten de hjoeddeiske Dútske lânsgrinzen komme, mar likegoed ûnderdiel binne fan de Dútske kultuer. In soad Dútsers om utens, soms om politike of religieuze redenen flechte, binne nau ferbûn mei de Dútske kultuer. In tal foarbylden binne [[Albert Einstein]], [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]]. It oansjen fan de Dútske kultuer waard slim tamtearre troch de [[Twadde Wrâldkriich]] en de [[Holocaust]]. Hjoed wurdt de Dútske taal en kultuer yn de wrâld op 128 lokaasjes fertsjinwurdige troch it Goethe-Institut.

=== Filosofy ===
[[Ofbyld:Nietzsche1882.jpg|thumbnail|upright|[[Friedrich Nietzsche]], 1882]]

De measte ferneamde Dútske filosofen binne Nikolaus von Kues, Gottfried Wilhelm Leibniz, Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, [[Karl Marx]], Arthur Schopenhauer, [[Friedrich Nietzsche]] en Martin Heidegger. Bekende Dútske filosofyske streamingen binne it Dútske Idealisme en it troch Karl Marx en Friedrich Engels ûntworpen Marxisme. De saneamde Frankfurter Skoalle fan Theodor Adorno en Max Horkheimer kaam yn de 20e iuw mei de Krityske Teory. Jürgen Habermas wie harren opfolger en is ien fan de ferneamdste filosofen op 'e wrâld.

=== Keunst ===
Ien fan de ferneamdste keunstners út de [[renêssânse]] is [[Albrecht Dürer]]. [[Peter Paul Rubens]] is berne yn [[Siegen]], mar ferhuze letter nei Antwerpen.

=== Literatuer ===
{{Apart|Dútske literatuer}}

De Dútske literatuer begjint al yn de [[midsiuwen]], in foarbyld dêrfan is Walther von der Vogelweide. De measte ferneamde histoaryske Dútske skriuwers binne [[Johann Wolfgang Goethe]], [[Friedrich Schiller]] en de [[Bruorren Grimm]]. De Dútske winners fan de [[Nobelpriis foar de Literatuer]] wienen [[Christian Matthias Theodor Mommsen|Theodor Mommsen]] (1902), [[Paul Heyse]] (1910), [[Gerhart Hauptmann]] (1912), [[Thomas Mann]] (1929), [[Hermann Hesse]] (1946), [[Heinrich Böll]] (1972) en [[Günter Grass]] (1999).

=== Muzyk ===
Op it mêd fan muzyk hat de Dútske kultuer in ryk ferline mei mannen as [[Johann Sebastian Bach]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Richard Wagner]] en [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. Hjoed binne [[Herbert Grönemeyer]], [[Nena (sjongeres)|Nena]], [[Tokio Hotel]] en [[Rammstein]] net allinnich yn Dútslân, mar ek yn in hiel soad oare lannen bekend.

=== Iten ===
[[Ofbyld:Weisswurst.jpg|thumbnail|[[Weißwurst]] mei Brezel en swiete moster.]]
Yn Dútslân is der in wiidweidich oanbod oan regionale itensprodukten. Yn Noard-Dútslân wurde de jirpels op ferskillende manieren klearmakke. Yn it suden ite se faak Knödel, Spätzle en Nudeln (soarte fan pasta). Regionale spesjaliteiten binne Weißwurst (Beieren), Frankfurter Kranz (Hessen), Bratwurst (Noard-Beieren en Tueringen), Schwenkbraten (Saarlân), Maultaschen (Baden-Wuertemberch), Schwarzwälder Kirschtorte (Baden-Wuertemberch), Thüringer Rostbratwurst (Tueringen) en Saumagen (Rynlân-Palts). 
Wat it drinken oangiet is Dútslân bekend om syn ferskaat oan biersoarten. Yn it Súdwesten binne de wyngerden, it dan ek yn 'e reden dat der neist bier ek faak wyn dronken wurdt. In twadde útsûndering is [[East-Fryslân]], dêr't benammen in soad tee dronken wurdt en dêr't sprake is fan in teekultuer.

Sa as ek yn oare lannen fan de Jeropeeske Uny jildt foar Dútslân de trend dat minsken hieltyd minder de tradisjonele drege kost en wat mear lichtere fetearm ite.

Yn de Dútske regio's binne der ferskate brea- en woarstsoarten. Tradisjoneel is it waarme miel middeis en de jûns in breamiel. De dei begjint trochstrings mei in moarnsbrochje mei in stik bôle of Brötchen/Semmeln, belein mei tsiis of skinke mar ek wol ris wat swiets (hunich, jam ensfh.) en dêrby faak in sean aai. By it moarnsbrochje wurdt ornaris kofje (yn Noard-Dútslân tee) of molke dronken.

== Keppeling om utens ==
{{WikiwurdboekLyts|Dútslân}}
{{CommonsLyts|Germany|Dútslân}}
{{WikiatlasLyts|Germany|Dútslân}}
* [https://www.deutschland.de/de www.deutschland.de it elektroanyske portaal foar Dútslân] &lt;small&gt;Dútsk/Ingelsk&lt;/small&gt;
* [https://www.germany.info/ germany.info - ynformaasje oer Dútslân] &lt;small&gt;Ingelsk&lt;/small&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
}}
{{Dútslân}}
{{EU}}

{{DEFAULTSORT:Dutslan}}
[[Kategory:Dútslân| ]]
[[Kategory:Lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1871]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1945]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1949]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>trqmwmwd9xg2sgkfzokyttpb2kihogu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oekraïne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3340</id>
    <revision>
      <id>1240944</id>
      <parentid>1240918</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/~2026-49967-46|~2026-49967-46]]&quot; ([[Meidogger oerlis:~2026-49967-46|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Drewes&quot;.</comment>
      <origin>1231082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14221" sha1="aecfn8gczu0295ur67ngwqr4rg35w60" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = Україна |
namme = Oekraïne |  
flagge = Flag of Ukraine.svg |
wapen = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |
lokaasje = Location Ukraine Europe.png|
motto = Воля, злагода, добро |
taal = [[Oekraynsk]] |
haadstêd = [[Kiev]] |
steatsfoarm = Republyk |
oerflak = 603.700  |
pctwetter = 0 |
ynwenners = 41.830.619 &lt;small&gt;(sûnder [[Krim]])&lt;/small&gt; | teljier = 2020|
munt = Hryvnia | muntkoade = UKH |
tiidsone = +2 |
feestdei = - |
folksliet = Sjtsje ne vmerla Ukrajiny |
lânkoade = UKR |
ynternet = .ua |
tillefoan = 380 |
}}
'''Oekraïne''' is in lân yn [[Jeropa|East-Jeropa]]. De haadstêd is [[Kiev]]. Benoarden Kiev leit [[Tsjernobyl]], dêr't yn [[1986]] in [[Kearnramp fan Tsjernobyl|kearnramp]] wie. Yn 2014 waard de [[Krim]] troch Ruslân ferovere, yn 2022 waard de rest fan Oekraïne oanfallen troch Russyske rebellen yn it easten fan it lân en it Russyske leger. [[Volodymyr Zelensky]] is sûnt 20 maaie 2019 presidint fan it lân.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Map of Ukraine en.svg|thumbnail|left|Lân kaart]]

=== Lizzing ===
Oekraïne wurdt begrinzge troch:
* [[Wyt-Ruslân]] yn it noarden;
* [[Ruslân]] yn it noardeasten;
* de [[Swarte See]] yn it suden;
* [[Moldaavje]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]] yn it súdwesten;
* [[Slowakije]] en [[Poalen]] yn it westen.

=== Lânskip ===
Oekraïne is it twadgrutste lân fan Europa nei Ruslân. It lân hat in oerflak fan 603.7000 km² en in kustline by de [[Swarte See]] is 2.782 km lang.

[[Ofbyld:Dolina5.jpg|thumb|left|''De Binnen Westlike Karpaten'']]
It lânskip is meast flak mei de fruchtbere Pontyske steppe yn it suden en hat ferskillende plato's. De wichtichste dêrfan is it Donets(Donbass)plato yn it uterste easten fan it lân. 

In part fan de [[Karpaten]] rint troch it westen fan Oekraïne. De heechste berch yn dat gebiet is de Hoverla (2.061 m). Yn it easten binne noch wat hichen. It heechste punt op it skiereilân Krim is de berch Roman Kosch (1.545 m). It wetter fan de rivieren [[Dnjepr]] en [[Desna]] komt út it noarden wei en streamt fia Kiev nei de Swarte See. Troch it westen streame [[Dnjestr]], Proet, Westlike Boech en Súdlike Boech. Yn it easten is de Siwerskyj Donez in sydrivier fan de rivier de [[Don (rivier)|Don]] dy't troch Ruslân streamt. De kust fan de Swarte See hat in protte riviermûnings, wylst de kust by de Krim just rotseftich is. 

Oekraïne hat in tuskenbeiden klimaat. De Krim hat in Middellânske seeklimaat. Yn it noarden en westen falt mear rein as yn it easten en súdeasten. Yn de winter wurdt it op de Krim net sa kâld. Nei it noarden ta wurdt it winterdeis in stik kâlder. Yn de simmer is de temperatuer yn it hiele lân frij heech.

Fan de befolking wennet 67% yn de stêden, de oare 33% op it plattelân. De fiif grutste stêden binne [[Kiëv]] (de haadstêd), [[Kharkiv]], [[Donetsk]], [[Dnipro]] en [[Odessa (stêd)|Odesa]], dy't allegear mear as 1.000.000 ynwenners ha.

Ien fan 'e wichtichste natuerlike attraksjes is it bosk fan Swart, tichtby de stêd [[Znamianka]] yn it sintrum fan it lân, mei syn Berestuyate of Swarte Mar, dat neffens wittenskippers ûntstien is tidens de iistiid en &quot;boaiemleas&quot; is. Undersykers hawwe trije of sels fiif lagen sedimintêr gesteente fûn. It is it ienige prehistoaryske mar yn East-Europa. Net fier fan Znamianka, 10 km nei it suden, leit ek it doarp Moshorino, ferneamd as it berteplak fan Semen Klimovsky, de skriuwer fan it ferneamdste Oekraynske folksliet &quot;In Kozak rydt oer de Donau&quot;, dat populêr is yn arranzjeminten fan Jeropeeske komponisten &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240629115804/https://www.volynpost.com/news/213555-v-ukraini-ie-ozero-iake-ne-maie-dna В Україні є озеро, яке не має дна]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://subotsi.info/pam-jatnii-znak-semenovi-klimovskomu Пам'ятний знак Семенові Климовському]&lt;/ref&gt;.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Володимир Великий.JPG|thumbnail|180px|Monumint foar kening Volodimir yn Kiev]]
Sûnt de âldheid hat it steppegebiet fan Oekraïne bewenne west troch hieltyd oare folken: de [[Skyten]] (7e iuw f.Kr. - 3e iuw f.Kr.), [[Goaten]] en [[Hunnen]] (4e iuw - 5e iuw), [[Slaven (folk)|Slaven]] (6e iuw) en [[Mongoalen (folk)|Mongoalen]] (13e iuw).

Yn de 8e iuw fearen [[Wytsingen]] oer de rivieren yn East-Europa en setten har nei wenjen yn Oekraïne. De Wytsingen fermongen har mei de oarspronklike Slavyske befolking. De Wytsingen kamen foar in grut part út Sweden. Der wienen twa groepen Wytsingen, de ''Wareger'' en de ''Rus''. Dy twa groepen wienen beskiedend foar de stifting fan de earste Eastslavyske steat, it [[Kievske Ryk]]. Om 1200 hinne rekke de ienheid yn dat ryk wei. Om 1240 oerweldigen de Mongoalen it Oekraynske part fan it eardere ryk. 

Kearpunt yn de skiednis fan Oekraïne hat west de ynliving fan [[Galysje-Wolynje]], steatkundich sjoen de opfolger fan Kiev, troch [[Poalen]] (1340-1349). Nei de personele uny tusken beide lannen (1386) rekke Oekraïne stadichoan hieltyd fierder ûnder Poalske ynfloed. In protte boeren flechten wei nei de kozakken dy't harren selsstannige posysje wol tsjinoer Poalen yn stân hâlde koenen. 

By it [[Bestân fan Androesjovo]] fan [[1667]] waard it gebiet fan Oekraïne troch Poalen en Ruslân ferparte. Yn [[1764]] waard de lêste hetman ôfsetten en yn [[1783]] waard it [[liifeigenskip]] ynfierd. Yn 1775 waard de Oekraynske Kozakkenfesting Sich ferneatige troch Russyske troepen, wat in nasjonale trageedzje waard. In brute polityk fan Russifikaasje waard útfierd yn 'e ferovere gebieten - in offisjeel ferbod op 'e Oekraynske taal en kultuer. Nei de Poalske dielingen fan 1772, 1793 en 1795 wie it grutste part fan Oekraïne ûnder Russysk bewâld kaam. 
[[Ofbyld:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumbnail|180px|Ien fan 'e monuminten foar de nasjonale held fan Oekraïne Bohdan Khmelnytsky]]
Ien fan 'e wichtichste rollen yn 'e ynname fan Oekraïne waard spile troch it [[Fort fan Sint-Elizabeth]], dat it paad trochsette nei de oprjochting fan in stabile beskaving yn it suden fan it lân en de stifting fan grutte stêden lykas Kherson, Mykolaiv, Odessa, en oan 'e ein fan 'e 18e iuw feroare it fort sels yn 'e stêd Yelisavetgrad (no Kropyvnytskyi)

De [[19e iuw|19e-iuw]]ske opposysjebeweging tsjin it tsarisme krige yn Oekraïne al gau in nasjonalistysk krakter en rûn yn maart 1917 yn Kiev út op de foarming fan in sintrale ''Rada'' (Ried) as fertsjintwurdiging fan Oekraynske politike streamingen. It útroppen fan Oekraïne ta Folksrepublyk yn novimber 1917 late ta in konflikt mei de sintrale [[Bolsjewisme|bolsjewistyske]] regearing, dy't wegere om de oerwegend linksdemokratyske Rada te erkennen. Yn jannewaris 1918 folge de proklamaasje fan Oekraïne as soevereine steat. Dêrop bruts yn [[Kiëv]] in troch de bolsjewisten stipe opstân út. De Rada koe har hanthavenje troch frede te sluten mei de [[Sintralen]] en dêrnei mei help fan [[Dútslân|Dútske]] troepen de oarder werstelle.

Nei de boargeroarloch en de [[Fyfde Poalsk-Russyske Oarloch]] slute Oekraïne yn desimber 1922 it steatsferdrach ta konstituearring fan de [[Sowjet-Uny]]. Yn 1932-1933 fierde it Stalinistyske rezjym de Holodomor út, in keunstmjittich organisearre hongersneed wêrby't sawat 10 miljoen minsken stoaren en dy't erkend waard as genoside op Oekraïners. Yn 1937, as ûnderdiel fan 'e Grutte Terreur, fermoarden de Sovjet-geheime tsjinsten NKVD alle fertsjintwurdigers fan 'e Oekraynske intelligentsia en harren oerbliuwsels waarden yn it geheim begroeven yn it Bykivnya-bosk by Kiev, dêr't nei de ynstoarting fan 'e USSR en de iepening fan 'e argiven in tinktekenkompleks oprjochte waard.

Besikingen nei [[1939]] troch Oekraynske nasjonalistyske aktivisten om de Dútske besetting yn de [[Twadde Wrâldkriich]] foar eigen doelen te brûken, rûnen fêst op de politike belangen en de rasistyske foaroardielen fan de Dútsers, dy't in grouwélich skrikbewâld fierden. Nei de Twadde Wrâldkriich bleaunen oant en mei it begjin fan de jierren '50 yn de westlike Oekraïne kloften partisanen aktyf. 

Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntwikkele Oekraïne har ta ien fan de wichtichste en wolfarrende Sowjetrepubliken fan de Sowjet-Uny. Yn [[1954]], ûnder it bewâld fan [[Chroesjtsjov]], waard it skiereilân de [[Krim]] oerhevele fan Ruslân nei Oekraïne.

Nei de steatgreep yn Moskou ferkleare it Oekraynske parlemint har op [[24 augustus]] [[1991]] ûnôfhinklik.
[[Ofbyld:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumbnail|180px|Museum fan 'e hongersneed fan 1932-1933 oprjochte yn Kiev nei de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny]]
Nei de ûnôfhinklikheid wie Oekraïne in grutte kearnmacht en beskikte oer in arsenaal fan [[Nukleêr wapen|kearnwapens]]. Begjin [[1994]] waard de ynternasjonale ôfspraak makke dat Oekraïne binnen trije jier 1800 raketten foar ferneatiging oan Ruslân ôfdraget. It ferrike [[uranium]] út de kearnkoppen wurdt dêrnei mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] finansjele stipe omset yn brânstof foar kearnsintrales. Yn it Boedapestmemorandum fan [[1994]] waard fêstlein dat it lân yn ruil foar de kearnwapens in soevereiniteitsgarânsje krige fan de [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en Ruslân. Oekraïne ûndertekene ek it non-proliferaasjeferdrach fan kearnwapens. 

Yn novimber 2013 ûntstie der yn de haadstêd Kiev in protestbeweging nei oanlieding fan it net tekenjen fan in assosjaasjeferdrach mei de [[Europeeske Uny]]. De Russysk gesinde presidint [[Viktor Janûkowytsj]] flechte nei oanlieding fan dizze protesten nei Ruslân. Underwilens waard der yn Kiev in nije regear foarme, it regear-Jatsenjuk. Yn de benammen Russysk pratende dielen fan Oekraïne brutsen protesten út tsjin dit nije regear, wêrnei Ruslân it skiereilân [[Krim]] besette. Op 18 maart 2014 anneksearre Ruslân de [[Krim]], nettsjinsteande swier protest fan ûnder mear de FS en de EU.

Op 24 febrewaris foel [[Ruslân]] op fjouwer fronten Oekraïne binnen. Der wienen ferskate bylden te sjen fan grutte eksploazjes yn ferskillende Oekraynske stêden. As gefolch kundige de Oekraynske presidint [[Volodymyr Zelensky]] in steat fan belis oan. Op 25 maart die it Russyske Ministearje fan Definsje te witten dat de &quot;earste fase&quot; fan de &quot;spesjale militêre operaasje yn 'e Oekraïne&quot; dien wie en dat de &quot;befrijïng fan de Donbas&quot; no útein sette koe. It weromlûken fan Russyske militêren yn it noarden fan Oekraïne waard troch Oekraïne as in dieloerwinning beskôge.

== Bestjoerlike yndieling ==
Oekraïne is opdield yn 24 oblasten, ien autonome republyk en twa stêden mei in bysûndere status.

''Oblasten:''
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Oblast Charkov|Charkov]]
* [[Oblast Cherson|Cherson]]
* [[Oblast Chmelnytskyj|Chmelnytskyj]]
* [[Oblast Dnjepropetrovsk|Dnjepropetrovsk]]
* [[Oblast Donetsk|Donetsk]]
* [[Oblast Ivano-Frankivsk|Ivano-Frankivsk]]
| width=&quot;20&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Oblast Kiev|Kiev (oblast)]]
* [[Oblast Kirovohrad|Kirovohrad]]
* [[Oblast Lviv|Lviv]]
* [[Oblast Loehansk|Loehansk]]
* [[Oblast Mykolajiv|Mykolajiv]]
* [[Oblast Odessa|Odessa]]
| width=&quot;20&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Oblast Poltava|Poltava]]
* [[Oblast Rivne|Rivne]]
* [[Oblast Soemy|Soemy]]
* [[Oblast Ternopil|Ternopil]]
* [[Oblast Transkarpaasje|Transkarpaasje]]
* [[Oblast Tsjerkasy|Tsjerkasy]]
| width=&quot;20&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Oblast Tsjernihiv|Tsjernihiv]]
* [[Oblast Tsjernivtsy|Tsjernivtsy]]
* [[Oblast Vinnytsja|Vinnytsja]]
* [[Oblast Volhynje|Volhynje]]
* [[Oblast Zaporizja|Zaporizja]]
* [[Oblast Zjytomyr|Zjytomyr]]
|}

== Demografy ==
=== Befolking ===
Neffens de Oekraynske folkstelling fan 2001, meitsje etnyske [[Oekraïners]] 77.8% fan de befolking út. Oare befolkingsgroepen binne [[Russen]] (17.3%), [[Wytrussen]](0.6%), [[Moldaavjers]] (0.5%), [[Krim-Tartaren]] (0.5%), [[Bulgaren]] (0.4%), [[Hongaren]] (0.3%), [[Roemenen]] (0.3%), [[Poalen (folk)|Poalen]] (0.3%), [[Joaden]] (0.2%), [[Armeenjers]] (0.2%), [[Griken]] (0.2%) en [[Tartaren]](0.2%). De yndustrialisearre gebieten yn it easten en súdeasten binne it tichtbefolke en 67.2 persint fan de befolking wennet yn stedske gebieten.

=== Taal ===
It [[Oekraynsk]] is de offisjele taal fan Oekraïne. Dizze taal is nau besibbe oan it Russysk. Fan de befolking hat 67% it Oekraynsk as memmetaal en 24% it Russysk. De lêste neamde taal wurdt benammen sprutsen op de [[Krim]] en de eastlike oblasten [[Oblast Donetsk|Donetsk]] en [[Oblast Loehansk|Loehansk]]. Yn it westen sprekt in lytse minderheid ek [[Hongaarsk]], [[Poalsk]] en [[Roemeensk]]. Op de Krim sprekt noch in minderheid it [[Krimtataarsk]].

Doe't Oekraïne noch in part fan de Sowjet-Uny wie, waard kennis fan de eigen taal troch de Kommunisten net oanmoedige, de befolking moast Russysk praten. Nei de ûnôfhinklikens bloeide de taal wer op. Lykwols leit it brûken fan it Oekraynsk noch hieltyd gefoelich by de etnyske minderheden yn it lân, benammen by de 15 miljoen Russen.

=== Religy ===
De grutte mearderheid fan de Oekraïners is [[kristendom|kristlik]]. It kristendom is sûnt [[988]] de oerhearskende godstsjinst fan it lân. Dat jier besleat foarst [[Fladimir de Grutte]] him ta it kristendom te bekearen en lit him dopen. Goed trije fearn fan de befolking heart ta de [[Eastersk-Ortodokse Tsjerke]], om-ende-by acht prosint by de [[Oekraynsk-Katolike Tsjerke]] en fierders wenje yn it lân 300.000 [[Joaden]] en sa'n 500.000 [[Moslim|moslims]].

== Ekonomy ==
[[BYP]] per persoan is [[$]]7.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 9% lânbou, 32,2% yndustry en 58,8% tsjinsten.

{{EU}}

{{DEFAULTSORT:Oekraine}}
[[Kategory:Oekraïne| ]]
[[Kategory:Lân yn Jeropa]]
[[Kategory:Histoaryske Russyske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 882]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1349]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1649]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1764]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1917]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1921]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1991]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>aecfn8gczu0295ur67ngwqr4rg35w60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pepergea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6825</id>
    <revision>
      <id>1240963</id>
      <parentid>1238375</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8499" sha1="82zzodkcfsjrslsw04f4tsefhwh4w4z" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Peperga Friesland Gemeente Weststellingwerf.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       =  [[Ofbyld:De Blesse vlag.svg|80px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Pepergea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 3,15 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 2,92 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,24 km²
| befolkingstichtens          = 69 ynw. / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8396
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_50_55_N_6_3_14_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 50' N 6° 3' E}}  
| webside                     = [https://dorpdeblesse.nl/ Side De Blesse-Pepergea]
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Pepergea.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Pepergea (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =   
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 55
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 3
| lon_sec                     = 14
| lon_dir                     = E
}}                                                  
'''Pepergea''' is in doarp súdlik fan [[Wolvegea]] by de [[A32]] yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. Pepergea is ien fan de lytste doarpen fan de gemeente. In buorren hat it doarp net en de measte hûzen steane frij fan inoar oan de Pepergeawei. Under de [[himrik]] heart ek in part fan 'e [[buorskip]] [[Oerbuorren]]. 

Pepergea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Pepergea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Namme==
[[Ofbyld:Stuyvesant Peperga 04.JPG|thumb|left|Monumint Pieter Stuyvesand]]
De namme fan it doarp is yn 'e rin fan de tiid net in soad feroare. Neffens in 17e-iuwske kopy waard it doarp yn 1399 Pepergae neamd. Yn in Latyske tekst fan 1510 wie it ''Pepergo'', in fariant dy't ek yn 1408 yn in dokumint stie.&lt;ref&gt;Karel F. Gildemacher Friese Plaatsnamen, ISBN978 90 330 0643 2, side 194&lt;/ref&gt; Yn âlde geskriften wurdt de namme fan it berteplak fan [[Peter Stuyvesant|Pieter Stuyvesant]], in gûverneur-generaal fan Nij-Amsterdam, it hjoeddeiske [[New York City|New York]], skreaun as ''Peperghoe''.

Men soe tinke kinne dat de namme komt fan de speserij [[piper]], mar om't gjin keppeling lein wurde koe mei dat krûd, waard der nei in oare ferklearring socht. It die dêrby bliken dat yn it ferline it wurd ''peper'' yn guon plakken yn 'e folksmûle foar “mattebiis” brûkt waard. Dat gewaaks groeit oan 'e wetterkant, wêrûnder de [[Linde]] dy't bylâns Pepergea streamt. Biis waard tapast by it byn- en flechtwurk om stuollen te matsjen of it frisseljen fan tassen en kuorren. Mei de tafoeging gea (= lânstreek) soe dêrom de namme safolle as lânskip fan bizen of bizestreek betsjutte. 

Neffens Karel F. Gildemacher ferwiist 'Peper' nei it sompige lân, dêr't Pepergea ûntstie. Troch û.o. it ôfgraven fan turf waard it gebiet sa wiet, dat it hiele doarp yn 'e 17e iuw hast in kilometer opskowe moast.&lt;ref&gt;Karel F. Gildemacher Friese Plaatsnamen, ISBN978 90 330 0643 2, side 194&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
De oarspronklik oan [[Nikolaas fan Myra|Nikolaas]] wijde tsjerke waard yn [[1537]] yn [[Gotyk|letgoatyske]] styl boud op in nije plak.  Mooglik waard Pieter Stuyvesant dêr yn [[1611]] of [[1612]] noch troch syn heit doopt, mar om 't de doopregisters net bewarre bleaun binne is dat net wis. Nei in brân oan it begjin fan de 19e iuw waard de tsjerke oan de âlde toer en op itselde plak werboud. Yn [[2001]] waard de tsjerke sletten foar tsjerketsjinisten.

Om [[1865]] waard útein set mei de oanlis fan it spoar tusken [[Swol]] en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Dat spoar spjalte it doarp yn twaën. Jierren letter waard besletten it diel dat westlik fan it spoar lei tenei by [[De Blesse]] yn te dielen. De spjalting waard ein jierren 1980 nochris fersterke mei de oanlis fan de A32 tusken De Blesse en Pepergea.  

Oant [[5 jannewaris]] [[1941]] hie Pepergea in eigen treinstasjon dat op [[15 jannewaris]] [[1868]] yn gebrûk nomd waard. [[Stasjon Pepergea]] waard neist passazjiersferfier brûkt foar it eksportearjen fan [[rotan]] út Noardwâlde. Yn de jierren 1970 waard it stasjon ôfbrutsen. Tsjintwurdich is it stee oanjûn troch in trafostasjon fan de [[Nederlânske Spoarwegen]].

== Mienskip ==
Pepergea docht in soad yn 'e mande mei it oanbuorjende doarp De Blesse. Sa ha de doarpen tegearre in doarpsferiening [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064548977811 Pleatslik Belang De Blesse-Pepergea], dy't op [[10 desimber]] [[1864]] oprjochte waard, en ek in mienskiplike [https://www.facebook.com/FeestcomissieDeBlessePeperga/ feestkommisje] en flagge.  De fiertaal is meast [[Stellingwerfsk]]. 

=== Tsjerke ===
{{Apart|Tsjerke fan Pepergea}}
* [https://www.facebook.com/p/Protestantse-gemeente-Willemsoord-Peperga-Blesdijke-100077338833428/ Protestantske gemeente Willemsoard-Pepergea-Blesdike]

[[Ofbyld:2023 Pepergea, tsjerke (1).jpg|thumb|260px|''Tsjerke'']]

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier ||  1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004  || 2009
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 378 || 370 || 328 || 286 || 150 || 60 || 60
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier  || 2015 || 2020
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners'''  || 93 || 90
|}

=== Pieter Stuyvesant ===
{{Apart|Pieter Stuyvesant}}
De bekendste ynwenner dy't Pepergea ea hân hat, is [[Peter Stuyvesant|Pieter Stuyvesant]], fanwegen syn houten skonk ek wol  ''Piter Poat'' neamd. Hy wie de stifter fan it hjoeddeiske [[New York City|New York]] en de [[Boppewynske Eilannen (Lytse Antillen)|Boppewynske Eilannen]]. Fuort by de westlike tagong fan it doarp stiet ta syn neitins in monumint, in swerfstien wêrop it model fan it schip stiet wêrmei't er nei [[Noard-Amearika|Amearika]] sylde. Skean foar de tsjerke oer stie om 1600 hinne de pastorije dêr't Piter Stuyvesant berne is en in grut part fan syn jeugd trochbrocht.

== It besjen wurdich ==
* Monumint ta neitins oan [[Pieter Stuyvesant]].
* De 16e-iuwske tsjerke datearret fan 1537 en hat foar in doarpstsjerke in opfallend hege toer.
* De dûbele spoarbrêge oer De Linde út 1923-1924 is in ryksmonumint.
* Noardlik fan yn'e himrik leit it natoergebiet ''Catspoolder'' mei de fûgelsjochhutte ''Catskieker''  
* Grûnwettermeter by de Lindefallei.

== Ynfrastruktuer ==

=== Auto ===
Pepergea leit oan de [[rykswei 32|A32]] tusken [[Wolvegea]] en [[Stienwyk]] en is fan dy plakken ôf oeer de snelwei goed berikber. 

=== Bustsjinst ===
Troch Pepergea rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 17:''' [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] fia [[Wolvegea]]
* '''Line 217:''' Wolvegea - [[Stienwyk]] fia Noardwâlde

De buslinen troch Pepergea wurde fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
Boppewei, Bûtenwei, Domeinenwei, Ingelskesteech, Heidewei, Oerbuorren, Pepergeawei.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]]

== Keppeling om utens ==
*[http://www.stellingwerven.dds.nl/dorpen/peperga/peperga.htm Tsjerke fan Pepergea]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Peperga|Pepergea}}
}}
{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Pepergea| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>82zzodkcfsjrslsw04f4tsefhwh4w4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skerpenseel (Fryslân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6827</id>
    <revision>
      <id>1240965</id>
      <parentid>1128492</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Strjitten */</comment>
      <origin>1240965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6231" sha1="soq2kf4l607vw09amh2vt6yvepz8c2c" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Skerpenseel
| ôfbylding                   = Protestantske tsjerke fan Skerpenseel.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       =  
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Skerpenseel (Fryslân)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 13,81 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 13,79 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,03 km²
| befolkingstichtens          = 69 ynw. / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8483
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_50_0_N_5_52_28_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 50' N 5° 52' E}}  
| webside                     = [https://dorpdeblesse.nl/ Side De Blesse-Pepergea]
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Skerpenseel.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Skerpenseel (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =   
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 52
| lon_sec                     = 28
| lon_dir                     = E
}}                                                 
'''Skerpenseel''' is in doarp tusken [[Wolvegea]] en [[De Kúnder]] súdwest fan de [[Rottige Meente]] yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. Eastlik yn 'e himrik leit de buorskip Grêft.

Skerpenseel hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Skerpenseel (Fryslân)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Al om 1100 hinne wennen minsken yn de krite dy't no de [[Grutte Feanpolder]] neamd wurdt, mar pas yn de [[midsiuwen]] kaam de bewenning echt op gong. Der ûntstiene delsettings, meastentiids yn tropkes by elkoar. Sa ûntstienen de doarpen yn 'e Grutte Feanpolder: [[Munnikebuorren]], Skerpenseel, [[Spangea]] en letter [[De Langelille]] en [[Nijetrine]]. Tusken dy doarpen wienen ek ferbiningswegen. Dat wiene earst paeden, saneamde Binnenwegen. Doe't it ferlet oan mear en bettere ferfiersmooglikheden groeide, waarden ek 'Bûtenwegen' oanlein. Dy wienen breder en ek geskikt foar weinen mei hynders. Sa ûntstie bygelyks de Grindwei.

Yn de 19e iuw waard der yn 'e krite in soad [[turf]] groeven. Op de [[Wopke Eekhoff|Eekhoff]]-kaart fan 1850 is te sjen dat de bebouwing fan it doarp dan yn westlike rjochting nei de Grindwei begjint te ferskowen. It doarp bestiet tsjintwurdich út in oardel kilometer lange [[Lintdoarp|lintbebouwing]], dy't yn noardlike rjochting minder sletten is. 

Skerpenseel is it sintrale doarp fan de Grutte Feanpolder. 

== Mienskip ==
[[Ofbyld:Stuyvesant 04c.JPG|thumb|left|175px|''Monumint Stuyvesant by Skerpenseel'']]
It doarp hat in mienskiplike feriening foar [https://veenletters.nl/plaatselijk-belang-sms/ Pleatslik Belang] mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder. Der is ek in [https://www.facebook.com/profile.php?id=100080050974765 brânwarkazerne] yn it doarp dy't de [[Grutte Feanpolder]] as wurkgebiet hat en dêrneist geregeld de brânwar fan Wolvegea helpe moat by brannen yn Wolvegea.

=== Tsjerke ===
* [http://www.pknscherpenzeelmunnekeburen.nl/ PKN Skerpenseel-Munnekebuorren]
=== Ferienings ===
De fuotbalklub fan Skerpenseel is de op [[29 febrewaris]] [[1932]] oprjchte club V.V. De Westhoek. De thúshaven fan De Westhoek is tsjintwurdich it sportkompleks It Scheenefjild en de Skeakel, fêstige yn [[Munnikebuorren]]. De akkommodaasje moat dield wurde mei fuotbalclub V.O.G. 

=== Bekende ynwenners ===
* [[Peter Stuyvesant]], de stifter/oprjochter fan [[Nij-Amsterdam (Amearika)|Nij Amsterdam]] (no [[New York City|New York]]), is hjir grutbrocht. Oer syn berteplak binne ferskillende ferhalen, wêrûnder dat hy berne wêze soe yn Skerpenseel.
* [[Dewi Pechler]], earder [[Idols]] finaliste, is opgroeid yn Skerpenseel en wenne by de opnames fan it programma yn Skerpenseel.

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier ||  1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004  || 2009
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 573 || 528 || 444 || 421 || 370 || 449 || 439
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier  || 2015 || 2020
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners'''  || 428 || 440
|}

== Ynfrastruktuer ==

=== Bustsjinst ===
Troch Skerpenseel rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 76:''' [[Marknesse]] - [[Aldemerk]]
* '''Line 108:''' [[Wolvegea]] - Skerpenseel

De busline 76 wurdt fersoarge troch [[RRReis]] en busline 108 troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
De Kragge, De Ribbe, Fuotpaad, Gracht, Grindwei, Nijewei, Seedyk.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].
* [[Skerpenseel (Gelderlân)|Skerpenseel]] yn de provinsje [[Gelderlân]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stellingwerven.dds.nl/dorpen/scherpenzeel/scherpenzeel.htm Oer de skiednis fan Skerpenseel]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Scherpenzeel, Friesland|Skerpenseel}}
}}
{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Skerpenseel| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]
{{Koördinaten|52_49_56_N_5_52_31_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 50' NB, 5° 53' EL}}</text>
      <sha1>soq2kf4l607vw09amh2vt6yvepz8c2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slikenboarch (plak)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6828</id>
    <revision>
      <id>1240966</id>
      <parentid>1173682</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Strjitten */</comment>
      <origin>1240966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5940" sha1="abwzkkurcrix5of9xkwj45sj8mzff8o" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Slikenboarch
| ôfbylding                   = Slijkenburg 2008.JPG
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       =  
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Slikenboarch}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 1,70 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 1,64 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,07 km²
| befolkingstichtens          = 23 ynw. / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8489
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_48_28_N_5_50_40_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 48' N 5° 50' E}}  
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Slikenboarch.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Slikenboarch (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 48
| lat_sec                     = 28
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 50
| lon_sec                     = 40
| lon_dir                     = E
}}                                                      
'''Slikenboarch''' ([[Stellingwerfsk]]: ''Sliekenborg'') is it lytste doarp yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. It leit yn de súdwestpunt fan de gemeente op it plak dêr't [[Tsjonger]] en [[Linde]] byelkoar komme. It doarp leit yn de [[Grutte Feanpolder]] op de grins fan [[Oerisel]] en [[Fryslân]]. Ien hûs dat by Slikenboarch liket te hearren, falt ûnder Oerisel en dus [[De Kúnder]].

Slikenboarch hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Slikenboarch}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Yn de [[midsiuwen]] lei yn 'e himrik fan Spangea al in [[fear (ferfier)|fear]] foar minsken dy't nei De Kúnder woenen. De rjochten fan it fear wiene fan it [[Aldskoat|Skoatter]] konvint. Dêr moat doe in fersterke pleats of boarch mei de namme [[Slikenboarch (stins)|Slikenboarch]] stien ha.
[[Ofbyld:Lambert-van-den-Bos-Schauplatz-des-Krieges MG 9519.tif|thumb|left|''Kaart mei û.o. de Slikenboargerskâns (rjochts yn it midden)'']]

Yn de [[Tachtichjierrige Kriich]] lei der in fersterking op it plak dêr't de Linde en de Tsjonger gearrinne. Yn it rampjier [[1672]] moast de [[skâns]], dy't it hiele lettere doarpke omfieme en de súdwestlike oanfierrûte fan Fryslân rjochting Ljouwert foarme, de optsjende troepen fan de [[Kristoffel Bearend fan Galen|biskop fan Munster]] keare. De skâns waard yn [[1702]] sljochte om de grûn te brûken foar de oanlis fan de nije Steatendyk tusken Skoattersyl en Slikenboarch om dy hoeke better te beskermjen tsjin it wetter. De skâns waard yn de [[Schotanusatlas]] út 1716 al net mear oanjûn.

Nei de [[reformaasje]] bleau in relatyf grut part fan 'e lokale befolking fan 'e [[Grutte Feanpolder|Westhoeke]] [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolyk]]. Yn 'e 18e iuw gyngen ûnder druk in tal katoliken oer op it [[protestantisme]], mar der bleau oant yn 'e 20e iuw in grutte katolike minderheid bestean.&lt;ref&gt;[http://www.stellingwerven.dds.nl/index17e/oorlogen/80OORL.HTM Skiednis fan de Stellingwerven en Noardwest Oerisel (Stienwikerlân)]&lt;/ref&gt;

Earder wie der by it doarp, mar yn 'e himrik fan De Kúnder, ek in flapbrêge, dêr't tol betelle wurde moast. Yn 'e rin fan 'e 20e iuw waard dy brêge ferfongen troch in fêste brêge.

Mei't Slikenboarch yn 1987 de doarpsstatus krige, is Slikenboarch gjin buorskip mear fan [[Spangea]].&lt;ref&gt;[https://www.plaatsengids.nl/slijkenburg Plaatsengids.nl, oproppen 6 july 2023]&lt;/ref&gt;

== Mienskip ==
It doarp hat mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder in mienskiplike feriening foar [https://veenletters.nl/plaatselijk-belang-sms/ Pleatslik Belang].

=== Skoalle ===
Yn Slikenboarch stie oant 1934 de skoalle fan Spangea. Nei't dy sletten waard fanwegen te min bern geane de bern fan it doarp nei de skoalle yn De Kúnder.

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 2015 || 2020  
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 68 || 42 || 39 
|}
''&lt;small&gt;Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oldeberkoop/ Alle Cijfers]. &lt;/small&gt;
== Ynfrastruktuer ==

=== Bustsjinst ===
Troch Slikenboarch rint de folgjende busline:

* '''Line 76:''' [[Marknesse]] - [[Aldemerk]]

De busline troch Slikenboarch wurdt fersoarge troch [[RRReis]].

=== Strjitten ===
Lindedyk, Slikenboarch.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

== Keppeling om utens ==
*[http://www.stellingwerven.dds.nl/dorpen/slijkenburg/slijkenburg.htm Oer de skiednis fan Slikenboarch]

{{Boarnen|boarnefernijing={{Reflist}}}}
{{Koördinaten|52_48_25_N_5_50_36_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 48' NB, 5° 51' EL}}

{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Slikenboarch| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>abwzkkurcrix5of9xkwj45sj8mzff8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sonnegea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6829</id>
    <revision>
      <id>1240967</id>
      <parentid>1226857</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Strjitten */</comment>
      <origin>1240967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5876" sha1="pc2kimck1lliw99ot1i9ab9zfgxe39p" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2023 Sonnegea, klokkestoel.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sonnegea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 
| befolkingstichtens          = 5,99 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 5,93 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,06 km²
| stêdekloft                  = 41 ynw. / km²
| hichte                      =
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8578
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_52_1_N_5_57_38_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 52' N 5° 57' E}}  
| webside                     = [https://www.sonnega-oldetrijne.nl/ Side sonnegea-Aldetrine]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =     
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 52
| lat_sec                     = 1
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 57
| lon_sec                     = 38
| lon_dir                     = E
}}                                                    
'''Sonnegea''' ([[Stellingwerfsk]]: ''Sunnege'') is in doarp yn de gemeente [[Weststellingwerf]], krekt súdwest fan [[Wolvegea]]. It doarp foarmet mei it [[twillingdoarp]] [[Aldetrine]] in lang lintdoarp.

Sonnegea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sonnegea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Tsjerke fan Sonnegea neffens Jacobus Stellingwerf (1722).jpg|thumb|left|''Tsjerke fan Sonnegea'' &lt;br&gt; Jacob Stellingwerf (1722)]]
Wis is dat der yn de 15e iuw al in tsjerkje stie. Oft der doe ek al in [[klokkestoel]] wie is net bekend. De tsjerke waard yn 1722 tekene troch [[Jacob Stellingwerf]] en nei alle gedachten yn de twadde helte fan de 18e iuw ôfbrutsen. 

[[Jacob Noteman]] út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] hie yn 1644 in nije klok getten. Dy klok waard yn de [[Twadde Wrâldkriich]] troch de Dútsers foardere en omraand. Nei de oarloch sammele de befolking jild yn foar it jitten fan in nije klok. Oant 1989 stie op it tsjerkhôf in izeren klokkestoel út 1912, dy't doe in houten klokkestoel út 1858 ferfong. Yn 1989 waard de hjoeddeiske houten klokkestoel boud. Ek waard doe in nije klok getten. 
    
== Mienskip ==
It doarpssintrum is yn 'e mande mei Aldetrine en underbrocht yn de eardere herfoarme tsjerke fan Aldetrine. Sonnegea-Aldetrine hat in histoaryske wurkgroep. 

=== Skoalle ===
De mienskiplike skoalle mei Aldetrine hjit [https://obsdelantscheene.nl/ De Lantscheene], dat lângrins of doarpsgrins betsjut. De iepenbiere skoalle stiet yn Aldetrine. Yn 2023 makke de gemeente bekend dat fanwegen brek oan bern de skoalle sletten wurdt.&lt;ref&gt;[https://lc.nl/friesland/weststellingwerf/Basisschool-De-Lantscheene-in-Oldetrijne-sluit-na-dit-schooljaar-de-deuren.-We-hebben-in-de-benedenbouw-klassen-van-drie-kinderen-27999669.html Ljouwerter Krante, 20 oktober 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stellingwerf.nl/dorpen/Gemeente-houdt-basisschool-de-Lantscheene-in-Oldetrijne-niet-in-stand-28164334.html Stellingwerf, 13 jannewaris 2023]&lt;/ref&gt; 

=== Ferienings ===
It doarp hat in maneezje mei de namme &quot;Caprilli&quot;. Om de twa jier wurdt de grutte Stuyvesant-Kuiertocht holden.
* Toanielferiening 'Samen Een' 
* Jagersferiening

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 ||  1973 || 2007 || 2013 || 2021 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 210 || 335 || 312 || 296 || 284 || 249 || 243 || 236 || 245
|}
[[Ofbyld:2023 Sonnegea, pleats Sonnegeawei 26.jpg|thumb|260px|''Pleats oan de Sonnegeawei'']]
=== Berne ===
* [[Jan Brouwer (deputearre)|Jan Brouwer]] (1901-1973), PvdA-politikus 
* [[Sijtje van der Lende]] (1950-), reedrydster

== Ynfrastruktuer ==

=== Bustsjinst ===
Troch Sonnegea rint de folgjende busline:

* '''Line 108:''' [[Wolvegea]] - [[Skerpenseel (Fryslân)|Skerpenseel]]

De busline troch Sonnegea wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
* De Meenthe 
* Oppers
* Pieter Stuyvesantwei - ferneamd nei [[Pieter Stuyvesant]]
* Sonnegeawei 

== Publikaasje ==
* {{Aut|Jan Boonstra, Henk Spijker, Grietje Postma}}: &quot;Sonnega-Oldetrijne&quot;

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].
== Keppeling om utens ==
*[http://www.stellingwerven.dds.nl/dorpen/sonnega/sonnega.htm  Skiednis Sonnegea]
*[https://www.sonnega-oldetrijne.nl/ Webstee Sonnegea/Aldetrine]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Skiednis is ôfkomstich fan in publikaasjeboerd by de klokkestoel fan Sonnegea (2023)
{{Reflist}}
----
{{Commonscat|Sonnega|Sonnegea}}
}}
{{Koördinaten|52_52_1_N_5_57_38_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 52' NB, 5° 58' EL}}

{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Sonnegea| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>pc2kimck1lliw99ot1i9ab9zfgxe39p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spangea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6830</id>
    <revision>
      <id>1240968</id>
      <parentid>1225675</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Strjitten */</comment>
      <origin>1240968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6635" sha1="5a7wz395qjtrikbvgx50f9e5ccutstx" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Klokkenstoel1 Spanga.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       =  
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Spangea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 8,35 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 8,01 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,33 km²
| befolkingstichtens          = 24 ynw. / km²
| stêdekloft                  =  
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8482
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_49_10_N_5_53_5_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 53' N 5° 53' E}}  
| webside                     = 
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Spanga.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Spangea (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =  
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 49
| lat_sec                     = 10
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 53
| lon_sec                     = 5
| lon_dir                     = E
}}                                                
'''Spangea''' is in doarp tusken de [[Rottige Meente]] en de [[Linde]] yn it suden fan de gemeente [[Weststellingwerf]]. Under Spangea falt ek in diel fan 'e buorskip Grêft.

Spangea hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Spangea}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Spangea ûnstie lykas de oare doarpen yn de Grutte Feanpolder yn 'e midsiuwen. It doarp waard yn 1320 ''Spangghe'' neamd en yn 1399 ''Spangen''. Yn de 16e iuw folgen nammen lykas ''(De) Spange'', ''Spanghe'' en ''Spange''. Yn de 19e iuw waard it doarp ''Spangen'' en ''Spanga'' neamd.

Yn de [[Tachtichjierrige oarloch]] waard tusken [[Kuunder]] en Spangea in fersterking of [[skâns]] boud mei de namme [[Slikenboarch (stins)|Slikenboarch]]. Fan de hichte ôf koe de hiele [[Sudersee]] oersjoen wurde. Boppedat wie dat it plak dêr't [[De Tsjonger]] en de [[Linde]] by inoar kamen, sadat dêr tol heft wurde koe.
[[Ofbyld:Tsjerke fan Spangea (Stellingwerf, 1721).jpg|thumb|left|175px|''Tsjerke fan Spangea (Stellingwerf, 1721)'']]
Tusken de doarpen waarden ynearsten paden lein en letter ek bredere diken foar hynder en wein. De paden wienen de binnendiken, wylst de bredere diken de bûtendiken foarmen. Sa ûntstie ek de Grindwei. De grûn wie net folle wurdich en de namme Rottige Meente betsjut dan ek minne grûn. De feangrûn koe lykwols wol brûkt wurde foar it winnen fan [[turf]] en troch it ôfgraven dêrfan ûnstiene [[petgat]]ten, dy't mei stoarmen grutter waarden sadat de markes wer foar fiskerij brûkt wurde koene. De turf moast ek ferfierd wurde en dêrom waard fanút Spangea in kanaal fierder Weststellingwerf yn groeven, dat no de [[De Skene]] hjit.

Spangea hat in eigen tsjerke hân, dy't yn 1820 ôfbrutsen is. Op it tsjerkhôf stiet no in klokkestoel mei in yn 1761 getten klok, dy't it iennige [[ryksmonumint]] fan it doarp is.&lt;ref&gt;''Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IX. De provincie Friesland (1930)''&lt;/ref&gt; 

By de [[Wettersneed fan 1825]] waard ek Spangea slim troffen.

Op 16 april 1945 waard by in gefjocht tusken de Kanadeeske befrijers en in weromlûkende SS-kolonne Harmen Visser by Spangea deasketten. Ta syn neitins is der yn it doarp in monumint oprjochte.&lt;ref&gt;[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2289/spanga-monument-voor-harmen-visser Side 4 en 5 maaie]&lt;/ref&gt;

Tusken 1984 en 2013 stie Spangea bekend as in [[earrebarredoarp]]. Yn 2013 waard it earrebarrestasjon sletten, mar der binne yn 'e omkriten fan it doarp noch jimmeroan in soad earrebarren te sjen.
&lt;ref&gt;[https://lc.nl/archief/Ooievaarsstation-Spanga-gaat-dicht-20796474.html Ljouwerter Krante, 23 jannewaris 2013]&lt;/ref&gt; 

== Mienskip ==
It doarp hat mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder in mienskiplike feriening foar [https://veenletters.nl/plaatselijk-belang-sms/ Pleatslik Belang] .

=== Ferienings ===
* Jankfoddekoar Kommer en Geklach

=== Evenemint(en) ===
Sûnt [[1989]] wurdt alle jierren yn augustus de [[Opera Spangea]] organisearre.

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2007 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 121 || 483 || 428 || 357 || 283 || 265 || 214 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier  || 2015 || 2020
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 203 || 191
|}

== Gea ==
Spangea leit tusken de [[natoergebiet]]en [[De Weerribben]] en [[Rottige Meente|De Rottige Meenthe]] yn. De [[Grutte Feanpolder]] waard yn 1847 nei de turfwinning oprjochte. Troch ûntwettering yn it ramt fan [[ruilferkaveling]] en it brûken fan wetter foar de agraryske sektor hat it gebiet te lijen fan in foarse boaiemdelgong. 

== Ynfrastruktuer ==

=== Bustsjinst ===
Troch Spangea rint de folgjende busline:

* '''Line 76:''' [[Marknesse]] - [[Aldemerk]]

De busline troch Spangea wurdt fersoarge troch [[RRReis]].

=== Strjitten ===
Grêft, Lindedyk, Marktwei, Nijewei, [[Pieter Stuyvesant]]wei, Spangeahoekwei, Seedyk.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

== Keppeling om utens ==
* [https://www.operaspanga.nl/ webstee Opera Spangea]
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Spanga|Spangea}}
}}
{{Koördinaten|52_49_7_N_5_53_5_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 49' NB, 5° 53' EL}}

{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Spangea| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>5a7wz395qjtrikbvgx50f9e5ccutstx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steggerda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6831</id>
    <revision>
      <id>1240969</id>
      <parentid>1181869</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T20:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9082" sha1="pwmfjggdtm3wtqpbvwkrlr93enklcif" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Overzicht van de achterkant van het huis met gazon - Steggerda - 20421490 - RCE.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = ''Saksyske pleats''
| wapen                       = [[Ofbyld:Steggerda vlag.svg|border|80px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Steggerda}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 15,41 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 15,31 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,11 km²
| befolkingstichtens          = 69 ynw. / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8395
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_51_24_N_6_4_27_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 51' N 6° 4' E}}  
| webside                     = [https://steggerda.info/ steggerda.info]
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Steggerda.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Steggerda (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =   
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 51
| lat_sec                     = 24
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 4
| lon_sec                     = 27
| lon_dir                     = E
}}                                         
'''Steggerda''' ([[Stellingwerfsk]]: Steggerde) is in doarp oan de súdlike kant fan de Linde en súdeastlik fan [[Wolvegea]] yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. It heart dêrmei wat ynwennertal en oerflak oanbelanget by de gruttere doarpen fan 'e gemeente. 

Steggerda hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Steggerda}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners. 

== Skiednis ==
Steggeren ûntstie yn 'e [[midsiuwen]]. De Stellingwerfske foarm fan Steggerda is ''Steggerde'', in ôfsliten foarm fan it eardere &quot;Steggerden&quot;, ek wol as &quot;Steckarden&quot; skreaun.''Steg'' is ôflaat fan ''stigen'', yn oarsprong is ''steg'' in ferhege paad troch in leechlizzend of sompich stik grûn. It twadde lid ''gerden'' betsjut ''omsletten romte'' of ''erde'' = ''eert'' ofwol greide.

Nei de [[reformaasje]] bleau Steggerda foar in grut part trou oan it roomske leauwe. Yn 'e 17e en 18e iuw waard in soad [[turf]] groeven yn Steggerda. 

It doarp bestiet út Steggerda-Tsjerke, grinzjend oan [[Pepergea]] en Steggerda-Feart.
=== Steggerda-Tsjerke ===
[[Ofbyld:2023 Steggerda, Sint-Frederikustsjerke.jpg|thumb|left|''Sint-Frederikustsjerke'']]
Steggerda-Tsjerke foarmet mei de [[Oerbuorren]] it westlike diel fan it doarp. Sûnt 1759 stie oan de Oerbuorren in [[skûltsjerke]], net mear as in skuorre mei in souder dy't ûnder foar de hynders en boppe as tsjerke brûkt waard. De earste roomske tsjerke fan Steggerda nei de reformaasje waard pas yn 1839 boud. Dy tsjerke stie ek oan de Oerbuorren en waard yn 1921 ôfbrutsen nei't de nije  [[Sint-Frederikustsjerke (Steggerda)|Sint-Frederikustsjerke]] oan de Pepergeawei boud waard. Ek de katolike Frederikusskoalle stiet yn dit diel fan it doarp. 

=== Steggerda-Feart ===
[[Ofbyld:2023 Steggerda, feart.jpg|thumb|left|''Steggerda-Feart'']]
Likernôch in kilometer east fan Steggerda-Tsjerke leit Steggerda-Feart. Dêr stiet oan de Kosterwei de protestantske tsjerke fan it doarp. Steggerda-Feart hie in protestantsk-kristlike en in iepenbiere basisskoalle, dy yn 2007 respektivelik yn 2019 sletten binne. 

Tusken 1907 en 1979 hie Steggerda in molkfabryk. 'De Takomst' stie oan de Pepergeawei en oan 'e Steggerdersleat, dy't in ferbining hie mei de Linde. It âlde molkfabryk waard neitiid brûkt as feilinghûs en is yn de simmer fan [[2007]] sloopt om plak te meitsjen foar wenten.&lt;ref&gt;[https://www.zuivelfabriekenfriesland.nl/steggerda Zuivelfabrieken Friesland, oproppen 29 juny 2023]&lt;/ref&gt;

==Mienskip==
De yn 2019 sletten iepenbiere skoalle is it multyfunksjonele sintrum Multisteck fan it doarp. It doarp hat in feriening foar doarpsbelang en de [https://steggerda.info/dorpsbelang/dorpskrant-/ doarpskrante De Hoeksteen] ferskynt ienris yn it fearnsjier. 

=== Tsjerken ===
[[Ofbyld:2023 Steggerda, herfoarme kapel (2).jpg|thumb|260px|''Eardere herfoarme kapel, it Westsertsjerkje'']]
{{Apart|Protestantske tsjerke fan Steggerda}}
{{Apart|Sint-Frederikustsjerke (Steggerda)}}
* [https://gemeentelindestreek.protestantsekerk.net/ PKN-gemeente Lindestreek]
* [https://petrusenpaulusparochie.nl/locaties/locatie-steggerda/ Petrus en Paulusparochy]

Oan de grins mei Drinte stiet noch krekt yn 'e himrik fan Steggerda oan 'e Westfjirdeparten it Westertsjerkje. It Westertsjerkje wie fan 1935 oant 1962 in herfoarme evangelisaasjegebou. Dêrnei die it noch oant 1979 as sneinsskoalle tsjinst. Hjoed-de-dei is it tsjerkje fan binnen ferboud ta in fekânsjehûske.&lt;ref&gt;[https://reliwiki.nl/index.php?title=Steggerda,_Westvierdeparten_11_-_Hervormde_Evangelisatie_(1935_-_1962) Reliwiki, oproppen 29 juny 2023]&lt;/ref&gt;

=== Skoalle ===
* [https://fredericus.nl/ Roomsk-katolike Frederikskoalle]

=== Ferienings ===
{|
|valign=top|
* [https://www.facebook.com/volleybalverenigingsteggerda/?locale=nl_NL Folleybalferiening Steggerda]
* [https://www.ijsclubvooruitgang.com/ Iisklub Foarútgong]
* Judoferiening De Splittinge
* [http://butenbieners.nl/ Karnavalsferiening De Bûtenbieners]
|valign=top|
* [https://www.facebook.com/p/Idem-Dito-Steggerda-100064894682234/ Koar Idem Dito]
* [https://kvforward.nl/ Kuorbalferiening Forward]
* [https://www.facebook.com/muziekverenigingcrescendosteggerda/?locale=nl_NL Muzykferiening Crescendo]
* [https://www.tvslag87.nl/ Tennisferiening Slach '87]
|}

''(&lt;small&gt;De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://steggerda.info/steggerda/verenigingen/ hiemside fan it doarp])&lt;/small&gt;''

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1973 || 2007 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 560 || 1232 || 1136 || 1150 || 1102 || 1124 || 1114 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier  || 2015 || 2020
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 1055 || 1070
|}

(''&lt;small&gt;Boarnen: 1840: Plaatsengids.nl; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/steggerda/ Alle Cijfers]&lt;/small&gt;'')

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:2023 Steggerda, stoom-suvelmuseum.jpg|thumb|260px|''Stoom-suvelmuseum'']]
It Stoom-suvelmuseum is in lyts museum mei in samling saken oer it molkfabryk yn Steggerda.  

Op de hoeke fan de Steggerdawei/Mulderstrjitte stiet in mânske swerfstien op in sokkel dy 't 200.000 jier lyn oanfierd waard út [[Skandinaavje]] yn de tredde iistiid.

Krekt bûten de buorren stiet ien fan de fjouwer Stellingwerfske Saksyske pleatsen (de oaren steane yn [[Aldeberkeap]] en yn [[Boyl]]). Dy fan Steggerda is it bêste bewarre bleaun. 

==Ynfrastruktuer==

=== Bustsjinst ===
Troch Steggerda rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 17:''' [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] fia [[Wolvegea]]
* '''Line 217:''' Wolvegea - [[Stienwyk]] fia Noardwâlde

De buslinen troch Steggerda wurde fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
[[Ofbyld:2023 Steggerda, Turfhoekewei 16.jpg|thumb|260px|''Turfhoekewei'']]
Boppewei, Bûtenwei, C Westerveldstrjitte, Ericawei, H Deddenstrjitte, Liemwei, Mulderstrjitte, Nije Boppewei, Oerbuorren, Pastoar Schuttestrjitte, Pepergeawei, Rûne Menning, Schokkersfean, Steggerdawei, [[Tjalling Nijk]]strjitte, Turfhoekewei, Feartwei, Westfjirdeparten, Suderwei.

== Publikaasje(s) ==
{{Aut|Jelle Roorda}} &quot;Steggerda, et peadtien weromme
== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

== Keppeling om utens ==
* [http://www.steggerda.info/ Webstee Doarpsbelang Steggerda]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Steggerda}}
}}

{{koördinaten|52_51_24_N_6_4_27_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 51' NB, 6° 4' EL}}

{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Steggerda| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>pwmfjggdtm3wtqpbvwkrlr93enklcif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teridzert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6832</id>
    <revision>
      <id>1240970</id>
      <parentid>1127187</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T20:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1240970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6867" sha1="16n1s3xgl4rj4q03i4s17yrgzfzx2s3" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Ter Idzard 02w.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:Ter Idzard vlag.svg|80px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Teridzert}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 8,42 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 8,33 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,08 km²
| befolkingstichtens          = 39 ynw. / km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8476
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_54_18_N_6_2_3_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 54' N 6° 2' E}}  
| webside                     = [https://www.ter-idzard.nl/ ter-idzard.nl]
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Teridzert.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Teridzert (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            =   
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 54
| lat_sec                     = 18
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 2
| lon_sec                     = 3
| lon_dir                     = E
}}                                                         
'''Teridzert''' ([[Stellingwerfsk]]: ''Der Izzerd''; [[Nederlânsk]] en offisjeel: '''Ter Idzard''')is in doarp yn de gemeente [[Weststellingwerf]], noardeast fan [[Wolvegea]]. 

It doarp {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Teridzert}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Men wol der op oan dat Teridzert al om 1100 hinne in folweardich doarp wie. Der soe doe al in ienfâldich tsjerkje of kapel west ha foar likernôch 150 oant 200 parochianen. Foar it bouwen fan in eigen tsjerke wienen fanâlds 10 hiemen genôch om in tsjerke te stiftsjen. Yn wat lettere tiid wurdt skreaun dat der 30 hiemen yn it doarp binne. De namme 'Ydzerde' waard yn 1320 foar it earst neamd, doe't de [[biskop]] fan it [[Prinsbisdom Utert|bisdom Utert]] in fanwegen wanhearrigens ynfierde ban út 1309 op [[Stellingwerven|Stellingwerfske]] doarpen ophefte.    
[[Ofbyld:Teridzert Idzerdastins2 1722.jpg|thumb|left|''Idzerdastins'']]
Teridzert hat op it eastein ea in stins hân, de [[Idzerdastins]]. Op dat plak stiet no in pleats. It wie in mânsk gebou út de twadde helte fan 1400. Hayo Meines hie dy stins bouwe litten en naam de namme Idsaerda oan. Yn 'e oan [[Bonifatius]] wijde tsjerke binne trije [[Epitaaf|epitafen]] of [[rouboerd|roubuord]]en fan de famylje Idzerda. Ek binne dêr ferskate leden fan de famylje Terwisscha begroeven. Op ien fan de sarken stiet ek harren famyljewapen. Leden fan 'e [[Swarte Heap]] baarnden de stins om 1500 hinne ôf, mar Baerte fan Idzarda liet de stins wer opbouwe. 

Healwei de 19e iuw waard der lykas ek yn de oanbuorjende doarpen [[Aldeholtwâlde|Alde-]] en [[Nijeholtwâlde]] folop [[turf]] groeven. Nij de feanôfgraving waard it lân geskikt makke foar agraysk gebrûk. De feanpolder waard oprjochte, dy't bemealle waard troch wettermûnen, dy't yn 1900 ferfongen waard troch in steamgemaal.    

Nei goed 40 jier waard yn [[2010]] de tsjerke yn Teridzert wer yn gebrûk naam. Nei jierren fan restaurearjen wie it gebou wer goed genôch om aktiviteiten yn te organisearjen. Sneinske tsjerketsjinsten wurde der net mear hâlden, mar wol binne dêr rou- en troutsjinsten. Ek wurde der konserten en toaniel-foarstellings yn 'e tsjerke organisearre.

== Mienskip ==
Teridzert docht in soad yn 'e mande mei de doarpen [[Aldeholtwâlde]] en [[Nijeholtwâlde]]. It doarpshûs [https://www.ter-idzard.nl/voorzieningen/dorpshuis De Bult] yn Teridzert is in mienskiplik doarpshûs. Ek is der in mienskiplike hiemside en wurde der aktiviteiten mei de oare twa doarpen dield. De feriening [https://www.ter-idzard.nl/vrije-tijd/verenigingen/plaatselijk-belang Pleatslik Belang] is ek mienskiplik en bestiet sûnt 1912. It doarpskrantsje hjit 't Kontakt.

=== Tsjerke ===
[[Ofbyld:Bonifatiustsjerke, Teridzert.jpg|thumb|260px|''Bonifatiustsjerke'']]
{{Apart|Bonifatiustsjerke (Teridzert)}}
* [https://www.terholten.nl/ PKN Ter Holten]

=== Skoalle === 
De bern geane meast nei basisskoalle [https://obsdestriepe.nl/ De Striepe] yn [[Aldeholtpea]].

=== Ferienings ===
* [https://www.facebook.com/ijsclub2dorpen/ Iisklub De Twa Doarpen]
* [https://www.facebook.com/DeVriendenkringTerIdzard/ Toanielferiening De Vriendenkring]
* [https://www.ter-idzard.nl/vrije-tijd/verenigingen/woldvolleyers Follybalferiening De Woldvolleyers]
* Koar De Drie Dorpen
* [https://kvsco.nl/club-info/historie/ Kuorbalferiening SCO]

''(&lt;small&gt;De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.ter-idzard.nl/vrije-tijd/verenigingen#card_1896 hiemside fan 'e doarpen])&lt;/small&gt;''

=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 2007 || 2012 || 2015 || 2020
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 446 || 319 || 303  || 292 || 320 
|}

(''&lt;small&gt;Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oldeberkoop/ Alle Cijfers]&lt;/small&gt;'')

== Evenemint(en) ==
* [https://www.facebook.com/boerentrekkertrekteridzard/?locale=nl_NL Boeretrekkertrek]

==Strjitten==
Boskpaad, Hamerswei, Idzardawei, Otterswei, Ruskemadenwei, Slingerwei, Vriesburgerwei.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stinseninfriesland.nl/IdzerdaStins.htm Idzerdastins]
* [http://www.ter-idzard.nl Webstee fan it doarp]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ter Idzard|Teridzert}}
}}
{{koördinaten|52_54_13_N_6_2_3_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 54' NB, 6° 2' EL}}
{{Weststellingwerf}}
[[Kategory:Teridzert| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>16n1s3xgl4rj4q03i4s17yrgzfzx2s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frankfurt am Main</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8192</id>
    <revision>
      <id>1240992</id>
      <parentid>1238369</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Thomas Liptak</username>
        <id>55789</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>photo updated (2026)</comment>
      <origin>1240992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11670" sha1="bq5wlpogza7mevnjpognq8lp1pezxoi" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Frankfurt am Main &lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] &lt;small&gt;[[List fan grutste stêden yn Dútslân|Stêd yn Dútslân]]&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Frankfurt am Main, Skyline mit Flößerbrücke 2.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 270px
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       =
| ynwennertal                 = 775.790 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 248,31 km&amp;sup2;
| befolkingstichtens          = 3.124 ynw./km&amp;sup2;
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 112 m. boppe seenivo
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Hesse.svg|20px]] [[Hessen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| boargemaster                = 
| stêdsyndieling              = 16 [[Ortsbezirk]]e&lt;br&gt;46 [[Stadtteil]]e&lt;br&gt;124 [[Stadtbezirk]]e
| stifting                    = 
| postkoade                   = 60306–60599, 65929–65936
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = [[UTC]] +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|50_6_38_N_8_40_56_E_type:city_zoom:12_region:DE|50°6' NB, 8°40' EL}}
| webside                     = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de]
| mapname                     = Hessen   
| lat_deg                     = 50  
| lat_min                     = 6
| lat_sec                     = 38
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 40
| lon_sec                     = 56
| lon_dir                     = E
}}
'''Frankfurt''' (offisjeel [[Dútsk]]: '''Frankfurt am Main''') is in stêd yn de dielsteat [[Hessen]], ([[Dútslân]]). It is in ''[[Kreisfreie Stadt]]'' en de grutste stêd fan Hessen mei sa'n 775.790 ynwenners (31 desimber 2023), en de op fjouwer nei grutste stêd fan Dútslân. Frankfurt is mei de [[Johann-Wolfgang Goethe Universiteit]] en de hegeskoallen in echte studintestêd.

== Geografy ==
Frankfurt leit oan beide iggen fan de rivier [[Main (rivier)|Main]] en súdeastlik fan it [[Taunusberchtme]]. It is de grutste stêd fan de dielsteat [[Hessen]] yn it súdwesten fan [[Dútslân]]. Yn it súdlike stedsgebiet leit de Frankfurter Bosk, dat ien fan de grutste stedsbosken fan Dútslân is. It stedsgebiet beslacht fan west nei east 23,4 km, fan it noarden nei it suden 23,3 km.
De stêd is opdield yn 46 stedsdielen (''[[Stadtteil]]e''), dy’t wer opdield binne yn totaal 124 buerten (''Stadtbezirke'') en 448 kiesdistrikten (''Wahlbezirke''). De 46 stedsdielen meitsje diel út fan de 16 distrikten (''[[Ortsbezirk]]e''), dy’t allegear in distriktsried hawwe mei foarsitter.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Zeitgenössige_Lithografie_der_Nationalversammlung_in_der_Paulskirche.jpg|thumb|left|Nasjonale Gearkomste 1848/49.]]
It histoaryske sintrum fan de stêd wie it ''Dominsel'', in eilân tusken twa tûken fan de Main, dat al sûnt de [[Neolitikum|neolityske]] tiid bewenne is. Nei't it plak al brûkt waard troch de [[Kelten]], [[Romeinske Ryk|Romeinen]] en [[Allemannen]], waard it om 600 hinne in keningshôf fan de [[Franken|Frankyske]] [[Merovingen]]. Mei it keningshôf waard Frankfurt (as ''Francofurd'', Frankefurde of furde fan 'e Franken. In &quot;furde&quot; is in plak dêr't in rivier oerstutsen wurde kin) it earst neamd yn in oarkonde fan keizer [[Karel de Grutte]] yn [[794]]. De [[Eastfrankyske Ryk|Eastfrankyske]] kening [[Loadewyk de Dútser]] keas Frankfurt as plak foar syn residinsje. Yn [[1220]] krige de stêd de rang fan [[frije ryksstêd]] en fan [[1356]] ôf mochten der mei de [[Gouden Bul]] [[karfoarst]]en keazen wurden. Sûnt [[1562]] hat de stêd ek kroaningsstêd fan Dútske keizers west. Fan [[1816]] oant [[1866]] hat Frankfurt de sit fan de [[Bûnsdei]] west. Yn de [[Paulskirche (Frankfurt am Main)|Paulskirche]] kaam yn [[1848]] it earste Dútske parlemint gear. Yn [[1866]] kaam Frankfurt ûnder [[Prusen|Prusysk]] bewâld. 

Yn de tiid fan it [[nasjonaalsosjalisme]] waarden 11.134 [[Joaden]] út Frankfurt deportearre en fermoarde. Yn de [[Twadde Wrâldkriich]] ûndergong Frankfurt heftige bombardeminten. Sa'n 70 persint fan de gebouwen yn de stêd gongen ferlern. It midsiuwske stedsbyld fan Frankfurt kaam by it wer opbouwen nei de oarloch net mear werom. Nei de Twadde Wrâldkriich moast der in nije haadstêd foar de [[West-Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]] komme. De stêden Frankfurt en [[Bonn]] kamen yn 'e beneaming. Op 10 maaie 1949 stimde in mearderheid fan de Bûnsdei foar [[Bonn]] as haadstêd fan West-Dútslân. Nei de Twadde Wrâldkriich ûntwikkele de stêd him ta it finansjele sintrum fan Dútslân, sûnt 1998 is de [[Europeeske Sintrale Bank]] fêstige yn Frankfurt.

== Ekonomy ==
[[Ofbyld:European_Central_Bank_-_building_under_construction_-_Frankfurt_-_Germany_-_14.jpg|thumb|Nijbou fan de [[Europeeske Sintrale Bank]] yn juny 2014.]]
Frankfurt is ferneamd om syn status as finansjele sintrum fan [[Dútslân]] en Europa. De stêd makket diel út fan de ekonomysk brûzjende ''Rhein-Main'' regio en in protte Europeeske bedriuwen binne der fertsjintwurdige. 

Frankfurt is tige ferneamd as fêstigingsstêd fan in protte banken. De haadkertieren fan de trije grutste banken fan Dútslân binne fêstige yn it sintrum fan 'e stêd Frankfurt. De ''Deutsche Bank'' stiet oan de Mainzer Landstraße. In pear strjitten fierder is der de Commerzbank toer, de grutste toer fan Frankfurt mei in hichte fan mear as 300 meter. Foar guon minsken sil it nuver oankomme dat it [[haadkertier]] fan 'e Dresdner Bank yn Frankfurt fêstige is, omdat de namme nei de stêd [[Dresden]] ferwiist. It is no ûnderdiel fan de Allianz Bank yn München. Frankfurt is ek de stêd fan de grutste Dútske Direct Bank, ING. Ferskate wichtige net publike banken binne ek fêstige yn Frankfurt, lykas Bankhaus Metzler en Aufhäuser, Delbrück Bethmann Maffei en BHF-Bank. By de grutste net-publike banken binne de DZ bank, de Deka, de Frankfurter Sparkasse, en Landesbank Hessen-Thüringen (HELABA). Fierders binne der noch 300 lytsere banken yn de [[stêd]]. Mei de beurs fan Frankfurt, de [[XETRA]], dy't by de Deutsche Börse heart, hat Frankfurt de twadgrutste beurs yn Jeropa, en hja nimt in soad hannel yn Dútslân foar har noed.

Frankfurt is ek in wichtige lokaasje foar it [[ynternet]] yn [[Dútslân]]. Frankfurt hat it grutste ''ynternet wikselplak'', DE-CIX, dêr't domeinnammen fêstlein wurde foar it top-nivo-domein .de. Frankfurt hat de heechste tichtens fan abbekaten yn Dútslân, ien op njoggenennjoggentich.

== Ferkear ==
De [[Lofthaven Frankfurt am Main]] is de tredgrutste lofthaven foar persoaneferfier yn Europa. Lykwols leit de Lofthaven Frankfurt-Hahn net yn it stedsgebiet, mar sa'n 120 kilometer westlik dêrfan. De Lofthaven Frankfurt-Egelsbach leit ek net direkt yn Frankfurt, mar 17 kilometer súdlik fan de stêd.

By it &quot;Frankfurter Kreuz&quot; kruse de A3 en de A5. It is ien fan de drokste knooppunten fan Dútslân en Europa dêr't elke dei trochstrings 335.000 auto's delkomme. Mei sa'n 350.000 reizgers per dei is it &quot;Frankfurter Hauptbahnhof&quot; (sintraal stasjon) yn de top fjouwer fan grutste treinstasjons fan Dútslân. Mei 13 spoarferbiningen is it ien fan de belangrykste knooppunten foar it treinferkear yn Dútslân.

== Boukeunst ==
[[Ofbyld:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|Sint Bartolomeus Katedraal]]
[[Ofbyld:Römer, Frankfurt.jpg|thumb|Römer]]
[[Ofbyld:Frankfurt am Main, Alte Oper am Opernplatz.jpg|thumb|Alde opera]]
=== Sint Bartolomeus Katedraal ===
De Sint Bartolomeus Katedraal (Dom Sankt Bartholomäus) is in goatysk gebou, dat yn 'e 14e en 15e iuw boud waard, mar de fundearring is gâns âlder. It is de grutste tsjerke fan Frankfurt. Fan [[1356]] ôf waarden keningen fan it [[Hillige Roomske Ryk]] keazen yn dizze tsjerke, en fan 1562 oant 1792, waarden der keizers kroand.

Sûnt de 18e iuw wurdt de Sint Bartolomeus tsjerke &quot;de katedraal&quot; neamd, mar de tsjerke hat noch nea in bisdom west. De katedraal baarnde út yn 1867 en waard op 'e nij boud. De toer fan de tsjerke is 95 m.

=== Römer ===
De namme fan it stêdhûs betsjut &quot;Romaansk&quot;. Winliken binne de njoggen hûzen boud troch de stêdsrie yn 1405 foar in rike famylje. It hûs yn it midden waard it stêdhûs en waard letter ferbûn mei de gebouwen dêrneist. Boppe is de ''Kaisersaal'' (keizerseal) dêr't keizers dy't kroand waarden harren banket holden. De Römer wie oan 'e ein fan de Twadde Wrâldkriich ferwoastige en letter op 'e nij boud. 

=== Alde opera ===
De ferneamde âlde opera (Alte Oper) wie yn 1880 boud troch Richard Lucae. It wie ien fan de grutste opera's fan Dútslân oant de Twadde Wrâldkriich. Nei de kriich wie it de &quot;moaist ruïne fan Dútslân&quot;. Der is besocht om de tsjerke te sljochtsjen mar waard dochs op 'e nij boud en iepene yn 1981. Hjoed is it in konsertgebou, wylst de operas yn de [[Oper Frankfurt]] binne.

=== Wolkekliuwers ===
Frankfurt is de iennige Dútske stêd mei in protte wolkekliuwers, dat binne gebouwen langer as 150 meter. De measte wolkekliuwers binne yn it westlike part fan it sintrum, dat ek bekend is as it finansjele distrikt (''Bankenviertel'').

De grutste wolkekliuwers yn Frankfurt binne:
* [[Commerzbank Tower]], 259 m — Heechste gebou fan Jeropa (1997–2003), Haadkertier fan de [[Commerzbank]].
* [[MesseTurm]], 257 m — Heechste gebou fan Jeropa (1990–1997).
* [[Westendstraße 1]], 208 m - Haadkertier fan de [[DZ Bank]].
* [[Maintower]], 200 m - Haadkertier fan de [[Helaba|Landesbank Hessen-Thüringen]] mei in iepenbier útsichtferdjipping.
* [[Trianon (Frankfurt am Main)|Trianon]], 186 m - Haadkertier fan de [[DekaBank]].
* [[Silver Tower (Frankfurt)|Silver Tower]], 166 m - Heechste gebou fan Dútslân (1978-1990), Haadkertier fan de [[Dresdner Bank]].
* [[Plaza Büro Center]], 159 m - Heechste gebou fan Dútslân (1976-1978). 
* [[Deutsche Bank Tuorren|Deutsche Bank I]], 155 m - Haadkertier fan de [[Deutsche Bank]].
* [[Deutsche Bank Tuorren|Deutsche Bank II]], 155 m - Haadkertier fan de [[Deutsche Bank]].
* [[Skyper]], 154 m.

== Sport ==
Frankfurt hat ferskate sportklubs, lykas:
* [[Eintracht Frankfurt]], fuotbal
* FSV Frankfurt, fuotbal
* Frankfurt Lions, iishokky
* Deutsche Bank Skyliners, basketbal
* Frankfurt Galaxy, Amerikaansk fuotbal

Yn [[2006]] wie Frankfurt ien fan de spylstêden fan it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|WK fuotbal]].

== Keppeling om utens ==
* [http://www.wikimapia.org/#y=50120000&amp;x=8680000&amp;z=11&amp;l=1&amp;m=a WikiSatellyt fan Frankfurt by WikiMapia]
* [http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&amp;template=hp_flash Hiemside stêd Frankfurt]
* [http://www.yeckes.com Travel information for Jews] — Yeckes.com — Joadske ferwizing nei de stêd Frankfurt
* [http://www.hot-maps.de/europe/germany/hessen/frankfurt_main/homeen.html Kaart fan Frankfurt/Main]
* [http://www.stadtpanoramen.de/en/frankfurt/frankfurt.html Frankfurt City Panoramas] — Panoramysk byld
* [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] — Oer gebouwen
* [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm mear panoramas fan Frankfurt]
* [http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Bistetún fan Frankfurt (yn it Ingelsk)]
* [http://www.altfrankfurt.com Altfrankfurt] — Priuwke fan Frankfurt wilens en nei de twadde wrâldkriich


{{CommonsBalke|Frankfurt am Main, Germany}}
{{Hessen}}

[[Kategory:Frankfurt| ]]
[[Kategory:Plak yn Hessen]]
[[Kategory:Gemeente yn Hessen]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 1e iuw]]</text>
      <sha1>bq5wlpogza7mevnjpognq8lp1pezxoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sânhuzen (Weststellingwerf)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10489</id>
    <revision>
      <id>1240964</id>
      <parentid>1181998</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bustsjinst */</comment>
      <origin>1240964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6481" sha1="t5ux9gvo821s9bqgjsvixmbik8npcv7" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Zandhuizen Weststellingwerf.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sânhuzen (Weststellingwerf)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 7,92 km², wêrfan:&lt;br&gt; - lân: 7,89 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,03 km²
| befolkingstichtens          = 42 ynw. / km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 	 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 8489
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|52_54_41_N_6_9_12_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 54' N 6° 9' E}}  
| webside                     = [https://zandhuizendemeenthe.nl/?fbclid=IwAR2V_PSCXD20dijznWSVr_5h3fGx_87G0E03JKxMdYFKWs_IRU4ysyPRBdk Side Sânhuzen]
| ôfbylding2                  = Map NL Weststellingwerf Sânhuzen.png
| ôfbyldingstekst2            = ''Lokaasje Sânhuzen (grien) yn de gemeente Weststellingwerf''
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =  
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 52   
| lat_min                     = 54
| lat_sec                     = 41
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 6
| lon_min                     = 9
| lon_sec                     = 12
| lon_dir                     = E
}}                                              
'''Sânhuzen''' ([[Stellingwerfsk]]: ''Zaandhuzen'') is in lyts iesdoarp yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. It doarp leit ten noarden fan [[Noardwâlde (Fryslân)|Noardwâlde]] oan de [[N353]] nei [[Aldeberkeap]]. Under Sânhûzen falt ek de buorskip it Reade Doarp. 

Sânhuzen hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Sânhuzen (Weststellingwerf)}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners.

== Skiednis ==
Mei de buorskippen [[Rysberkampen]] en [[Boekelte]] is Sânhuzen ien fan de [[ies]]doarpen fan de gemeente Weststellingwerf. Oant 1989 wie Sânhuzen in [[buorskip]] fan [[Noardwâlde]] en it hjoeddeiske doarp is it plak dêr't Noardwâlde ea ûntstien is.

Yn 1920 fûnen ûndersikers by de tarieding fan de bougrûn foar sosjale wenningbou fan it streekje Reade Doarp it plak, dêr't de earste tsjerke fan Noardwâlde stien hat, in [[Sealtsjerke|sealtsjerkje]] fan [[dowestien]] mei in healrûn [[Koer (tsjerke)|koer]] mei dêromhinne in troch in grêft omfieme hôf mei in soad grêven. Dêrmei heart it tsjintwurdige Sânhuzen ta de âldste delsettings fan de gemeente. De tsjerke waard letter, mooglik tsjin it ein fan 'e 14e iuw, op in súdliker plak op 'e nij boud. De reden dêrfan is net bekend.&lt;ref&gt;[https://lc.nl/friesland/weststellingwerf/Historie-Rode-Dorp-is-zichtbaar-gemaakt-op-informatiepaneel.-Voor-bewoners-is-het-nog-steeds-een-paradijsje-27671331.html Ljouwerter Krante, 11 maaie 2022]&lt;/ref&gt;    

Yn in dokumint fan 1422 dy't ferbân hâldt mei it [[Kleaster Klaarkamp|Klaarkampster kleaster]] waard skreaun dat Douwe Onnema hôfmaster yn 'Sandhuse' is. Mooglik dat de Klaarkampsers muontsen dêr in [[úthôf]] hiene foar de [[feanterij]] fan it kleaster.&lt;ref&gt;[https://www.frieslandwonderland.nl/friesland/plaats/zandhuizen Fryslân Wûnderlân, Peter Karstkarel]&lt;/ref&gt;  

Oan de noardeastlike grins fan 'e himrik leit de Bekhoftille. Dat wie it plak dêr't oer [[De Linde]] in ferbining fan Fryslân (oer [[Boyl]], [[Boekelte]] en [[Aldeberkeap]]) mei Drinte lei. Yn de [[17e iuw]] wie dêr in lytse skâns tsjin de troepen fan de [[Kristoffel Bearend fan Galen|biskop fan Munster]], de romrofte Bommen Bearend. De Bekhofskâns is in natoergebiet fan it [[Fryske Gea]] en de skâns is yn 2007 wer sichtber makke.

== Mienskip ==
De feriening Pleatslik Belang Sânhuzen-de Meente waard yn 1919 oprjochte. 

=== Skoalle ===
Sânhuzen krige yn 1918 in eigen iepenbiere basisskoalle, dy't yn 2006 sletten waard.  

=== Ferienings ===
* [[Fuotbalferiening Sânhuzen]]

=== Eveneminten ===
* [https://www.facebook.com/Dorpsfeest-Zandhuizen-222035651616685/ Doarpsfeest] (juny)

== Gea ==
[[Ofbyld:Uitzicht over de Bekhofplas. Locatie, natuurterrein Beekdal Linde Bekhofplas 03.jpg|thumb|Uitzicht over de Bekhofplas. Locatie, natuurterrein Beekdal|left|''Bekhofdobbe'']]
Yn it doarpsgebiet lizze de natoergebieten it Sânhûster Fjild, dêr't de lêste Fryske populaasje fan it  [[Gintsiaanblaujurkje]] libbe(t), en de Meentebosken, beide fan [[Steatsboskbehear]]. Yn de noardeastlike hoeke fan 'e himrik is by in djip sânwinningsgat bosk oanplante dat ek troch Steatsboskbehear beheard wurdt. Nearne oars yn de gemeente Weststellingwerf bloeit yn 'e maitiid op sa'n soad plakken yn 'e bermen fan de himrik de [[boskanemoan]].

==Ynfrastruktuer==

=== Bustsjinst ===
Troch Sânhuzen rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 26:''' [[Akkrum]] - [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] fia [[De Gordyk]]
* '''Line 217:''' [[Wolvegea]] - [[Stienwyk]] fia Noardwâlde

De buslinen troch Sânhuzen wurde fersoarge troch [[Qbuzz]].

=== Strjitten ===
[[Aldeberkeap]]erwei, Bekhofwei, Frijheidswei, Ikenwei, [[It Reade Doarp]], Liemwei, [[Meuleveld]]wei, Sânhuzerwei, [[Skâns]], Skieppedrift.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske doarpen]].

== Keppeling om utens ==
*[http://www.stellingwerven.dds.nl/dorpen/zandhuizen/zandhuizen.htm Skiednis Sânhuzen]


{{boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist|2}}
----
{{Commonscat|Zandhuizen, Friesland|Sânhuzen}}
}}

{{koördinaten|52_54_37_N_6_9_8_E_type:city_zoom:14_region:NL|52° 55' NB, 6° 9' EL}}

{{Weststellingwerf}}
{{DEFAULTSORT:Sanhuzen}}
[[Kategory:Sânhuzen| ]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]]</text>
      <sha1>t5ux9gvo821s9bqgjsvixmbik8npcv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rockploech Spul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12098</id>
    <revision>
      <id>1240977</id>
      <parentid>1071811</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T23:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50084-61</username>
        <id>59807</id>
      </contributor>
      <comment>Sjongtaal Frysk (wie Ingelsk)</comment>
      <origin>1240977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6920" sha1="0d5e9ti8ry11j3qn73zivvvlr0xt57p" xml:space="preserve">{{Ynfoboks band
| band_namme    = Rockploech Spul
| ôfbylding     = 
| ûnderskrift   = 
| nasjonaliteit = {{NEDnasj}}
| sjongtaal     = [[Frysk]]
| sjenre        = [[Rockmuzyk|Rock]]
| bestean       = [[1977]]-[[1982]]
| record label  = 
| manager       = 
| prizen        = 
| webside       = 
| hjoeddeistige_leden = 
| âld_leden     = [[Fedde Spoel]] ''gitaar''
| funksje1     = Sang &amp;&lt;br&gt;Gitaar
| lid1          = [[Goaitsen van der Vliet]]
| funksje2      = Gitaar
| lid2          = [[René Doesburg]]
| funksje3      = Toetsen
| lid3          = [[John Anemaet]]
| funksje4      = Basgitaar
| lid4          = [[Bauke Kuiper]]
| funksje5      = Drums
| lid5          =[[Reinder Wassenaar]]
| funksje6      = 
| lid6          = 
| âldfunksje1   = 
| âldlid1       = 
}}'''Rockploech Spul''' ([[1977]]-[[1981]]) wie de earste Frysktalige rockband. De band ûntstie begjin 1977 út de kabaretploech fan it Frysk Studinte­selskip oan de THT (no UT) yn Enskedee en waard ynearsten foarme troch it trijemanskip fan [[Goaitsen van der Vliet]] (sang en slachgitaar), Bauke Kuiper (basgitaar) en Reinder Wassenaar (slachreau). Nei in koarte rite mei Fedde Spoel (Suzannes) as twadde gitarist, kaam datselde jier noch René Doesburg der by op 'pielgitaar'. 

De earste kear dat Rockploech Spul op 'e planken stie (doe noch 'goed foar in goed healoere') wie op [[10 juny]] [[1977]] op de TH (no Universiteit) Twente yn Enskedee. De Fryske premiêre wie net earder as op [[28 desimber]] fan dat jier op it Krystkongres fan Fryske Studinteselskippen yn [[Frjentsjer]].

Yn de rin fan 1979 makke John Anemaet (oargel en piano) de ploech kompleet. 

== Wurklist==
De wurklist fan Rockploech Spul bestie ynearsten út besteande rocknûmers (û.o. fan The Velvet Underground) dy't bewurke waarden yn it Frysk en in fjouwertal teksten fan de skriuwer [[Reinder van der Leest]] dy’t doe noch yn Enskedee wenne, waard op muzyk set. Letter soe it measte materiaal troch Goaitsen van der Vliet skreaun wurde.

Twa eigen komposysjes, ''Lytse wrotter'' en ''Wie't mar freed fiif oere'', waard yn 1980 in singel fan makke by de 1000 Idioten Records yn Enskedee en yn eigen behear utjûn. Earder al ferskynde in boekje mei sjongteksten.

Dat alles yn it Frysk dien waard, lei foar de hân, ek omdat dy taal him sa goed brûke lit foar sjongteksten. Feitlik wie Rockploech Spul as earste Frysktalige band har tiid in ein foarút. By harren earste ôfskie (1981) wienen groepen as [[Okke Hel (band)|Okke Hel]] (fan [[Piter Wilkens]]) en [[Skuor]] yn it opkommen. 

Rockploech Spul hat noait úthâlde wollen technysk perfekte muzyk te meitsjen, want dat wie útsoarte net it gefal. It wichtichste wie altyd it oerbringen fan de yntinsje fan muzyk en tekst ('wy spylje jim de earen fan 'e holle'). Dat de sjonger net altyd like sekuur wie en it ritmespantsje net altyd like strak, koe net foarkomme dat de muzikale ideeën en mooglikheden yn 'e groep in tiidlang wûnderwol byinoar oansleaten. Yn de skeamele, út in fraachpetear fan de LC mei [[Piter Wilkens]] oernommen fuotnoat yn it boek [[Pop in Friesland]] ('Bij Spul staat de Friese taal voorop, de muziek komt op de tweede plaats.') kenne de âld-Spul-mannen har dus net werom. 

Rockploech Spul wie in echte kultband. De muzyk sloech oan by in lytse, mar fanatike keppel fens, benammen út Fryske studinte­fermiddens. In trochbraak nei in breed publyk siet der lykwols net yn. Dat slagge ek net mei it yn oktober 1980 ferskynde singeliere plaatsje ''Lytse wrotter''/''Wie’t mar freed fiif oere''. Radio Fryslân, dêr’t yn dy tiid in soad ferfeelsume kombomuzyk op te hearren wie, woe der net rjocht oan. Dêrtroch hat it doe op de nasjonale radio faker te hearren west as op de Fryske. Fryslân wie der blykber noch net oan ta.

== De ein fan de band en reünys ==
It begjin fan de ein wie it min of mear mislearjen fan har 28e, mar earste echt grutte optreden, op de anty-kearnwapenmanifestaasje fan 11 april 1981 yn Ljouwert. Dêr koe in tige slagge jûn foar mear 'eigen' publyk in wykmannich letter yn de Brouwershoek neat oan feroarje.
 
Op 12 juny 1981 hie Spul har offisjele ôfskied yn [[It Brune Jaske]] yn Drachten. It hjitte dat Rockploech Spul soe yn refyzje en oan nij repertwaar wurkje, mar it kaam der op del dat it fjoer der út rekke en frontman [[Goaitsen van der Vliet]] der yn maaie 1982 in punt achter sette.  

Fiif jier letter moasten de gitaren wer út it fet foar in Spul-reüny op it earste [[Aaipop]] festival op 20 april 1987 yn kafee Boanstra yn [[Nijlân (doarp)|Nijlân]].

De lêste kear dat Spul yn folsleine, oarspronklike besetting spile wie op har twadde reüny yn [[Jellum]] yn 1993.

==Rockploech Spul op cd==

Op de Aaipop-reüny binne twa omtrint yntegrale opnames makke: ien mei in studiorekorder rjochtstreeks fan it mingpaniel troch it lokale radiostasjon fan [[Snits (stêd)|Snits]] en ien mei in kassetterekorder út de seal wei troch de Fryske fideograaf [[Hein van der Vliet]]. Beide ha wat foar: de earste fanwegen de lûdskwaliteit, de twadde fanwegen de sfear en de bettere ûnderlinge lûdferhâldings. 

De cd Rockploech Spul - ''Singel &amp; Swanesang'' befettet neist de singel de sealopnames. Allinne de ''Ljouwerter ballade'' mist it lêste kûplet troch it folreitsjen fan de kassette. De cd Rockploech Spul - ''Swanesang (PA)'' befettet de rjochtstreekse opnames. Allinne ''Kringspul'', dat as lûdtest fungearre, waard by fersin net opnaam.

It lange ''Goddeleaze tiid'' koe troch tiidkrapte net mear spile wurde. ''Moarn is wer in nije dei'' wie in oanset ta in splinternij nûmer, dat de foarige jûns op 'e lêste rippetysje yn Burgum foar it earst útbesocht wie. ''Swanesang'' ('Ik moat hjir wei') wie in needgjalp út de neidagen fan Spul yn 1982, mar krige earst by dizze gelegenheid ymprovisearjendewei syn definitive foarm. 

Rockploech Spul – ''Singel &amp; Swanesang'':

* ''Lytse wrotter'' (studio)
* ''Wie't mar freed fiif oere'' (studio)
* ''Kringspul'' (oarspr. tekst [[Reinder van der Leest]])
* ''Tiid''
* ''Sneen'' (Velvet Underground: Sweet Jane)
* ''Ljouwerter ballade'' (tekst [[Reinder van der Leest]], sûnder lêste kûplet)
* ''Hindrik'' ('Wêr hasto west?')
* ''Ik wachtsje op myn faam'' (The Velvet Underground: ''I’m waiting for my man'')
* ''Wie’t mar freed fiif oere''
* ''O famke'' (''O Carol'')
* ''Fenus yn fers'' (The Velvet Underground: ''Venus in furs'')
* ''Lytse wrotter'' (tekst Jouke Douma en Goaitsen van der Vliet)
* ''Moarn is wer in nije dei''
* ''Swanesang'' ('Ik moat hjir wei')

Alle muzyk, teksten en bewurkings binne fan [[Goaitsen van der Vliet]], behalven wêr’t wat oars oanjûn is.

==Keppeling om utens==
* http://members.home.nl/goaitsen/frysk/spul (haadside mei foto's en filmkes)
* http://members.home.nl/goaitsen/frysk/spul/spultekst.htm (alle sjongteksten)

[[Kategory:Fryske rockband]]
[[Kategory:Band oprjochte yn 1977]]
[[Kategory:Band opheft yn 1981]]</text>
      <sha1>0d5e9ti8ry11j3qn73zivvvlr0xt57p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Langwarder Wielen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12709</id>
    <revision>
      <id>1240986</id>
      <parentid>1075077</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Wetterferbining neit it noarden</comment>
      <origin>1240986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="1xmju87yb5snq447jclp2vxou4xpbk7" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Langweerderwielen 02.JPG|thumb|right|300px|Langwarder Wielen]]
De '''Langwarder Wielen''' is in langhalige mar besuden de [[Snitser Mar]].

Op de mar is in soad rekreaasjefeart. Om de Langwarder Wielen lizze de doarpen [[Langwar]] en [[Boarnsweach]]. De mar hat troch de [[Langwarder Feart]] en [[De Geau]] ek ferbining mei it [[Aldhof]], en dermei mei it [[Prinses Margrietkanaal]], wat ferbinings jout mei de [[Snitser Mar]] en de [[Kûfurd]].

Oan de Langwarder Wielen, stiet de [[Sweachmermole]], in polder- en nôtmole út [[1782]]. Dy mûne mealde earder de Grutte Polder fan Langwar, Diken en Boarnsweach drûch. 

==Ofbylden==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld: Langweer 20040902_2219.jpg|Langwar en Langwarder Wielen út de loft besjoen
Ofbyld: sneekermeer_kl.jpg|Offisjele wetternammen yn de omkriten
&lt;/gallery&gt;

{{koördinaten|52_57_56_N_5_43_53_E_type:waterbody_scale:66000_region:NL|52° 58' NB, 5° 44' EL}}

[[Kategory:Langwar]]
[[Kategory:Mar yn Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Doanjewerstâl]]
[[Kategory:Wetter yn Skarsterlân]]
[[Kategory:Wetter yn De Fryske Marren]]</text>
      <sha1>1xmju87yb5snq447jclp2vxou4xpbk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240987</id>
      <parentid>1240986</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bettere keppelings foar de wetters.</comment>
      <origin>1240987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="1du7zutd8xf229d5lbsh8a1enubfifo" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Langweerderwielen 02.JPG|thumb|right|300px|Langwarder Wielen]]
De '''Langwarder Wielen''' is in langhalige mar besuden de [[Snitser Mar]].

Op de mar is in soad rekreaasjefeart. Om de Langwarder Wielen lizze de doarpen [[Langwar]] en [[Boarnsweach]]. De mar hat troch de [[Langwarder Feart]] en de [[De Geau (Langwar)|Geau]] ek ferbining mei it [[Aldhôf]], en dermei mei it [[Prinses Margrietkanaal]], wat ferbinings jout mei de [[Snitser Mar]] en de [[Kûfurd]].

Oan de Langwarder Wielen, stiet de [[Sweachmermole]], in polder- en nôtmole út [[1782]]. Dy mûne mealde earder de Grutte Polder fan Langwar, Diken en Boarnsweach drûch. 

==Ofbylden==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld: Langweer 20040902_2219.jpg|Langwar en Langwarder Wielen út de loft besjoen
Ofbyld: sneekermeer_kl.jpg|Offisjele wetternammen yn de omkriten
&lt;/gallery&gt;

{{koördinaten|52_57_56_N_5_43_53_E_type:waterbody_scale:66000_region:NL|52° 58' NB, 5° 44' EL}}

[[Kategory:Langwar]]
[[Kategory:Mar yn Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Doanjewerstâl]]
[[Kategory:Wetter yn Skarsterlân]]
[[Kategory:Wetter yn De Fryske Marren]]</text>
      <sha1>1du7zutd8xf229d5lbsh8a1enubfifo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Langwarder Feart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14470</id>
    <revision>
      <id>1240993</id>
      <parentid>1080162</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Ferbinings.</comment>
      <origin>1240993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="3o2h5m8k3toaqx9icxps34dxk0v5zv6" xml:space="preserve">De '''Langwarder Feart''' is in [[feart (wetterwei)|feart]] yn de gemeente [[De Fryske Marren]].

== Ferbinings ==
De feart is de ferbining fan de [[Langwarder Wielen]] mei de noardliker lizzende [[De Geau (Langwar)|Geau]]. Dy ferbining mei de Geau is in krúspunt, mei nei it westen ta it [[Slingerrak]] en [[Hoaitesleat]], en nei it easten ta de [[Steatebocht]] en it [[Stobberak]]. Troch de Geau is der in ferbining mei it [[Aldhôf]] en sa it [[Prinses Margrietkanaal]]. De oare ein komt út in de Wielen, dêr ferbing is mei de [[Jaansleat]], de [[Skarster Rien]] en de [[Alde Wei]]. Healweis is der fan de feart in ferbining oer de [[Fammensrakken]] nei de [[Jentsjemar]]; dy ferbining rint troch [[De Brekken]], en op it stuit, 2026, wurdt dat stik dat oanslút op de Langwarder Feart ta de Brekken rekkenen.

== Pont ==
De feart wurdt krúst troch de [[Pontdyk]], dy't op dat plak in fearferbining hat: de [[Pont Langwarder Feart]].

== Namme ==
De namme ''Langwarder Feart'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Langweerdervaart''.

[[Kategory:Langwar]]
[[Kategory:Kanaal yn Doanjewerstâl]]
[[Kategory:Kanaal yn Skarsterlân]]
[[Kategory:Kanaal yn De Fryske Marren]]</text>
      <sha1>3o2h5m8k3toaqx9icxps34dxk0v5zv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240996</id>
      <parentid>1240993</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>pont</comment>
      <origin>1240996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="r71zmqa449xnxecgh23cg0qxjyg0iqq" xml:space="preserve">[[File:Veerpont in de Langweerder Vaart (actm.).jpg|thumb|Pont Langwarder Feart]]
De '''Langwarder Feart''' is in [[feart (wetterwei)|feart]] yn de gemeente [[De Fryske Marren]].

== Ferbinings ==
De feart is de ferbining fan de [[Langwarder Wielen]] mei de noardliker lizzende [[De Geau (Langwar)|Geau]]. Dy ferbining mei de Geau is in krúspunt, mei nei it westen ta it [[Slingerrak]] en [[Hoaitesleat]], en nei it easten ta de [[Steatebocht]] en it [[Stobberak]]. Troch de Geau is der in ferbining mei it [[Aldhôf]] en sa it [[Prinses Margrietkanaal]]. De oare ein komt út in de Wielen, dêr ferbing is mei de [[Jaansleat]], de [[Skarster Rien]] en de [[Alde Wei]]. Healweis is der fan de feart in ferbining oer de [[Fammensrakken]] nei de [[Jentsjemar]]; dy ferbining rint troch [[De Brekken]], en op it stuit, 2026, wurdt dat stik dat oanslút op de Langwarder Feart ta de Brekken rekkenen.

== Pont ==
De feart wurdt krúst troch de [[Pontdyk]], dy't op dat plak in fearferbining hat: de [[Pont Langwarder Feart]].

== Namme ==
De namme ''Langwarder Feart'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Langweerdervaart''.

[[Kategory:Langwar]]
[[Kategory:Kanaal yn Doanjewerstâl]]
[[Kategory:Kanaal yn Skarsterlân]]
[[Kategory:Kanaal yn De Fryske Marren]]</text>
      <sha1>r71zmqa449xnxecgh23cg0qxjyg0iqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henk Kroes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14959</id>
    <revision>
      <id>1240945</id>
      <parentid>1226882</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>†</comment>
      <origin>1240945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3911" sha1="2a98ski83fh08kv2v7si0x9e62j5dmf" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Henk kroes.jpg|thumb|300px|Henk Kroes]]
'''Henk Kroes''' ([[Terkaple]] , [[1 novimber]] [[1938]] - [[15 septimber]] [[2026]]), wie de âld-foarsitter fan de Feriening [[De Fryske Alve Stêden]]. Yn dy funksje kundige er yn [[1997]] mei de wurden ''It giet oan!'' de [[Fyftjinde Alvestêdetocht]] oan. Dêrneist hat er in skoft aktyf west as foarsitter fan [[It Fryske Gea]]. 

==Alvestêderider==
Yn [[1963]] die Kroes sels mei oan de [[Tolfde Alvestêdetocht]]. It wie in ekstreem drege tocht wêrby mar ien persint fan de dielnimmers op de [[Bonkefeart]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] oer de einstreek kaam. Kroes waard by [[Frjentsjer]] fan it iis helle. 

==Alvestêdefoarsitter==
[[Ofbyld:Voorbereiding 14e Elfstedentocht. IJsmeester Kroes (rechts naast de ijsveger) in, Bestanddeelnr 933-5774.jpg|thumb|Henk Kroes (rjochts) as iismaster yn 1986]]
Kroes waard yn [[1994]] foarsitter fan de Fryske Alve Stêden as opfolger fan [[Jan Sipkema]]. Dêrfoar wie hy fan [[1970]] ôf al [[iismaster]] fan de Feriening.
Nei in rêstige winter yn [[1995]] krige Kroes yn [[1996]] in protte kommentaar doe't it bestjoer nettsjinsteande in bêste winterperioade de Alvestêdetocht net ride te litten. It like it bestjoer doe lykwols net ferantwurde om de tocht te hâlden.

De oare winter fan 1996 op 1997 wie it fuortendalik wêr priis. Kroes siet op [[2 jannewaris]] de gearkomste fan de rayonhaaden foar. Nei de gearkomste kundige er mei de wurden ''It giet oan'' de tocht oan. Al gau stie Kroes yn it midden fan de belangstelling. Fan [[Grut-Brittanje]] oant [[Austraalje (lân)|Austraalje]] waard er skille troch sjoernalisten &lt;ref&gt;[https://krant.telegraaf.nl/krant/ditjaar/elfsteden/teksten/11.nieuws.kroes.rots.jan4.html Telegraaf 4 jannewaris 1997]&lt;/ref&gt;. Nei in pear hektyske dagen waard de tocht op [[4 jannewaris]] sûnder grutte swierichheden ferriden. By de tocht fan 1997 siet Kroes it grutste part fan de dei yn it [[FEC]] om by eventuele kalamiteiten de saken te stjoeren. Wol wie regele dat him de eare takomme soe om de lêste rider sels ôf te stimpeljen. Doe't it bliken die dat dit in swartrider wie, sei er lakonyk: ''Oh, dan binne jo de lêste offisjele swartrider.'' &lt;ref&gt;[http://library.thinkquest.org/11529/cityskating/Belangrijke_Perosnen.htm In ûnoffisjele Alvestedetocht webstee]&lt;/ref&gt;

Op [[21 novimber]] [[2005]] makke er bekend yn [[2007]] syn wurk as foarsitter by de Feriening te beëinigjen. Ek waard doe syn opfolger [[Wiebe Wieling]] yn it bestjoer keazen as fise-foarsitter dy't syn funksje yn 2007 oernimme soe. Op de ledengearkomste fan [[14 jannewaris]] [[2007]] naam Henk Kroes ôfskie.

==Fytser==
Kroes hat meidien oan in tal lange sponsorfytstochten om jild te sammeljen foar goede doelen. Op [[30 augustus]] [[2003]] kaam er yn [[Skeveningen]] oan nei in tocht fan 12.000 kilometer begûn in [[Wladiwostok]]. Tegearre mei tweintich oare fytsers sammele er jild foar de yninting tsjin [[polio]]&lt;ref&gt;[http://www.frieschdagblad.nl/artikel.asp?artID=14258 Frysk Deiblêd 30 augustus 2003]&lt;/ref&gt;. 

By in oare tocht yn [[2006]] fytste Kroes mei alve oaren 10.000 kilometer fan [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] nei [[Gana]]. Mei dit projekt, dêr't mear as 100.000 euro mei ophelle waard, woenen hja it ûnderwiis yn dat West-Afrikaanske lân ferbetterje.

Henk Kroes ferstoar op 15 septimber 2026 yn 'e âldens fan 87 jier &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17391578/ald-alvestedefoarsitter-henk-kroes-87-ferstoarn|title=Ald-alvestêdefoarsitter Henk Kroes (87) ferstoarn|publisher= Omrop Fryslân|access-date=16 septimber 2026}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kroes, Henk}}
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk sportbestjoerder]]
[[Kategory:Alvestêdetochtrider]]
[[Kategory:Alvestêdetocht]]
[[Kategory:Persoan berne yn Terkaple]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1938]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>2a98ski83fh08kv2v7si0x9e62j5dmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240950</id>
      <parentid>1240945</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ynfoboks</comment>
      <origin>1240950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="6e4dldjepda9lsyuadkk70ore1drq7k" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Henk kroes.jpg
| ôfbyldingstekst              = Henk Kroes
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Henk Kroes
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[1 novimber]] [[1938]]
| berteplak                    =  [[Terkaple]]
| stoarn                       = [[15 septimber]] [[2026]]
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = Foarsitter fan Feriening [[De Fryske Alve Stêden]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = [[1994]]-[[2007]] 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Henk Kroes''' ([[Terkaple]] , [[1 novimber]] [[1938]] - [[15 septimber]] [[2026]]), wie de âld-foarsitter fan de Feriening [[De Fryske Alve Stêden]]. Yn dy funksje kundige er yn [[1997]] mei de wurden ''It giet oan!'' de [[Fyftjinde Alvestêdetocht]] oan. Dêrneist hat er in skoft aktyf west as foarsitter fan [[It Fryske Gea]]. 

==Alvestêderider==
Yn [[1963]] die Kroes sels mei oan de [[Tolfde Alvestêdetocht]]. It wie in ekstreem drege tocht wêrby mar ien persint fan de dielnimmers op de [[Bonkefeart]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] oer de einstreek kaam. Kroes waard by [[Frjentsjer]] fan it iis helle. 

==Alvestêdefoarsitter==
[[Ofbyld:Voorbereiding 14e Elfstedentocht. IJsmeester Kroes (rechts naast de ijsveger) in, Bestanddeelnr 933-5774.jpg|thumb|right|260px|Henk Kroes (rjochts) as iismaster yn 1986]]
Kroes waard yn [[1994]] foarsitter fan de Fryske Alve Stêden as opfolger fan [[Jan Sipkema]]. Dêrfoar wie hy fan [[1970]] ôf al [[iismaster]] fan de Feriening.
Nei in rêstige winter yn [[1995]] krige Kroes yn [[1996]] in protte kommentaar doe't it bestjoer nettsjinsteande in bêste winterperioade de Alvestêdetocht net ride te litten. It like it bestjoer doe lykwols net ferantwurde om de tocht te hâlden.

De oare winter fan 1996 op 1997 wie it fuortendalik wêr priis. Kroes siet op [[2 jannewaris]] de gearkomste fan de rayonhaaden foar. Nei de gearkomste kundige er mei de wurden ''It giet oan'' de tocht oan. Al gau stie Kroes yn it midden fan de belangstelling. Fan [[Grut-Brittanje]] oant [[Austraalje (lân)|Austraalje]] waard er skille troch sjoernalisten &lt;ref&gt;[https://krant.telegraaf.nl/krant/ditjaar/elfsteden/teksten/11.nieuws.kroes.rots.jan4.html Telegraaf 4 jannewaris 1997]&lt;/ref&gt;. Nei in pear hektyske dagen waard de tocht op [[4 jannewaris]] sûnder grutte swierichheden ferriden. By de tocht fan 1997 siet Kroes it grutste part fan de dei yn it [[FEC]] om by eventuele kalamiteiten de saken te stjoeren. Wol wie regele dat him de eare takomme soe om de lêste rider sels ôf te stimpeljen. Doe't it bliken die dat dit in swartrider wie, sei er lakonyk: ''Oh, dan binne jo de lêste offisjele swartrider.'' &lt;ref&gt;[http://library.thinkquest.org/11529/cityskating/Belangrijke_Perosnen.htm In ûnoffisjele Alvestedetocht webstee]&lt;/ref&gt;

Op [[21 novimber]] [[2005]] makke er bekend yn [[2007]] syn wurk as foarsitter by de Feriening te beëinigjen. Ek waard doe syn opfolger [[Wiebe Wieling]] yn it bestjoer keazen as fise-foarsitter dy't syn funksje yn 2007 oernimme soe. Op de ledengearkomste fan [[14 jannewaris]] [[2007]] naam Henk Kroes ôfskie.

==Fytser==
Kroes hat meidien oan in tal lange sponsorfytstochten om jild te sammeljen foar goede doelen. Op [[30 augustus]] [[2003]] kaam er yn [[Skeveningen]] oan nei in tocht fan 12.000 kilometer begûn in [[Wladiwostok]]. Tegearre mei tweintich oare fytsers sammele er jild foar de yninting tsjin [[polio]]&lt;ref&gt;[http://www.frieschdagblad.nl/artikel.asp?artID=14258 Frysk Deiblêd 30 augustus 2003]&lt;/ref&gt;. 

By in oare tocht yn [[2006]] fytste Kroes mei alve oaren 10.000 kilometer fan [[Boalsert (stêd)|Boalsert]] nei [[Gana]]. Mei dit projekt, dêr't mear as 100.000 euro mei ophelle waard, woenen hja it ûnderwiis yn dat West-Afrikaanske lân ferbetterje.

Henk Kroes ferstoar op 15 septimber 2026 yn 'e âldens fan 87 jier &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17391578/ald-alvestedefoarsitter-henk-kroes-87-ferstoarn|title=Ald-alvestêdefoarsitter Henk Kroes (87) ferstoarn|publisher= Omrop Fryslân|access-date=16 septimber 2026}}&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kroes, Henk}}
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk sportbestjoerder]]
[[Kategory:Alvestêdetochtrider]]
[[Kategory:Alvestêdetocht]]
[[Kategory:Persoan berne yn Terkaple]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1938]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>6e4dldjepda9lsyuadkk70ore1drq7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tupac Shakur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19303</id>
    <revision>
      <id>1240978</id>
      <parentid>1134213</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T03:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Drawing_Tupac.png&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] om't: [[:c:COM:CSD#F3|CSD F3]] (derivative work of non-free content)&amp;#58; traced from https://www.gettyimages.com/detail/582989252.</comment>
      <origin>1240978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6293" sha1="d8tyiyoyvxod2my4bxnpqzcvu5o6z2l" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    =
| ôfbyldingstekst              = Shakur, tekening fan Gringolivier
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Lesane Parish Crooks
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[16 juny]] [[1971]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]]
| stoarn                       = [[13 septimber]] [[1996]]
| stjerplak                    = [[Las Vegas (Nevada)|Las Vegas]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = [[Hiphop]]
| ynstrumint                   = [[Ingelsk]]
| sjongtaal                    = 
| grutste hit(s)               = 
| jierren aktyf                = [[1988]]–[[1996]]
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Tupac Amaru Shakur'''  berne as ''Lesane Parish Crooks'' ([[New York (stêd)|New York]], [[16 juny]] [[1971]] - [[Las Vegas (Nevada)|Las Vegas]], [[13 septimber]] [[1996]]), ek wol bekend as '''2Pac''' en '''Makaveli''', wie in tige ferneamd rapper út de [[Feriene Steaten]]. Hy kaam om by in ''[[drive-by shooting]]''. Der binne oer de hiele wrâld mear as 75 miljoen fan syn cd's ferkocht. In grut part fan syn wurk is postúm ferskynd.
{{clear}}
==Diskografy==
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|

===Albums===
* 1991: ''2Pacalypse Now''
* 1993: ''Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z.''
* 1994: ''Thug Life: Thug Life Vol. 1''
* 1995: ''Me Against the World''
* 1996: ''All Eyez On Me'' (Dûbel-CD)
* 1996: ''The Don Killuminati: The 7 Day Theory'' (as Makaveli)

'''''Postúm''''':
* 1997: ''R U Still Down? (Remember Me)'' (dûbel-CD)
* 1999: ''Still I Rise''
* 2001: ''Until The End Of Time'' (dûbel-CD)
* 2002: ''Better Dayz'' (dûbel-CD)
* 2004: ''Loyal To The Game''
* 2006: ''Pac's Life''
* 2008: ''Live It Up''

===Offisjele kompilaasjes===
* 1998: ''Greatest Hits'' (dûbel-CD)
* 2000: ''The Rose That Grew From Concrete''
* 2003: ''The Prophet – The Best of the Works…''
* 2003: ''Nu-Mixx Klazzics''
* 2004: ''2Pac Live''
* 2005: ''The Rose That Grew From Concrete Vol. 2''
* 2005: ''Tupac: Live at The House of Blues''
* 2007: ''Beginnings: The Lost Tapes 1988–1991''
* 2007: ''Nu-Mixx Klazzics Vol. 2''
* 2007: ''Best Of 2pac – Part 1: Thug''
* 2007: ''Best Of 2pac – Part 2: Life''

===Soundtracks en features===
* 1991: Nothing But Trouble Soundtrack
* 1993: Poetic Justice Soundtrack
* 1994: Above The Rim Soundtrack
* 1994: MC Breed feat. 2Pac, Song „Gotta Get Mine“
* 1994: Album „Cocktails“, Song „We do this“ (feat. Too Short, MC Breed un Father Dom)
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|
* 1994: Bone Thugs-N-Harmony feat. 2Pac, Song „Thug Luv“
* 1995: Bad Boys Soundtrack
* 1995: Smooth &amp; 2Pac, Song „P.Y.T. (Playa Young Thugs)“
* 1995: Spice 1 &amp; 2Pac, Song „Jealous got me strapped“
* 1996: Sunset Park Soundtrack
* 1996: Supercop Soundtrack
* 1997: Gang Related Soundtrack
* 1997: Gridlock'd Soundtrack
* 1997: How to be a Player Soundtrack
* 1998: In His Own Words
* 1998: Black Spring Break Soundtrack
* 1998: Ringmaster Soundtrack
* 2000: Scary Movie Soundtrack
* 2001: Album „Retaliation, Revenge and Get Back“, Song „Initiated“ (feat. Daz Dillinger, Kurupt The Kingpin un Outlawz)
* 2002: Hip Hop Story Tha Movie
* 2003: 8 Mile Soundtrack
* 2003: Resurrection Soundtrack
* 2004: Official [[Grand Theft Auto|GTA]]: San Andreas Soundtrack
* 2005: How High OST
|}

==Filmografy==
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|
* 1987 – A Different World (telefyzjesearje)
* 1991 – Nothing But Trouble (spylfilm)
* 1992 – Juice (spylfilm)
* 1993 – Poetic Justice (spylfilm)
* 1994 – Above The Rim (spylfilm)
* 1996 – Gangland
* 1996 – Saturday Night Special (telefyzjesearje)
* 1996 – Bullet (spylfilm)
* 1997 – Thug Immortal: The 2Pac Shakur Story (DVD)
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|
* 1997 – Gang Related (spylfilm)
* 1997 – Rhyme &amp; Reason (DVD)
* 1997 – Gridlock’d (spylfilm)
* 2002 – Before I Wake (DVD)
* 2002 – Thug Angel: The Life Of An Outlaw (DVD)
* 2003 – Tupac Vs. (DVD)
* 2003 – Tupac: Resurrection (biografy DVD)
* 2005 – Tupac: Live at the House of Blues (live konsert DVD)
* 2007 – Tupac Assassination
|}

==Fideografy==
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|
* 1991 – Static
* 1991 – Trapped (ferzje 1)
* 1991 – Trapped (ferzje 2)
* 1992 – Brenda's Got a Baby
* 1992 – If My Homie Calls
* 1993 – Holler If Ya Hear Me
* 1993 – I Get Around
* 1993 – Keep Ya Head Up
* 1993 – Papa'z Song
* 1994 – Pour Out a Little Liquor
* 1994 – Cradle to the Grave
* 1994 – How Long Will They Mourn Me?
* 1994 – Shit Don't Stop
* 1995 – Dear Mama
* 1995 – So Many Tears
* 1995 – Temptations
* 1995 – California Love
* 1995 – California Love (RMX)
* 1996 – 2 of Amerikaz Most Wanted
* 1996 – How Do U Want It
* 1996 – How Do U Want It (Stage Version)
* 1996 – How Do U Want It (xxx-Version)
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;|
* 1996 – Hit 'Em Up
* 1996 – I Ain't Mad at Cha
* 1996 – All Bout You
* 1996 – Made Figgaz
* 1996 – Made Niggaz (Uncut)
* 1996 – Made Niggaz (Unreleased 360 Degrees Camera Shot Only)
* 1996 – Toss It Up
* 1996 – Toss It Up (Unreleased Alternate Beach Version)
* 1996 – To Live and Die in L.A.
* 1997 – Hail Mary
* 1997 – Hail Mary (with Outlawz appearence)
* 1997 – Wanted Dead or Alive
* 1997 – I Wonder If Heaven Got a Ghetto
* 1998 – Do For Love
* 1998 – Changes
* 2000 – Unconditional Love
* 2000 – Baby Don't Cry
* 2001 – Until the End of Time
* 2001 – Letter 2 My Unborn
* 2002 – Thugz Mansion (akoestysk)
* 2003 – Runnin' (Dying to Live)
* 2005 – Ghetto Gospel
* 2006 – Pac’s Life feat. T.I &amp; Ashanti
|}

==Keppeling om utens==
* [http://www.2paclegacy.com offisjele webside] (Ingelsk)

{{DEFAULTSORT:Shakur, Tupac}}
[[Kategory:Amerikaansk rapper]]
[[Kategory:Amerikaansk hiphopartyst]]
[[Kategory:Amerikaansk muzikant fan Afro-Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk misdieslachtoffer]]
[[Kategory:Moardslachtoffer]]
[[Kategory:Persoan feroardiele foar ferkrêfting]]
[[Kategory:Persoan fan Tûarek-komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1971]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1996]]</text>
      <sha1>d8tyiyoyvxod2my4bxnpqzcvu5o6z2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Godfried Bomans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25974</id>
    <revision>
      <id>1240939</id>
      <parentid>1222869</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jonkheid en oplieding */ [[]] oars</comment>
      <origin>1240939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22051" sha1="l4tjb57w8zd826esqtt91nuy0bmkxra" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding                    = Godfried Bomans (1965).jpg 
| ôfbyldingstekst              = Bomans yn [[1965]]
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| oar pseudonym                = 
| echte namme                  = Godfried Jan Arnold Bomans
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[2 maart]] [[1913]]
| berteplak                    = [[De Haach]] ([[Súd-Hollân]])
| stoarn                       = [[22 desimber]] [[1971]] &lt;small&gt;(58 jier)&lt;/small&gt;
| stjerplak                    = [[Bloemendaal (Noard-Hollân)|Bloemendaal]] ([[Noard-Hollân]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]
| regionale identiteit         = 
| taal                         = [[Nederlânsk]]
| sjenre                       = [[literatuer|lit.]] [[roman]]s &amp; [[koart ferhaal|koarte ferhalen]], &lt;br&gt; [[berneboek]]en, [[toanielstik]]ken, &lt;br&gt;[[essay|essay's]]
| perioade                     = midden [[20e iuw]]
| streaming                    = 
| tema's                       = 
| bekendste wurk(en)           = ''[[Erik of het Klein Insectenboek (boek)|Erik of het Klein Insectenboek]]'' &lt;br&gt;''Pa Pinkelman en Tante &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Pollewop''-ferhalen
| útjouwer                     = [[Het Spectrum]]
| prizen                       = 
| jierren aktyf                = [[1936]] – [[1971]]
| webside                      = [https://www.godfriedbomans.nl/ www.godfriedbomans.nl]
}}
'''Godfried Bomans''' (folút: '''Godfried Jan Arnold Bomans'''; [[De Haach]], [[2 maart]] [[1913]] – [[Bloemendaal (Noard-Hollân)|Bloemendaal]], [[22 desimber]] [[1971]]) wie in [[Nederlân]]sk [[skriuwer]], [[sjoernalist]], [[oersetter]] en [[media]]persoanlikheid. Lange tiid wied er de meast lêzen auteur fan [[Nederlân]]. Hy waard benammen populêr troch syn [[roman]] ''[[Erik of het Klein Insectenboek (boek)|Erik of het Klein Insectenboek]]'' (10&amp;nbsp;[[printinge]]n allinnich al yn it jier nei it ferskinen), en nei [[Twadde Wrâldoarloch|de oarloch]] mei de [[strip]] ''Pa Pinkelman en Tante Pollewop'' yn ''[[De Volkskrant]]''. Ek skreau er [[kollumn]]s op 'e foarside fan dy [[krante]] en [[opinystik]]ken yn it [[tydskrift]] ''[[Elsevier (tydskrift)|Elsevier]]''.

Bomans syn rom late letter ta ferskate [[optreden (foarstelling)|optreden]]s op 'e [[radio]] en [[tillefyzje]]. Nettsjinsteande dat alles krige er by syn [[libben]] net in soad offisjele erkenning, teminsten net yn 'e foarm fan in [[literêr]]e [[priis (ûnderskieding)|priis]]. Bomans wie ek in grut kenner fan it [[oeuvre]] fan [[Charles Dickens]], en hy spile in wichtige rol by it ta stân kommen fan 'e [[Nederlânsk]]talige [[oersetting]] fan it folsleine wurk fan dy [[Ingelân|Ingelske]] skriuwer, dat yn 'e [[1950-er jierren|jierren '50]] fan 'e [[tweintichste iuw]] yn [[pocket]]formaat troch it [[Het Spectrum]] útjûn waard. De langferwachte [[biografy]] fan Dickens is der lykwols nea kommen.

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Bomans waard yn [[1913]] [[berne]] yn [[De Haach]] as de [[soan]] fan 'e [[politikus]] [[Jan Bomans|Johannes Bernardus &quot;Jan&quot; Bomans]] ([[1885]]-[[1941]]) en dy syn [[oarehelte|frou]] Arnoldina Josephina Oswalda Reynart ([[1883]]-[[1955]]). Hy wie [[ferneaming|ferneamd]] nei syn [[peetheit]] Godefridus &quot;Frits&quot; Keunen ([[1853]]-[[1914]]), dy't [[troud]] wie mei in [[healsuster]] fan syn [[mem]]. Syn [[pake]] oan heitekant wie Johannes Michiel Bomans ([[1850]]-[[1909]]), dy't [[direkteur]] fan it ''[[Haarlems Dagblad]]'' wie. Bomans syn [[heit]] Jan sette yn [[1913]] útein mei in [[abbekatekantoar|abbekatepraktyk]] yn [[Haarlim]], dêr't Bomans [[jonkheid|opgroeide]]. Hy soe himsels syn hiele [[libben]] as Haarlimmer beskôgje. 

Bomans kaam út in [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[famylje (besibskip)|famylje]], en syn heit waard inkele jierren letter foar de [[Roomsk-Katolike Steatspartij]] (RKSP), de foarrinner fan 'e [[Katolike Folkspartij|KVP]], yn 'e [[Twadde Keamer]] keazen. Hy bleau oant [[1929]] [[parlemint]]slid, en dêrnei wied er as [[deputearre]] aktyf yn 'e [[provinsje|provinsjale]] [[polityk]] fan [[Noard-Hollân]]. Dêrnjonken publisearre er ûnder it [[pseudonym]] [[J.B. van Rode]] in opsjenjaande [[romanrige|rige]] [[histoaryske roman]]s, de ''Donald''-syklus. Oant syn hommels [[ferstjerren]] yn [[1941]] wied in krap jier lang plakferfangend [[kommissaris fan 'e Keninginne]] fan Noard-Hollân, in funksje dy't er ek útoefene ûnder de [[Dútske ynfal yn Nederlân]] yn [[maaie]] [[1940]].

Sels gie Bomans yn [[1926]] nei it [[Triniteitslyseum]] yn [[Overveen]], dêr't er [[fuortset ûnderwiis]] folge. Hy wie yn dy tiid [[redakteur]] fan 'e [[skoalkrante]], en teffens publisearre er op dy leeftyd al [[koarte ferhalen]], net inkeld yn [[stundinteblêd]]en, mar ek yn [[literêr]]e [[tydskrift]]en. Fan [[1933]] oant [[1939]] [[studearre]] er [[rjochten]] oan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]], dêr't er fan [[1938]] oant [[1939]] redakteur fan it studintewykblêd ''[[Propria Cures]]'' wie. Yn [[1939]] reizge er lykwols hommels ôf nei [[Nimwegen]], dêr't er him oan 'e [[Katolike Universiteit Nimwegen|Katolike Universiteit]] ynskreau as [[studint]] [[wiisbegearte]]. Hy waard lid fan 'e [[studinteferiening]] [[N.S.V. Carolus Magnus]].

===Priveelibben===
Bomans [[ferloofde]] him yn [[1941]] mei Gertrud Maria &quot;Pietsie&quot; Verscheure. Yn [[1943]] joech er syn [[stúdzje]] deroan en [[ferhuze]] er werom nei [[Haarlim]]. Op [[14&amp;nbsp;april]] [[1944]] [[troud]]e er yn [[Nimwegen]] mei Pietsie Verscheure. Tsjin 'e ein fan 'e oarloch, doe't de [[nazy-Dútslân|Dútske besetters]] [[razzia|razzia's]] holden om [[manlju]] te finen dy't yn [[Dútslân]] ynset wurde koene foar de [[Arbeitseinsatz]], moast Bomans [[ûnderdûker|ûnderdûke]] yn [[Aerdenhout]] en it [[Ferskûle Doarp]] (in ûnderdûkersdelsetting yn 'e [[bosk]]en fan 'e [[Feluwe]], yn it [[suden]] fan 'e [[Nunspeet (gemeente)|Gemeente Nunspeet]]. Pas nei ôfrin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], op [[17&amp;nbsp;augustus]] [[1945]], koene Bomans en de frou foar de [[tsjerke]] trouwe. Ut harren [[houlik]] waard ien [[dochter]] berne, Eva ([[1960]]).
[[File:Godfried Bomans.png||250px|left|thumb|Godfried Bomans by [[Mies Bouwman]] op 'e [[tillefyzje]].]]

As [[roomsk-katolisisme|roomsk-katolyk]] wie Bomans tige [[foarútgong|progressyf]]. Hy wie hiel tefreden oer de fernijings dy't de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] yn 'e [[1960-er jierren]] op syn grûnfêsten skodzje lieten, sa't er ferskate kearen yn [[brieven]] witte liet. Tusken [[links (polityk)|links]] Nederlân en Bomans ûntstie yn [[1966]] lykwols in djippe kleau doe't er op [[18&amp;nbsp;juny]] fan dat jier yn in [[kollumn]] yn ''[[De Volkskrant]]'' it fernielen fan it [[kantoar]] fan ''[[De Telegraaf]]'' troch linkse [[demonstranten]] by de saneamde [[Telegraafopskuor]] skerp feroardiele. Dat late derta dat hiel links Nederlân, ûnder lieding fan skriuwer [[Harry Mulisch]], him tsjin 'e 'ferrieder' Bomans kearde.

===Karriêre===
Yn [[1932]] publisearre Bomans ûnder it [[pseudonym]] Bernard Majorick syn ierste wurk dat it neamen wurdich is, de [[koarte ferhalen]] ''Drijfjacht'' en ''Gebed voor Nederland''. In jier earder al hied er it [[histoarysk]]e [[toanielstik]] ''Bloed en Liefde'' skreaun, wêryn't syn karakteristike [[humor]] al dúdlik werom te kennen is, mar dat publisearre er pas yn [[1937]]. ''De Memoires of Gedenkschriften van Mr. P(ieter) Bas'', dat yn [[desimber]] [[1936]] ferskynde mei [[yllustraasje]]s fan syn jeugdfreon [[Harry Prenen]], brocht Bomans syn earste súkses. Mei Prenen, dy't letter ek syn oare boeken yllustrearje soe, rjochte er datselde jiers de 'Rijnlandsche Academie' op, in pseudo-gewichtich genoatskip wêrmei't se de oankundige demping fan 'e Haarlimmer Bakenessergrêft foarkomme woene. Dat slagge, en de Rijnlandsche Academie waard neitiid benammen fuortset yn it wiidweidige mar nea publisearre [[briefkerij]].

Ein [[1939]] skreau Bomans yn [[Nimwegen]] syn bekendste wurk: ''[[Erik of het Klein Insectenboek (boek)|Erik of het Klein Insectenboek]]'', dat in jier letter, yn [[desimber]] [[1940]], útjûn waard troch [[Het Spectrum]]. Yn [[1941]] spile Bomans, ek yn Nimwegen, foar it earst foar [[Sinteklaas]], in rol dy't er letter ek by yntochten op 'e [[tillefyzje]] fertolkje soe. Yn 'e jierren dêrnei wied er benammen drok mei de [[oersetting]] nei it [[Nederlânsk]] fan 'e ''Pickwick Papers'' fan 'e [[njoggentjinde-iuwske]] [[Ingelân|Ingelske]] skriuwer [[Charles Dickens]], dêr't er fan [[1940]] oant en mei [[1952]] oan wurke.
[[File:Grand_Gala_du_Disque_populier_in_Kurhaus_te_Scheveningen_Bomans_en_Marlene_Dietr,_Bestanddeelnr_915-6287.jpg|right|thumb|250px|Godfried Bomans mei [[Marlene Dietrich]] op it [[Grand Gala du Disque]] yn it [[Kurhaus]] yn [[Skeveningen]] ([[1963]]).]]

Nei ôfrin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] wie Bomans fan [[1945]] oant [[1946]] aktyf as [[keunst]]redakteur foar ''[[De Volkskrant]]'', en fan [[1946]] oant en mei [[1949]] as [[redakteur]] by it [[tydskrift]] ''[[Elsevier (tydskrift)|Elsevier]]''. Fan [[novimber]] [[1945]] ôf waard yn ''De Volkskrant'' de [[strip]] ''Pa Pinkelman en Tante Pollewop'' publisearre, wêrfoar't Bomans de [[tekst]] skreau by [[tekening]]s fan [[Carol Voges]]. Dat waard in grut súkses, en de strip groeide út ta in begryp yn it nei-oarlochske Nederlân. Noch yn [[1976]] waard de strip yn opdracht fan 'e [[Katolike Radio Omrop|KRO]] bewurke foar de [[tillefyzje]], mei [[Ton van Duinhoven]] yn 'e [[rol]] fan Pa Pinkelman en [[Maya Bouma]] as Tante Pollewop.

Yn [[1950]] rôp Bomans alle Haarlimmers op om lid te wurden fan 'e noch op te rjochtsjen [[Haarlemse Sociëteit Teisterbant]]. Dy [[organisaasje]], dy't ûnder syn 180 leden [[Lodewijk van Deyssel]], [[Mari Andriessen]], [[Anton Heyboer]] en de letter [[royemint|royearre]] [[Harry Mulisch]] telde, soe syn stifter lykwols net lang oerlibje. Yn [[1956]] rjochte Bomans fierders de ôfdieling Haarlim fan 'e [[Dickens Fellowship]] op, in organisaasje dy't wijd is oan 'e stúdzje en promoasje fan it wurk fan [[Charles Dickens]]. Hy wie sels de earste jierren de [[foarsitter]] fan dy ôfdieling.

Lanlike bekendheid krige Bomans njonken syn skriuwwurk ek troch optredens op 'e [[radio]] en yn [[tillefyzjeprogramma's]]. Dêr wied er tige geskikt foar, mei't er it smout opsizze koe. Sa fierde er foar it programma ''Bomans in Triplo'' [[fraachpetear]]en mei syn eigen [[broer]] en [[suster]], dy't [[mûnts]], resp. [[non]] wurden wiene en harren libben yn it [[kleaster]] trochbrochten. Oare programma's fan him wiene û.m. ''Bomans in Vlaanderen'' en ''Bomans in Israël'', wêrby't likefolle de oandacht op 'e persoan fan Bomans fêstige waard as op it ûnderwerp dat er beljochtsje woe. Hy waard dêrtroch in mediapersoanlikheid, wat yn dy tiid in nij fenomeen wie. Ien fan syn bekendste (en lêste) programma's wie de rige radioferslaggen dy't Bomans yn [[1971]] makke ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''Alleen op een Eiland'' foar de [[VARA]] en [[AVRO]], oer syn ienlike ferbliuw fan in [[wike]] op it ûnbewenne [[Waadeilân]] [[Rottumerplaat]]. 

===Ferstjerren===
Godfried Bomans kaam op [[22 desimber]] [[1971]] yn 'e [[âlderdom]] fan 58 jier hommels te [[ferstjerren]] oan in [[hertoanfal]]. Dat barde yn syn wenplak [[Bloemendaal (Noard-Hollân)|Bloemendaal]], dêr't er op [[24&amp;nbsp;desimber]] [[begroeven]] waard op it Sint-Adelbertskerkhof. Sûnt [[29&amp;nbsp;april]] [[1968]] wie hy [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]. Yn [[1987]] waard Bomans troch de [[Israel]]yske organisaasje [[Yad Vashem]] postúm útroppen ta [[Rjochtfeardige ûnder de Folken]] foar syn help oan [[Joaden|Joadske]] [[ûnderdûker]]s yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].

==Neilittenskip==
Yn [[1960]], resp. [[1964]] waarden yn 'e [[Leien]] (Breestraat 37) en [[Gouda]] (Hoge Gouwe 21) [[gevelstien]]nen ûntbleate ta oantins oan it ferbliuw op dy [[adres]]sen fan Bomans syn [[personaazje]] Pieter Bas. Beide ûntbleatings waarden troch Bomans sels ferrjochte, wat mank gie mei gaadlike [[taspraken]]. Nei syn dea waard yn [[1972]] it [[Godfried Bomans Genoatskip]] oprjochte, dat ta doel hat om 'e stúdzje en promoasje fan syn wurk oan te fiterjen. Yn [[oktober]] [[2000]] skonk de [[widdo]] Bomans syn [[argyf]] oan it [[Letterkundig Museum]]. Yn [[2009]] waard troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[astronoom]] fan Nederlânsk [[komôf]] [[Tom Gehrels]] de [[planetoïde]] [[230404 Bomans]] nei him ferneamd. Op [[2&amp;nbsp;maart]] [[2013]], Bomans syn hûndertste bertedei, ûntbleate [[boargemaster]] [[Jozias van Aartsen]] yn [[De Haach]] in [[plakette]] oan 'e muorre fan it [[hûs]] oan Bierkade 2&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; dêr't er yn [[1913]] berne wie. 
[[File:Pieter Bas gedenksteen.jpg|thumb|250px|right|Tinkstien foar Pieter Bas, oan 'e Hoge Gouwe 21 te [[Gouda]].]]

==Bibliografy==
===Romans en koarte ferhalen===
*1932 – ''Drijfjacht''
*1932 – ''Gebed voor Nederland''
*1936 – ''De Memoires of Gedenkschriften van Mr. P(ieter) Bas''
*1940 – ''[[Erik of het Klein Insectenboek (boek)|Erik of het Klein Insectenboek]]'' 
**[[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frysk]]e [[oersetting]]: ''[[Erik of it Lyts Ynsekteboek]]'' (fert. [[Geart Tigchelaar]], 2015)
*1945 – ''Het Duel''
*1946 – ''De Avonturen van Pa Pinkelman''
*1946 – ''Sprookjes'' 
*1947 – ''Kopstukken'' 
*1948 – ''Avonturen van Tante Pollewop'' 
*1948 – ''De Avonturen van Bill Clifford'' 
*1948 – ''Buitelingen: Aforismen, Buitelingen en Capriolen'' 
*1948 – ''Onstuimige Verhalen'' 
*1949 – ''Wonderlijke Nachten'' 
*1950 – ''Een Halve Eeuw Trappistenleven'' 
*1951 – ''Er Dreigt een Ramp! Zegt Godfried Bomans'' 
*1952 – ''Pa Pinkelman in de Politiek'' 
*1952 – ''De Onsterfelijke Pa Pinkelman''
*1953 – ''Capriolen: Een Tweede Bundel Buitelingen'' 
*1953 – ''De Verliefde Zebra''
*1953 – ''Jan de Zebra'' 
*1953 – ''De Ontevreden Vis''
*1953 – ''Het Luie Jongetje'' 
*1953 – ''De IJdele Engel''
*1954 – ''Het Locomotiefje''
*1955 – ''Pinkelman Omnibus''
*1955 – ''Nieuwe Buitelingen: Facetten en Aspecten''
*1956 – ''Het Doosje'' 
*1956 – ''Wandelingen door Rome'' 
*1957 – ''Godfried Bomans'' 
*1957 – ''Op het Vinkentouw'' 
*1958 – ''Het Zondagskind''
*1959 – ''Jaarzang aan de Broederschap''
*1961 – ''Noten Kraken'' 
*1962 – ''Omnibus'' 
*1962 – ''SITAS Taalcursussen in Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands en Spaans''
*1963 – ''Op de Keper Beschouwd''
*1963 – ''Sprookjes Kalenderboek'' 
*1965 – ''Sprookjesboek'' 
*1965 – ''Van de Hak op de Tak''
*1966 – ''Denkend aan Vlaanderen''
*1966-1968 – ''Pim, Frits en Ida'' &lt;small&gt;(8 dielen)&lt;/small&gt;
*1967 – ''Juffrouw Langneus''
*1967 – ''Het Verdwaalde Eendje''
*1968 – ''Bontje en Haar Poesje''
*1968 – ''Bontje en Haar Pop''
*1968 – ''Bontje en Haar Toverschoentjes'' 
*1968 – ''Bontje Heeft het Druk'' 
*1968 – ''Juffrouw Piep'' 
*1968 – ''Het Lelijke Jonge Eendje''
*1968 – ''Mijmeringen''
*1969 – ''Van Hetzelfde'' 
*1969 – ''In de Kou'' &lt;small&gt;(y.g.m. [[Michel van der Plas]])&lt;/small&gt;
*1970 – ''Oude en Nieuwe Buitelingen'' 
*1970 – ''Beminde Gelovigen'' 
*1970 – ''Van Dichtbij Gezien: Rome, Jeruzalem, Maastricht, Zundert'' 
*1971 – ''De Man met de Witte Das: Spelen in de Zandbak van de Nederlandse Politiek'' 
*1971 – ''Korte Berichten'' 
*1971 – ''Een Hollander Ontdekt Vlaanderen'' 
;postúm
*1972 – ''Dickens, Waar Zijn Uw Spoken?'' 
*1972 – ''Op Reis door de Wereld en op Rottumerplaat'' 
*1977 – ''Aforismen''
*1978 – ''Zout(e) Nostalgie''
*1979 – ''Bloed en Liefde en Ander Toneelwerk''
*1981 – ''De Glimlach Die Blijft''
*1984 – ''Open Brief aan Het Venster''
*1984 – ''Brief aan Opland'' &lt;small&gt;(beheinde [[oplaach]] fan 20 eksimplaren)&lt;/small&gt;
*1986 – ''De Ontdekking''
*1987 – ''Enige Richtlijnen voor Bisschoppen''
*1988 – ''Aantekeningen over Onszelf''
*1989 – ''Merkwaardigheden rond de Camera Obscura''
*1989 – ''Cursiefjes''
*1990 – ''De Pntluikende Liefde tussen Pa Pinkelman en Tante Pollewop''
*1991 – ''Brieven van Bomans''
*1994 – ''Gedachten achter een Bord Spaghetti'' 
*1996-1999 – ''Werken I t/m VII''
*1996-2003 – ''Supplementen op de Werken I t/m VII''
*1996 – ''De Dijk: Een Onbekend Handschrift van Godfried Bomans''
*1997 – ''De Muziekstukken'' 
*1999 – ''Beste Godfried, Beste Simon''
*1999 – ''De Rijke Bramenplukker''
*2004 – ''Goede Bekenden van Bomans''
*2011 – ''Genieten in een Gekkenhuis''
*2012 – ''Feestelijkheden te Hengelo''
*2013 – ''’s-Gravenhage / Het Hart van Holland''
*2014 – ''Beroemd, Gekend, Gevierd''
*2015 – ''Bomans in Pyjama''
*2018 – ''de Honderdjarige''

===Toaniel===
*1937 – ''Bloed en Liefde'' &lt;small&gt;(skreaun yn 1931)&lt;/small&gt;
*1934 – ''Kroketten'' &lt;small&gt;([[revu]] t.g.f. ynauguraasjebal)&lt;/small&gt; 
*1939 – ''Een Eeuw Achter'' &lt;small&gt;([[blijspul]] yn 2 bedruwen)&lt;/small&gt;
*1939 – ''De Huis-tiran'' &lt;small&gt;([[klucht]] yn 2 bedriuwen)&lt;/small&gt;
*1941 – ''Koning Smulpaap'' &lt;small&gt;(stik yn 4 bedriuwen)&lt;/small&gt;
*1941 – ''De Drie Koningen'' &lt;small&gt;(blijstpul)&lt;/small&gt;
*1943 – ''Het Diner van Koning Habbeba'' &lt;small&gt;(mearkespul)&lt;/small&gt;
*1944 – ''De Nieuwe Kerststal van de Pastoor'' &lt;small&gt;(spul yn 1 bedriuw)&lt;/small&gt;
*1944 – ''Sint Jeanne d'Arc'' &lt;small&gt;(blijspul yn 1 bedriuw)&lt;/small&gt;
*1964 – ''Bill Clifford'' &lt;small&gt;(boek bewurke ta in [[komeedzje|komyske]] [[opera (muzyk)|opera]] op [[muzyk]] fan [[Jan Mul]])&lt;/small&gt;
*1979 – ''Bloed, Zweet en Tranen''

===Deiboeken===
*1988 – ''Dagboek van Rottumerplaat'' 
*1993 – ''Dagboek van een Gymnasiast'' &lt;small&gt;(iere jeugdoantinkens)&lt;/small&gt;

===Essays===
*1946 – ''Moeder de Gans'' 
*1952 – ''Meesters van de Spotprent'' 
*1970 – ''De Tijd van Dickens'' 
*1972 – ''Gesprekken met Bekende Nederlanders'' 
*1973 – ''Mijmeren met Bomans''
*1975 – ''Een Verdwenen Facet van Haarlem'' 
*1984 – ''Allerlei van en over de Camera Obscura'' 
*1994 – ''Piet Paaltjens of Het Drama te Foudgum''

==Diskografy==
*1954 – ''Poëzie in Beweging'' &lt;small&gt;([[grammofoanplaat]])&lt;/small&gt;
*1957 – ''Bomans, Godfried'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1960 – ''Stemmen van Schrijvers: Godfried Bomans, Bertus Aafjes'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1963 – ''Draaitafelen met Bomans'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1963 – ''Oliver! '' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1967 – ''Godfried Leest Bomans'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1969 – ''Jongelief/Nacht'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1972 – ''Bomans in Triplo'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1972 – ''Een Hollander Ontdekt Vlaanderen'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1972 – ''Verhalen door Godfried Bomans'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1972 – ''De Droomwereld van Godfried Bomans'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1975 – ''Ernst en Humor in Mijmeringen van Godfried Bomans'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1975 – ''Bomans met een Glimlach'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1975-1977 – ''Godfried Bomans: De Kopstukken'' &lt;small&gt;(3 dielen; grammofoanplaaten mei fragminten fan Bomans út it [[radioprogramma]] ''De Kopstukken''; werútjûn yn 1996 op [[dûbel-cd]])&lt;/small&gt;
*1976 – ''Bomans met een Glimlach 2'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1977 – ''Bomans met een Glimlach 3'' &lt;small&gt;(grammofoanplaat)&lt;/small&gt;
*1978 – ''Bomans Was de Naam'' &lt;small&gt;(4 grammofoanplaten; werútjûn as [[lústerboek]] op 4 cd's yn 2006)&lt;/small&gt;
*1988 – ''Protestant'' &lt;small&gt;(op [[cd]] ''We blijven lachen: deel 2'')&lt;/small&gt;
*1988 – ''Wim Sonneveld Interviewt Godfried Bomans'' &lt;small&gt;(op cd ''We blijven lachen: deel 3'')&lt;/small&gt;
*2006 – ''Godfried Bomans: De Humor &amp; Ernst'' &lt;small&gt;(lústerboek op 3 cd's)&lt;/small&gt;
*2006 – ''Alleen op een Eiland: Dagboek van een Eilandbewoner'' &lt;small&gt;(Godfried Bomans, [[Jan Wolkers]], [[Willem Ruis]], [[radioprogramma]] fan [[Gé Gouwswaard]] op 6 cd's, oarspronklik útstjoerd troch de [[VARA]]- en [[AVRO]]-radio yn 1971)&lt;/small&gt;
*2010 – ''Het Godfried Bomans Luisterboek'' &lt;small&gt;(lústerboek op 6 cd's)&lt;/small&gt;
*2011 – ''Godfried Bomans over het Geloof in Sinterklaas'' &lt;small&gt;(lústerboek op 1 cd)&lt;/small&gt;
*2012 – ''De Humor van Godfried Bomans &amp; Simon Carmiggelt'' &lt;small&gt;(lústerboek op 2 cd's)&lt;/small&gt;
*2013 – ''Bomans aan Boord'' &lt;small&gt;(lústerboek op 1 cd)&lt;/small&gt;

==Keppelings om utens==
*{{nl}}[https://www.godfriedbomans.nl/ Offisjele webside fan it Godfried Bomans Genoatskip]
*{{nl}}[http://www.bomansweekblad.nl/ It Bomansweekblad, in ynformatyf online-tydskrift]
*{{nl}}[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn3/bomangja Biografy fan Bomans yn it Biografysk Wurdboek fan Nederlân]
*{{nl}}[http://www.nrcboeken.nl/schrijver/bomans-godfried Skriuwersprofyl fan Bomans yn NRC Boeken]
*{{en}}[http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=en&amp;itemId=4014021 Oer Godfried Bomans op 'e webside fan Yad Vashem] (sjoch ek: [https://www.yadvashem.org/ Yad Vashem]) 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Godfried_Bomans ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|Godfried Bomans}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bomans, Godfried}}
[[Kategory:Nederlânsk abbekaat]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk berneboekeskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk mearkeskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk toanielskriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk essayist]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk deiboekskriuwer]]
[[Kategory:Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne]]
[[Kategory:Nederlânsk oersetter]]
[[Kategory:Underdûker yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]
[[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1913]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1971]]</text>
      <sha1>l4tjb57w8zd826esqtt91nuy0bmkxra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sharon Stone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26036</id>
    <revision>
      <id>1240951</id>
      <parentid>1120805</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T18:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1240951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="eiogb9ocjhiwp71hw7rl1xb0zlr6q7t" xml:space="preserve">{{wurk}}
[[Ofbyld:Sharon Stone KV.jpg|thumb|right|Sharon Stone'' yn 2005]]
[[Ofbyld:Sharon-Stone-in-San-Francisco.JPG|thumb|200px|Sharon Stone yn 2004]]
[[Ofbyld:SharonStoneBerlinale.jpg|thumb|left|Sharon Stone by de Premiêre fan „When a man falls in the forest“ yn [[Berlyn]] (2007)]]
'''Sharon Vonne Stone''' ([[Meadville (Pennsylvania)]], [[10 maart]] [[1958]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aktrise]], [[filmprodusint]] en earder [[Model (berop)|model]]. Hja waard tige bekend troch har rol yn [[Paul Verhoeven]]s film ''[[Basic Instinct]]''.

== Libben en wurk ==
Stone waard berne as it twadde bern (fan de fjouwer) fan Joe en Dorothy Stone, beide út de arbeidersklasse. As bern lies hja leaver as dat se mei oare bern boarte. Mei in IQ fan 154 waard se op har fyftjinde al op de Edinboro University talitten.

Ein jierren 70 gie se oan 't wurk as model by de Ford Modeling Agency, mar dat befoel har net sa en yn 1980 begjint se mei aktearjen. Sharon Stone krige yn [[1980]] in lytse rol yn [[Woody Allen]]s ''Stardust Memories'', har filmdebút.

Fan 1984 - 1990 wie se troud mei telefyzjeprodusint [[Michael Greenburg]].

Yn de jierren tachtich foel it Stone net ta om rollen te finen oars as dy fan it [[stereotype]] &quot;domme blondje&quot;. De films dêr't sy yn de tiid yn spile (û.o. ''King Solomon's Mines (1985)'', ''[[Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'', ''Action Jackson''), hienen net in protte súkses by kritisy en publyk.

Dat feroare yn [[1990]], doe't hja in rol krige yn [[Paul Verhoeven]] syn ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'', dêr't se in heak fan in frou fan [[Arnold Schwarzenegger]] yn spile. Dat jier posearre se ek foar de [[Playboy Magazine|Playboy]]. Dochs duorre it noch twa jier eardat se in rol fan bestjutting krige, it waard in haadrol yn wer in film fan Verhoeven, ''[[Basic Instinct]]'', neist [[Michael Douglas]]. Dy film makke fan Stone in wiere stjer. Sy spilet in iiskâlde biseksuele ferliedster; fral de sêne op it plysjeburo dêr't se yn sjen lit dat se gjin slipke oan hat, is wrâldferneamd wurden.

Yn de neikommende films, ''Sliver'' en ''[[The Specialist (film út 1994)|The Specialist]]'' (mei [[Sylvester Stallone]]), borduerde se fierder op it eroatyske en het ferliedlike út de Verhoeven-films. Yn [[1995]] lit Stone har lykwols fan in earnstige kant sjen, mei rollen yn [[Sam Raimi]]'s [[western (sjênre)|western]] ''The Quick and the Dead'' en [[Martin Scorsese]] syn ''Casino''. De lêste film smiet har in [[Golden Globe]] en in [[Academy Award|Oskarnominaasje]] foar Bêste Aktrise op.

De measte fan de dêrnei kommende films wienen gjin súkses, útsein de ynsekte-animaasje ''Antz''. Yn 2004 spile Stone tsjinoer [[Halle Berry]] yn ''[[Catwoman]]'', dy't úteinlik ek folle súkses hie. Yn [[2006]] kaam it ferfolch fan ''Basic Instinct'', ''Basic Instinct 2: Risk Addiction'', út.

Yn 1998 troude sy mei redakteur Phil Bronstein. Se giene út elkoar yn 2004. Tegearre hawwe sy in adoptearre soan, Roan Joseph (2000). Stone hat noch in adoptearre soan, Laird Vonne, berne yn 2005.

Yn 2005 kaam Sharon Stone iepenlik út foar har [[biseksualiteit]]. Hja is in bekend fjochtster foar gelike rjochten fan [[homoseksualiteit|homoseksuelen]].

== Filmografy ==
{{Kolommen3|
|Kolom1=
*''[[Deadly Blessing]]'' (1981)
*''[[King Solomon's Mines (1985)|King Solomon's Mines]]'' (1985)
*''[[Allan Quatermain and the Lost City of Gold|ld]]'' (1987)
*''[[Police Academy 4|Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'' (1987)
*''[[Above the Law (film)|Above the Law]]'' (1988)
*''[[Action Jackson]]'' (1988)
*''[[Total Recall (1990)|Total Recall]]'' (1990)
*''[[The Year of the Gun]]'' (1991)
*''[[He Said, She Said]]'' (1991)
*''[[Where Sleeping Dogs Lie]]'' (1991)
*''[[Basic Instinct]]'' (1992)
*''[[Sliver (film)|Sliver]]'' (1993)
*''[[The Specialist]]'' (1994)
|Kolom2=
*''[[Intersection]]'' (1994)
*''[[Casino (film)|Casino]]'' (1995)
*''[[Last dance (film)|Last Dance]] (1995)''
*''[[The Quick and the Dead]]'' (1995)
*''[[Diabolique]]'' (1996)
*''[[Antz]]'' (1998)
*''[[Sphere (film)|Sphere]]'' (1998)
*''[[The Mighty]]'' (1998)
*''[[The Muse]]'' (1999)
*''[[If These Walls Could Talk 2]]'' (2000)
*''[[Cold Creek Manor]]'' (2003)
*''[[Catwoman]]'' (2004)
*''[[Broken Flowers]]'' (2005)
|Kolom3=
*''[[Alpha Dog]]'' (2006)
*''[[Basic Instinct 2|Basic Instinct 2: Risk Addiction]]'' (2006)
*''[[Bobby (2006)|Bobby]]'' (2006)
*''[[Democrazy (film)|Democrazy]]'' (2007)
*''[[When a Man Falls in the Forest]]'' (2007)
*''[[If I Had Known I Was a Genius]]'' (2007)
*''[[$5 a Day]]'' (2008)
*''[[The Year of Getting to Know Us]]'' (2008)
*''[[Streets of Blood]]'' (2009)
*''[[Largo Winch II]]'' (2011)
*''[[Border Run]]'' (2012)
*''[[Lovelace (film)|Lovelace]]'' (2013)
*''[[Nobody 2]]'' (2025)
}}

== Keppelings om utens ==
* [http://www.sharon-stone-online.com/ Unoffisjele fanside] - sharon-stone-online

{{commonscat|Sharon Stone}}

{{DEFAULTSORT:Stone, Sharon}}
[[Kategory:Amerikaansk model]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Sûnensaktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]]
[[Kategory:Aktivist foar de befrijing fan Tibet]] 
[[Kategory:Homorjochte-aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk taekwondobeoefener]]
[[Kategory:Emmy-winner]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1958]]</text>
      <sha1>eiogb9ocjhiwp71hw7rl1xb0zlr6q7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240952</id>
      <parentid>1240951</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T18:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1240952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5845" sha1="lc2y608utx7ww0kwhodojaf89ndij7c" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks akteur
| ôfbylding                    =  Sharon Stone at the 2026 Cannes Film Festival (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Sharon Stone op it Cannes Film Festival yn 2026
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| regionale identiteit         = 
| etnisiteit                   = 
| jierren aktyf                = 1980-no
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Sharon Stone KV.jpg|thumb|right|Sharon Stone'' yn 2005]]
[[Ofbyld:SharonStoneBerlinale.jpg|thumb|left|Sharon Stone by de Premiêre fan „When a man falls in the forest“ yn [[Berlyn]] (2007)]]
'''Sharon Vonne Stone''' ([[Meadville (Pennsylvania)]], [[10 maart]] [[1958]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aktrise]], [[filmprodusint]] en earder [[Model (berop)|model]]. Hja waard tige bekend troch har rol yn [[Paul Verhoeven]]s film ''[[Basic Instinct]]''.

== Libben en wurk ==
Stone waard berne as it twadde bern (fan de fjouwer) fan Joe en Dorothy Stone, beide út de arbeidersklasse. As bern lies hja leaver as dat se mei oare bern boarte. Mei in IQ fan 154 waard se op har fyftjinde al op de Edinboro University talitten.

Ein jierren 70 gie se oan 't wurk as model by de Ford Modeling Agency, mar dat befoel har net sa en yn 1980 begjint se mei aktearjen. Sharon Stone krige yn [[1980]] in lytse rol yn [[Woody Allen]]s ''Stardust Memories'', har filmdebút.

Fan 1984 - 1990 wie se troud mei telefyzjeprodusint [[Michael Greenburg]].

Yn de jierren tachtich foel it Stone net ta om rollen te finen oars as dy fan it [[stereotype]] &quot;domme blondje&quot;. De films dêr't sy yn de tiid yn spile (û.o. ''King Solomon's Mines (1985)'', ''[[Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'', ''Action Jackson''), hienen net in protte súkses by kritisy en publyk.

Dat feroare yn [[1990]], doe't hja in rol krige yn [[Paul Verhoeven]] syn ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'', dêr't se in heak fan in frou fan [[Arnold Schwarzenegger]] yn spile. Dat jier posearre se ek foar de [[Playboy Magazine|Playboy]]. Dochs duorre it noch twa jier eardat se in rol fan bestjutting krige, it waard in haadrol yn wer in film fan Verhoeven, ''[[Basic Instinct]]'', neist [[Michael Douglas]]. Dy film makke fan Stone in wiere stjer. Sy spilet in iiskâlde biseksuele ferliedster; fral de sêne op it plysjeburo dêr't se yn sjen lit dat se gjin slipke oan hat, is wrâldferneamd wurden.

Yn de neikommende films, ''Sliver'' en ''[[The Specialist (film út 1994)|The Specialist]]'' (mei [[Sylvester Stallone]]), borduerde se fierder op it eroatyske en het ferliedlike út de Verhoeven-films. Yn [[1995]] lit Stone har lykwols fan in earnstige kant sjen, mei rollen yn [[Sam Raimi]]'s [[western (sjênre)|western]] ''The Quick and the Dead'' en [[Martin Scorsese]] syn ''Casino''. De lêste film smiet har in [[Golden Globe]] en in [[Academy Award|Oskarnominaasje]] foar Bêste Aktrise op.

De measte fan de dêrnei kommende films wienen gjin súkses, útsein de ynsekte-animaasje ''Antz''. Yn 2004 spile Stone tsjinoer [[Halle Berry]] yn ''[[Catwoman]]'', dy't úteinlik ek folle súkses hie. Yn [[2006]] kaam it ferfolch fan ''Basic Instinct'', ''Basic Instinct 2: Risk Addiction'', út.

Yn 1998 troude sy mei redakteur Phil Bronstein. Se giene út elkoar yn 2004. Tegearre hawwe sy in adoptearre soan, Roan Joseph (2000). Stone hat noch in adoptearre soan, Laird Vonne, berne yn 2005.

Yn 2005 kaam Sharon Stone iepenlik út foar har [[biseksualiteit]]. Hja is in bekend fjochtster foar gelike rjochten fan [[homoseksualiteit|homoseksuelen]].

== Filmografy ==
{{Kolommen3|
|Kolom1=
*''[[Deadly Blessing]]'' (1981)
*''[[King Solomon's Mines (1985)|King Solomon's Mines]]'' (1985)
*''[[Allan Quatermain and the Lost City of Gold|ld]]'' (1987)
*''[[Police Academy 4|Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'' (1987)
*''[[Above the Law (film)|Above the Law]]'' (1988)
*''[[Action Jackson]]'' (1988)
*''[[Total Recall (1990)|Total Recall]]'' (1990)
*''[[The Year of the Gun]]'' (1991)
*''[[He Said, She Said]]'' (1991)
*''[[Where Sleeping Dogs Lie]]'' (1991)
*''[[Basic Instinct]]'' (1992)
*''[[Sliver (film)|Sliver]]'' (1993)
*''[[The Specialist]]'' (1994)
|Kolom2=
*''[[Intersection]]'' (1994)
*''[[Casino (film)|Casino]]'' (1995)
*''[[Last dance (film)|Last Dance]] (1995)''
*''[[The Quick and the Dead]]'' (1995)
*''[[Diabolique]]'' (1996)
*''[[Antz]]'' (1998)
*''[[Sphere (film)|Sphere]]'' (1998)
*''[[The Mighty]]'' (1998)
*''[[The Muse]]'' (1999)
*''[[If These Walls Could Talk 2]]'' (2000)
*''[[Cold Creek Manor]]'' (2003)
*''[[Catwoman]]'' (2004)
*''[[Broken Flowers]]'' (2005)
|Kolom3=
*''[[Alpha Dog]]'' (2006)
*''[[Basic Instinct 2|Basic Instinct 2: Risk Addiction]]'' (2006)
*''[[Bobby (2006)|Bobby]]'' (2006)
*''[[Democrazy (film)|Democrazy]]'' (2007)
*''[[When a Man Falls in the Forest]]'' (2007)
*''[[If I Had Known I Was a Genius]]'' (2007)
*''[[$5 a Day]]'' (2008)
*''[[The Year of Getting to Know Us]]'' (2008)
*''[[Streets of Blood]]'' (2009)
*''[[Largo Winch II]]'' (2011)
*''[[Border Run]]'' (2012)
*''[[Lovelace (film)|Lovelace]]'' (2013)
*''[[Nobody 2]]'' (2025)
}}

== Keppelings om utens ==
* [http://www.sharon-stone-online.com/ Unoffisjele fanside] - sharon-stone-online

{{commonscat|Sharon Stone}}

{{DEFAULTSORT:Stone, Sharon}}
[[Kategory:Amerikaansk model]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Sûnensaktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]]
[[Kategory:Aktivist foar de befrijing fan Tibet]] 
[[Kategory:Homorjochte-aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk taekwondobeoefener]]
[[Kategory:Emmy-winner]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1958]]</text>
      <sha1>lc2y608utx7ww0kwhodojaf89ndij7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240953</id>
      <parentid>1240952</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T18:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1240953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5956" sha1="62rdfy5o5id1vxuh4zsiy5buwdhouv1" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks akteur
| ôfbylding                    =  Sharon Stone at the 2026 Cannes Film Festival (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Sharon Stone op it Cannes Film Festival yn 2026
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| regionale identiteit         = 
| etnisiteit                   = 
| jierren aktyf                = 1980-no
| prizen                       = [[:en:List of awards and nominations received by Sharon Stone|List fan prizen en nominaasjes fan Sharon Stone]]
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Sharon Stone KV.jpg|thumb|right|Sharon Stone'' yn 2005]]
[[Ofbyld:SharonStoneBerlinale.jpg|thumb|left|Sharon Stone by de Premiêre fan „When a man falls in the forest“ yn [[Berlyn]] (2007)]]
'''Sharon Vonne Stone''' ([[Meadville (Pennsylvania)]], [[10 maart]] [[1958]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aktrise]], [[filmprodusint]] en earder [[Model (berop)|model]]. Hja waard tige bekend troch har rol yn [[Paul Verhoeven]]s film ''[[Basic Instinct]]''.

== Libben en wurk ==
Stone waard berne as it twadde bern (fan de fjouwer) fan Joe en Dorothy Stone, beide út de arbeidersklasse. As bern lies hja leaver as dat se mei oare bern boarte. Mei in IQ fan 154 waard se op har fyftjinde al op de Edinboro University talitten.

Ein jierren 70 gie se oan 't wurk as model by de Ford Modeling Agency, mar dat befoel har net sa en yn 1980 begjint se mei aktearjen. Sharon Stone krige yn [[1980]] in lytse rol yn [[Woody Allen]]s ''Stardust Memories'', har filmdebút.

Fan 1984 - 1990 wie se troud mei telefyzjeprodusint [[Michael Greenburg]].

Yn de jierren tachtich foel it Stone net ta om rollen te finen oars as dy fan it [[stereotype]] &quot;domme blondje&quot;. De films dêr't sy yn de tiid yn spile (û.o. ''King Solomon's Mines (1985)'', ''[[Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'', ''Action Jackson''), hienen net in protte súkses by kritisy en publyk.

Dat feroare yn [[1990]], doe't hja in rol krige yn [[Paul Verhoeven]] syn ''[[Total Recall (film út 1990)|Total Recall]]'', dêr't se in heak fan in frou fan [[Arnold Schwarzenegger]] yn spile. Dat jier posearre se ek foar de [[Playboy Magazine|Playboy]]. Dochs duorre it noch twa jier eardat se in rol fan bestjutting krige, it waard in haadrol yn wer in film fan Verhoeven, ''[[Basic Instinct]]'', neist [[Michael Douglas]]. Dy film makke fan Stone in wiere stjer. Sy spilet in iiskâlde biseksuele ferliedster; fral de sêne op it plysjeburo dêr't se yn sjen lit dat se gjin slipke oan hat, is wrâldferneamd wurden.

Yn de neikommende films, ''Sliver'' en ''[[The Specialist (film út 1994)|The Specialist]]'' (mei [[Sylvester Stallone]]), borduerde se fierder op it eroatyske en het ferliedlike út de Verhoeven-films. Yn [[1995]] lit Stone har lykwols fan in earnstige kant sjen, mei rollen yn [[Sam Raimi]]'s [[western (sjênre)|western]] ''The Quick and the Dead'' en [[Martin Scorsese]] syn ''Casino''. De lêste film smiet har in [[Golden Globe]] en in [[Academy Award|Oskarnominaasje]] foar Bêste Aktrise op.

De measte fan de dêrnei kommende films wienen gjin súkses, útsein de ynsekte-animaasje ''Antz''. Yn 2004 spile Stone tsjinoer [[Halle Berry]] yn ''[[Catwoman]]'', dy't úteinlik ek folle súkses hie. Yn [[2006]] kaam it ferfolch fan ''Basic Instinct'', ''Basic Instinct 2: Risk Addiction'', út.

Yn 1998 troude sy mei redakteur Phil Bronstein. Se giene út elkoar yn 2004. Tegearre hawwe sy in adoptearre soan, Roan Joseph (2000). Stone hat noch in adoptearre soan, Laird Vonne, berne yn 2005.

Yn 2005 kaam Sharon Stone iepenlik út foar har [[biseksualiteit]]. Hja is in bekend fjochtster foar gelike rjochten fan [[homoseksualiteit|homoseksuelen]].

== Filmografy ==
{{Kolommen3|
|Kolom1=
*''[[Deadly Blessing]]'' (1981)
*''[[King Solomon's Mines (1985)|King Solomon's Mines]]'' (1985)
*''[[Allan Quatermain and the Lost City of Gold|ld]]'' (1987)
*''[[Police Academy 4|Police Academy 4: Citizens on Patrol]]'' (1987)
*''[[Above the Law (film)|Above the Law]]'' (1988)
*''[[Action Jackson]]'' (1988)
*''[[Total Recall (1990)|Total Recall]]'' (1990)
*''[[The Year of the Gun]]'' (1991)
*''[[He Said, She Said]]'' (1991)
*''[[Where Sleeping Dogs Lie]]'' (1991)
*''[[Basic Instinct]]'' (1992)
*''[[Sliver (film)|Sliver]]'' (1993)
*''[[The Specialist]]'' (1994)
|Kolom2=
*''[[Intersection]]'' (1994)
*''[[Casino (film)|Casino]]'' (1995)
*''[[Last dance (film)|Last Dance]] (1995)''
*''[[The Quick and the Dead]]'' (1995)
*''[[Diabolique]]'' (1996)
*''[[Antz]]'' (1998)
*''[[Sphere (film)|Sphere]]'' (1998)
*''[[The Mighty]]'' (1998)
*''[[The Muse]]'' (1999)
*''[[If These Walls Could Talk 2]]'' (2000)
*''[[Cold Creek Manor]]'' (2003)
*''[[Catwoman]]'' (2004)
*''[[Broken Flowers]]'' (2005)
|Kolom3=
*''[[Alpha Dog]]'' (2006)
*''[[Basic Instinct 2|Basic Instinct 2: Risk Addiction]]'' (2006)
*''[[Bobby (2006)|Bobby]]'' (2006)
*''[[Democrazy (film)|Democrazy]]'' (2007)
*''[[When a Man Falls in the Forest]]'' (2007)
*''[[If I Had Known I Was a Genius]]'' (2007)
*''[[$5 a Day]]'' (2008)
*''[[The Year of Getting to Know Us]]'' (2008)
*''[[Streets of Blood]]'' (2009)
*''[[Largo Winch II]]'' (2011)
*''[[Border Run]]'' (2012)
*''[[Lovelace (film)|Lovelace]]'' (2013)
*''[[Nobody 2]]'' (2025)
}}

== Keppelings om utens ==
* [http://www.sharon-stone-online.com/ Unoffisjele fanside] - sharon-stone-online

{{commonscat|Sharon Stone}}

{{DEFAULTSORT:Stone, Sharon}}
[[Kategory:Amerikaansk model]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Sûnensaktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]]
[[Kategory:Aktivist foar de befrijing fan Tibet]] 
[[Kategory:Homorjochte-aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk taekwondobeoefener]]
[[Kategory:Emmy-winner]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1958]]</text>
      <sha1>62rdfy5o5id1vxuh4zsiy5buwdhouv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Outram Bangs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91554</id>
    <revision>
      <id>1240934</id>
      <parentid>839611</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1240934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3811" sha1="hxvlfj919ffho1anpzfddb3ew0txqqb" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Outram Bangs (1863–1932), c. 1909.png
| ôfbyldingstekst              = Outram Bangs om 1909 hinne
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Outram Bangs
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[12 jannewaris]] [[1863]]
| berteplak                    = [[Watertown (Massachusetts)|Watertown]] ([[Massachusetts]])
| stoarn                       = [[22 septimber]] [[1932]]
| stjerplak                    = [[Wareham (Massachusetts)|Wareham]] ([[Massachusetts]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Angelsaksyske Amerikanen|Angelsaksysk&amp;nbsp;Amerikaansk]]
| berop/amt                    = [[soölooch]]
| aktyf as                     = [[ornitolooch]], [[mammalooch]], &lt;br&gt;[[publisist]], [[konservator]]
| jierren aktyf                = [[1884]] – [[1932]]
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Outram Bangs''' ([[Watertown (Massachusetts)|Watertown]] ([[Massachusetts]]), [[12 jannewaris]] [[1863]] – [[Wareham (Massachusetts)|Wareham]] ([[Massachusetts]]), [[22 septimber]] [[1932]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[soölooch]] en [[publisist]]. Hy lei him ûnder syn karriêre benammen ta op 'e [[ornitology]] en de [[mammalogy]].

==Libben en karriêre==
Bangs waard yn [[1863]] berne yn [[Watertown (Massachusetts)|Watertown]], yn 'e [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Massachusetts]], as de twadde soan yn it gesin fan Edward Bangs en dy syn frou Annie Outram Hodgkinson. Hy studearre fan [[1880]] oant [[1884]] oan 'e prestizjeuze [[Universiteit fan Harvard]], yn [[Cambridge (Massachusetts)]], ûnder de reek fan [[Boston]].

Syn kolleksje fan mear as 10.000 [[sûchdier]][[skedel]]s en -[[hûd]]en bea er yn [[1899]] oan 'e Universiteit fan Harvard oan. Yn [[1900]] waard Bangs dêr oansteld as de [[konservator]] fan [[Museum fan Ferlykjende Soölogy]] fan 'e [[universiteit]]. Yn [[1906]] besocht er [[Jamaika]], dêr't er mear as hûndert [[fûgel]]eksimplaren sammele. Doe't er mei [[dengue]] oanhelle rekke, wied er lykwols twongen om 'e reis ôf te brekken. 

Yn [[1908]] bea Bangs syn kolleksje fan 24.000 fûgelhûden oan it Museum fan Ferlykjende Soölogy oan, en neitiid wreide er dy noch fierder út. Yn [[1925]] reizge Bangs nei [[Jeropa]], dêr't er [[museum|museä]] besocht en kontakten lei mei pleatslike ornitologen. Teffens beävensearre er útwikselings fan kolleksjes foar it Museum fan Ferlykjende Soölogy. Under syn karriêre skreau Bangs mear as 70 [[boek]]en en artikels, wêrfan 55 oer sûchdieren. Bangs kaam yn [[1932]] yn syn simmerwente yn [[Wareham (Massachusetts)|Wareham]] te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 69 jier.

==Wurk (in kar)==
*1896 – ''The Florida Deer''
*1899 – ''The Hummingbirds of the Santa Marta Region of Colombia''
*1899 – ''The Florida Puma''
*1905 – ''The Mammals and Birds of the Pearl Islands, Bay of Panama'' (mei [[John Eliot Thayer]])
*1914 – ''Notes on the Birds and Mammals of the Arctic Coast of East Siberia'' (mei [[Glover Morrill Allen]] en John Eliot Thayer)
*1916 – ''A Collection of Birds from the Cayman Islands''

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Outram_Bangs ''References'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Bangs, Outram}}
[[Kategory:Amerikaansk soölooch]]
[[Kategory:Amerikaansk mammalooch]]
[[Kategory:Amerikaansk ornitolooch]]
[[Kategory:Amerikaansk publisist]]
[[Kategory:Amerikaansk konservator]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1863]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1932]]</text>
      <sha1>hxvlfj919ffho1anpzfddb3ew0txqqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:1059</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116590</id>
    <revision>
      <id>1240985</id>
      <parentid>875039</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50243-24</username>
        <id>59811</id>
      </contributor>
      <comment>Wrong info</comment>
      <origin>1240985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="iuxzz287x44u6j6xxbcct1bzlv91a5g" xml:space="preserve">Hello from England:)</text>
      <sha1>iuxzz287x44u6j6xxbcct1bzlv91a5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerkertier (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135825</id>
    <revision>
      <id>1240971</id>
      <parentid>1221955</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T20:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anoniem-NOF</username>
        <id>39410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1240971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7222" sha1="5x2d5g669e1k0nblsv7sexq2jqgaqef" xml:space="preserve">{{Ynfoboks gemeente
| namme                       = Westerkertier
| ôfbyld                      = &lt;/small&gt;
| flagge                      = [[File:Westerkwartier vlag.svg|border|100px]]
| wapen                       = [[File:Westerkwartier wapen 2018.svg|80px]]
| lokaasje                    = [[File:Locatie Westerkwartier.png|300px]] 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Groningen.svg|border|20px]] [[Grinslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| gemeenteried                =
| boargemaster                = Ard van der Tuuk
| haadplak                    = [[Súdhorn]]
| grutste plak                = [[De Like (plak)|De Like]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Westerkertier (gemeente)}} &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
| befolkingstichtens          = 177 / [[km²]]
| oerflak                     = 368,74 km²
| wêrfan lân                  = 362,61 km²
| wêrfan wetter               = 6,13 km²
| tal stêden                  = 
| tal doarpen                 = 41
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân A-wei|7}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|355}} &lt;br&gt; [[Steatsline B|Spoar fan Harns nei Nijeskâns]] 
| oprjochte                   = [[2019]]
| perioade 1                  = 
| namme perioade 1            = 
| perioade 2                  = 
| namme perioade 2            = 
| perioade 3                  = Oant 2019
| namme perioade 3            = [[File:Zuidhorn vlag.svg|border|20px]] [[Súdhorn (gemeente)|Súdhorn]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Leek.svg|border|20px]] [[De Like (gemeente)|De Like]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Marum.svg|20px]] [[Mearum (gemeente)|Mearum]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Grootegast.svg|20px]] [[Gruttegast (gemeente)|Gruttegast]] &lt;br&gt; [[File:VlagWinsum.svg|20px]] [[Winsum (gemeente)|Winsum]] (foar in part) 
| perioade 4                  = 
| namme perioade 4            = 
| perioade 5                  = 
| namme perioade 5            = 
| opheft                      = 
| opgien yn                   = 
| no part fan                 = 
| netnûmer                    = 0594
| postkoades                  = 9350, 9351, 9363, 9800, 9801, 9860, 9861
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| webside                     = [https://www.westerkwartier.nl/ www.westerkwartier.nl]
}}
[[Ofbyld:Gem-Westerkwartier-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Kaart fan Westerkertier]]
[[Ofbyld:Zuidhorn town hall.jpg|thumb|Gemeentehûs yn Súdhorn is de gearkomstelikaasje fan de gemeenteried]]
[[Ofbyld:Overzicht voorgevel met toren en linker zijgevel - Grootegast - 20364147 - RCE.jpg|thumb|Gemeentehûs yn Gruttegast is it sit fan it kolleezje fan b. en w.]]
{{Of|de hjoeddeistige gemeente|it histoaryske gea|Westerkertier}}
'''Westerkertier''' ([[Grinslânsk]]: ''Westerketier'' of ''Westerketaaier''; [[Nederlânsk]] en offisjeel: '''Westerkwartier''') is sûnt 1 jannewaris 2019 in gemeente yn de provinsje [[Grinslân]]. De gemeente ûntstie troch gearfoeging fan de eardere gemeenten [[Súdhorn (gemeente)|Súdhorn]], [[Gruttegast (gemeente)|Gruttegast]], [[Mearum (gemeente)|Mearum]] en [[De Like (gemeente)|De Like]]. De gemeente komt foar it measte oerien mei it gea [[Westerkertier]]. Dêrnjonken is ek in diel fan de eardere gemeente [[Winsum (gemeente)|Winsum]] by it Westerkertier foege, de rest fan dy gemeente waard yndield by de ek yn 2019 ûnstiene gemeente [[It Hegelân]] (''Het Hogeland''). It gemeentehûs fan de gemeente Westerkertier stiet yn [[Súdhorn (plak)|Súdhorn]]. De gemeente hie op {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}} in ynwennertal fan {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Westerkertier (gemeente)}} (boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]).

== Skiednis ==
Oant 1990 bestie de hjoeddeiske gemeente Westerkertier út de gemeentes Ezinge, Oldehove, Grypskerk, Súdhorn, Aduard, Oldekerk, Gruttegast, Mearum en De Like. Yn dat jier waarden de acht ferskate gemeentes oant fjouwer werombrocht: [[Súdhorn (gemeente)|Súdhorn]], [[Gruttegast (gemeente)|Gruttegast]] en de doe al besteande gemeentes [[Mearum (gemeente)|Mearum]] en [[De Like (gemeente)|De Like]]. De gemeente Ezinge waard doe gearfoege mei de gemeente Winsum. 

Op 1 jannewaris 2019 ûnstie de hjoeddeiske gemeente Westerkertier.

== Plakken ==
De gemeente bestiet út 41 doarpen, wêrfan't de fiif grutste plakken [[Súdhorn (plak)|Súdhorn]], [[De Like (plak)|De Like]], [[Mearum (plak)|Mearum]], [[Tolbert]] en [[Gruttegast (plak)|Gruttegast]] binne.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Plak !! Ynwenners &lt;br&gt; &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/31/kerncijfers-wijken-en-buurten-2021 cbs.nl/''kerncijfers wijken en buurten 2021'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Aduard]] || 1.995
|-
| [[Boerakker]] || 800
|-
| [[Briltil]] || 490
|-
| [[Den Ham (Westerkertier)|Den Ham]] || 140
|-
| [[Den Horn]] || 710
|-
| [[Doezum]] || 1.195
|-
| [[Enumatil]] || 335
|-
| [[Ezinge]] || 675
|-
| [[Feerwerd]] || 520
|-
| [[Fisfliet]] || 280
|-
| [[Garnwerd]] || 340
|-
| [[De Grinzer Pein]] || 2.630
|-
| [[Grypskerk]] || 2.925
|-
| [[Gruttegast (plak)|Gruttegast]] || 3.350
|-
| [[Jonkersfeart (Grinslân)|Jonkersfeart]] || 225
|-
| [[Koerherne]] || 495
|-
| [[Kommersyl]] || 505
|-
| [[Lauwerssyl]] || 195
|-
| [[Lettelbert]] || 150
|-
| [[De Like]] || 11.595
|-
| [[Lytsegast]] || 1.120
|-
| [[Lucaswolde]] || 195
|-
| [[Mearum]] || 5.995
|-
| [[Midwolde]] || 185
|-
| [[Niebert]] || 745
|-
| [[Niehove]] || 130
|-
| [[Nijesyl (Grinslân)|Nijesyl]] || 420
|-
| [[Nijtsjerk (Westerkertier)|Nijtsjerk]] || 1.360
|-
| [[Noardhorn]] || 1.365
|-
| [[Noardwyk (Grinslân)|Noardwyk]] || 225
|-
| [[Nuis]] || 670
|-
| [[Oldehove]] || 1.690
|-
| [[Oldekerk]] || 1.540
|-
| [[Oostwold (Westerkertier)|Oostwold]] || 680
|-
| [[Pitersyl]] || 170
|-
| [[Saaksum]] || 90
|-
| [[Sebaldebuorren]] || 565
|-
| [[Súdhorn]] || 8.305
|-
| [[Tolbert]] || 4.475
|-
| [[De Wylp]] || 1.625
|-
| [[Zevenhuizen (Westerkertier)|Zevenhuizen]] || 2.725
|}

== Polityk ==
=== Gemeenteried ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=text-align:center
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:left | Partij !! colspan=&quot;2&quot; | Tal sitten
|-
! 2018 !! 2022
|-
| style=text-align:left | VZ Westerkertier ([[BoerBoargerBeweging|BBB]]ûnsgenoat)|| 6 || 10
|-
| style=text-align:left | [[KristenUny]] || 6 || 6
|-
| style=text-align:left | [[GrienLinks]] || 5 || 4
|-
| style=text-align:left | [[CDA]] || 5 || 3
|-
| style=text-align:left | [[PvdA]] || 4 || 3
|-
| style=text-align:left | Sterk Westerkwertier || 2 || 3
|-
| style=text-align:left | [[VVD]] || 3 || 2
|-
| style=text-align:left | [[D66]] || 1 || 2
|-
| style=text-align:left | [[50PLUS]] || 1 || 0
|-
! style=text-align:left | Meiïnoar !! 33 !! 33
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.westerkwartier.nl/ Webside fan de gemeente]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{GemeenteWesterkertier}}
{{msg:GemeentenGrinslân}}
[[Kategory:Westerkertier]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2019]]</text>
      <sha1>5x2d5g669e1k0nblsv7sexq2jqgaqef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bosk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139311</id>
    <revision>
      <id>1240930</id>
      <parentid>976935</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>betsjuttings</comment>
      <origin>1240930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="cx0q185ie0fvu1qp5w6p3jy18pennt1" xml:space="preserve">{{Foarbetsjuttings}}
* ''Bosk'' as in oar wurd foar [[Wâld]].
* [[Bosk (eilân)|Bosk]], it eardere [[waadeilân]] tusken [[Skylge]] en [[Rottum]].
*[[Boskplaat (Rottumerplaat)|Boskplaat]] de [[sânplaat]] fêstwoeksen oan [[Rottumerplaat]].
*[[Boskplaat]], it part fan [[Skylge]].
{{Neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>cx0q185ie0fvu1qp5w6p3jy18pennt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141801</id>
    <revision>
      <id>1240948</id>
      <parentid>1240839</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ferstoarn */ +1</comment>
      <origin>1240948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26544" sha1="34rnb5dl1qiedzefq0gc7e8y5gdmhfy" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&amp;nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde.

;july
* [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op.
* [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne.
* [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]].
* [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier.
* [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen.
* [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân.
* [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea.
* [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten.
* [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle.
* [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]].

;augustus
* [[5 augustus|5]] - It [[partoer]] fan [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2026|124ste]] [[Freulepartij]].
* [[7 augustus|7]] - [[Pakistan]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Turkije]] slute it saneamde [[Pakt fan Mekka]], in [[militêr bûnsgenoatskip]] dat staljûn is nei foarbyld fan 'e [[NATO]].
* [[10 augustus|10]] - In [[ierdbeving yn Kolombia (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,4 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it westen fan [[Kolombia]]. Dêrby komme 331 [[minske]]n om en reitsje teminsten 4.613 oaren [[ferwûne]].
* [[11 augustus|11]] - Yn [[Syrje]] wurde de yn [[ballingskip]] yn [[Ruslân]] libjende âld-[[presidint]] [[Basjar al-Assad]] en acht oare kopstikken fan 'e [[Syryske Arabyske Republyk (1963-2024)|eardere diktatuer]] foar [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Utsein foar wat [[Atef Nadjyb]] oangiet, in [[neef (famyljelid)|neef]] fan Assad dy't haad fan 'e [[geheime tsjinst]] [[Polityk Feilichheidsdirektoraat|PFD]] wie, giet it om feroardielings [[by ferstek]].
* [[11 augustus|11]] - By [[skipsramp op de Karibamar (2026)|in skipsramp]] op 'e [[Karibamar]] yn [[Simbabwe]] [[sinken|sinkt]] in [[fearboat]] en komme 97 opfarrenden om.
* [[12 augustus|12]] - In folsleine [[sinnefertsjustering]] is te sjen yn [[Iislân]] en [[Spanje]]. It is de earste folsleine sinnefertsjustering op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] sûnt [[1999]]. Yn [[Nederlân]] is in ûnfolsleine sinnefertsjustering waar te nimmen.
* [[14 augustus|14]]-[[19 augustus]] - In [[natoerbrân yn de Hege Feanen (2026)|reuseftige natoerbrân]] yn it [[Belgje|Belgyske]] [[natoergebiet]] de [[Hege Feanen]], yn 'e [[Ardinnen]], wurdt mei man en macht ûnder kontrôle brocht troch Belgyske [[brânspuitlju]] mei help út [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] en [[Sweden]].
* [[15 augustus|15]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Floares]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving op Floares (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,7 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme 111 [[minske]]n om en reitsje 1.678 oaren [[ferwûne]].
* [[19 augustus|19]] - [[Annet de Haan]], [[Gerde Lycklama à Nijeholt]] en [[Jennie Terpstra]] winne yn [[Weidum]] de [[Frouljus-PC 2026|50ste]] [[Frouljus-PC]]. Gerde Lycklama à Nijeholt wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|keninginne]].
* [[26 augustus|26]] - Yn noardlik [[Nepal]], oan 'e grins mei [[Tibet]], fynt in [[oersteamings yn Nepal (2026)|hommelse en ûnbidige oerstreaming]] plak wannear't in diel fan in [[gletsjer]] ôfbrekt en yn steile [[rivier]][[delling]]s in [[tsûnamy]]-eftige floedweach feroarsaket. In wike letter binne der 1.225 [[dea]]den en 2.301 [[ferwûne]]n teld, wylst der noch mear as 5.400 minsken [[fermist]] wurde.
* [[28 augustus|28]] - [[Kening]] [[Harald V fan Noarwegen]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e âldens fan 89 jier en wurdt opfolge troch syn [[soan]], de nije [[kening]] [[Haakon VIII fan Noarwegen|Haakon&amp;nbsp;VIII]].
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Iislân]] wurdt in [[referindum]] holden oer de fraach oft it lân de sûnt [[2013]] beferzen [[Yslânsk referindum oer it ferfetsjen fan ûnderhannelings foar lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2026)|ûnderhannelings foar lidmaatskip]] fan 'e [[Jeropeeske Uny]] ferfetsje moat of net. It nee-kamp wint de stimbusstriid mei 52,8% fan 'e stimmen tsjin 47,2% foar it ja-kamp.
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Niger]] wurdt [[mislearre steatsgreep yn Niger (2026)|in steatsgreep]] troch in opstannich diel fan 'e [[kriichsmacht]] delslein troch it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Abdourahamane Tiani]]

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])
* [[31 july|31]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlânsk sjongeres (* [[1947]])

;augustus
* [[6 augustus|6]] - [[Peter Faber (akteur)|Peter Faber]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[7 augustus|7]] - [[Lucienne Stassaert]], Belgyske dichteresse (* [[1936]])
* [[25 augustus|25]] - [[Dolly Parton]], Amerikaansk sjongster (* [[1946]])
* 25 - [[Tim Curry]] - Ingelsk akteur (* [[1946]])
* [[28 augustus|28]] - [[Harald V fan Noarwegen]], Kening fan Noarwegen (* [[1937]])

;septimber
* [[11 septimber|11]] - [[Astrid fan Noarwegen]], Noarsk prinsesse (* [[1932]])
* [[15 septimber|15]] - [[Henk Kroes]], Frysk sportbestjoerder (* [[1938]])
* 15 - [[Ben Saunders (sjonger)|Ben Saunders]], Ingelsk sjonger (* [[1983]])

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>34rnb5dl1qiedzefq0gc7e8y5gdmhfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gold Beach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151576</id>
    <revision>
      <id>1240979</id>
      <parentid>1214801</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Moving_towards_inland_from_Gold_Beach.jpg ferfongen troch [[c:File:A_Cromwell_Mk_V_tank_of_4th_County_of_London_Yeomanry,_22nd_Armoured_Brigade,_7th_Armoured_Division,_leads_a_column_of_armour_and_soft-skin_vehicles_inland_from_Gold_Beach,_Normandy,_7_Jun</comment>
      <origin>1240979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="gzc99ujs0ht3o2nap6c8dm6n4f5oz93" xml:space="preserve">{{Ynfoboks militêr konflikt
|campaign=
|conflict    = Gold Beach
|partof      = [[D-Day]]
|image       = [[File:50th division.jpg|300px|]]
|caption     = ''Britske soldaten bestoarmje it strân fan Gold Beach''
|date        = [[6 juny]] [[1944]]
|place       = [[Normandje]], [[Frankryk]]
|result      = [[Alliearden|Alliearde]] oerwinning
|combatant1  = [[Ofbyld:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[Feriene Keninkryk]]
|combatant2  = [[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]][[Nazy-Dútslân]]
|commander1  = [[Ofbyld:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[Douglas Alexander Graham]]&lt;br&gt;
|commander2  = [[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Dietrich Kraiss]] &lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Wilhelm Richter]] 
|strength1   = 50th Infantry Division &lt;br&gt; 8th Armoured Brigade &lt;br&gt; 56th Infantry Brigade &lt;br&gt; No. 47 Commando
|strength2   = 352. Infanterie-Division &lt;br&gt; 716. Infanterie-Division &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|casualties1 = 1.000-1.100
|casualties2 = ûnbekend &lt;br&gt;
|}}
'''Gold Beach'''  is ien [[Normandje|Normandyske]] strannen, dy't de alliearde striidkrêften yn de [[Twadde Wrâldkriich]] op [[D-Day]], 6 juny 1944, brûkten foar de [[Operaasje Overlord]]. It is it middelste strân fan de fiif strannen en it wiene [[Grut-Brittanje|Britske]] troepen dy't op Gold Beach oan lân kamen. De oare fjouwer strannen binne [[Juno Beach|Juno]], [[Sword Beach|Sword]], [[Omaha Beach|Omaha]] en [[utah Beach|Utah]].

Gold Beach lei yn it gebiet dat de Britske 50e (Northumbrian) Infantry Division (ûnder befel fan generaal-majoar Alexander Graham ) en de 8e Armoured Brigade besette moasten. Beide gefjochtsienheden wiene ûnderdielen fan it Britske XXX Corps, dat op syn beurt ûnder it British Second Army ûnder befel fan luitenant-generaal Miles Dempsey foel. Hja moasten [[Arromanches]] (dat as plak foar in [[Mulberryhaven]] oanwiisd wie) en [[Bayeux]] oermasterje en de wei fan [[Caen]] nei [[Bayeux]] ôfsnije. Dêrnjonken moasten de Britten kontakt meitsje mei de [[Feriene Steaten|Amerikanen]], dy't westlik fan Gold Beach op Omaha Beach lânen en mei de [[Kanada|Kanadezen]] noch eastliker op Juno Beach.

Gold Beach hie trije haadseksjes, dy't fan west nei east ferdield wiene yn &quot;Item&quot;, &quot;Jig&quot; (ferdield yn de twa seksjes grien en read) en &quot;King&quot; (ek ferdield yn de twa seksjes grien en read). In fjirde seksje &quot;How&quot; waard by de ynvaazje net brûkt. 

== De lâning ==
[[File:Arromanches Beach.JPG|thumb|260px|left|''It strân by Arromanches'']]
It lânjen begûn om 07:25 oere. Ynearsten wie it [[Nazy-Dútslân|Dútske]] ferset tige fûleindich, mar de Britten wisten relatyf gau en mei relatyf lege ferliezen troch de Dútske liny's te brekken. Op de dei fan de lâning waaide der in straffe wyn út it noardwesten. Dêrtroch kaam de floed folle flugger as útrekkene op en spielde it wetter oer de Dútske [[asperzje-ôfsetting|asperzje-ôfsettings]] (''Rommelspargel''), sadat it foar de Britten dreger waard dy te ferneatigjen. It stadiger manoeuvrearjen joech de Dútsers boppedat it foardiel dat hja de Britten yn de iepen boaten langer ûnder fjoer nimme koene.  

Dielen fan de Dútske 716e Infanterie-Division en (by Le Hamel) it earste bataljon fan de 352e Infanterie-Division moasten de [[Nazy-Dútslân|Dútske]] liny's ferdigenje. De stellings leine benammen yn de hûzen by it strân by La Rivière, Arromanches, Le Hamel en [[Longues-sur-Mer]]. Op in klif by Longues-sur-Mer stie in eintsje it lân yn in batterij kanonnen mei in berik fan 20 kilometer, dy't troch de swiere [[Royal Air Force|RAF]]-bombardeminten en besjittings fan krusers op 'e see útskeakele wiene. Tanksij de straffe wyn waarden Amerikaanske [[Paradummy|paradummy's]] fier it lân ynblaasd en dêrtroch tocht de Dútske generaal-luitenant Dietrich Kraiss dat fral de omjouwing fan [[Vire]] bedrige waard. Hy joech in grut part fan syn troepen opdracht om dêr hinne te marsjearjen en doe't er efter syn flater kaam, hiene syn manlju harren al 30 kilometer fierder it lân yn werom lutsen. 

La Rivière foel al om 10:00 oere en Le Hamel namen de Britten tsjin it ein fan 'e middei yn. Om 22:30 oer hiene hja Arromanches ynnommen en om deselde tiid hinne stiene hja oan de grinzen fan Bayeux. Tsjin midsnacht op 6 juny 1944 wiene 24.970 Britske soldaten oan lân en wiene hja likernôch 10 kilometer it lân ynkrongen. Hja slaggen der dyselde dei yn om kontakt mei de Kanadeeske troepen op Juno Beach te meitsjen, mar net om de wei tusken [[Caen]] en [[Bayeux]] ôf te snijen of kontakt te meitsjen mei de Amerikanen op Omaha Beach. 

Likernôch 400 Britske soldaten lieten it libben, wylst it tal slachtoffers op Omaha Beach folle heger lei. Hoefolle Dútske soldaten ferstoaren by de lâning op Gold Beach is net bekend.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 6 June 1944 B5244.jpg|''Lâning fan swier materjeel op Gold Beach (6 juny 1944)''
Ofbyld:50th Division moving forward near St Gabriel, 6 June 1944.png|''Britske soldaten hawwe efkes lins as hja op 6 juny 1944 it lân ynmarsjearje''
Ofbyld:The Invasion of Normandy 1944 B5258 retouched.jpg|''In Britske Shermantank komt op 7 juny oan lân''
Ofbyld:A Cromwell Mk V tank of 4th County of London Yeomanry, 22nd Armoured Brigade, 7th Armoured Division, leads a column of armour and soft-skin vehicles inland from Gold Beach, Normandy, 7 June 1944. B5251.jpg|''In Britske Cromwell liedt in pantserkolonne it lân yn op 7 juny 1944''
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Gold_Beach ''Literatur'', op dizze side].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gold Beach}}
}}

[[Kategory:Longues-sur-Mer]] 
[[Kategory:D-Day]]
[[Kategory:Militêr treffen yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Militêr treffen yn 1944]]
[[Kategory:Militêr treffen fan Dútslân]]
[[Kategory:Militêr treffen fan it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Amfibyske operaasje]]
[[Kategory:Frankryk yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Dútslân yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Feriene Keninkryk yn de Twadde Wrâldkriich]]</text>
      <sha1>gzc99ujs0ht3o2nap6c8dm6n4f5oz93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Grutte Stoarm</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154043</id>
    <revision>
      <id>1240929</id>
      <parentid>1055007</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Heidensee ...</comment>
      <origin>1240929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="d62jxe1lmastm4gaek4btw32f7c109h" xml:space="preserve">''De Heidensee ûntstie en makke de Flevomar ta Sudersee'', dit begryp ik net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 8 nov 2021, 17.25 (CET)
: Ik tink dy sin falt ûnder de kategory flauwekul. Heidensee haw ik noch nea fan heard en de Flevomar hiet it Almeare doe't de Grutte Stoarm útbriek. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 8 nov 2021, 18.20 (CET)
:: [[Meidogger:Drewes|@Drewes]][[Meidogger:Kneppelfreed|@Kneppelfreed]] Dy [[Heidensee]] blykt in flater út in werprinting fan de [[Schotanusatlas]] te wêzen. Oarspronklik wie der skynber net in namme foar de nije see, dat doe't immen dêr in namme yn sette waard dat daalks oernaam troch oare kaartmakkers. Dat foar dat stuit wie der in see fan dy namme, ek al wie dy eins optocht. Wy soenen dy side dan ek oanmeitsje moatte. (Wêr is de útlis oer Ping?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>d62jxe1lmastm4gaek4btw32f7c109h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strûkgoarzen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194111</id>
    <revision>
      <id>1240962</id>
      <parentid>1240911</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9265" sha1="i1sshm3w9pt9e8fmoedmdax4azwfxc2" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = strûkgoarzen
| ôfbylding            = Arremon taciturnus Pectoral Sparrow (male); Rio Formoso, Pernambuco, Brazil.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = [[boarstbânstrûkgoars]]
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift]]:
| namme4               = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5              = [[famylje]]:
| namme5               = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
| takson6              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6               = '''strûkgoarzen''' (''Arremon'')
| beskriuwer, jier     = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''strûkgoarzen''' (''Arremon'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae''). It skaai bestiet út ferskate [[Soarte (taksonomy)|soarten]] sjongfûgels dy't lânseigen binne yn Midden- en Súd-Amearika. De [[typesoarte]] is de [[boarstbânstrûkgoars]] (''Arremon taciturnus'').

De Frânske [[biolooch]] [[Louis Jean Pierre Vieillot]] joech it skaai yn 1816 syn wittenskiplike namme. Strûkgoarzen libje benammen op of tichteby de grûn yn tichte ûnderbeplanting, berchwâlden en boskrânen, dêr't se har faak ophâlde en foaral nei sied en ynsekten sike.

== Soarten ==
It skaai fan 'e strûkgoarzen bestiet út 22 erkende soarten.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; max-width: 50%;&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Arremon taciturnus Pectoral Sparrow (male); Rio Formoso, Pernambuco, Brazil.jpg|120px]] || [[boarstbânstrûkgoars]] || ''Arremon taciturnus'' || Noardlike helte Súd-Amearika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pectoral-sparrow-arremon-taciturnus ''Arremon taciturnus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| || [[Caracasstrûkgoars]]  || ''Arremon phaeopleurus'' || Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|120px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caracas-brushfinch-arremon-phaeopleurus ''Arremon phaeopleurus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Buarremon brunneinucha, the Chestnut-capped Bush-finch (8992936916).jpg|120px]] || [[kastanjekrúngoars]] || ''Arremon brunneinucha'' || [[Meksiko]] oant [[Perû]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-capped-brushfinch-arremon-brunneinucha ''Arremon brunneinucha'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon atricapillus Gorrión montés listado Black-headed Brush-Finch (7382024156).jpg|120px]] || [[ Kolombiaanske strûkgoars]] || ''Arremon atricapillus'' || [[Kolombia]] en [[Panama]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-brushfinch-arremon-atricapillus ''Arremon atricapillus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon costaricensis - Costa Rican Brushfinch.jpg|120px]] || [[Kostarikaanske strûkgoars]] || ''Arremon costaricensis'' || Panama en [[Kosta Rika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/costa-rican-brushfinch-arremon-costaricensis ''Arremon costaricensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon taciturnus axillaris 345458669.jpg|120px]] || [[gielsnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon axillaris'' || Kolombia en Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-billed-brushfinch-arremon-axillaris ''Arremon axillaris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon schlegeli 291684986.jpg|120px]] || [[goudwjukstrûkgoars]] || ''Arremon schlegeli'' || Kolombia en Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-capped-sparrow-arremon-schlegeli ''Arremon schlegeli'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon virenticeps 529035229.jpg|120px]] || [[grienkrúnstrûkgoars]] || ''Arremon virenticeps'' || Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stripe-headed-sparrow-arremon-virenticeps ''Arremon virenticeps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Grey-browed brushfinch (Arremon assimilis assimilis) Caldas.jpg|120px]]|| [[griisbraustrûkgoars]] || ''Arremon assimilis'' || [[Ekwador]], Perû, Kolombia, Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-browed-brushfinch-arremon-assimilis ''Arremon assimilis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon semitorquatus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8 (cropped).jpg|120px]] || [[São-Paulostrûkgoars]] || ''Arremon semitorquatus'' || [[Brazylje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/half-collared-sparrow-arremon-semitorquatus ''Arremon semitorquatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Saffron-billed Sparrow (Arremon flavirostris) (8077540383).jpg|120px]] || [[moasrêchgoars]] || ''Arremon dorbignii'' || [[Bolivia]] en [[Argentynje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moss-backed-sparrow-arremon-dorbignii ''Arremon dorbignii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon nigriceps - David F. Belmonte - 349555551.jpeg|120px]] || [[Marañónstrûkgoars]] || ''Arremon nigriceps'' || Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-hemispingus-arremon-nigriceps ''Arremon nigriceps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|-
| [[Ofbyld:Arremon perijanus (15449181957).jpg|120px]] || [[Perijástrûkgoars]] || ''Arremon perijanus'' || Kolombia en Fenezuela || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/perija-brushfinch-arremon-perijanus ''Arremon perijanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Olive Finch - Colombia S4E3362 (23283455182) (cropped).jpg|120px]] || [[oliifgriene strûkgoars]] || ''Arremon castaneiceps'' || Kolombia, Ekwador en Perû || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/olive-finch-arremon-castaneiceps ''Arremon castaneiceps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| || [[Paríastrûkgoars]] || ''Arremon phygas'' || Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/paria-brushfinch-arremon-phygas ''Arremon phygas'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:TICO-TICO-DE-BICO-AMARELO ( Arremon flavirostris ).jpg|120px]] || [[saffraansnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon flavirostris'' || Argentynje, Bolivia, Brazylje en [[Paraguay]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saffron-billed-sparrow-arremon-flavirostris ''Arremon flavirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon basilicus.jpg|120px]] || [[Santa Marta-strûkgoars]] || ''Arremon basilicus'' || Kolombia || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/santa-marta-brushfinch-arremon-basilicus ''Arremon basilicus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon franciscanus Sao Francisco Sparrow; Lapa Grande State Park, Montes Claros, Minas Gerais, Brazil.jpg|120px]] || [[São-Franciscostrûkgoars]] || ''Arremon franciscanus'' || Brazylje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-francisco-sparrow-arremon-franciscanus ''Arremon franciscanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Black-capped Sparrow - South Ecuador S4E9265 (23309731381).jpg|120px]] || [[swartkrúnstrûkgoars]] || ''Arremon abeillei'' || Ekwador en Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-capped-donacobius-or-black-chinned-sparrow-arremon-abeillei ''Arremon abeillei'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Atlapetes schistaceus taczanowskii 68805136.jpg|120px]] || [[Taczanowskistrûkgoars]] || ''Atlapetes taczanowskii'' || Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/taczanowskis-brushfinch-atlapetes-taczanowskii ''Atlapetes taczanowskii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon crassirostris - Sooty-faced Finch - singing.jpg|120px]] || [[tsjoksnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon crassirostris'' || Kosta Rika en Panama || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-faced-finch-arremon-crassirostris ''Arremon crassirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon torquatus White-browed Brush-finch 01 (cropped).jpg|120px]] || [[wytbraustrûkgoars]] || ''Arremon torquatus'' || Argentynje, Bolivia en Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-browed-brushfinch-arremon-torquatus ''Arremon torquatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|} 

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Arremon|Strûkgoarzen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Strukgoarzen}}
[[Kategory:Strûkgoars| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>i1sshm3w9pt9e8fmoedmdax4azwfxc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240976</id>
      <parentid>1240962</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T20:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="ervkjb5jlryllthod1dlhsb0ddnlrzc" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = strûkgoarzen
| ôfbylding            = Arremon taciturnus Pectoral Sparrow (male); Rio Formoso, Pernambuco, Brazil.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = [[boarstbânstrûkgoars]]
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift]]:
| namme4               = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson5              = [[famylje]]:
| namme5               = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
| takson6              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6               = '''strûkgoarzen''' (''Arremon'')
| beskriuwer, jier     = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816
}}
It [[fûgel]][[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''strûkgoarzen''' (''Arremon'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae''). It skaai bestiet út ferskate [[Soarte (taksonomy)|soarten]] sjongfûgels dy't lânseigen binne yn Midden- en Súd-Amearika. De [[typesoarte]] is de [[boarstbânstrûkgoars]] (''Arremon taciturnus'').

De Frânske [[biolooch]] [[Louis Jean Pierre Vieillot]] joech it skaai yn 1816 syn wittenskiplike namme. Strûkgoarzen libje benammen op of tichteby de grûn yn tichte ûnderbeplanting, berchwâlden en boskrânen, dêr't se har faak ophâlde en foaral nei sied en ynsekten sike.

== Soarten ==
It skaai fan 'e strûkgoarzen bestiet út 22 erkende soarten.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; max-width: 50%;&quot;
|-
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Arremon taciturnus Pectoral Sparrow (male); Rio Formoso, Pernambuco, Brazil.jpg|120px]] || [[boarstbânstrûkgoars]] || ''Arremon taciturnus'' || Noardlike helte Súd-Amearika || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pectoral-sparrow-arremon-taciturnus ''Arremon taciturnus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| || [[Caracasstrûkgoars]]  || ''Arremon phaeopleurus'' || Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|120px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caracas-brushfinch-arremon-phaeopleurus ''Arremon phaeopleurus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Buarremon brunneinucha, the Chestnut-capped Bush-finch (8992936916).jpg|120px]] || [[kastanjekrúngoars]] || ''Arremon brunneinucha'' || [[Meksiko]] oant [[Perû]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chestnut-capped-brushfinch-arremon-brunneinucha ''Arremon brunneinucha'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon atricapillus Gorrión montés listado Black-headed Brush-Finch (7382024156).jpg|120px]] || [[ Kolombiaanske strûkgoars]] || ''Arremon atricapillus'' || [[Kolombia]] en [[Panama]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-brushfinch-arremon-atricapillus ''Arremon atricapillus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon costaricensis - Costa Rican Brushfinch.jpg|120px]] || [[Kostarikaanske strûkgoars]] || ''Arremon costaricensis'' || Panama en [[Kosta Rika]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/costa-rican-brushfinch-arremon-costaricensis ''Arremon costaricensis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon taciturnus axillaris 345458669.jpg|120px]] || [[gielsnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon axillaris'' || Kolombia en Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-billed-brushfinch-arremon-axillaris ''Arremon axillaris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon schlegeli 291684986.jpg|120px]] || [[goudwjukstrûkgoars]] || ''Arremon schlegeli'' || Kolombia en Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-capped-sparrow-arremon-schlegeli ''Arremon schlegeli'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon virenticeps 529035229.jpg|120px]] || [[grienkrúnstrûkgoars]] || ''Arremon virenticeps'' || Meksiko || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stripe-headed-sparrow-arremon-virenticeps ''Arremon virenticeps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Grey-browed brushfinch (Arremon assimilis assimilis) Caldas.jpg|120px]]|| [[griisbraustrûkgoars]] || ''Arremon assimilis'' || [[Ekwador]], Perû, Kolombia, Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-browed-brushfinch-arremon-assimilis ''Arremon assimilis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon semitorquatus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8 (cropped).jpg|120px]] || [[São-Paulostrûkgoars]] || ''Arremon semitorquatus'' || [[Brazylje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/half-collared-sparrow-arremon-semitorquatus ''Arremon semitorquatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Saffron-billed Sparrow (Arremon flavirostris) (8077540383).jpg|120px]] || [[moasrêchgoars]] || ''Arremon dorbignii'' || [[Bolivia]] en [[Argentynje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moss-backed-sparrow-arremon-dorbignii ''Arremon dorbignii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon nigriceps - David F. Belmonte - 349555551.jpeg|120px]] || [[Marañónstrûkgoars]] || ''Arremon nigriceps'' || Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-hemispingus-arremon-nigriceps ''Arremon nigriceps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|-
| [[Ofbyld:Arremon perijanus (15449181957).jpg|120px]] || [[Perijástrûkgoars]] || ''Arremon perijanus'' || Kolombia en Fenezuela || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/perija-brushfinch-arremon-perijanus ''Arremon perijanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Olive Finch - Colombia S4E3362 (23283455182) (cropped).jpg|120px]] || [[oliifgriene strûkgoars]] || ''Arremon castaneiceps'' || Kolombia, Ekwador en Perû || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/olive-finch-arremon-castaneiceps ''Arremon castaneiceps'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| || [[Paríastrûkgoars]] || ''Arremon phygas'' || Fenezuëla || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/paria-brushfinch-arremon-phygas ''Arremon phygas'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:TICO-TICO-DE-BICO-AMARELO ( Arremon flavirostris ).jpg|120px]] || [[saffraansnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon flavirostris'' || Argentynje, Bolivia, Brazylje en [[Paraguay]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saffron-billed-sparrow-arremon-flavirostris ''Arremon flavirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon basilicus.jpg|120px]] || [[Santa Martastrûkgoars]] || ''Arremon basilicus'' || Kolombia || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/santa-marta-brushfinch-arremon-basilicus ''Arremon basilicus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon franciscanus Sao Francisco Sparrow; Lapa Grande State Park, Montes Claros, Minas Gerais, Brazil.jpg|120px]] || [[São-Franciscostrûkgoars]] || ''Arremon franciscanus'' || Brazylje || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sao-francisco-sparrow-arremon-franciscanus ''Arremon franciscanus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Black-capped Sparrow - South Ecuador S4E9265 (23309731381).jpg|120px]] || [[swartkrúnstrûkgoars]] || ''Arremon abeillei'' || Ekwador en Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-capped-donacobius-or-black-chinned-sparrow-arremon-abeillei ''Arremon abeillei'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Atlapetes schistaceus taczanowskii 68805136.jpg|120px]] || [[Taczanowskistrûkgoars]] || ''Atlapetes taczanowskii'' || Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/taczanowskis-brushfinch-atlapetes-taczanowskii ''Atlapetes taczanowskii'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon crassirostris - Sooty-faced Finch - singing.jpg|120px]] || [[tsjoksnaffelstrûkgoars]] || ''Arremon crassirostris'' || Kosta Rika en Panama || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-faced-finch-arremon-crassirostris ''Arremon crassirostris'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Arremon torquatus White-browed Brush-finch 01 (cropped).jpg|120px]] || [[wytbraustrûkgoars]] || ''Arremon torquatus'' || Argentynje, Bolivia en Perû || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-browed-brushfinch-arremon-torquatus ''Arremon torquatus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|} 

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Arremon|Strûkgoarzen}}
}}
{{DEFAULTSORT:Strukgoarzen}}
[[Kategory:Strûkgoars| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Amerikaanske goarsfûgel]]</text>
      <sha1>ervkjb5jlryllthod1dlhsb0ddnlrzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manderveen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194139</id>
    <revision>
      <id>1240941</id>
      <parentid>1240925</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Snypsnaren</comment>
      <origin>1240941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="o7uim4dg2r84fh4o69p63caweoockm9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                     = Manderveen
| ôfbylding                 = Aerial Twente (6775432722).jpg
| ôfbyldingsbreedte         = 
| ôfbyldingstekst           = 
| flagge                    = 
| wapen                     = 
| ynwennertal               = {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Manderveen}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Sintraal Buro Statistyk&lt;/ref&gt;
| oerflak                   = 
| befolkingstichtens        = 
| stêdekloft                = 
| hichte                    = 
| lân                       = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1    = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Overijssel.svg|20px|border]] [[Oerisel]]
| bestjoerlike ienheid 2    = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]]
| boargemaster              = 
| stêdsyndieling            = 
| stifting                  = 
| postkoade                 = 7664
| tiidsône                  = 
| simmertiid                = 
| koördinaten               = 
| webside                   = 
| mapname                   = Oerisel
| mapwidth                  = 
| lat_deg                   = 52
| lat_min                   = 27
| lat_sec                   = 36
| lat_dir                   = N
| lon_deg                   = 6
| lon_min                   = 46
| lon_sec                   = 48
| lon_dir                   = E
| tekst by posysjekaart     = Lizzing fan Manderveen yn Oerisel
| ôfbylding99               = Map NL - Tubbergen - Manderveen.png
| ôfbyldingstekst99         = Lokaasje fan Manderveen yn 'e gemeente Tubbergen
}}
'''Manderveen''' ([[Nedersaksysk]]: ''Maanderven'') is in doarp yn 'e [[Twinte|Twintske]] gemeente [[Tubbergen (gemeente)|Tubbergen]] yn 'e provinsje [[Oerisel]]. It doarp hat {{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|Manderveen}} ynwenners ({{Statistyk wenplak Oerisel ynwenners|TXT=Year}}). Manderveen grinzget oan 'e doarpen [[Langeveen]], [[Geesteren (Oerisel)|Geesteren]], [[Tubbergen]], [[Mander]] en it Dútske [[Getelomoor]].

Manderveen ûntstie lykas Langeveen yn 'e 19e iuw as in lytse boere- en feanarbeidersdelsetting doe't it rûge heechfean oanmakke waard. It doarpsgebiet is foar fierwei it grutste part agrarysk.

== Mienskip == 
Yn it midden fan it doarp leit it Korenplein. Dêroan leit de multyfunksjonele akkommodaasje ''De Samenwerking'' mei de sportfjilden en iisbaan, de âlde ''Landbouwersbank'' en it eardere partycentrum ''Peddemors'', dat yn 2023 definityf de doarren slute moast. 

Yn ''De Samenwerking'' binne de basisskoalle, it bernedeiferbliuw en de bûtenskoalske opfang, de fysioterapy, de sportfoarsjennings en de ''Huiskamer van Manderveen'' ûnderbrocht. It is it moetingsplak foar alle ynwenners fan it doarp.

In tsjerke hat Manderveen net. Sûnt 2004 hat it doarp wol in Marijekapel yn 'e bocht oan 'e Manderveenseweg, dêr't minsken hinne kinne foar besinning of it opstekken fan in kearske.

== Kultuer ==
Ferskate lokaasjes yn Manderveen binne yn 2020 brûkt as filmlokaasje foar de spylfilm &quot;De beentjes van Sint-Hildegard&quot; fan regisseur Johan Nijenhuis, mei yn 'e haadrollen [[Herman Finkers]] en [[Johanna ter Steege]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Manderveen}}
}}
{{GemeenteTubbergen}}
[[Kategory:Plak yn Tubbergen]]
[[Kategory:Gemeente yn Oerisel]]</text>
      <sha1>o7uim4dg2r84fh4o69p63caweoockm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Bosk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>194141</id>
    <revision>
      <id>1240931</id>
      <timestamp>2026-09-16T12:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boskplaat */ nije seksje</comment>
      <origin>1240931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="iwtgwv6l7dcxoi10lnoru72e0auw6xg" xml:space="preserve">== Boskplaat ==
Moar dy [[Boskplaat]] ek betsjuttings krije foar [[Boskplaat (Skylge]] en [[Boskplaat (Rottumerplaat)]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 sep 2026, 14.38 (CEST)</text>
      <sha1>iwtgwv6l7dcxoi10lnoru72e0auw6xg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240940</id>
      <parentid>1240931</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1240940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="dwde0xgvw64qlw8skumfiyzsrnjepo5" xml:space="preserve">== Boskplaat ==
Moar dy [[Boskplaat]] ek betsjuttings krije foar [[Boskplaat (Skylge)]] en [[Boskplaat (Rottumerplaat)]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 sep 2026, 14.38 (CEST)</text>
      <sha1>dwde0xgvw64qlw8skumfiyzsrnjepo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240980</id>
      <parentid>1240940</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Altiten noch in tikflater; no noch in andert ...</comment>
      <origin>1240980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="10z5cgkt81rc7atgsscde3zuz12bu97" xml:space="preserve">== Boskplaat ==
Moat dy [[Boskplaat]] ek betsjuttings krije foar [[Boskplaat (Skylge)]] en [[Boskplaat (Rottumerplaat)]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 sep 2026, 14.38 (CEST)</text>
      <sha1>10z5cgkt81rc7atgsscde3zuz12bu97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kostarikaanske strûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194142</id>
    <revision>
      <id>1240932</id>
      <timestamp>2026-09-16T13:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Kostarikaanske strûkgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon costaricensis - Costa Rican Brushfinch.jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'')  |Wittenskiplike namme = Arremon costaricensis |Beskriuwer, jier...&quot;</comment>
      <origin>1240932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="6buexcdwafhsxdwje502gzo1dsr3ou4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Kostarikaanske strûkgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon costaricensis - Costa Rican Brushfinch.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon costaricensis
|Beskriuwer, jier= [[Outram Bangs|Bangs]], [[1903]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Arremon costaricensis map.svg|250px]]
}}
De '''Kostarikaanske strûkgoars''' (''Arremon costaricensis'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). 

== Skaaimerken ==
De Kostarikaanske strûkgoars wurdt 17 oant 20 sm lang en weaget 40 oant 49,5 gram. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in grize wynbraustreek dy't trochrint nei de nekke en efter de eardekfearren lâns. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, de wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei in smelle grize streek derûnder. It midden fan it boarst en de bûk binne wyt, de siden en flanken binne griis, en de ûndersturtdekfearren hawwe in oliifgriene tint. De fûgel hat in readbrune iris, in donkergrize snaffel en donkerrôze poaten. Jonge fûgels binne mear griisswart ynstee fan djipswart op 'e kop, mei in griis boarst en in ljochtgiele of sânkleurige bûk.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel is te finen yn bercheftige gebieten fan súdwestlik en westlik [[Kosta Rika]] oant westlik [[Panama]] (Chiriquí). Earder waard er as in [[ûndersoarte]] fan ''[[Arremon torquatus]]'' behannele.

== Status en bedriging ==
De Kostarikaanske strûkgoars hat in beheind ferspriedingsgebiet. De populaasje wurdt rûsd op tusken de 20.000 en 50.000 folwoeksen fûgels. De ûntwikkeling fan 'e oantallen is net bekend. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/costa-rican-brushfinch-arremon-costaricensis BirdLife, 15 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/corbrf1 eBird, 15 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/corbrf1/cur/introduction Birds of the World, 15 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon costaricensis|Kostarikaanske strûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kostarikanskestrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>6buexcdwafhsxdwje502gzo1dsr3ou4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240936</id>
      <parentid>1240932</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="bk3h0f6ski6qfuziufl9ep5djda2q6r" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Kostarikaanske strûkgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon costaricensis - Costa Rican Brushfinch.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon costaricensis
|Beskriuwer, jier= [[Outram Bangs|Bangs]], [[1903]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Arremon costaricensis map.svg|250px]]
}}
De '''Kostarikaanske strûkgoars''' (''Arremon costaricensis'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). 

== Skaaimerken ==
De Kostarikaanske strûkgoars wurdt 17 oant 20 sm lang en weaget 40 oant 49,5 gram. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in grize wynbraustreek dy't trochrint nei de nekke en efter de eardekfearren lâns. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, de wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei in smelle grize streek derûnder. It midden fan it boarst en de bûk binne wyt, de siden en flanken binne griis, en de ûndersturtdekfearren hawwe in oliifgriene tint. De fûgel hat in readbrune iris, in donkergrize snaffel en donkerrôze poaten. Jonge fûgels binne mear griisswart ynstee fan djipswart op 'e kop, mei in griis boarst en in ljochtgiele of sânkleurige bûk.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel is te finen yn bercheftige gebieten fan súdwestlik en westlik [[Kosta Rika]] oant westlik [[Panama]] (Chiriquí). Earder waard er as in [[ûndersoarte]] fan ''[[Arremon torquatus]]'' behannele.

== Status en bedriging ==
De Kostarikaanske strûkgoars hat in beheind ferspriedingsgebiet. De populaasje wurdt rûsd op tusken de 20.000 en 50.000 folwoeksen fûgels. De ûntwikkeling fan 'e oantallen is net bekend. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/costa-rican-brushfinch-arremon-costaricensis BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf3?siteLanguage=nl eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf3/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon costaricensis|Kostarikaanske strûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kostarikanskestrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>bk3h0f6ski6qfuziufl9ep5djda2q6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon costaricensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194143</id>
    <redirect title="Kostarikaanske strûkgoars" />
    <revision>
      <id>1240933</id>
      <timestamp>2026-09-16T13:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kostarikaanske strûkgoars]]</comment>
      <origin>1240933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="anlshncxflg1cy9062to7u81dy3au32" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kostarikaanske strûkgoars]]</text>
      <sha1>anlshncxflg1cy9062to7u81dy3au32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolombiaanske strûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194144</id>
    <revision>
      <id>1240935</id>
      <timestamp>2026-09-16T13:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Kolombiaanske strûkgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon atricapillus Gorrión montés listado Black-headed Brush-Finch (7382024156).jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'')  |Wittenskiplike namme = Arr...&quot;</comment>
      <origin>1240935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="hggc5m40jwy57w5xastrz5wm4l8r63k" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Kolombiaanske strûkgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon atricapillus Gorrión montés listado Black-headed Brush-Finch (7382024156).jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon atricapillus
|Beskriuwer, jier= [[George Newbold Lawrence|Lawrence]], [[1874]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Arremon atricapillus map.svg|250px]]
}}
De '''Kolombiaanske strûkgoars''' (''Arremon atricapillus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). 

== Beskriuwing ==
De Kolombiaanske strûkgoars is likernôch 19 sm lang en weaget om de 49,5 gram. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in hast folslein swarte kop mei in wite kiel. De boppekant en de wjukken binne oliifgrien en de sturt is donkergriis. It wite fan 'e kiel rint troch oer it boarst en de bûk. De siden fan it boarst binne griis en de flanken en de ûndersturt binne griiseftich oliifgrien. De fûgel hat in donkere kastanjebrune iris, in swarte snaffel en donkere poaten. Jonge fûgels hawwe in grieneftich oliifgriene kop en boppekant, dofbrune wjukken en sturt, en sânkleurige/kastanjebrune ûndersiden. De ûndersoarte ''Arremon a. tacarcunae'' liket tige op 'e [[nominaatfoarm]], mar hat in dizige grize streek yn 'e midden fan 'e krún en in dizige grize wynbraustreek.

== Fersprieding en systematyk ==
De Kolombiaanske strûkgoars wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte|ûndersoarten]]:

* ''Arremon atricapillus tacarcunae'' – komt foar yn bercheftigen yn it easten fan [[Panama]].
* ''Arremon atricapillus atricapillus'' – komt foar yn 'e sintrale en eastlike [[Andes]] yn it noarden fan [[Kolombia]].

Earder waard er beskôge as in ûndersoarte fan ''[[Arremon torquatus]]''.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, hoewol net sa slim dat er as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-headed-brushfinch-arremon-atricapillus BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf1 eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf1/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon atricapillus|Kolombiaanske strûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kolombiaanske strukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>hggc5m40jwy57w5xastrz5wm4l8r63k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stoarmfloed fan 1220</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194145</id>
    <revision>
      <id>1240937</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;De '''Stoarmfloed fan 1220''' of de '''Trijekeningenfloed''', wie in stoarmfloed dy't yn it jier [[1220]] yn de [[Ommelannen]] wie (yn de hjoeddeistige provinsje [[Grinslân]]).  It gebiet wie in jier earder al troffen troch de [[Sint-Marsellusfloed (1219)|]] yn [[1219]]. Om't de Sint-Marsellusfloed lykwols sa'n ûnbidige ferwoasting oanrjochte hie en de reparaasjewurksumheden noch oan 'e gong wiene, wiene de measte bewenners noch net weromgien nei harren eardere wenten. D...&quot;</comment>
      <origin>1240937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="dmrpjy81woat337ia4yo422ydgjnqzf" xml:space="preserve">De '''Stoarmfloed fan 1220''' of de '''Trijekeningenfloed''', wie in stoarmfloed dy't yn it jier [[1220]] yn de [[Ommelannen]] wie (yn de hjoeddeistige provinsje [[Grinslân]]).

It gebiet wie in jier earder al troffen troch de [[Sint-Marsellusfloed (1219)|Sint-Marsellusfloed]] yn [[1219]]. Om't de Sint-Marsellusfloed lykwols sa'n ûnbidige ferwoasting oanrjochte hie en de reparaasjewurksumheden noch oan 'e gong wiene, wiene de measte bewenners noch net weromgien nei harren eardere wenten. Dêrtroch wurde der gjin slachtoffers neamd.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|[[Jan Buisman|J. Buisman]] en A.F.V. van Engelen}}, [http://books.google.nl/books?id=YzBj8Mt6-1YC&amp;printsec=frontcover ''Duizend jaar weer, wind en water in de lage landen, deel 1 tot 1300''], 2000, Utjouwerij Van Wijnen, {{ISBN|90-5194-075-0}}
}}
[[Kategory:Wettersneed yn Grinslân]]</text>
      <sha1>dmrpjy81woat337ia4yo422ydgjnqzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Wettersneed yn Grinslân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194146</id>
    <revision>
      <id>1240938</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Kategory:Ramp yn Grinslân]] [[Kategory:Wettersneed yn Nederlân| ]] [[Kategory:Wettersneed|Grinslân]]&quot;</comment>
      <origin>1240938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="rilcc9lsxxbrvgwuiae6v0slhw8bw6p" xml:space="preserve">[[Kategory:Ramp yn Grinslân]]
[[Kategory:Wettersneed yn Nederlân| ]]
[[Kategory:Wettersneed|Grinslân]]</text>
      <sha1>rilcc9lsxxbrvgwuiae6v0slhw8bw6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caracasstrûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194147</id>
    <revision>
      <id>1240942</id>
      <timestamp>2026-09-16T15:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Caracas-strûkgoars |Ofbyld  =  |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'')  |Wittenskiplike namme = Arremon phaeopleurus |Beskriuwer, jier= [[Philip Sclater|Sclater]], [[1856]] |IUCN-status= [[IUCN-status]]: Ofb...&quot;</comment>
      <origin>1240942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="sm7eujz583qubw7bj5pum3by6cwb2p4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Caracas-strûkgoars
|Ofbyld  = 
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon phaeopleurus
|Beskriuwer, jier= [[Philip Sclater|Sclater]], [[1856]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=  [[Ofbyld:Arremon phaeopleurus map.svg|250px]]
}}
De '''Caracas-strûkgoars''' (''Arremon phaeopleurus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar [[Fenezuëla]].

== Skaaimerken en lûd ==
De Caracas-strûkgoars is likernôch 19 sm lang. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in griiswite wynbraustreek dy't trochrint nei de nekke en efter de eardekfearren lâns nei de siden fan it boarst. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, de wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei in swarte streek derûnder. It midden fan it boarst en de bûk binne wyt, en de flanken en de ûndersturtdekfearren binne oliifkleurich/sânkleurich. De fûgel hat in kastanjebrune iris, in swarte snaffel en rôzige oant swarteftige poaten.

== Taksonomy en systematyk ==
De Caracas-strûkgoars waard yn 1856 troch Philip Sclater formeel beskreaun. Earder waard dizze fûgel beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Arremon torquatus]]'', mar nei ûndersyk yn 2010 is dy groep opsplitst yn acht ferskillende soarten, wêrûnder de Caracas-strûkgoars.

De Caracas-strûkgoars is [[Monotypysk takson|monotypysk]].

== Fersprieding en it leefgebiet ==
De Caracas-strûkgoars komt foar yn 'e Fenezuëlaanske kustbergen fan noardlik Guárico oant Aragua. De fûgel libbet yn fochtige berchbosken, wêrby't er de foarkar jout oan de ûndergroei yn it binnenlân en foaral de boskrânen. De hichte fan it leefgebiet rint fan 700 oant 1.800 meter.

== Gedrach en fuortplanting ==
De fûgel is in [[stânfûgel]]. Oer it dieet is gjin ûndersyk dien; hy foerazjearret allinnich of yn pearkes. Hy siket it iten op 'e grûn, meastentiids ûnder begroeiïng, wêrby't er it blêdôffal mei de snaffel oan 'e kant skoot. 

De briedtiid falt tusken maaie en july. Fierder is der oer de briedbiology fan 'e soarte neat bekend.

== Status en bedriging ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) hat de Caracas-strûkgoars klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC). De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet; de oantallen binne net bekend, mar wurde stabyl achte. Der binne gjin bedrigings fêststeld. De fûgel is te finen yn ferskate goed bewarre bleaune beskerme gebieten.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/sthbrf6 BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf6?continue eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf6/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon phaeopleurus|Caracas-strûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Caracasstrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>sm7eujz583qubw7bj5pum3by6cwb2p4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240957</id>
      <parentid>1240942</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Caracas-strûkgoars]] omneamd ta [[Caracasstrûkgoars]]: sjoch oerlis</comment>
      <origin>1240942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="sm7eujz583qubw7bj5pum3by6cwb2p4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Caracas-strûkgoars
|Ofbyld  = 
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon phaeopleurus
|Beskriuwer, jier= [[Philip Sclater|Sclater]], [[1856]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=  [[Ofbyld:Arremon phaeopleurus map.svg|250px]]
}}
De '''Caracas-strûkgoars''' (''Arremon phaeopleurus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar [[Fenezuëla]].

== Skaaimerken en lûd ==
De Caracas-strûkgoars is likernôch 19 sm lang. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in griiswite wynbraustreek dy't trochrint nei de nekke en efter de eardekfearren lâns nei de siden fan it boarst. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, de wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei in swarte streek derûnder. It midden fan it boarst en de bûk binne wyt, en de flanken en de ûndersturtdekfearren binne oliifkleurich/sânkleurich. De fûgel hat in kastanjebrune iris, in swarte snaffel en rôzige oant swarteftige poaten.

== Taksonomy en systematyk ==
De Caracas-strûkgoars waard yn 1856 troch Philip Sclater formeel beskreaun. Earder waard dizze fûgel beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Arremon torquatus]]'', mar nei ûndersyk yn 2010 is dy groep opsplitst yn acht ferskillende soarten, wêrûnder de Caracas-strûkgoars.

De Caracas-strûkgoars is [[Monotypysk takson|monotypysk]].

== Fersprieding en it leefgebiet ==
De Caracas-strûkgoars komt foar yn 'e Fenezuëlaanske kustbergen fan noardlik Guárico oant Aragua. De fûgel libbet yn fochtige berchbosken, wêrby't er de foarkar jout oan de ûndergroei yn it binnenlân en foaral de boskrânen. De hichte fan it leefgebiet rint fan 700 oant 1.800 meter.

== Gedrach en fuortplanting ==
De fûgel is in [[stânfûgel]]. Oer it dieet is gjin ûndersyk dien; hy foerazjearret allinnich of yn pearkes. Hy siket it iten op 'e grûn, meastentiids ûnder begroeiïng, wêrby't er it blêdôffal mei de snaffel oan 'e kant skoot. 

De briedtiid falt tusken maaie en july. Fierder is der oer de briedbiology fan 'e soarte neat bekend.

== Status en bedriging ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) hat de Caracas-strûkgoars klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC). De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet; de oantallen binne net bekend, mar wurde stabyl achte. Der binne gjin bedrigings fêststeld. De fûgel is te finen yn ferskate goed bewarre bleaune beskerme gebieten.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/sthbrf6 BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf6?continue eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf6/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon phaeopleurus|Caracas-strûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Caracasstrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>sm7eujz583qubw7bj5pum3by6cwb2p4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240961</id>
      <parentid>1240957</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="0c9hickbl9hi1ab6wporpo5rt0fjvti" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Caracasstrûkgoars
|Ofbyld  = 
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon phaeopleurus
|Beskriuwer, jier= [[Philip Sclater|Sclater]], [[1856]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=  [[Ofbyld:Arremon phaeopleurus map.svg|250px]]
}}
De '''Caracasstrûkgoars''' (''Arremon phaeopleurus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] foar [[Fenezuëla]].

== Skaaimerken en lûd ==
De Caracasstrûkgoars is likernôch 19 sm lang. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in griiswite wynbraustreek dy't trochrint nei de nekke en efter de eardekfearren lâns nei de siden fan it boarst. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, de wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei in swarte streek derûnder. It midden fan it boarst en de bûk binne wyt, en de flanken en de ûndersturtdekfearren binne oliifkleurich/sânkleurich. De fûgel hat in kastanjebrune iris, in swarte snaffel en rôzige oant swarteftige poaten.

== Taksonomy en systematyk ==
De Caracasstrûkgoars waard yn 1856 troch Philip Sclater formeel beskreaun. Earder waard dizze fûgel beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Arremon torquatus]]'', mar nei ûndersyk yn 2010 is dy groep opsplitst yn acht ferskillende soarten, wêrûnder de Caracas-strûkgoars.

De Caracasstrûkgoars is [[Monotypysk takson|monotypysk]].

== Fersprieding en it leefgebiet ==
De Caracasstrûkgoars komt foar yn 'e Fenezuëlaanske kustbergen fan noardlik Guárico oant Aragua. De fûgel libbet yn fochtige berchbosken, wêrby't er de foarkar jout oan de ûndergroei yn it binnenlân en foaral de boskrânen. De hichte fan it leefgebiet rint fan 700 oant 1.800 meter.

== Gedrach en fuortplanting ==
De fûgel is in [[stânfûgel]]. Oer it dieet is gjin ûndersyk dien; hy foerazjearret allinnich of yn pearkes. Hy siket it iten op 'e grûn, meastentiids ûnder begroeiïng, wêrby't er it blêdôffal mei de snaffel oan 'e kant skoot. 

De briedtiid falt tusken maaie en july. Fierder is der oer de briedbiology fan 'e soarte neat bekend.

== Status en bedriging ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] ([[IUCN]]) hat de Caracasstrûkgoars klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC). De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet; de oantallen binne net bekend, mar wurde stabyl achte. Der binne gjin bedrigings fêststeld. De fûgel is te finen yn ferskate goed bewarre bleaune beskerme gebieten.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/sthbrf6 BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf6?continue eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf6/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Arremon phaeopleurus|Caracasstrûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Caracasstrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>0c9hickbl9hi1ab6wporpo5rt0fjvti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Caracasstrûkgoars</title>
    <ns>1</ns>
    <id>194148</id>
    <revision>
      <id>1240943</id>
      <timestamp>2026-09-16T15:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Streekje */ nije seksje</comment>
      <origin>1240943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="qclmz1nl2tfu5f2zu2w19ovd8ovjgr0" xml:space="preserve">== Streekje ==
{{Ping|RomkeHoekstra}} Goeie. Dat streekje yn de namme is neffens my net nedich. Sjoch nl:. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 sep 2026, 17.38 (CEST)</text>
      <sha1>qclmz1nl2tfu5f2zu2w19ovd8ovjgr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240956</id>
      <parentid>1240943</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="ovys3d0c8pn314yuc6vh9op2w64occq" xml:space="preserve">== Streekje ==
{{Ping|RomkeHoekstra}} Goeie. Dat streekje yn de namme is neffens my net nedich. Sjoch nl:. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 sep 2026, 17.38 (CEST)
:{{Ping|RomkeHoekstra}} It like my wat dúdliker, mar ik wol it der wol weihelje hear. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 16 sep 2026, 21.04 (CEST)</text>
      <sha1>ovys3d0c8pn314yuc6vh9op2w64occq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240959</id>
      <parentid>1240956</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Oerlis:Caracas-strûkgoars]] omneamd ta [[Oerlis:Caracasstrûkgoars]]: sjoch oerlis</comment>
      <origin>1240956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="ovys3d0c8pn314yuc6vh9op2w64occq" xml:space="preserve">== Streekje ==
{{Ping|RomkeHoekstra}} Goeie. Dat streekje yn de namme is neffens my net nedich. Sjoch nl:. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 sep 2026, 17.38 (CEST)
:{{Ping|RomkeHoekstra}} It like my wat dúdliker, mar ik wol it der wol weihelje hear. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 16 sep 2026, 21.04 (CEST)</text>
      <sha1>ovys3d0c8pn314yuc6vh9op2w64occq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Espírito Santo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194149</id>
    <revision>
      <id>1240954</id>
      <timestamp>2026-09-16T19:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme                = Espírito Santo | ôfbylding            = Espirito Santo in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte    =  | ôfbyldingstekst      =  | flagge               = Bandeira do Espírito Santo.svg | wapen                = Brasão do Espírito Santo.svg | regio                = [[Súdeast (Brazylje)|Súdeast]] | haadplak             = [[Vitória (Espírito Santo)|Vitória]] | grutste stêd         = [[Serra (Espírito Santo)|Serra]] |...&quot;</comment>
      <origin>1240954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10844" sha1="ooijq7rkripmmu2m7asqab4o8mci3z8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                = Espírito Santo
| ôfbylding            = Espirito Santo in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = 
| flagge               = Bandeira do Espírito Santo.svg
| wapen                = Brasão do Espírito Santo.svg
| regio                = [[Súdeast (Brazylje)|Súdeast]]
| haadplak             = [[Vitória (Espírito Santo)|Vitória]]
| grutste stêd         = [[Serra (Espírito Santo)|Serra]]
| gemeenten            = 78
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 3.833.486 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://censo2022.ibge.gov.br/panorama/?localidade=BR Censo 2022]&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 46.074,4 km²
| befolkingstichtens   =  
| hichte               = 0 - 2.892 meter
| HDI                  = 
| UF                   = ES
| steat sûnt           = 
| ISO-koade            = BR-ES
| tiidsône             = [[UTC]]-3
| koördinaten          = 
| webside              = [https://www.es.gov.br es.gov.br]
| mapname              =
| lat_deg              = 
| lat_min              = 
| lat_dir              = 
| lon_deg              = 
| lon_min              = 
| lon_dir              = 
| tekst by posysjekaart= Lizzing fan Espírito Santo yn Brazylje
| ôfbylding99          = EspiritoSanto DensidadePopulacional.svg
| ôfbyldingstekst99    = Befolkingstichtens fan Espírito Santo (wat donkerder, wat tichter befolkje)
| ôfbyldingsbreedte99  = 
}}
'''Espírito Santo''' ([[Portegeesk]] foar &quot;[[Hillige Geast]]&quot;, offisjeel ''Estado do Espírito Santo'', standerôfkoarting: '''ES''') is ien fan 'e 26 dielsteaten fan [[Brazylje]]. De steat leit yn 'e regio [[Súdeast (Brazylje)|Súdeast]] en hat in oerflak fan sa'n 46.074,4 km². By de folkstelling fan 2022 hie de steat 3.833.486 ynwenners. De haadstêd is [[Vitória (Espírito Santo)|Vitória]]. 

== Bestjoer ==
Yn Vitória steane de oerheidsgebouwen fan 'e dielsteat. De sit fan 'e gûverneur is it Palácio Anchieta. Bestjoerlik is de steat ferdield yn 12 regio's mei yn totaal 78 gemeenten (''municípios'').   

== Geografy ==
[[Ofbyld:Pancas.jpg|thumb|left|Binnenlân fan Espírito Santo]] 
De steat leit oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske kust]] fan Brazylje yn 'e regio Súdeast en grinzget oan 'e steaten [[Minas Gerais]], [[Bahia]] en [[Rio de Janeiro (steat)|Rio de Janeiro]]. Likernôch 40% fan 'e steat leit yn in smelle kustflakte, mar it reliëf lit grutte hichteferskillen sjen. Geografysk kin de steat ferdield wurde yn it leechlân (de ''Baixada Espírito-Santense'') en it berchgebiet mei de ''Serra do Castelo'' en de ''Serra do Caparaó''. Yn dat lêste berchtme leit de [[Pico da Bandeira]] (2.892 meter), de heechste berch fan Espírito Santo en de op fjouwer nei heechste berch fan Brazylje. 

De wichtichste rivieren fan 'e steat binne de [[Rio Doce]], de [[São Mateus (rivier)|São Mateus]], de [[Itaúnas (rivier)|Itaúnas]], de [[Itapemirim (rivier)|Itapemirim]] en de [[Jucu]]. Hja foarmje de sedimentêre polders en kustflakten yn it súdeasten.

=== Lânskip ===
It grutste part fan Espírito Santo leit op in heechflakte dy't part is fan it Atlantysk Massyf, mei in trochsneed hichte fan 600 oant 700 meter boppe de seespegel. Yn 'e steat binne fjouwer oant fiif dúdlike lânskipsfoarmen te ûnderskieden:

[[Ofbyld:Serra do Espírito Santo Tocantins.jpg|thumb|left|Tafelberch yn Espírito Santo.]]
* Kustflakten: strannen en kustfegetaasje (''restingas'') en sânflakten.
* Sânstien-plateaus: relatyf platte tafellannen fan sa'n 50 meter hichte dy't steil ôfrinne nei de kustflakte.
* Isolearre heuvels en bergen: formaasjes lykas graniten rotsen oan 'e kust dy't natuerlike baaien foarmje (lykas de Baía de Vitória).
* Rivier-ynundaasjeflakten: rivierdelta's lykas de mûning fan 'e Rio Doce.
* It Berchlân: de eastlike râne fan it Braziljaansk Berchlân mei in trochsneed hichte fan 700 meter en piken lykas yn 'e Serra do Caparaó.

Oars as yn 'e buorsteaten Rio de Janeiro en São Paulo is de oergong fan 'e heechflakte nei de kust yn Espírito Santo rûch en mei kleauwen, om't rivieren djippe dellingen yn it lânskip útsnien hawwe.

=== Kust ===
[[Ofbyld:Conceição da Barra - State of Espírito Santo, Brazil - panoramio (2).jpg|thumb|left|Conceição da Barra]]
De kust fan Espírito Santo is yn it suden en it midden rotsich, mei steile piken en grutte graniten rotsblokken foar de kust. Wylst it suden en midden in noflike ynwykskust hawwe mei in soad baaien en eilannen, is de kust yn it noarden foaral sânich en rjochtlinich. Dêr oer hearskje sânstrannen en dunen, lykas yn [[Itaúnas]] en [[Conceição da Barra]]. 

By de steat hearre ek it eilân [[Trindade]] (12,5 km²), dat 1.140 km eastlik yn 'e Atlantyske Oseaan leit, en it eilantsje [[Martim Vaz]]. Fan 'e yn totaal 73 eilannen fan 'e steat lizze der allinne al 50 yn 'e haadstêd Vitória.

=== Klimaat ===
It klimaat is tropysk en fochtich en wurdt sterk beynfloede troch de Atlantyske Oseaan. De delslach leit alle jierren tusken de 1.000 mm en 1.500 mm en falt foar it meastepart yn 'e simmer. De trochsneed temperatuer leit alle jierren tusken de 22 °C en 24 °C.

== Befolking ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling Espírito Santo (1872–2022)
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950''' || '''1960'''
|-
! Ynwennertal
| 82.137 || 135.997 || 209.783 || 457.328 || 790.149 || 957.238 || 1.418.348
|-
! Groei
| — || +65,6% || +54,3% || +118,0% || +72,8% || +21,1% || +48,2%
|-
! Jier
| '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2022''' ||
|-
! Ynwennertal
| 1.617.857 || 2.063.679 || 2.598.505 || 3.097.498 || 3.514.952 || 3.833.712 ||
|-
! Groei
| +14,1% || +27,6% || +25,9% || +19,2% || +13,5% || +9,1% ||
|}

== Wichtichste stêden ==
[[Ofbyld:Convento da Penha - Vila Velha - ES - panoramio (42).jpg|thumb|260px|Vila Velha]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ De grutste stêden fan Espírito Santo (2022)
! Stêd !! Ynwenners !! style=&quot;width:15px;&quot; | !! Stêd !! Ynwenners
|-
| [[Ofbyld:Bandeiradaserra.JPG|20px|border|Serra]] [[Serra (Espírito Santo)|Serra]] || align=&quot;right&quot; | 520.649 || || [[Ofbyld:Bandeira-linhares.png|20px|border|Linhares]] [[Linhares (gemeente)|Linhares]] || align=&quot;right&quot; | 166.786
|-
| [[Ofbyld:Vila_Velha.svg|20px|border|Vila Velha]] [[Vila Velha]] || align=&quot;right&quot; | 467.722 || || [[Ofbyld:Bandeira-saomateus-es.jpg|20px|border|São Mateus]] [[São Mateus (Espírito Santo)|São Mateus]] || align=&quot;right&quot; | 123.752
|-
| [[Ofbyld:Bandeira-cariacica.jpg|20px|border|Cariacica]] [[Cariacica]] || align=&quot;right&quot; | 353.491 || || [[Ofbyld:Bandeira-colatina.png|20px|border|Colatina]] [[Colatina (gemeente)|Colatina]] || align=&quot;right&quot; | 120.033
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Vitória.svg|20px|border|Vitória]] [[Vitória (Espírito Santo)|Vitória]] || align=&quot;right&quot; | 322.869 || || [[Ofbyld:BandeiraGuarapari.jpg|20px|border|Guarapari]] [[Guarapari (gemeente)|Guarapari]] || align=&quot;right&quot; | 124.656
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Cachoeiro de Itapemirim.svg|20px|border|Cachoeiro de Itapemirim]] [[Cachoeiro de Itapemirim (gemeente)|Cachoeiro de Itapemirim]] || align=&quot;right&quot; | 185.786 || || [[Ofbyld:Bandeira_aracruz_es.png|20px|border|Aracruz]] [[Aracruz]] || align=&quot;right&quot; | 94.765
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;5&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} IBGE - [https://censo2022.ibge.gov.br/panorama/?localidade=BR Censo 2022]&lt;/small&gt;
|}

== Religy ==
[[Ofbyld:Convento da Penha e Terceira Ponte com Mar e Vitória ao fundo.jpg|thumb|left|Convento da Penha, Vila Velha]]
Hoewol't it [[katolisisme]] tradisjoneel de dominante religy yn Espírito Santo is, is it oandiel fan 'e [[pinksterbeweging]] en [[Protestantisme|protestantske]] tsjerken de lêste desennia sterk groeid. Neffens de folkstelling fan 2010 wie 53,4% fan 'e befolking katolyk. De katolike tsjerke yn 'e steat is ferdield yn ien aartsbisdom (Vitória) en trije bisdommen (São Mateus, Colatina en Cachoeiro de Itapemirim). Belangryk katolyk erfgoed binne it [[Convento da Penha]] – it earste kleaster fan Brazylje (1555) – en de Basilyk fan 'e Hillige Antonius.

De steat hat mei 33,1% fan 'e ynwenners it heechste persintaazje protestanten fan hiel Brazylje. De grutste streaming is de ''Assembléia de Deus'', folge troch de yn Espírito Santo oprjochte ''Igreja Cristã Maranata'', it [[baptisme]] en de ''Igreja Universal do Reino de Deus''. De [[Lutheranisme|lutherske]] tsjerke is benammen fertsjintwurdige yn it berchlân, dêr't in soad neiteam fan [[Dútslân|Dútske]] ymmigranten libje. Dêrnjonken stie de earste lutherske tsjerke fan Brazylje yn dizze steat.

=== Natuer en miljeu ===
It hiele grûngebiet fan Espírito Santo bestie foarhinne út tropysk reinwâld ([[Atlantysk Reinwâld|Mata Atlântica]]). Yn it suden fan 'e steat, dêr't de minsken it earst it gebiet bewennen, is dit wâld hielendal ferdwûn. It oanmeitsjen fan nije lânbougrûn, houtkap en foaral it kapjen fan hurdhout hawwe laat ta in sterke útwreiding fan lânbou- en greidegebieten en it ferneatigjen fan it oarspronklike lânskip.

Allinne yn it noarden fan 'e steat, dêr't de ûntbosking letter op gong kaam, binne noch in pear natuerreservaten mei bosk oer. De ''Serra do Caparaó'', dy't earder hielendal bedutsen wie mei Atlantysk Reinwâld, is hjoed-de-dei sterk oantaaste; natuerlik grien is dêr allinne noch te finen op hichten boppe de 2.000 meter boppe de seespegel.

In mear as bysûndere plantesoarte foar de steat is de neotropyske bromelia ''[[Tillandsia eltoniana]]''; dizze plantesoarte komt yn it wyld allinnich foar yn 'e steat Espírito Santo.

=== Natuerparken ===
Espírito Santo hat ien federaal nasjonaal park en ferskate wichtige steatsparken (''parques estaduais''):
[[Ofbyld:Cachoeira do Cambucá.jpg|thumb|260px|Wetterfal yn it Nasjonaal Park Caparaó.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Nasjonale en steatsparken yn Espírito Santo
! Park !! Type !! Oerflak (ha) !! Bysûnderheden
|-
| [[Nasjonaal Park Caparaó]] || Federaal || 31.800 ||  mei de [[Pico da Bandeira]] (2.892 m), de heechste berch fan 'e steat.
|-
| [[Steatspark Pedra Azul]] || Steatspark || 1.240 || bekend om de markante graniten rotsformaasje ''Pedra Azul'' (1.822 m).
|-
| [[Steatspark Paulo César Vinha]] || Steatspark || 1.500 || beskermet it kwetsbere kustekosysteem, dunen en strannen.
|-
| [[Steatspark Forno Grande]] || Steatspark || 730  || berchpark mei steile rotswanden en in hichte oant 2.039 meter.
|-
| [[Steatspark Itaúnas]] || Steatspark || 3.200  || Bekend om syn sândunen, mangroves en it briedgebiet foar seeskyldpodden.
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Espírito Santo}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>ooijq7rkripmmu2m7asqab4o8mci3z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Espirito Santo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194150</id>
    <redirect title="Espírito Santo" />
    <revision>
      <id>1240955</id>
      <timestamp>2026-09-16T19:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Espírito Santo]]</comment>
      <origin>1240955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ct1nyygncfsct28nrshacga2se69gdy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Espírito Santo]]</text>
      <sha1>ct1nyygncfsct28nrshacga2se69gdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caracas-strûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194151</id>
    <redirect title="Caracasstrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1240958</id>
      <timestamp>2026-09-16T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Caracas-strûkgoars]] omneamd ta [[Caracasstrûkgoars]]: sjoch oerlis</comment>
      <origin>1240958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="i861dxgszioh7d3ocglxz3kq139kkno" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Caracasstrûkgoars]]</text>
      <sha1>i861dxgszioh7d3ocglxz3kq139kkno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Caracas-strûkgoars</title>
    <ns>1</ns>
    <id>194152</id>
    <redirect title="Oerlis:Caracasstrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1240960</id>
      <timestamp>2026-09-16T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Oerlis:Caracas-strûkgoars]] omneamd ta [[Oerlis:Caracasstrûkgoars]]: sjoch oerlis</comment>
      <origin>1240960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="eepokqvv2r2c6o977yeqbtnlflsbh8s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Oerlis:Caracasstrûkgoars]]</text>
      <sha1>eepokqvv2r2c6o977yeqbtnlflsbh8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa-Martastrûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194153</id>
    <revision>
      <id>1240972</id>
      <timestamp>2026-09-16T20:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Santa Martastrûkgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon basilicus.jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'')  |Wittenskiplike namme = Arremon basilicus |Beskriuwer, jier= [[Outram Bangs|Bangs]], [[1898]] |I...&quot;</comment>
      <origin>1240972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="geo4vl7x20q1cjry98hfxuv41yb9ch3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Santa Martastrûkgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon basilicus.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon basilicus
|Beskriuwer, jier= [[Outram Bangs|Bangs]], [[1898]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Arremon basilicus map.svg|250px]]
}}
De '''Santa Martastrûkgoars''' (''Arremon basilicus'') is in fûgelsoarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae''). De soartenamme ferwiist nei de it Santa Martaberchtme, dêr't de fûgel foarkomt. 
== Skaaimerken ==
De Santa Martastrûkgoars is likernôch 19 sm lang. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in grize wynbraustreek dy't trochrint oant de nekke en efter de eardekfearren trochgiet. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei dêrûnder in smelle swarte bân. It midden fan it boarst en de bûk is wyt, en de siden, flanken en ûndersturt binne brúngrien. De soarte hat in donker kastanjebrún each, in swarte snaffel en swarteftige poaten. 

Jonge fûgels hawwe in effen donkere kop mei brune boppekanten en ljochtbrune ûnderkanten mei donkerbrune streken.

== Fersprieding en taksonomy ==
Dizze soarte komt foar yn it [[Santa Martaberchtme]] yn it noardeasten fan [[Kolombia]]. Earder waard de soarte as in ûndersoarte fan ''[[Arremon torquatus]]'' behannele.

== Status en bedriging ==
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2016 rûsd op 10.000 oant 20.000 folwoeksen fûgels en der wurdt oannommen dat de populaasje stabyl is. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status gefoelich (''Near Threatened'', NT), om't it ferspriedingsgebiet tige lyts is.


{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf4/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=61060774 Avibase, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf4?continue eBird, 16 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Arremon basilicus|Santa Martastrûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Santa Martastrukgoars}}
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]</text>
      <sha1>geo4vl7x20q1cjry98hfxuv41yb9ch3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon basilicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194154</id>
    <redirect title="Santa Martastrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1240973</id>
      <timestamp>2026-09-16T20:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Santa Martastrûkgoars]]</comment>
      <origin>1240973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="5u79551gsplsh5oo2u8yda8qxup8zok" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Santa Martastrûkgoars]]</text>
      <sha1>5u79551gsplsh5oo2u8yda8qxup8zok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Perijástrûkgoars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194155</id>
    <revision>
      <id>1240974</id>
      <timestamp>2026-09-16T20:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Perijástrûkgoars |Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon perijanus (15449181957).jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'') |Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'')  |Wittenskiplike namme = Arremon perijanus |Beskriuwer, jier= [[Todd]], [[1919]] |IUCN-...&quot;</comment>
      <origin>1240974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="91ketymcpizfhra6dosrjvbpx1k21px" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Perijástrûkgoars
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Arremon perijanus (15449181957).jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'')
|Skaai   = [[strûkgoarzen]] (''Arremon'') 
|Wittenskiplike namme = Arremon perijanus
|Beskriuwer, jier= [[Todd]], [[1919]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Arremon perijanus map.svg|250px]]
}}
De '''Perijástrûkgoars''' (''Arremon perijanus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[Amerikaanske goarsfûgels]] (''Passerellidae'').

== Skaaimerken ==
De Perijástrûkgoars is likernôch 19 sm lang. De skaaien hawwe itselde fearrekleed. Folwoeksen fûgels hawwe in swarte krún mei in grize streek yn 'e midden en in grize wynbraustreek dy't trochrint oant de nekke, en efter de eardekfearren en by de kant fan it boarst lâns giet. De rest fan it gesicht is swart. De boppekant, wjukken en de sturt binne oliifgrien. De kiel is wyt mei dêrûnder in smelle swarte bân. It midden fan it boarst en de bûk is wyt, fierder nei de siden ta, op de flanken en de ûndersturt binne se griisbrún. Se hawwe in kastanjebrún oant djip readbrún each, in swarte snaffel en swarteftige poaten.

== Fersprieding en taksonomy ==
De soarte komt foar op 'e eastlike hellingen fan 'e Andes yn it easten fan [[Kolombia]] en it westen fan [[Fenezuëla]] (yn 'e regio Zulia). Earder waard er beskôge as in [[ûndersoarte]] fan ''[[Arremon torquatus]]''.

== Status en bedriging ==
De Perijástrûkgoars hat in lyts ferspriedingsgebiet, mar it oantal wurdt stabyl achte. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/perija-brushfinch-arremon-perijanus BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/sthbrf5?siteLanguage=nl eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sthbrf5/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Arremon perijanus|Perijástrûkgoars}}
}}
{{DEFAULTSORT:Perijastrukgoars}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Strûkgoars]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>91ketymcpizfhra6dosrjvbpx1k21px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon perijanus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194156</id>
    <redirect title="Perijástrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1240975</id>
      <timestamp>2026-09-16T20:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Perijástrûkgoars]]</comment>
      <origin>1240975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="46obrzms4b6lsnw4tipcf6j7lop9jd5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Perijástrûkgoars]]</text>
      <sha1>46obrzms4b6lsnw4tipcf6j7lop9jd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toarnekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194157</id>
    <revision>
      <id>1240981</id>
      <timestamp>2026-09-17T08:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Toarnekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Great Grey Shrike in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius excubitor |Beskriuwer, jier= [[Todd]],...&quot;</comment>
      <origin>1240981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12009" sha1="qo5qye2wtuuooildf3xvvo5kpk19l18" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Great Grey Shrike in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius excubitor
|Beskriuwer, jier= [[Todd]], [[1919]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:LaniusExcubitorIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''toarnekster''' (''Lanius excubitor'') is in út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wurgers]] (''Lanius'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wurgerfûgels]] (Laniidae). De wittenskiplike namme fan de soarte waard yn 1758 publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. De toarnekster briede eartiids ek yn Nederlân yn lytse oantallen, mar die dat earne yn 'e jierren 1990 foar it lêst. Yn 'e neisimmer en yn 'e hjerst wurdt de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn hieltiten lytsere oantallen op 'e trek yn Nederlân sjoen. Ek is Nederlân foar in lyts oantal in oerwinteringsplak.

== Skaaimerken ==
De toarnekster is in fûgel fan likernôch 24 sm. It fearrekleed is griis, swart en wyt. De boppekant fan 'e kop en de foarholle binne griis. Fan 'e snaffel rint oer it each nei de earstreek in swart masker mei boppe it each in wite wynbraustreek. De snaffel is brún-swart en heakfoarmich.
[[Ofbyld:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|left|Fûgel yn Yndia.]]
Sawol de poaten as de wjukken binne swart. De sturt is trepfoarmich en swart mei wyt op 'e bûtenste fearren. Fan ûnder is de sturt wyt. Fierders hat de fûgel in opfallend wyt skouderplak. It wyfke hat bytiden op it boarst dwersstreken.

Yn 'e weagjende flecht is de oer de wjukken in wite streek te sjen, likegoed as ek in wite stút. 
Jonge toarneksters binne griisbrún, mei in dwersstreke ûnderside.

De sang is in mingsel fan ûnderdrukte skerpe en melodieuze lûden, mei 'tru' en 'kiehrr', mar hy ymmitearret ek. 'Tsjek-tsjek' is de lûkrop en in koart 'èk-èk' de alarmrop.

== Ferspriediging en systematyk ==
Der is gjin ienriedigens oer it oantal [[Soarte (taksonomy)|soarten]] en [[ûndersoarte]]n fan 'e toarnekster. Foarhinne waard de toarnekster (''Lanius excubitor'') as ien wiidfersprate soarte beskôge dy't yn [[Jeropa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] en [[Noard-Amearika]] foarkaam. Ut ûndersyk die lykwols bliken dat de noardlike en súdlike populaasje net ûnderling kruse dêr't harren ferspriedingsgebieten inoar rekken en dat de in foarkar hiene foar ferskillende soarten habitats. Dêrom waard de soarte opsplitst yn twa soarten: de toarnekster (''Lanius excubitor'') en de [[Ibearyske toarnekster]] (''Lanius meridionalis''), dy te finen is op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn Noard-Afrika en yn súdlikere dielen fan Aazje.

Ut letter [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de ferskillende populaasjes fan 'e toarnekster en de súdlike toarnekster ek net inoars neiste sibben binne. Eastaziatyske en Noardamerikaanske toarneksters (de saneamde [[noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'') - lykas ek de nominaatfoarm fan 'e Ibearyske toarnekster fan it Ibearysk Skiereilân (''Lanius meridionalis'') - binne ynstee dêrfan nau besibbe oan 'e [[Amerikaanske toarnekster]] (''Lanius ludovicianus'')

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Lanius excubitor, Chilham, Kent 2.jpg|Toarnekster&lt;br&gt;''Lanius excubitor''
Südlicher-Raubwürger 2018-01-07 0003.jpg|Ibearyske of súdlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius meridionalis''
Lanius borealis 253272326.jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
=== Undersoarten ===
Op 'e IOC World Bird List fan 2021 steane de folgjende ûndersoarten neamd:

* ''L. e. excubitor'': noardlik, sintraal en eastlik Jeropa en noardwestlik [[Sibearje]].
* ''L. e. homeyeri'': suidoastlik Jeropa en súdwestlik Sibearje.
* ''L. e. koenigi'': [[Kanaryske Eilannen]]
* ''L. e. algeriensis'': kustsône noardwestlik Afrika
* ''L. e. elegans'': noardeastlik [[Mauretaanje]] en noardwestlik [[Maly]] oant noardeastlik [[Sûdan]], [[Egypte]] en súdwestlik [[Israel]]
* ''L. e. leucopygos'': sintraal en súdlik Mauretaanje oant súdlik Tsjaad en sintraal Soedan
* ''L. e. aucheri'': Sûdan oant [[Somaalje]], [[Arabysk Skiereilân]], súdlik Israel, [[Jordaanje]], [[Irak]] en súdlik [[Iran]]
* ''L. e. theresae'': súdlik [[Libanon]] en noardlik Israel
* ''L. e. buryi'': [[Jemen]]
* ''L. e. uncinatus'': [[Sokotra]]
* ''L. e. lahtora'' (Aziatyske toarnekster): [[Pakistan]], sintraal [[Yndia]] en súdlik [[Nepal]] en westlik [[Bangladesj]]
* ''L. e. pallidirostris'' (Steppetoarnekster): Iran oant noardlik [[Sina]]

=== Nederlân ===
Nederlân leit oan 'e westlike râne fan it ferspriedingsgebiet fan 'e toarnekster. Nei alle gedachten hat de fûgel nea in algemiene soarte west. Toarneksters briede graach op grutte heidefjilden en heechfeagebieten mei beammen en iepen romten. Yn [[Oerisel]], [[Drinte]], [[Gelderlân]], [[Noard-Brabân]], [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en súdeastlik [[Fryslân]] wie dat type lânskip rûnom te finen oant yn 'e 19e iuw de grutskalige lânoanmakkerijen úteinsetten. Dêrnei sette in delgong útein. Oant 1950 telde de briedpopulaasje yn Nederlân mooglik noch in pear hûndert pearkes, mar yn 'e jierren 1980 noch mar tsientallen. Yn 'e jierren 1990 is der foar it lêst in briedgefal fêststeld.

Hjoed-de-dei wurdt de toarnekster yn jimmeroan lytsere oantallen allinnich noch op 'e trek of as wintergast yn 'e eastlike helte fan Nederlân of yn 'e dunerige sjoen.   
 
== Hâlden en dragen ==
Toarneksters sitte faak op in útsjochpost. De fûgels binne meastentiids solitêr en territoriaal. 

De briedtiid falt yn april oant juny en duorret 15 dagen. It wyfke briedt meastentiids en wurdt troch it mantsje fuorre. Beide fûgels fersoargje de jongen. Dizze ferlitte nei 19 of 20 dagen it nêst. Toarneksters briede ienris yn it jier en it grutte nêst wurdt yn nullebeammen, apelbeammen, toarnstrûken of ikebeammen boud mei frij útsjoch op iepen terrein. It nêstmateriaal bestiet út tûkjes, heide, gers en blêd en wurdt mei wol, hier en fearkes ôfset. Ornaris telt in lechsel fiif oant sân griis-, giel-, of grieneftige aaien mei brune plakjes sûnder glâns fan 26 x 19 mm. 
[[Ofbyld:Lanius excubitor 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|left|Toarnekster mei proai.]]
De toarnekster libbet meast fan ynsekten en lytse kjifdieren en leit faak in foarried oan troch de proaien op stikels of tûkjes te spytsjen. In toarnekster wurdt by it foerazjearjen faak biddend sjoen.

== Status en bedrigingen ==
De toarnekster hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oardiele dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. Dêrom kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 640.000 oant 1.250.000 folwoeksen fûgels.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grey-shrike-lanius-excubitor BirdLife, 17 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/norshr1/PL-PM eBird, 17 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/norshr1/cur/introduction Birds of the World, 17 septimber 2026.]
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/15200, SOVON, 17 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius excubitor|Toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>qo5qye2wtuuooildf3xvvo5kpk19l18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240984</id>
      <parentid>1240981</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12013" sha1="23dzu389f217khe1f3hzb7sq1obj8vp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Great Grey Shrike in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius excubitor
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:LaniusExcubitorIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''toarnekster''' (''Lanius excubitor'') is in út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wurgers]] (''Lanius'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wurgerfûgels]] (Laniidae). De wittenskiplike namme fan de soarte waard yn 1758 publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. De toarnekster briede eartiids ek yn Nederlân yn lytse oantallen, mar die dat earne yn 'e jierren 1990 foar it lêst. Yn 'e neisimmer en yn 'e hjerst wurdt de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn hieltiten lytsere oantallen op 'e trek yn Nederlân sjoen. Ek is Nederlân foar in lyts oantal in oerwinteringsplak.

== Skaaimerken ==
De toarnekster is in fûgel fan likernôch 24 sm. It fearrekleed is griis, swart en wyt. De boppekant fan 'e kop en de foarholle binne griis. Fan 'e snaffel rint oer it each nei de earstreek in swart masker mei boppe it each in wite wynbraustreek. De snaffel is brún-swart en heakfoarmich.
[[Ofbyld:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|left|Fûgel yn Yndia.]]
Sawol de poaten as de wjukken binne swart. De sturt is trepfoarmich en swart mei wyt op 'e bûtenste fearren. Fan ûnder is de sturt wyt. Fierders hat de fûgel in opfallend wyt skouderplak. It wyfke hat bytiden op it boarst dwersstreken.

Yn 'e weagjende flecht is de oer de wjukken in wite streek te sjen, likegoed as ek in wite stút. 
Jonge toarneksters binne griisbrún, mei in dwersstreke ûnderside.

De sang is in mingsel fan ûnderdrukte skerpe en melodieuze lûden, mei 'tru' en 'kiehrr', mar hy ymmitearret ek. 'Tsjek-tsjek' is de lûkrop en in koart 'èk-èk' de alarmrop.

== Ferspriediging en systematyk ==
Der is gjin ienriedigens oer it oantal [[Soarte (taksonomy)|soarten]] en [[ûndersoarte]]n fan 'e toarnekster. Foarhinne waard de toarnekster (''Lanius excubitor'') as ien wiidfersprate soarte beskôge dy't yn [[Jeropa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] en [[Noard-Amearika]] foarkaam. Ut ûndersyk die lykwols bliken dat de noardlike en súdlike populaasje net ûnderling kruse dêr't harren ferspriedingsgebieten inoar rekken en dat de in foarkar hiene foar ferskillende soarten habitats. Dêrom waard de soarte opsplitst yn twa soarten: de toarnekster (''Lanius excubitor'') en de [[Ibearyske toarnekster]] (''Lanius meridionalis''), dy te finen is op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn Noard-Afrika en yn súdlikere dielen fan Aazje.

Ut letter [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de ferskillende populaasjes fan 'e toarnekster en de súdlike toarnekster ek net inoars neiste sibben binne. Eastaziatyske en Noardamerikaanske toarneksters (de saneamde [[noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'') - lykas ek de nominaatfoarm fan 'e Ibearyske toarnekster fan it Ibearysk Skiereilân (''Lanius meridionalis'') - binne ynstee dêrfan nau besibbe oan 'e [[Amerikaanske toarnekster]] (''Lanius ludovicianus'')

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Lanius excubitor, Chilham, Kent 2.jpg|Toarnekster&lt;br&gt;''Lanius excubitor''
Südlicher-Raubwürger 2018-01-07 0003.jpg|Ibearyske of súdlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius meridionalis''
Lanius borealis 253272326.jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
=== Undersoarten ===
Op 'e IOC World Bird List fan 2021 steane de folgjende ûndersoarten neamd:

* ''L. e. excubitor'': noardlik, sintraal en eastlik Jeropa en noardwestlik [[Sibearje]].
* ''L. e. homeyeri'': suidoastlik Jeropa en súdwestlik Sibearje.
* ''L. e. koenigi'': [[Kanaryske Eilannen]]
* ''L. e. algeriensis'': kustsône noardwestlik Afrika
* ''L. e. elegans'': noardeastlik [[Mauretaanje]] en noardwestlik [[Maly]] oant noardeastlik [[Sûdan]], [[Egypte]] en súdwestlik [[Israel]]
* ''L. e. leucopygos'': sintraal en súdlik Mauretaanje oant súdlik Tsjaad en sintraal Soedan
* ''L. e. aucheri'': Sûdan oant [[Somaalje]], [[Arabysk Skiereilân]], súdlik Israel, [[Jordaanje]], [[Irak]] en súdlik [[Iran]]
* ''L. e. theresae'': súdlik [[Libanon]] en noardlik Israel
* ''L. e. buryi'': [[Jemen]]
* ''L. e. uncinatus'': [[Sokotra]]
* ''L. e. lahtora'' (Aziatyske toarnekster): [[Pakistan]], sintraal [[Yndia]] en súdlik [[Nepal]] en westlik [[Bangladesj]]
* ''L. e. pallidirostris'' (Steppetoarnekster): Iran oant noardlik [[Sina]]

=== Nederlân ===
Nederlân leit oan 'e westlike râne fan it ferspriedingsgebiet fan 'e toarnekster. Nei alle gedachten hat de fûgel nea in algemiene soarte west. Toarneksters briede graach op grutte heidefjilden en heechfeagebieten mei beammen en iepen romten. Yn [[Oerisel]], [[Drinte]], [[Gelderlân]], [[Noard-Brabân]], [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en súdeastlik [[Fryslân]] wie dat type lânskip rûnom te finen oant yn 'e 19e iuw de grutskalige lânoanmakkerijen úteinsetten. Dêrnei sette in delgong útein. Oant 1950 telde de briedpopulaasje yn Nederlân mooglik noch in pear hûndert pearkes, mar yn 'e jierren 1980 noch mar tsientallen. Yn 'e jierren 1990 is der foar it lêst in briedgefal fêststeld.

Hjoed-de-dei wurdt de toarnekster yn jimmeroan lytsere oantallen allinnich noch op 'e trek of as wintergast yn 'e eastlike helte fan Nederlân of yn 'e dunerige sjoen.   
 
== Hâlden en dragen ==
Toarneksters sitte faak op in útsjochpost. De fûgels binne meastentiids solitêr en territoriaal. 

De briedtiid falt yn april oant juny en duorret 15 dagen. It wyfke briedt meastentiids en wurdt troch it mantsje fuorre. Beide fûgels fersoargje de jongen. Dizze ferlitte nei 19 of 20 dagen it nêst. Toarneksters briede ienris yn it jier en it grutte nêst wurdt yn nullebeammen, apelbeammen, toarnstrûken of ikebeammen boud mei frij útsjoch op iepen terrein. It nêstmateriaal bestiet út tûkjes, heide, gers en blêd en wurdt mei wol, hier en fearkes ôfset. Ornaris telt in lechsel fiif oant sân griis-, giel-, of grieneftige aaien mei brune plakjes sûnder glâns fan 26 x 19 mm. 
[[Ofbyld:Lanius excubitor 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|left|Toarnekster mei proai.]]
De toarnekster libbet meast fan ynsekten en lytse kjifdieren en leit faak in foarried oan troch de proaien op stikels of tûkjes te spytsjen. In toarnekster wurdt by it foerazjearjen faak biddend sjoen.

== Status en bedrigingen ==
De toarnekster hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oardiele dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. Dêrom kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 640.000 oant 1.250.000 folwoeksen fûgels.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grey-shrike-lanius-excubitor BirdLife, 17 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/norshr1/PL-PM eBird, 17 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/norshr1/cur/introduction Birds of the World, 17 septimber 2026.]
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/15200, SOVON, 17 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius excubitor|Toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>23dzu389f217khe1f3hzb7sq1obj8vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius excubitor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194158</id>
    <redirect title="Toarnekster" />
    <revision>
      <id>1240982</id>
      <timestamp>2026-09-17T08:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Toarnekster]]</comment>
      <origin>1240982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="kihkqf2ofcbm5lw991gvdgmwpzo69ra" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Toarnekster]]</text>
      <sha1>kihkqf2ofcbm5lw991gvdgmwpzo69ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Wurger</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194159</id>
    <revision>
      <id>1240983</id>
      <timestamp>2026-09-17T08:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Lanius|''Lanius''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wurgerfûgel]]&quot;</comment>
      <origin>1240983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="ajmkbp9t9pu26nvzb3iul08hj5upusc" xml:space="preserve">{{Commonscat|Lanius|''Lanius''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Wurgerfûgel]]</text>
      <sha1>ajmkbp9t9pu26nvzb3iul08hj5upusc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske toarnekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194160</id>
    <revision>
      <id>1240988</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Amerikaanske toarnekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius ludovicianus GNP 06.jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius ludovicianus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], [[1766]] |IUCN-status= IUCN-st...&quot;</comment>
      <origin>1240988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5378" sha1="47fneq8vnkkqcoar9zznjxymq719m09" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Amerikaanske toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius ludovicianus GNP 06.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius ludovicianus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], [[1766]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius ludovicianus map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt; 
}}
De '''Amerikaanske toarnekster''' of Amerikaanske wurger (''Lanius ludovicianus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje wurgerfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]], ien fan 'e twa soarten yn 'e famylje dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomme.

== Skaaimerken ==
De Amerikaanske toarnekster is in middelgrutte fûgel (18-22 sm) mei in middellange sturt. Hy liket tige op 'e [[noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'') (en ek op oare wurgers) mei in swart eachmasker, in grize boppekant, in ljochte ûnderkant, swarte wjukken mei wite flakken oan 'e hânbasis en in swarte sturt mei wite bûtenste sturtfearren. De Amerikaanske toarnekster is lykwols wat lytser mei in lytsere snaffel, in breder eachmasker en hat donkerder grize boppedielen.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Loggerhead shrike joe overstreet and landing 1.22.24 DSC 4617-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|Amerikaanske toarnekster&lt;br&gt;''Lanius ludovicianus''
Lanius borealis 253272326 (cropped).jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De Amerikaanske toarnekster wurdt opdield yn alve [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Lanius ludovicianus gambeli'' – westlik Noard-Amearika (fan súdwestlik [[Kanada]] oant súdwestlik [[Feriene Steaten]]), trekt nei westlik [[Meksiko]].
* ''Lanius ludovicianus excubitorides'' – it gebiet fan 'e [[Great Plains]] yn Noard-Amearika; trekt nei súdlik Meksiko.
* ''Lanius ludovicianus migrans'' – eastlik Noard-Amearika (fan suidoastlik Kanada oant eastlik [[Teksas]]), trekt nei noardeastlik Meksiko.
* ''Lanius ludovicianus sonoriensis'' – drûch súdwestlik Feriene Steaten oant noardwestlik Meksiko (noardlik [[Durango (steat)|Durango]] en súdlik [[Sinaloa]]).
* ''Lanius ludovicianus anthonyi'' – noardlike [[Channel Islands (Kalifornje)|Channel Islands]] (foar de kust fan súdlik [[Kalifornje]]).
* ''Lanius ludovicianus mearnsi'' – [[San Clemente Island]] (foar de kust fan súdlik Kalifornje). ± 13 fûgels yn it wyld yn 1999.
* ''Lanius ludovicianus grinnelli'' – súdlik Kalifornje (San Diego County) en noardlik Neder-Kalifornje ([[Baja California]]).
* ''Lanius ludovicianus nelsoni'' – súdlik Neder-Kalifornje (Baja California).
* ''Lanius ludovicianus ludovicianus'' – kustsône fan súdeastlik Feriene Steaten (fan [[Virginia]] oant [[Floarida]]).
* ''Lanius ludovicianus miamensis'' – súdlik Floarida.
* ''Lanius ludovicianus mexicanus'' – sintraal Meksiko (fan súdlik [[Tamaulipas]] en [[Nayarit]] oant [[Oaxaca]]).

De ûndersoarten ''sonoriensis'' en ''gambeli'' wurde faak tafoege oan ''excubitorides'', ''nelsoni'' oan ''mexicanus'' en ''miamensis'' oan 'e [[nominaatfoarm]].

As [[dwaalgast]] is er oantroffen yn [[Gûatemala]], de [[Bahama's]] en de [[Turks- en Kaikoseilannen]].

== Hâlden en dragen ==
De Amerikaanske toarnekster wurdt yn iepen lânskip mei koarte fegetaasje oantroffen, meastentiids ûnder de 2000 meter hichte. Hy wurdt sjoen op greiden en prêrjes mei hjir en dêr strûken, beammen en hagen. De fûgel libbet fan ynsekten lykas sprinkhoannen of krobben en lytse kjifdieren, lytse fûgels, amfibyen en reptilen. Hy briedt earder yn it jier as de measte moskeftigen, de aaien wurde tusken febrewaris en july lein.

== Status en bedrigingen ==
De Amerikaanske toarnekster hat in grut ferspriedingsgebiet en in wrâldpopulaasje fan neffens rûzing sa'n sân miljoen folwoeksen fûgels. Undersyk wiist lykwols út dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, tusken 1966 en 2015 mei wol 76%. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret him dêrom as gefoelich (''Near Threatened'', NT).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/loggerhead-shrike-lanius-ludovicianus BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/logshr?siteLanguage=nl eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/logshr/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius ludovicianus|Amerikaanske toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Amerikaanske toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>47fneq8vnkkqcoar9zznjxymq719m09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1240991</id>
      <parentid>1240988</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1240991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5384" sha1="kelnksw7mnpx5m2ejbghtnd8sksxsaz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Amerikaanske toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius ludovicianus GNP 06.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius ludovicianus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], [[1766]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius ludovicianus map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt; 
}}
De '''Amerikaanske toarnekster''' of '''Amerikaanske wurger''' (''Lanius ludovicianus'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje wurgerfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]], ien fan 'e twa soarten yn 'e famylje dy't yn [[Noard-Amearika]] foarkomme.

== Skaaimerken ==
De Amerikaanske toarnekster is in middelgrutte fûgel (18-22 sm) mei in middellange sturt. Hy liket tige op 'e [[noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'') (en ek op oare wurgers) mei in swart eachmasker, in grize boppekant, in ljochte ûnderkant, swarte wjukken mei wite flakken oan 'e hânbasis en in swarte sturt mei wite bûtenste sturtfearren. De Amerikaanske toarnekster is lykwols wat lytser mei in lytsere snaffel, in breder eachmasker en hat donkerder grize boppedielen.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Loggerhead shrike joe overstreet and landing 1.22.24 DSC 4617-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|Amerikaanske toarnekster&lt;br&gt;''Lanius ludovicianus''
Lanius borealis 253272326 (cropped).jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De Amerikaanske toarnekster wurdt opdield yn alve [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Lanius ludovicianus gambeli'' – westlik Noard-Amearika (fan súdwestlik [[Kanada]] oant súdwestlik [[Feriene Steaten]]), trekt nei westlik [[Meksiko]].
* ''Lanius ludovicianus excubitorides'' – it gebiet fan 'e [[Great Plains]] yn Noard-Amearika; trekt nei súdlik Meksiko.
* ''Lanius ludovicianus migrans'' – eastlik Noard-Amearika (fan suidoastlik Kanada oant eastlik [[Teksas]]), trekt nei noardeastlik Meksiko.
* ''Lanius ludovicianus sonoriensis'' – drûch súdwestlik Feriene Steaten oant noardwestlik Meksiko (noardlik [[Durango (steat)|Durango]] en súdlik [[Sinaloa]]).
* ''Lanius ludovicianus anthonyi'' – noardlike [[Channel Islands (Kalifornje)|Channel Islands]] (foar de kust fan súdlik [[Kalifornje]]).
* ''Lanius ludovicianus mearnsi'' – [[San Clemente Island]] (foar de kust fan súdlik Kalifornje). ± 13 fûgels yn it wyld yn 1999.
* ''Lanius ludovicianus grinnelli'' – súdlik Kalifornje (San Diego County) en noardlik Neder-Kalifornje ([[Baja California]]).
* ''Lanius ludovicianus nelsoni'' – súdlik Neder-Kalifornje (Baja California).
* ''Lanius ludovicianus ludovicianus'' – kustsône fan súdeastlik Feriene Steaten (fan [[Virginia]] oant [[Floarida]]).
* ''Lanius ludovicianus miamensis'' – súdlik Floarida.
* ''Lanius ludovicianus mexicanus'' – sintraal Meksiko (fan súdlik [[Tamaulipas]] en [[Nayarit]] oant [[Oaxaca]]).

De ûndersoarten ''sonoriensis'' en ''gambeli'' wurde faak tafoege oan ''excubitorides'', ''nelsoni'' oan ''mexicanus'' en ''miamensis'' oan 'e [[nominaatfoarm]].

As [[dwaalgast]] is er oantroffen yn [[Gûatemala]], de [[Bahama's]] en de [[Turks- en Kaikoseilannen]].

== Hâlden en dragen ==
De Amerikaanske toarnekster wurdt yn iepen lânskip mei koarte fegetaasje oantroffen, meastentiids ûnder de 2000 meter hichte. Hy wurdt sjoen op greiden en prêrjes mei hjir en dêr strûken, beammen en hagen. De fûgel libbet fan ynsekten lykas sprinkhoannen of krobben en lytse kjifdieren, lytse fûgels, amfibyen en reptilen. Hy briedt earder yn it jier as de measte moskeftigen, de aaien wurde tusken febrewaris en july lein.

== Status en bedrigingen ==
De Amerikaanske toarnekster hat in grut ferspriedingsgebiet en in wrâldpopulaasje fan neffens rûzing sa'n sân miljoen folwoeksen fûgels. Undersyk wiist lykwols út dat er relatyf sterk yn oantal ôfnimt, tusken 1966 en 2015 mei wol 76%. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret him dêrom as gefoelich (''Near Threatened'', NT).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/loggerhead-shrike-lanius-ludovicianus BirdLife, 16 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/logshr?siteLanguage=nl eBird, 16 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/logshr/cur/introduction Birds of the World, 16 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius ludovicianus|Amerikaanske toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Amerikaanske toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>kelnksw7mnpx5m2ejbghtnd8sksxsaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius ludovicianus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194161</id>
    <redirect title="Amerikaanske toarnekster" />
    <revision>
      <id>1240989</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Amerikaanske toarnekster]]</comment>
      <origin>1240989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="j12r503svf10ov7tvq5rhhoa1hr60af" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Amerikaanske toarnekster]]</text>
      <sha1>j12r503svf10ov7tvq5rhhoa1hr60af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske wurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194162</id>
    <redirect title="Amerikaanske toarnekster" />
    <revision>
      <id>1240990</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Amerikaanske toarnekster]]</comment>
      <origin>1240990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="j12r503svf10ov7tvq5rhhoa1hr60af" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Amerikaanske toarnekster]]</text>
      <sha1>j12r503svf10ov7tvq5rhhoa1hr60af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noardlike toarnekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194163</id>
    <revision>
      <id>1240994</id>
      <timestamp>2026-09-17T11:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Noardlike toarnekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Northern Shrike, Arvada, Jefferson, Colorado.jpg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius borealis |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]],...&quot;</comment>
      <origin>1240994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7097" sha1="prurij6jgcfw5901wee9dd7hex5iy6z" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Noardlike toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Northern Shrike, Arvada, Jefferson, Colorado.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius borealis
|Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1808]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius borealis map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#ff6600}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#7137c8}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#ffd42a}} [[trekfûgel]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''noardlike toarnekster''' (''Lanius borealis'') is in Eastsibearyske en Noardamerikaanske fûgel yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). Foarhinne waard de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[toarnekster]] (''Lanius excubitor'') behannele.

== Uterlik ==
De noardlike toarnekster is in relatyf grutte [[Wurgers|wurger]] (23-25 sm) mei in middellange sturt. De fûgel liket mei it smelle swarte gesichtsmasker, de ljochte ûnderkant en de grize boppekant en wite tekening op 'e sturt en wjukken dy't yn 'e flecht dúdlik te sjen binne, tige op 'e [[toarnekster]] (''Lanius excubitor''). Hy ferskilt der lykwols fan trochdat er yn it folwoeksen kleed in fine, tsjustere dwerstreking hat op de wat donkerder ûnderkant en dat de boppekant in wat okerkleurige gloed hat. Yn Noard-Amearika is er fan 'e [[Amerikaanske toarnekster]] (''Lanius ludovicianus'') te ûnderskieden trochdat dy lêste in breder swart gesichtsmasker hat dat hielendal oant de snaffel rikt, lytser en fan ûnder suver wyt is.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Lanius borealis 253272326 (cropped).jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
Loggerhead shrike joe overstreet and landing 1.22.24 DSC 4617-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|[[Amerikaanske toarnekster]]&lt;br&gt;''Lanius ludovicianus''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar yn East-Aazje en noardlik Noard-Amearika en wurdt opdield yn seis [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Lanius borealis invictus'' – [[Alaska]] (útsein it noardlike diel) en noardwestlik en noardsintraal [[Kanada]] ([[Yukon]] en [[Northwest Territories]] en hielendal yn it noarden fan [[Britsk-Kolumbia]] eastlik oant noardlik [[Ontario]]); bûten de briedtiid yn it suden fan Kanada en grutte dielen fan 'e westlike en sintrale dielen fan 'e Feriene Steaten.
* ''Lanius borealis borealis'' – noardeastlik Kanada (noardlik Ontario en noardlik en sintraal [[Kebek (provinsje)|Kebek]] eastlik oant it skiereilân [[Labrador]]); bûten de briedtiid nei suidoastlik Kanada en de sintrale en eastlike Feriene Steaten.
* ''Lanius borealis mollis'' – súd-sintraal [[Sibearje|Ruslân]] ([[Altai]]- en [[Sajanberchtme]] en noardwestlik [[Mongoalje]]; bûten de briedtiid ek yn noardlik [[Sina]].
* ''Lanius borealis funereus'' – súdlik en eastlik [[Tian Shan-berchtme|Tian Shan]], mooglik ek yn 'e bercheftige gebieten yn eastlik [[Kazachstan]].
* ''Lanius borealis sibiricus'' – sintraal en eastlik Sibearje eastlik oant de delling fan 'e [[Kolyma (rivier)|Kolymarivier]] en it skiereilân [[Tsjûkotka]], nei it suden ta oant de [[Baikalmar]], noardlik Mongoalje en súdeastlik Ruslân (noardlik [[Amoerlân]]), mooglik ek de noardlike Koerilen; bûten de briedtiid yn súd-sintraal Sibearje, Mongoalje, noardeastlik Sina (yn it suden mooglik oant noardlik [[Hebei]]) en it [[Kustterritoarium]].
* ''Lanius borealis bianchii'' – [[Sachalin]] en de súdlike Koerilen; bûten de briedtiid yn noardlik [[Japan]] ([[Hokkaido]], seldsum fierder nei it suden).

De ûndersoarte ''invictus'' krúst mei ''borealis'' yn noardeastlik [[Manitoba]] en noardlik Ontario, en wurdt dêr faak ek ta rekkene. Op 'e selde wize wurdt ''funereus'' faak by ''mollis'' yndield.

De noardlike toarnekster briedt op 'e [[taiga]] en op 'e grins tusken de taiga en de [[tûndra]], yn iepen lânksip mei middelgrutte oant hege beammen of strûken. Winterdeis giet de foarkar út nei iepen gebiet mei hege útsjochpunten op fjild, yn sompen en oan boskrânen. 

== Noardlike toarnekster yn Jeropa ==
De noardlike toarnekster is in tige seldsume gast yn Jeropa mei in pear waarnimmingen yn [[Noarwegen]], de [[Oekraïne]], [[Finlân]] en [[Sweden]].

== Soartstatus ==
Foarhinne waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e toarnekster (Lanius excubitor) beskôge. DNA-stúdzjes wiisden út dat de soarte tichter by de Amerikaanske toarnekster (L. ludovicianus) stiet. Stúdzjes litte ek sjen dat de ûndersoarte ''mollis'' [[Parapatryske soartfoarming|parapatrysk]] of sels [[Sympatryske soartfoarming|sympatrysk]] briedt mei de Euraziatyske toarnekster (''Lanius excubitor pallidirostris'').

== Hâlden en dragen ==
Lykas oare soarten yn it skaai yt de fûgel ynsekten, kjifdieren, fûgels en reptilen. As rôver sit er op in heech punt dêr't er de omkriten obstrewearret. Sjocht er in proai om mei de snaffel of klauwen te fangen dan dûkt er en deadet it bist yn 'e nekke. Syn proai spytst er faak oan stikels of stikeltried om dy letter op te fretten.   

It nêst is komfoarmich en sit yn in beam of strûk. It nêst is sa djip dat allinnich de útstekkende sturt fan it briedende wyfke te sjen is. Hja leit fjouwer oant njoggen aaien, dy't yn 14 oant 21 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei 18 oant 20 dagen út. 

== Status en bedrigingen ==
De noardlike toarnekster hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte lykwols as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). Grutte gebieten mei geskikt leefgebiet yn Alaska en Noard-Kanada wurde beskerme.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-grey-shrike-lanius-borealis BirdLife, 17 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/norshr4/L1025610?continue eBird, 17 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/norshr4/cur/introduction Birds of the World, 17 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius borealis|Noardlike toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Noardlike toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]</text>
      <sha1>prurij6jgcfw5901wee9dd7hex5iy6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius borealis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194164</id>
    <redirect title="Noardlike toarnekster" />
    <revision>
      <id>1240995</id>
      <timestamp>2026-09-17T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Noardlike toarnekster]]</comment>
      <origin>1240995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="apd6a4fa0pxkejz8vjnqlz6fdedjloj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Noardlike toarnekster]]</text>
      <sha1>apd6a4fa0pxkejz8vjnqlz6fdedjloj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>